Patrologiae cursus completus ; omnium SS patrum, doctorum scriptorumque ecclesiasticorum

Google

This 15 a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the
publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work 15 expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

- Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.

- Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

* Maintain attribution The Google *watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

- Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book 15 in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

athttp://books.google.com/

κ.α 9^ e., Jac«ocs faul

PATROLOGLE

— CURSUS COMPLETUS,

SEU ΠΙΠΙΙΟΤΗΕΟΑ UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

ONMUM SS. PATRUM, DOCTORUM. SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM,

SIVE LATINORUM, SIVE GR KCORUM,

QUI AB KVO APOSTOLICO AD ETATEM INNOCENTII ΙΙΙ (ANN. 12916) PRO LATINIS,
ET AD CONCILII FLORENTINI TESPORA (ANN. 14159) PRO GILECIS FLORUERUNT :

RECUSIO CHRONOLOGICA

CMNIUM QU/E EXSTITERE MONUMENTORUM CATIIOLICAE TRADITIONIS PEIt QUINDECIM PIIOKA
ECCLESIA SAECULA,

JUX TA KDI TIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIRUS MANUSCRIPTIS COLLA TAS, PERQUAM DIL.IGENe
τε CASTIGATA ; DISSERTA TIONIBUS, COMMENTARIIS VARIISQUE LECTIONIRUS CONTINENTER ILLUSTRATA ; OMNIBUS
OFERIBUS POST AMFILISRIMAS EDITIONES QUAE TRIBUS NOVISSIMIS SCULIS DEBENTUR ARSOLUTAS, DETECTIS
AUCTA ; INDICIBUS ORDINARIIS VEL ETIAM ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS, SIVE AUCTORES ALICUJUS
MOMENT! SUBSEQUENTIBUS, DONATA ; CAPITULIS INTHA IPSUM TEX TUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS
SINGULARUM PAGINAHUM MARGINEM SUPERIORKM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM 8IGNIFI-
CANTIBUS, APORNATA ; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATK. IN
ORPINE AD. TKADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ;

DUCENTIS. ΕΤ QUADRAGINTA. INDICIBUS SUB. OMNI RESPECTU, SCILICET, AVLPHADETICO, CIIRONOLOCICO, ANALYTICÓ;
ANALOGICO, STATISTICO, SYNTUETICO, ETC., OPERA, IRES Er AUCTORES EXHIIBENTIDUS, ITA UT. NON SOLUM
STUUIOSO, SFD NEGCOTI!IS IMPLICATO, ET $1! FORTE SINT, PICIIS ETIAM ΕΤ IMPERITIS PATEANT OMNER
65. PATRES, LOCUPLETATA ; SED PI/ESENHTIM DUOBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS JNDICIBUS, ALTERO
scu ickT ISI UM, Quo CONSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM
UNUSQUISQUE. PATRUM, ABSQUE ULLA EXCEPTIONE, IN QUODI.TBET THEMA SCRIPSERIT, UNO
INTUITU CONSPICIATUR; aL TERO SCILPTURZE SACILAE, kx quo LgECTORI. σον-

FPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ΕΤ IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS
SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM SCRIPTURA VERSUS, A PRIMO GENESEOS
USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT :

&bhTiO ACCURATISSIMA, CETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 81. PERPENDANTUR. CHARACTERUM NITIDITAS,
CHART QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, CORRECTIONIS PERFECTIO, OPERUM RECÜSORUM TUM VATWEKTASR
TUM NUMKRUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGLE DECURSU CONSTANTKR
$11.18, PRETIE EXIGUITAS, PRESERTIMQUE !I8TA COLLECTIO UNA, METIIODICA ET CHRONOLOGICA,
&FXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, VEL ETIAM
INEDITORUM, "RIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS. AD OMNES
KTATES, LOCOS. LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIRUS, COADUNATONUM,

Kf EX INNUMERIS OPERIBUS TRADITIONEM CATIIOLICAM CONFLANTIBUS, OPUS UNICUM MIRADIT.ITKR EFFICIENTIUM.

SERIES GRJECA PRIOR,

JN QUA PRODEUNT PXTRES, DOCTORES SCRIDERNE SQUE ECCLESI.£ GR/ECE
A S. BARNADA AD PHOTIUM

AGCCURANTE J.- P. μις ΝΕ.
Bibliotheco celeri universo ,
8IVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTIAE ECCLESIASTICAE HAMOS KDITOKR.

FATROLOGIA, AD INSTAR IPSIUS ECCLESIA, IN DUAS PARTES DIVIDITUR, ALIAM NEMPE LATINAM, ALIAM GRCO-LATINAM.
AMRJEPARTES JAM INTEGRE EXARAT/E SUNT. LATINA, 222 YOLUMINIUUS MOLE SUA STANS, 11 1ÜPRANCIS VENIT : GRECA
DUFLICI EDITIONE TYPIS MANDATA EST. PhIOR GRECUM TEXTUM UNA CUM VERSIONE LATINA LATERAL! COMPPLE-
CYi1CR, ET 104 vor.cuiNa IN 100 TOMIS, PRO PRIMA SERIE, NON EXCEDIT. l'OSTERION VERSIONEN LATINAM TANTUM
E NIEIET, IPEOQUE INTRA 99 VOLUMINA ΝΕΤΙΝΕΤΟΑ. SECUNDA SERIES GILECO-LATINA AD 58 VOLUMINA TANTUM ATTIN-
GiT; DUM IILJUS VERSIO MERE LATINA 2Ü VOLUMINIBUS EST ADSOLUTA. UNUMQUODQUE VOLUMEN GItECO-LA TINUM B,
UNUMQUODQUE HERE LATINUM D FRANCIS SOLUMMODO EMITUR : UTROBIQUE VEMO, UT PRETI]. HUJUS. DENEFICIO
FRUATUR EMPTOR, COLLECTIONEM INTEGRAM, SIVE LATINAM, SIVE GIUECAM COMPARET NECESSE ERIT; SECUS ENIM
CUJUSQUE YOI.UMINIS AMPLITUDINEM NECNON ET DIFFICULTATES VARIA PRETIA EQUABUNT. IDEO, S! QUIS TANTUM EMAT
LICET INTEGRE, SED SEORSIM, €OLLECTIONEM GILECO-LA TINAM, VEL EAMDEM EX GRECO LATINE VERSAM, TUM QUODQUE
VOLUMEN PRO Ü vrL PRo 6 FRANCIS SOLUM ORTINEBIT. IST.£ COND)TIONES POSTERIOR! PATROLOGLE LATINA SERIEI,
PATRES AB IXNOCENTIO IT1 AD CONCILIUM TRIDENTINUM EXHIBENTI, APPLICABUNTUR. PATROLOGIA QUA. MANUSCRIPTIS
IN BIBLIOTIECIS ORBIS UNIVERSI QUIESCENTIBUS CONSTABIT, NECNON PATROLUGIA ORIENTALIS, CONDITIONIBUS SPK-
C1AT./BUS SUBJICIENTUR, ET JN TEMPORE SUO ANNUNTIABUNTUR, SI TEMPUS EAS TYPIS MANDAND! NOBIS NON DEFÜER!T.

PATROLOGI.E GRECE TOMUS LXXXVII. — (PARS SECUNDA.)
PROCOPIUS GAZJAEUS.

EXCUDRBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE, EDITOREM,
I VIA DICTA THIBAUD, OLIM P"AMROISE, PROPE PORTAM LUTETLE PAILSIORUM VULGO
D'ENFEN NOMINATAM, SEU PETIT-MONTROUGE, NUNC VERO INTRA MOENIA PARISINA.

1865

Ü

*

«3f |

^

9 / pl. ἃ AVIS. IMPORTANT.

D'apres une deslois providenlielles qui régissent !e monde, rarement les ceuyres au-dessus de l'or&inaire se font
sans contradictions plus ou. moins fortes et. n mbreuses, Les Ateliers Cautlioliques ne pouvaient guére échapper à ce
cachet divin de leur utilité. Tantót on a nié leur cxistence ou leur importance ; ιδίου 3 dit qu'ils étaient fermés
ou qu'ils allaient l'étre. t ependant ils poursuivent leur carriére depuis 21. ans, et les productions qui en sortent
deviennent de plus en plus graves et soiguées : aussi parait-il certain qu'à moins d'événements qu'aucune prudence
humaine re saurait prévoir ni empécher, ces Ateliers ne se fermeront que quand la Bibliothéque du Clerqé sera
terminée eu ses 2,000 volumes in-i^. Le passé parait un sür garant de l'avenir, pour ce qu'il y a à espérerou à
vraindre. Cependant, p.rini les calemnies auxquelles jls se sont. trouvés en butte, il en est deux qui ont éié conii-
uuellemeut répétées, parce qu'étani plus capitales, leur effet entrainait plus de conséquences. De pelíts et ignares
coucurrents se sont donc acharnés, par leur correspondance ou leurs voyageurs, à répéter partout que mos Editions
étaient mal corrigées et mal imprimées. Ne pouvant attaquer le fond des Ouvrages, qui, pour la plupart, ne sont
que les chefs-d'eeuvre du Catholticisme reconnus pour tels dans tous les lemps et dans tous les pays, il fallait hien
se rejeter sur la forme dans ce qu'elle a de plus sérieux, la correction et l'impression; en effet, les chefs-d'euvre
méme n'auraient qu'une denmi-va!eur, si le texte en était inexact ou illisible.

ll est trés-vrai que, dans le principe, un succés inoui dans les fastes de la Typographie ayant forcé l'Editeur de
recourir aux mécaniques, alin de marcher plus rapidement et de donner les ouvrages à uioindre prix, quatre volumes
du double Cours d'Ecriture sainte et de T liéoloqie furent tirés avec la correction insuftisante donnée dans les impri-
meries à presque tout ce qui s'édite; il est vrai aussi qu'un certain nombre d'autres volumes, appartenant à diverses
Publications, furent. imprimés ou trop noir ou trop blanc. Mais, depuis ces temps éloignés, les mécaniques ont
cédé le travail aux presses à bras, et l'iunpression qui en sort, sans étre du luxe, attendu que le luxe jurerait dans
des ouvrages d'une telle nature, est parfaitement convenable sous tous les rapports. Quant à la correction, il est
de fail qu'elle n'a jamais été portée si loiu dans aucune édition ancieune ou contemporaine. Et comment en serait-il
autrement , aprés toutes les peiues et toutes les dépenses que nous subissons pour arriver à purger nos épreuves de
toutes fautes? L'habitude, en typographie, méme daus les meilleures maisons, est de ne corriger que deux épreuves
et d'en conférer uie troisiéme avec la seconde, sans avoir préparé en rien le manuscrit de l'auteur.

Dans les Ateliers Calholiques la différence est presque incommensurable. Au moyen de correcteurs hlanchis sous
le harnais et dont le coup d'ail typographique est sans pitié pour les fautes, on commence par préparer la copie d'un
bout à l'autre sans en excepter un seul mot. On lit ensuite en premiére épreuve avec la copie ainsi préparée. On lit
bn seconde de la méme maniere, rais en collationnant avec la premiere. On fait la méme chose en tierce, en colla-
tionnant avec la seconde. On agit de méme en quarte, en collationnaut avec la tierce. On renouvelle là méme opé-
ration €n quinte, eu collationuant avec la quarte. Ces collationnements ont pour but de voir si aucune des faules
«ignalées au. bureau par. MM. les correcteurs, sur la marge des épreuves, n'a échoappé à. MM. les corrigeurs sur le
marbre οἱ le métal. Aorés ces cinq lectures entiéres contrólées l'une par l'autre, ei en dehors de la préparatior
ci-dessus mentonuée, vient une révision, et souvent il en vient deux ou trois; puis l'on cliche. Le clichage opéré, rar
conséquent la pureté du texte se trouvant immobilisée, on fai*, avec la copie, une nouvelle lecture d'un bout de ['é-
preuve à l'autre, on se livre à une nouvelle révision, et le tirage n'arrive qu'aprés ces innombrables précautions.

Aussi y a t-il à Montrouge des correcteurs de toutes les nations et eu plus grand nombre que dans vingi-cinq
emprimeries de Paris réunies ! Aussi encore, la correction y coüte-1-elle autan: que !a composition, tandis qu'aiileurs
2lle ne coüte que le dixiéme ! Aussi enfin, bien que l'assertion puisse paraitre téméraire, l'exactitude obtenue par
tan! de frais et de soins, fait-elle que la plupart des Editions des Ateliers Catloliques laissent bien loin derriere elles
ceiles méme des celébres Beénédictins Mabillon et Moutfaucon et des célébres Jésuites Petau et Sirmond. Que l'on
compare, en elTet, n'importe quelles feuilles de leurs éditions avec ceiies des nóires qui leur correspondent, en gree
eomme en latin, on se convaincra que l'iuvraisemblable est une réalité.

D'ail:eurs, ces savants éminents, plus préoccupés du sens des textes que de la. partie typographique et n ctant
point correcteurs de profession, lisaient, non ce que portaient les épreuves, mais ce qui devait s'v trouver, leur
haute intelligence suppleant aux fautes de l'édition. De plus les Rénédictius, comme les Jés'iites, opéraient presque
toujours sur des manuscrits, cause perpétuelle de la raultiplicité des fautes, pendant que les Ateliers. Catholiques,
dont le propre est surtout de ressusciter la Tradition, n'opérent le plus souvent que sur des imprimés.

Le HR. P. De Buch, Jésuite Pollandiste de Bruxelles, nous écrivait, il y a quelque. temps, n'avoir pu trouver en
dix-huit mois d'étude, une seule [aute daus notre Pautrologie latine. M. Denzinger, protesseur de Théologie à l'Uni-
versité de Wurzbourg, ct Μ. lteissmaun, Vicaire Général de la méme ville, nous mandaient, à la date du 19 juillet,
n'avoir pu égalemen! surprendre une seule [aute, soit daus le latin soit dans le grec de notre double Patroloqie. Enfin,
le savant P. Pitra, Dénédictin de Solesine, et M. Donetty, directeur des Annales de philosophie chrétienne, mis au
déli de nous convaincre d'une seule erreur lypographique, ont étó forcés d'avouer que nous n'avions pas trop
présumé de notre parfaite correction. Daus le Clerge se trouvent de bons latinistes et de bons heilénistes, et, ce qui
eSt plus rare, des hommes trés-positifs et trés-pratiques, eh bien ! nous leur promettons une prime de 25 centimes
par chaque faute qu'ils découvriront dans n'importe lequel de tos volumes, surtout Jans les grecs.

Malgré ce. qui précéde, l'Editeur des Cours complets, sentant de plus eu plus l'importance et méme 1a. nécessité
d'une correction parfaite pour qu'un ouvrage soit véritablement utile et estimable, se livre &epuis plus d'un an, et
est résolu de se livrer jusqu'à la tiu à une opération longue, pénible et coüteuse, savoir, la révision entieére et
uníverselle de ses innombrables clichés. Ainsi chacun de ses volumes, au fur et à mesurc qu'il les remet sous presse,
est corrigé mot pour mot d'un bout à l'autre. Quarante hommes y sont ou y seront occupés pendant 10 ans, et une
somme qui ne saurait étre moindre d'un demi million de francs est consacree à cel important contróle. De cette
raaDiére, les l'ublications des Ateliers Catholiques, qui déjà se distinguaient entre toutes par la supériorité de leur
correction, n'auront de rivales, sous ce rapport, dans aucun temps ni dans aucun pays; car quel est l'éditeur qui
pourrait et voudrait se livrer APRES COUP à des travaux si gigantesques et d'un prix si exorbitant ? I]. faut
certes étre bien pénétré d'une vocation divine à cet elTet, pour ne reculer ni devant la peine ni devant la dépense,
surtout lorsque l'Europe savante proclame que jamais volumes n'ont étó édités avec tant d'exactitude que ceux de
la Bibliotl;éque umverselle du Clergé. Le préseut volume est du nombre de ceux révisés, et tous ceux qui le seront.
à l'avenir porteront cette note. En conséquence, pour juger les productions des Ateliers Catloliques sous ]e rapport
de la correction, il ne faudra prendre que ceux qui porteropt en iéte l'avis ici tracé. Nous ne reconnaissons que cette
édition et celles qui suivront sur nos planches de métal ainsi corriyées. On croyait autrefois que la stéréotpie
immobilisait les fautes, attendu qu'un cliché de métal n'est poiut élastique; pasdu tout, il introduit la perfection
car on a trouvé le moyen de le corriger jusqu'à extinction de fautes. L'Hébreu a été revu par M. Drach, le Grec
par des Grecs, le Latin et le Francais par les premiers correcteurs de la capitale en ces langues. .

Nous avons la consolation de pouvoir finir cet aris par les réflexious suivantes : Enfin, notre exemple a fini par
ébrauler les grandes publicatious en Italie, en Allemagne, en Belgique et en France, par les Canons grecs de Rowe,
le Gerdil de Naples, le Saint Thomas de Parme , l'Encyclopédie religieuse de Munich, le recueil des déclarations des
riles de Druxelles, les Bollandistes, le Suarez et le Spicilége de Paris. Jusqu'ivi, on n'avait su réimprimer que des
Ouvrages de courte baleine. Les 1n- 4^, οὐ s'engloutissent les in-folio, faisaient peur, et on n'osait y toucher, par
crainte de se noyer dans ces ablmes sans fond et sans rives; mais on a fini par se risquer à nous imiter. Bien pius,
sous notre impulsion, d'autres Editeurs se préparent au Bwllaire oniversel, aux Décisions de toutes Jes Congréyations,
à une Biographie et à une Histoire générale, etc., etc. Malbeureuseinent, Ja plupart des éditions déjà faites ou qui se
font, sont sans autoritó, parce qu'elles sont sans exactitude; la correction semble en avoir étó faite par des aveugles,
&)it qu'on n'en ait pas senti la gravité, soit qu'ou ait retulé devant les frais; mais patience! une reproduction
^orrecte surqira bientót, πο 4t-ce qu'à l3 lumiére des écoles ani se sont faites ou qui se feront eucore..

-

TRADITIO CATHOLICA.
. SAECULUM FI, ANNUS 520.

IIPOKOIIIOY,

ΤΟΥ ΓΑΖΛΙΟΥ,

ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΥ ΣΟΦΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΥΤΟΥ,

ΤΑ EYPIZKOMENA ΠΑΝΤΑ.

PROCOPII GAZEI,

CHRISTIANI RHETORIS ET HERMENEUT EE,

OPERA QU/E ΒΕΡΕΒΠΗ POTUERUNT OMNIA,

HUC USQUE VYVARIORUM CURIS

JACOBI NEMPE GESNERI, JOANNIS CURTERII, FRANCISCI COMBEFISII, JOANNIS IRIARTII,
J.-B. ANSSII VILLOISONIS, CARD. ANG. ΜΑΙ,

NONNISI FRUSTATIM EDITA,

INGENTI LABORE NUNC IN UNUM CORPUS ADUNATA ET QUAM FIERI POTUIT
DILIGENTISSIME RECENSITA ET EMENDATA ,

ACCURANTE J.-P. MIGNE,
BIBLIOTHEC/E CLERI UNIVERSE,
8IVE .
CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICAE RAAOS EDITORE.
TOMUS SECÜNDUS. ^"

. .
4 M , ν ο

η σσ ο 990 4«» 9090 Cama —————— « $5. c4
΄ ^. »

vENEUNT 3 voL. 30 rFRANCIS GALLICIS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,

IN VIA DICTA THIBAUT, OLIM D'AMBOISE, PRHOPE PORTAM LUTETLE PAINRISIORUM νυι οὐ
"'"FNFEIR NOMINATAM, SEU PETIT-MONTIQUGE, NUNC VERO INTILA MOENIA PARISINA.

1869

TRADITIO CATHOLICA.
SAECULUM Y1, ANNUS 590.

ELENCHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HAC TOMI LXXXVII PAR'fE II
CONTINENTUR.

PROCOPIUS GAZ/EUS.

(coNTINUATIO.) |
Commentarius in Canticum canticorüm, ex edit. Ang. Mai, cum interpretatione
nostra. col. 1545
Fragmenta ejusdem Commentarii ex alio codice. 11556
Commentarius in Isaiam prophetam, ex ed. Joannis Curterii. 1801
Epistolete ab Angelo Maio edite, cum interpretatione nostra. 3111
— Áo ———————

-
e E
-- "-

. νο
- 7

Parisiis. — Ex typis L. MIGNE.

1515

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC. 1540

IIPOKOHIOY PAZAIOY

XPIZTIANO rYosiz TOY

EIE TA ΑΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΜΑΤΩΝ .

ΒΞΗΓΗΤΙΚΩΝ

ΕΚΛΟΓΩΝ

EIIITOMH

ΑΠΟ ΦΩΝΗΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΝΥΣΣΗΣ, ΚΑΙ KYPIAAOY ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ, DPITENOYZ TE
ΚΑΙ ΦΙΛΩΝΟΣ TOY ΚΑΡΠΑΘΙΟΥ, ΑΠΟΛΙΝΑΡΙΟΥ,
ΕΥΣΕΡΙΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ, ΗΓΟΥΝ AIAYMOY, TOY ΑΓΙΟΥ IZIAQPOY, ΘΕΟ.
ΔΩΡΗΤΟΥ ΚΑΙ ΘΕΟΦΙΛΟΥ.

(Auc. Mai, Class. Auct. V. IX, 257.)

PROCOPII GAZ/EI

CHRISTIANI ΦΟΡΗΤΑ

IN CANTICA CANTICORUM

SELECTARUM EXPOSITIONUM EPITOME

EX ORE GREGORII NYSSENI,
CYRILLI ALEXANDRINI, jORIGENIS, PHILONIS CARPATHII, APOLLINARII, EUSEBII
CJESARIENSIS, ET ALIORUM DIVERSORUM,
NECNON ΡΙΡΥΜΙ, SANCTI ISIDORI, THEODORETI ET THEOPHILI:

Ex codice Ms. archiepiscopi Tolosani, Caroli de Montchal.

-—

KE&AAAION ΠΡΩΤΟΝ.

Γρηγορίου Νύσσης (1). — Διὰ τῶν ἐνταῦθα γε-
γραμµένων νυμφοστολεῖταί πως d; duyt πρὸς τὴν
ἆθλόν τε xal πνευματιχὴν τοῦ Θεοῦ συζυγίαν ' xaY
δεῖται λευχειμονούντων ἀκροατῶν ἁμιάντοι; νοήµα-
σιν, ὡς ἀντὸς γενέσθαι τοῦ ἀκηράτου νυμφῶνος. Καὶ
ἡ (2) προγραφὶὴ γὰρ ἡμᾶς ἐπὶ τοῦτο προτρέπεται.
Ὡς γὰρ τὸ "Aytov τῶν ἁγίων ὑπερῆρται τῇ ἁγιότητι,
οὕτω τὸ νῦν ἆσμα ὑπεραίρει τά τε τοῦ Δαθὶδ. xaY τοῦ
λ]ωῦσέως xal τῶν λοιπῶν προφητῶν ' ky ἐπιθαλα-
µίου δὲ τρόπιῳρ τὴν πρὸς τὸ θεῖον ἀνάχρασ.ν τῆς &v-
θρωπίνης ὑφηγεῖται ψυχῆς ΄ διὰ ταῦτα ὁ Σολομών,
ἐμφαίνων διὰ τῶν γαμηλίων ῥημάτων, τὴν τε ἄφατον
ἐπιθυμίαν τὴν ὀφειλομένην θεῷ (μείζων πάσης ὁρέ-
ξεως ἡ Υαμιχὴ), καὶ τὴν εἰς ἄκρον ἀπάθειαν' τοσοῦ-

τον yàp δεῖ καθαρεύει» τὸν χολλώμενον τῷ 8:0, ὡς
Ὅ πὰς ἐμπαθεῖς ὁρμὰς ἁπαθείας ὑπόθεσιν τίθεσθαι.
Ὅ Ἰάδει δὲ προῇλθεν ὁ ΣΟλομὼν τοιαύτῃ πᾳ!δξεύων * τῇ

CAPUT PRIMUM.

Uregorii Nysseni. — Per ea qus hic scripta sunt
desponsatur quodammodo. anima ad immaleriale:
spiritaleque Dei conjugium : atque puris candido-
rum auditorum intelligentiis opus est, quo incorrue
pto sponso intimi exsistant. Atque inscriptio nos
ad hoc hortatur. Quemadmodum enim Sanctum
sanctorum eminet sanctitate, sic et pr:esens canti»
eum illa Davidis ae Moysis reliquorumque prophe-
larum excedit. Caeterum in epitbalamii modum hue
manas απἱ οι divino Numine contemperationem
explicat, dum hzc duo Salomon per verba. nuptia-
lia innuit, scilicet ineffabile quod Deo debetur ἆθ-
siderium (siquidem omni appetitu major est nu-
plialis), atque summam vacuitatem passionum ς
quandoquidem illum qui Deo agglutinandus sit
tam purum esse oportet, ut vel ipsos passionum
motus argumentum statuat. impatibilitatis. Ordine

NOT X.

(1) llec in Codice Bruxellensi 2895 Anonymi
sunt.

PATROL. GR. LXXXVII.

4

Job,

P (2) Kal Un τῷ θεῷ. Hac C. B. sub nomine
rocopii Lradit.
"m u9 ug

19Η

PROCOPUI GAZ;EI ,

1548

autem doctrina: processit Salomon, dum adhuc Α γὰρ ἔτι νεαζούση ψυχῇ παροιµίας ὑποθέμενος , xe-

teuell:e anima Proverbia proponens, jubet ipsam
amare sapientiam, Quapropter etiam frequenter
ait, Fili mi, et tamquam juveni torquem coronam-
que pollicetur, necnon sub finem laudat stre-
nuam uxorem. Sic instituto fluxa omnia remo-
vet in Ecclesiaste,'*anitatem appellans, ut ad per-
manentia quasi alas animz addat. Et modo sic pur-
gatam, ipsimet legi veroque bono adaptat , dum
neque suppliciorum metu, neque przmiorunr spe
(servorum enim hxc utraque sunt), sed dilectionis
illicio ad Deum accurrere cupit.

Vgns. 1. Canticum canticorum.

Nili. — Canticorum liber similis est mulieri natu-
rali venustate splendenti et omnigeno insuper ornatu
naturalem pulchritudinem condecoranti, morum au-

λεύει τῆς σοφίας Epdv: 605 xo, Ylé pov, λέχει πυχνῶς,
xai µανιάκην ὡς νέῳ xai στέφανον ἑπαγγέλλεται *
καὶ πρὸς τὸ τέλος τὴν ἀνδρείαν ἐπαινεῖ γυναῖχα * εἴτα
τῷ οὕτως εἰσαχθέντι ἐν τῷ Ἐκχλησιαστῇ πάντα
χαθαιρεῖ, τὰ ῥευστὰ xal µαταιότητα λέγων’ ὅπως ἂν
ἀναπτερώσει πρὸς τὰ µένοντα τὴν ψυχἠν' καὶ vov
τὴν οὕτω κεχαθαρµένην αὐτῷ συνάπτει τῷ ὄντως xat
pówp ἀγαθῷ τὴν quyhv ἑθέλων, µῆτε χολάσεως
φόδῳ, µήτε μισθῶν ἑλπίδι * δουλοπρεπῆ γὰρ ἁμςό-
τερα. ἀγάπης δὲ φίλτρῳ προαδραμεῖν τῷ θεῷ.

a'. "Acya ἁσιιάτωγ.

Ne&l.Aov. — Τὸ τῶν ἀσμάτων βιθλίον ἔοιχε γυναιχὶ
φυσιχῷ χάλλει φαιδρυνοµένῃ, χαὶ χόσµῳ πολυτελεῖ
τὸ φυσιχὸν προσεξησχημένῃ χάλλος, σεμνῇ δὲ τὸ ἦθος

tem gravitate conspicuz οἱ apparenti forma, quo ad B xai τῷ φαινομένῳ σχήµατι , πολὺ κατὰ τὸ χεχρυµ-

abditum multum dissimili. Quemadmodum enim istius
inodi mulieris aspectus voluptatem quidem movet
incontinentibus, sed experimentum arguit tempe-
ranliatu obviz speciei minime consentientem , sic
in przesenti libro phrasis quidem ad amorem com-
posita, videtur quodammodo esca voluptatis igna-
ri$, scd sensus mysleriorum austeritatem acce-
dentibus objiciens, intelligentiarum difficultatem
diclionis suavitate captu facilem reddit; dumque
contemplationis gravitate serviee suadet eum
quem littera prz $e fert vulgarem | affectum, artifi-
ciose ad significatorum dogmatum mystagogiam
viam struit.

Osculetur me osculo oris sui. Fons vite est
sponsus clamans: «Si quis sitit veniat ad me et bi-
bat*:» ex ore autem ejus sermones vitze profluunt,
cui anima os suum admovens conatur, juxta pro-
phetam, attrahere spiritum, siquidem hoc osculum
£ordes omnes abstergit : quamobrem Simoni leproso
tale quid exprobrare Dohinus videtur diceus :
« Osculum mibi non dedisti *, » alioquin utique
passionis istiusmodi expers exstitisses.

Origenis.—Aliter quoque, Non per prophetas, ctc,

Quia meliora sunt ubera (ua vino, [VgRs. 9.] ei
odor wnguentorum tuorum super omnia aromata.

Gregorii. — Tenera doctrina Dei firmum fersi-
dissiipumque mundi sophisma superat. Ceterum
ex locali situ per ubera cor declarat, necnon abdi-
tam arcanamque divinitatis virtutem , qua unius-
cujusque vitam Deus sustentat, dum cuilibet vi-
ventium cibum congruum suppeditat.

Philonis. — Vel etiam ubera sint duo Testamenta
terreno sermone potiora.
. Apollinarii. — Cum in Scripturis multa sint vina

* Joan. vii, $7... * Luc. vii, 45.

μένον ἑναντίως διαχειµένῃ. Ὡς γὰρ ἐπὶ τῆς τοιαύ»
της γυναιχὸς ἡ μὲν ὄψφις ἡδονὴν χινεῖ τοῖς ἀχολά-
στοις, ἡ δὲ πεῖρα διελέγχει τὴν σωφροσύνην οὐ συν-
αινοῦσαν τῇ προχείρῳ σχηνῇῃ’ οὕτως ἐπὶ τοῦ προχει-
µένου βιθλίου, ἡ μὲν λέξις ἐρωτιχότερον ἔσχηματι-
σµένη, δοχεῖ πω, δέλεαρ Ὑίνεσθαι τοῖς ἀπαιδεύτοις,
ἡ δὲ διάνοια τὸ αὐστηρὸν τῶν μυστηρίων ἀνακαλύ-
πτουσα τοῖς προσεγγίζουσι, thv τῶν νοημάτων bvc-
χέρειαν ἁπαράδεκτον ποιεῖ, διὰ τῆς ἐν τῇ λέξει
τέρφεως' καὶ δουλεύειν πείθουσα τῇ τῆς )εωρίας
σεµνότητι, Ex τῆς περὶ τὸ γράμμα δοχούσης ἑμπα-
θείας, εὐμηχάνως ἐπὶ τὴν τῶν σηµαινοµένων δογµά-
των ὁδηγούσης μυσταγωγίαν.

Φι]ησάτω µε ἁπὸ φιάημάτων στόματος αὐτοῦ

C IInyh ζωῆς ἐστι ὁ νυμφίος ó βοῶν, « EU τις 6d, Ep--

χἐσθω πρός µε χαὶ mwvétto * » ix. τοῦ στόµατος δὲ
αὐτοῦ τῆς ζωῆς ἀνομθροῦσιν οἱ λόγοι’ ᾧ σπουδάζει
προσερείσουσα τὸ ἴδιον dj duyh στόµα, xarà τὸν
προφήτην, ἑλχῦσαι πνεῦμα. παντὸς γὰρ ῥύπου
χαθάρσιον τοῦτο τὸ φίλημα * διό µοι δοχεῖ τῷ λεπρῷ
Σίµωνι τὸ τοιοῦτον ὀνειδιστικῶς προσφέρειν ὁ Κύ-
ριος, ὅτι « Φίλημά pot oix ἔδωχας'» f] γὰρ ἂν
ἐχαθάρθης τοῦ πάθους.

Ὡριγέγους. — Kax ἄλλως' ΜΗ διὰ προφττῶν, x.
t. À. (ὁ).

"Ott ἀγαθοὶ ol µαστοί σου ὑπὲρ olvor, [9'.] καὶ
ὀσμὴ µύρων σου ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα.

Γρηγορίου. — To νηπιῶδες δίδαγµα τοῦ θεοῦ ὑπὲρ

p τὸ εὔτονον καὶ θερµότατον τοῦ χόαµου σόφισµα * ἐκ

δὲ τῆς τοπικής θέσεως τῶν μαστῶν τὴν χαρδίαν δη-
)ol καὶ την χεχρυμμένην χαὶ ἀπόῤῥητον τῆς θεότητος
δύναμιν, δι ἧς τιθηνεῖται τὴν ἑκάστου δύναμιν xai
ξωὴν ὁ θεὸς, χατάλληλον ἑχάστῳ τῶν δεχοµένων τὴν
τροφὴν χαριζόµενος.

ΦίΊωγος. —"Hyouv µαζοὶ, αἱ διαθΏχαι ὑπὲρ τὸν
ἐπίγειον λόγον.

Azolwaplov. — Πολλῶν οἴνων ἐν τῇ Γραφῇ

NOTAE.

(3) ViJ. Patrol. t. XVII, col. 255.

1519

τοῦ νυμφίου μαστοὶ παρατίθενται * οὐ γὰρ ἂν τοῖς
χείροσι συνεχρίθησαν. Ἡ τοίνυν Νύμφη, πολλοῖς xat
διαφόροις οἴἵνοις εὐφρανθεῖσα xal σχοῦσα παρα-
σκευὲν εἰς τὸ δέξασθαι τοὺς χρείττονας τούτων τοῦ
. Νυμφίου μαστοὺς, τοῦτό φῆσιν, προτιαῶσα τούτους
οἵνου τοῦ ἓν νόµῳ τε xal προφἠτσις ' καὶ τὸ περὶ τῶν
µύρων δὲ τῷ περὶ τοῦ οἴνου ταυτόν * ὅρα δὲ, ὡς ἐπὶ
μὲν της εὐαγγελιχῆς πολιτείας, ὀσμὴν ἔφη ἐπὶ δὲ
τῖ νομικῆς λατρείας, αὐτὰ τέθειχε τὰ ἀρώματα
δηλῶν, ἐχείνης μὲν τὸ ὑπερέχον πνευματιχὸν, ταύτης
δὲ τὸ παχύ.

Νύρον ἐκκενωθὲν ὄνοιιά σου.

Ὠριγέγους (4) καὶ Προκοπίου. — Τάχα προφη-
τεύουσα τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ τὴν τὸν χόσµον

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

χρειττόνων τε χαὶ χειρόνων, νῦν τοῖς χρείττοσιν οἱ A tam

1099
deteriora quam meliora, modo meloribus
sponsi ubera comparantur, neque enim cum detee
rioribus conferenda erant. ltaque sponsa multis
variisque vinis recreata, atque meliora. probandi
copiam obtinens, iisdem sponsi ubera pr:eferens
ait illa vinolegis ac prophetarum przstare. Idem
autem de unguentis quod de vino dicit. Oliserva
vero ut. de evangelico quidem instituto odorem,
delegali autem cultu ipsamet posuerit aromata;
illius quidem excellentiam spiritalem, hujus vero
crassitiem declarans.

Unguentum effusum nomen tuum.
Procopii. — Fortasse vaticinatur virtutem Ποπ].
nis Jesu presentia sua mundum replentis, ita ut

πληρώσασαν δύναμιν, χατὰ τὴν αὐτοῦ παρουσίαν * B juxta Paulum, sit « aliis quidem odor mertis in mor-

(ὥστε γενέσθαι, χατὰ τὸν Παῦλον, « ofc μὲν ὀσμὴ ix
θανάτου εἰς θάνατον, ofc δὲ ζωῆς εἰς ζωὴν »), εἶπεν
ἂν ἡ νύμφη, Διὰ τοῦτο πάντες ἡγάπησάν cs:
ἀλλ οὐ µόνον αἱ νεάνιδες ὀσημέραι ἀνανεούμεναι,
xal μὴ ἔχουσαι ῥυτίδα ἢ oaiAov * ἐξεχενώθη δὲ,
ὡς µηχέτι σιωπᾶσθαι χαταχεχλεισμένον ἓν &ámop-
ῥίτοι».

Κυρί.1.Ίου (43). — Δηλοϊ δὲ xaX την tl; πάντα τὰ
ἔθνη τοῦ Μονογενοῦς χληθεῖσαν ἑπωνυμίαν, χαθ ὃ
πάντα τὰ ἔθνη εὐωδ.άνόυσι πρὸς αὐτὸν, τὴν αὐτοῦ
ἱρέροντα προστγορίαν.

Γρηγορίου. — Αὐτὸ μὲν τῆς θείας φύσεως τὸ μύ-
po», εἴτ οὖν τῆς οὐσίας κατάληψις, ὑπὲρ πᾶν box:
ὄνομά τε xol νόηµα : ἐξ ὧν δὲ θαυμαστῶς ἐνεργῶν
ὕλην τοῖς θείοις ὀνόμασι, πιότητά τινά βραχεῖαν τοῦ
θείου µύρου σηµαίνουσαν ' δι ὧν σοφὸν, δυνατὸ»,
ἀγαθὸν, ἅγιον, µαχάριὀν τε χαὶ Κρ.τὴν καὶ Σωτῖρα
χαὶ τὰ τοιαῦτα χκατονοµάζομεν.

ΝείΊου. — "Ὡσπέρ (5) «b συνεχόµενον μύρον
χενούμενον δῆλον γίνεται τῇ εὐωδίχ, οὕτω τὸ σὸν ὄνο-
μα, ὦ Νυμφίε, ἔτι σοῦ ὄντος ἐν τοῖς πατριχοῖς χόλποις
ἀγνοούμενον, μετὰ τὴν χένωσιν, ἴσα χε)ωθέντι μµύρῳ
αὐτόθεν ἔχει τὴν µαρτυρίαν, τῇ τῶν σηµείων δυνάµει
πιστούμενον * ἀλλ᾽αἵ μὲν νεάνιδες διὰ τοῦτο Ἰγάπησάν
σειἐπειδη παρέλχυσάν σε ἐκ τῶν πατριχῶν χόλπων ἔπι-
δεόµεναι τῆς σῆς παρουσίας , μετὰ τὴν ἐχ τῆς ἔπι-
δηµίας ὠφέλειαν, μετὰ τὴν τῶν θαυμάτων πεῖραν
ἐπιγνοῦσαί σου τὸ ὄνομα, χαὶ ἀχολουθεῖν ὀπίσω σου
μετὰ τὴν τῆς εὐερχεσίας αἴσθησιν ' ἐγὼ δὲ ἡ oca
μεμνηστευμένη ἤδη κατὰ τὴν atv. ἐπιροίτησιν, τῆς
ὀσμῆς τῶν µύρων σου xal πρὸ τῆς ἐπιδημίας ἀντ-
ελαβόµην᾽ xo τῶν ἀγαθῶν μαστῶν σου ὕστερον
γνωσθέντων πολλοῖς φθάσασα τὴν γνῶσιν τῇ χάριτι.
Δύνανται δὲ xaX νεάνιδες xal λέγεσθαι τὸν Νυμφίον
ὄπίσω ἕλχουσαι, fj τε αἱμοῤῥοοῦσα xaX ἡ Χαναναία *
ἀμφότερα: γὰρ xb ix συµπαθείας εἴλχυσαν' µύρον.

tem, aliis vero odor vitz in vitam; » utique sponsa
dixisset : Propterea omnes dilexerunt te, scd uon so-
lum adolescentulz quie quotidie innovantur οἱ non
habent maculam neque rugam : elfusum est autem
sic ut haud amplius in occulto reclusuin taceri
possit.

Cyrilli. — Significat Unigeniti invocatum ap"d
onmes gentes nomen, quo lia. nimirum suaviter οἱ
olent appellationem ejus (id est Clristianorum) ge-
rentes.

Gregorii. — Ipsum quidem unguentum divine
nature, sive diving essentide perceptio, exsuperat
omne nomen et intelligentiam. Mirabiliter autem '
facta divinorum nominum daut materiam, quam-
dam brevem pinguedinem divini unguenti osten-
dentem ; per quae Deum nominamus sapienten,
potentem, bonum, sanctum, beatum et judicem, et
servatorem, et qua sunt hujusmodi.

Nili. — Quemadinodum conclusum unguentum
dum effunditur suavitate odoris manifestum red-
ditur, ita nomen toum, o Sponse, dum adhuc ps
terno sinu continebaris, ignotum, post exinanitio-
nem unguenti instar.effusi a semetipso habet te-
stimonium, signorum virtute confirmatum, Cete-
rum adolescentula quidem idcirco te dilexerunt,
quia traxerant te de sinu Patris, przsentiam tuam
flagitantes post adventus tui utilitatem, post ml-

D raculorum experimentum, nomen tuum cognoscen-

tes, et: percepto beneficii sensu post te sequente.
Ego autem tibi pridem desponsata, etiam ante
descensum tuum, odorem unguentorum adventus
tui percipiens, cjusque bona cognoscens, ante
incarnationem iisdem fruebar, e mysticis vaticl-
niorum lypis veras rerum futurarum imagines con-
templata, notitiam eorum qua plurimis postea in»
notuerunt per graliam anticipavi. Quin et ado-

lescentulze quze post sponsum trahuntur dici possint haxwuorrhoissa et Chanauza, siquidem utraque

«x sympathia unguentum attraxit.
3 || Cor. u, 16.

1) Hoc scholium C. B. soli Procopio ascribi.
4*) Quz in C. D. desunt hie. asterisco "notanda
curavimus.

NOTA.

(8) Ὥσπερ — µύρον. Hxc in Codice Vatican.

Gregorio ascripta C. D. dat Nilo.

mm

/

1551

Apollinarii. — Nomine enim Christi omnes pur-
gantur, sanantur, baptizantur, quod veram nobis
odoris suavitatem confert, Spiritum, inquam, san-
etum, nomenque boc. effusum, Spiritus effusionem
in o:»nes opcraturjuxta illud : « Sanati estis et
justificati estis in nomine Domini nostri Jesu Christi,

ct in Spiriti Dei nostri *. » Qus dum nomen lioc

prasstat, jure merito unguentum effusum dicitur.

Propterea adolescentulg dilexerunt. te : [VEns. 5]
traxerunt te : post (e in. odorem unguentorum tuo-
rum curremus.

Gregorii. — Quis enim ist'usmodi pulchritudinis
amore non capietur, dummodo pradilus sit oculo
que cerni possit? Traxerunt itaque ipsum ad red-
amandum, ait enim Sapientia : « Ego diligentes
me diligo *. »

Cyrilli. -— Adolescentulus erat Paulus dicens :
« Oaniia possum in eo qui me confortat, Christo *. »
Propter quod etiam dilexit valde dui ait : « Quis
nos separabita charitate Christi "*? » Quomodo au-
tem ipsum attraxerunt illa? Dum vestigiis ejus in-
sislebant οἱ Evangelicis unguentis fruebantur.
Quod si curremus, ut mox ait adolescentularum
sermo, « post Dominum Deum ambulabimus 5. »

Jntroduxit me rex in. cubiculum suum.

Gregorii. — Λιλ quidem adhuc juvenes cur-
runt in odorem unguentorum. Sponsa autem. per-
feci. sicut Paulus introducitur in penelvalia οἱ
)egnum colorum.

Origenis. — Loquitur de impenetralilus, etc.

Cyrilli. — Begnum quodawmodo appellat bic
cubiculum.

Ni'i. — Cubiculum dici) corpus Dominicum quod
introduxit beata anima Devo. Verbo cobabitans
el nunc cum eo regnans, Deinde quod par erat
pati eas que de Syuagqga videbant ipsam quasi
gloriantem et superbo. gestu, illud, Introduzit me
rex in cubiculum suum, ad adolescentulas dicentem ;
hoc apte ad scopum senteniie cognoscens, οἱ obor-
tam ipsis ex hac narratjone zeloiypiain conjectans,
quz iguobilis et nigra se illis conveniente cubiculo
regis dignatam gloriatur; quod, ut aiebam, illae
ipsam quodamisodo contempserint οἱ irriserint
caudide fateri minime erubescit, adjungendo cau-
$am cur benevole a sponso compellata sit.

Exsultemus et letemur in te.

P'rocopii. — Adolescentule dicunt sponss» im-
pertire cognitionem, quemadmodum is qui supra
pectus Christi recubuit et ab eo dilectus. fuit iheo-
logiam nobiscum communicavit.

Gregorii. — Pcr hanc sententiao: ecclesiasticam

51 Cor. vi, 11. * Prov. vin, 17.

PROCOPII GAZJEI

* Philipp. iv, 15.

1522
Αποιώαρίου. -— To γὰρ ὀνόματι το Χριστοῦ
χαθαρίζονται πάντα, ἰῶνται, βαπτίζονται, τὴν ἁἆληθ:-
viv ἡμῖν εὐωδίαν ἑνοιχίζονται ' λέγει 65 τὸ Πνεῦμα
τὸ ἅγιον, xai τὸ ἐχχυθὲν ἕνομα τὴν ἔχχυσιν τοῦ
Πνεύματος ἐπὶ πάντας ἑργάζεται, χατὰ τὸ, « Ἡχιά-
σθητε καὶ ἑδικαιώθητε £v τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν
Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ £v τῷ Πνεύματι τοῦ 8600 ἡμῶν.»
ἅπερ ποιοῦν τοὔνομα, μύρον εἰχότως ἑχχενωθέν.

- Aid τοῦτο γεάνιδες ἠγάπησάν σε" [Υ] etAxv-
σάν σε’ ὀπίσω σου εἰς ἐσμὴν μύρου σου δρα-
μοῦμε».

Γρηγορίου. — Τίς γὰρ τοιούτου χάλλους ἀν-
έραστος, εἰ µόνον 6 θαλμὸν ἔχει τὸν ἐνατενίσαι τῇ
ὥρα δυνάμενον ; Εἴλχυσαν οὖν αὐτὸν εἰς ἀνταγάπη-
σιν " φησὶν γὰρ dj Σοφία" « Ἐγὼ τοὺς ἐμὲ φιλοῦν-

Α

Β τας ἀγαπῶ. »

Kvpi.AAov.— Νεᾶνις (6] ἣν καὶ Παῦλος * « Πάντα,
λέγων, ἰσχύω ἐν τῷ ἑνδυναμοῦντί µε Χριστῷ, » διὸ
xai λίαν Ἰγάπησε φάσχων ' «Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ
τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ,» πῶς δὲ αὑτὸν εἴλχνσαν;
ἀχολουθήσασαι τοῖς ἴχνεσιν αὐτοῦ, xal τῶν εὐαγγε-
λιχῶν ἀπολαύσασαι popuv * * εἰ δὲ δραμοῦμεν, ἔχων
τῶν νεανίδων ὁ λόχος, « χατὰ τὸ ὀπίσω Κυρίου τοῦ
Θεοῦ πορευσόµεθα. »

Εἰσήγαγέ µε ὁ βασιλεὺς εἰς τὸ ταμιεῖον αὐτοῦ.

* Γρηγορίου. — Al μὲν ἔτι νηπιάζουσαι προστρέ-
χονσαι τῇ εὐωδίᾳ' ἡ δὲ τελειωθεῖσα νύμφη εἰς τὰ
ἅδντα ὡς ὁ Παῦλος εἰσάγεται xal el; τὴν βασιλείᾳν
τῶν οὐρανῶν.

Ὠριγέγους. — Ἡγουν ἀδύνατον τὴν ἀξιέραστον

C λέχει, x. τ. À. (1).

* KvpgiAlov. — Ἠντινα βασιλείαν ταμιεῖον ἐν
τοῖς Γαροῦσι προσαχορεύει.

Νεί.ῖου (8). — Ταμιεῖον, τὸ σῶμα λέχει τὸ Κυρια-
xbv, εἰς ὃ εἰσήχται ἡ µαχαρία φυχἣῆ συνοιχἠσχσα τῷ
Θεῷ Λόγῳ xal συμθασιλεύουσα σὺν αὐτῷ; εἰς ὅπεο -
παθεῖν ἣν cixb; τὰς ἀπὸ τῆς Συναγωγῆς ὀρώσας αὐτὴν
ὡσανεὶ φρυαττοµένην, xal μετὰ σχήματος σοδαροῦ
τὸ, Εἰσήγαγέμε ὁ βασιλεὺς εἰς τὸ ταμιεῖο» αὐτοῦ,
πρὸς τὰς νεάνιδας λέγουσαν cost" εὐσχόπῳς τῇ γνώμῃ
συνειδυῖα, καὶ τὴν κινηθεῖσαν αὐταῖς bx τοῦ διηγήµατας
ῥπλοτυπίαν στοχασαμένη * εἰ τῶν ἑκείναις χαθτχόν-
των ταµιείων τοῦ βασιλέως tj δυσμενὴς χαὶ µέλαινα
Πξιῶσθαι αὐχεῖ, ὅπερ εἶπον ἂν ἐχεῖναι, ἐξουδενοῦσαι

p αὐτὴν καὶ χλευάζουσαι, τοῦτο εὐγνωμόνως ὁμολογεῖν
αὕτη οὐκ αἰσχύνεται ᾽ μετὰ τοῦ προστιθέναι τὴν ai-
lav, τοῦ εὐλόγως εἰρῆσθαι αὐτὴν παρὰ τοῦ Νυμφίου.

. Ἁγα λιασώμεδα xal sóopgarÜüousr. ἐν cci.

Προκοπίου. --- Al νεάνιδες τῇ νύμφ]ῃ qasct* Με-
τάδος τῆς ἐπιγνώσεως χαθάπερ ὁ προσαναπαυσά-
µενος τῷ στήθει Χριστοῦ, xal φιληθεὶς ἐδ αὐτοῦ
µετέδωχε τῆς θεολογίας ἡμῖν.

ΓρηἸερίου. --- (9) Διὰ ταύτης τῆς ῥήσεως τὴν

? Rom. vi, 95. * Osee r1, 40.

NOTAE.

(0) H»c in C. B. sub nomine Gregorii conti-
nuanutur.,
(1) Patrol, t. XVII, col. 955,550.

(S) Scholium sequens anonymi est in C. B.
(9) Hzc in C. B. sub nomine Procopii conti-
nuaututi.

1553

COMMENTARH IN CANTICA CANTIC.

155)

ἐχχλητιαστιχὴν οἰχονομίαν ἐκχαλύπτει ὁ λόγος * οἱ A veconomiam illustrat oratio. Primi namque discipuli

Υὰρ πρῶτοι µαθητευθέντες τῇ χάριτι, χαὶ αὐτόπται
τοῦ Λόγου γενόµενοι, οὐχ ἂν ἑαυτοῖς τὸ ἀγαθὸν πε-
ριώρισαν, ἀλλὰ χαὶ τοῖς pez! ἐχείνους ἐκ διαδόσεως
τὴν αὐτὴν ἐποίησαν χάριν * διὰ τοῦτο πρὸς τὴν νύμ-
qr φασὶν αἱ νεάνιδες τὴν πρώτην διὰ τοῦ χατὰ
στόµα τοῦ Λόγου γενέσθαι τῶν ἀγαθῶν πληρωθεῖσαν
καὶ τῶν χξεκρυμµένων μυστηρίων ἀξιωθεῖσαν * ὅτι
Αγαλλιασώμεθα xaY εὑφρανθῶμεν Ev aol* χοινὴ γὰρ
ἡμῶν ἐστι χαρὰ τὸ σὺν ἀγαλλίασμα.

Ἁ]απήσωμεν µασθούς σου ὑπὲρ οἶνον, εὐδύ-
της ἡγάπησέσε.

Προκοπίἰου.-- Ὡς ἀγαπᾷς σὺ, φασοὶν, ὑπὲρ olvov
τοὺς τοῦ νυµφίου μαστοὺς, οὕτω τοὺς σοὺς ἡμεῖς

χατὰ µίµησιν σὺν, δι’ ὧν τοὺς νηπίους ἐν Χριστῷ B

γάλα ποτίζεις.
Απο.ιναρίου.--Διὰ τοῦτο ὑπὲρ ἀνθρωπίνην &va-
πῶμεν τὴν τῶν σῶν λόγων ἐπιῤῥοήν, ὅτι σε Ἰγάπησεν

fj εὐθύτης ὁ Ἰησοῦς * δι οὗ (10) τὸ σκχολιὸ»ν εἰς ὀρθὸν |

ἀπευθύνεταε" τοιοῦτος ὁ μαθητὴῆς ὃν ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς.

Ὠριγένους, — "γουν εἰ xaX νῦν δι &aü£vetav,
x. τ.λ. (11).

8. MéJaid εἰμι xal xaAn, θυγατέρες 'Iepovca-
ip? óc σκηγώματα Κηδὰρ, ὡς δέῤῥεις ΣαΛομών.

NeLlov, — El καὶ µέλαινα νῦν ὑμῖν εἶναι δοχῶ,
σημεῖά τινα τῆς προτέρας ἐπιφέρουσα χαταστάσεως,
ἴστε ὅτι ὡς ἐπὶ σχηνῆς τῷ Αἱθ ιοπικῷ δέρµατι ἐγχέ-
Χρυπται χάλλος ἀμήχανον, ὅπερ ἀναλάμφει iv. τῷ
γαμιχῷ λουτρῷ.

Ὠριγένους.--- Ἐν γαρ (19) τῇ κολυμθήθρα τοῦ βα-
πτίσµατος ὅταν µε λαύειν µέλλῃ, τότε ἀναδήσομαι λαμ-
πρὰ, τὴν ἔπισω ιθᾶσαν σκοτειν]ν ποιότητα ἀπονιψα-
μένη’ ὡς xal ὑμᾶς τότε ὀρώσας θαμθεῖσθαι καὶ λέγειν’
Τίς αὕτη ἡ ἀναθαίνουσα λελευχααμένη; Τί οὖν χοµ-
πάζετε, θυγατἑρες Ἱερουσαλὴμ, ἐπὶ τῇ τῶν πατέρων
οἰχειότητι, ἔργοις ἀρνησάμεναι τὴν οἰχειότητα αὐτῶν,
xai τὴν ἐκ πἰστέως ἁπωσάμεναι δικαίωσιν; Τὸ δὲ,
ὡς σχηνώματα Κηδὰρ καὶ δέῤῥῥεις, τῶν 620 ποι»-
τήτων τὰς ἀχρότητας £y al; Υέγονε σηµαίνει, ἀρετῆς
xil χαχίας, τὴν τῆς εἰδωλολατρείας µελανότητα
µεταθεµένη, xal xaX γενοµένη ὡς τὰς Σολομῶντος
δέῤῥει: ΄ f) καὶ σκηνώµατα Κηδὰρ τοὺς ἀπὸ ἐθνῶν
σπαιν΄ Gf posto δὲ Σολομὼν τοὺς ἐξ Ἰουδαίων συνελ-
θόντας χαὶ προστιθέντας τῇ πίστε..

θεοζωρήτου. — Ἔστιν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία,
µέλαινα μὲν ὡς ἑξηπατημένη xal τῇ χρίσει τῶν
ἁλόγων χατεσγποδωµένη * xa)h δὲ περιµένουσά σε τὸν
ἐξ οὐρανοῦ Ίξοντα διὰ τὴν ἐμὴν σωτηρίαν Δεσπότην'
δεδήλωχε δὲ χατὰ ταντὸν, τῆς δυσσεθείας τὸν ζόφον
xa την δεδοµένην ὑπὸ τῆς θείας χάριτος αὐτῇ ὥρα».

Ὡριγένους. — Λέχει δὲ ἡ ἐξ ἐθνῶν ἘΈκχλη-
σίᾳ, x. τ. λ. (13).
Γρηγορίου. --- Mt θαυμάκετε, φησὶν, ὅτι εὐθύ-

gratia constituti el oculati testes Verbi effecti, non
in semetipsis lioc bonum concluserunt, sed et poste-
ris per traditioncm eamdem gratiam communicarunt,
ldcirco adolescentulze ad sponsam dicunt ob pri-
mai ore tenus Verbi bonis repletam, et arcauis
mysteriis dignatam : Nos etiam exsultabimus οἱ l:eta-
bimur in te. Tua enim exsultatio commune nostrum
gaudium est.

Diligemus uberatua super vinum :. rectitudo. d:-
lexit te.

Procopii. — Sicut tu diligis, inquiunt, super
vinum ubera sponsi, sic et nos, tui imitatione, tua,
quibus parvulos in Christo lacte potas.

Apollinarii.—Propterea supra humanam diligimus
verboruin tuorum affluentiani, quia te dilexit recti-
tudo, id est Jesus. Per quem obliquum in rectum
dirigitur ; talis est discipulus quem diligebat Jesus.

Origenis. — Licet etiamnum propter | in(irmita-
teni, ete.

Vgns. 4. Nigra sum et formosa, filie Jerusalem,
ut tabernacula Cedar, ut pelles Salomonis.

Nili.— Etsi nigra nunc vobis esse videor, signa
quaedam prioris status referens, scitote tamen sub
/tbiopica pellequasi sub unibra latere pulchritudi-
nem inimitabilem, quz in nuptiali lavaero elucc-
bit.

Origenis. — Quando enim me abluerit lavacro
baptismatis, tunc ascendam splendida a superve-
uienti trenebricosa qualitate abluta; ita ut οἱ vos
tunc videntes, prz stupore dicturz sitis : Qus est
hic qua ascendit dealbata? Quid igitur gloriamini,
lili& Jerusalem, de patrum affinitate, operibus
negantes eorum affiuitatein et eam quz ex fide est
repellentes justitiam ? Ceterum illud, st taberna-
cula Cedar et pelles, duarum in quibus versata
fuit qualitatum extremitates significat, virtutis
inquam et vitii; dum idololatri& nigredinem de-
posuit et pulchra evasit velut pelles Salomonis. Vel
etiam tabernacula Cedar vocat eos qui e, gentibus,
pelles vero. Salomonis qui ex Judais collecti et
fidei aggregati sunt.

D Theodoreti. — Ecclesia, e gentilibus composita

nigra est, quatenus in errurein deducta et opinio-
Aibus irratioualibus quasi cinere conspersa fuit ;
pulchra autem, quatenus te exspectat Dominum —
qui propter meam salutein e ccelo venturus es. lta
autem non solum impietaus caliginem, sed etiam
pulehritudineim a gratia divina Ecclesi: concessam
5 'gnificavit.

Origenis.— H:ec autem dicit ea qua ex gentibus
est Ecclesia, etc.

Gregorii. — Nolite mirari, inquit, quia reetitudo

NOT.E.

(10) Hec in C. B. Origeni vindicantur.
(11) Patrol. t. Ἁγί!, col. 256.
(12) In codice Vaticano sub nomine Nili inscri-

buntur.
(15) Patrol. t. XVII, col. 250.

F

1555

PROCOPII GAZEI

1556

dilex t me, sed quia etiam me, nigra cum essem, Α της ἠγάπησέ µε’ ἀλλ' ὅτι παὶ µέλαιναν οὖσαν ἑλάμ-

illustravit per eorum quibus denigrata fueram
poenitentiam. Et vos igitur !icet hactenus in vobis
tenebre liabitaverint. (hoc enim Cedar), evadite
pel'es Salomonis, Christi pacifici regis, ac lucis
domicilium. Ex parte enim pelles regium vocavit
tabernaculnm.

Vgns. 5. Nolite aspicere me quia ego denigrala
sum ; quia despexit me sol.

Gregorii.— Mentem eorum qui discunt con(irmat,
ne tenehricosz form: causam Creatori ascribant,
sel libero uniuscujusque arbitrio, diceris : Ne
piitelis nigram me creatam esse, sed talem redditam
a sole maligno, de quo est illud : « Per diem sol non
comburet te *. »

πρυνεν, διὰ τὴν ἐφ᾽ of; ἑμελανώθην µετάνοιαν ^ xal
ὑμεῖς τοίνυν, el καὶ πρώην ὑμῖν τὸ σχότος ἑνώχησεν
(τοῦτο γὰρ τὸ Κηδὰρ), Υένεαθε δέῤῥεις τοῦ Σαλομὼν,
Χριστοῦ τοῦ εἰρηνικοῦ βασιλέως, χαὶ τοῦ φωτὺς οἱ-
κητήριον΄ ἀπὸ µέρους γὰρ δέῥῥεις τὴν βασιλιχῆν
ἔφη σχηνἠν.

e'. M). β.Ιέψητέ µε ὅτι εἰμὶ μεμε.αγωμέγνη, ὅτι
παρέθ.ἰεΨέ µε à Π.ιος.

Γρηγορίου. — Τῆν τῶν µαθητευοµένων διάνοιαν
μὴ τῷ Δημιουργῷ τὴν αἰτίαν τοῦ σχοτεινοῦ εἴδους
ἀνατιθέναι, ἀλλὰ τῇ ἑχάστου προαιρέσει, xal qnot:
Mh νοµίσητε ὅτι µέλαινα ἐχτίσθην, ἀλλ᾽ ὅτι τοιαύτην
ὁ πονηρὺς ἀπέδειξεν fog: περὶ οὗ τὸ ἡμέρας ὁ
fto; 00 συγχαύσει σε.

Üiigenis. — Yel quia peceato me obscuratam pro- D 'Üpiyévovc. — Ἡ ὅτι (14) σχοτισθεῖσάν µε τῇ

pter infidelitatem, Christus despexit, quem Scri-
prurz solem justitize appellant.

Filii matris mee pugnaverunt in. me : posuerunt
"e custodein. in vineis ; vineaam meam non custo-
divi.

Gregorii. — Filios motris intelligibiles dixit ipi-
niícos : simili'er enim rationis paiticipes et ex una
Omnes causa divine nalura sunt, qui ,"inquit, cum
me ex pulchra vinea, id est paradiso, ejecissent, po-
suerunt me custodeni vinearum suarum, in quibus
botrus amaritudinis et uvafellis et furocdraconum
colitur. In eineis dixit propter multifldam — malitiae
formam : ubi autem antiqui lapsus meminit, re-
lictis adolescentulis, ad sponsum rursus sermonem
facit per orationem ipsum invocans.

Origenis. — Newpequi me docent discipuli
Christi, ctc.

Cyrilli. — Fortassis iucusat seipsam quod
propriam vineam non custodierit, perinitteus illam
cuil;bet per viam transcunti diripiendam vastan-
damque apro de silva et fere singulari depascen-
dam. Fortassis vero etiam glorilicat Deum quod
cum non potuisse custodire propriam vineam, nec
colendo nec servando illam, in tantum profecerit,
ut multas vineas valuerit custodire.

Apollinarii. — Caeterum hzc etiam referri possint
αι] eos qui prius quidem Ecclesiam persecuti sunt,
sed postea illos ipsos quos persecuti fuerunt docue-

ἁμαρτίᾳ, Χριστὸς παρεῖδε διὰ τὴν ἀπιστίαν, ὃν Ἠλιον
διχαιοφύνης ἀναγορεύουσιν αἱ T'pagat.

ΥΙοὶ µητρός µου ἐμαχέσαντο ἐν ἐμοί᾽ ἔθεντό
µου φυλἀχισσαν ἐν ἀμπε.]ῶσιν' ἀμπελῶγα ἐμὲν
οὐχ ἐφύ.αξα.

Γρηγορίον.---Υἱοὺς (45) μητρὺς, τοὺς νοητοὺς εἷ-
πεν ἐχθρούς * λογιχοὶ γὰρ ὁμοίως, χαὶ Ex μιᾶς ἅπαν-
τες αἰτίας τῆς θείας φύσεως ' οἵτινές µε, φησὶν,
ἐχθάλλοντες τοῦ καλοῦ ἀμπελῶνος, τουτέστι τοῦ πα-
ῥαδείσου, ἔθεντό µε φυλάσσειν τοὺς αὐτῶν ἀμτελῶ-
νας, iv ol; βότρυς πικρίας καὶ σταφνυλὴ χολῆς χαὶ
θυμὸς ὁραχόντων γεωργεῖται' ἐν ἀμπε.]ῶσι δὲ εἶπε
διὰ τὸ πολυσχεδὲς τῆς χαχίας. μνησθεῖσα δὲ τοῦ

σ πάλαι πτώματος, τὰς νεάνιδας ἀφεῖσα, πρὸς τὸν νυµ-

φίον αὖθις ποιεῖται τὸν λόγον.

Ὡριγένους. — "γουν οἱ διδάσχοντες μαθηταὶ
τοῦ Χριστοῦ, x. τ. λ. (16).

Κυρίλλου. — Τάχα δὲ χατηγορεῖ ἑαυτῆς, ὅτι τὸν
ἴδιον οὐχ ἐφύλαξεν ἀμπελῶνα, πορθεῖν αὐτὸν ἀρεῖσα
πάντα τὸν παραπορευόµενον τὴν ὁδόν' λυµήνασθαί
τε αὐτὸν fjv x δρυμοῦ, xaX μονιὸν ἄγριον Χατανε-
µήσασθαι αὑτόν' τάχα δὲ καὶ δοξάζει τὸν θεὸν, ὅτι
μὴ δυνηθεῖσα φυλάξαι τὸν ἴδιον ἀμπελῶνα, τῷ μήτε
γεωργῆσαι, μήτε φυλάδαι , ἐπὶ τοσοῦτον προέκογεν,
ὡς πολλοὺς ἀμπελώνας δυνηθῆναι φυλάδαι.

Αποιιναρίου. — Ανάγοιτο 0' ἂν ταῦτα χαὶ ἐπὶ
τοὺς πρότερον μὲν τὴν Ἐκχλησίαν διώξαντας, ὕστερον
δὲ διδάξαντας τοὺς ὑπ αὐτῶν διωχθέντας, ὁποῖος

runt, qualis erat Paulus. Singulariter enim edidit D Ἡν ὁ Παῦλος: ἐνικῶς γὰρ ἐξέδωχεν ὁ Σύμμαχος εἰ-

GSynimachus dicens : Filius matris mee pugnavit
ín me : posuit me custodem in. vineis. [ὰ est, post-
quain persecutor fueram, posuit me ad custodienda
mandata Dei. ΄

Cyrilli. -- Velfilios matris su: dicit synagogz
Scribas et Pharis»os qui credentes in Christum
oppugnarunt, legis cultum przcipientes, bxc enim
vinea est. At ego, inquit, banc non custodivi.

* Psal. cxx, 6.

πών" Ylóc untpóc µου ἐμαχέσατο ἐν ἐμοὶ, ἔθετό
µε gvAdxwoay ἐν ἀμπεῶσι, τουτέστι μετὰ τὸ
διῶδαι, ἔθετό µε φυλάσσειν τὰς ἐντολὰς τοῦ θεοῦ.

Κυρίλλου. — "Hyouv υἱοὺς μητρὸς αὐτῆς λέγει
τῆς συναγωγῆς, τοὺς Γραμματεῖς xal Φαρισαίους *
οἵτινες ἑπολέμουν τοῖς πιστεύουσιν εἰς Χριστόν:
τηρεῖν ἑντελλόμενοι τὴν κατὰ τὸν νόµον λατρείαν *

ΝοτΤΑ.

(44) Ἡ ὅτι — at Γρα
mine Gregorii in C.
ascrihuntur.

(. Continuantur sub no-
, in C. V. autem Origeni

t Hoc scholium anonymi est in C. B.
16) Patrol. t. XVII, col. 256.

I857 -

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1558.

αὕτη γὰρ ἀμπελών * ἀλλ' ἐγὼ ταύτην, φησὶν, οὐχ ἐφύ- A Quie enim erant mihi lucra, hxc arbitror propter

λαξα. ἅτινα γὰρ fjv µοι χέρδη, ταῦτα Ίγημα: διὰ
τὸν Χριστὸν ζημίαν’ ὥς φησιν ὁ µαχάριος Παῦλος.

ς’. Απάγγειόν µοι ὃν ἠγάπησεν ἡ ψυχή µου,
ποὺ ποιµαίνεις, ποῦ κοιτάζει ἐν psonpópla *
µήποτε γέγωμαι ὡσε) zepi6aAAouérn ἐπ᾽ ἀγέ-αις
ἑταίρων σου.

'pnropióv. — Τοῦνομά σου, φησὶν, ἀἁγνοῶ, ἐκ
δὲ τῆς ἀγάπης χαλῶ * ἀγαπῶ γὰρ εἰχότως τὸν &7a-
πῄσαντα xal τὴν φυχῆν θέντα ὑπὲρ ἐμοῦ: xat βοὺ-
λομαίΥ σου τὴν νομὴν εὑροῦσα ἑἐμφορηθῆναι τῆς
αἰωνίου τρυφῆς, ἧς ὁ μὴ φαγὼν οὐ δύναται εἰς τὴν
ζωὴν εἰσελθεῖν - ἔνθα µε ἀναπαύσεις, v ἀσχίῳ φω-
εἱ τῆς ἀναστάσεω;ς : ἀλλά µε δίδαξον πῶς ἔστι τού-
των τυ(κεῖν, μήπως ἀποσφαλεῖσα ταῖς ἀλλοτρίαις
ἐμπέσω τῶν σῶν ποιµνίων ἀγέλαις ' ἀγωνιᾷ γὰρ εἰς
τὸ φυλάξαι µέχρι τέλους ὅπερ ἐχτήσατο Χχάλλος, καὶ
περὶ τούτου πυνθάνεται ' ὁ δὲ νυµρίος μείζων πό-
90ov ἑξάπτων ἀναθάλλεται τὴν ἀπόχρισιν΄ οἱ φίλοι
δὲ ἀποχρίνονται τοῦ νυµφίου, xal λέχουσι τὰ bm-
αγόµενα, τὸν τρόπον τῆς τῶν προσόντων ἀγαθῶν
ἀσφαλείας, διὰ συμθουλῆς ὑφηγούμενοι. ἔστι δὲ
χεχαλυμμµένος ὁ παρ) ἐχείνων λόχος. /

Kvpl.lov. — 'Exaípou; αὐτοῦ τοὺς ἁποστόλους
χαλεῖ ' ἔφη γάρ" « O2x ἔτι λέγω ὑμᾶς δούλους, ἀλλὰ
φίλους. » Φίλοι γάρ ἐστε. Περιδα.Ίομέγη δὲ λέγει
χαλυπτοµένη * λέγοντος Παύλου : «Ὅτι ἄχρι τῆς
cfuspow ἡμέρας, fixa ἀναγινώσχεται Μωσῆς,
χάλνμμα ἐπὶ τὴν καρδία» αὐτῶν χεῖται. » Φωνὴ

οὖν fj μετανοοῦσα συναγωγὴ πρὸς Χριστὸν, Δῄήλωσόν (-

pot σαυτὸν, ὅπως μὴ τῶν ἑταίρων σου ποιµαίνων
τὰς Ἐχχλησίας, ἐγὼ ἐπὶ τὴν καρδίαν µείνω τὸ χά-
λυμµα ἔχουσα.

v. Εάν μὴ Troc σεαυτὴν ἡ κα.λἡ ἐν γυγαιξὶν,
ἔξεῖθε σὺ ἑν ατέρναις τῶν ποιµνίων σου, xol
ποίµαινε τὰς éplgovc σου ἐπὶ σχηνγώµασι τῶν
ποιμένων.

Γρηγορίου. — Ἰοῦτο φυλακτήριον, τὸ σεαυτὴν
ἐπιγνῶναι ὁ δὲ τοῖς τῶν προοδευσάντων πεπλανη-
µένοις ἴχνεσιν ἀχολουθήσας, λήσεται εἰς ἔριφον àv-
τ) πρυθάτου μεταδαλών. Tou νυµφίου τοίνυν οἱ
qot φασίν Ὡς ἐχ µελαίνης quyh γενοµένη καλὴ,
εἴ σοι μέλλει τοῦ δυλάξαι τὸ κάλλος, μὴ] ἀχκολούθει
κεπτλανημένοις, µλποτεα προστεθῆς τῇ τῶν ἑρίφων

ἀγέλη, τῇ λαθούσῃ τὴν στάσιν τὴν ἐξ ἀριστερῶν": D

ἔστι δὲ σαφεστέρα γραφὴ xol τηροῦσα τὴν σύντα-
ξιν' E&v ph γνῷς σεαυτὴν, ἡ χαλὴ ἓν γυναιξὶν, ἔξελ-
θε ἐχ τῶν Ἱπτερνῶν τοῦ ποιμνίου, χαὶ ποιμανεῖς
ἐρίφους * ἀντὶ σχηνωµάτων ποιµνίων ΄ ἵνα τὸ ἔξε.-
θε ἀντὶ τοῦ ἐξο]εύσῃ.

ΦΙ.Ίωνος. — Ἕτερος τὸν λόγον ὡς ἀπὸ τοῦ νυµ-
φίου φησὶ πρὸς τὴν tv πάσαις ταῖς συναγωγαῖς µό-
νην οὖσαν χαλὴν , ὅτι Γνῶθι ποῦ ἧς χαὶ ποῦ νῦν «T,
xai παρὰ τίνος ἔχεις τὸ χάλλος ' εἰ δὲ σαυτὴν àv-
αξίαν τῆς ἐμῆς δόξης ποιεῖς, ποίµαινε τῶν ἁμαρτω-
λῶν τὰς ψυχὰς ἐν τοῖς σχηνώµασι τῶν τοῦ Ἰσραῦλ
βασιλέων. e

10 Joan. xv, 15. !! ll Cor. ui, 05.

Christum detrimenta, ut beatus Paulus ait.

VgRs. 6. Annuntia mihi quem dilexit anima mea,
ubi pascis, ubi cubas ín meridie : ne forte efficiar
sicut adoperta super greges sodalium tuorum.

Gregorii. — Nomen, inquit, twum ignoro, sed
ex dilectione appello : diligo enim , ut par est,
diligentem et animam suam pro me ponenterm, oet
cum pascua Lua invenerim, repleri volo caelesti
cibo quem qui non comedit, in vitam intrare ne-
quit; ibi me requiescere facies in luce resurre-
ctionis, quze umbra caret. At doce me qua ratione
fas sit hac adipisci, ne forte aberrans in alienos
ab ovibus tuis greges incidam.Quaw enim obtinuit
pulchritudinem ad finem usque custodire nititur
el de hac interrogat. Sponsus autem majus accen-
dens desiderium, differt responsum : amici vero
el sequentia dicunt, quomodo sint in tuto futura,
quie ei adsunt bona, respondent consulendo expo-
nentes. Est autem tecta quoque earuin oratio.

Cyrilli. — Aliter etiam sodales vocat apostolos :
ait enim : « Jam non dicain vos servos, sed ami-
cos !^. » Amici enim estis. Ai operta vero ait; id
est cbtecta, dicente Paulo: « Quoniam usque in
hodiernum diem cum legitur Moyses, velamen po-
situm est super cor eorum !*. » Ad Christum igi-
tur peenitens Synagoga ait : Ostende mihi temet-
ipsum, ne amicis tuis Ecclesias pascentibus, ego
maneam super cor velamen habens.

Vzns. 7. Nisi cognoveris te, o. pulchra inter mu-
lieres , egredere tu in vestigiis gregum, et pasce hados
tuos in tabernaculis pastorum.

Gregorii. — Hac tibi custodia sit, temetipsam
nosse. Qui vero erraticis precedentium vestigiis
insistit, desinet in lxdum pro ove conversus.
Sponsi orgo amici dicunt : O anima, quz ex nigra
facta es pulchra, si est tibi cura servandi pulchri-
tudinem, noli errantes sequi, ne quando hadorum
a sinistris collocando gregi adjungaris. Est autem
clarior et syntaxi congruentior scriptura : Si non
cognoscas teipsam : o pulchra inter mulieres, egre-
dere e vestigiis gregum, et pasces lizedos pro taber-
naculis pastorum : ut sil egredere pro egredieris.

d

Philonis. — Alius vero ait quasi sponsi sermo-
nem esse ad eam qui ex oninibus synagogis sola
pulchra est : noveris ubi fueris, et ubi modo
sis, et . quo babeas pulchritudinem. Si autem
temetipsam mea gloria indigtiam reddis, pasce pec-
catorum animas in tabernaculis regum israel.

À|

1559

PROCOPII GAZ.EI

1566

Cyrilli. — Vel nisi poc. itentiam egeris, inquit, A — Kupí.Llov. — Ἠγουν, εἰ μὴ uezavofismc, qnos,

posterior gentibus reperieris, utpote ron habens
fructus justiti2, quod steriles pascas, idque post
greges quos mili coustituerant.

Apollinarii. — Juxta Symmachi vero editionem
istiusmodi sensum habet : Si necdum gregis mei
signum cognovisti, et secundum meas leges populum
luum gubernas, egrediens sequere greges; sic enim
«cognosces oves meas non Judaici gregis more
incedere; nan sic pasta novaque tua pecora, qua
lizedos vocavit pascens, cognosces ubi pascat Chri-
stus, et qui ab ipso pascantur, spiritalem pulcher-
rimumque habentes characterem, secundum quem
pulchra inter mulieres clecta est Ecclesia.

Origenis. — Porro celeberrima ílla apud Grzcos
scntentia, Nosce teipsum, jam ante a sapiente Salo-
mone przcepto tradita est, etc.

YVEns. B. Eque mea in curribus Pharaonis assi-
milavi te, proxima mea.

Gregorii. —Equa Dei opposita curribus Pharao-
nis, est angelica qui:edam et invisibilis virtus ZEgy-
ptium deniergens, cui assimilatur anima lavacro
'expiata, que omuem sensum J/Egyptium, omnem-
que alienigenam malitiam in curribus olim Pharao-
nis expressam aquis submergit. liuic equa — ine
odo assiniilavi te.

Cyrilli. — Vel qua: suscepisti fidem meam, o Ec-
clesia, apostolis assimilata es, de quibus est illud :
« Ascende super equos tuos, et equitatio tua salus?*. »
Qui et preparati sunt adversum currus spiritualis
Pharaonis. ΄

VeRs. 9. Quam speciose facte sunt gene tue tan«
quam turturis.

Gregorii. — Cum equa sit lasciva, continentia
turturis eam exornavit : equam enim, inquit, dice-
'bam , non quasi camo frenoque opus sit, nam pura
vita tibi congruit. :

Cyrilli. — Vel verecundiam erga sponsum pro-
pouit. Rubrz namque sunt turturis genz, huic au-
fem connexioni contrarium dictum est per prophe-
lam : « Facies tibi facta est meretricis, sine rubore
facta es ad omnes **. »

Origenis. —Sed et membra Ecclesi: Christi sponse
Paulus ait, etc.

Collum tuum sicut torques [Vulg. monilia].

"Gregorii. — Laudat collum in figuram circuli gy-
ratum quod ubique in superbis equorum pullis
fleri videmus. Torquium enim mentio indicat
circulum, eujus figura in cervice ostensa reddit
equum seipso decentiorem; ὅρμος 2ulem proprie
quidem dicitur in locis maritimis in quibus littus
intrinsecus in lune formam cavatum , sinu excipit

:3 Habac. 1,8. **Jecem. m,5.

ὀπίσω τῶν ἐθνῶν cüpsÜfon * ἅτε μῆ ἔχουσα xac-
ποὺς δικαιοσύνης, ἄχαρπος µένουσα, xal ὀπίσω
ποιµνίων ὧν ἐμαυτὸν συνεστησάμην.

Αποιιιγαρίου. — Κατὰ δὲ τὴν ἔχδοσιν τοῦ Συµ-
µάχου, τοιαύτην ἔχει τὴν ἔννοιαν ' El. µήπω τὸν
χαρακτῆρα τῆς ἑμῆς &xéyroxac ποίµγης, καὶ
κατὰ γόµους ἐμοὺς τὸν σεαυτῆς ποιμανεῖς Aacy,
ἐξελθοῦσα τοῖς ποιµγίοις ἀχο.]ούθει * γνώσε, γὰρ
οὕτως, ὅτι μὴ χατὰ τὴν ποίμνην τὴν Ἰουδαϊχὴν ῥα-
δίνει πρόθατα τὰ ἐμά ΄ οὕτω γὰρ ποιμαινομένη,
καὶ τὰ ἑαυτῆς νεαρὰ ποιµαίνουσα θρέµµατα, ἅπερ
εἶπεν ἑρίφους, Ὑνώσῃ ποῦ νέµει Χριστὸς, xal τίνες
οἱ ὑπ αὑτὸν νεµόμενοι, τὸν πνευμαιιχ»ν ἔχοντες xal
κάλλιστον χαραχτῆρα, χαθ) ὃν χαλῃ iv γυναιξὶν |)

B ἑξαίρετος Ἐκχλησία.

Ὠριγένους. — Τὸ πολυθρύλλητον δὲ παρ᾽ Ἕλλη-
aw ἐπίφθεγμα προεἰληπται παραδοθὲν τῷ σοφῷ Σο-
λομῶντι, τὸ, Dvà0t σαυτὸν, x. τ. λ. (VT).

η’. Τῇ ἵππῳ µου ἐν ἅρμασι Φαραὼ ὠμοίωσά
σε, ἡ zAnclov gov.

Γρηγορίου. — ππους θεοῦ ἀντ'τασσομένη τοῖς
ἅρμασι Φαραὼ, δύναμίς τις ἀγγελικὴ καὶ ἀόρατος
χα:αποντίζουσα τὸν Αἰγύπτιον" ᾗ παρειχάζεται jd
τῷ λουτρῷ κεκαθαρµένη doy; πᾶν Αἰγύπτιον νότμα
χαὶ πᾶσαν τὴν ἀλλόφυλον κακία» τοῖς ὕδασι
κατακλύζουσα * τὴν οὖν ποτε, φησὶ, γενομένην
ἐν ἅρμασι Φαραὼ, τῇ (mm µου νῦν παρωμµοίω-
cá σε.

Κυρί1Ίου. — γουν δεξαμένη τὴν ἐμὴν, o "Ex-
Χλησ-α, πίστιν τοῖς ἀποστόλοις εἰκάσθης᾽ περὶ ὧν
τὸ, « Ἐπιθήση ἐπὶ τοὺς ἵππους σου, xai ἡ ἱππασία
σου σωτηρία" » oi καὶ κατὰ τῶν ἁρμάτων εὖτρε-
πίσθησαν τοῦ νοητοῦ $apao.

0. Ti ὡραιώθησαν σιαγύνες σου ὡς tpvTÓ-
voc;

Γρηγορίου. '— Ἐπείπερ ἵππος ἀχόλαστος, τῆς
τρυγόνος αὑτῆν ἑχόσμησε σωφροσύνην * ἵππον γὰρ
εἶπον, φησὶν, οὐχ ὡς χημοῦ δεοµένην xax χαλινοῦ
ἐμπρέπει γὰρ ἡ καθαρά σοι ζωή.

KvplAAov. — χουν τὴν albi τὴν πρὸς τὸν vop-
φίον παρἰστησι διὰ τῆς τρυγόνος' ἐρυθραὶ γὰρ τῆς
τρυγόνος αἱ σιαγόνες * τῇ δὲ συναγωγῇ τοὐναντίον'
« Ὄψις πόρνης ἐγένετό σοι ἁπανῃσχύντησας πρὸς
πάντας. »

Ὡριχένους. — 'AX& καὶ µέλη Χριστοῦ Ἐκκλη-
σίαν νύμφης 6 Παῦλός φησιν, x. τ. λ. (18).

Τρἀάχη.Ίός σου ὡς ὁρμίσλχοι.

Γρηγορίου. — Ἐπαινεῖ τὸν τράχηλον τὸν ἐν
αχήµατι κύχλου γυρούμενον; à δη περὶ τοὺς γαύ-
ρους τῶν πώλων ὁρῶμεν vivógevov* fj γὰρ τῶν
ὀρμίσχων μνήμη τὸν κύχλον ἐνδείκνυται, οὗ τὸ
σχῆμα ἐπὶ τοῦ αὐχένος δεικνύμενον, εὐπρεπέστερον
αὑτοῦ τὸν πῶλον ποιεῖ’ ὅρμος δὲ λέγεται, γυρίως
μὲν ἐπὶ τῶν παραλίων τόπων, ἓν ol, ἡ ὄχθη καὶ τὸ

NOTAE. .

(17) Scholium illud quod in C. B. sub nomine
Apollinarii continuatur, leges Patrol. t, XVII, col.

356, 957. |
(18) Patrol. t. XVII, col. 257.

1561

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

/

1562

ἑντὸς μονοειδῶς χοιλανθεῖσα , ὑποδέχεται τῷ κόλπῳ A mare, ac per se quielis stationem ργαὺοί iis qui

τὴν θάλασσαν * xai ἀναπαύει δι ἑαυτῆς τοὺς x. τοῦ
TsÀáyoug προσπλέοντας * ἐκ μεταφορᾶς δὲ διὰ τοῦ
σχηματος, ὁ περιτραχήλιος χόσµος ὅρμος λέγεται '
ὡς δὲ εἰς κύχλου σχῆμα χάµπτων ὁ πῶλος τὸν αὖ-
χένα πρὸς τὰς ἰδίας τῶν ποδῶν βάσεις ὁρῶν, δι’ ὧν
ἀπρόσχοπόν τε xal ἀσφαλῃ ποιεῖται τὸν δρόµον,
μήτε τῷ λίθῳ προσπταίων, µήτε χενεμθατῶν ἐν τῷ
βόθρῳ * τοῦτοδὲ οὗ μικρὸν εἰς εὐφημίαν ἑστὶ Φυχῆς,
τὸ πρὸς ἑαυτὴν βλέπειν» καὶ δι ἀσφαλείας ἁπάσης
πρὸς τὸν θεζον δρόµον ἐπείγεσθαι * εἰ δὲ ἣν EA µό-
wp προσε(χασµένη ὁρμίσχυ, ἀτελῆς πάντως ὁ ἕπαι-
νος ἣν, ὡς οὗ τὴν αὐτὴν καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν
τὴν μαρτυρίαν ἔχων ' νῦν δὲ πᾶσαν συλλαμθάνει τῷ
λόγῳ τῶν ἀρετῶν τὴν µαρτυρίαν, fj πρὸς τὸ πλῖθος
τῶν ὁρμίσχων ὁμοίωσις.

Διδύμου. — Ὁρμίσκοι .(19) γὰρ, ἡ xaüapX
πίστις, fi ἀμόλυντος σωφροσύνη, ὁ χαθαρὸς βίος *
ἤγουν αὐτὸ χρῆμα χόσμος ἐστὶν, ἀλλ οὐ χόσµιον
τξεριχείµενος.

Κυρίου. --- Λέγει τράχηλον τὸ ὑποταχτιχὸν
της ψυχῆς ΄ πῶς γὰρ χόσµος καλὺς, αὐχὴν µελετή-
σας φέρειν τοῦ Χριστοῦ τὸν ζυγόν;

V, τα. Ὁμοιώματα χρυσίου ποιἠσωμέν σοι
μετὰ στιγµάτων τοῦ ἀἁργυρίου * ἕως οὗ ὁ βασι-
εεὺς ἐν ἁγαχ.]ίσει αὐτοῦ.

Ὡριτένους. — Τοῦτο δὲ, oj πολὺς fjv οὐδὲ xc-
χυµένος ὁ ἄργυρος , x. τ. λ. (20).

Γρηγορίου. --- Άξιον δὲ τοῦτο μὴ παραδραμεῖν
ἀθεώρητον " τί δήποτε οὐχ αὐτὸ τὸ χρυσίον εἰς
κόσμον παραλαμδάνεται, ἀλλὰ τοῦ χρυσίου τὰ
ὁμοιώματα ᾿ xal οὐχ αὐτὸς ὁ ἄργυρος, ἀλλὰ τὰ ἐκ
τῆς Όλης ταύτης, τῷ ὁμοιώματι τοῦ ἀργυρίου συγ-
χροτούµενα στίγματα * τὸ τοίνυν διὰ τοῦτο δηλούμε-
voy τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι ἡ θεία φύσις πάσης ὑπέρχει-
τα: χαταληπτικῆς διανοίας, Τὸ δὲ περὶ αὑτῆς ἡμῖν
ἐγγινόμενον νόηµα, ὁμοιώματά στι τοῦ ζητουμένου *
οὗ γὰρ αὐτὸ δείχνυσιν ἐχείνου τὸ εἶδος, ὃ οὔτε τις
οἵδεν, οὔτε ἰδεῖν δύναται, ἀλλὰ δι ἑσόπτρου καὶ δ.
αἰνίγματος ἔμφασίν τινα σχιαγραφεῖ τοῦ ζητουιέ-
νου, Éx τινος εἰχασμοῦ ταῖς φυχαῖς Υινόμενον᾽ mds;
δὲ λόγος τῶν τοιούτων νοημάτων σημαντικὸς, στιγ-
μῆς τινος ἀμεροῦς δύναμιν ἔχει, μὴ δυνάµενος
ἐμφῆναι ὅπερ ἡ διάνοια βούλεται * ὡς εἶναι πᾶσαν

μὲν διάνοιαν κατωτέραν τῆς ἀληθείας κατανοῄσεως" p

πάντα Cb λόγον ἑρμηνευτικὸν στιγμὴν βραχεῖαν δο-
χεῖν, μὴ δυνάµενον τῷ πλάτει τῖις διανοίας ἐπεχτεί-
νεσθαι' τὴν οὖν διὰ τῶν τοιούτων ῥημάτων χειρ-
αγωχγουμένην φυχὴν πρὸς τὴν τῶν ἁλήπτων περί-
Φιαν, διὰ µόνης πίστεως εἰσοιχίζειν ἐν ἑαυτῇ λέγει
δεῖν τὴν πάντα νοῦν ὑπερέχουσαν φύτιν' xai τοῦτό
ἐστι τὸ παρὰ τῶν φίλων λεγόµενον, ὅτι Σοὶ ποιέσω-
μεν, ὦ ψυχη, τῇ χαλῶς πρὸς τὸν ἵππον ἀπειχασθείσῃ.
ἰνδάλματά τινα τῆς ἀληθείας καὶ ὁμοιώματα ' τοι-
αύτη γὰρ xal τοῦ τῶν λόγων ἀργυρίου ἡ δύναμις

e mari adnavigant: ex metaphora autem propter
figuram ornamentnn colli dicitur ὅρμος. Sicut 3u4
tein equus cervicem in. orbem flectens ad. einnos
Suos gressus aspicit, quo (it ut inoffensus et tulus
sil. gressus ejus, neque ad lapidem offendens, ne-
que in foveam temere incideng : ita nec. boc par-
vum facit ad laudem animae, nempe ad seipsam re-
Spicere, et cum omni securitate ad cursum di-
vinum festinare. Si autem uni soli assimilata torqui
ess^t, laus o-maino esset imperfecta, quod. non
idem haberet testimonium in cxteris virtutibus :
nunc autem oratione complectitur omne virtutum
lestimonium, ista torquium multitudini assimilatio.

Didymi. — Torques enim sunt pura fides, im-
maculata continentia, munda vita. Vel ipsa res per
se ornatus est, sed non ornatum addens.

i
Cyrilli. — Dicit autem collum animi submissio-

nem,quomodo enim non pulchrum ornamentum sit
studiose ferre jugum Christi ?

Vgns. 10,11. Similitudines auri faciemus tibi
cum notis argenti. Donec rex in accubilu suo.

Origenis. — Ιου autem, nec multum nec fusum
erat argentuim, elc.

Gregorii. -— Par est autem hoc non praetermittere
inconsideratum, cur nempe non ipsum aurum 38-

C sumitur ad ornatum, sed auri similitudines : et

non ipsum argentum, sed qu: ex hac materia Iu-
presse sunt not:e auri similitudini. Quod ergo per

hzc significatur est hujusmodi : divinam nempe

naturam excedere omnem intelligendi facultatem ;
quie autem de ea nobis inest intelligentia, simili-
tu!o estejus quod queritur. Non enim ostendit
ipsam illius formam, quam neque novit quispiam nec
videre potest, sed per speculum et znigma describit
quamdam illius quod qu:ritur apparentem specieni
qu;e animis ex quadam conjectura inest.Oinnis autem
oratio qux significat bujusmodi mentis conceptio-
nes, habet vim cujusdam puncti individui, non va-
lens explicare id quod vult mentis cogitatio. Ita ut
omnis quidem mentis conceptio sit infra Dei com-
prehensionem : omnis autem interpretans oratio
videtur esse brevis punctus, cum non possit simul
extendi cum latitudine cogitationis. Animam igi-
tur, qua per hujusmodi mentis conceptiones tan»
quam manu ducitur ad eorum quz capi non possunt,
cogitationem dieil, per solam fidem oportere &d
suam introducere habitationem, naturam illam qua
omnem superat intelligentiam. Et hoc est illud Quod
dicitur ab amicis, Tibi, o anima, qu: recte equis es
assiniilata, faciemus quzdam virtutis simulacra οἱ

NOTE.
(19) 'Opuiaxo: — βίος in C. B. continuantur sub nomine Gregorii.

(?0) Patrol. ι. XVII, col. 257.

[4

1563

PROCOPII GAZAEI

1504

similitudines. Talis enim horum sermonum argenti A ὡς ἑἐναυγάσματα σπινθηροειδῃη δοχεῖν elvat τὰ

vis, ut scintillarum specie irradiari videantur verba,
quas insitum lis intellectum exacte nequeant expri-
mere, Tu autem his acceptis per fidem fies subju.
gale et habitaculum ejus qui in te reelinaturus est
per tui inhabitationem :ejusenim et sedes eris et do-
mus fles ; cum amici sponsi hac pure dedissent
virgini animz, hi autem « sunt administratorii spi-
Titus in ministerium missi propter eos qui hare-
ditatem capieut salutis !*. »

Phüonis.— Etiam similitudines auri sunt martyres
tanquam aurum in igne probati, stigmata Christi in
corpore suo portantes : sed et in tempore pacis,
non solum in persecutionibus angustam arctamque
viam incedendum, donec rex iu regeneratione ad-
venia!.

Cyrilli. — Vel argentum quidem, ut in Scriptura
solet, divina doctrina sit, aurum vero divina cha-
rismata. Omnia quz Christi adventum pr:ecesserunt,
similitudines erant et umbrz futurorum (prout
Apostolus ait) bonorum. At uhi Christus resurrexit,
perfecta hominibus munera largitus est. Ante resur-
rectionein vero similitudines habebamus a sodali-
bus ejus, tum lege, tum prophetis.

Nardus mea dedit odorem suum.

Procopii. — Suavem odorem dicit e variis vir-
tutibus, tanquam floribus sponsa compositum ; si
quidem in semetipsa olfacit suavem odorem Chri-
8li ; vel etiam passionem ejus dixit, in qua alaba-
είτυπι unguentieffusum dedit ubique odorem suum.

Origenis. — Nam spousi, inquit, odorem etc.

Gregorij. — Quemadmodum enim vos, inquit,
adwinistratorii spiritus, non ipsum sincerum divi-
nitatis aurum, sed per eas mentis conceptiones
' quas capere possumus nobis donatis auri similitu-
dines, non dilucida oratione quz sunt ejus aperien-
tes, sed per exiguas rationalis argenti notas pra-
bentes quasdam apparentes ejus quod quzritur
species , sic eL ego per intellectum liujus unguenti
illius ipsius bonum odorem sensu percopi. Istiusmodi
autem mihi videtur babere sensum : Quemadnio-
dum ex diversis aromatibus secundum aliam atque

ῥήμστα, μὶ δυνάµενα δι ἀχριθείας Epeprvac τὸ
ἐγχείμενον νόηµα * σὺ δὲ ταῦτα δεξαµένη, ὑποζύ-
ιόν τε καὶ οἰχητήριον γενήσῃ διὰ πἰστέεως, τοῦ ἓν
coi ἀναχλίνεσθαι μέλλοντος διὰ τῆς ἐν σοὶ xaxouxf-
σεως * τοῦ γὰρ αὐτοῦ xal Ὀρόνος ἔσῃ xai οἴκος Υε-
νήσῃ ' ταῦτα τῶν φίλων τοῦ νυμφίου τῇ καθαρᾷ χαὶ
παρθένῳ χαρισαµένων ψυχῇ , εἶεν δ' ἂν οὗτοι τὰ
ἀειτουργικὰ πνεύματα εἰς διακονγίαν ἁποστε-
Aójeva διὰ τοὺς μἐ..Ίογτας χ.Ίηρονομεῖν σωτη-
ρίαν.

Φί.1ωνος. — Καὶ ὁμοιώματα (21) χρυσίου οἱ µάρ-
τυρες, ὡς χρυσὸς Ev πυρὶ δοχιµασθέντες * φέροντες
ἐπὶ τοῦ σώματος τὰ στίγματα τοῦ Χριστοῦ xal ἐν
γαιρῷ δὲ εἰρήνης οὗ µόνον by" διωγμοῖς * διὰ τὸ
ἑλέσθαι τὴν στενὴν καὶ τεθλιμμένην ἕως οὗ 6 βα-
σιλεὺς ἐν τῇ παλιγγενεσίᾳ παραγένηται.

KvpiAJAov. — "Hyoov ἀργύριον μὲν ἐν τῇ Γραφῇ
συνήθως, tj θεία διδασχαλία χρυσίον δὲ τὰ θεῖα χα-
plapasa* πάντα δὲ mpb τῆς ἐπιδημίας Χριστοῦ,
ὁμοιώματα ἣν xal σγιὰ τῶν µελλόντων, κατὰ τὸν
Απόστολον, ἀγαθῶν ' ἀναστὰς δὲ Χριστὸς τὰ τέλεια
τοῖς ἀνθρώποις δεδώρηται' πρὸ δὲ τῆς ἀναστάσεως
ὁμοιώματα εἴχομεν, παρὰ τῶν ἑπαίνων αὐτοῦ, τοῦ
τε νόµου καὶ τῶν προφητῶν.

Nápóoc ἔδωκεν doy αὐτοῦ.

Προκοπίου. — Εὐωδίαν φησὶν ἐκ ποικίλων áps-
τῶν χαθάπερ ἐξ ἀνθέων συναγοµένην τῇ νύμφῃ * ἐν
ἑαυτῇ γὰρ ὀσφραίνεται τῆς εὐωδίας Χριστοῦ * xat εἰ
τὸ πάθος εἶπεν αὐτοῦ, ἐφ᾽ ᾧ xal τὸ ἀλάθαστρον τοῦ
µύρου χυθὲν διέδωχε πανταχοῦ τὴν ὁσμήν.

Ὡριγένους. — Την γὰρ τοῦ νυµφίου φησὶν ὁσ-
μὴν, x. τ. λ. (22).

Γρηγορίου. --- Ὡς γὰρ ὑμεῖς, φησὶ, τὰ λειτουργιχὰ
πνεύματα, οὐχ αὑτὸ τὸ ἀχήρατον τῆς θεότητος χρυ-
σίον, ἀλλ᾽ ὁμοιώματα διὰ τῶν χωρητιχῶν ἡμῖν von-
µάτων τοῦ χρυσίου χαρίζεσθε * οὗ τηλαυχεῖ τῷ λόγῳ
τὰ χατ αὐτὸν ἐχχαλύπτοντες , ἀλλὰ διὰ τῆς βραχὺ-
τητος τῶν τοῦ λογικοῦ ἀργυρίου στιγµάτων ἑμφά-
σεις τινὰς παρασχόµενοι τοῦ ζητουμένου, οὕτω κἀγὼ
διὰ τῆς ἐπιπνοίας τοῦ ἐμοῦ µύρου, την αὐτοῦ ἑἐχεί-
νου εὐωδίαν τῇ αἰσθήσει παρεδεξάµην ’ τοιοῦτον δὲ,
μοὶ δοχεῖ, νοῦν ἔχει ' "Ὥσπερ Ex διαφόρων» ἀρωμάτων,
ἄλλου xat1' ἄλλην ἱδιότητα εὐπνοούντων, τεχνική τις

alium. preprietatem fragrantibus, artificiosa et mo- Ὦ xa ἔμμετρος µίξις τὸ τοιοῦτον ἀπεργάζεται µύρον

derata mistio, tale efficit unguentum ex iis qua si-
mul injiciuntur, unius cujusdain herbz odoriferz
cui nomen nardus, qua toti compositioni nomen
praebet: sic utique si quis omnem bene olentem
florem ex variis virlutum pratis collegerit, et to-
tam vitam suam unum fecerit unguentuin per bonum
odureiu singulorum vii studiorum, et p.r omnia
perfectus. evaserit, in ipsum quidem Dei Verbum,
tanquam in solis orbem, ob eiineutiam. obtutum
figere naturaliter non potest ; sed in seipso tan-
quam in speculo solem aspicit. lilius enim vere et

'* Hebr. 1,04.

(2!) Καὶ ὁμοιώ

(22) Patrol. 1. XVII, col. 260.

*

μιᾶς τινος πόας εὐώδους ix τῶν συνεµθαλλομένων,
ᾗ ὄνομα νάρδος ἐστὶν, ὅλῳ τῷ χατασχευάσµατι πε»
Ρ'εχοµένης τὸ ὄνομα" οὕτω χαὶ εἴ τις πᾶν ἄνθος
εὐωδίας &x τῶν ποικίλων τῆς ἀρετῆς λειμώνων ἆνθο-
λογήσας xal πάντα ξαυτοῦ τὸν βίον ἓν μύρον διὰ τῆς
τῶν xa0* ἕχαστον ἐπιτηδευμάτων εὑὐοσμίας ἀπεργα-
σάµενος, διὰ πάντων γένοιτο τέλειος, πρὸς αὐτὸν μὲν
τὸν θεὺν Λόγον, ὡς πρὸς ἡλίου χύχλον ἀτενῶν ἑνιδεζν
φύσιν οὐκ ἔχει, διὰ τὸ ὑπερχείμενον τῆς οὐσίας, ἓν
ἑαυτῷ δὲ, καθάπερ ἓν χατόπτρῳ, βλἐπειν τὸν fiov"
αἱ γὰρ τῖς ἁληθινῆς xal θείας ἀρετῆς ἀχτῖνες τῳ

NOTAE.
τα — παραγένηται in C. B. continuántur sub nomine Gregerii.

1565

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1560

χεχαξαρμένῳ Bl, διὰ τῆς ἁποῤῥόεούσης αὐτῶν «ἆπα- A divin: virtutis radii purz vitxe illucescentes per pro-

θείας Σχλάμπουσαι, ὁρατὸν ποιοῦσιν ἡμῖν τὸν ἀόρα-
τον, καὶ ληπτὸν τὸ ἁπρόσιτον * τῷ ἡμετέρω κατόπτρῳ
ἐννωγραφοῦσα τὸν ἥλιον * f] χαὶ τὸ πάθος αἰνίττεται
τοῦ Χριστοῦ, ἐφ᾽ ᾧ καὶ τὸ ἀλάδαστρον τοῦ μύρου
χοθὲν, διέδωχεν τὴν ὀσμήν.

ιβ’. Ἀπόδεσμος τῆς στακτῆς ἁδελφιδός µου
épcl, ἀνὰ μέσον τῶν μαστῶν µου αὐλισθήσεται.

Γρηγορίου ($5). — Διὰ τούτων μείζονα xaX τε-
λεωτέραν ἐμφαίνει σοφίαν, ἣν κατορθῶσαι µόνον τῶν
δη τετελειωµένων ἐστίν * ἐπειδὴ γὰρ ἔθος ταῖς φιλο-
χόσμοις γυναιξὶ μὴ τοῖς ἔξωθεν προχοσµήµασι µόνον
ἐπινοεῖν ἑαυταῖς τὸ ἐπὶ τῶν συμδιούντων ἐράσμιον,
ἀλλ᾽ ἐπιτηδεύειν διά τινος εὐπνοίας, ἡδίω τὰ ac paz
τοῖς ἑαυτῶν ἀνδράσι φαΐνεσθαι, τὸ καταλλήλως ἑνερ-
γοῦν πρὸς τὴν τοιαύτην ypelav ἄρωμα, ἑντὸς τῆς
xarà τὴν ἐσθῆτα περιθολῆς ἑἐγκρύπτουσαι: οὗ τὸν
οἰχεῖον ἀτμὸν ἑἐχδιδόντος, καὶ τὸ σῶμα τῇ τοῦ &po-
µατος εὐπνοίᾳ συγκαταχρώννυται τοῦ ἐμοῦ αὐχένος
ἀπόδεσμος, xal χατὰ τοῦ στήθους εὐωδιάζων τὸ σῶ-
μα * αὑτός ἐστιν ὁ Κύριος, οὐχ ἕτερον ἄρωμα * στα-
xti, γὰρ γενόμενος ἔγχειται τῷ ἀποδέσμῳ τῆς συνει-
δήσεως aot] µου τῇ χαρδίᾳ νῦν αὐλιζόμενος, olovel
ἐν τῷ βαθεῖ xal µεσαιτάτῳ, ἐν ᾧ τόπῳ τὸ ἀγαθὸν
θησανρίζεται, καὶ ζωπνρεῖ τὰ τοῦ σώματος µέλη:
μτδὲ μιᾶς ἀνομίας τὴν κατὰ θεὸν ἀγάπην ἀποψυ-
χούσης * στακτὴ δὲ γέγονεν, ὡς ἄτευχτος ἐπὶ πόχον,
xa ὡσεὶ σταγόνες στάζουσαι ἐπὶ τὴν γῆν λέγει δὲ

xal ἐν Ῥαλμοῖς, « Σμύρνα xat σταχτὴ xal κασία ἀπὸ 6

ἱματίων cov * » µή ποτε οὖν τοῦ Δεσποτικοῦ θανάτου
σύμδολον dj σταχτη xal σµύρνα, ἣν ἀπόδεσμον τῇ
ἑαυτῆς περιφέρει χαρδίᾳ ἡ νύμφη;

Ὡριτέγους. — Εἰποῦσα τὴν νάρδον τοῦ νυμφίου,
κ. 5. à. (24).

Kvg(AAovy. — Nápbo καὶ ἀποδέσμῳ στακτῆς, ὁ
ἐνταφιασμὸς σηµαίνεται Χριστοῦ X Νιχόδημος φέ-
pur) ἐνετύλιξε τὸ σῶμα αὑτοῦ * μαστοὺς δὲ φέρει τὰς
δύο διαθήκας fj νύμφη, ὧν ὁ Χριστὺς ἀνὰ μέσον αὐ-
λίζεται.

ΥΓ. Βότρυς τῆς Κύπρου ἀδε.1ριδός µου ἐμοὶ, ἐν
ἆμιπε.1ῶσιν Ἐνγαδδ(ί.

Γρηγορίου. — Τίς οὕτω µαχάριος ὥστε τὸν [tov

καρπὸν βλέπων ἓν αὐτῷ τῷ βότρυϊ τῆς ἑαυτοῦ φυ- D

χης, ὁρᾶν τοῦ ἀμπελῶνος δεσπότην; ἰδοὺ γὰρ ὅσον
τὑξύνθη fj &v τῇ ἰδίᾳ νάρδῳ τοῦ νυµφίου ἐπιγνουσα
την εὔπνοιαν, ἡ σταχτὴν αὐτὸν εὐώδη ποιησαµένη,
καὶ διαλαθοῦσα τῷ τῖς καρδίας ἑνδὸέσμῳ τὸ ἄρωμα.
ὡς ἂν παραμένῃ αὑτῇ τὸ ἀγαθὸν διὰ παντὸς ἁδιά-
πνευστον, µήτηρ τοῦ θείου βότρυος γίνεται, τοῦ πρὸς
μὲν τοῦ πάθους κυπρίσοντος, ὅπερ ἐστὶν ἀνθοῦντος,

ἐν δὲ τῷ πάθει τὸν οἶνον προχέοντος" ὁ γὰρ τὴν χαρ--

δίαν ἡμῶν εὑφραίνων οἶνος, αἷμα αταφυλῆς μετὰ
τὴν τοῦ πάθους οἰχονομίαν γίνεται χαὶ ὀνομάνεται *
!5 Psal. χιιν, 9.

B dam suaveolentiam corpora

manantem ex illis impatibilitatem inaspectabilem
nobis aspectabilem reddunt et comprehensibilem
euu ad quem non patet aditus, in speculo nostro
solem describentes : vel etiam passio Christi innui-
Lir, in qua et alabastrum | unguenti effusum dedit
odorem.

Vzns. 12, Fasciculus myrrhe fratruelis. meus
mihi; in medio uberum meorum demorabitur.

Gregorii.— Perhxc majorem et perfectiorem indi-
cat philosophiam, quam recteexsequi solum eorum
est qui jan sunt perfecti. Cum eniin mos sit. sui
ornandi cupidis mulieribus , non solum externis
procurare ornamentis ut sint amabiles iis qui cum
ipsis vivaut, sed etiam dare operam ut per quam-
quoque: suis maritis
suaviora videantur, ad eum usum congruens aroma
intra sux vestis ambitum occultantes , quo suum
emiltente vaporem , corpus quoque bono odore
aromalis simul afficitur. Ait igitur et lizc magni
animi virgo quasi dependens e cervice mea fasci-
culus οἱ in peetore suaveolentia corpus perfun-
dens, ipse est Doininus, non aliud aroma. Myrrha
enim effectus inest fasciculo conscientiz , in ipso
meo corde commorans quasi in profundo et intimo
meditullii loco bonum thesaurizatur, et vivificat
wenbra corporis , nulla iniquitate — dilectionem
erga Deum infrigidante. Myrrha porro factus e$t
sicul nimirum pluvia in vellus descendens, et sicut
stillicidia stillantia super terram. In Psalmis etiant
ait :« Myrrlia, gua, et casia a vestimentis tuis !5.»
Num lorte Dominice mortis symboluin gutta et
myrrha quam instar fasciculi corde suo sponsa
c.rcumfert?

Origenis. — Postquam dixit sponsi nardur,
etc.

Cyrilli. — Nardo et myrrha fasciculo sepvl-
tura Christi designatur, que Nicodemus ferens in-
volvit corpus ejus. Ubera vero fert sponsa duo
testamenta, in quorum medio Christus demora-
tur.

Vrns. 15. Dotrus Cypri frairuelis meus mihi ín
tí;eis BEnqaddi.

Gregorii. — Quis adeo beatus ut suum fructum
videns in ipso suz anim Ῥοιτο, videat viueg
Dominum ? Vide enim quantum crevit quà in. Sus
nardo sponsi bonum cognovit habitum quie. myr-
για ipsi odorifera effecta est, et cordis fasciculo
aroma complexa, ut illi perpetuo maneat bonum
nunquam exspirandum. Fit mater divini. botri
aute passionem quideuy gemnascentis, id est Πο”
renlis , in passione vinum effundentis. Vinum
enim cor lztificaus fil. οἱ numinatur sanguis uvae
post passionis ceconomiam. Cum autem botro frua-

mur dupliciter, uempe cum flos bono odore

NOT &.
(93) Scholium hoc in C. B. nullum auctoris praefert. nomen.

(34) Patrol. t. XVIT, col. 260.

1561

PROCOPII GAZEI

- 1568

seusus oblectat ; vel. cum fructu jam perfecto in A διπλῆς οὖν οὔσης Ev τῷ βότρυϊ τῆς ἁπολαύσεως, τῆς

nostra situm est potestate aut ejus coinestione
de'eclari, aut in conviviis vino exhilarari. Hic
sponsa adhuc florentem botrum decerpit , Cyprum
vitis florem appellans. Qui enim natus est nobis ,

puer Jesus, in diversis ipsum suscipieutibus di-

verso modo proficiens sapientia et :etate et. gratia
non in omnibus idem est, sed pro mensura ejus in
quo exsistit, secundum capacitatem illius qui illum

capit talis apparet, vel infans , vel proficiens , vel
perleetus, juxta naturam botri , qui non cadem
semper specie in vite conspicitur, sed una cum

tempore formam mutat, florens, vernans, perfectus,
maturus, vinum factus. Hic est ergo botrus Cvpri,
botrus vinum promittens, nondum autem vinum
exsistens, sed per florem nascens: spes autem
est flos de futura gratia fidem faciens. Odoratum
enim delectat ante gustum , bonorum exspectatio-
ne , spei vaporibus animi sensus recreans. Ajectio
autem vocabuli Gaddi significat locum pinguem
i» quo vitis radices agens opiniuum ac suavem
fructum edit. Sic enim qui de locorum scribunt
historia dicunt. sortem Gaddi esse appositam ad
alendos botros. Quoniam igitur qui legi Domini
voluntatem habet congruentem, diu et noctu. in
ea meditans , efficitur arbor semper germinans,
aquarum affluxibus pinguis evadens, suoque tem-
pore opportuno fructam ferens ea de causa spon-
si vinea in Gaddi agro pingui actis radicibus in
profunda cogitatione quie per divina documenta
irrigatur et augelur florentem. hunc. et vernantem
botrum produxit, sponsi form: assimilatum. Si
enim ipse quidem vitis, nos autem palmites , in
ipso utique qui vitis est fructum ferimus.

χυπρἰζοντα βότρυν ἐξήνθησε, πρὸς τὴν τοῦ νυµφίου

Nili. --- Botrum Cypri, vel florentem uvam suuin
dicit (ratruelem, vel ex Cypro botrum eximium
quid fortassis ista "patria in botrorum fertilitate
obtinente. Utrum autem horum de sponsa dicatur,
posteriori consentit sensui ; etenim οἱ fratruelem
suum florentem appellet uvam, istius modi quid ait,
ipsum nempe dum adhuc iu appareutibus peri-
culis versatur , vernantem. esse botrum , sed qui
per spem jam conceperit suam perfectionein. dum
adhuc in flore est ; οἱ licet necdum camestionis,
boni tamen odoris fruitionem pr:bet , οἱ resurre-
ctionis indicat jucunditatem , ipso flore fructuin
latenter subinsinuans, ac floris interim odore bono

Consolans, Est enim in vineis Eagaddi quod | in-

terpretatur oculus tentationis. Eteni'n Dominus in
cruce suspensus , tanquam in loco tentationis
omuium oculis erat. expositus multum despera-
tionis objiciens intuentibus, attamen minime scau-
dalizabatur anima perfecta , que perfectam erga
ipsum habeb.t dilectionem et ex prophetis sibi
persuadebat, hoc oportuisse fieri. Etsi enim mul-
tos vel etiam omnes ea qu:e. fiebant perturbarenut,
ume tamen nihil horum commovit aut titubarc fecit,

C

μὲν ἐχ του ἄνθους, ὅταν εὐφραίνῃ τῇ εὐωδίᾳ τὰ αἱ-
σθητήρια, τῆς δὲ διὰ τοῦ τελειωθέντος ἤδη χκαρποῦ,
ὅταν ὑπάρχῃ χατ᾽ ἐξουσίαν, 7] της βρώσεως χατατρ»-
φᾶν, fj συµποσίοις τῷ οἵνῳ φαιδρύνεσθα.' ἔνταῦθα
ἡ νύμφη ἔτι τὸν ἀνθοῦντα βότρυν xapmoqopst: Ko-
προν τὴν ὀϊνάνθην κατονοµάκουσι' τὸ γὰρ γεννηθὲν
ἡμῖν παιδίον Ἰησοῦς £v τοῖς δεξαµένοις αὐτὸν, δια-
φόρως προχόπτων σοφίᾳ xaX ἡλιχίᾳ xaV χάριτι, οὐχ
ἐν πᾶσιν ὁ αὐτός ἐστιν, ἀλλὰ πρὸς τὸ µέτρον ἐν ᾧ
γίνεται χαθὼς ἂν ὁ χωρῶὼν ἱκανότητος ἔχη, τοιοῦ-
της φαίνεται, f| νηπιάζων, 3) προκόπτων, f| τελειού-
µενος, χατὰ τὸν τοῦ βότρυος φύσιν’ ὃς οὗ πάντοτε
μετὰ τοῦ αὐτοῦ εἴδους ἐπὶ τῆς ἀμπέλου ὁρᾶται "
ἀλλὰ καὶ συνεξαλλάσσει τῷ χρόνῳ τὸ εἴδος, ἀνθῶν,
χυπρίζων, τελειούμενος, πεπαινόµενος, οἴνος Υινόµε-
vog * οὕτως τοίνυν ὁ τῆς Κύπρου βότρυς ἐστὶ ῥότρυς
olvoy ἐπαγγελλόμενος, οὕπω δὲ olvoz, ἀλλὰ διὰ τοῦ
ἄνθους γινόµενος * ἡ δὲ ἐλπὶς τὸ ἄνθος ἔστὶ, την ἐση-
µένην χάριν πιστούµενον * thv ὕσφρησιν γὰρ εὑφραί-
vet ἀντὶ τῆς γεύσεως τῇ προσδοχίᾳ τῶν ἀγαθῶν. τοῖς
ἀτμοῖς τῶν ἐλπίδων ἠδύνον τὰ τῆς ψυγΏς αἰσθητίρια᾽
ἡ δὲ τοῦ Γαδδὶ προσθήχη σηµαίνει τὸν πίονα χῶ-
pov, ᾧ ῥιζωθεῖσα ἡ ἄμπελος, εὔτροφον xa ἡδὺν
χαρπὸν ἁπεργάζεται ' οὕτω γὰρ xax οἱ τοπιχῶς ἑστο-

Ῥήσαντες λέγουσι tbv κλῆρον τοῦ Γαδδὶ ἐπιτηδείως

ἔχειν πρὺς εὐτροφίαν βοτρύων * ἐπειδὴ τοίνυν ὁ τῷ
νόμῳ Κυρίου σύμφωνον ἔχων τὸ θέλημα, καὶ δ.ά
πάσης νυχτός τε xal ἡμέρας ταύτην thv μελέτην
ποιούµενος, ἀειθαλὲς γίνεται δένδρον, ταῖς τῶν ὑδά -
των ἐπιῤῥοαῖς πιαινόμενος * τούτου χάριν καὶ Ἡ τοῦ
νυμφίου ἄμπελος ἐν τῷ Γαδδὶ τῷ πίονι τόπῳ ἑῤῥίσω:
µένη βαθεἰᾳ τῇ διανοίᾳ διὰ zov θείων διδαγµάτων
χαταρδοµένη καὶ αὔξουσα τὸν εὐανθῆ τοῦτον xal

μορφην ὁμοιούμενον. El γὰρ αὐτὸς μὲν f) ἄμτελος,
ἡμεῖς δὲ τὰ γλήµατα, ἐν αὐτῇ δηλονότι τῇ ἀμπέλῳ χαρποφοροῦμεν.

Νεί.Ίου. — Βότρυν Κύπρου ἡ τὴν ἀνθοῦσαν λέγει
σταφυλὴν, 7| τὸν Ex τῆς Κύπρου βῥότρυν, ἴσως ἑξαί-
ρττόν τι ἐχούσης τῆς πατρίδος, εὐτοχίᾳ βοτρύων ᾿
ὁπότερην δὲ τούτων ἂν λέγηται παρὰ τῆς νύμφης, τῷ
ὁπίσω συνάδει νοηματι’ χαὶ γὰρ ἀνθοῦσαν λέγει στα-
φυλὴν τὸν ἑαυτῆς ἁδελφιδὺν, τοιοῦτο λέχει * ὅτι ἕως
ἐστὶν By. τοῖς δοχκοῦσι περιστατικοῖς , χυπρίζων ἐστὶ
βότρυς" πλὴν τῶν δι᾽ ἐλπίδος ἀπεχδεχομένων την
τούτου τελείωσιν. ἐμοὶ 05 xal bv τῷ ἄνθει ἂν,
εἰ xa μὴ τὴν £x τῆς βρώσεως. ἀλλὰ γοῦν τὴν Ex τῆς
εὐωδίας παρέχει ἀπύλαυσιν, καὶ τὴν τῆς ἀναστάσεως
ὑπογαίΐνει εὐὑφροσύνην τῷ ἄνθει λεληθότως τὸν.
χαρπὺν ὑποχυλίων, καὶ τῇ εὐωδίχ τοῦ ἄνθους τέως
παραμυθούμενος’ ἐν ἀμπελῶσι γάρ ἐστιν Ἐν Γαδᾶλ,
ὅπερ ἑρμηνεύεται, ὀφθαλμὸς πειρατηρίου * xal γὰρ ὁ
Κύριος χρεμάµενος ἓν σταυρῷ ὡς ἐν πειραττρίῳ
τοῖς ἁπάντων ὀφθαλμοῖς, πολλὴν ἁμηχανίαν παρέχων
τοῖς ὁρῶσιν * ἁλλ᾽ οὐκ ἐἑσκανδαλίζετο ἡ τελεία duy,
τελείαν ἔχουσα την εἰς αὐτὸν ἀγάπην, xal ἐκ τῶν
προφητειῶν πεπεισµένη, ὅτι ταῦτα ἔδει γενέσθαι᾽
παὶ γὰρ πολλοὺς, φησὶν, fj καὶ πάντας ἑτάραξε τὰ
γεγενγµένα, ἁλλ' οὖδιν ἐμὲ τούτων παρεχίνησεν *
οὐδὲ δ.στάτα: παρξσχεύχτεν εἰ δὲ xal χατὰ την

1569

COXMENTARIL IN CANTICA CANTIC. f579:

ἄλλην Ex5oghv, βότρυς Κύπρου àc:l, σχεπτέον πῶς A Quod si vero etiam secundum aliam .expositionem

τῆς Κύπρου βότρυς Qv, οὐχ ἐν ἀμπμελῶσι Κύπρον,
à)" Ἑν Γαδδὶ λέγεται εἶναι ' τάχα οὖν ὅτε ἣν ἐν τοῖς
χόλποις τοῦ Ηατρὸς, πρὸ τῆςἑνανθρωκήσεως, βότρυς
fv τις Κύπρου ab; Λόγος ὤν * ὅτε 65 τῷ χόσμῳ διὰ
σαρχὸς ἐπεδήμησεν, ἐν ἀμπελῶσι γέγονε τῇ Γαδδί»
ἐν fj οἱ ὀφθαλμοὶ τοῦ πειρατηρίου οὐκ ἔχοντες ἀχριθῆ
ον τῆς ἀληθείας χατάληψιν, δυσδιάγνωστον ἐἑποίουν
τὸ φαινόμενον, ἱσοῤῥεπῶς τῆς διανοίας ἐφ᾽ ἑχάτερα
χινούσης, ἐπί τε τὴν θεϊχὴν ἀξίαν διὰ τὸ μέγεθος τῶν
ἑαυμάτω», ἐπί τε τὴν ἀνθρωπίνην εὐτέλειαν διὰ τὰ
πάθη’ μετὰ γοῦν τὴν τοιαύτην, ἕν τε ταῖς πράξεσιν,
E) τε τοῖς δόγµασιν αὐτοῖς ἀχρίδειαν ἀμειθόμενος
αὐτῶν ὁ νυµφίος, μᾶλλον δὲ τὰ προσόντα αὐτῇ φησι
μαρτυρῶν, Ιδοὺ el xai), καὶ τὰ ἑξῆς,

ιδ. Ἰδού εἶ χα.ἡ, ἡ π.Ἰησίογ μου, ἰδοὺ eL καλη,
ἐρθα]μοί σου περιστερα(.

Γρη]ερίου. — "Ev μὲν τοῖς φθάσασιν, ἵππου τι-
ὃς εὐμορφίαν τῷ φαινομένῳ προσεµαρτύρησε * νῦν
U ὡς παρθένου λοιπὸν ἀποδέχεται τὸ ἀναφανὲν χἀλ-
Ἰ00 Yal φησιν * Ἰδοὺ el κα.ἡ, ἡ π.Ἰησίον µου ᾽
πιιδεει δὲ διὰ τούτων ὁ λόγος, ταύτην εἶναι τοῦ
χάλλους τὴν ἑπανάλτφιν, τὸ πλησίον τῆς τοῦ χαλοῦ
T5501: πηγῆς " πρότερον μὲν γὰρ, φησὶν, οὐκ ὃς
xi4í' διότι τοῦ ἀρχετύπου χάλλους ἀποξενωθεῖσα
τῇ πονηρᾷ γειτνιάσει τῆς xaxlac πρὸς τὸ εἰδεχθὲς
Γλλρώθης» ἁἀποστᾶσα δὲ νῦν τῆς τοῦ καχοῦ χοινω-

ννας, χαὶ ἐμοὶ πλησιάσασα τῷ ἀρχετύπῳ κάλλει, καὶ

B nio confirnians, ait:

botrus Cypri sit , considerandum quomodo cunz
Cypri botrusesset , non in. vineis Cypri sed. Eu-
gaddi esse dicitur? Fortassis utique quando era£
in siuu. Patris, ante. incarnationem, botrus | erat
Deus Verbum exsistens ; quando autem ad mundum
per carnem advenit, in vineis exstitit Gaddi in qua
oculi tentationis non habentes accaratam veritatis
comprehensionem, eum qui apparebat cognitu diffi-
cilem reddebant, dum mens ad utraque. zqualiter
inclinaretur, ad divinam diguitatem propter mira-
cula, et ad humanam vilit2tein propter passiones.
Postquam igitur, tam — in operibus quam in do-
ctrinis talem cjus diligentiam alternis exercuisset
sponsus, magis ca qux ip-i aderant, suo testimo.
Ecce , pulchra es, etc.

VEgns. 14. Ecce pulchra es, propinqua mea, ecce
pulchra es :. oculi tui columba.

Gregorii, — In przcedentibus quidem illi eujus-
dam equi apparentem sub testimonio tribuit pul-

'chritudinem, nunc vero tanquam virginis de cztero

in ipsa relucentem approbat venustatem , eL ait:
Ecce pulchra es, propinqua mea. Docet autem per haec
oratio hanc pulchritudinis esse resumptionem quod
fonti pulchritudinis propinqua facta.sit. Nam prius
quidem, inquit, non eras pulchra, quod mala vitii
appropinquatione a. primaria abalienata pulchri-
tudine, in deformitatem fueris commutata, Nunc
aulen a mali societate recedens mihique appro-

αὐτῖ καλη γέγονας, οἷόν «t χάτοπτρον τῷ ipi χαρα- C pinquans , exemplari pulehritudini ipsa quoque

αττρι ἐμμορφωθεῖσα' εἶτα ἐπισχὼν, καὶ οἷον ἓν προσ-
01x τινὶ xal ἐπιτάσει γενοµένην τοῦ κάλλους αὑτὴν
θεασάμενος, πάλιν τὸν αὐτὸν ἐπαναλάμθανει λόγον
eizov* Ἰδοὺ sel κα.ἠ» ἀλλ kv τῷ προτέρῳ τὴν
πελγισίον ὠνόμασεν ’ ἐνταῦθα δὲ τὴν Ex. τοῦ ὀνόματος
τῶν εἰδῶν γνωριζοµένην" Ὀφθα.μοί σου γὰρ,
φησὶ , άεριστεραί * πρότερον μὲν γὰρ ὅτε τῷ ἵππῳ
ἀἁφωμοιώθη, iv σιαγόνι τε καὶ τραχήλῳ ὁ ἔπαινος
Ἶν ' νῦν δὲ ὅτε τὸ ἴδιον αὐτῆς ἀνεφάνη κάλλος, fj
τῶν ὀφθαλμων χάρις ἐγχωμιάζεται’ ὁ δὲ τῶν ὀφθχλ-
μῶν ἔπαινος, τὸ περιστερᾶ; εἶναι τὰ ὄμματα * ἐπειδὴ
πρὸς ὃ. ἄν τις ἑνατενίσῃ, τούτου δέχεται ἐν ἑαυτῷ
7h ὁμρίωμα * xai váp φασιν οἱ τὰ τοιαῦτα φυσιολό-
yov ἐπιστήμονες, ὡς τὰς τῶν εἰδώλων ἐμπτώσεις

δεχόμενος ὁ ὀφθαλμὸς, a? τῶν ὁρατῶν ἀπολδῥέουσιν, D

οὕτως ἐνεργεῖ τὴν ὅψιν * ἡ µηχέτι αἷμα xat σάρχα,
τουτέστι τὸν σωματικὸν βίον, βλέπουσα νύμφη, ἀλλὰ
ςΏς σωματικῆς προσπαθείας ἁπηλλαγμένη, εἰχότως
τὸ τῆς περιστερᾶς εἶδος £v τοῖς ὄμμασ'ν ἔχειν λέγε-
ται * τουτέστιν τὸν χαρακτῆρα τῆς πνευματιχκΏς Que,
τῷ διορατικῷ τῆς γυχῆς ἑναυγάσασα: xal ἐπείπερ ὁ
χαθαρὺὸς αὐτῆς ὀφθαλμὸς, δεκτικὺς τοῦ τῆς περιστε-
ρᾶς χαρακτΏρος γέγονεν, ἤγουν τοῦ ἁγίου Π.,εύματος,
δ-ὰ τοὐτο χωρεῖ χαὶ τὸ τοῦ νυµφίου κάλλος θεάσα-
c0a:* « 0ὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν, el

ph à» Πνεύματι ἁγίω. »

15 j Cor. xi. 9

pulclira evasisti, velut. quoddam speculum meo
characteri conformata. Deinde cum se coliibuisset
el eam veluti in quadam additione el accessione
contemplatus esset pulchritudinis, rursus eamdem
repetit orationem , dicens : Ecce pulchra εδ. Sed
prius eam nominavit propinquam ; hic autem ex
specie oculorum cognitam. Oculi enim tus, inquil ,
columbe. Prius enim quando equo fuit assimilata,
laus crat in maxilla et collo, nunc autem cum
eju& propria apparuit pulchritudo, laudatur gra-
tia ejus oculorum. Laus autem ejus oculorum quod
sint oculi columbs», siquidem in quod quis de-
fixerit oculos, ejus iu. se suscipit similitudinem.
Tradunt enim qui sunt praediti scientia hujusmodi
rerum naturalium , quod oculus simulacrotum
incursiones ex rebus aspectabilibus emaunautes
excipiens , ita formet visionem. Jgitur non. am-
plius ad earnem et sanguinem , hoe est ad vitam
corporalem aponsa respiciens, sed a corporea affe-

ctione liberata, merito columba speciem in- oculis.

habere dicitur, lioc cst. chiaractevem vite spiritalis
perspicaci animi facultate. illustrari. Et. quoniam
purus cjus oculus capax facetus est cliaracter's co-
Iumbz, uempe Spiritus sancti, propterea etian capax
est coutemplaudi sponsi pulchritudinem. « Nemvu
enim potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu
sancto '$, »

um

΄

1871

PROCOPII GAZEI

1570

Nili. — Dis dicit pulchra propter ejus in utro- A — Ne(.Aov. —. Mg τὸ xai] Aye: διὸ τὴν ἓν àpo-

que homine, interiore, inquam, οἱ exteriore, puri-
tatem. Columba autem ejus oculos merito appel-
lat, quoniam omuibus pro diversitate rerum; circa
ipsum gestarum simul una mentem mutantibus
et alia quidem ante passioucm, alia vero in ipsa
passione de ipso cogitantibus , atque leterodoxis
juxta earum contrarietatem phantasiis firmitatem
propositi convellentibus , sola spiritaliter ca qua
fiebant intelligebat , nihil eorum quae accidebant
secundum multorum opinionem judicans, sed eam
quam ab initio deipso tanquam Dco existimatio-
nem habuerat , in utrisque temporibus custodiens.
Propinqu:in. porro ipsam vocat, propter incarna-

tionem | quandoquidem ejus corpus assumpsil. p

Sed el sororem ipsam vocat propter conjuuctionis
puritatem, el sponsam propler invidi» vacuita-
tem ; scmper enim exsistens sponsa vigenlem ac
recentem habet amorem, diligens et dilecta.

Cyrilli. — Pulchram eam dicit, haud sicut antea
iater mulieres dixerat : sed dum liic eam proximz
titulo denotat, sponse laudem duplicat sponsus,
dotes cjus tlicoreticas simul practicasque commer-
dans. Jam oculos mentis cordisque dicit, colum-
beque oculos propter perspicaciam, quod etiam de
Spiritu dato accipitur. Ait ergo sponsam mente
auctam qua: Deum solum spectat. Oculi autem sunt
eiiam innocui acuteque cernentes Ecclesi: ma-
gistri. |

V&ns. 15, 16. Ecce pulcher es , fratruelis meus, C

et (ormosus ; lectulus noster, umbrosus. Trabes πο-
eire cedri, laquearia nostra cupressi.

Philonis.--Vel pulclier in lege, speciosus in Evan-
gclio; pulcher in prophetis, speciosus in apostolis ;
pulcher temporalibus bonis adjuvando, οἱ apeciosus
in bonis futuris. Cubile nostrum umbrosum. Tu au-
tem nosin morte respicis. Nam « Etiamsi ambulavero

η medio umbra mortis, non timebo mala, quoniam

tu inecui. ϱ9 17. » Sponsa autem de domo sibi a
sponso zdificata glorians illa dicil, per tigna san-
cios prophetas designaus. Justus enim sicut palma
florebit, quasi cedrus Libani multiplicabitur. La-
quearia domum et pulchram et jucundam efficiunt.

Gregorii. — Omnia enim, inquit , quecunque
mihi pulchra videbantur, ut gloria vel pulchritudo,
aut principatus vel quidlibet ejusmodi, aversabar.
Non mihi amplius aberrat de bono judicium, ut
aliud aliquid :stimein, prater te, esse bonum ac
pu!'chrum. Tu enim verus pulcher, nec pu!cher tan-
tum, sed ipsa boni pulchrique essentia, qui cum vitae
siernitate simul extendis speciem seu decorem,
cui nomen fecit hominum amor. Tanquam ex
Juda uobis ortus es ; Judeorum enim populus fra-
ter ejus qui ad te ex gentibus accedit, recte propter
divinitatis tue in. carne factam manifestationem,
cjus qui amat nominatus es fratruelis. Dein:le

" Psal. xxi, δε

τέροις tol; ἀνθρώποις αὐτοῖς τῷ τε ἔσω χαὶ τῷ E27»
καθαρότητα περιστερᾶς δὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὑτῖς
εἰχότως προσαγορεύει : ἐπειδὴ πάντων τῇ διαφο;ῖ
τῶν περὶ αὐτὸν οἰχονομτθέντων συμμµεταθαλλόν:ω/
τὴν γνώμµην * xal ἄλλα μὲν πρὸ τοῦ πάθους, ἄλλα δὲ
ἐν τῷ πάθει περὶ αὑτοῦ ὑπολαθόντων ^ xa ἑτερο-
δύδοις ταῖς xat' ἑναντιότητα φαντασίαις «b ἰσχυρ)ν
τῆς προαιρέσεως χλονησάντων, πνευματικῶς ἑνότι
τὰ τελούµενα ' οὐδὲν συµδαἰνόντων χατὰ τὴν τῶν
πολλῶν ὑπόληψιν κχρίνουσα’ τὸν δὲ ἐξ ἀρχτης περὶ
αὑτον ὡς Θεοῦ δύζαν ἓν ἑκατέρου φυλάξασα τοῖς
χαιροῖς * πλησίον δὲ αὐτὴν λέγει διὰ τὴν ἐνανθρώπτ-
σιν, ἐπειδὴ τὸ ἑχείνης ἀνέλαθε σῶμα " καλεϊῖ δὲ αὐ-
τὴν xai ἁδελφὴν, διὰ τὸ τῆς συναφείας &yvóv:
xai νύμφην, διὰ τὸ ἁδιάφθορον * ἀεὶ γὰρ οὖσα νύμφη,
ἀχμάκοντα χαὶ νεαρὸν ἔχει τὸν πόθον, ἀγαπῶσα xoY
ἀγαπωμένη.

KvplA.lov. — Καλὴν αὐτὴν φησιν, οὐχ ὡς πρὀ-
τερον Ev γυναιξὶ λέγων µόνον, ἁλλ᾽ ἤδη χαὶ ὡς πλη-
σίον αὐτοῦ ἁναδιπλασιάξει τῆς νύμφης ὁνυμφίος
τὸν ἔπαινον * τό τε θεωρητικὸν αὐτῆς ἐπαινῶν, καὶ
τὸ πρακτικὀν * ὀφθαλμοὺς δὲ τοὺς εἰς νοῦν xal xap-
δίαν φησίν * περιστερᾶς, τὸ διορατικοὺς, xa05 xal εἰς
Πνεῦμα λαμµθάνεται"' λέγει οὖν ὡς ἐδέξατο νοῦν 1j
νύμφη, µόνον ὁρῶντα θεόν * ὀφθαλμοὶ δὲ καὶ οἱ ἄχα-
xot xat ὀξυδερχεῖς τῆς Ἐκχλησίας διδάσχαλοι.

t&', tz'. Ἰδοὺ el κα.ὸς, ἀδε.φός µου, xal 18
ὡραῖος ' xA(yn ἡμῶν σύσχιος δοκοὶ ἡμῶν κὲέρ-
Ópoi* φατγώματα ἡμῶν κυπάρισσοι.

Φ/.ῖωγος. — "Hyouv xaX ἐν νόµῳ, ὡραῖος ἐν
προρῄήταις, ὡραῖος Ev ἁποστόλοις, χαλὺὸς bv ἀγαθοῖς
τοῦ παρόντος αἰῶνος, ὡραῖος ἐν τοῖς τοῦ μέλλοντος.
HlpocxAivn δὲ ἡμῶν σύσκιος, σὺ δὲ ἡμᾶς χαὶ ἓν
θανάτῳ σχέπεις. «'Eàv γὰρ πορευθῶ iv µέσῳ axo
θανάτου, οὐ φοθηθήσομαι χαχὰ, ὅτι σὺ µετ ἐμοῦ
el » ἐγχαλλωπιζομένη δὲ ἡ νύμφη τῷ οἰχοδομηθέντι
αὑτῇ παρὰ τοῦ νυµφίου οἴχῳ, ταῦτά φησιν’ δοχοὺς
μὲν λέγουσα τοὺς ἁγίους προφήτας ΄ δίχαιος γὰρ ὡς
φοῖνιξ ἀνθήσει, ὡσεὶ κέδρος f) ἐν τῷ Λιθάνῳ πλη-
θυνθήσεται * φατνώματα γὰρ ἡ τῶν σανίδων εὔαρμο-
στία πρὸς γλυφὴν τεχτόνων ἐπιτηδεία.

D Γρηγορίου. --- Πάντα γὰρ ὅσα µοι πρότερον ἓν

καλοῖς ἑνομίζετο, «roiv, οἷον δόξα fi χάλλος 7| δυ-
ναστεία fj τι τοιοῦτον, ἀπεστράφην, xai οὐκ ἔτι pot
πεπλάνηται dj τοῦ καλοῦ χρἰσις, ὥστε παρὰ σὲ, ἀλλ
ὅτι χαλὸν οἵεσθαι ' σὺ γὰρ 6 ἀληθὴῆς χαλός * οὗ χαλὸς
δὲ µόνον, ἀλλ᾽ αὐτὴ τοῦ χαλοῦ ἡ οὐσία, ὁ τῇ ἀῑδιό-
τητι τῆς ζωῆς συµπαρατείνων τὴν ὥραν, ᾧ ὄνομα ἡ
φιλανθρωπία ἐγένετο" ὡς δὲ ἐξ Ἰούδα ἀνατείλας
ἡμῖν: ἁδελφὸς γὰρ 6 ἐξ Ἰουδαίων λαὺς τοῦ ἐξ ἐθνῶν
σοι προσιόντος, καλῶς διὰ τὴν ἐν σαρχὶ γεγενημένην
τῆς θεότητός σου Φφανέρωσιν, ἀδελφιδὸς τῆς ποθού-
σης χατωνοµάσθης. Εἶτα ἐπήγαγε Προσκίνη
ἡιιῶν σύσχιος * τουτέστιν͵ ἔγνων σου, Ἠτοι γνώσεται

^

1573

COMMENTARII ]N CANTICA CANTIC. -

1574

ἡ ἀνθρωπεία Φύσις ajox:ov τῇ οἰχωνομίᾳ vevópevov* À subjungit. Lectulus noster umbrosus : hoc est : Te

ἦλθες γὰρσὺ, qnotv, ὁ χαλὸς ἁἀδελφιδὸς, ὡραῖος πρὸς
τῇ χλίνῃ ἡμῶν σύσχιος γενόμενος’ ὡραῖος, ἀλλ᾽ ὡς
χωροῦμεν δέζασθαι xal γὰρ ἡ πρὸς τὴν ἀνθρωπό-
«nta ἑπανάπαυσίς σου, συνεσχίασε τῇ σαρχὶ τὴν
θεότητα * ἐπεὶ sl; ἂν ὑπέστησε τὶν ἐμφάνειαν;
Κλίντν δὲ ὀνομάξει, ὡς νύμφη, τῇ τροπιχῇ σηµα-
σία τῇ πρὸς τὸ θεῖον ἀνάχκρασιν, καὶ χοινωνίαν &v-
θρωπίνης οὐσίας ἑρμηνεύουσα * ταύτην δὲ οὐχ ἂν
ἄλλως fw δυνατὸν γενέσθαι, εἰ μὴ διὰ τοῦ συσχίου
ἡμῖν φανῆναι τὸν Κύριον» ὃς οὐ νυμφίος µόνον,
ἁλλὰ καὶ οἰχοδόμος ἑἐστίν * αὐτὸν ἡμῖν χαὶ τεχνιτεύων
τὸν οἶχον, xai Όλη τῆς τέχνης Ὑενόµενος : ὄροφον
Υὰρ ἐπιθάλλει τῷ οἴκῳ, διὰ τῆς ἀσήπτου Όλης χαλ-
λωπίδων τὸ ἔργον " τοιαύτη δέ ἐστιν f) χέδρος xat ἡ
χυπάριασος χέδροι μὲν γὰρ διὰ τὸ ἐπιμήχεις εἶναι
τῷ πλάᾶτει τοῦ οἴχου τῷ ὀρόφῳ διαλαμθάνουσι’ χυ-
πάρισσοι δὲ διὰ τῆς γενομένης φατνώσέως, τὴν Év-
δοθεν τοῦ ρἴκου χατασχευἣν ὡραΐζουσιν ' ἐπειδὴ γὰρ
Ev τῷ Εὐαγγελίῳ ὁ Κύριος βροχὴν ὀνομάζει τὰς ποι-
χίλας τῶν πειρασμῶν προσθολὰς ἐπὶ τοῦ χαλῶς τὴν
οἰχίαν ἐπὶ την πἐτραν οἰχοδομήααντος * ὅτι χατέδη
$ βροχἩ, χαὶ ἔπνευσαν οἱ ἄνεμοι, χαὶ Άλθον οἱ ποτα-
μοὶ, xat ἁπαθὲς ἔμεινεν Ev τούτοις τὰ οἰχοδομήματα"
y (tia τοιούτων ἡμῖν δοχῶν, αἴτινές εἰσιν αἱ ἀρεταὶ
ai τὰς πειρασμῶν ἐπιῤῥοὰς οὐ προσίενται, στερεαὶ
οὖσαι xal ἀνένδοτοι' καὶ τὸ πρὸς καχίαν ἀμέθεχτον
ἐν τοῖς πειρασμοῖς διασώζουσαι' µήποτε µαλαχι-
πθέντες διὰ τῆς τῶν παθηµάτων ἑμπτώσεως, κοῖλοι
γἐενώµεθα, xai τὴν ἐπιῤῥονν τῶν τοιούτων ὑδάτων
ἔξωθεν ἐπὶ τὴν καρδίαν εἱἰσρέουσαν ἐντὸς τῶν τα-
µιείων παραδτξώμεθα, δι ὧν φθείρεται ἡμῖν τὰ
ἀπόθετα ' αἰνίττεται δὲ διὰ τῶν δοχῶν xal τοῦ φατνώ-
pato, ὁ λόγος, ὅπερ ἐστὶν εὔρυθμός τις xal διάγλυ-
«os σαγίδων πῆξις, τὸ τῆς ὀρόφου κάλλος διαποιχἰλ-
Ἄουσα΄ xal τῆς εὐπνοίας τῆς φυσιχῶς παραχολου-
θούσης τῇ χυπαρἰσσῳ, τις χαὶ σηπεδόνος ἑστὶν
ἁπαράδεχτος, xal πρὸς πᾶσαν τεχτονιχὴν φιλοτε-
χνίαν ἐπιτίδειος * τῷ jh µόνον ἓν τῇ duy] τὰς ἀρε-
τὰς ἐν ἔξει χατορθοῦσθαι κατὰ τὸ ἄδολον, ἀλλὰ μηδὲ
τῆς χατὰ τὸ φαινόμενον εὐσχημοσύνης ἀμελῶς ἔχειν *
Xe) γὰρ προνοεῖν χαλὰ ἐνώπιον θεοῦ xal ἀνθρώπων'

χαὶ Θεῷ μὲν πεφανερῶσθαι, ἀνθρώπους δὲ πείθειν "

xai xaXhv µαρτυρίαν ἔχειν ἀπὸ τῶν ἔξωθεν' λάµ-

cognovil sive cognoscet humana nalura umbro-
sum factum per dispensat:onem. Venisti enim, in-
quit, tu pulcher fratruelis, ad lectum nostrum,
factus umbrosus. Speciosus sed prout capere pos-
sumus. Etenim tua cum humanitate commoratio
obumbravit carne divinitatem. Alioquiu quis sug-
tinuisset apparitionem ? Lectum autem nominat
sponsa tropica significatione interpretans liumanz
nature cum divina contemperationeni atque coms
inunicationem. Fieri autem non poterat ut ea esset,
nisi per hoc quod Dominus umbrosus per corpus
nobis apparuit, qui non solum est sponsus, sed
etiam ipse :dificatus in nobis fuit Dominus, et
domus architectus et artis materia, lectum enita

B imponit domui per materiam imputribilem opts

ornans : talis est autem cedrus et cupressus. Cedri
namque quod procera sint, latitudinem dois
teclo. complectuntur ; cupressi auteni per ca quie
dicuntur laquearia, decorem addunt inlernz operis
coustructioni. Cum enim in Evangelio Dominus
imbrem vocet varios tentationum insultus, dicens
de eo qui recte domum supra petram a difieaverat :
quod descenderit imber, et flaverint venti, et vene-
rint fluvii ; οἱ in iis illasum manserit edificium 18,
Opus est nobis istiusmodi trabibus qu: sunt vire
tutes quai tentationum alluviones non intromittant,
utpote firinz ac solide , qua non facile cedant et
hoc servient. ut. in Lentationibus a vitio minime
emolliantur ; ne per passionum ingruentiam emol-
liti excavemur οἱ ejusinodi aquarum extrinseevsg
in cor influentium influxum intra penetralia adinit-
tamus quibus nobis pereant qua sunt reposita. In-
Sinuat autem,ul opinor, sermo per trabes et laque2-
ria (que sunt apta quzdam et concinna ac celata
asserum compactio, tecti varians pulchritudinem),
et fragrantiam qua naturaliter cyparissum conse-
quitur, quzeque nullam admittit putredinem, οἱ est
apta ad oimne artificium fabrile, non solum in
occulto babituales auimze virtutes recte ordinandas,
scd nec eam qu: deforis apparet decentíam ac
honestatem esse negligendam. Sunt enim provi-
denda bona coram Deo et hominibus, et oportct
Dco quidem esse inanifestam, hominibus autem

πειν τε τοῖς φωτεινοῖς ἔργοις ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώ- p persuadere et bonum habere testimonium apud eos

πων, καὶ εὐσχημόνως περιπατεῖν πρὸς τοὺς ἔξωθεν
ταῦυτά ἔστι τὰ φατνώµατα τὰ διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ
, Σὐωδίας, ης αἴνιγμά ἐστιν fj κυπἀρισσος ἐν τῇ εὔσχη-
μοσύνη τοῦ βίου φιλωτεχνούμενα.

NéiÀov. — Συγγνωμόνως πάλιν αὑτὴ, μᾶλλον δὲ
ἐχπλησσομένη, ἐπὶ τῷ ἀχοῦσαι xaX παρὰ τοῦ vup-
cfov* µόνῳ Υὰρ ἐχείνῳ τὴν τοιαύτην ἐπίχλησιν ἁρ-
μόζειν ἑνόμιζε, θνητῷ δὲ οὐδενί * εὐθέως ἐπ αὑτὸν
ἀναστρέφει τὴν µαρτυρίαν’ Ιδοὺ εἶ κα.λὸς ὁ ἀδε.]φι-
δές µου,λέγουσα, xal ye ὡραῖος πρὸς, ἀντὶ τοῦ, x&-
ρισσώς" οὕτω γάρτι:σι δ.αιρεῖν ἔδοξε * xal μετὰ τοῦτο

. Matth, vir, 58, 23.

qui foris sunt, ei splendidis lucere operibus coram
lominibus, et decore honesteque ambulare apud
eos qui foris sunt : hxc sunt laquearia per bonum
Christi odorem cujus anigma cst cupressus, in
vitae honestate artificiose elaborata.

Nili. — Benevole rursum ipsa, quin potius ob-
stupefacta quod audiret se pulchram 2 sponso no-
minari, (ipsi ramque soli, n:ortalium. vero nulli,
istiusmodi appellationem — congruere — putabat),
statiin. ad. ipsum convertit testimonium dicens :
Ecce pulcher es, fra'ruelis meus, et (ormosus πρὸς,
pro velde, sic enim quibusdam placuit disiinguere,

1515

PROCOPII GAZEI

1116

εἰ postea illud : Lectus noster umtrosus, corpus A 'H x.Aírn ἡμῶν σύσκιος τὸ σῶμα λέγοντες τὸ χοινὺ .

dicentes coinmune in quo requiescunt. ambo, sci-
licet Deus Verbum et anima beata ; cavente sponso
ne ipsa tub dio moraretur, ne rursus ex injuria
radiorum solis adversi veteris nigredinis quidquam
pateretur. Secundum aliam vero interpunctioneum
sic intelligetur ac si sponsa dicat : O sponse, tu
solus vere diceris pulcher et formosus, non adsci-
titiam, sed naturalem habens pulchritudinem.At ubi
lectulus quoque noster factus es et. umbrosus,
| puram quidem habens formam deitatis, sed eame
dem obumbraus forma servi; et quasi sub. vela-
mento carnis qux quidem divinitatis propria sunt
eperans, sed coguilu difficilis exsistens, propter
&egumentum corporis quod ea qux? mirifice. patra-
ta sunt abdit.

Origenis. — Nunc sponsa primum visa est accue
ratius inspexisse sponsi pulchritudinem, ete.

CAP. Il.
Vgns. 1. Ego flos campi, lilium convallium.

Cyrilli. — Tanquam recepto jam desursum :

imbre, editoque virtutis partu, agresti se flori
sponsa comparat : ostenditque quantopere prosit
Christi adventus, siquidem valles quoque semini
cuilibet ineptas, fluribus ejusmodi plenas narrat.
Etenim se vallem appellat, propterea quod a dz-
moribus oliin incolis depressa fuerat.

Philonis. — lc dicit sponsa ; audivit enim ab
]3aia : « Exsultet deserta, et floreat vt lilium !*» ;
et a Domino : « Considerate lilia agri ?? : » Dominus
. dicere intendit eos qui super terram sunt. fideles
post mortem. flourescere. Lilium enim convallium
mortuum designat.

Il:ec sponsa de semetipsa edisserit dicens: Ego
postquam fuit ia lecto nostro sponsus corpore
obumbratus , qui zdilicavit sibi domum me vir-
tulum cedris tegeus ; facta sum, inquit, flos odori --
ferus αἱ purus splendidusque ex humana natura,
in latitudine campi, elegantia coloris, et odoris
fragrantia, cxteris floribus antecellens, lilium nun-
cupatuim continente splendore corruscans. Πίο

iy ᾧ ἀνεπαύοντο ἀμφότεροι, ὃ τε θεὸς Λόγος xal
ἡ uaxapía Φυχἠ ' φειδοµένου τοῦ νυµφίου ὕπαιθρον
αὐτὴν ἔγευ, μὴ πάλιν ἓξ ἑἐππρείας τοῦ ἐναντίου
ἡλίου ΄ ἀκτῖνυς πάθῃ τι τῆς παλαιᾶς µελανότττος
χατά ὃὲξ τὴν ἑτέραν διαἰρεσιν, οὕτω νοηθῄσεται
ὡσανεὶ τῆς νύμφης λεγούσης, ὅτι, Ὢ νυµφίε, σὺ µόνο
ἂν ἑνδίχως λέγοιο καλὸς xal ve ὡραῖος, μὴ ἐπίχτη.
«0», ἁλλὰ «υσικὸν ἔχων τὸ κάλλος" xaX πρὸς κλίνη δὲ
ἡμῶν γενόμενος, ὡραῖος ei χαὶ σύσχιος, τὸν μὲν θείαν
τῆς θεότητος καὶ ἀκραιφνῆ μορφΏν, xal ὡς ὑπὸ παρα-
πετάσµατι τῇ σαρχὶ, ἐνεργῶν μὲν τὰ τῆς θεότητος
ἴδια διὸ δ,άγνωστος δὲ γενόμενος διὰ τὴν ἐπικοῦ-
πτουσαν τὰ ἐπιτελούμενα παραδόξως τοῦ σώματος
περιθολἠν.

Ὡριγένους. — Nov ἔοιχε πρότερον ἐνεωρακό-
vat τρανότερὀν τε τοῦ νυµφίου κάλλει ἡ νύμφη,
x. t. λ. (25).

ΚΕΦΑΛ. Β'.

a'. Εγὼ üvÜoc τοῦ πεδίου, κρίνονΥ τῶν κει-
«12άδωγ.

KvplAAov. — Ὡς δεξαµένη dj νύμφη τὸν ἄνωθεν
ὑετὸν, καὶ τεκοῦσα τὴν ἀρετῆν, ἄνθἒι ἑαυτὴν παρα-
θάλλει πεδίου * δείχνυσι 68 ὅσον ὠφέλησεν ἡ τοῦ Xpt-
στοῦ ἐπιδημία, ὅπου γε xal τὰς κοιλάδας τὰς &vent-
τηδείους πρὸς ἃ παντασπόρον, τοιούτων μεστάς
ἔδειξεν ἀνθέων * χοιλάδα γὰρ λέγει τὴν ἀποκοιλαν-
θεῖσαν ἀπὸ τῶν οἰκησάντων αὐτὴν πάλαι ὃὅαι-
μόνων.

Φ/.Ίωνος. — Ταῦτά φησιν d νύμφη ἀχούσασα
παρὰ 'Haatou, «᾿Αγαλλιάσθω ἔρημος, καὶ ὡς xolvov
ἀνθείτω » χαὶ παρὰ τοῦ Κυρίου, « Καταμάθετε τὰ
κρίνα τοῦ ἀγροῦ * λέγει δ' ἂν ὁ Κύριος ἐπὶ γῆς Ye-
γονέναι, ὡς ἀνθήσωσιν οἱ πιστοὶ καὶ ἐν τῷ ἆδη :
τοῦτο γὰρ χοιλάδων κρίνον ὃ ἐστι νεχρός.

Γρηγορίου (26). — Ταῦτα dj νύμφη περὶ ἑαυτῆς
διεξέρχεται λέγουσα.' Ἐγὼ μετὰ τὸ γενέσθαι ἐν τῇ
xAlvn ἡμῶν τὺν νυμρίον ανσχιασθέντα τῷ σώματι,
ὃς ᾠχοδόμησεν ἐν ἑαυτῷ τὸν oixov ἐμὲ, ταῖς τῶν
ἀρετῶν xébpot; ὠρόφωσε, Ὑέγονε, Φησὶν, ἄνθος
εὔοσμόν τε xal καθαρὸν χαὶ λαμπβρὺν, Ex τῆς ἐν τῷ
πλάτει ἀνθρωπίνης φύσεως τοῦ πεδίου, εὐχροίας τε
χαὶ εὐωδίας, τῶν λοιπῶν ἀνθέων διαφέρον, ὃ λέγεται

autem campus comparatione verticis celestis val- D xplvov, την τῆς σωφροσύνης ἁπαστράπτον papua-

lis nominatur, in quo bene culta ex imo vallis in
altum educitur, sicut fert natura lilii quo ctiam in
sublimi sua illi constet pulchritudo, terrena com-
mistione minime polluta, nec vitz? spinis a malignis
virtutibus suffocata, quas diaboli filias tacite insi-
nuavit.

Nili. — Lilium seipsam vocat, vel quod decori
Bit vallibus propter actionum Seu cogitationum
humilitatem: sic nominatis, in. utrisque splendide

15 Ίσα, xxxv, 1... *? Matth. vi, 28.

purív* τὸ πεδίον τοῦτο συγχρίσει τῆς οὑρανίας
ἀφῖδος χοιλὰς ὀνομάζεται”" ἐν ᾧ fj γεωργηθεῖσα xa-
λῶς ἐχ τοῦ χοίλου πρὺς τὸ ὕψος ἐχδίδοται, ὡς xa
τοῦ χρίνου fj φύσις" ὡς ἂν ἐν μετεώρῳ καθαρὸν αὐτῇῃ
διαμένῃ τὸ γάλλος τῷ πρὸς τὴν YT» ἐπιμιξίᾳ μὴ µο-
λυνόμενον, μηδὲ συμπνιγόμενον ταἷς ἀχάνθαις τοῦ
Bí;o, ταῖς πονηραῖς δυνάµεσιν ' ἃς του. διαθύλου
θυγατέρας χατὰ τὸ σιωπόμµενον ἠνίξατο.

Ne(Aov. — Κρίνον ἑαυτῆν, φησὶν, f] διὰ τὸ ἐμ-
πρέπειν ταῖς διὰ ταπεινότητα πράξεων f] νοημάτων
κοίλαι; ὀνομαζομέναις, φαιδρὼς Ev ἑκατέροις κδ- .

N0T X.

(35) Patrol. 1. XVII, «οἱ. 260.

(26) Anonyma sunt in C. B.

157

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1518

χοσμηµένη xa* λάµπουσα ^ ἣ ὅτι χρίνειν μέλλει τὰς A ornata et relucens : vel quod in futuro judicio judi-

τοιαύτας φυχὰς ἓν τῷ μἐλλοντι Ex συγχρίσεως τῶν
Ιδίων χατορθωµάτων, οὐδὲν ἔχουσα ἐν τῇ φύσει πλέον
ἐχείνων ὡς Νινευῖται, καὶ βασίλισσα Νότου χαταχρι-
wel την ἄπιστον γενεάν * ἄνθος δὲ τοῦ πεδίου εἶναι
λέγεται, τάχα μὲν τῶν κχοιλάδων σημαινουσῶν,
χαὶ διὰ τὸ ταπεινὸν xai ἀγεώργητον, xv διὰ τὸ
πληθυντικῶς ὀνδμάξεσθαι τὰ Ex βάθους ἀσεθείας εἰς
ἐπίγνωσιν ἑλθόντα ἔθνη ' τοῦ δὲ πεδίου τοῦ Ἰσραὴλ
διὰ τὸ ἐξομαλεῖσθαι πρὸς ἐπιτηδειότητα γεωργίας,
τοῖς προφητικοῖς xal νομιχοῖς παιδεύµασιν' χαλῶς
δὲ xaX τούτων οὐχὶ χαρπὸὺς ἀλλ' ἄνθος εἶναι λέγε-
ται" οὕπω yàp τὸ τοῦ σταυροῦ τὴν γῆν ἀνατέμνει
ἄροτρον, ὅπερ ἐπέθηχε τοῖς ἀποστόλοις ὡς βουσὶν ὁ
Κύριος, ζυγάδην ἐπὶ τὴν γεωργίαν ἀποστείλας ab-
τοὺς, οὑὐδέπω αἵματι πεπὀτιστο Δεσποτικῷ ' διὸ
ἄχαρπος ὃν xai στεἰρα.

Ὡριγέγνους. --- "Άνθος λέχει τὸ ὁδεῦον ἐπὶ τὸ Υε-
νέσθαι καρπὸς,κ. τ. λ. (27).

β’. Ὡς xplvor ἐν μέσῳ ἀκανθῶν, οὕτω ἡ z42-
clor µου ἀνὰ µἐσον τῶν θυγατέρων.

Γρηγορίου.---Όστν ὀρῶμεν τῆς εἰς τὸ ὕψος ἀνόδου
τὴν προχοπὴν ἐπὶ τῆς φυχῆς γινοµένην. Πρώτη ἄνο-
δος, τὸ πρὸς τὴν καθαιρετιχἣν τῆς ἑναντία; δυνά-
pito; ἵππον ὁμοιωθῆναι. Δευτέρα ἄνοδος, τὸ πληαίον
αὐτὴν γενέσθαι, xal περιστερᾶς ποιῆσαι τὰ ὄμματα.
T oír) τοίνυν ἄνοδος τὸ µηχέτι πλησίὸν, ἁλλ᾽ ἀδελφὴν

του Δεσπότου ὀνομασθῆηναι. « Ὡς ἂν ποιήσῃ, qot, c

4b θέλτµα τοῦ Πατρός µου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς,
οὗτος ὁ ἀδελφός µου, xal ἁδελφή µου, xa µήτηρ
ἐστίν. » Ἐπεὶ οὖν γέγονεν ἄνθος, μηδὲν ὑπὸ τῶν
ἀκανθηφόρων πειρασμῶν Tob. τὸ γενέσθαι χρίνον
--“αραθλαθεῖσα, ἐπιλαθομένη δὲ τοῦ λαοῦ χαὶ τοῦ οἵ-
κου τοῦ πατρὺς αὐτῆς, πρὸς τὸν ἁληθινὸν εἶδε Πα-
τέρα, διὸ xal ἁδελφὴ τοῦ Ylou ὀνομάξδεται, τῷ τῆς
νἰοθεσίας πνεύματι πρὸς τὴν συγγένειαν ταὐτὴν
μεταποιηθεῖσα, xal τῆς πρὸς τὰς θυγατέρας τοῦ ψευδ-

catura sit istiusunodi animas ex comparatione
suorum recte gestorum, cum in natura nihil am-
plius illis habeat, sicut Ninivite ac regina Austri
condemnabunt incredulam generationem. Flos au-
tem campi esse dicitur, fortassis quidem vallium
significatarum tum propter humilitatem culturze-
que carentiam , tum quia pluraliter sic nomi-
nantur gentes ex profundo impietatis ad. cognitio-
nem venientes ; campi vero Israel, quia prophetieis
ac legalibus doctrinis ad agriculturam probe com-
parati ac complanati sunt. Recte autem etiam horum
necdum Ííructus, sed flos esse dicitur, nondum
enim crucis aratrum terram proscindit, quod Do-
minus apostolis tanquam bobus jugaliter imposuit,

B ad agriculturam illos mittens : necdum sanguine

Dominico rigata erat , quapropter infrugifera ste-
rilisque exsistebat.

Origenis. — Florem dieit id quod in via est ut
fructus flat, etc.

VEns. 2. Sicut lilium in medio spinarum, sic pro-
pinqua mea in medio filiarum.

Gregorii.— Quantum videmus ascensum in altum
tantum videmus esse animz protectum : primus as-
census est assimilari equis qui virtutem adversaria
e medio sustulerunt; secundus,quod facta sit propin-
qua sibique fecerit oculos columb ; teitius, jam as-
census quod etiani soror Domini nominetur. « Qui
enim fecerit, inquit, voluntatem Patris mei, hic
frater el soror et mater esi *', » Postquam ergo
facia est flos, uihil a spinosis lzsa fuit tentationi-
bus quominus esset lilium; oblita populi et domus
patris et matris su:e, aspexit ad verum Potrem, et
a Deo vocatur soror Filii, spiritu filiorum adoptio-
nis in hanc adoptata cognationem ; et ab illa falsi
nominis patris [(iliarum cominunione] liberata se-
ipsa rursus fit suhlimior, et aspicit mysterium pec
oculos eolumbz, spiritu, inquam, prophetia.

ωνύμου πατρὸς xotvtovlag ἁπάλλαγεῖσα, πάλιν γίνεται ἑαυτῆς ὑψηλοτέρα, καὶ βλέπει τὸ µυστῄριον, διὰ τῶν
τίς περιστερᾶς ὀφθαλμῶν ' λέγω δὲ τῷ πνεύματι τῆς προφητείας.

Αὕτη (21*) τοῦ Νυμφίου ἐστὶν fj qovh, μαρτυροῦσα
τῇ Νύμφῃ πλέον ὧν ἑαυτῇ προσεμαρτύρησεν’ ἐπειδὴ
γὰρ ἑαυτὴν εἶπε xplvov, τὰς δὲ λοιπὰς Φυχὰς χοι-
λάδας, f| μετριοφρωνοῦσα, f| καὶ ἀγνοῄσασα * οὗ πᾶν
στοχαζοµένη τῆς ἀληθείας τὴν σύγχρισιν ἐποιήσατο
αὐτὸς ὁ μᾶλλον εἰδὼς τῶν γινοµένων χαταστάσεων
τὰς ἰδιότητας' xal xplwp μὲν ταύτην παρειχάκει,
διὰ τὸ µηδόλως τὴν ἀπὸ τῶν σωματιχῶν µέριμναν
ἀναδέχεσθαι, ἀφροντίστως δὲ τοῖς παρατυχοῦσι, τὴν
τοῦ σώματος ἐχπληροῦν χρείαν, ἀταλαίπωρον xal
αὐτοσχέδιον την δ.α:ωγὴν ἑλομένην διὰ τὴν περὶ

ει Maul. ας 49.

Nili. — Hxc est vox Sponsi Sponsa testimo-
nium przbentis longe luculentius quam ipsa de
se antea perhibuerat. Postquam enin ipsa se lilium
vocarat, czetleras vero animas valles, modeste de se
senliens vel etiam ignorans ; non omnino assecuta
conjectando veritatem ; comparationem ille insti-
tuit qui eorum qua fiunt. statuum. proprietates
magis novit, et lilio quidem ipsam assimnilat, quod
omnino nullam rerua) corporalium admittat. solli-
citudinem ; sed sine cura iis qua obtinguni corpo-
ris expleat necessitatem, beatam ac paucis conten-

NOT &..

9'i) Patrol. t. XVII, col. 260, 961.
271) Haw in C. V. sub nomine Gregorii con-«

PaTROL. Gn. LX XXVIL.

tinuantur, et. revera non inveniuntur in operibus
editis saneti. Nili.

90

)519

PROCOPII 6λ7ΕΙ

1550

tam eligeas vivendi rationem, propter eam quam A τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν φροντίδα, ὡς Ev Εὐαγ-

gerit curam de regno coelorum, prout in Evangeliis
ostenditur : spinis vero czteras assimilans quia
curam omnem circa saeularia habebant, et necdum
norant curas iis impensas fieri spinas, δο illas
ipsas ex magno circa illas sollicitudines studio
evasisse spinas.

Vgns. 9. Sicut malum in lignis silve, sic [ra-
truelis meus inter medios filios.

Gregorii. — Quid est ergo quod vidit? Silvam
solet nominare Scriptura silvestrem hominurn vi-
tam in qua luxuriant varia genera passionum, in
qua nidulantur fere exitiose, et homines lzedunt
quarum natura in luce ac sole otiosa permanens in
tenebris vim suam exerit. Propterea in silva plan-
tatur. malum : in quantum quidem lignum, cum
reliquis est ejusdem essentiz: « Tentatus enim per
omnia pro similitudine absque peccato **. » Im
quantum vero fructu suo dulcedinem affert animi
^ensibus, majorem habet cum ligno inzqualitatem,
quam lilium cum spinis, ut quod suaviter tantum
spirat et visu oblectat, pomum autem et odoratu et
gustu ac visu dulce est. Recte ergo vilit Sponsa
quie sit sui a Domino differentia, quoniam ille qui-
dem et nobis fit letitia oculorum, ut qui in eis sit
lux et unguentum ororatui et vita comedentibus.
Humana porro natura per virtutem perfecta, fit
flus, non solum agricolam nutriens, sed seipsam
evernans. Cibum autem non ipsi datori parat :
quoniam bonorum nostrorum non. eget. Caicterum

(Stet; ücixvuxat* ἀχάνθαις 05 τὰς λοιπὰς ὁμοιῶν,
διὰ τ» πᾶσαν τὴν µέριμναν περὶ τὰ βιωτικὰ ἔσχη-
χέναι ' xal µηχέτι ἐν ταῖς φροντίσι γενέσθαι ἀχάν-
θας, ἀλλ) αὐτὰς ἐχείνης τῷ Ex πολλῆς τῆς περὶ τὰς
µερίμνας σπουδής πεποιῖσθαι χατὰ ταύτας.

Ὡς μῆ.Ίον ἐν τοῖς ξύ-λοις τοῦ δρυμοῦ, οὕτως
ἁδε.Ίφιδός µου dvà μέσον τῶν υἱῶν..

Γρηγορίου. — Τί οὖν ἐστιν ὃ τεθέαται; Δρυμὸν
ὀνομάζει συνῄθως ἡ ἁγία Γραφὴ τὸν ὑλώδη τῶν
ἀνθρώπων βίον, τὸν τὰ ποιχίλα τῶν παθηµάτων εἴδη
ὑλομανήσαντα, lv ᾧ τὰ φθαρτιχὰ θηρία φωλεύει xal
τοὺς ἀνθρώπους λυµαίνεται, ὧν ἡ φύσις Ev φωτὶ xal
ἡλίῳ ἀνενέργητος µένουσα, διὰ σχότους τὴν ἰσχὺν
ἔχει. Διὰ τοῦτο φύεται Ev τῷ δρυμῷ τὸ μῆλον ' χαθὸ
μὲν ξύλον τοῖς λοιποῖς ὁμοούσιον ὑπάρχον « Ἐτει-
ράσθη γὰρ xa0' ὁμοιότητα πάντων, χωρὶς ἆμαρ-
τίας * » καθὸ δὲ γλυχκαίνει τῷ καρπῷ τὰ τῆς ψυχῆς
αἰσθητίρια, πλείονα τὴν πρὸς τὸν δρυμὸν ἔχει παρ-
αλλαγήν 7| ὅσον ἔχει πρὸς τὰς ἀχάνθας τὸ χρίνον,
ὅπερ εὔπνουν ἐστὶ µόνον χαὶ τέρπει τῇ θέᾳ᾽ τὸ
δὲ μῆλον diu πρὺς ὁσμὴν τὴν xai γεῦσιν xal
θέαν. Καλῶς οὖν εἶδεν dj νύμφη τὸ ἑαντΏς πρὸς τὸν
Δεσπότην διάφορον * ὅτι ἐχεῖνος μὲν ἡμῶν xal ὀφθαλ-
μῶν γίνεται χάρις, cg γινόµενος, xat μύρον &v τῇ
ἀσφρήσει, xal ζωὴ τοῖς ἑσθίουσιν. Ἡ δὲ ἀνθρω-
πίντ, φύσις δι ἀρετῆς τελειωθεῖσα, ἄνθος τὙίνεται,
µόνον οὗ τὸν γεωργὸὺν τρέρουσα, ἁλιὰ ἑαυτῶν καλ-
λωπίφουσα" τροφὴν δὲ μὴ γεωργοῦσα τῷ χορηγῷ' Των

Dominus factus est quasi malum in. silva, quia liu- C γὰρ ἀγαθῶν µου οὗ χρείαν ἔχεις, 6 θεοπάτωρ φησιν»

pianam inseruit naturam ad speciem et. ad. odoris
eduliique suavitatem. Nos enim bonis illius ege-
mus; quapropter, ait Sponsa, quia fructus ejus
dulcis in gutiure meo : Fructus autem est. doctrina
de qua David ait : « Quam dulcia faucibus ineis
eloquia t3, super mel ori meo **. » Filios autem
dieit non amicos sponsi, sed tenebrarum qui et fllii
iri nuncupantur ab communitate operum.

χοίνον μὲν οὖν ὡς ἔφημεν ἡ τελειουµένη quyt,
ἑαυτὴν μ/νον, ὡς ἔφημεν, χαλλωπίζουσα: 6 δὲ Κύ-
pto: ὡς μῆλον γέἐγονεν Ev δρυμῷ' ὅτι την ἀνθρωπίνην
ἐνεχέντρισεν φύσιν, πρὸς τὸ ὡραῖόν τε χαὶ εὐῶδες
xai βρώσιμον * ἡμεῖς γὰρ τῶν ἐχείνου δεόµεθα * διὸ
φησὶν ἡ Νύμφη, ὅτι 'Ο καρπὸς αὐτοῦ vAvxvc ἐν τῷ
Jdpuy yi pov * καρπὸς δὲ ἡ διδασχαλἰα, περὶ ἧς λέγει
Aa6l5 - « Ὡς γλυχέα τῷ λάρυγγἰ µου τὰ λόγιά σου,

ὑπὲρ μέλι τῷ στόματί µου! » "Υἱῶν δὲ λέγει οὗ φίλων τινῶν τοῦ Νυμρίου, ἀλλὰ τοῦ σχότους, oi xal τέχνα

ὀργῆν τῇ κοινωνίᾳ τῶν ἔργων ὀνομάζονται.

Nili. — Comparatio quidem ostendit excellen- D — Ne/.Aov. Δείχνυσι την ὑπεροχήν πάντας γὰρ ἀν-

tiam.. Sponsa namque omnes liomines ligna silvze

appellavit, at £ponsum suum dixit malum frugi-
ferum. Gum enim ipse illam jam suis laudibus
prevenisset et cuin lilio contulisset quasi in medio
spinaruin mulierum reliquarum : ipse vicem red-
dit malum eum appellaus in medio lignorum silvze,
quoniam ipse quidem planta frugifera est, ligna
vero silv:e infrugifera , et ea qua potantur aqua
suanm ab eo differentiam manifeste declarant, siqui-
dem. de his Ecclesiastes ait : « Feci mihi piscinas
aquarun ad irrigandum ex eis saltum gerininantem
ligna **. » De ipso autem David : « Et erit, inquit,
sieut. lignum, quod plantatum est secus decursus

1: Hebr. iv, 15.

13 P53!, cxvini, £02.

θρώπους εἶπε ξύλα δρυμοῦ fj Νύμφη ὡς &xapra:
μΏλον δὲ εἶπεν ὡς ἔγχαρπον τὸν ἑαυτῆς Νυμφίον.
Ἐκείνου γὰρ Ίδη φθάσαντος αὑτὴν τοῖς ἑπαίνοις
καὶ xplvwp παρειχάσαντος, ὡς ἓν pot ἁἀκάνθῶν
τῶν λοιπῶν γυναικῶν, αὕτη πάλιν ἀνταμείθεται μῆ-
λον αὐτὸν ἓν µέσῳ δύλων δρυμοῦ προταγορεύουσα,
ὅτι αὐτὸς μὲν ἔγχαρπόν ἐστι φυτὸν, τὰ δὲ ξύλα τοῦ
δρυμοῦ üxapra* χαὶ τῷ ἀφ' οὗ ποτίζονται ὕδατι,
την πρὸς αὑτὰ διαφορὰν σαφῶς ἐνδειχνύμενος" περὶ
μὲν γὰρ τούτων ὁ Ἐχχλησιαστής 'ε Ἐποιησάμην xo-
λυµθήθρας, φησὶν, ὑδάτων, τοῦ ποτίσαι ám αὐτῶν
δρυμὸν βλαστῶν χαὶ τὰ ξύλα.» περὶ δὲ τούτου Δαθίδ
φησι’ € Kai ἔσται ὡς τὸ ξύλον τὸ πεφντενµένον παρὰ

1581

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1532

τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων' » οὖχ ὅμοιον Cb ἀεννάοις A aquarum 35. Non autem simile est perennibus cir-

περιῤῥεόμενου ὕδασι ποτίρεσθαι, χαὶ ἀπινοίαις &v-
θρωπίναις ἐν κολυµμθήθρᾳ συναχθεῖσιν ἀρδεύεσθαι
ὕδασι τὸ μὲν γὰρ τὸν οὐράνιον σηµαίνει λόγον, τὸ
| τὴν ἀνθρωπίνην διδασκαλίαν " ἔπειθ) ὥσπερ τὸ
μῆλον ἑἐμπεριεχομένην τῷ δέρµατι φυλάττων «hv
εὐωδίαν, xal ἐπὶ τὸ ἔξω αὐτὴν διαδίδωσιν, οὕτω xal
ἡ θεότης ἐνσεχρύπτετο τῷ σώματι ' ὅμως τὴν ἑνέρ-
γειαν διεδίδου, xat ἐπὶ τοῦ ἔξω φαινομένου σαρχίου"
σχιὰ δὲ ἓν ᾗ ἐπεθύμηαεν χαθίσαι dj Νύμφη, ἐπειδῃ
μᾶλλον Ex τῶν φύλλων dj σκιὰ πέφυχεν ὡς ἐπὶ τὸ
πλεῖστον γίνεσθαι, τῷ συγχραιφνεῖ τῆς τῶν πετάλων
ἑνώσεως, τὴν ἡλιαχὴν ἀχτῖνα ἀποτειχείζουσα * ὅσα
οὖν χατὰ φύσιν τῆς ἀνθρωπότητος ἑπετέλει ὁ Κν-
ριακὼς ἄνθρωπος ἐασθίων χαὶ πίνων, xal ὅσα φύσεως

cumfluum aquis potari οἱ bumanis adinventionibus
in piscina coactis aquis irrigari : illud. namque
colestem sermonem, hoc vero humanam doctrinam

significat. Deinde quia malum, eircumdatam cor- -
tice custodiens odoris suavitatem, illam foris dif-
fundit : sic etiam divinitas corpore abdebatur,
foris tamen etiam in carne apparentem suam pro-
debat elficacitateim. Umbra porro in qua sedere
Sponsa desideravit (cum ut plurimum ex fuliis po-
tius quam aliunde unbra . fleri amet, dum viri-
dantium densa conjunctione foliorum solarem ra-
dium arcet) , sunt ea qux Dominicus lomo secun-
dum naturam humanam perficiebat, comedens et
bibens εἰ quxcunque erant opera nature, quia

ἣν Épya: ἐπειδῃ µετά τινος ὠφελείας ἐποίει καὶ p cum aliqua utilitate etiam hzc obibat moduni in

ταῦτα pézpow, οὃ τῆς ὀρέξεως τὸ ἄπληστον, ἀλλὰ
τῆς χρείας γινώσχων τὸ αὕταρχες * χαρπὸς γὰρ τοῦ
µήλου αἱ xav' ἀρετῆν πράξεις, ὃς xat γλυχὺς vsvé-
γηται ἓν τῷ λάρυγΥι αὐτῆς ' τὴν τῆς φυχῆς αἴσθη-
σιν εὐφράνας τῇ χρηστῇῃ ποιότητι τῆς γεύσεως; ἔχει
δὲ πρὺς τῇ ἠθιχῇ ταύτῃ θεωρίᾳ, καὶ δογματιχὴν τὸ
ῥητόν. El γὰρ σχιὰν ἔχει ὁ νόµος τῶν µελλόντων
ἀγαθῶν, xai Ἔστι τινὰ τῶν µελλόντων * τὸ δὲ σῶμα
Χριστοῦ, ἀφ' οὗ καὶ ἡ σχιὰ παρυφίσταται, ἓν τῇ σχιᾷ
τοῦ νόµον. Καλῶς ἐχάθισεν d) Νύμφη οὐχ αὐτὸν τὸν
"όμον ποιοῦσα σιυματικῶς , ἀλλὰ τὰ ἐξ αὐτοῦ σηµαι-
νόµενα ' ἀργοῦσα μὲν τῶν τυπιχῶν παραγγελμάτων)
ἀργίαν γὰρ ἡ χάθισις σηµαίνει, τοῦ χαρποῦ δὲ ἀπο-
λαύουσα πλουσίως xal τούτῳ ἐνευωχουμένη, xal

iis non cupiditatis immoderantiaim sed necessitatis
suflicientiam sciens. Fructus enim mali sunt opera
virtutum qui et dulcis factus est in gutture ipsius ;
optima qualitate gustus oblectans : preter moralem
autem hanc contemplationem etiam dogmatieam
doctrinam hic textus continet, siquidem umbram
habet lex futurorum bonorum *5, et sunt quadam
umbra futurorum, corpus vero Christi a quo et
umbra exsistit iu umbra legis. Pulchre sedit Sponsa
non ipsam legem faciens corporaliter, sed quie in
ea significantur ; vacans quidem typicis edictis (vae
cationem enim sessio designat), sed fructibus abun-
danter fruens eisque se recreans, tum olfactu, tum
gustu, cum delectatione atque fruitione; quia cibi

ὀσφρᾗσε., xal γεύσει, xal τέρψει xal ἀπολαύσει C quidem gustus, delectationis vero instrumentum

ἐπειδὴ tpogfe μὲν ἡ γεῦσις ὄργανον, τέρφεως 1j ὅσ-
σρησι».

Ὡριγένους.--- Ἔπρεπε τῇ Νύμφη, κ. τ. λ. (28).

Φ/.Ίωγος. -- "Hyouv vlov τῶν Ἰουδαίων φησὶν,
χατὰ τὸ «Yiob; ἐγέννησα,) οὓς ὡς ἀχάρπους xa ξύλα
δρυμοῦ προσωνόµασεν ὢν ἓν µέσῳ κατὰ σάρχα
Χριστὸς , ἅτε μετασχηχὼς αἵματος xai σαρχὸς, ὧν
τὸ µηλον εἰκὼν ἐν ἑαυτῷ φἑρον τὸ ἐρυθβὸν χαὶ λευ-
χὸν, χαὶ μὲν χαὶ εὐωδιάζον.

Αποιιιγαρίου. — Τότε t& ἀλιθὼῶς γλυκαίνεται
τὰ τῆς φυχῆς µου αἰσθητῆρια, ὅταν ἡμᾶς πρὸς τὸν
Ex τῶν πειρασμῶν φλογμὸν ἡ τοῦ µήλου σχιὰ διατει-
χίσῃ, ὡς μὴ ὑπὸ τοῦ τοιούτου ἡλίου συγχα[εσθαι :
οὐχ. ἔστι δὲ ἄλλως ὡς ὑπὸ τὴν σχιὰν τοῦ ξύλου τῆς
ζωης ἀναφύξαι ' μη τῆς ἐπιθυμίας mph; τοῦτο τὴν
ψυχὴν ἀναγούσης.

δ.. Εἰσαγάγετέ µε εἰς olxov τοῦ οἴνου.

Ὡριγέγους. — Ταῦτα πρὸς, x. 3. 2. (29).

Penropíov. — "H πῶς τρέχει τὸν χαλὺὸν δρόµον
xat θεῖον ἡ χαλῶς τῇ ἵππῳ παρεικασθεῖσα Quy;
τοῖς γὰρ ἔμπροσθεν ἐπεκτεινομένη, οὐκ ἀρχεῖται τῷ
th: σοφίας χρατῆρι' ἀλλ) εἰς αὐτὴν τὴν ληνὸον τοῦ

** Eccle. i1, 6.

35 Ps3]. 1,5. ὃν Ίνα. 1, 2.

est odoratus.

Origenis. — Decebat Sponsam, etc.

Philonis.—- Vel per filios Judzos intelligit, juxta
illud : 1 Filios genui **; » quos etiam tanquam in-
frugiferos ligna silva appellavit, quorum in medio
secundum carnem Christus, utpote particeps san-
guinis οἱ carnis, quorum jmago est malum in se
ruborem et candorem ferens, ncc non odoris sua-
vitatem.

Apollinarii. — Tunc autem vero dulces reddit
animi sensus, quando nos contra tentationum
sstum defendit ne a tali sole aduramur. Aliter autein

D non possumus $ub umbra ligni vite refrigerari,

uisi desiderium eo animum adduxerit.

Vgns. 4. Introducite me in domum vini.

Origenis. — Wc ad, etc.

Gregorii. 0 quomodo ad divinum cursum prope-
rat anima quz recte prius equ:e assimilata est? Nam
ad anteriora se extendens non est contenta crateie
sapientie, sed in ipsomet torculari vini mystici

NOTE.

(23; Patrol. t. XVII, col. 251.

(29) Patrol. t. XVII, col. 361.

1583

' PROCOPII GAZ/EI

1554

versari desiderat, et in vite illa? que talem botrum A μυστικοῦ οἴνου γενέσθαι motel * xal τὴν ἄμπελον

alit.

Merito expetit Sponsa deinceps introduci in do-
mui vini : cum enim in cruce botro suspenso et
ab omnibus exinanito (quod adhuc vernaret),
non oinnibus appareret vini usus; hzec s0!a post ma-
nifestandum ante credidit firmiter animo, istius
modi; praecipiens cogitationem, quasi ante tempus
vini , vinum in vernante uva contemplando, et in
cruce versanti testimonium desuper adhibendo di-
vinitatis, et dum tribularetur, futuram ejus in cruce
pendentis uvze pradicationen, quasi jam promulga-
tam firmiter tenens, illudque ipsi ante rerum even-
" tin , quod aliis post eventum accidebat. Hoc igi-
tur eximium istius modi judicii praemium postalat
iw domum vini ingressum : si autem vinum est
Verbum vtique domus vini Pater sit, in ipso enim
reperitur Verbum. Postquam ergo in tali domo ver-
Sabatur, recte etiam ordinari in se postulat chari-
latem, ut que per talem instantiam, jam pridem
evaserit digua dilectione, qua charitas in ipsa or-
dinaretur, non amplius ut accidit illam diligentium,
$cd ut sit inter ordinatos et electos, ex debito dein-
ceps dilectorum numero exsistens et locum ob-
linens.

Apo'linarii. — Etiam vinum ad letitiam cordis
juxta Psalmistàm dicitur, et vinum bene 'olens,
juxta Zachariam.

Congruit autem extranez Sponse illud : in- C

iroducite me in domum víni, siquidem prius non
eral in vinea : nam post eos qui circa tertizm
οἱ sextam et nonam horam vocati sunt, sub un-
deciuanm Ίο vocatur, postquam audiverat: « Quid
hic statis tota die otiosi? Ite εἰ vos in vinea
meam *'. » Otiosa namque erat quia sibi propria
non operabatur, sed cum alienas viueas custodi-
ret, etiam primum accipit praemium charitatis, si-
gnum regium, donum spiritale: unde et Aquila,
Ordinavit in me charitatem, ait. Charitatis enim est
illud : « Volohuic novissimo dare sicut et tibi **. »

Urdinate in me charitatem.

Gregorii.— In desiderato jam exsistens, ad majus
jterum ezsilit,et ait : Cum jam sim in domo vini, sub-

ἐχείνην τὴν τοιοῦτον βότρυν ἑχτρέφουσα.

N&lAov. — (50) Εἰκότως ἀπαιτεῖ ἡ Νύμφη 2οιπὺν,
τὸ εἰσαχθῆναι εἰς τὸν οἶχον τοῦ οἴνου. Ἐπειδὴ γὰρ
ἐν τῷ σταυρῷ τὸν βότρυν κρεµάµενον, xoi παρὰ
πάντων ἐξουθενηθέντα διὰ τὸ ἔτι χυπρίζοντα, μὴ
πᾶσιν ἐπιφαίνειν τὴν τοῦ olvou χρῆσιν µόνη τὸ ὕστε-
pov ἀποδειχθησόμενον προεπἰστευσεν Ev τῷ λογισμῷ
τὴν τοιαύτην προχαθιδρύσασα εὔνοιαν * ὡς πρὸ και-
poU τοῦ olvou ἐν τῇ χυπριζούσῃ σταφυλῇ θεωρεῖν
àv τῷ σταυρῷ ὕὄντι ἄνω, θεότητα προσμαρτυρεῖν,
καὶ τὸ ἐχθλίθεσθαι μέλλον τῆς Bv τῷ σταυρῷ στα-
φυλῆς χήρυγµα, ὡς Ίδη λαλούμενον βεθαίως κατ-
έχουσα * χἀχεῖνο παθοῦσα πρὺ τῆς τῶν πραγμάτων
ἐχθάσεως, ὅπερ οἱ πολλοὶ μετὰ τὴν ἔχθασιν ἔπαθον'
ὅπερ Ὑέρας ἐξαίρετον τῆς τυιαύτης χρίσεως, αἰτεῖ
τὴν ἓν τῷ οἴκῳ τοῦ ofvou εἴσωδον * εἰ δὲ οἶνός ἔστιν
ὁ λόγος, olxog τοῦ olvou slo ἄν ὁ Πατήρ: ἓν τούτῳ
Τὰρ εὑρίσχεται ὁ Λόγος, μετὰ δὲ τὸ γενέσθαι ἓν τῷ
τοιούτῳ οἴχῳ χαλῶς, xal ταγΏναι τὴν ἀγάπην ἐπ᾽
αὐτῇ βούλεται, ἀξίαν ἀγάπης ἤδη διὰ τὴν τοιαύτην
ἔνστασιν γεγενηµένην * ὥστε ταγῆναι ἐπ᾽ αὑτῇ τὴν
ἀγάπην, µηχέτι ὡς ἔτυχεν αὐτὴν ἀγαπώντων, ἀλλ)
ἐν τοῖς τεταγµένοις καὶ ὡρισμένοις τῶν ἐξ ὁφ-
ειλῆς λοιπὸν ἀγαπωμένων οὖσαν , ἀριθμεῖν xa.
ἔχειν. .

Αποιυαρίου. — Καὶ οἶνος εἰς εὐφροσύνην xap-
δίας χατὰ τὸν φαλμῳδὸν λέγεται ' χαὶ οἶνος εὐωδιά-
ζων xaxà τὸν Zayapíav.

"Ἠρμοζς δὲ τῇ ἐπήλυδι νύμφῃ τὸ, Εἰσαγάγετέ
µε εἰς οἶκον τοῦ olvov* οὗ γὰρ ἣν τὸ πρότερον

᾿εἴσω τοῦ ἀμπελῶνος * μετὰ γὰρ τὰς περὶ τρίτην xai

ἕχτην xal ἑννάτην Χληθέντας, ὑπὸ τὴν ἑνδεχάτην
αὕτη χαλεῖται * ἀκούσασα, « Tl ὧδε ἑστήχατε ὅλην
τὴν ἡμέραν ἀργοί; Πορεύεσθε εἰς τὸν ἀμπελῶνα ν
ἔργει Y&p, ὅτι μὴ τὰ οἰχεῖα εἰργάζετο, ἀλλοτρίας
ἀμπέλους φυλάττουσα * xal λαμθάνει πρῶτον civ
ἐξ ἀγάπης τιμὴν, τὸν χαραχτῆρα τὸν βασιλικὸν, τὸ
δῶρον τὸ πνευµατικόν * δὺ xol ᾽Ακύλας, "Ecacov
ἐπ᾽ ἐμὲ ἁγάπην, φησίν' ἀγάπης yàp, τὸ, «Θέλω
τούτῳ τῷ ἑσχάτῳ δοῦναι ὡς xal ool. ϱ

Τάξωτε ἐπ᾽ ἑμὲ ἁγάπη».

Γρηγορίου. — Ἑντὸς τοῦ ποθουµένου γενοµένη,
ἐπὶ τὸ μεῖζον πάλιν ἐξάλλεται, xal φησίν' Ἐπείπερ

jicite me charitati, quz est secus, sive ordinate in me D γέγονα ἐν τῷ οἴχῳ τοῦ οἴνου, ὑποτάξατέ µε τῇ ἀγά-

chari'atem. Quomodocunque enim utaris verbi inver.
$ione,idem est quod per utrumque significatur,sive ev
eo quor ipsa charitati subjiciatur, sive ex co quod in
ipsa charitae ordinetur. Vel forsitan etiam docemur
cujusmodi sit Deo exhibenda charitas et quemadmo-
Jum in se invicem a(ífectos esse oporteat, ne forte
inordinata et inversa (iat charitatis adimpletio.
Oportet cnim Deum diligere ex tota anima, et corde,
et virtute, proximum autem sicut seipsum, et uxo-

" Matth, xz, 6. ^ ibid, 44.

πῄῃ, fj τίς ἐστιν ὁ Θεός 1] τάξατε ἐπὶ ἐμὲ τὴν ἀγά-
qv ταντὺν γάρ ἐστιτὸ σηµα:νόµενον δι ἑχατέρου,
ὅπως ἂν ypf,on τῇ ἀναστροφῇ τοῦ λόγου, Ex τε τοῦ
ὑπὸ τὴν ἀγάπην ταχθῆναι χαὶ ἐν τῇ τοῦ τὴν &yá-
πην αὐτῆ παχθῆναι c 5 τάχα γαὶ διδισχόµέεθα
οἴαν ἀνατεθῆναι προσήχει τῷ θεῷ τὴν, ἀγάπην,
xai ὅπως πρὸς τοὺς ἄλλους ἔχειν ' µήποτε ὅταχτός
τις xai ἀνπλλαγμένη Ὑένηται τῆς ἀγάτης ἡ-ἀπο-
πλ ξρωσις * Θεὸὺν γὰρ δὴ ἀγαπᾶν ὃς ὅλης ψυχΏς καὶ

NOTAE.

(30) Scholium hoc in C. B. Gregorio ascribitur.

1585

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1586

Χαρδίας καὶ δυνάμεως, τὸν δὲ πλησίον ὡς Bavvóv* Α rem si purioris quidem est animz, sicut Cliristus

γυναῖχα δὲ, εἰ μέν τίς ἐστι, χαθαρωτέραν φυχῆς,
ὡς ὁ Χριστὸς τὴν "Exx)nciav* 6 δὲ ἐμπαθέστερος,
ὡς τὸ ἴδιον σῶμα ' τὸν ἐχβρὸν δὲ, Ev τῷ μὴ χαχὸν
ἀντὶ χαχοῦ δοῦναι, ἀλλ᾽ εὐεργεσίᾳ τὴν ἁδικίαν ἀμεί-
Ψασθαι' φησὶν οὖν ἀγάπην τεταγµένην ποιῄσατε"
ut καὶ πάλιν ἐχπέσω, συντηροῦντες τὴν πρὸς τὸ
κρεΐττον ῥοπήν ᾽ καὶ πῶς μὲν ἀγαπᾷν τὸν θεὸν χρὴ,
πῶς δὲ τὸν πλησίον διδάσχοντα, f| xaX τοῦτο τυχόν
ἆστιν ὑπονοῆσαι δ.ὰ τοῦ λόγου * ἐπειδὴ ἀγαπηθεῖσα
παρὰ τὴν πρώτην διὰ τῆς παραχοῆς, ἐν τοῖς ἐχθροῖς
ἐλογίσθην ΄ νῦν δὲ πἀἆλιν εἰς τὴν αὐτὴν ἐπανῆλθον
χὰριν δι’ ἀγάπης τῷ Δεσπότῃ συναρμοσθεῖσα * xu-
Ρύσατέ uot τὸ διὰ τῆς χάριτος τεταγμένον xat ἀμε-
τάστατον, ὑμεῖς οἱ φίλοι τοῦ Νυμφίου, δι ἐπιμελείας
καὶ προσοχΏς bv τῷ παγίῳ συντηροῦντὲς pot τὴν
πρὸς τὸ χρεῖττον µονήν.

€. Στηρἰσατέ (µε ἐν µύροις.

Γρηγορίου. — Τουτέστι ταῖς ἀρεταῖς: xal ο)
μόνον τὸ βλέπειν τὸ ἀγαθὸν, χαὶ ἓν µετουσἰχ τοῦ
χρεΐττονος Υἰνεσθαί ἐστι ἀρετὴ, ἀλλὰ xal τὸ ἁμε-
τάπτωτον ἐν τῷ καλῷ δ.ασώσασθαι’ ὁ τοίνυν στη-
p:49rvat βουλόμενος bv τοῖς µύροις, τὸ βέδαιον ἓν
ταῖς ἀρεταῖς αὑτῷ προσγενέσθαι ζητεῖ : ἀρετὴ γὰρ
τὸ μὂῦρν, διότι πάσης δυσωδίας ἁμαρτημάτων χεχώ-
ριστα:᾿ fj vào ἁμαρτία δυσώδης. Διὰ τοῦιο, Xrnpl-
σατέ µε ἐν µύροις, στοιδἀσατέ µε ἐν μή.Ίοις ' ὅτι
τετρωµένη dyáznc &yo.

Νείλου. — Τάχα, & o; ἁμοιδὴν τῶν χατορθωμέ-
γων ἀπαιτεῖ τὸ £v τούτοις γενέσθαι, ἡ ὡς ἔπιτετρω-
μένη τῷ πὀθφ, παραμυθἰαν ὡς ἂν εἴγδι τις xol
Κυχαγωγίαν. Ἐπειδὴ γὰρ ὥσπερ ἐξελὺ το ὑπὸ τῆς
«eh; τὸν ἀγαπώμενον µνήµης, στηριχθἰιναι μὲν ἐν
μὂροις τῆς θΞωρίας, στοιδασθῆναι δὲ ἐν µήλοις τῶν
θαυμάτων τοῦ Νυμφίου καὶ τοῦ καρποῦ τῶν πράξεων
ἐπιθυμεῖ" ἐπειδὴ ἡ μὲν θεωρία τῇ τῶν νοημάτων
τἔρπουσα Ὑλαφυρότητι ὁσμὴ µύρων ἡ δὲ πρᾶξις

ετὰ τοῦ τροφίµου, xal τὸ εὐῶδες ἔχει. Ποιεῖ γὰρ
καὶ τὰ τῆς ἀρετῆς ἔργα χαρὰν, τῇ τῶν ἀμοιδῶν ἑλ-
fibt την συνείδησιν τοῦ ἑωγαζομένου εὐφραίνοντα *
τενὲς δὲ τὸ, Στοιδἀσατέ us ἐν nj Acte, περὶ τοῦ θα-
vázou εἶπον' ὡς τῆς Νύμφης βουλομένης μετὰ τῶν
ἁγίων ἀξιωθῆναι ταφῆς * πάντως ἐκείνους μήλα
νοῄσαντες τοὺς εἰπόντας * « Χριατοῦ εὐωδία ἐσ-
μέν.) ἱ

Zroi6ácaté µε ἐν µήλοις

KvplAlov. — Tot; εὐαγγελιχοῖς µε ἀσφαλίσατε
Ἰόχοις' οὗτοι γὰρ ἡμῖν εὐωδιάζουσι Χριστόν. Συν-
Ξαχθείην δὲ, φησὶ, κἀγὼ μετὰ τῶν ἁγίων αὑτοῦ * ὡς
Υὰρ αὐτὸς fov, οὕτως σύσσωμοι xat συμμέτοχοι
αὐτοῦ μήλα.

Προκοπίου. — Tol; κατὰ Θεὸν πλεονεχτήµα.:
σ.ν.

1 ρητορίου. — (31) "Iva πάντοτε εἰς Uo; ὁρῶσα,

3** ]1 Cor. y, 15.

Ecclesiam ; sin autem est animo perturbatiori, si-
cut corpus proprium ; inimicum autem in eo quod
non reddamus malum pro malo, sed pro injuria
beneficium referamus. Charitatem igitur, inquit,
ordinatain facite, ne iterum excidanm ; conservan-
tes ad id quod melius est propensionet; et quo-
modo quidem Deum diligere oporteat , quomodo
vero proximum docentes. Vel forte per hoc etiam
licet intelligere. Quod quoniam qux primum fue-
raum dilecta, propter inobedientiam inter inimicos
fui computata, nunc ad eamdem reversa sum gra-
liam, per charitatem Domino conjuncta : confir-
uiate mihi hujus gratie stabilitatem et. immultabi*
litatem, vos amici Sponsi studio et diligentia, iu

B soliditate conservantes wihi ad id quod melius est

propensionem.
VERS. 5. Fulcite me in unguentis.

Gregorii. — Moc est virtutibus. Virtus enim est
non solum bonuiw intueri, et esse participem ejus
quod est melius ; sed. etiam immutabilitatem in
bono conservare. Qui ergo vult fulciri in unguentis
quaerit sibi adesse firmitaiem in virtutibus. Virtus
enim est unguentum, quoniam est sejuncta abomni
tetro odore peccatorum. Peccatum enim fetidum
est : Propterea fulcite me in unguentis, stipate me
in malis, quia vulneruta charitatis ego sum.

Nili. — Vel fortasse quasi compensationem re-
cle gestorum, in his versari postulat, vel tanquam
adhuc amore vulnerata consolationem, ac si quis
dicat récreationem. Cum enim ad dilecti memoriam
quasi resoluta sit, fulciri quidem in unguentis con-
templationis, stipari vero in malis, miraculorum
Sponsi et fructu actionuu concupiscit. Quoniam
contemplatio quidem considerationum varietate,
tanquam unguentorum odor oblectat; actio autem
unacum alimento bonum odorem habet. Opera enim
virtutis gaudium pariunt, quod conscientiam ope-
rantis spe compeusationum exhilarat. Nonnulli
vero : Stipate in. malis de morte accipiunt , ac si
Sponsa sanctorum sepultura dignari velit, illos
omnino mala intelligens qui dixerunt : « Christi
bouus odor sumus 15.)

Stipate me in malis.

Cyrilli. Evangelicis commuuite me doctrinis :
he quippe nobis Christi odorem affundunt. Uti-
nam collocer ego quoque, inquit, cum sanctis ejus!
Nam sicut ipse pomum est, ita eliam qui sunt cum
eo eorporati et participes, poma flent.

Procopii. — ld est sortibus secundum Deum me-
lioribus. |

Ut semper in altum aspiciens bona intueat

. NOTE.
$1) Qua sequuntur. αυ C. B. ut verla Procopii continuantur.

1191

PROCOPII 6λ2481Ι

1588

exempla. in sponso exhibita. llic enim mansue- 4 βλέπω πρὸς τὰ τῶν ἀγαθῶν ὑποδειγματα, ἓν cip

tudo, illic placiditas, illic injuriarum oblivio erga
inimicos et benignitas erga lugentes, illic conti-
nentia, longanimitas, atque similia qus pulchro
ordine concinnala gratissimum spectaculum cxhi-
hent dum ad coelestis vite rationem adducunt.
Malum autem Cliristus est propter candorem car-
nis et ruborem sanguinis, ac suaveui przedicationis
odorem.
Urigenis. — Symmachus sic edidit, etc.

Quia amore vulnerata sum.
. Gregorii. — llis dictis laudat. sagittarium a ja-
ceulandi peritia, ut qui telum recte in ipsam diri-
gat. Vulnerata enim, inquit, dilectionis sum ego.
^ Ostendit hac oratione telum quod cordi alie insi-
del : sagittarius autem liujus teli est. dilectio seu
charitas : charitatem autem esse Deum didicimus a
Scriptura **, qui electum suum unigenitum Jesum
Christum emittit iu eos qui servantur spiritu vitz
wiplicem aculei cuspidem illiniens. Aculeus autem
. est fides, ut qua in quo fuerit, cum sagitta simul
adducat sagittarium, ut dicit Dominus : Quoniam
« Ego et Pater veniemus et mansionem apud eam
faciemus ?*. » Videt ergo qu:xe per divinas ascen-
siones in allum sublata est ar:ima, dulce telum
charitatis quo - sauciata fuit in seinelipsa, et de eo
vulnere gloriatur dicens : Quoniam vulnerata di-

lectionis sum ego : Nec hoc solum, sed et ipsa fit :

telum in manibus sagittarii : sinistra quidem ca-

put ad supernum scopum dirigente, dextera vero C

telum ad se attraliente : ait ergo :

Vgns. 6. Lava ejus sub capite meo et deatera il-
lius amplectetur me.

Cyrilli, — Sinistra dicitur lex, dextera Evange-
lium, Vel sinistra intelligenda est prasens vita,
dextera. autem. futura : quae quidem me eomple-
cletur, postquam iis qui a dextris erunt diclum fue-
rit : « Venite, benedicti Patris inei **. »

Gregorii. — Dicit etiam alibi : « Longitudo vitae
et anni vitze sunt iu dextera sapientia : in sinistra
vero divitim ct gloria *!. » Dextera igitur illius
divinorum scientia est ex qua alterna vita exsi-
slit; sinistra vero cognitio rerum humanarum e
quibus divitiz et gloria, ait igitur : Mens mea su-
perat humana et divina cognitio tégel me. Etenim
rursus dictum est : llonora illam ut te amplecta-
tur. Ostendit itaque eumdem esse et Sponsum et
sagittarium nostrum, et Sponsam ac sagittam esse
param animam, Sicut. telum ergo 3d bonuin diri-
g.tscopum ; sic et Sponsim ad communionem as-
sumit incorruptz perpctuitatis. Longitudinem vitz
etism iu hac vita per dexteram praebens, et per
sinistram divitias bonorum z2ternorum et. Dei
gloriam, cujus expertes sunt qui mundi gloriam

' 5 1 joan. 1v, 16. ?* Joan. xix, 25.

? Prov. i8, 20.

Νυμφίῳ δε,χνύµενα * ἐχεῖ γὰρ πραότης, ἐχεῖ τὸ à4o-
Υητον, ἐχεῖ τὸ πρὸς τοὺς ἐχθροὺς ἀμνησίχαχον, xax!
τὸ πρὸς τοὺς λυποῦντας φιλάνθρωπον ' ἐχεῖ τὸ ἐγ-
κρατὲς καὶ µακρύθυμον, κα". τὰ ὅμοια' ἃ χατὰ τάξιν
ἐπισυναπτόμενα, χαριξστάτην θέαν ἐἑργάσεται, πρὸς
Udo; πολιτείας ἐπχνάγοντα' uio» δὲ ὁ Χριστὸς,
διὰ τ) λευχὸν τῆς σαρχὸς xax τὸ ἐρυθρὸν τοῦ αἵματος,
xaY τὴν τοῦ χηρύγµματος εὐωδίαν.

Ὡριγένους. -- Ὁ Σύμμαχος οὕτως ἐχδέδω-
Xsv$ x. t. À. (52).

"Ott τετρωμένγη ἁγάπης ἐγώ.

Γρηγορίου.---Ταῦτα εἰποῦσα, ἐπχιύεῖ τὸν τοξότην
τὶς εὐστοχίας ὡς χαλῶς Ex' αὑτὴῆν τὸ τέλος ἰθύνοντα"
Τετρωμένη γὰρ, φησὶν, ἀγάπης ἐγώ * δείχνυσι τῷ

B λόγῳ τὸ βέλος 25 τῇ χαρδίᾳ βάθους ἐγγχείμενον * ὁ δὲ

τοξότης τοῦ βέλους, fj ἀγάπη ἐστί ' τὴν δὲ ἀγάπην τὸν
θεὸν εἶναι παρὰ τῆς ΓραφΏς μεμαθέγαμεν, ὃς τὸ
ἐχλεχτὸν βέλος τὸν μονογενή Υἱὸν ἐπὶ τους σωζομέ-
νους ἐχπέμπει, τῷ πνεύματ, τῖς Qu; τὴν τριπλΏν
τῆς ἀχίδος ἀχμὴν περιχρῶσαν ἀκχὶς δὲ, ἡ πίστις
ἐστίν * ἵνα. ἓν ᾧ ἂν γένηται συνεισαγάγῃ μετὰ τοῦ
βέλους xa τὸν τοξότην, ὥς φησιν ὁ Κύριος" «Ἐγὼ
xai ὁ Παττρ ἑλευσόμεβα , xaY μονὴν παρ) αὑτῷ
ποισοµεν.» Ορᾶ τοίνυν ἡ διὰ τῶν θείων ἀναθάσεων
ὑφωθεῖσα duy) τὺ γλυχὺ τῆς ἀγάπης βέλος ἐν ἑαυτῇ
ᾧ ἑτρώθη * xat χαύχημα ποιεῖται τὴν τοιαύτην πλη-
γἳν λέγουσα”Οτιτετρωµέγη ἁγάπης ἐγώ: οὐ μὴν
ἁλλὰ xai αὐτὴ γίνεται βέλος ἓν ταῖς χερσὶ τοῦ τοξό-
του, τῆς μὲ» εὐωνύμου τὴν κεφαλὴν πρὸς tbv. ἄνω
σχοπὸν εὐθυνούσης, τῆς δεξιᾶς δὲ πρὸς ἑαυτὴν δια-
λαμθανούσης τὸ βέλος’ φωνὴ oov:

ς'. Εὐώνυμος αὑτοῦ ὑπὸ τὴν xspadlür µου,
xal ἡ δεξιὰ αὐτοῦ περιλἠψεταί µε.

Kvp(AAov.— Εὐώνυμος ὁ νόμος, δεξιὰ τὸ Εὐαγτέ.
λιον’ ἢ καὶ εὐώνυμος ὁ παρὼν βίος, δεξιὰ ὁ µέλλων’
$ τις µε περιλήγεται, ὅταν τοῖς ἐκ δεξιῶν εἴπῃ
« Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός µου. »

Λέγει (53) δὲ χαὶ ἑτέρωθι μῆχος βίου καὶ ἔτη ζωῆς
bv τῇ δεξιᾷ τῆς σοφίας ' ἐν δὲ τῇ ἀριστερᾷ, πλοῦτος
xai δόξα * δεξιὰ γοῦν αὐτῆς ἡ τῶν θείων ἐπιστήμη /
ἐξ ἧς fj αἰώνιος ζωή ' ἀριστερὰ δὲ ἡ τῶν ἀνθρωπί-
νων γνῶσις, ἐξ ὧν πλοῦτος καὶ δόξα * λέγει τοίνυν ὅτι
ὑπερέχει ὁ νοῦς µου τὰ ἀνθρώπινα * καὶ ἡ θεία γνῶ-
αις καλύψει pe. Καὶ γὰρ εἴρηται πάλιν ' Τίμησον
αὐτὴν, ἵνα σε περιλάδῃ. Δείκνυσι τοίνυν. ὅτι ὁ αὑτὸς
καὶ Νυμφίος καὶ τοξότης ἡμῶν ἐστι, Νύμφη τε xot
βέλος fj χεχαθαρµένη Ψυχή’ ὡς βέλος οὖν πρὸς τὸν
ἀγαθὸν εὐθύνει σχοπόν' ὣς Νύμφην ck; κοινωνίαν
ἀναλαμδάνει τῖς ἀφθάρτου ἀϊδιότητος uüxog βίου
καὶ Ev) ζωῆς, διὰ τῆς δεξιᾶς χαρινόμενος * διὰ δὲ
τῆς ἀριστερᾶς, τὸν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν πλοῦτον xat
τὴν τοῦ θ:οῦ δόξαν, ἧς οἱ τὴν τοῦ χόσμο» ὀττοῦντες
δύξαν ἀμέτοχοι γίνονται ' διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι, Εὐ-

33 Matth, xxv, 9f.

NOTE.

(39) Patrol. t. XVII, col. 261.

(93) In C. B. Lec sunt Gregorii, dum in C, V. sub nomine Cyrilli inscribuntur.

1539

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1530

ώγυμος αὐτοῦ ἐπὶ τὴν κεραλήν µου, δι’ ὃς εὐθύ- A quxrunt : propterea dicit : Sinistra ejus sub ταρίιθ

vexat ὑπὸ τὸν σχοπὸν τὸ βέλος. Ἡ δὲ δεξιὰ αὐτοῦ πρὸς
ἑαυτόν µε διαλαθοῦσα xal ἐφελχυσαμένη, χούφην µε
πρὸς thv ἄνω φορὰν ἀπεργάξεται' κἀχεῖ πεµποµέ-
ην, xai του τοξότου ui χωριζοµένην, μᾶλλον ἐπ.
αναπαύεσθάι' εἶτα πρὺς τὰς θυγατέρας τῆς ἄνω
Ἱερουσαλὴμ τρέπει τὸν λόγον : 6 δὲ λόγος παράκλη-
oí; ἐστιν ἓν ὄρχῳ προσαγοµένη, τοῦ πλεονά΄ειν xal
ἐπαύξειν ἀεὶ τὴν ἀγάπην: ἕως ἂν ἑνεργὸν ἑαυτοῦ
foy τὸ θέλημα, ὁ θέλων πάντας ἀνθρώπους σω-
θτναι xal εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἑλθεῖν,

A: (51) μὲν τοῦ εὐωνύμου τὰ τοῦ παρόντος βίου
αἰνίττεται. ὡς ἔοικε καλὰ, ὧν τὴν ἀπόλαυσιν ἤδη
ἔχει ' διὰ δὲ τῆς δεξιᾶς, τὴν τῶν µελλόντων ἐν ἑπ-
αὖγελταις προσδοκίαν * ὧν τὴν χρῆσιν ἐν ἐπαγγελίαις
ὡς λέλεχται xal ἐλπίσι προσχεῖσθαί φησιν, €) δὲ xal
τὸ φάναι, τῇ μὲν δεξιᾷ περιλαμδάνεσθαι, τῇ δὲ àpi-
στερᾷ τὴν χεφαλὴν ἑπαναπαύεσθαι «δεί γὰρ τὰ τοῦ
παρόντος βίου κἂν πολὺ νοµἰζηται χρηστὰ xal περἰ-
ὄλεπτα, ὑποτετάχθαι τῇ χεφαλῇ τῆς τελείας ψυχῆς,
µόνην τὴν ἀναγχαίαν χρείαν παρέχοντα τῷ σώμαιτι,
ὡς τὸ προσχεφάλαιον τῇ κεφαλῇ * τὰ δὲ τοῦ µέλλον-
τος αἰῶνος, ἐπειδὴ θεῖα ὄντα ἑπάνω τῆς ἀνθρωπίνης
ἐφέστηχε φύσεως, διὰ τῆς περ.λήψεως τὸ ὑπερέχον
ἠνίξατο * τάχα δὲ, ἐπειδέπερ αἱ χεῖρες πράξεών εἰσι
σύμδολο», ai δὲ τῆς ἀριστερᾶς χειρὸς πράξεις, τὰ
τοῦ σώματος σηµαίνουσιν' αἱ δὲ τῆς δεξιᾶς τὰ τῆς
Ψυχῆς * δεξιὰ ὄντα τὸν ἀμείνω χλῆρον εἴληχε, περι-
έχονται τὰς σωματικὰς ἀνάγχας - ὡς γὰρ fj περ’λαμ-
θάνουσα χὲὶρ, xai ἑπάνω ἐστι χαὶ ivi; ἀγχάλην
ἔχει τὸ περιληφθὲν, οὕτως αἱ πρὸς τὸν σχοπὺν τῆς
μελλούσης Qufs ἀποτεταγμέναι πράξεις, τὸν χίνηµα
τοῦ σώματος ἄλογον περισφίγγουσαι, εὔτακτον xai
συνδεδοµένην φυλάττουσι τὴν ζωήν: οὐδ' Σνὸς ἐπι-
θονλεύειν δυναµένου, τῇ περιληφθείσῃ ὑπ) τοῦ Νυμ-
φίου duy.

6. Ὥρχισα pac, θυγατέρες "lepovcaAiny , àv
tatc óÓvrdpeci καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ:
ἐὰν» ἐγείρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπην ἕως οὗ
θε.1ἡσῃ.

ΦίΊωγος. — Tà; τῶ, ἁγίων ὀραίσει ψυχὰς κατὰ
τῶν θεοσημειῶν Rz; ἔδειξεν ἐν βίῳ Χριστὲς, πρεσ-
θείαις ἑξ:γείρειν τὸν πόθον αὐτοῦ πρὸς αὐτήν. Αχύ-
Aa δὲ φησὶ καὶ Σύµµαχο;, xai ἡ πέμπτη ἔχδοσις
"px a ὑμιᾶς, θυγατέρες ᾿ερουσα.ὶἡμ,ἐν' δορκά-
civ, ἢ ἐν élávoic τῆς χώρας, ἑχδιδέαοιν * καὶ
ἴσω; οἱ μὲν δορατικοὶ δορχάδες, ἀπὸ τοῦ δέρχειν χαὶ
βλέπειν' οἱ δὲ Υενναῖοι χατὰ τῆς χαχίας ἀγωνισταὶ,
x2i ἀδλαδῶς ἀναιροῦντες αὐτῆς τὰ γεννήµατα, ἔλα-
qot, ἐπεὶ χαὶ τὸ ζῶον ὕρεών ἐστιν ἀναιρετικὸν, πρὸς
του τούτων loj μῇ βλαπτόμενον: καθ᾽ ὧν ἀρχεῖ τὴν
ἀγάπην ἐξεγεῖραι µέχρι θελήσει χρηματίσαι ταύταις
{ του Νυμφίου φωνή. |

9 | Tim. n, 4.

meo, per quam jaculum dirigitur ad scopuin : dex-
lera vero ejus 16 appreliendens et ad se trahens
efficit me levem ut sursum ferar, et illuc mittar, et
asagittario minime separer, adeo utet simul feratur
per jaculationem et a sagittarii manibus non sepa-
relur, quin potius in iis conquiescat. Deinde ad
filias supernz Jerusalem convertit. orationem. Est
autem oratio adhortatio, quie adhibetur cum adju-
ratione, ut charitas semper multiplicetur et augea-
tur, donec ad effectum deduxerit suam volunta-
tem, qui vult omnes salvos fieri et ad agnitionem
venire veritatis **, |

Nili. — Per sinistram quidem presentis, ut so-
let, vite bona innuit quorum jam obtinet fruitio-

lj nem : per dexteram vero futurorum in promissis

exspectationem quorum usum in spebus proposi-
tum ait: recte autem dicitur, dextera quidem au-
plecti, sinistra vero capiti quies impendi. Oportet
enim przsentis vita3à bona, quamvis valde utiiia et
conspicua videantur, subjici seu supponi capiti
anima perfectze, ut necessariuin duntaxat corpori
usun: probeant non secus ac capiti eervical :
futuri vero szculi bona, utpote divina, iu. supreno:
humanz naturz sita per amplexus eminentiam in-
sinuavit. Fortassis vero quia manusactionum sunt
symbolum, sinistrae autem manus opera corporis
significant, dexterz vero anima; hoc sermone
declarante, quod aniniz dextera cum sint melio-
rem sortem obtinuerint corporeas necessitates
complectentia : quemadmodum enim manus qtue
coniplectitur οἱ desuper est el in ulnis habet i
quod continetur : ita quz ad futurz vite scopum
ordinatae sunt actiones, omnem inotum corporis ir-
rationalem succingentes bene compositam eL colli--
gatam vitam servant, sic ut nemo circumvenire
possit animam quam Sponsus amplectitur.

γεις. 7. Adjuravi vos, filie Jerusalem, in virtu-
libus et in viribus agri : si suscitaveritis el. exper-
gisci faciatis churitatem quoadusque vclit.

Philonis. — Sanctorum auimas adjurat per imi-
racula qua Christus, duin in hac vita versaretur,

p divinitus patravit, ut precibus suis interpositis ejus

amorem in eau excitent. Aquila autem ac Syimina-
chus et quinla editio sic habent : Adjuro vos, filia:
Jerusalem, per capreas vel cervos campi. Et lortas-:
$is perspicaces dicuntur caprez (δορχάδες) a vi-
dendo (δέρχειν) εἰ ceruendo, ii vero qui fortiter
contra improbitatem luctantur ejusque sobolem-
tollentes niliil detrimenti capiunt, cervi vocantur,
siquidem cervus serpentes oecidit neque ab eorum
veneno lzditur; contra quos charitatem excitare
sufficit, donec Sponsi vox illis respondere.voluerit

NOTA. | ;

(54) Hec saucto Nilo vindicat C. D.

1591

PROCOPII GAZEI

1592

Gregorii. — Anima in sublime ascendendo, pro- Α Γρηγορίου. —'H πρὸς τὸ ὕψος ἀναδραμοῦσα vvyh

perans discentibus animabus progressum ad id
quod perfectum est exponens, per adjurationem
eas ad iram virtutis manuducit, dicens : Quod si,
ο discipulz anim, proticitis virtutibus usque dum
suscitetis et. expergisci faciatis charitatem, quod
est jam elcvatze et semper per profectum in majus
auctz, donec ad finem veniat bona ipsius voluntas,
ut in carne vivens non amplius secundum carnem
vivat, et in agro hujus mundi degens, virtutes in-
tueatur angelicas, per passionum vacuitatem, an-
gelicam puritatem imitando. Virtutes enim et vires
agri sive mundi sicut angelicie virtutes ; affirmo
vos angelicum in regeneratione statum habituros.
Vis autem est potentia ; si quidem singulariter di-
citur,ad divinum numen refertur sensus istius modi
vocis; sin vero pluraliter,angelicam naturam ex-
hibet. lllud autem adjuravi pro adjuro positum.
Juramenium porro est sermo per se veritatem con-
firmans, dicitur autem juramentum, sive juret quis
sive adjuretur.

Nili.—lud excitare manifeste quidem filiabus Je-
rusalem dictum, sed in quo charitatem, an in seipsis
an in sponso, an in ipsa loquente, uon liquet : siqui.
dem igitur in illis charitatem excitari vult potest
istiusmodi quid dicere : O tardze et quxe prosint non
sentientes, quantui lucri per inscitiam negligitis,
quod diligentibus Spousum ex dilectione obtingit !
Adjuro vos per virtutes agri qux res mundi guber-
nant et vires ipsarumquibus adversarios enervant,
excilare sopitam in vobis et expergefacere crga
Sponsum charitatem et agnoscere voluptatem quain
ex ejus experientia capio. Adhortatur autem ipsas
illarum luerum spectans et utilitatem earum consi-
deraus * si autem Sponsi charitatem excitari vult,
hoc, inquit, adjuro vos, fili.e Jerusalem, ut ad dile-
cium meum accedatis, meumque affectum ipsi an-
nuntietis, quomodo ipsum diligens domi manere
uon valeo expellente «e desiderio et. omnes vias
obire cogente, num forte fortuna etiam amato oc-
curram. Subdubitat enim fortassis an revera di-
ligatur, tametsi jam pridem visa sit occurrisse ac
sermones a Sponso inaudisse qui dilectionem de-
moustrent : subducit se namque Sponsus non raro
ut majorem excitet amorem et tabescentem resu-
scitet eupiditatem. In quibusdam autem exemplari-
18. babetur : Ne suscitetis neque evigilare faciatis.
Quia non opus habeo mediatore; scio enim na
dignam ipso redditam, unde voluntatem ejus ad di-
lectionem meam excito : non enim lenocinatur
celestis amor, sed ipse accedit pulchritudine ani-
me tractus οἱ operibus virtutum certior factus ,
»on rumoribus gestorum persuasus : si autem
l'lorum ne suscitetis erga ipsum dilectionem. Ad-
liuc enim. vobis necdum stabilem diligentium sta-
tum. assecutis opus est, ut hoc tempore ipsi in ti-
more serviatis, ne forsitan intempestive dilationein
excitantes lasciviatis, utpete necdum edocti ip-
sius charitate uti recte.

b

ταῖς µαθητευαµέναις φυχαῖς, τὴν πρὸς τὸ τέλειον
πρόοδον ὑφηγουμένη διὰ τοῦ ὀρχισμοῦ πρὸς τὸν xat"
ἀρετὴν χειραγωγεῖ βίον φάσχουσα * ὅτι ἐὰν al µα-
θητευόµεναι ψυχαὶ προχόπτητε ταῖς ἀρεταῖς μέχρις
ἂν ἐγείρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπη», ὅπερ baci
ὑψφουμένης τε xai ἀεὶ διὰ προσθήκης πρὸς τὸ μεῖνον
ἑπὰυξουμένης, καὶ εἰς πέρας ἕλθῃ τὸ ἀγαθὸν αὐτοῦ
θέληµα, ὥστε ἓν σαρχὶ ζῶσαν. µηχέτι χατὰ σάρχα
ζήν, xaX ἐν τῷ ἀγρῷ τοῦ χόσμου διάγουσαν, πρὸς τὰς
δυνάµεις βλέπειν τὰς ἀγγελιχάς ^ μιμουμένας ὃν
ἀπαθείας τὴν ἀγγελικὴν χαθαρότητα ' δυνάµεις γὰρ
τοῦ ἀγροῦ Ἆτοι τοῦ χόσµου, ἀγ.ελιχκαὶ δυνάμεις *
πιστούµεναι ὑμᾶς ἀγγελικὴν ἕξειν Ey τῇ παλιγγενεσίᾳ
χατάστασιν ' ἰσχὺς C5 xay δύναµις εἰ μὲν ἐνιχῶς λέ-
γεται, πρὺς τὸ θεῖον ἀναπέμπεται dj διάνοια τῆς τοι-
αύτης φωνῖῦς: εἰ δὲ πληνθυντικῶς, την ἀγγελικῆν
φύσιν παρίσττσι' τὸ δὲ ὥρχισα, ἀντ, τοῦ ὁρχίζω *
ὄρχος δέ ἐστι λόγος πιστούµενος bU ἑαυτοῦ «hv ἁλή-
θειαν’ ὄρχος δὲ λέγεται, χἂν ὄμνυσί τις x3v ὁρ-
xu.

Νείλου. — Τὸ μὲν διεγεῖραι, σαρῶς ταῖς Όυγα :
τρᾶαιν Ἱερουσα)]ῆ. εἴρηται: τὴν Ey τίνι δὲ ἀγάπην,
τὸν iv αὐταῖς, J| τὴν ἐν τῷ νυμφίῳ, 7| τὴν αὐτῇ λε.
γούσῃ, ἅδηλον. E! μὲν οὖν τὴν ἐν ἑχείναις ἀγάπην
Bie yi pO vat βούλεται, δύναται τοιοῦτό» τι λέγειν’ ὅτι
*Q θραδεῖς χα) ἀσυναίσθττο, τῶν συµ.ρεβόντων, πόσον
χέρδος παρορᾶτε δ.ὰ ἀπειρίαν | "Όπερ τοῖς ἀγαπώσι
τὺν Νυμφίον, ἐκ τοῦ ἀγαπὰν περιγίνεται * ὀρχίδω
ὑμᾶς χατὰ τῶν δυνάµεων τοῦ ἀγροῦ, τῶν τὰ τοῦ xó-
σµου διοικουσῶν, καὶ τῆς ἰσχύος αὐτῶν ᾗ χαταργοῦσι
τοὺς ἑναντίους, ἐγεῖρα, καθεύδονσαν ἐν ὑμῖν, καὶ
ἑξεγεῖραι τὴν πρὺς τὸν Νυμφίον ἀγάπην * xax γνῶναι
τὴν ἡδονῆν τὴν ἐμὴν, ἐκ τοῦ ἓν πεἰρὰ γενέσθαι αὖ-

τῆς» παρακαλεῖ 0$ αὐτὰς τὸ ἐκείνων κέρδος cxo-

ποῦσα, χα) τὴν ὠφέλειαν αὐτῶν λογικομένη” ἐὰν δὲ
τὴν τοῦ Νυμφίου ἀγάπην διεγερθηναι θέλῃ, τοῦτό
φησιν Ὀρχίζω ὑμᾶς, θυγατέρες Ἱερουσαλὴμ, προσ:
ελθεῖν τῷ ὑπ' ἐμοῦ Ἰγαπημένῳ, χαὶ τὸ ἐμὸν πάθος
ἀναγγεῖλαι αὑτῷ * ὅπως αὐτὸν ἀγαπῶσα οἴχοι μένειν
οὗ δύναµαι, ἐξελαύνοντός µου τοῦ πόθου, xal πάσας
ἐπιέναι τὰς ὁδοὺς ἀναγκάκοντος, µήπω xol £x τύχης
συναντῃ τῷ ποβουµένῳ’, ἀμφιθάλῃ γὰρ τάχα, pf
ποτε οὐχ ἀληθῶς ἀγαπᾶται ' xal Ίδη φαίνεται xal
συντυχοῦσα xai λόγον ἀχούσασα παρὰ τοῦ Νυμφίου
τὴν ἀγάπην δηλοῦντος ὑποχωρεῖ Υὰρ ὁ Νυμφίος
πολλάχις, πλεῖον αὑτῆς τὸν ἔρωτα διεγείρων, xat τὸ
µαραινόμµενον τῆς ἐπιθυμίας ἀναῤδιπίσων ' Ev τισι δὲ
τῶν ἀντιγράφων ἔχει, Mi] ἐγείρηζξε. μηδὲ ἐξεγεί-
pn*6, ἐὰν μὲν τὴν πρὸς ἑαυτῆν τοῦ Νυμφίου, ὅτι οὐ
ypslav ἔχω µεσίτου * οἶδα γὰρ ὅτι ἀξία γενομένη αὖ-
τοῦ. τὸ θέληµα αὐτοῦ πρὸς τὴν iutv ἀγάπην διεγεί-
ρω οὗ γὰρ μαστροπεύεται ὁ οὐράνιος ἔρως ' αὐτὸς
δὲ ἐπιφοιτᾷ τῷ κάλλε, τῆς duy, ἑλκόμενος, xat τοῖς
ἔργοις τῶν ἀρετῶν πληροφορού.ενος, οὐχὶ δὲ ϱἡμαις
τῶν γινοµένων πειθόµενος * ἐὰν δὲ τὴν ἐχείνων μὲ,
ἐγείρητε τὴν πρὸς αὐτὸν ἀγάπην ' ἔτι γὰρ ἡμῖν χρεια
καιρού τοῦ kv φόθῳ. Σουλεύειν αὐτῷ, οὐχ ἐχούσαις
τέως βερηχυῖαν Tiv τῶν ἀγαπώντων χατάστασιν,

1393 .

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1504

µέπως ἀώρως τὴν ἀγάπην χινήσασα χαταστηνιάσητε αὐτοῦ: ἅτε µηδέπω μαθοῦσα χεχρῆσθαι τῇ ἀγάπῃ

xiléx.

y. Φωνἡ τοῦ ἁδελφιδοῦ µου * ἰδοὺ οὗτος ἤκει A — VERS. 8. Voz fratruelis mei : ecce hic venit saliens

πηδῶν ἐπὶ τὰ ὄρη , CuAógeroc ἐπὶ τοὺς βου-
γούς.

Γρηγορίου. --- Ἐν τοσαύταις ἀνόδοις ὑψωθεῖσα δι ᾽
ἁγάπης πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν µετουσίαν 1j χεχαθαρ-
µένη yogh, οὕπω χατειληφέναι δοχεῖ τὸ ζητούμενον’
πάσας yàp τὰς ἀναθάσεις Exelva;, οὗ θεωρίαν τς καὶ
χατάληδιν τῖς ἀληθείας, ἀλλά φωνὴν τοῦ ποθουµένου
χατονοµάζει , διὰ τῆς ἀχοῆς χαρακτηριζομένην τοῖς
Μιώμασιν, οὗ διὰ τῆς κατανοήῄσεως Υινωσχομµάνηντε
χαὶ εὐφραίνουσαν * φωνῆ, φησὶν, οὐκ εἶδος, οὗ πρὀσ-
ωχον, οὗ yapaxthop ἐμφαίνων τοῦ ζητουμένου τὴν

φύσιν * ἀλλὰ φωνὴ, στοχασμὸν μᾶλλον ἢ βεθαίωσιν

ἐμποιωῦσα περὶ τοῦ φθεγγοµένου óc τίς ἐστι * τοῦτο
δὲ παρίστησι xal τὸ ποιχἰλον τῆς ὁπτασίας ' Ιδοὺ
Yàp, φησὶν, οὗτος ἤκει, οὐχ ἑστὼς, οὐδὲ περιµένων,
ὡς διὰ τῆς ἐπιμονῆς γνωρισθῆναι τῷ ἁτενίζοντι,
ἁλι᾽ ἀφαρπάζων ἑαυτον τῶν ὄφεων , τῷ πηδᾷν καὶ
δάλλεσθαι, καὶ νῦν μὲν δορχάδι, νῦν δὲ νεθρῷ παρ-
εχάξεσθαι τάχα τοίνυν προθλέπει «τὴν πὀῤῥωθεν
χηρυχθεῖσαν , ὕστερον δὲ φανερωθεῖσαν, τοῦ θεοῦ
ero διὰ σαρχὸς οἰχονομίαν μαρτυρεῖται γὰρ τοῖς
ἔργοις ἡ θεία quvh, καὶ συνάπτεται τῷ λόγῳ τῆς
ἐπχγγελίας ἡ ἔχθασις χαθώς φησιν ὁ Δαθίδ. ὅτι,
εΚαθάπερ ἡκούσαμεν οὕτω xai ἴδωμεν. » duri
tov ἀδε.12ιδοῦ µου, τοὐτέστιν οὗ ἠχούσαμεν, Ιδού
οὗτος ἤχει' τοῦτον οὖν τοῖς ὀρθαλμοῖς εἰσδεξάμεθα '
Υέχονεν οὖν ἡ φωνἣ τοῦ Νυμφίου διὰ τῶν προφητῶν
ἐν οἷς ἑλάλησεν à θεός" xai μετὰ τὴν φωνὴν ᾖλθεν ὁ
Λόχος, ἐπιπηδῶν τοῖς ἀντιχειμένοις ὄρεσι , xal τῶν
μουνῶν χαθαλλόμενος, τοὐτέστι χαταπατῶν xal χατα-
λύων 4X πονηρὰ τῆς τῶν δαιμόνων xaxíag ὑψώ-
uaa.

Nei.lov. — Ἐπειδῃ θεὸς ἣν ὁ ἀγαπώμενος, οὗ
τεχµηρίοις σωματιχοῖς πιστούµενος, διαθέσεως δὲ
πρσέχων, xaX λογισμοῖς ἐμθατεύων, εὐθὺς ἐπιφα(-
γεται παραμυθούμενος τῆς ἀγαπώσης τὸν πόθον - ὡς
ἐχείνην αἰσθομένην τοῦ κατὰ τὴν φωνὴν ἰδιώματος,
εἰπεῖν Ex. πολλῆς τῆς περιχαρείας * dvi) τοῦ dós4-
yo) µου, ἰδοὺ οὗτος. κει" τὸ) yàp Ἰωάννην
θεασάµενος ὃς ἣν d) φωνὴ, xat τὸν Λόγον φαντάζεται,
xil δειχτικῶς φησιν’ "Iob οὗτος ἤκει' Λόγου γὰρ
παρωσίαν στµαίνει dj quvh* xal τὴν ἀχοὴν ἐπι-
τερέφουσα τῇ ὄψει, δείχνυσι τὸ ἀχουσθέν' τὸ δὲ πη-
ἑῶν ἐπὶ τὰ ὄρη, ὀαλλόμενος ἐπὶ τοὺς βουνοὺς, τοιοῦ-
SN ἐστι’ τῆς μὲν φωνῆς αὐτοῦ πόῤῥωθεν àxiíjxoa
ἤδη δὲ xat αὐτὸν ἐχεῖνον ὁρῷ πηδῶντα ἐπὶ τὰ ὄρη,
καὶ διαλλόμενον ἐπὶ τοὺς βουνοὺς, ὅπερ ἐπληροῦτο
ἐπὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τού Χριστοῦ: αἱ γὰρ Ex6á-
σεις τῶν περὶ αὐτοῦ προφητειῶν , πηδήµατα ἦν xat
ἄλματα" bpm δὲ xal βουνοὶ οἱ περὶ αὐτοῦ εἰπόντες
πρφῆται" ἐφ᾽ ὧν διαλλόμενος, καὶ dg' ἑτέρων εἰς
£T:02 πησών, τὴν Éxáctou προφητεἰαν ᾠχείου πρὸς
ei ἑτέραν ' Év σῶμα τὰς διαφόρους ποιῶν προφη-
τεας, xal συνάπτων τοῖς ἄλμασι τῶν νοημάτων, τὰ

" Psal. xívii, 9.

supra montes, transiliens supra colles.

hj

Gregorii, — ln tantis sublimata ascensionibus
per charitatem ad boni participationem purgata
anima nondum comprehendisse videtur id quod
quaritur. Omnes enim illas ascensiones, non con-
templationem et comprehensionem veritatis, sed
vocem ejus qui desideratur appellat, qua per audi-
tum exprimitur in preprietatibus, non autem mentis
comprehensione cognoscitur aique lotificat : Vox,
inquit, non forma, non facies, non figura, expres-
sam ostendens naturam ejus, sed vox magis aife-
rens conjecturam quam firmam cognitionem, quis
sit is qui loquitur. Hoc autem diversitas probat vi-

B sionis. Ecce enim, inquit, hic venit, non stans, non

D

pernianens, ut per diuturnam mansionem possit
agnosci ab co qui fixis intuetur oculis, sed se ab
oculis subripiens saliendo et subsiliendo ct modo
quidem caprz, modo 2»utem hinnulo se assimilando.
Nempe fortassis pravidet eminus prazedicatan,post-
ea vero manifestatam Dei Verbi per carnem dis-
pensationem, Nam de voce divina testimonium fe-
runt opera, et verbo promissionis conjungitur even-
tus, sicut dicit David : «Sicut audivimus, sic. vidi-
mus ?*. » — Voz [ratruelis mei, hoc est quod au-
divimus : Ecce hic venit, hoc est quod oculis hau-
simus, Facta est igitur vox Sponsi per prophetas
in quibus locutus est Deus; et post vocem venit
Verbum saliens supra montes adversos et. colles
transiliens, hioc est. conculcans et dissolvens per-
versas nequitixt demonum aititudines.

Nili. — Quia Deus erat dilectus non argumen-
tis corporeis probatus, et affectui attendens el
penetrans cogitationes, confestim apparet conso-
lans desiderium dilectionis : sicut illa qua vocis
ejus perceperat proprietatem prae gaudio multo di-
ceret * Vox [ratruelis mei, ecce hic venit, Nam
Joannem pr:iecursorem qui vox erat videns etiam
Verbum imaginatur et demonstrative ait ; Ecce hic
venit, Verbi enim. przsentiam significat vox et au-
ditum retorquens, visu ostendit quod audiebatur,
illud porro saliens swpra montes, transiliens per
colles, est istiusmodi : Vocem quidem ejus eminus
audivi, jam autem illum etiam ipsum cerno salien-
tem supra monles el per colles trausilientemn, id
quod impletum est in Christi incarnatione, eventus
enim earum quas de ipso erant prophetiarum sal-
tüs erant et saltationes, montes vero et colles pro-
pletz qui de ipso loculi sunt, per quos transiliens
et ab aliis ad alia saltans, uniuscujusque proplie-
μαι ad alteram unum corpus diversas faciens
prophetias et connectens saltibus intelligentiavum
montes qui distare videbantur dictionum. Montes

1595

PROCOPII GAZ.EI

1526

autein. dici possunt propheta qui de ipsius aguut A διεστάναι δοχοῦντα ὄρη τῶν As&euv* ὄρη δὲ λέγοιντ᾽

divinitate. Colles vero qui de incarnatione : nam
colles licet prz alia terra emineant, terrestre la-
men quid habent. Montes autem. sunt. praerupta
rupes, terres:ris exsors substantiae.

Origenis. — Moc nonnulli precedentibus an-
nectuut, etc. |]

Il:ec ad eorum quz dramatice introducuntur de-
clarationem usque ad illud : Voz tua dulcis et facies
ια decora. Ac mauifestuin. est. animam Verbi
Sponsam sive Ecclesi:m Christi vocem divinam
priusquam intelligat ipsam przcipere. Hoc usu
venit fidelibus priusquam intelligant, legales atque
propheticas voces ut divinz gratiz plenas perci-

pientibus. Tale est illud : Voz fratrue!is mei. Quod B πλέρεις χαταπληττόµενοι’ τοιοῦτόν ἐστι

preponitur eminus apparitioui Verbi, quas magnas
contemplationes videns assecutum postquam mi-
nores non neglexerat, ait igitur : Ecce hic venit supra
monies (ransiliens per colles. l'er totum autem ser-
monem quadam quidem tanquam prasentia di-
cuntur Sponso, tanquam vero de qusrente, a
Sponsa, quandoquidem etiam in problematis, ali-
quando quidem qu:edam quaerimus ignorantes 80-
lutjionem, aliquando autem solutione [fruimur ,
Sponso Verbo corda nostra illuminante. Deinde
rursum dubitamus in aliis, ac rursum nobis appa-
ret, idque frequenter donec perfecte Sponso potia-
mur, non solum ad nos. veniente, verum ctiam
mansionem faciente. Et Ecclesia desiderat quidem
in tentationibus derelicta, sed apparet ipsi per
gratias : ldeirco ait : Ecce hic venit saliens supra
monles, venit autem et super retia quz a maligno
juxta Ecclesiam expansa sunt, qus ruimpens, illa
contenmptius conculcare docet. Ecclesiz porro oin.
nem hiemem tentationis supergressm, siyna veris
ostendit et accessum :stalis, de quo in psalmis
Mud : « /Estas et ver *. » Apparuerunt enim ipsi
flores et appropinquavit omnimodo emendatio,
tempus putationis nominata.

Vens. 9. Similis est fratruelis meus capree, vel
hinnulo cervorum in montibus Bethel.

Gregorii. — Per hoc significat visus acumen et
perspicacitatem ejus qui omnia respicit, Sed et
hinnulo cervorum assimilatus est eo quod habitu
εἰ coloris proprietate venenatorum fugiet operatio-
46m quam montes οἱ colles nominavit, cum infe-
orem tum superiorem. [οο enim collium a
montibus differentia insinuat : similiter enim
conculcantyur leo et draco qui eminent, alque
serpens el scorpius qui videntur inferiores. Quin
et discipulos perficit i& naturam cervorum dicens:
« Ecce dedi vobis potestatem calcandi super ser-
peutes et scorpiones ?*, » ita ut altitudine virtutis
monies flant Bethei, id est quod vis nominis

*5 Psal. txxin, 47... ?* Luc. xxii, 19.

ἂν οἱ τὰ τῆς θεότητης αὐτοῦ λέγοντες προφῆται ' βου-
vot δὲ οἱ κατὰ τῆς οἰκονομίας” οἱ γὰρ βουνοὶ κἄν
ὑπερανέχωσι τῆς ἄλλης γῆς , ὅμως ἔχουσί τι γεῶδες *
τὰ δὲ ὄρη, λίθος ἐστὶν ἀκραιφνῆς γεώδους οὐσίας ἁμέτ-
οχος.

Ὠριχέ ους. — Τοῦτό τινες τοῖς rgo ιαθοῦσιν ἁπ-
έδωχαν, x. t. λ. (55).

KvplAAov. — (56) Ταῦτα mph; τὴν τῶν ὅραμα-
τιγῶς ἑπαγομένων σαφίνειαν; µέχρι τοῦ, Ἡ φωνή
σου ἡδεῖα, xal ἡ ὄψις σου ὡραία” καὶ ὃὅηλον ὡς
ἡ Νύμφη τοῦ Λόγου ψυχὴ, Ίγουν Ἐχκλησία Χριστοῦ,
φωνῆς πρὶν νοῆσαι αὐτὴν ὡς θείας ἀντιλαμθά-
vetat, ὅπερ πάσγοµεν οἱ πιστοὶ, πρὶν νοῆσαι τὰς
νομικὰς xal προφητικὰς φωνὰς ὡς θείας χάριτος
τὸ φωνὴ
τοῦ ἁδελφιδοῦ µου προστεταγµμένον τῆς μµαχρόθεν
ἐπιφανείας τοῦ Λόγου. ὃν ἰδοῦσα μεγάλων θεω-
ρημάτων ἁπτόμενον, μετὰ τοῦ μηδὲ cov βραχν-
τέρων κχαταφρονεῖν, Φφησίν᾽ Ιδοὺ αὐτὸς xe
πηδῶν ἐπὶ ὅρη, δια..Ίύμενος ἐπὶ τοὺς «Όον-
φούς. Av ὅλου δὲ τοῦ Λόγου, τινὰ μὲν ὡς παρόντι
λέγεται τῷ Νυμφίῳ» τινὰ δὲ ὥσπερ ζητουµένου παρὰ
τῆς Νύμφτς, Enel xal τῶν προθληµάτων, ποτὲ µεν
τινὰ ζητοῦμεν ἀποροῦντες τῆς λύσεως * ποτὲ δὲ τῆς
λύσεως ἀπολαύομεν., τοῦ Νυμφίου Λόγου χατανυγά-
ζοντος ἡμῶν τὰς xapblaz* εἶτα πάλιν ἀποροῦμεν Ev
ἑτέροις, xal πάλιν ἡμῖν ἑπιφαίνεται΄ καὶ τοῦτο πολ-
λάχις, µέχρι τελειωθέντες τοῦ Νυμφίου τύχωμεν οὗ
μόνον ἐρχομένου πρὸς ἡμᾶς, ἁλλὰ xal μονὴν ποιου-

pévou. Καὶ ἡ Ἐχκλησία ποθεῖ μὲν ἑγχαταλειπομένη

τοῖς πειρασμοῖς, ἐπιφαίνεται δὲ adt] τοῖς χαρίσµασι’
διό φησιν’ ᾿Ιδοὺ, φησὶν, οὗτος ἤκει πηδῶν ἐπὶ τὰ
ὅρη : ἔρχετει δὲ χαὶ ἐπὶ τὰ δίχτυα τὰ πεπετασμὲνα
ὑπὸ τοῦ ποντροῦ πλησίον τῆς Ἐχγλησίας" ἅπερ
σχίσας χαταφρονητικῶς αὑτῶν ἐπιθαίνειν διδάσχει
τῇ ὑπερδάσει Ἐκχλησία πάντα χειμῶνα πειρασμοῦ,
τὰ σημεῖα τοῦ ἀέρος δείκνυται, καὶ τὸ ἐγγίσειν τὸ
θέρος, περὶ οὗ ἐν Ῥαλμοῖς' « Τὸ θέρος καὶ fap.» —
Ὄφθη γὰρ αὑτῇ ἄνθη, χαὶ Ίγγισεν ἡ παντελἠς γά-
θαρσις, χαιρὸς τῆς τομῆς ὀνομαζομένῃ.

θ’. "Ομοιός ἐστιν ἁδε.ὶ,ιδός µου τῇ δορκάδι 1)
φεδρῷ ἑάρων ἐπὶ τὰ ὄρη Βαιθή.1.

Γρηγορίου. — Διὰ τοῦτο σηµαίνει τὴν ὀξυωπίαν
τοῦ τὸ πᾶν ἐπιθλέποντος ^ ἀλλὰ νεθρῷ ἑλάφων, διὰ
τὸ φυγαδεύειν τῷ ἄσθματι xal τῇ τοῦ χρωτὺς ἰδιό-
τητι, τὴν τῶν ἱοδόλων ἑνέργειαν, ἣν ὄρη xal βου-
νοὺς ἐπωνόμασεν, τήν τε ὑποδεεστέραν χαὶ τὴν προ-
áyoucav* τοῦτο γὰρ dj ix τῶν βουνῶν πρὸς τὰ ὄρη
διαστολῃ ὑπαινίττεται' ὁμοίως γὰρ κχαταπατεῖται 6
τε λέων xal ὁ δράχων τὰ ὑπερέχοντα * xat ὄφις χαὶ
σχορπίος τὰ δοχοῦντα χαταδεέστερα' xai τοὺς µα-
θητὰς δὲ πρὸς τὴν τῶν ἑλάφων φύσιν καταρτίζειν
εἰπὼών᾽ « Ἱδοὺ δέδωχα ὑμῖν ἐξουσίαν τοῦ πατεῖν
ἑπάνω ὄφεων χαὶ σχορπίων, » ὡς τῷ Disc τῆς ἁρε-
τῆς, ὄρη γενέσθαι Βαιθήλ' ὅπερ dj τοῦ ὀνήματος

NOTAE.

(35) Patrol. e t. XVII, col. 964.
(360) πο in €

. B. sub nomine Origenis continuantur.

1531

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1573

ἔμφασις δείχνυσι τὸν ὑψτλὴὸν xal οὐράνιον Biov* ἡ A illius declarat nempe caelestem ac sublimem vitain.

γὰρ λέξις oixoy σηµαίνει θεοῦ.

Nel.Aov. — Παιθήλ ἐστι, xaX ἑρμηνεύεται olxoc
Θεοῦ. ὕρη δὲ ταύτης ol διἁ μέγεθος ἀρετῆς bp
χθηµατίσαντες ὡς γὰρ ὑπερανέστηχεν Όψει xa
δ.αφέρει κραταιότητ: τῆς λοιπῆς yn τὰ ὄρη. οὕτως
- ἐν τοῖς ἀνθρώποις ὑπερέχουσιν ἅγιοι τῷ ὑψπλῷ τῆς
πολιτείας δ,εΥγγγερµένοι' τούτοις οὖν ἐπιδιατρίθοντα
«v ἁδελφιδὸν ἑαυτῆς fj Νύμφη βλέπει, ὁμοιούμενον
€i μὲν τὴν θεωρητιχὴν δύναμιν, καὶ τὸ χριτιχὸν
εἶναι ἐνθυμήσεων xai ἐννοιῶν ἀνθρωπίνων, δορ-
χάδι ΄ διὰ δὲ τὴν πραχτικὴν χαὶ τῆν πρὸς τὰς Evav-
cag; δυνάµεις ἀντιπάθειαν, νεθρῷ ἑλάφων ’ ἄναιρε-
$:xfj Υὰρ τῶν Ιοδόλων ἑρπετῶν f) ἔλαφος ΄ διὰ τί δὲ
εἶπε νεθρῷ ἑλάφων xal οὐχ ἔλαφον; ὅτι οἱ μὲν πολλοὶ
τῶν ἀνθρώπων, Ἡ πάντες σχεδὸν ἐν τῇ παιδικῇ
ἑλιχία, εἰ xaY uf τῶν αἰσχρῶν, ἀλλ οὖν τινων πα-
ξῶν ἠττίθησαν ΄ ὀψὲ χαὶ µόλις πρεσξυτιχὸν ἀναλα-
ΕΊντες xal σώφρηνα λοχισμόν. ὁ δὲ Κυριαχὺς ἄν-
ϐρωπος πρὶν 7) Ὑνῶναι χαλεῖν πατέρα f| μητέρα,
Ἱπείθτσε πονηρίαν, τὰς νεωτεριχὰς ἐπιθυμίας πρ:-
σθυτικῇ χαταπατήσας γνώµῃ. τάχα δορχὰς ἣν, ὅτε
ὀξεῖ τῷ βλέμματι τὰς ἐἑνθυμήσεις ἔλεγεν ὁρῶν τῶν
ἀνθρώπων ΄ «^lva τί ὑμεῖς ἐνθυμεῖσθε ἐν ταῖς xap-
δίαις ὑμῶν πονηρά; » Νεθρὸς δὲ ἑλάφων ὅτε τῷ λε-
γεῶνι τῶν δαιμόνων ἔλεγεν «Ἔξελθε Ex τοῦ ἀνθρώ-
που τὸ πνευμα τὸ ἀχάθαρτον », ὡς Ex χηραμῶν τῶν
ἀνθρωπίνων σωμάτων ἑνδομηχοῦντα, ἀνέλχων τὰ
τῶν δαιµδνων συνεσπειραµένα συστήµατα.

ΦίΊωνος xal Ὡριγένους. — Ἡ xaY ὄρη τοὺς
προφήτας φησὶν ἀρτίους τῷ φρονήµατι, τῶν ἆληθι-

vvv θεωρητᾶς, οἶμαι δὲ xal τοὺς ἀποστόλους ' ἐπεὶ᾽

χατὰ γενεὰν dj σοφία, εἰς duxi; µεταθαίνει' ὄρη δὲ
ἐτειδῃ ἀνίσχοντος ἡλίου, πρῶτα κατλλάμπονται ᾿
βουνοὺς 5i τοὺς ἔλαττον χωρῄσαντας τὴν τοῦ πνεύ-
µατος ἐπιφάνειαν * λέγοις δ ἂν χαὶ δρη, τὰ Ev νόμῳ
τοήματα βουνοὺς δὲ τὰ τῶν λοικῶν προφητῶν" fi
xaX θεωρύσας τὸν Ev Katvf| Διαθέχῃ λόγον, βλέπει
τὰ δρη πτδῶντα, ἐπὶ δὲ τοὺς βουνοὺς δ,αλλόμενον,
τὸν ἓν τῷ παλαιῷ γράµµατι νεθρῷ δὲ ἑλάφων ὁ
νυµφίος ἀπείχασται, οὗ µόνον ὡς ἀναλίσχων τηὺς
ὄφεις, ἀλλ’ ὅτι xaX παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν υἱὸς καὶ
Σδόθη ἡμῖν * xa ὅτι ἑταπείνωσεν ἑαυτόν ' T] γὰρ ἂν
ἔλαφος ὑπῆρχε τελεία.

Ἰδοὺ οὗτος ἕστηκεν ὀπίσω τοῦ το/χου ἡμῶν
παρακύπτων διὰ τῶν θυρίδων ἐκκύπτων διὰ τῶν
δικτύων.

Κυρί.1.1ου.---Ίσως δὲ χαὶ τοὺς ἁποστόλους ἑδύλωσε
διὰ τῆς ἁλιευτιχῆς τέχνης ' ταῦτα τοίνυν ἀχούει τοῦ
λόχου ἡ Ἐχχλησία διὰ τῶν προφττικῶν θυρίδων xat
τῶν νομιχῶν διχτύων δεχοµένη τὴν τῆς ἁἀληθείας
αὐγην ' ἔτι συνεστῶτος τοῦ τυπικηῦ τῆς δ.δασχκλλίας
τοίχου, τοῦ vópou λέγω, τοῦ τὴν σχιὰν ποιοῦντος
τῶν µελλόντων ἀγαθῶν, οὑχ αὑτῆν th» εἰχόνα τὸ»
πραγμάτων δειχνύντος ' οὗ ὀπίσω στᾶσα ἡ ἀλήθεια
ἐχομένη τοῦ τόπου ὕστερον ἑπιλάμπξ,.

Γρηγορίου. — Kazk τὸ ῥττὸν ἔνδον οἰκουρούτῃ

37 Mattb. ix, 4. 2 Mare. v, 8. 39 deren, 1x, 21.

Vox enim Domum Dei sonat.

Nili. — Bethel est, et interpretatur domus Dei :
montes vero hujus qui ob magnitudinem virtutis
montes appellantur : sicut enim montes altitudine
superant εἰ fortitudine antecellunt. reliquam ter-
ram : sic eliam inter homines excellunt. sancti
sublimi vit» ratione excitati : in his igitur con-
versantem fratruelem suum Sponsa vidit, propter
contemplandi quidem et humanas etiam cogita-
tiones discernendi vim capree assimilatum :
propter agendi vero effieacitatem οἱ contra virtu-
tes adversorias antipathiam hinnulo cervorum ;
cervus enim venenatos absunmit serpentes. Αἱ cur
ait hinnulo cervorum et non cervo? Quia plurimi
quidem homiues vel fere omnes in puerili atate,
si non turpibus, attamen aliquibus succubuere
passionibus, ac sero el vix senilem 3c temperan-
tem assumunt cogitationem. Ilomo autem Domi-
nicus priusquam uossel vocare patrem vel matreut
non paruit malitiz, juveniles concupiscentias se-
nili tentis sententia conculcans. Fortassis erat
caprea quando visus acumine cogitationes homi-
num cervum dicebat : « Utquid cogitatis mala in
cordibus vestris ?? » linnulus vero cervorum
quando legioni daemonum *licebat : « Exi ab ο”
mine, spiritus immunde 15, » tanquam e porcinis
hominum corporibus nidulantes exirahens simul
insertas ipsis daemonum legiones.

C Philonis. — Vel etiam montes. vorat prophetas

sensu sublimes veritatum contemplatores : existiuo
vero eliam apostolos, quandoquidem secundum
generationem sapientia in animas transit, montes
autem quia oriente sole primi illuminantur, colles
vero qui minus capiunl spiritus apparilionem.
Quin et montes vocat sensus legales, colles vero
c:elerorum prophetarum, vel ctiam Novi Testamenti
sermonem contemplans, videl super montes sa-
lientem, per colles vero transilientem in veteri
littera. Hinnulo porro cervorum sponsus assimi-
latur non solum ut serpentes absumeus, sed quia
eliam puer natus est nobis et filius datus est
nobis, et quia humiliavit semetipsum, siquidem

cervus eral perfectus. «

D Ecce hic stat post. parietem nosirum prospiciens

per [enestras, apparens per retia.

Cyrilli. — Fortassis vero etiam apostolos decla-
ravit propter piscandi artem. los igitur sermones
audit Ecclesia per propheticas fenestras et retia
legali veritatis splendorem percipiens , adhue
constante figurato doctrine legis pariete, qui
umbram exhibet futurorum bonorum, ron ipsam
imaginem ostendit, retro quem veritas figurae
vicina eonsistens, posterius illucescit.

-

Gregorii, — Secundum litteram : Cum Sponsa

1999

ΡΗΟΟΟΡΗ GAZ.EI

1600

intus domum custodiente per fenestras amator Α τῇ Νύμφῃ διὰ τῶν θυρίδων ὁ ἑεραστῆς διαλέγεται"

disserit, οἱ pariete intermedio utrumque arcente
citra ullum impedimentum fit sermonis communi-
catio, per fenestras quidem se deniillente capite,
per retia vero qu:e. sunt in fenestris interius oculo
despiciente : via autem. et consequentia. anagoga
liumanam naturam Deo conjunctam reddit oratio :
primum. quidem ipsam per prophetas quasi per
fenestras et per legalium przeceptorum connexio-
nem quasi per retia illustraus : sic enim intelligi-
mus fenestras quidem prophetas qui lumen intro-
ducunt, retia vero legalium mandatornm nexum,
per qua utraque splendor veri luminis intro subit.
Post hsc aatem est. perfeeta. lucis. illuminatio
quando apparuit ipsa lux vera per con'emperatio-
nem cnm uosira natura.

Nili. — Parietem corpus vocat hormninis Domi-
nici, incarnationem Dei Verbi abscondentis. Videl
autem ipsum ctiam. prospicientem per fenestras
sermonum propheticorum, et apparentem per retia
pradicationis apostolice. Ex parte namque ipsum
quasi-e fenestra prospicicutem prophcetici exhibent
serinones, totum vero dilucide ostendit doctrina
apostolica. Sola igitur haec ostensa est ex iis quae
de ipso prophetata erat οἱ ex prenunotialis signis
oculo anima per crassitudinem parietis penetrare
el in corpore absconditum videre. Rursus autem

paries est lex, retro quein. stat sponsus abscondi- C

tus legem sanciens, ct nou cognitus ab iis quibus
lex ferebatur. Videt autem ipsum Sponsa retro
legem stantem, plurimis incomprehensum, quia
jn hac, ea qua de ipso sunt obscure et inumbrate
dicta sunt. Sic petra Christum, et mare baptisina
significabat. Possit vero rursus fenestras quis
d'cere sensus Sponse quos cuim baberet puros
per eos solem ac vitam suscepit peccateribus per
eosdem mortem intromittentibus, juxta illud :
« Ascendit mors per fenestras vestras **. » Retia
vero tentationes ipsi a Satana iu deserto objectas,
quando tentator ipsum quasi retiis capere putabat
tentationibus, «uibus sublimior apparens Dominus
et laqueos retiaque conterens, recte directis respon-

καὶ τοῦ τοίχου ἐμφοτέρους κατὰ τὸ μέσον διείργον-
τος, ἀνεμπόδιστος γίνεται τοῦ λόγου ἡ κοινωνία’ διὰ
μὲν τῶν θυρίδων τῆς χεφαλῆς παραχυπτούσης, διά
δὲ τῶν ἐν ταῖς θυρίσι δικτύων πρὸς τὰ ἑντὺς τοῦ
ὀφθαλμοῦ διαχύπτοντος ' ὁδῷ δὲ χαὶ ἀχολουθίᾳ τῆς
ἀγωγῆς προσοιχειοῖ τῷ θεῷ τὴν ἀνθρωπίνην φύ-
etw ὁ λόγος ' πρῶτον μὲν αὐτὴν Ó:à τῶν προφητῶν
ὡς διὰ θυρίδω» xavau;áSov: xal διὰ τῆς τῶν νομικῶν
παραγγελµάτων πλοχῆς ὡς διὰ διχτύων ' οὕτω γὰρ
νοοῦμεν, θυρίῥας μὲν τοὺς προφῄτας, τοὺς τὸ φῶς εἰσ-
άγοντας, δίχτυα δὲ, τὴν τῶν νομιχῶν παραγγελµάτων᾽
vÀoxfjv: δι ὧν ἁμφοτέρων ἡ αὐγὴ τοῦ ἀληθινοῦ
quib; ἐπὶ τὰ ἑντὸς παραδύεται ' μετὰ ταῦτα δὲ f
τελεία τοῦ Quse ἕλλαμψις γίνεται’ ὅταν ἐπιφανῇῃ
αὑτὸς τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν διὰ τῆς πρὺς τὴν φύσιν
ἡμῶν ἀνακράσεως.

Ne(Aov. — Τοΐχον, τὸ σῶμα τοῦ Κυριαχοῦ λέγει
ἀνθρώπου, χρύπτοντος toU θεοῦ Λόγου τὴν» ἕναν-
θρώπησιν βλέπει δὲ αὐτὸν καὶ παραχύπτοντα διὰ
τῶν θυρίδων, τῶν λόγων τῶν προφητικῶν ΄ xat ἐγχύ -
πτοντα διὰ τῶν διχτύων τοῦ ἀποστολιχοῦ χηρύγμα-
τος" μεριχῶς γὰρ αὐτὸν ὥσπερ ἀπὸ θυρίδος παρα-
χύπτοντα οἱ προφητιχοὶ παραφαίνουσι λόγοι ν ὅλον Ok
τηλαυγῶς ij ἀποστολικὴ δείχνυσι διδασκαλία" μόνη οὖν
αὕτη δεδύνηται Ex τῶν περὶ αὐτοῦ προφγτευθέντων,
xai ix τῶν προηγγελµένων σημείων τῷ ὀφθαλμῷ
τῆς ψυχῆς, διὰ τῆς παχύτητος τοῦ τοίχου διελάσαι
xai ἰδεῖν τὸ κρυπτόμενον ἓν τῷ copa: ἔστι ὃς
πάλιν τοῖχος ὁ νόμος, οὗ ἀπίσω ἔστηχεν ὁ Νυμφίος
χρυπτόµενος, θεσπίσας τὸν νόµον καὶ οὗ γνωριζό-
µενος τοῖς νομοθετουµένοις * βλέπει δὲ αὐτὸν ἡ
Νύμφη ὀπίσω ἑστῶτα τοῦ νόµου τοῖς πολλοί; οὐχ
ὀρώμενον, διὰ τὸ σαφῶς ἓν τούτῳ τὰ περὶ αὐτοῦ,
xaX συνεσχιασµέντς εἱρῆσθαι ὡς fj πέτρα ἐδήλου
Χριστὸν, xai θάλασσα τὸ βάπτισμα) δύναται Ci
πάλιν θυρίδας τις λέχειν, xal τῆς Νύμφης τὰ αἰσθη-
τήρια ᾽ ἅπερ ἔχουσα χαθορᾷ fiov δι’ αὐτῶν, καὶ
ζωὴν ἑἐδέχετο, τῶν ἁμαρτωλῶν θάνατον δι αὐτῶν
εἰσδεχωμένων xatà τὀ' «θάνατος ἀνέδη διὰ τῶν
θυρίδων ὑμῶν ' ν δίχτνα δὲ, τοὺς Ev τῇ ἐρήμῳ προσ-
αχθέντας αὐτῷ παρὰ τοῦ Σατανᾶ ’ πειρασμούς * ὅτε
πειράζων αὐτὸν καθάπερ διχτύοις περιέχειν νόμισε

siotibus supereminens apparuit per retia divini- D τοῖς πειρασμοῖς * ὧν ἀνώτερος φανεὶς ὁ Κύριος, xat

tatis vim perspicaci anima insinuans. Unde dein-
ceps eliam Sponsa edisserit filiabus Jerusalem, ut
presentibus quidem illis locutus sit Sponsus, sed
v zler ipsum nemo audiverit quz subduntur. Quin
δὲ sensus dici possint fenestr:e, per quas ad pecca-
tores quidem mors transit. Sed ad animai amore
Verbi prazditam prospicit verbum, cum ad ea quz
decem sensibus utatur, et in superiori zdium
parte cancellatas habeat fenestras, ad quas Spon-
Bus adveniens, per illas prospicit Sponsam ad se
vocans ab extremis sensibus ad inasoectabilia οἱ

9 Jerem. ix, 91.

Guvcplyag τὰς παγίδας xal τὰ δίχτυα, xal ταῖς εὖ-
θυθόλοις ἀποχρύψεσιν ὑπερχόψας, ἐξέχυπτε διὰ τῶν
δικτύων, τὴν τῆς θεότητος δύναμιν ὑποφαίνων τῇ
διορατικῇ ψυχῆ ᾿ ὅθεν λοιπὸν διηγεῖται ταῖς Όνγα-
εράσιν ᾿Ἱερουσαλὴμ fj Νύμφη᾽ ὃ παρουσίᾳ μὲν ἔλε-
γεν ἐχείνων ὁ Νυμφίος, Ίχουε δὲ πλὴν ἐχείνης οὐδεὶς
τὰ ἐπαγόμενα (57). Λέγοιντο δ' ἂν θυρίδες καὶ τὰ
αἰσθητήρια, δι ὧν ἐπὶ μὲν τῶν ἁμαρτωλῶν θάνατος
διαθαίνει' ἐπὶ δὲ τῆς ἑρωτιχῶς διαχειµένης ψυχῆς
πρὸς τὸν Λόγον, παρακύπτει ὁ λόγος εἰς τὰ δέοντα
ταῖς αἰσθήσεσι χεχρηµένης, xal δικτύῳ χατασχενά-

NOTE.

(97) Λέγοιντο-ἑλθέ in C. B. Origeui dantur.

1601

COMMENTARHI IN CANTICA CANTIC.

1009

epata ἐχούσης iv ὑπερώῳ αὐτῆς ἐφ᾽ ἃ φθάνων ὁ A spiritualia et incorporea : hoc forte signiflcan: per

Νυμφίος, δι αὐτῶν ἐχχύπτει χαλῶν τὴν Νύμφην

id quod subdit : Surge, veni.

πρὸς ἑαυτὸν ἐπὶ τὰ ἔξω τῶν αἰσθήσεων ἀόρατα xal ἀσώματα - τοῦτο τάχα δηλοῦντος xal τοῦ ἑπαγομένου

ῥητοῦ * Ἀγάστα, ἐλδδ.

Υ. ᾽Αποκρίνεται ἀδε.φιδός µου καὶ .1έγει poc
Ἀγάστα, ἐ16ὲ, ἡ π.)ησίον µου, καλή µου, περι-
στερἀ µου * ὅτι ἱδοὺ ὁ χειμῶν παρη.1θεν * à ὑετὸς
ἁτὴ.ϊδεν, ἐπορεύθη ἑαυτῳ' τὰ ἄνθη ὥσφθη ἐν τῇ
TU καιρὸς τῆς τομῆς ἔφθακε * guri) τῆς τρυγόγος
ἠχκούσθη ἐν τῃ yu ἡμῶν' ἡ συκη ἑξήνεγκεν
ὀἀϊύνθους αὐτῆς ' αἱ ἅμιτε.οι χυπρἰζουσιν, ἔδω-
παν ὀσμήν.

Γρηγορίου. — Τὸ χατὰ φύσιν εὐχίνητον ἀπόλε-
σαν τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος, τῷ τῆς εἰδωλολατρείας
ἐπιπήγη χρυμῷ' τῷ χαλεπῷ δὲ τούτῳ χειμῶνι, ὁ
Ἔλιος τῆς δικαιοσύνης ἐπανέτειλεν, ἵνα διαθερµάνῃ
τὸν λιθωθέντα τῷ χρύει, xal Ὑένηται πἀλιν ὑπο-
θαλφθεὶς τῇ ἀχτῖνι τοῦ λόγου, ὕδωρ ἀλλόμενον εἰς
Gov αἰώνιον * δ.ὰ τοῦτο ἐμδοᾷ διὰ τῶν φωταγωγῶν
θυρίδων, εἶτ᾽ οὖν προφητικῶν λόγων τῇ Ἐχχλησίᾳ ὁ
Νυμφίος ὁ λόγος ὁ ἀνορθῶν τοὺς χατεῤῥαγμένους,
Αγάστηθι δηλαδ: Ex τοῦ πτώματος, ἡ συμποδισθεῖσα
xai πεσοῦσα εἰ; γῆν διὰ τοῦ ὄφεως * οὐκ ἀρχεῖ δέ σοι
τὸ ἀνορθωθῆναι µόνον, ἀλλὰ χαὶ πρόελθε διὰ τῆς τῶν
ἀγαθῶν προχοπῆς, τὸν ἐν ἀρετῇ διανύουσα δρόµον.
Ἡ ^k ἅμα τοῦ δἐξασθαι τοῦ Λόγου τὴν δύναμιν, ἀν-
ἱσταται χαὶ παρίσταται τῷ qutl* χαὶ πλησιάζει xal
42) γίνεται, xal περιστερὰ ὀνομάξεται καὶ πρὸς
6 βλέτει χαὶ σχηματίζεται χαὶ ὅλη γενοµένη πνεν-
µατιχή» τῷ γὰρ qutt προσεγγίσασα, φῶς γίνεται ᾿
τῷ δὲ φωτὶ τὸ xa)bv τῆς περιστερᾶς εἶδος ἐνεικονί-
ζεται' ἐχείνης λέγω τῆς περιστερᾶς fic τὸ εἶδος τὴν
τοῦ ἁγίου Πνεύματος παρουσίαν ἐγγώρισεν’ οὕτω
τοίνυν αὐτῇ προσφωνῄσας ὁ Λόγος, xal ὀνομάσας
αὐτὴν, χαλὴν μὲν διὰ τὸ πλησίον, περιστερὰν δὲ διὰ
*b χάλλος, xal τὰ ἑφεξῆῃς διέρχεται’ οὑχ ἔτι λέγων
χρατεῖν τοῦ χειμῶνος τῶν ψυχῶν τὴν χατήφειαν *

Ἰδοῦ, γὰρ, φησὶν, ὁ χειμὼν παρη-ϊθεν, ὁ ὑετὸς
ἀπῆ.ἶθε καὶ ἑπορεύθη ἑαυτῷ. Πολυώνυμον δὲ ποιεῖ
τὸ χαχὸν, χατὰ τὸς τὼὺν ἑνεργημάτων διαφοράς’
xa χειμὼν λέγεται μὲν διὰ την πολυειδη τῶν χακῶν
στµασίαν ' πάντα γὰρ iv αὐτῷ μιμεῖται τὴν τοῦ
θανάτου χατήφειαν ' φυτά τε ξτραινόµενα, xat Qoa
τῆς ᾠδῆς ἀποπανυόμενα χαὶ τῆς ἑνεργείας * ἀγριαί-
vexat δὲ xal ἡ θάλασσα ' διὰ δὲ τοῦ, ἐπορεύθη.
Ιμφυχόν πως xol προαιρετιχὸν ἐμφαίνει τὸν ὑετόν '
διὰ τούτων τοίνυν δείχνυσι, πῶς ἑτεθήλε; xav! ἀρχὰς
. λάνθρωπίνη φύσις t ἐν τῷ παραδείσῳ’' τοῦ δὲ χει-
Βῶνος τῆς παραχοῆς τῆς ἀθανασίας. την ῥίξαν, ἓξ
οὗ τὴν φύσιν ὡραΐῖζων καρποῖς βεθλαστήχει ἀποξη-
ῥάναντος, ἀπετινάχθη τὸ ἄνθος, xal εἰς γῆν ἀνελύθη ᾽
xai ἐγυμνώθη τοῦ χάλλους τῆς ἀφθαρσίας ὁ ἄνθρω-
πος ΄ xai fj τῶν ἀρετῶν πόα χατεξηράνθη τῆς πρὸς
Θεὸν ἀγάπης ΄ ὅθεν τὰ ποιχίλα παθήματα, ταῖς àv-
τικειµέναις δυνάµεσιν ἐν ἡμῖν ἀπεχορυφώθη * δι ὧν
τὰ πονηρὰ ναυάγια τῆς ψυχῆς γίνεται" ἀλλ᾽ ἑλθόντος
«09 τὸ ἔαρ τῶν duyov ἡμῖν ἐμποιῆσαντος, καὶ «il;
Φνεύμασι χαὶ τῇ θᾳλάσσῃ ἐπιτιμήσαντος, πάντα γέ-
Tw γαλήνης µεστά χαὶ πάλιν ἔρχεται ἀναθάλλειν

D

εκ]. 10-12. Respondet. fratruelis meus. et. dicit
mihi : Surge, veni, proxima mea, formosa mea, co-
lumba mea. Quoniam ecce hiems iransiit, imber
abiit, recessit sibi. Flores visi sunt in terra, tempus
putalionis advenit ; vox turturis audita est in terra
nostra. Ficus protulit grossos- suos, vítes floreut,
dederunt odorem.

Cregorii. — Genus humanum natura mobile
perierat frigore idololatri& concretum. At asperze
liuic hiemi Sol justitia: exortus est, ut ea qua gelu
lapiduerant calefaceret. et homo verbi radio rursum
fotus aqua fleret saliens in vitam sternamn. Pro-
plerea. per lucem. adducentes: fenestras sive pro-
pleticos sermones Sponsus verbum erigens elisos
inclamat Eccfesiz : Surge, scilicet a lapsu quae es
compedita et in terram cecidisti per serpentem.
Non autem tibi sufficit a lapsu solum erigi, sed
eliam progredere per virtutum profectum, cursum
perficiens in virtute. Hec autem simul atque ac-
cepit vim Verbi assurgit et assistit lumini, et ac-
cedit el formosa flt, et columba nominatur, et con-
formatur illi etiam ad quod aspicit, tota facta spi-
ritualis. Luci porro appropinquans lux efficitur.
In luce autem . pulchra columbae species effingitur,
illius, inquam, columbz cujus species siguificavit
adventum Spiritus sancti. Cum ergo sic eum allu-
cutuin esset Verbum, et ipsam quidem nominasset
pulchram propter propinquitateto, columbam au-
tem propter pulchritudinem; persequitur ea quae
deinceps sequuntur dicens non amplius dominari
hiemis animarum tristitiam. Ecce enim, inquit,
hiems transiit, imber abiit et sibi recessit. Malo multa
tribuit nomine, ut quod nominetur ex differentiis
operationum. Et hiems quidem dicitur propter
multiplicem malorum siguificalionem : omnia enit
in ea imitantur mortis tristitiam, tam plante are-
faetz quam animalia & cantu et operMione cessan-
tia; quin et mare efferatur. Per illud autem abiil
animatum quodammodo et libero arbitrio przdi-
tum imbrem insinwat. Per hac igitur ostendit,
quemadmodum in principio -liumana germinavit
natura in paradiso; sed cum hiems inobedientia,
iwinortalitatis radicem, ex qua natarain adornarns
fructus germinabat, exsicasset, exeussus ost fl.s
el ip terrim resolutus, et. pulchritudine nudatus
est honio, et. exsiccata fuit herba virtutum, refri-
gerata in Deum charitate, unde variz affectiones
ab adversis potestatibus in nobis sunt in altum
excilale, per quas fiuut mala anim: naufragia.
Sed cum venisset qui ver in nobis auimis indi-
dit, el spiritus ac mare increpavit, ownia plena
facta sunt quietis et rursus incipiunt repullulare,
et. propriis floribus natura decoratur, id est, virtu-
ibus, qua nunc quidem florent, suum autem fru-

1663 ..

PROCOPII GAZEI

1001

ctum preehbebunt suo tempore. Oportet igitur in A χαὶ τοῖς ἰδίοις ἄνθεσιν fj φύσις ὡραῖξεσθαι, els" oby

varium loc pratum ingressos ex floribus hisce
decerpere, sibique coronas parare. Nam tempus
ipsius putationis advenit. lloc testiflicatur vox tur-
turis, loc est vox clamantis in deserto. Joannes
enim est turtur, is est prieclari hujus veris Prae-
cursor, qui florem de radice Jesse ostendit, Agnum
Dei qui tollit peccatum mundi, et docet de malis
ageudam parnitentiam et vitam degendaim ex virtute.
Audita est, inquit, vox lurluris in lerra nostra,
terram. forte. nominans eos qui sunt vitio diun-
nali, quos meretrices et publicanos dicit. Evange-
lius, a. quibus auditus est. sermo Joannis, cum
reliqui minime admisissent przdicationem. Quod
autem diclum est de ficu, quoniam protulit grossos
$uos, ralione sic intelligamus. Ficus ob calorem
praedita est insigni vi attrahendi humoris ex
profundo : cum autem multus humor consistat in
medulla, necessario natura per humorum con-
coctionem in planta, expellit e ramis inutilem et
terrestrem. liumoreim. Idque szpe facit donec sin-
cerum et ad nutriendum aptum bumorem apto pro-
ferat tempore, ab inutili expurgatuim qualitate.
Quod ergo ante dulcem et perfectum fructum, a (icu
instar fructus producitur, grossus dicitur, estque fru-
etus procdinium, non ipse fructus. Qui ergo ea vidit
fructum quoque mox futurum exspectat, cum igi-
tur spiritale ver Sponse describat oratio : sit au-
tem liuc tempus in confinio (δι hiemalis et
íructuum qui colliguntur astate participationis.
Propterea mala quidein prateriisse dilucide an-
nuntiat, perfectos autem fructus virtutis nondum
aperte ostendit, sed hos quidem recondit in tem-
pus opportunum, quando zstas institerit, qua est
seculi consummatio : nunc autem ostendit floren-
tes spes virtutum, quarum fructus apparet in
tempore suo. Cum igitur. humana natura con-
gruenter ficui, de qua bic fit mentio, per intel-
lectam a nobis hiemem, malum collegerit humo-
rem, recte qui spiritale ver in nobis efficit, pri-
mum quidem a natura expellit quidquid est terre-
num et inutile, ramorum loco per confessionem
expellens excrementa. Deinde sperata beatitudi-
Dis quemdam characterem sic per honestiorem
vivendi ratiouem injicieus, veluti quibusdam gros-
$is, ficuum futurarum dulcedinem annuntiat. Sie
etiam intellige florentem vitem, cujus quidein
vinum cor lztificans implebit aliquando craterein
sapientie et ad fruendum convivis proponitur :
modo nempe vitis per flores vernat. H:ec Sponsze
oratio prius ostendit iudicia et notas boni veris
animarum, eamque iucilat ad corum qua propo-
sita suut fruitionem ct verbis eam excitaus.

ταῖς ἀρεταῖς ' ai νῦν μὲν ἀνθοῦσιν, ἱδίῳ δὲ καιρῷ
παρέξουσι τὸν χαρπὀν ' δεῖ οὖν &v τῷ ποιχίλῳ τούτῳ
χειμῶνι εἰσελθόντας Ex τῶν ἀνθέων τούτων δρέψα-
σθαι, xal στεφάνους ἑαυτοῖς κατασκευάσαι" ὁ γὰρ
χαιρ᾽ς τῆς τομΏῆς αὑτῶν ἔφθακε" τοῦτό σοι διαμαρτύ-
ρεται dj τοῦ τρυγόνος φωνή ’ τουτέστιν dj φωνὴ τοῦ
βοῶντος ἐν τῇ ἐἑρὴμῳ' Ἰωάννης γάρ ἐστιν ὁ τρυγὼν, ὁ
τοῦ φαιδροῦ ἔαρος Πρόδρομος, ὁ τὸ ἐχ ῥίζης Ἰεσσαὶ
ἄνθος ὑποδειχνύων τὸν ᾽Αμνὸν τοῦ Θεοῦ τὸν αἵροντα
τὴν ἁμαρτίαν τοῦ χόσµον, καὶ τὴν £x τῶν χαχῶν
διδάσχων µετάνοιαν, xaX τὴν κατ’ ἀρετὴν πολ.τείαν *
Ἡκούσθη γὰρ, φησὶν, gor?) τοῦ τρυγόνος ἐν τῇῇ
Tü ἡμῶν ' τάχα γῆν, τοὺς χατεγνωσµένους ἐν xaxía
χατονοµάζων, οὓς πόρνους xai τελώνας τὸ Εὐαγγέ-

D iov, ἐν οἷς ἠκούσθη τοῦ Ἰωάννου ὁ λόγος, τῶν λοι-

πῶν ob παραδεξαµένων τὸ κήρυγμα * τὸ δὲ περὶ τῆς
συχῆς εἰρημένον ὅτι ἐξήνεγχεν ὀλύνθους αὐτῆς,
οὑτωσὶ τῷ λόγῳ κατανοῄσωμεν ᾽ ἑλκχητιχὴ τῆς ἐν
τῷ βάθει νοτίδος διαφερόντως ὑπὸ θερµότητός ἐστιν
f, συχήη' πολλῆς δὲ χατὰ τὰς ἑντεριώνας τῆς ἰχμά-
6o; συνισταµένης, ἀναγχαίως ἡ ῥύσις, διὰ τη”; τῶν
ὑγρῶν πέφεως τῆς Ev τῷ φυτῷ Υινοµένης, τὸ ἀχρεῖόν
τε χαὶ γεῦδες τῆς ἰχμάδος, Ex τῶν ἀχρημόνων ἆπο-
σχευάζεται ' πολλάχις τοῦτο ποιεῖ, ἕως ἂν τὸ cl-
λιχρινές τε xal τρόφιμον ἓν τῷ χαθήχοντι χαιρῷ
προθάλλει χεγχαθαρµένον τῆς ἀχρῄστου ποιότητος”
τὸ τοίνυν πρὸ τοῦ γλυχέος τε xal τροφέµου xal τε-
λείου ὑπὸ τῆς συχῆς ἓν καρπῶν εἴδει προθαλλόμενον
ὄλυνθος λέγεται, ὅπερ τοῦ καρποῦ προοίµιον vlvs-
ται, 00x αὐτὸ καρπός. ὁ ταῦτα τοίνυν θεασάµενος
καὶ τὸν χαρπὺν ὅσον οὕπω ἑχδέχεται ' ἐπειδὴ τοίνυν
τὸ πνευματιχὸν Éap ὑπογράφει τῇ Νύμφῃ ὁ λόγος: ὁ
6$ χκαιρὸς οὗτος µεθόριός ἐστι, τῆς τε χειμερινῆς
χατηφείας, xa τῆς àv τῷ θέρει τῶν χαρπῶν µετ-
ουσίας ' διὰ τοῦτο τὸ μὲν παρφχηχέναι τὰ xaxà,
διαῤῥήδην εὐαγγελίζεται, τοὺς δὲ γαρπεὺς τῖς ἁρε-
τῆς, οὕπω τελείως προδείχνυσιν * ἀλλὰ τούτους μὲν
ἐν τῷ χαθήκοντι χαιρῷ ταμιεύεται, ὅταν ἑνστῇ τὸ
θέρος ὅπερ ἑστὶ συντέλεια τοῦ αἰῶνος ' vuv Gb τὰς
ἑλπίδας δείχνυσι διὰ τῶν ἀρετῶν ἀνθούσας, ὧν ὁ
χαρπὸὺς iv τῷ ἰδίῳ γα,ρῷ προφαίνεται τῆς τοίνυν
ἀνθρωπίντς φύσεως χατὰ τὴν μνημονευθεῖσαν ἓν-
ταῦθα συκῆν, πολλὴν διὰ τοῦ νογθέντος ἡμῖν χειμῶ-
νος τὴν xaxtv ἱχμάδα συλλεξαμένης' xai ὡς τὸ
Φυχιχὸν ἔαρ ἐργασάμενο:, πρῶτον μὲν ἐχθάλλει τῆς
φύσεως πᾶν ὅσον γεὼδὲς xal ἄχρηστον, ἀντὶ ἀχρη-
µόνων δι ἐξομολογήσεως ἀποσχευάκων τὰ περι-
πτώματα, εἴθ᾽ οὕτω χαρακτΏρά τινα τῆς ἑἐλπιζομέ-
νης µακαριότητος διὰ τῆς ἁστειοτέρας ζωῆς ἐπι-
θάλλων τῷ βίῳ, οἷόν τισιν ὀλύνθοις, τὴν µέλλονσαν
γλυχύτητα τῶν συχῶν εὐαγγελίζεται ' οὕτω νόησον
χαὶ την χυπρίζουσαν ἄμπελον ' ἡ; ὁ μὲν οἵνος ὁ τὴν

χαρδίαν εὐφραίνων, πληρώσει ποτὸ τὸν τῆς σοφίας κρατῆρα, xat προχείσεται τοῖς συµπόταις εἰς ἀπόλανσιν *
vov μέν τοι χυπρίζει διὰ τοῦ ἄνθους ἡ ἄμπελως * ταῦτα προδείκνυσι τῇ Νύμφῃ ὁ λόγος τοῦ καλοῦ τῶν ψυχῶν
ἔαρος τὰ γνωρίσματα χαὶ ἐπισπεύδει πρὸς τὴν τῶν προχειµένων ἁπόλαυσιν,διεγείρων αὐτὴν τῷ λόνῳ xal φησιν.

Nili. — lstud surge, vocantis esl et excitantis :
ab humilibus namque pracepiis legalibus ad su-
blimiures evangelicorum miraculorum disciplinas
ipsam excitaus vocat. lielinque, inquit, legem

Νείλου. — Τὸ ἀνάστα, καλοῦντός ἐστι xal δ.εγεί-
ροντος * ἀπὸ γὰρ τῶν xazi τὸν νόμον ταπεινῶν παρ-
αγγελµάτων, ἐπὶ τὰ ὑψηλότερα µαθήµατα τῶν
εὐαγγελικῶν παραδόσεων αὐτὴν Σιεγείρων χαλεῖ

1005

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1606

Κατάλιτε, φΠαὶν, τὸν νηπιώδη vópov, τὸν ttv ἑνέρ- A puerilem qua peccatorum operationem prohibet,

γειαν τῶν ἁμαρτημάτων χωλύοντα, xat ἐλθὲ ἐπὶ τῆν
χάριν τὴν ἐχχόπτουσαν xal τὸ φαῦλον ἐνθύμιον *

ἀνάστα ἀπὸ τῶν Trivov, πρόχοφον ἐπὶ τὰ οὑράνια '

ἀνάστα. ἀπὸ τῶν τύπων, πορεύθητι ἐπὶ τὴν ἁκί-
O:tav* ἀνάστηθι ἀπὸ τοῦ στοιχειώδους νόµου, φθάσον
ἐπὶ τὴν τελειότητα χειμῶνα λέγει τὸν τοῦ πάθους
χαιοὺν, Ev ᾧ πάντες ἐχειμάσθησαν τῷ τῆς ἀπιστίας
πνείµατι’ xaY γὰρ val αἰσθητὸς χειμὼν ἣν κατὰ τὸν
xatpbv ἐχεῖνον * οὗ παρελθόντος ὁ ὑέτὺς ὁ προφητι-
χὰς, καὶ ὁ νομιχὸς λόγος ἑπαῦσατο ᾽ τῆς Υὰρ φωνῆς
τοῦ τρυγόνος ἀχουσθείσης τῆς λεγούσης ε«δΔεῦτε
πάντες οἱ χοπιῶντες καὶ πεφορτισµένοι, κἀγὼ ἀἆνα-
πα”σω ὑμᾶς, » οὑκ ἔτι fjv ypsla τοῦ καταθαίνοντος
ὡς ὑετοῦ ἀποφθέγματος νομικοῦ λόγου», xal τῶν
ἀνθέων ὀφθέντων Ev τῇ γῇ τῶν iv τῷ Χριστιανισμῷ
ἁγίων ἀνδρῶν, χαιρὸς τῆς τομῆς ἔφθαχε τῆς ἆπο-
έολης τῶν Ἰουδαίων» xai ἡ cux?) ἣν χόψαι διὰ τὸ
μὴ φέρειν χαρπὸν ὁ οἰχοδεσπότης ἐκέλευσεν, τοὺς
τῆς µετανοίας ἐξήνθησεν ὀλύνθους, μετὰ τὴν ἔπι-
ἑημίαν Χριστοῦ, τὰ τῆς ἰδιωτικῆς διδασχαλίας δε-
ξαµένη xónpua* xai dj ἄμπελος δὲ Ex τῆς ἁἀληθινῖς
ἀμπέλου μεταφυτευθεῖσα Ex τοῦ χυπρισμοῦ ἔδωχεν
bsukv, οἱ λέγοντες * Tov. Χριστοῦ εὐωδίαἑσμὲν τῷ
θεῷ ἐν τοῖς σωζοµένοις xal ἐν τοῖς ἀπο.1.Ίυμένοις"

DB venit, refectionis Judzorum :
. familias, quod fructus non ferret, succidi jusse-

el veni ad gratiam, quz pravam etiam evellit cogi-
tationem ; exsurge a terrenis, profice ad coelestia :
exsurge a primis figuris, accede, ad veritatem :
exsurge ab elementari lege, grassare ad perfectio-
uem. fBliemem autem dicit tempus passionis, in.
quo omnes infidelitatis spiritu. velut glacie con-
stricti erant: elenim sensibilis quoque hiems erat
isto tempore. Et pluvia prophetica sermoque lc- .
galis stillaverat : nam voce turturis audita dicen-
lis : « Venite, omnes qui laboratis et onerali estis,
οἱ ego reliciam vos *?*,» non amplius erat opus
legali sermone instar pluvix sententiose descen-
dente : οἱ floribus, id est viris sanctis, in terra
Christianismi apparentibus, tempus putationis ad-
et fieus quam pater-

rat, poenitentize grossos protulit post adventum
Christi, privata doctrine stércora suscipiens.
Quin et vine: ex vera vite trausplantatze florentes
dederunt odorem, dicentes : Christi bonus odor su-
mus Deo in iis qui salvi fiunt et. in iis qui pereunt*?,
Nam et ipsi qui non credunt Evangelio, sermonem
quoque praedicationis mirabantur el ad signa
olstupescebaut.

xal αὐτοὶ γὰρ ol ἀπιστοῦντες τῷ Εὐαγγελίῳ, καὶ τὸν λόγον ἐθαύμαςον τοῦ κηρύγματος, xal τῶν σημείων

ἐξεπλήσσοντο τὴν δύναμιν.

Κυρί.ὶ.1ου. — "HM. xaX τὸ τῆς τομῆς ἔρη τοῦ νοη-
vou θεριαμοῦ’ περὶ οὗ ὁ Σωτήρ φησιν. « 0 μὲν ϐε-
ρισμὸς πολύς. »

Ὠριγένους. — Αγάστα, quot, x. τ. λ. (58).

“Α.1.Ίως. — Καὶ τρυγόνος λέγει τῆς ἀποῤῥήτου
χαὶ ἀγνώστου σοφίας ' φιλέρημον γὰρ «^^ (Gov, f;
à quvh ἀχούεται τοῖς ἔτι Υἠΐῖνον σῶμα περιχειµέ-
νοις ' τομῆς χαιρὺὸς, ὁ τῆς τῶν περιττῶν ἀποθέσεως,
οὗτος δέ ἐστιν ὁ τῆς αὐτοῦ παρουσίας, tv ᾧ δεῖ τὰ
δωματιχὰ τοῦ νόµου, xal τὰς ἓν τοῖς προφήτεις
ἱστορίας, περιπεφυχότα τοῖς πνευματικοῖς περι-
τέµνεσθαι xal μεῖναι τὰ κρείττονα * χαιρὸς δὲ πά-
A» xil τῆς τῶν ἁμαρτημάτων ἐχχοπῆς xal ἀφέ-
σεως διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας " xal ph θαυμά-
σης εἰ ὁ Νυμφίος ὡς περὶ ἑτέρου λέγει τοῦ τρυ-
όνος, πολλαχοῦ γὰρ τοῦτο ἔθος τῆς Γραφῆς
icti, |

ιδ. ᾽Ανάστα, £108, 4 π.Ίησίον µου, καλή µου,
'Χεριστερά µου καὶ àA08 σὺ περιστεράἆ µου ἐν'
| σχέπῃ τῆς πέτρας ἐχόμενα τοῦ προτειχείσµα-

' tóc ' δεῖξον µοι τὴν ὄψιν σου, xal ἀκούτισόν µε
τὴν φωνή» σου ὅτι ἡ φωνή σου ἠδεῖα, χαὶ ἡ
ὄψις σου ὡραία.

Κυρία λου. — Ἡ πέτρα ἐστὶν ὁ Χριστός * αὐτὸς

πὰρ ἡμῖν τεῖχος γίνεται τοῖς πιστοῖς xal σχέπη,
xal πᾶσα ἀσφάλεια διὰ τοῦ προτειχίσµατος ὅηλου-
µένη ἔνθο γενοµένη, φησὶ, τεύξῃ πάσης ἔπιχον-
ρίας.

Μαι). χι, 28. ** IHE Cor. ii, 105.

iov Lic. X, 3.

Cyrilli. — Vel etiam tempus putationis tempus
vocat spiritualis messis de qua Salvator ail ς
« Messis quidem multa ^*.

Origenis. — Surge, inquit ete.

Aliter : Vel etiam turturis dieit arcaug et ignotae
sapientiz : amans enim solitudinis animal est cu-
jus vox auditur ab his qui adhuc terreno corpore
vestiuntur. Putaticnis tempus est superfluorum
depositionis, hoc autem esl prasenti:e ipsius in
quo nimirum corporalia legis, οἱ qua in prophetis
historia adnata erant spiritalibus, prescindenda
surt, ut. meliora maneant. Teupus vero rursum
etiain excisionis peccatorum el remissionis per
lavacrum regenerationis. Neque mireris si Spon-
sus quasi de alio dicat turture , frequens enim. is
Scripturx est usus.
proxima mea, formosa

Vgns. 14. Surge, veni.

p mea, columba mea, et. τει! tu columba mea in tegu-

mento petri juxta promurale : ostende mihi (aciem
luam, et auditam. fac mili vocem (uam : quia vox
tua suavis, el (acies (ua decora.

Cyrilli. — Petra. est Christus. Ipse nobis fideli-
bus etiam murus fit, et tegumentum, et sccuritas,
per propugnaculum designata, "bi exsistens, in-
quit, omne auxilium conscqueris.

NOT &..

(38) Patrol. t. XVII, col. 264.

1607

interiorem, antemurale vero exteriorem, quod
Àquila in arcanis edidit, in quo et. orationes feri
jubet Christus.

Gregorii. — Nullus neque talis surrectionis, ne-
que talis cursus finis eri ; semper enim surgendum
et ad Deum accedentibus nunquam cessandum :
quotiescunque igitur dicit : Surge el veni, Loties
ad id quod est melius ascendendi facultatem, ut
ex pulchra fiat pulchrior; et juxta Apostolum, ejus
imaginem a gloria transformetur in gloriam. Sic
ergo cum esset columba iis qua prius recte gesse-
rat, nihilominus eam rursus jubet fieri columbam,
per transformationem in id quod est melius : ait
enim : Veni, tu ipsa columba "3ea, non jam am-
plius ad trahentium studium intuendo, sed. pro-
prium desiderium ad id quod melius est ducem
habendo. Veni enim, inquit, per temetipsam pro-
priis cogitationibus confirmans cupiditatem ad id
quod est honestum, non ducente necessitate. Do-
mino enim caret virtus οἱ est voluntaria , et ab
omni necessitate libera : etsi in lege fuisti exerci-
tata, o anima, et per fenestras propheticas splen-
dores aspexisti, ne maneas amplius sub umbra
muri legalis, sed ad petram, id est Evangelium,
ab hoc transi. Petra enim propinqua est antemu-
rali, quandoquidem lex fuit antemurale fidei evan-
κοίίοα et sibi inter se cohierent dogmata ut quas
virtute Bunt. propinqua ? uisi quod petra quidem
esl spiritalis, murus autem est terrenus : petra
aulem evangelica non habet carnale lutum sen-
tentiaruim, et. juxta apostolum lex est spiritualis,
nam qui sic legem excepit, spiritualiter sub tegmen
petrz? Evangelice recipitur qui est proxima
corporan propugnaculo. Cum Verbum sic ei acela-
imasset per fenestras respondet columba splendore
intelligentiarum illuminata, et petram iutelligeis,
qu:e est Christus, ait : Ostende mihi faciem tuam,
non amplius per antiqua znigmata loquens; sed
ut possum) videre, ita teipsum mihi aperte osten.
de, ut sim intra te petram ÉEvangelicam, relicto
legis antemurali; si enim vox quae emittitur per
fenestras est adeo amabilis , quanto magis ea qua
fit facie ad faciem?

PROCOPII GAZAEI
Apollinarii, — Vel ctiam murum vocat hominem A

D

*- 4

1608

'AaoAuaplov. — Ἡ καὶ τείχισμα, τὸν ἐντὸς ἄν-
θρωπον ΄ προτείχισµα δὲ τὸν ἑκτὸς, ὅπερ ᾽Αχύλας
kv ἀποχρύφοις ἐχδέδωχεν * ἐν ᾧ καὶ τὰς εὐχὰς Evep-
γεῖσθαι χελεύει Χριστός.

Γρηγορίου. — Οὔτε τῆς τοιαύτης ἁἀναστάσεως,
οὔτε τοῦ τλιούτου δρόµου πέρας ἐστίν * ἀεί τε γὰρ
ἀνίστασθαι χρὴ, καὶ µηδέποτε τῷ Ori προσεγγί-
ζοντας παύεσθαι. ᾿Οσάχις οὖν λέγει τό Ανάστηθι
καὶ ὁ.10ὲ, τοσαντάχις τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον ἀναστά-
σεως τὴν δύναμιν δίδωσιν. ὡς Ex. καλῆς Υδνέαθαι
καλὴν, καὶ κατὰ τὸν ᾿Απόστολον τὴν αὐτὴν εἰχόνα
&nb δόξης εἰς δόξαν μεταμορφοῦσθαι * οὕτω τοίνυν
περιαστβρὰν οὖσαν ἐν τοῖς προχατορθωµένοις, οὐδὲν
ζττον περιστερὰν αὑτὴν πάλιν διὰ της πρὸς τὸ
χρεῖττον μεταμορφώσεως γενέσθαι διαχελεύεται *
λέγει γὰρ, δἐύρο σεαυτῃῇ περιστερά µου, τοὐτέστι
µηχέτι πρὸς τὴν τῶν ἐφελχομένων βλέπειν σπουδὴν,
ἀλλ ὁδηγὸν πρὸς τὸ χρεῖττον τὴν ἰδίαν ἐπιθυμίαν
ἔχειν * δεῦρο Yàp, φησὶ, σεαυτῇ τοῖς ἰὶδίοις λογισμοῖς
τὴν πρὸς τὸ χαλὸν προθυμίαν ἐπιῤῥώσασα οὐχ
ἀνάγχης χαθηγουµένης ΄ ἀδέσποτον γὰρ ἡ ἀρετὴ
xaX ἐχούσιον, xaX ἀνάγχης πάσης ἑκεύθερον ' χαὶ εἰ
ἐγυμνάσθης, à duyh, τῷ vóptp, εἰ τὰς διὰ τῶν προ-
φητικῶν θυρίδων αὐγὰς τῇ διανοίᾳ τεθέασαι, μηχέτι
ὑπὸ τὴν τοῦ νομικοῦ τοίχου σχιὰν µένε * ἐπὶ δὲ τὴν
πέτραν, Ἶτις Eoi τὸ Εὐαγγέλιον, ἀπὸ τούτου µε-
τάθηθι» ἔχεται γὰρ dj πέτρα τοῦ προτειχίσµατος *
ἐπειδῃ τῆς εὐαγγελιχῆς πίστεως ὁ νόμος προτεϊ-
χισµα Υέγονε, καὶ ἔχεται ἀλλήλων τὰ δόγµατα γειτ-
νιῶντα κατὰ τὴν δύναμιν ' πλὴν ὅτι πνευματιχὴ μὲν
ἡ πέτρα, χοϊχὸς δὲ ὁ τεῖχος ᾧ συμπέπλασται τὸ σω-
ματιχὸν xal γεῶδες ' d δὲ εὐαγγελιχὴ πἑτρα, τὸ
σαρκῶδες τῶν νοημάτων πηλὸν οὐκ Éyst* xoi χατὰ
τὸν ἀπόστολον Παῦλον, ὁ νόµος πνευµατιχός ἐστιν *
ὁ Υὰρ οὕτως ἑχλαμθδάνων τὸν vópov πνευματιγῶς,
ὑπὸ τὴν σχέπην τῆς εὐαγγελικῆς γίνεται πέτρας,
τὴν ἐχομένην τοῦ σωματιχοῦ προτειχίσµατος. Ταῦ-
τα διὰ τῶν θυρίδων τοῦ λόγου ἐμθοῄσαντας, ἀποχρί-
vetat dj περιστερὰ d) περιλαμφθεῖσα διὰ τῆς ev
νοημάτων αὐγῆς, xai τὴν πέτραν νοήσασα τὸν Χρι-
στὸν, xal qgrov* Δεϊξόν µοι τὴν ὄψιν σου ' µηχέτι
διὰ τῶν παλαιῶν αἰνιγμάτων διαλεγόµενος' ὡς δὲ
ἰδεῖν δύναµαι, δεῖξόν uot σαυτὸν ἀμφανῶς ὡς ἂν
ἑντός σου γένωµαι τῆς εὐαγγελικῆς πέτρας, xata-

λιποῦσα τὸ τοῦ νόµου προτείχισµα * εἰ γὰρ ἡ-διὰ τῶν .θυρίδων qus) οὕτως ἐστὶν ἐρασμία, πόσῳ . μᾶλλον ἡ

xaitX πρόσωπον ;

Nili, — In przcedentibus ipsam excitans licet D ἍᾖΔΛεί.ου. — Ἑν τοῖς πρὸ τούτων ἀναστήσας ab-

non significaverit locum, ad quem ipsam venire
juzsit : nuuc rursum vecat ipsam etiam, locum
declarans : cum enim rogaret. Sponsum : Ubi
pcscis, ubi cubas ? tune non respondit : nunc no-
tum ipsa facit locum pascuz, ne quod ipsa dixit
fieret quasi circumdata in gregibus sodalium :
Veni, dicens, in. tegumento petrz, quod significat
Christum, in qua vestigium malitiz serpens facere
non potest, ut in tegumento hujus petrs& protecta,
nullum ipso capiat in mente vestigium malitiz
virtutum adversariorum : sed et justa proimuraie
Íípsaiu vocat, ibi audire volens dulcem ejus vocem,

thv, ἐπεὶ μὴ ἐσήμανε τόπον ἕνθα fixecy αὐτὴν Exé-
λευσε, νῦν πάλιν χαλεῖ αὐτὴν xat τὸν τόπον δηλῶν
ἐπεὶ γὰρ ἣν ἑρωτήσασα τὸν Νυμφίον, Ποῦ ποιµαί-
εις, ποῦ κοιτάξεις, xal οὐχ ἀπεχρίνατο τότε, νῦν
γνωρίζει τὸν τόπον αὐτῃ τῆς vope * ἵνα ὅπερ Exsi-
vn ἔ)εγ: Υένηται ὡς περιθαλλομένη ἐπ ἀγέλαις

calpuv* Ἐλθξ λέγων ἐπὶ σκἐέπῃ τῆς πέτρας τῆς
σημαινούσης Χριστόν. ἐφ) ἧς΄ ἴχνος xaxlag 6 ὄφις
ποιῆσαι οὐ δύναται’ ἵνα σχεπανοµένη Ev τῇ σχἑτῃ
ταύτης τῆς πέτρας μηδὲν αὑτῇ δέξηται ἓν τῷ διανοη-
τιχῷ παρὰ τῶν ἀντιχειμένων δυνάμεων ἴχνος πονη-
βίας ' καὶ ἐχόμενα δὲ τοῦ προτειχίσµατος αὐτὴν xa-

1009

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1610

Ast, ἐχξῖ βουλόμενος ἀχκοῦσαι διὰ τῆς ἡδείας αὐτῆς A et decoram ejus faciem cognoscere. Vox autem

φωνῆς, καὶ χατανοῆσαι τὸ ὡραῖον αὐτῆς πρόσωπον.
Φωνὴ δὲ ἡδεῖά ἐστιν, Ἠθιχῶς μὲν, σεμνοὶ λόγοι xa
χάριν διδόντες τοῖς ἀχούουαι * δογματικῶς δὲ, ἡ του
ἐν σταυρῷ βοῶντος λῃστοῦ, « Μνἠσθητί µον, Κύριε,
ὅταν Έλθ]ς ἐν τῇ Ιβασιλείᾳ σου. » "Όθεν πρὸς μὲν
τὴν Ἐχχλησίαν φπαὶν, Ἡ φωνή σου ἡδεῖα βοῶσα
διὰ τῆς ἀπαρχης τοῦ λῃστοῦ τὸ, Μνήσθητι’ πρὺς
& «5v Συναγωγὴν τὴν λέγουσαν, Σταύρωσον, ἣν xal
μισεῖ, φησὶ διὰ τοῦ mpogítou- ὀψὲ φωνὴν αὐτῆς
ὠλόλυξε, « Kal ἔδωχεν ἐπ᾽ ἐμὲ τὴν φωνὴν αὐτῆς,
διὰ τοῦτο ἑμίσησα αὐτὴν » "Oyuc δέ ἐστιν
ὡραία, ἡ ἐκ τῆς εἰρηνικῆς χαταστάσεως Υαληνιά-
ζουσα. Δεῖξόν µοι οὖν, φησὶν, τὴν ὄψιν σου, xol
ἀχούτισόν µε τὴν φωνήν cou * χαὶ ἤθει xal λόγφ

dulcis moraliter quidem sunt serii sermoncs et qui

, gratiam praebent audientibus; dogmatice vero vox

latronis in cruce clamantis : « Memento mei, Do-
mine, quando veneris in regnum tuum *!, » Unde ad
Ecclesiam quidem ait: Vor (ua dulcis, clamans
per primitias latronis illud Memento : ad Synago-
gam vero dicentem Crucifige, quam et odit, dicens
per prophetam : sero vox ejus ululavit, « Et dedit
super me vocem suam, ideo odivi eam **. » Fa-
cies autem est decora, qu:e ex pacifico statu tran-
quillo exsistit : Ostende mihi ergo, inquit, faciem
tuam, et auditam mihi fac vocem tuam, et moribus
et verbis ad placitum meum exornata, et pulchritu-

' dinem operum et curam dogmatum consentaneam

πρλς ἐμὴν χοσμουµένη ἀρέσχειαν, καὶ κάλλος πρά- B exhibens ; si quis vero dixerit murum legem, an-

ξεων xal ἐπιμέλειαν δογμάτων σύμφωνον ἔπιδει-
χνυµένη εἰ δέ τις εἴπῃ τεῖχος τὸν νόµον, προτεί-
χισµα τὸν φυσικὸν ἐρεῖ νόµον, οὗ ἐχόμενά ἐστιν fj
πέτρα" μᾶλλον γὰρ τοῦ ῥητοῦ νόµου ὁ φυσιχὸς
πλησιαίτερος Qv, τυγχάνει Χριστοῦ * ἐν ᾧ πολιτευ-
σάμενοι οἱ ἁγίοι εὐηρέστησαν τῷ θεῷ' φυσικαῖς
ἑρμαῖς γνῶντες τὸ δίχαιον * χαὶ διδάσκαλοι τῶν καῦ-
τχόντων αὑτοὶ ἑαυτοῖς ὙΥενόμενοι * χαὶ ὁ Παῦλος
δέ φησι, « Νόμος δὲ παρεισῆλθε, » την ἀρχαίαν xol
tky ὑστάτην µίαν οὖσαν µεσολαθήσας πολιτείαν.
Ὡριγένους. — Βούλεται τὴν ψυχὴν, x. τ. λ. (39).
wu. Πιάσατε ἡμῖν ἁ λώπεκας μικροὺς ἀφανί-
ζοντας ἀμπελῶνας ' καὶ οἱ ἄμπεῖοι ἡμῶν xv-
πρίζουση.. ἱ

temurale decet esse legem naturalem, juxia quam
est petra. Pre lege enim dicta, lex naturalis vici- :
nior est legi Christi; in quo qui vitam suam insti-
tuerunt sancti placuerunt Deo, naturalibus instin-
clibus id quod justum est agnoscentes et. ipsimet
doctores eorum qua se decerent facti. Quin et
Paulus ait : « Lex autem subintravit *^, » ante-
quam et novissimam quz una est intercipiens vi-
vendi rationem.

Origenis. — NX ult animam, etc.
Vrns. 15. Capite nobis vulpes parvas quae demo-
liuntur. vineas ; et vinem nostra. florent.

Γρηγορίου. — Τὰ προγεγραμµένα τῆς Νύμφης € Gregorii. — Przedicia sunt Sponsz loquentis et

εἰπούστς, xal τῆς εὐχΏῆς αὐτῆς πρὸς τὸν Νυμφίον
κατευολωθείσης. Μέλλων αὐτὺς ἑαυτὸν ἐμφανῆ καθ-
ιστᾶν, πρῶτον τοὺς θηρευτὰς παρορμᾷ, εἴτε ἀγγε-
λιχάς τινας δυνάμεις, εἴτε χαὶ ἁποστόλους, πρὸς τὴν
τῶν ἁλωπέχων ἄγραν, al τινές slow ἁποαστατιχαὶ
δυνάµεις, διὰ τὸ δολερὸν οὕτω χατονομασθεῖσαι ΄ µι-
χροὺς μὲν ὄντας Ίδη τῇ δυνάµει τῆς χάριτος τοῦ
χρ:.στοῦ, ἀφανιστιχοὺς δὲ τῶν ἀμπελώνων ὑπάρχον-
τας: ὡς μηχέτι τὸν ἀμπελῶνα τὴν ἀνθρωπίνην qu-
ew δι αὑτῶν πρὸς χυπρισμὺὸν xal βοτρύων φορὰν
ἐμποδίζεσθαι, εἴτ᾽ οὖν τὴν διαγωγὴν τῆς ἑναρέτου
πλλιτείας ' τούτου Υὰρ Υενοµένου, μεταχωρεῖ τὰ δύο
εἰς ἄλληλα * ὅ τε γὰρ θεὺς ἐν τῇ φυχῇ γίνεται, xot
πάλιν εἰς τὸν θεὸν dj duy) µετοιχίζεται ' εἶδεν οὖν
ἐν τῇ δυνάµει τοῦ κελεύσαντος ἑαυτὴν, τῆς Ex τῶν
θηρίων λύµης τούτων χεχαθαρµένην, ἡ ὡς ἄμπελος
εὐθύνουσα Νύμφη, xal εὐθὺς δίδωσιν ἑαντὴν τῷ

votum suum ad Sponsum dirigentis. Hic seipsum
aperte ostensurus, primum incitat venatores, sive
angelicas quasdam virtuteg, sive etiam apostolos,
ad vulpium venationem (quz sunt virtutes aposta-
tici, propter dolum sic nominate, qua sunt qui-
dem parva quoad virtutem gratize Christi, demo-
liuntur autem vineas) ; ne amplius vinea, humana
natura per illos impediatur quo minus floreat et
botros ferat; sive ex virtute vitam instituat. Hoc
enim facto duo in se invicem transeunt ; Deus
namque in anima nascitur, et vicissim anima in
Deum migrat. Vidit igitur in virtute jubentis se-
metipsam a noxa ferarum harum expurgatam
sponsa, qua sicut vitis abundans, statim etiam
wradit se agricole qui sepis intermedium parie-
tem solvit : neque enim amplius arcetur pariete
legis, quo minus cum desiderato conjungatur.

γεωργῷ τὸ µεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσαντι’ οὐκ ἔτι γὰρ τῷ τοίχῳ τοῦ νόµου πρὸς τὴν συνάφε'αν τοῦ

ποθουµένου διατειχίζεται, ἀλλά φησι (40).

Τοῖς τῆς Ἐκχλησίας τροφίµοις προτάσσει λοιπὸν
τοῖς ἔτι τὸ ἄνθος ἐπιδειχνυμένοις τῆς ἀρετῆς, xal
ὀνιαμένοις εὐχερῶς ἁδιχηθῆναι ὑπὸ τῶν παθῶν '
οὐχ οὕτω γὰρ ἀνδρυνθεῖσα βλάπτεται dj ἄμπελος
ὥς Ev προο:µίοις ἐπιδουλευομένη * ὡς γὰρ fj ἀνθοῦ-

*! Luc. xxui, 49. "5 Jerem. xui, 8.

(59) Patrol. 1. XVII, col. 264, 265.

Nili. — Ceterum hec precipit Ecclesi: alum-
nis, adliuc virtutis florem ostendentibus, οἱ qui a
passionibus lzdi facile possunt: non enim sic
adulta vitis lzeditur, sicut ea qux in principiis pri-
mis circeumvenitur ; quemadmodum nempe (florens

«3 Rom. v, 90.
NOT.K. ]

(40) Quz sequuntur in C. D. sub nomine Nili inscribuntur.

Εκτγοι. Gas, LXX N VII,

5k

A PROCOPII GAZ.EI
palmitibus adhuc tenellis.et A ca. σταφυλὴ ἐὰν τιναχθῇ, ἀφίῃαι μὶν τὰς ῥάγας

wva οἱ coucutiatur,
infirmis, statim disrumpitur. Sic imniatura virtus

ab inordinatis affectionibus conquassata, ad cul- .

men perfectionis non pervenit studiosis actionibus
qu:e efflorescere debebant, antequam ad lirmum
habitudinis statum pertingant diffluentibus. Vana
namque gloria depascere solet florem virtutis, at-
que jactantia pietalem auspicantibus impedimen-
tum fit profectus, dum tumore excutit correctio-
nes et in flore tabeseentem fructum abolet. Hic
igitur sermo suadet adliuc parvulas. capere vulpe-
culas, id est tenellas adhuc et imbecilles superare
passiones, priusquam habitus mutatu difficilis in
mali abeat consuetudinem. Vel hoc igitur est quod
dicitur, juxta dictam distinctionein ; vel sic distin-

101:

ἀσθενῶν ἐπὶ τῶν στεμφύλων ἑἐξηρτημένων, οὕτως
ἄωρος ὑπὸ τῶν παθῶν χλονηθεῖσα ἡ ἀρετὴ, πρὸς
ἀχμὴν τῆς τελειότητος οὐχ ἔρχεται' τῶν πεπανθῆ-
ναι ὀφειλόντων ἐπιτηδευμάτων διαῤῥυέντων, πρὸ
τῆς Ρεθηχνίας καὶ ἐχτικῆς καταστάσεως * κενοδοξίφ
γὰρ λυµαίνεσθαι πέφυχε τὸ τῶν ἀρετῶν ἄνθος * χα)
ἁλαξονεία τοῖς ἀρχομένοις τῆς θεοσεθεἰας ἐμπόδιον
γίνεται προχοπῆς, τὰς βελτιώσεις τῇ οἰέσει ἀπο-
τινάσσονσα, xal ἓν ἄνθει µαραινόμενον ἐμφανίζουσα
τὸν xapmóv * αυμθουλεύει τοίνυν ὁ λόγος, ἔτι µι-
χρὰς πιάσαι ἀλώπεχας ' τουτέστιν ἁπαλῶν ἔτι χρα-
τῆσαι xal ἀσθενῶν τῶν παθῶν, πρὶν ἕξις ὄνσμετα-
χίνητος τὸ ἔθος γένηται τοῦ χαχοῦ ' f| τοῦτο οὖν ἐστς
τὸ λεγόµενον κατὰ τὴν εἰρημένην διαίρεσιν, f| διαι-

guentibus legendam, eas quz parvulas demoliun- B ροῦντας ἀναγνῶναι, μικροὺς ἀφανίζον ἀμπελῶνας *

tur vites subigere oportet ac capere vulpes, dum
adhuc parva sunt vites: siquidem vites magnas
demoliri vulpes nequeunt flrinato jam boni habitu,
ctenim parvulorum est scandalizari : quasi vcro
intendens ex metu dubitationem ait : et vinex Πο”
stra flerent : non solum enim visus est timuisse,
quod delicatz: ac recens plantatz sint parve ad-
huc vites, sed etiam ad florendum disposite, ex-
ealieutibus florem vulpibus expositz sint ; in qui-
hus istiusmodi excussionem agnoscit Scriptura,
de iis dicens : « lta filii excussorum **,» quos
Paulus ramos fractos olivae "appellat **, David
autem. fenum. tectorum **, Dominus vero, palimi-
tem extra vitem projectum et infrugiferum "',
eorum quoque inginuans abjectionem.

Origenis. — Vac ait amicis Sponsus, etc.

Vas. 16, 11. Frairuelis meus. mihi ei ego illi,
gui pascit inter lilia donec perepirel dies et amovean-
"fur unbra.

Gregorii, — Vidi, inquit, eum facie ad faciem,
sciuper quidem exsistentem, sed propter me ex so-
rore mea $ynagoga in humana natura exorientem,
et in eo requiesco et fio ejus habitaculum. Qui non
feno pascit gregem, sed puris liliis, id est divinis
sermonibus pascit oves, ut. qui pura (íragrantique
hac esca suam animam impinguaverint, eum ab
omui fallaci ey umbratili imaginatione eorum in

qua studium in hac vita confertur, seabduxerint, |

quas umbras hic sermo, nominavit, ad rerum ve-
ram aspiciant substantiam, filii lucis ac diei effecti.
lec dicit anima quam pascit Verbum, non in spi-
nis quibusdain vel feuo, sed in bono odore liliorum
pure vivendi rationis, et urget Verbum ut celeriter
in opus producat spei bonorum.

Soli Sponso se addicit, et Sponsum vicissim sui

** Psal, cxxvi, 4. *5 Rom. xi, 20.

** Psal. cxxvin, 6,

βἴτουν κρατῆσαι xal πιάσαι τὰς ἀλώπεχας ἔτι µι»
xpàv οὐσῶν τῶν ἀμπελώνων * μεγάλους γὰρ ἀφανί-
ζειν ἀμπελῶνας αἱ ἁλώπεχες οὐ δύνανται, ἐν ἕξει
τοῦ ἀγαθοῦ γενομένους χαὶ γὰρ τῶν μικρῶν ἴδιον
τὸ σχανδαλίνεσθαι' ὥσπερ δὲ ἐπιτείνων τῆν Ex τοῦ
φόθου ἀπορίαν, φησΙ’ xal αἱ ἄμπελοι ἡμῶν χυπρί-
ζουσιν * οὗ µόνον γὰρ ἔοιχε δεδοικέναι, ὅτι τρυφε-
poX xal νεοπαγεῖς εἰσιν οἱ ἀμπελῶνες μιχροὶ τυγχά-
νοντες, ἀλλ ὅτι xal πρὰς χυπρισμὸν εὐχείρωτοι
ταῖς ἐκτινασσούσαις τὸ ἄνθος iv ταῖς ἁλώπεξιν»
τοιοῦτον ἐχτιναγ μὸν οἶδεν ἡ Γραφή * περὶ ὧν φησιν,
εΟὔτως νυἱοὶ τῶν ἐχτετιναγμένων * »΄ οὓς Παῦλος
χλόδους ἐχχεχλασμένους ἑλαίας χαλεῖ ' ὁ δὲ Δαθὶδ
χόρτο» δωµάτων ' 5 δὲ Κύρ.ο,, χλημα Et τῆς

'€ ἀμπέλου βεθληµένον, τὸ ἄκαρπον καὶ ἀπόδλητον αὖ-

τῶν αἰνιττόμενος,

"Dpirérovc. — Ταῦτα τοῖς φίλοις ὁ Νυμφίος, x
t. λ. (41).

ις’, WW. 'A0slgibóc nov ἐμοὶ, xáy αὐτῷ, é
ποιμένων ἓν τοῖς xplvoic, ἕως οὗ διααγεύσῃ ἡμέρα
xal κυηθῶσιν al σχιαἰ.

Σ ρη}ορίου.--- Εἶδον γὰρ αὐτὸν, φησὶν, πρὸς πρόσ»
ωπον, τὸν ἀεὶ μὲν ὄντα, δι ἐμὲ δὲ Ex τῆς ἀδελφῆς µου
τῆς Συναγωγῆς ἀνθρωπιχῶς ἀνατείλαντα". καὶ ἐν
αὐτῷ ἀναπαύομαι χαὶ γίνομαι αὐτῷ χατοιχητήριον -
ὃς οὐ χόρτον ποιεῖται τὴν τῶν ποιµνίων νομῆν, ἀλλὰ
χαθαροῖς χρίναις τρέφει «à πρόθατα, τουτέστι θείοις
λοχίοις’ ὅπως ἂν οἱ τῇ καθαρᾷ τε xal εὐπνοούσῃ
ταύτῃ τροφῇ τὴν φυχὴν πιαινόµενοι, πᾶσάν τε xal
σχιοειδη φαντασἰαν τῶν κατὰ τὰν βίον τοῦτον exou-
δαζοµένων ἑαυτῶν ἁποστήσαντες, ἃς σχιὰς ὁ λόγος
ὠνόμαςε, ταῖς τοῦ θεοῦ Πνεύματος ἀχτῖαι, πρὸς τὴν
ἀληθεινὴν τῶν πραγμάτων ὑπόστασιν διαθλέφωσιν,
υἱοὶ φωτὸς xai ἡμέρας Yevópsvot* ταῦτα φθέγγεται
ἡ φυχΏ, ἣν ποιµαἰνει ὁ λόγας, οὐχ ἓν ἀχάνθαις τισὶν
3| χόρτοις, ἀλλ᾽ ἐν τῇ εὐοσμίᾳ τῶν χρίνων τῆς καθα-
ρᾶς πολιτείας, καὶ χατεπείγει τὸν λόγον διὰ τάχους
εἰς ἔργον προάγχειν τῶν ἀγαθῶν «nv ἑλπίδα.

Νεί.Ίου. — (42). Μόνῳ ἑαυτὴν ἀνατίθησι τῷ Νυμ-

5 Joan. 1v, 6.

NOTA.

(41) Ραιτοι. t. X VII, col. 265.

(42) ln. €. B. sub. nomine Gregori habentur.

1613

COMMENTARII IN. CANTICA CANTIC.

161t

σίω, καν τὸν Νυμφίου πἆλιν µόντς ἑαυτῆς λέγει, διὰ A solius appellat per proborum operum proprietatem.

τὴν ἐκ τῶν χατορθωμάτων οἰκειότητα. Ἐπειδὴ yàp
€) αὖμα ἑαυτῆς οὐ τῇ πορνείφ, ἀλλὰ τῷ Κνρίῳ δέ-
&oxs, διὰ τοῦτο xal ὁ Κύρως τῷ ἐχείνης cupatt
ἐνανθρωπήσας Υεγένηται' ποιαΐνοντα δὲ αὐτὸν ἐν
τοῖς Χχρίνοις, τὰς ἀμερίμνους λέγει φυχὰς om αὐτοῦ
ποιµα[νεσθαι σηµαΐνουσα, ὡς τῶν περισπωµένων
ὑπὸ τῆς σωματιχῆς ἀσχολίας ἔξω τῆς τούτου ποι-
μαντιχῆς ὄντων. Ποιμαῖνει δὲ tv xpivot; οὐ διὰ παν-
ες, ἀλλ lex; τοῦ διαπνεῦσαι τὴν μέλλουσαν ἡμέραν,
xs: χινηθῆναι τὰ, σχιὰς τῶν παρόντων πραγμάτων.
'U δὲ Σύμμαχος, πεποιηκὼς ὁ ποιµαίνων τὰ ἄνθη
ἔδειξεν, ὅτι οὐκ kv τόπῳ χρίνων, ἀλλ αὑτὰ τὰ χρίνα
ποιµαίνει τὰς ἀμερίμνους ψυχὰς, xal τῶν Υηῖνων οὐ
φροντιζούσας., χαθὼς ἀποδέδοται. Ἔφαμεν δὲ ἀνωτέρω

Quia enim corpus suum non fornicationi, sed Ώυ -
mino dederat, propterea eiiam Dominus ipsius in
jucarnatione corpus assumpsit. Pascenteim porro
ipsum in liliis dicit, animas curarum expertes ab
ipso pasci significans, sic ut animas corporalibus
occupationibus distraete, ab ipso non pascantur. ,
Pascit autem inter lilia non semper, sed donec ad-
spiret futura dies, et umbra rerum praesentium
amoveantur. Symmachus autem euim fecit pascen-
tem flores, ostendit eum non in loco liliorum, sed
ipsa lilia pascere, animas nempe curarum expertes
οἱ nihil rerum terrenarum satagentes ut expositum .
est. Diximus autem superius flores dici sanctos in
Chiristianismo florentes : οἱ bic igitur flores hosce

ἄνθη λέγεσθαι, τοὺς ἐν τῷ Χριστιανισμῷ ἀνθῆσαν- B pascit. Atque. illud : Moveantur umbre, legalium

τας &ylouc* καὶ ἐνταῦθα οὖν ταῦτα ποιµαίνει τὰ
62; xaX τὸ χιγηθῶσι δὲ αἱσκιαὶ, τὴν τῶν νομιχῶν
ἔργων περιαίρεσιν σηµαίνει, σχιὰς ὑπὸ τοῦ Παῦλου
πολλάχις εἱρημένας.

Ὡριγένους. — Ἡ Νύμφη πρὺς τοὺς ἑταίρους
φῦ Ννμφίου φησίν, κ. t. λ. (45).

Ἀπόστρεψον, ὁμοιώθηει, σὺ ἀδεφιδόά'µου, τῇ
δορχάδι ἢ γεέρῷ ἑλάφων ἐπὶ τὰ ὄρη τῶν κοιλω-
μάτων.

Γρηγορίου. — ᾽Απόστρενον τῶν xaxov τὴν qo-
piv^ ἴδε ὡς δορχὰς ὁ τὰς ἐνθυμήσεις τῶν ἀνθρωπί-
νων βλέπων * ἀφάνισον τὴν γονῆν τῆς χαχίας ὡς νε»
δρὸς ἑλάφων ἐξαναλίσχων τὸ Υένος τοῦ ὄφεως ' ὁρᾷς
yàp τὰ χοῖλα τοῦ ἀνθρωπείου βίου * πᾶν γὰρ τὸ χατὰ

ες ἀληθείας ὑψούμενον βἀραθρόν ἐστι xat οὐκ ὄρος, C

χοίλωµα, xai οὐχ ἀνάστημα * ἐὰν οὖν ἐπιδράμῃ; ἐπὶ
εαῦτα, φησὶν, πᾶσα φάραγς πληρωθήσεται, καὶ πᾶν
&b τηιοῦτον ὄρος ταπεινωθήσεται.

Νείλου. — llog Ίδη εἰποῦσα ὅτι "Ομοιός ἐστιν
ὁ ἀδελφιδός µου τῷ δόρκωνι, καὶ τὰ ἑφῆς, νῦν
πάλιν φησὶν, Ἀπόστρεγον οὐκ ἐπὶ ὄρη Βαιθὴλ,
ἀλλ' ἐπὶ ὄρη xoclopátur. Τὸ μὲν ὡς Ίδη Υενόµε-
vov εἰποῦσα, τὸ δὲ προστακτικῶς ἀναλαδεῖν αὐτὸν
παρακελευοµένη ἀλλὰ µήποτε ἡ΄διαφορὰ τῆς τῶν
ὁρῶν ὀνομασίας kv οἷς γίνεται λύει τὸ ἀπορούμενον ;
ἐχεὶ γὰρ εἶπεν ἐπὶ τὰ δρη Baió A, ἐνταῦθα δὲ, ἐπὶ
τὰ ὄρη κοιλωμάζων "τάχα οὖν, τὸ μὲν σηµαίνει τὸν
. περίχειον τόπον, τὸ δὲ τὸν ἀδην, ἀπὸ τῆς χοιλότητος'
ὡς εἶναι τὸ λεγόµενον τοιοῦτον” Ηδη μὲν φύσει ὠμοι-
ώθης, ὦ Νυμφίε, τῷ δόρχωνι xal νεθρῷ ἑλάφων ἐπὶ
τὰ ὄρη Βαιθὴλ, εὐεργετήσας τοὺς τῇδε, καὶ τὰς ἑναν-
Sla; δυνάµεις ὑποτάξας ' λείπεται δὲ καὶ τοὺς ἐν
χαταχθονίῳ τόπῳ χατεχωµένους διὰ τὸν ἐπὶ πάντας
βασιλεύσαντα θάνατον ἀπολαῦσαι τῆς σῆς εὐεργεσίας,
ἔτι δὲ χαὶ τὰς ἔχεί χρατούσας δυνάµεις τῇ ὀσφρήσει
χαθάπερ ἔλαφος ἀνιμησάμενος χατάργησον.

Ὠ[ιγένους. -— Tà πρότερα πρὸς τὰς νεάνιδας

εἶπεν ἡ Νύμφη, κ. 5. λ. (44).
$Llorycc. — "Hl χαὶ ἀπόστρεφον ἀπὸ τῶν "Iov-

6 [sa. x1, 4 ; Luc. in, 5.

NOTE.

(45) Patrol. t. XVII, col. 265, 268.

operum sublationem designat, qua et a Paulo fre-
quenter umbras dicuntur.

Origenis. — Sponsa ad sodales Sponsi verba fa-
cit, etc.

Revertere, similis efficere, fratruelis mi, eaprec vel
hinnulo cervorum supra muntes concavitatum.

Gregorii. — Averle malorum incursum : vide nt
caprea tu qui aspicis cogitationes hominum. Dele
peccati generationem sicut hinnulus cervorum con-
sumit genus sérpentum. Vides concavos vite hu-
manz montes : quidquid enim adversus veritatem
extollitur barathrum est, et non inons, concavitas
εἰ non assurgens fastigium. Si ergo, inquit, ad liz»
accurreris , « omnis vallis implebitur et mons
humiliabitur **. »

Nili. — Cum prius dixisset : Similis est fratrue-
lis meus capree, eic., nunc iterum ait : Revertere,
non ad montes Bethel, sed supra montes concavita -
(um. lllud quidem ut pridem factum narrans, hoc
autem imperative assumere ipsum jubens. Sed for-
Silan diversitas denominationis montium in quibus
fit, dubium solvit. Ibi enim dixit, in montibus Be-
thel, hic supra montes concavitatum. Fortassisigitur
jllud significat locum terre vicinum, hoc vero in-
fernum per concavitatem, ul id quod dicitur sit hojus
modi : Jampridem. quidem, o Sponse, assimilatus
es capree hinnuloque cervorum in montibus B»-
thel, ibi habitantes beneficiis aíliciens et contrarias
virtutes subigens. Restat autem ut et hi qui in ευ”
terraneo loco per mortem in omnes domninantcm
detinentur, beneficiis tuis perfruantur: vade igitur
et virtutes qux illic iuuperant odoratu quasi cervus
exaniimans dele.

Origenis. — Priora ad adolescentulas Sponsa di-
Xerat, eic.

Philonis. — Vel etiam revertere a Judgis ad gen-

(44) Patrol, t. XVII, col. 316. "E

1915

PROCOPII GAZ.EI

(016

teg. Montes autem justos dixit, propter sublimita- A δαίων εἰς τὰ ἔθνη. Ὄρη δὲ τοὺς δικαΐους ἔφη διὰ τὸ

tem; concavitatum vero propter humilitatem.

Cyrilli. — Rogat ut Sponsus infrugiferam Syn-
agogam relinquat, et veniat ad eos qui ex con-
cava et humiliata olim, atque idololatrica anima ad
caelestem celsitudinem ascenderunt.

CAP. lll.

VEns. 1-2. In cubili meo, ín noctibus quasivi
quem dilezit anima mea ; quesivi eum, el non inveni
eum ; vocavi eum et non audivit me. Exsurgam nunc
et circuibo in civilate, in foris ei in plateis, et que-
ram quem dilexit anima mea; quaesivi eum εἰ non
inveni eum: vocavi eum εἰ mon obaudivit πιο. Inve-
nerunt me custodes qubcircumeunt incivitate : Num-
quid quem dilexit anima mea vidistis ? Quam modi.

ὑφηλόν * χοιλωμάτων δὲ διὰ τὴν ταπεινορροσύνην,

KvplAAov. — Alzet τὸν Νυμφίον, τὴν ἄχαρπον
ἀπολεῖψφαι συναγωγὲν, vai ἐλθεῖν ἐπὶ τοὺς τῆς χοί-
λης xa! τεταπεινωµένης πάλαι xa εἰδωλολατρούσης
ψυχῆς ἐπὶ obpávtoy ὕψος ἀναθάντας.

ΚΕΦΑΛ. I".

a'.-E. "Exl τὴν κοίτην µου ἐν γυξὶν ἐξεζήτησα
ὃν ἠγάπησεν ἡ ψυχή µου" ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ
οὐχ εὕρον αὐτόν ' ἐχάεσα αὑτὸν ,xal οὐχ ὑπ-
ἠκωυσέ µου * ἀναστήσομαι δὴ xal κυκΛώσω ἐν τῇ
πό.Ίει, ἐν ταῖς dyopaic, καὶ év ταῖς π.ατείαις *
καὶ ζητήσω ὃν ἠγάπησεν ἡ γυχή µου" ἐζήτησα
αὐτὸν, xal οὐχ εὗρον αὐτόν * ἐἑκάλεσα αὐτὸν, καὶ
ovx ὑπήκουσέ µου" εὕροσάν µε οἱ τηροῦντες, οἱ

cum [uit, cum (ransivi ab. ipsis, quoadusque inveni B χυκ.ἰοῦντες ἐν εῇ nóAsw Mh ὃν ἠγάπησεν ἡ

quem dilexit anima mea, Tenui eum, et non dimisi
eum, donec introduxi eum in domum matris mec et
in cubiculum ejus que concepit me.

Gregorii. — Sponss* narratio philosophica est:
per ea qua de senarrat, statuit ac docet quem-
admodum erga divinum numen se gerere debeant
superna pulchritudinis amatores. Bifariam enim
dividitur rerum creatarum natura ex suprema di-
visione. Nam aliud quidem est et sensile et mate-
riatüm ; aliud autem quod intelligentia percipitur
el est expers materia. ursus autem cum qua in-
telligentia percipitur natura bifariam sit divisa,
«lia quidem est increata et creatrix semper eodera
modo se habens ;alia vero creata et particie
patione ejus quod supereminet, in. bono semper
conservatur et in eo augetur, et in majus mutatur,
semper ad id quod melius est se extendens et nun-
quam a desiderio cessans. Postquam igitur etiam
Sponsa tantis ascensibus sublimata, et ex virtute
in virtutem profecta, ut summum spei bonorum
assecuta esse videatur ; boni tamen indigam se vi-
dit, merito lamentatur, et ut que necdum habeat
diligentiz propositum angitur οἱ est perplexa, eam-
que perplexitatem animi narratione sua profert in
publicum. Et ubi rcperit quem quzrebat describit
: ermone: perfectiorem insuper boni participationem

ψυχή µου ἴδετε; ὡς μιχρὸν ὅτε xapnA0ov ἀπ'
αὐτῶν, ἕως οὗ εὕρον ὃν ἠγάπησεν 7) ψυχή µου;
ἐχράτησα αὐτὸν, xal obx ἀφῆκα αὐτὸν, ἕως οὗ
εἰσήγαγον αὑτὸν εἰς οἶκον μητρός µου καὶ εἰς τὸ
ταμιεῖον τῆς συ.1.1αδούσης µε. .
Γρηγορίου. --- Τὸ τῆς Νύμφης διήγημα, φίλοσο-
φίας ἐστί - 6c ὧν τὰ περὶ αὐτὴν διεξέρχεται: ὅπως
δεῖ περὶ τὸ θεῖον ἔχειν τοὺς ἐραστὰς τοῦ ὑπερχειμέ-
νου χάλλους δογµατιζούσης. Διχῃ γὰρ τέτρηται χατὰ
τὴν ἀνωτάτω διαίρεαιν fj τῶν ὄντων φύσις ' τὸ μὲν
γάρ ἐστιν αἰσθητὸν xal ὑλῶδες, τὸ δὲ vontbv xai
ἄθλον. Πάλιν δὲ τῆς νοητῆς φύσεως διχη ὃ,ηρηµέ-
νης, ἡ μὲν ἄχτιστός ἐστι xal ποιητιχὴ, πάντοτε
ὡσαύτως Éyouca* fj δὲ χτιστὴ, xal τῇ µετουσίᾳ τοῦ
ὑπερέχοντος ἐν τῷ ἆγαῷ διὰ παντὸς συντηρεῖται ᾽
xal πρὸς αὐτὺ αὔξεται xal πρὸς τὸ μεῖζον ἀλλοιοῦ-
ται ἀεὶ πρὸς τὸ χρεῖττον ἐπεχτεινομένη, xal μηδὲ-
ποτε τῆς ἐφέσεως λήγουσα" ἐπεὶ οὖν xal ἡ Νύμφη
τοσαύταις ἀνόδοις ὑφωθεῖσα, xal ix δυνάµεως εἰς
ἑύναμιν πορευοµένη, τοῦ ἀκροτάτου τῶν ἀγαθῶν ἑλ-
πίδος τετυχηχέναι ἑἐδόχει, ἑνδεᾶ δὲ ἑαυτὴν τοῦ γα -
θοῦ καθεώρα, εἰχότως ἀπ.δύρεται’ καὶ ὡς µήπω
σχοῦσα τὸ τῆς προθυµίας προχείµενον ἁμηχανεῖται
καὶ δυαχεραίνεται xal τὴν τοιαύτην ἁμηχανίαν δη-
μοσιεύει τῷ διηγἡµατι’ xal ὅπως εὗρε τὸν δητούμε-
vov ὑπογράφει τῷ λόγῳ ^ τὴν μὲν οὖν τελειοτέραν
τοῦ ἀγαθοῦ µετουσίαν, χοίτην ὀνομάζει xal νύκτα
λέγει τὸν τῆς χοίτης χαιρόν * διὰ δὲ τοῦ ὀνόματος

lectum appellat, et noctem dicit tempus concubii : D τῆς νυκτὸς, ἑνδείχνυται τῶν ἁοράτων τὴν θεωρίαν,

per nomen autem noctis ostendit contemplationem
eorum 19 non cadunt sub aspectum, juxta Moy-
- gem in caligine versantem, in qua erat Deus , qui
« posuit tenebras latibulum suum, » ct Propheta
canit « In circuitu suo **. » In qua cum fuerit tum
docetur tantum abesse ut ascenderit ad perfectio-
nem, ut qui ne principium quidem attigerit. Jam
enim, inquit, tanquam iis qus sunt perfecta, di-
gnata, eL tanquam. in. lecto. quopiam eorum quz
sun! coguita coniprehensionis requiescens, quando
cram intra ea que non cadunt sub aspectum, reli-
ctis sensibus, quando continebar divina nocte qua-

- *

9 ΠΠ, Πος. xx, 12; Psal. xvn, 12.

κατὰ τὸν ἓν τῷ γνόφῳ Μωσέα, ἓν ᾧ ἣν ὁ θεὸς ὃς,
« Ἔθετο σχότος ἀποχρυφὴν αὐτοῦ, » χατὰ τὸν Προ-
φήτην, « Κύκλῳ αὐτοῦ * » ἓν ᾧ χαταστᾶσα τότε δι-
δάσχεται τοσοῦτον ἀπέχουαα τοῦ ἐπιθῆναι τῆς τε-
λειότητος, ὅσον οἱ μηδὲ τὴν &pykv ἑἐγχειρήσαντες *
ἤδη γάρ φησιν ὡς τῶν τελείων ἀξιωθεῖσα, καθάπερ
ἐπὶ κοίτης τινὸς τῆς τῶν ἐγνωσμένων χαταλήψεως
ἑμαυτὴν ἀναπαχύουσα "ὅτε τῶν ἀοῤάτων ἑντὸς ἔγε-
νόμτν χαταλιποῦσα τὰ αἰσθητήρια ὅτε περιεσχέθην
τῇ θείᾳ νυχτὶ, τὸν γνόφῳ κεχρυμμένον ἀναζητοῦσα,
τότε μὲν τὶν ἀγάπην πρὸς τὸ ποθούµενον ἔσχον ᾿
αὐτὺ δὲ τὸ ἀγαπώμενον, δ.έπη τῶν λογισμῶν Thy

luii

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1618

συλλαδὲν. ἑξήτουν γὰρ ajvbv ἐπὶ τὴν χοίτην µου, A rens eum qui latebat sub caligine; tunc quidem

ὥστε γνῶναι τίς kv νυξὶν ἡ οὐσία, ποθεν ἔρχεται, εἰς
τί χαταλήγει, kv. lvi ἔχει τὸ εἶναι, ἀλλ οὐχ εὗρον.
Εἶτά φησιν, Ἐχάλεσα αὐτὸν τὸν ἀχατανόμαστον ὣς
ἑνην ὀνομάζουσα xai οὐχ ἐπήχουσέ µου’ οὐ γὰρ ἦν
ὀνόματος ἔμφασις fj χαθιχνουµένη τοῦ ζητουμένου *
τότε τοίνυν ἔγνων, ὅτι τῆς µεγαλοπρεπείας τῆς δό-
ξης τῆς ἁγιωσύνης αὐτοῦ οὐχ ἔστι πέρας. Όθεν δι-
ανίστησιν ἑαυτὴν χαὶ περιπολεῖ τῇ διανοἰᾳ τὴν ὑπερ-
χόσμιον φύσιν, fiv ἐχάλεσε πόλιν, ἐν ᾗ ἀρχαὶ xoi
χυριότητες χαὶ οἱ ταῖς ἑξουσίαις ἁποτεταγμένοι θρό-
vot, Ἡ τε τῶν ἑπουρανίων πανήγυρις * ὃ «b τῆς πλα-
τείας διασηµαίνει ὀνόματι’ μὴ εὑροῦσα δὲ Lv αὐτοῖς
τὸ ποθούμενον, χαθ) ἑαυτὴν ἑλογίσατο. μὴ ἄρα xàv
ἐχείνοις ληπτόν ἐστι τὸ παρ' ἐμοῦ ἀγαπώμενον * διὰ
δὲ τῆς σιωπῆς ἑνδειξαμένου τὸ ἀκατάληπτον, πᾶν
τὸ εὑρισχόμενον ἀφεῖσα μόλις ἔγνω τὸ ζητούμενον,
ὡς Ev τῷ μὴ εὑρίσχεσθαι τί ἐστιν, ὅτι ἐστὶ γινώσκε-
ται. Διό φησιν, "Ote μιχρὺὸν παρΏλθον΄ ἀπὺ πάσης
κτίσεως, πᾶσαν ἀφεῖσα καταληπτιχὴν ἔφοδον, τῇ
πίστει τὸν ἀγαπώμενον εὗρον * δι fic α’τὸν καὶ κρα-
τήσω, ἕως ἂν ἐντὸς γένηται τοῦ ἐμοῦ ταµιείου, εἴ-
τουν χαρδίας * 3) τότε γίνεται δεκτιχἡ τῆς θείας αὖ-
τοῦ ἑνοιχήσεως, ὅταν ἔλθῃ πρὸς τὴν χατάστασιν
ἐχείνην ἓν f| τὸ χατ᾽ ἀρχὰς fjv ὅτε ἑπλάσθην ὑπὸ τῆς
συλλαθούσης μητρός ' Ἶτις ἐστὶν dj πρώτη τῆς συ-
στάσεως ἡμῶν αἰτία.

habebam dilectionem in eum quí desiderabatur ;
idipsum autem quod diligebatur evola5at ut id ap-
prehendere non possent cogitationes. Du:zrebam
enim ipsum in leeto meo noctu ut nosseim quz sit
ejus essentia, unde incipiat, quo desinat, in quo-
nam suam habeat essentiam : sed non inveni. Dc-
in:le, Vocavi, inquit, ipsumqui non potest nominari,
quoad fieri poterat eum nominans: et non obau-
divit ine : non enim erat nominis signi(icatio quie
pertingeret usque ad id quod quaerebatur. Tum
igitur cognovi quod magnillcentiz, glori, sancti-
tatis ejus non est finis. Unde excitat semetipsam
et obit cogitatione super mundanam naturam,
quam vocat civitatem, in qua sunt principa-
tus οἱ dominationes, ac potestatibus assignati
throni, "et coelestium conventus, quem significat

nomine plateze. Non fhveniens ibi dilectum, apud

se cogitaliat : Nüm forte etiam in illis comprehendi
potest illud quod a me diligitur ? Cum autem silen-
tio indicassent captum omnem superare, rericlo
universo quod inveniebatur, vix cognovit quod
quirebatur, quasi in eo quod nen inveniretur quid
esset, cognosceretur. Propterea dicit : Quando pau-
lulum pertransii ab omni creatura omnem dimit-
tens comprelrensibilem viam ac rationem, inveni
fide dilectum, per quam ipsum etiam tenebo, donec

fuerit. intra meum conclave, sive cor, quod tunc fit capax divine ejus habitationis, quando redierit ad
ilium statum im quo erat ab. initio quando fuit. effictumab ea matre qu: concepit, qua est prima causa '

uostrae constitutionis.

Nei.lov. — Καταστάσεις ἑαυτῆς bv αἷς Evévexo ἡ C Nili. —Status suosim quibus versata fuit Sponsa

Νύμφη διηγεῖται τὸν Λόγον ζητοῦσα xaX τὴν τελειό-
τττα xai vhv iv τελειότητι ἐπομένην * xal ταῦτά
φησι πρὸς τὴν τῶν λοιπῶν ὠφέλειαν διδάσχουσι ὅτε
οὐχ ἔστι μετὰ ἀναπαύσεως ζητοῦντα τὸ ποθούµενον
εὑρεῖν * ἀσχήσει γὰρ τῶν χαλῶν, ῥᾳστώνη πολέμιον'
*b γὰρ, "Eal τὴν κοίτην µου ἐκ νυξὶν ἐζήτησα
ὃν ἠγάπησεν ἡ ψυχή µου, τοιοῦτόν ἐστιν, ὡσανεὶ
τῆς Νύμφης διηγουµένης ταῖς νεάνισιν, ὅτι ἑνόμισα
χοῦφον εἶναι xat εὐχερὲς, τὸ κτήσασθαι τὴν ἀρετὴν
χαὶ την σοφίαν οἰκειώσασθαι ' xa ἐζήτουν οὐ μετὰ
πόνου, ἀλλ᾽ ἀνειμένως χαὶ ῥᾳθύμως, χαὶ τοῖς σωµα-
τιχοῖς ὡς χλίνῃ ἑπαναπαυομένη ἐπειδὴ δὲ ἡ ζήτη-
σις abcr) τῆς χαταλήψεως ἡστόχει, µετέδαλον ἐπὶ τὸ
ἐργάξεσθαι τὴν ἀρετῆν * διὸ εἴπον, ᾽Αγαστήσομαι
δἡ. xaX τὰ λοιπὰ, χαταλιποῦσα τὴν χλίνην, ἐπὶ τῷ
δι ἔργων ποιήσασθαι τὴν ζήτησιν » ἀλλ οὐδὲ τοῦτό
µε πρὸς τὴν εὕρεσιν ὡδήγησε. Δέον γὰρ ἑργαζομέ-
γης τὰ τῆς ἀρετῆς χρύψαι τὸν πόνον, ἐπιδειχτιῶσα
τοῦτον ἑδημρσίευον ἐν πλατείαις, xol ἀγοραῖς, τὸν
ἀνθρώπων ἔπαινον θηρωµένη. Av) οὐδ οὕτως εὑρεῖν
δεδύνημαι ' οὐδὲν γὰρ συντελεῖ πρὸς τὴν τῶν &ya-
θῶν χτῆσιν πόνος, ὅταν μετὰ φιλοδοξίας γίνηται.
"AX" ὅταν εὗρον αὐτὴν οἱ φύΆαχες οἱ τηροῦντες
ἐν τῇ πό1ει ' οὗτοι δὲ εἰσὶ λειτουργικὰ πνεύματα
διαχονοῦντα τῇ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων, ftot διοιχἠ-
σει τοῦ βίου ἐφεατῶτα * xal ἐρωτηθέντες περὶ τοῦ
ἀγαπωμένου, σιωπῇ παρῆηλθον αὐτὴν ὡς οὐχ ἀξίαν
ἀποχρίσεως ' ix τῆς ἀποστροφῖς στοχασαµένη ὡς

commemorat Verbum quzrens ae perfectionem, et
in perfectione mansionem : atque hzc ad reliquo-
rum dicit otilitatera, docens ficri non posse ut in
quiete quzerens quis desideratum inveniat, Exer-
citationi enim virtutum inimica desidia. lllud
enim : In lectulo meo in nociibus quesivi quem di-
lexit anima mea , est istius modi ae &i Sponsa di-
ceret. adolescentulis : existimabam levem esse ac
facilem virtutis possessionem et sapientiz familia».
ritatem, et quxsivi non cum labore, sed remisse,
ac in rebus corporeis tanquam in lecto quiescens.
Sed cum quizssitio ista comprehensione aberrasset,
conversa sum ad virtutis operationem : quocirca
dixi : Exsurgam nunc, etc., relinquens lectum ut per
opera instituam inquisitionem : sed nec hoc me ad
inventionem adduxit. Decebat enim ea quse virtutis
sunt operantem abscondere laborem ; sed hunc os-
tentans publicavi in plateis, et in foris, laudem ho-
minum venata. Quare nec sic invenire potui : nihil
enim confert ad bonorum possessionem labor cum
ostentatione factus. Sed quando invenerunt eam cu-
slodes qui circumierunt in civitate ; hi autem sunt
administratorii spiritus, qui.saluti liominum sub-
veniunt, sive gubernationi vilze przsunt ; et interro-
gati de dilecto ipsam velut responso indignam si-
lentio pertransierunt, ex hac avcrsione conjiciens
istiusmodi nequaquam illis placere ; opportune co-
gitavit ne inutilia laboraret, neque virtutis asperi. d

1019

ΡΗΟΟΟΡΗ 6Α741 .

1620

tatem sustinens propter quaesitam ab intuentibus Α οὐχ ἔστιν αὐτῆς εὐάρεστος & τοιοῦτος βίος, ἑλογί-

laudem, profectu frustraretur, et sic quasitum in-
venit, nullius alterius quam boni ipsiuscausa bonum
operata ac juste quod jus'uu est persequens : unde
etiam non multo post, sed statim, se invenisse dicit.
Modicum enim ut transivi, requirens inveni quem
diligit anima mea. Przdictos enim status transeunti
el ad perfectionem grassanti absque mora reperi-
tur Deus, dum quasi lucem cooperantem suscipit
veritatem ad ejus quod quzritur comprehensionem.
Quod enim est lux oculis, hoc illi veritas. Magnum
porro encomium Sponsa quod in sequentibus dicitur:
Tenui eum, elc., siquidem postulasse cum labore bo-
num fortasse multorum, sed constantiam conservare
paucorum : multi namque cum pervenerint ad id

gato δεόντως μὴ ἀνόνητα μοχθεῖν , μηδὲ -ὁὸ τραχὺ

τῆς ἀρετῆς ὑπομένουσα, ὑστερίζειν τῆς προχογῆς
διὰ τῶν ὀρώντων ἔπαινον" xal οὕτως εὗρε τὸ ζη-
τούµενον * οὐδενὸς ἑτέρου χάριν, fj; αὐτοῦ τοῦ χαλοῦ
τὸ ἀγαθὸν ἑργαζομένη * xaV δικαίως τὸ δίχαιον διώ-

xXouca * ὅθεν xal οὐ μετὰ πολὺ, ἀλλ᾽ εὐθέως εὑρτχέ-

ναι λέγει. Μικρὸν γὰρ ὡς παρΏλθον ἀπ' αὐτῶν,
εὗρον ὃν ἠγάπησεν ἡ Ψυχἠ µου’ τῷ Υὰρ παρελθόντι
τὰς προειρηµένας χαταστάσεις, xal φθάσαντι ἐπὶ
τὴν τελειότητα, ἀνυπερθέτως εὑρίσχεται ὁ θεός"
αυνεργὸν ὡς φῶς τὴν χατάληψιν τοῦ ζητουμένου.
Ὅπερ yáp ἐδτι φῶς ὀφθαλμοῖς, τοῦτο νῷ ἀλήθεια ᾽
μέγα δὲ ἐγχώμιον £y τοῖς ἕξης εἴρηται τῆς Νύμφης,
τὸ, Ἐχράτησα αὐτὸν, χαὶ ἑξῆς * χτήσασθαι μὲν γὰρ

quod studiose quxrebant, vel satietatem ejus suc- B πόνῳ τὸ καλὸν, ἴσως πολλῶν φυλάξαι δὲ τὴν ἐπι-

cessu temporis capientes, vel alio studium deflecten-
tes desistunt et paulatim negligentes cxcidunt ab
optimo habitu, plurimum inutilis assumentes labo-
ris.llzc vero ut laborum experta est bonitatem, non
retvocessit, sed zsqualem servavit promptitudinem,
donec vere familiarem sibi redderet desideratum,
usque ad intima penetralia introducens virtutem,
Introduxit enim illam nonin vestibula, vel atria, sed
domus penuarium seu cubile.

μονὴν, ὀλίγων ' οἱ μὲν γὰρ πολλοὶ ὅταν φθάσωσιν
ἐπὶ τὸ σπουλαζόµενον, f) πόρον λαδόντες αὐτοῦ τῷ
χρόνῳ, περὶ ἕτερα τὴν προθυµίαν ἀποχλίναντες,
ἀφίστανται: xal μιχρὸν ἀἁμελήσουσιν, ἐχπίπτουσι
τῆς ἀρίστης ἔξεως, πολὺν ἀχρειοῦντες πόνον ' αὕτη
δὲ χαµάτῳ εὑροῦσα τὸ ἀγαθὸν, οὐκ ἑνόστησεν εἰς τὰ
ὀπίσω, ἀλλ' ἴσην ἐτήρησε τὴν προθυµίαν, ἕως Υντ-
σίως ᾠχειώσατο τὸ ποθούµενον * µέχρι τῶν ἑνδοτά-
των ταµιείων εἰσοιχίσασα τὴν ἀρετὴν, εἰσῆγαγεν

αὑτὸν cüx ἐν προθύροις f| προαυλίοις, ἁλλ᾽ ἐν τῷ ταµιείῳ τοῦ οἴχου,

Origenis. — Cum de mysteriis nuptiarum

previis egisset, etc.

Dpiyrévrovc. — Περὶ τῶν πρὺ τοῦ Yápou µυστη-
piov εἰπὼν, x. τ. λ. (45).

Cyrilli. — Mulieres significat quie venerunt una C ἍΚυρί1λου. — Τὰς γυναῖκας δηλοῖ, τὰς ἑλθούσας

Sabbatorum mane diluculo ad monumentum Jesu
et nou invenerunt eum : quod igitur in lecto vel
^ lecto ait vel lectum suum Domini monumentum
vocat, secundum quod illi consepelimur, sed non
reperit ipsum audiens : « Non est hie, surrexit
cnim **: » et invenerunt. eam custodes angeli quos
etiam interrogat : « Übi posuistis Dominum ? » sed
""interrogatos transeunti occurrit dicens : Salvete.
Propter ea dicit : Quam modicum fuit cum transivi

ab ipsis. quoadusque inveni. Id est, et inveni οἱ

non dimittam eum. Tenuit enim pedes ejus et au-
diit: « Noli me tangere **. » Domum autem
matris congregationem apostolorum vocat ad quam
abiens, nuntiavit Christi resurrectionem.

Vgns. 5. Adjuravi vos, filie Jerusalem, in virtutibus
et in viribus agri, si. suscitaveritis et exsuscitaveri-
tis charitatem quoadusque velit.

Gregorii. — Rursus propter mutuum amorem
discipulas quoque animas alloquitur, quas antea
comparatione pulchritudinis Sponse, quam lilio
assimilaverat, spinas omnino appellaverat, el per
adjurationem muudi potestatum facit assurgere ad
parem modum charitatis ut voluntas Sponsi εἰι
eliam in eis fortis. Reliqua vero in praecedenti
sermone declarata sunt.

Nili. — Hoc secundum adjurat filias Jerusalein

9 Matti, xxvi, θ. *! Joan. ασ, ΕΤ.

μιᾷ Ῥαθθάτων ὄρθρου βαθέως ἐπὶ τὸ μνῆμα τοῦ "In-
σοῦ, καὶ μὴ εὑρούσας αὐτόν ' τὸ οὖν ἐπὶ τὴν χοίτην,
ἡ ἀπὸ κοίτης φῆῃσὶν, f) χρίτην ἑαυτῆς τὸ τοῦ Κυρίου
μνῆμα χκαλεῖ, χαθὺὸ συνθαπτόµεθα αὐτῷ ' ἁλλ᾽ οὐχ
εὗρεν αὐτὸν ἀχούσασα, οὐχ ἔστιν ὧδε * Ἠγέρθη γάρ;
xai εὗρον αὐτὴν οἱ τηροῦντες ἄγγελοι, οὓς xat ἔρω-
τᾷ, « Που τεθήχατε τὸν Κύριον; » ἀλλὰ παρελθούση
τοὺς ἑρωτηθέντας, ὑπήντησε λέγων, Χαίρετε ᾽ διό
φησιν, Ὡς μιχρὸν παρῆλθον ἀπ αὐτῶν ἕως εὗρον ’
καὶ οὐχ ἀφήσω αὐτόν ' Expátnos γὰρ τοὺς πόδας αὖ-
τοῦ, xat ἤχουσε, « Μῆ μοῦ ἅπτου. » Οἶχον δὲ μητρὸς
τὴν συναγωγὴν ἁπηωστόλων qnoi, εἰς ἣν ἀπελθοῦσα
εὐηχγελίζετο τοῦ Χριστοῦ τὴν ἀνάστασιν.

ε’. Ὥρκχισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ἱερουσαὰὴμ, ἑν'
ταῖς δυνἆμεσι καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ,
éàr ἐγείρητε καὶ ἐξεγείρητε τὴν ἀγάπη», ἕως ἂν
θε ήσῃ.

Γρηγορίου. ---Πάλιν ὑπὸ φιλάλληλίάς, xal ταῖς
μαθητευοµέναις ψυχαῖς διαλέγεται͵' ἃς kv τοῖς ἔμπρο-
σθεν συγχρίσει τοῦ τῆς Νύμφης κάλλους τοῦ παρει-
χασθέντος τῷ χρίνῳ, ἀχάνθας ὁ λόγος ὠνόμασεν' καὶ
διὰ τοῦ ὄρχου τῶν ἓν τῷ xócpup δυνάµεων πρὸς τὸ
ἴσον τῆς ἀγάπης διανίστησι µέτρον * ὥστε τὸ θέληµα
τοῦ Νυμφίου καὶ ἐπ᾽ αὐτὸν ἐνεργὸν γενέσθαι ' τὰ δὲ
λοιπὰ ἐν τῷ φθάσαντι λόγῳ δεδήλωται.

Nel.lcv. — Τοῦτο δεύτερον ὀρχίδει τὰς θυγατέρας

NOTE.

(45) Patrol. t. XVII, col. 268, 969.

1651

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1033

Ἱερουσαλὴμ f, Νύμφη ἐξεγεῖραι τὴν ἀγάπην πάντως À ut exsuscitent dilectionem emnino dormientem,

καθεήδουσαν * ἡ δὲ ἔννοια δεδἠλωτάι.

ς’. Τίς αὕτη ἡ ἀνωδαίνουσα àx τῆς ἐρήμου ὡς
στεΛέχη καπνοῦ τεθυµιαµένη; σὄμύργα καὶ AtCa-
voc ἀπὸ πάντων κογιορτῶν μυρεψοῦ;

Γρηγορίου. — Ἐν ταῖς xav' ἀρετὴν πρηχοπαῖς οὗ
πάντοτε τῷ αὐτῷ παραμένουσι χαρακτῆρι, οἱ ἀπὸ
δόδης εἰς δόξαν διὰ της τῶν ὑψηλοτέρων ἐπιθυμίαν
μεταμορφούμενοι ’ ἀλλὰ πρὸς τὸν λόγον τῆς ἀεὶ χατ-
ορθωθείσης ἑχάστῳ διὰ τῆς τῶν ἀγαθῶν τελειότητος,
ἴδιός τις χαραχτὴρ τῷ βίῳ ἑἐπιλάμπει, ἄλλος ἐξ ἅλ-
λου γενόμενός τε καὶ φαινόµενος, διὰ τῆς τῶν ἀγα-
θῶν ἐπαυξήσεως. Δ.ό µοι δοχοῦσι ξενίζεσθαι πρὸς
τὸ φαινόµενον οἱ φίλοι τοῦ Νυμφίου * οἱ πρότερον μὲν
αὐτὴν ἑγνωχότες χαλὴν, ἀλλ ὡς ἐν γυναιξι χαλὴν,

μετὰ δὲ ταῦτα δι ὁμοιότητος χρυσίου μετὰ στιγµά- B

των ἀργνυρίου, τὸ κάλλος αὐτῆς ὡραῖζοντες ' νυνὶ δὲ
μηδὲν τῶν προλαθόντων σηµείων περὶ αὐτὴν χαθ-
ορῶντες, ἀλλὰ τὸ τῶν ὑψηλοτέρων χαρακτηρίζοντες,
θαυμάξουσιν, οὐ µόνον τὴν ἄνοδον, ἀλλὰ χαὶ ὅθεν
ἀνέδραμε * τοῦτο γάρ ἐστιν ὃ xal ἑπίτασιν ποιεῖ τῆς
ἐχπλήξεως ' ὅπερ µέχιστον τῇ Νύμφῃ ἑἐγχώμιον,
μαρτυροῦν τὴν πρὸς τὸ χρεῖττον παραλλαγὴν καὶ
µετάστασιν΄ µέλαινα γὰρ ἡμῖν, φησὶν, ἑωρᾶτο πρό-
«toy, αὕτη fj ἀναθαίνουσα Ex τῆς ἐρήμου ' xal πῶς
thv σχοτεινἠν μορφὴν ἀπεδύσατο; πῶς avi] χιονῶ-
δες ἁπαστράπτει τὸ χάλλος; f] ἔρημός ἐστιν ὡς ἔοι-
χεν χαὶ αἱτία τούτων, ἡ καθάπερ ἕἔρνος ἀναθάλλειν
αὐτὴν εἰς ὕγος ποιῄσασα xaX πρὸς τὸ τοιοῦτον µετα-
ὄάλλουσα χάλλος» ἐξ οἰχείων γὰρ πόνων δι ἔγκρα-
φείας τε xai ἐπιμελείας ἑκτήσατο τοῦτο γὰρ τὸ ἐκ
τῆς Epf uou ἀναδαίνειν αὑτήν ' οὕτω ποτὲ χαὶ ἡ τοῦ
προφήτου duyh διφώδης ἐγένετο τῆς θείας πηγῆς,
ἐπειδὴ αὐτῷ f) σὰρξ ἄθατός τε καὶ ἔρημος χαὶ ἄνν-
δρος γενοµένη, τὸ θεῖον δίψος ἑαυτῷ παρεδέξατο᾿ διὰ
πολλῶν τοίνυν ὑποδειγμάτων τὸ χάλλος αὐτῆς ἕρμη-
νεύουσι ἐπειδὴ δι ἑνὺς ἅπαν περιληφθῆναι οὐχ οἷόν
ts ἣν * πρῶτον μὲν γὰρ στέλεξι τὴν ὥραν αὐτῆς εἰκά-
ζουσι, xal οὐδὲ τοῦτο ἑνί * ἀλλὰ διὰ τοῦ πλήθους τὸ
πολυειδὲς xai ποιχίλον, τῶν ἀρετῶν ὑπογράφουσιν'
εἶτα χαπνὸς ἐχ θυµιαµάτων, εἰς τὴν εἰχόνα τοῦ xà-
λους παραλαμθάνεται' xal οὐδὲ οὗτος ἁπλοῦς, ἀλλὰ
αμύρνη xal λιδάνῳ συγχεχραµένος, ὡς µίαν γενέ-
σθαι τῶν ἀτμῶν τὴν χάριν * ὁ τοίνυν μέλλων ἑαυτὸν

sensus autem declaratus fuit.

Vsns.6. Que est ista que ascendit e deserto, ten-
quam truncus funi incensa, myrrha, thus. ab omni-
bus pulveribus unguentarii?

Gregorii. — 1n virtutis progressibus non semper
eamdem retinent formam qui a claritate in clari- .
tatem per subliiniorum desideria transfurmantur,
sed pro ratione perfectionis bonorum in quibus
se quisque semper exercuit, proprius quidam vitam
illucescft character, alius factus ex alio, et apparens
per augmentum bonorum. Quare mihi videntar
amici Sponsi tanquam rem novam adnirari id quod
apparet; qui prius quidem eam cognoverunt pul-
ehram , postea vero auri quoque similitudine cum
notis argenti ejus pulchritudinem decorarunt.
Nunc autem precedentium notarum nullam in ipsa
intuentes, sed a sublimoribus illam insignientes,
mirantur non solum ascensum, sed etiam unde as-
cenderit. Hoc est enim quod majorem affert stupo-
rem, quod maximum est Sponsa: encomium, testifi-
cans ejus in virtute progressum, et id quod melius
est mutationem ac trausformationem. QW enim,
inquit, prius videbatur nobis nigra, hac ascendens
de deserto, tenebricosam quodam modo formam
exuit et nivea refulget pulchritudine. Num desertuin,
ut videtur, est causa quod ipsa sicut virgultum as-
surgal in allum, ipsam in eam mutans pulchritu-
dinem? Ex propriis nempe laboribus per contineu-

, iam et diligentiam acquisivit pulchritudinem. Ilzc

est enim ipsius de deserto ascensio, lta etiam
aliquando Prophete anima fuit sitiens divinum
fontem **, postquain caro qua ei evaserat. deserta,
et invia, et inaquosa, divinam in se suscepit sitim.
Multis igitur. exemplis ejus explicant pulchritudi-
nem, quandoquidem uno non poterat universa
comprehendi. Nam primum quidem caudicibus seu
virgultis ejus assimilant pulchritudinem mec uni
solum ex illis, sed per multitudinem ac specierum
diversitatem, virtutum varietatem describunt. Dein-
de fumus ex suffilibus assumitur ad imaginem
pulcbritudinis, neque hic simplex, sed suflitibus
myrrhz οἱ thuris simul commistis, ut upa sit
vaporis gratia. Qui ergo se vult Dei dedicare cultui,

ἀνατιθέναι τῇ τοῦ Θεοῦ θεραπείᾳ, οὐχ ἄλλος ἔσται T) non aliter erit thus Deo, nisi. prius mortificaverit

λίδανος τοῦ θεοῦ θυμιώμενος, τοῦτο γὰρ τῇ τοῦ
Θεοῦ tuf] ἁφιέρωται, εἰ μὴ πρότερον νεχρώσειε
τὰ ἐπὶ τῆς γῆς µέλη’ fj γὰρ σμύρνα πρὸς τὸν ἕντα-
φιασμὸν τῶν σωμάτων οἰχείως ἔχει ὧν γενοµένων,
Tdv εἶδος τῶν κατ ἀῤετην ἀρωμάτων Ey τῷ χύκλῳ τοῦ
βίο, καθάπερ Ouslq τινὶ λεπτυνθέντων τὸν ἡδὺν ἐκεῖ-
vov χονιορτὸν, ὃν ἀναλαθὼν Ev τῷ ἄσθματι εὔπνους ví -
νεται τοῦ μεμυρισμένου πνεύματος πλήρης Υενόµενος.

Ὡριγένους. — Καλὴ λίαν dj &va6alvovsa , x.
t. 7. (46).

53 Psal, xLi, 2.

membra quie sunt super terram. Myrrha eniin apta
est ad corporum sepulturam : quae cum facta. fue-
rint, omne genus aromatum ex virtute in vite
eireulo tanquam $n aliquo mortario, in subtiles
partes commninutorum, suavem illum elflicit pulve-
rem quem qui accepit in anhelitu odorus eflicitur,

plenus spiritu unguenta redolente.

Origenis. — Valde pulclira est ania qux vita
rationeque ascendit, etc.

NOTE.

(16) Patrol, t. XVII, col. 269,

1623

PROCOPIÍ GAZ.EI

1€21

Nili. — Sponsa stuporem movit intuentibus, À Λεύίου. — "Έκπληξιν παρέσχε τοῖς ὁρῶσιν f

quod ct a deserto ascenderet et sicut truncus fumi
incensa foret, nec aliunde incensa quam a myr-
γιὰ et thure, ac pulvere unguentario. llc autem
omnia significant recessum 4 ferrenis negotiis.
, Anina enim a nialo abstinens et a pravis cessans
actionibus, atque zizaniorum sementem rejiciens
. jn deserto est. In. bonis vero operibus proficiens
incipit ascendere de deserto sicut truncus fumi
incensa. Quemadmodum enim fumus a terra. inci-
niens caudicatur quidem, sed in aere hzret quasi
radice cum flamma ligngrum implexam habens :
at cum inferne materia defuerit, a terra sejunctus
omnino secedit, parti commistus et in. semetipsum
resolutus; sic ania recedens a terrenis, et si pro-

Νύμφη * ὅτι χαὶ ἀπὸ ἐρήμου ἀνέδαινε, xaX ὡς στε-
λέχη χαπνοῦ τεθυµιαµένη, xo ὅτι οὐχ ἄλλοθεν τε-
θυµίασται, ἀλλ ἀπὸ σµύρνης xaX λιδάνου, χαὶ χο-
νιορτῶν μυρεφοῦ . ταῦτα δὲ πάντα σηµαίνει τὴν
ἀναχώρησιν τῶν γηΐνων΄ dj Ἱὰρ ἁποσχομένη τῆς
χαχκίας ὑνχῆ, xaX τῶν φαύλων πράξεων ἀργίαν ἄγου-
σα, xal τὸν τῶν ζικανίων σπορέα ἀρνησαμένη ἓν

ἑρήμῳ ἐστὶ, προχόπτουσα ἓν τοῖς ἀγαθοῖς ἔργοις δὲ,

ἄρχεται ἀναθαίνειν ἀπὸ τῖς ἐρήμου ὡς στελέχη xa-
πνοῦ τεθυµιαμµένη ὡς γὰρ ὁ χαπνὺς ἀρξάμενος ἀπὸ
τῆς γῆς, στελεχοῦται δὲ ἐπὶ τὸν ἀέρα, ὅμως δέχεται
ὡς ῥίσης τῆς συμπεπνιγµένης τοῖς ξύλοις φλογός "
ὅταν ὃΣ ἐχλίπῃ χάτωθεν ἡ ὕλη, διαζευχθεὶς τῆς Υῖς,
ὅλως ἀναχωρεῖ τῷ ἰδίῳ μέρει συνανα μιγνύµενος xal

ficiat ad coelestia, non primo in ista perfecte traus- B ἀναστοιχειούμενος εἰς ἑαυτόν: οὕτως ἡ τῶν γτΊνων

it quam omnino integre terrena reliquerit. Porro
myrrham et thus essc commistam trunco fumi
odorem honum, :corporis mortificationem et ex
continentiasubactionem declarat, cum quibus profi-
ciens velut unguento dccedentes imbuit. Sed et aro-
matum pulvis preedicationis sensui consentit, nan
et hic contactu terre tritus, extenualus.— faciei
ipsius süpernatat; motus vero pedibus transeun-
tium sublimis tollitur in altum abiens. Item hzre-
tíca quidem anima, cum forte bonum propter aliquid
et propter se facit, pulvis est aliquantulum a terra
elevatus, ct rursum facile in proprium descendit
locum, per suum ad inferiora affectum : sin eccle-
sias'ica rectaque fide Deo placendi fine sursum
germinans pulvis fit unguentarii, quze seblimi ra-
tione vivendi bonum dogmatum odorem admistum
habcat, potest etiam dogmatice dici de Ecclesia.
Siquidem hzc de deserto non labente virum as-
cendit myrrham et thus spirans, eo quod conjun-
eta sit Christo, quodque pulvere rerum mundanarum
prout par est utatur, ut ex his pulverem conficiat
unguentarii et per usum rationabilem id quod pul-
verulentum est in bonum Christi convertat odorem.
Nam qui minime consistentia sed a mundanae
auri ventis delata bGna per eleemosynam reddit
pretiosa, terr: pulverem facit pulverem unguentarii,
laudabili egenorum usu, quod in iis pulverulentum
et dissipabile est, commutans in aromaticum odo-
rem suavem et fere amicum Deo.

ἀναχωροῦσα ψυχη, κἂν προχόπτῃ ἐπὶ τὰ οὑράνια, οὗ
πρότερον µεθἰσταται τελείως ἐπ᾽ αὐτὰ, πρὶν ὀλοσχε-
pos; ἐχλίπῃ τὰ Υἠϊῖνα τὸ δὲ σμύρναν καὶ λίδανον
εἶναι την συναναμεμιγμένην εὐωδίαν τῇ στελέχη τοῦ
χαπνοὺ, τὴν νέχρωσιν τοῦ σώματος, xaX τὸν ἐξ ἐγ-
χρατείας ὑποπιασμὸν δηλοῖ μεθ) ὧν προχόπτουσα
ἐμύρινε τοὺς παρατυγχάνοντας ' καὶ ὁ χονιορτὸς δὲ
τῶν ἀρωμάτων, συὐμφωνός ἔστι τῷ τοῦ κηρύγματος
vofiuatu* χαὶ yxp οὗτος ἀπὸ τριθῆς τῆς παχείας γῆς,
λεπτὸς ἐπιπο]άζει τῷ προσὠπῳ ταύτης * χινούµενος
δὲ τοῖς τῶν ὁδοιπορούντων ποσὶ µετέωρος αἴρεται,
πρὸς Όψος χωρῶν., 'AXA' ἐὰν αἱρετικὴ quy) οὗσα
τύχῃ, ἡ τὸ καλὸν διά τι ποιοῦσα καὶ τὸ δι ἑαυτὸν,
χονιορτός ἐστι γῆς, ὀλίγον ὑψουμένη, xaY πάλιν εὖ-
χερῶς πρὸς τὸν οἰχεῖον χαταφεροµένη τόπον, διὰ «ty
πρὸς τὰ χάτω προσπάθειαν ' bày δὲ ἐχχλησιαστιχῇ
πίστει σχοπῷ τῆς πρὸς τὸ θεῖον εὐαρεστήσεως τὸ
ἄνω φυτὸν ἔχουσσ, χονιορτός ἐστι μυρεφοῦ, τῇ ὑψη; ἤ
πολιτείᾳ τὴν τῶν δογμάτων εὐωδίαν ἀναχεκραμμέ-
νην ἔχουσα * δύναται δὲ xol δογματιχῶς περὶ τῖς
Ἐχχλησίας λέγεσθαι ' ἀπὸ ἑρήμου Υὰρ τῆς μὴ ἐχού-
σης ἄνδρα, αὕτη ἀνέθη ' σμύρναν xaX λίθανον πνέ-
ουσα διὰ τὸ συντετάφθαι Χριστῷ ' χαὶ διὰ τὸ τὸν xo-
νιορτὸν τῶν χοσμινῶν πραγμάτων τὸ εἰς δέον ypf,-

σασθαι τούτοις, χονιορτὸν ποιῄσαι μυρεφοῦ * xai διὰ

τὴν εὔλογον χρΏσιν, τὸ χονιορτῶδες μεταδαλεῖν εἰς
εὐωδίαν Χρ.στοῦ * ὁ γὰρ τὰ μὴ ἑστῶτα, ἀλλὰ φερό-
μενα ὑπὸ τῶν ἀνέμων τῆς χοσμικῆς αὔρας, διὰ

D ἑλεημοσύνην ποιῶν τίμια, τὸν χονιορτὸν τῆς ic

ἑποίησε χονιορτὸν μυρεφοῦ * τῇ εὐλόγῳ χρῄσει τῶν δεοµένων, τὸ χονιορτῶδες αὐτῶν xal ἑσχεδασμένον,

| μεταθαλὼν εἰς ἀρωματικὴν εὐωδίαν χαὶ otov ὄντως θεοῦ.

Cyrilli, — Myrrha quidem quaudo cousepulta
Christo, tius vero quando simul cum ipso resur-
roit et divinitatem ejus participavit : et non hisce
solis ecclesiastica incensa est anima, verum ctiam
variis eognitionis contemplationibus; qui enim
accurate. disiinguit, et res eliam obvias minute
scrutatur. dici possit. unguentarius quodanmodo
esse, cum comminuat et in pulverein odoris suavi-
tatis reducat omuia oracula quze nunc sponsa. dici-
ttr adolevisse. Fortassis vero etiam qui non secun-
dum earneii Vivit,sed secundum spiritum, nequa-
quà:n cordc incrassa!us vatictaten: et omtiumodam

Κυρίλλου. — Σμύρνα μὲν, ὅτε σνντέθαπται Χρι-
στῷ διὰ τοῦ λιθάνου λίδανος δὲ, ὅτε συναναστὰς
αὐτῷ χεχοινώνηχε τῆς θεότητος αὑτοῦ) καὶ οὗ pó-
νοις τούτοις ἡ ἐχχλησιαστιχὴ τεθυµίασται duyh,
ἀλλὰ xai ποιχίλοις γνώσεως θεωρήµασιν’ ὁ γὰρ
ἄχρως διαιρῶν χαὶ µέχρι τοῦ τυχόντος λεπτῶς ἔρευ»
νῶν τὰ πράγματα, λέγοιτ ἂν µυρεφός πως εἶναι,
λεπτύνων χαὶ εἰς xóviv ἄγων πάντα τὰ τῆς εὐωδίσς
λόγια * & νῦν qj Νύμφη λέγεται τεθυµίασται. Τάχα δὲ

— καὶ ὁ uh γατὰ cápxa θιοῦς, ἀλλὰ χατὰ πνεῦμα, µη-

δαεμῶς πακονθεὶς τΏν xapolas τὸ ποιχ[λον xal παν-
τοδατὸν Ge.) της εὐοξίας, εἰωξίαν &z5 πάντων

1525

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1626

ποιεῖ τῶν νῦν οὕτως ὀνομαζομένων xovtopsby µυρε- À odoris servans suavitatem, ex omiibus qux nunc

qos. Λέγει ὃ ἄν τις xal ὡς ἡ ἁγία xaX ἐχχλησιαστικὴ
Qyh, τὸ τέχνον moth ἑρήμου θεοῦ, ἀπὸ συναγωγῆς
ἐθνῶν ἀναδαίνει ἀπὸ τῆς ἐρήμου * χαταλιποῦσα μὲν
δόγματα xal λόγους xai πράξεις, τὰ ἔρημα θ:οῦ *
ἀναθαίνουσα ἐπὶ τὰ τοῦ θεοῦ.

C, η’. Ιδοὺ ἡ xAirn Σαϊομών' ἐξήχοντα δυ-
φατοὶ κύκ.2ῳ αὐτῆς ἀπὸ δυγατῶν Ἱσραή.ὰ, záv-
τες χατέχοντες ῥομφαίαν, δεδιδαγµένοι xóAepor-
dxhp ῥομφαία αὑτοῦ ἐπὶ τὸν μηρὸν αὐτοῦ ἀπὸ
θἀάμόους ἐν γυξίν.

ΦίΊωνος. — (M1) Κλίνην τὸ μνῆμα Χριστοῦ λέγει.

Ἑξήχοντα δυνατοὶ, τὸ πλήρωμα τῆς τελειώσεως
οἱ τηροῦντες τὸν τάφον " oi καὶ τοῦ σεισμοῦ γενοµέ-
νο, ἐξεθαμθήθησαν xaO" ἣν ἀνέστη ὁ Χριστὸς νύχτα.
Δύο δὲ ῥομφαίας ἔχουσιν οἱ τοῦ Χριστοῦ. τὴν μὲν
εἴργουσαν τὰ σπερματιχὰ, f τίς ἐστιν ἐπὶ μηρῶν,
ξὰ τὴν τῆς σωρροσύνης ἑγχράτειαν * τὴν δὲ τὰ ψευ-
Un διαχόπτουσαν δόγματα dj δὲ ῥομφαία, πρὸς τὸ
p θαμόεῖσθαι τὸ σκότος.

Γρηγορίου. — Μετὰ τὴν ἐπὶ τῷ χάλλει µαρτν-
pla», οἱ φίλοι τοῦ Νυμφίου, καὶ παρασχευασταὶ τοῦ
ἁγίου θαλάμου, xal τῆς χαθαρᾶς Νύμφης προµνή-
ἄτδρες, ὑποδειχνύουσιν αὑτῃ τῆς βασιλικΏς χλίνης
τὸ χάλλος ὡς μᾶλλον εἰς ἐπιθυμίαν τὴν Νύμφην ἁγά-
Τοιεν, τῆς θείας τε xal ἀχράντου μετ αὐτοῦ συµ-
6.ώσεως. "Ott μὲν οὖν i» τῆς ἱστορίας ὁ περὶ τῆς
χλίνης λόγος οὐχ ἔστιν, εὔδηλον ix τῶν σωματικῶς
περὶ τοῦ Σαλομῶντος ἱστορηθέντων, οὗ καὶ τὰ βασί-
Asta xal τὴν τράπεζαν, χαὶ τὰ λοιπὰ, ὁ λόγος ὑπ-
έγραφεν ἀχριθῶς ' χαινὸν γάρ τι χαὶ παρηλλαγμένον
περὶ τῆς χλίνης οὐδὲν εἶπεν. Ὥστε ἀνάγχη μὴ παρα-
μεῖναι τῷ γράµµατι, ἀλλὰ δι’ ἀχριθοῦς χατανοῄσεως
μεταθαλεῖν τὸν λόγον εἰς πνευματικὴν θεωρίαν, τῆς
ὑλιχῆς ἑμφάσεως τὸν νοῦν ἁποστῆσαντες * ἔριχε τὸ
θεῖον κάλλος, ἓν τῷ φοθερῷ τὸ ἐράσμιον ἔχειν, ἀπὸ
τῶν ἑναντίων τῷ σωματιχῷ κχάλλει δειχνύµενον.
Ἐπειδὴ yàp f; £p mato τῶν σωμάτων ἐπιθυμία 'τοῖς
τῆς σαρχὸς µέλεσιν ἐγχαθημένη, χαθάπερ τι σύντα-
rua λῃστριχὸν ἑν-δρεύει τὸν νοῦν xal αἰχμάλωτον
ἆγει, πρὸ; τὸ ἑαυτῆς βούλημα συναρπάσασα , διὰ
touto ἀχόλουθόν ἐστιν Ex τῶν ἑναντίων τῆς σωµα-
τιχῆς διαθέσεως τὸν θεῖον ἔρωτα γίνεσθαι ' ὥστε el
ἐχ ταύτης Ὑίνεται λύσις xaX ἄνεσις χαὶ βλαχώδης
διάθεσις, ἐχεῖ τὴν ἐπὶ φόθον τε χαὶ ἀκατάπληχτον
ἀνδρείαν, Όλην τοῦ θείου ἔρωτος Ὑίνεσθα, : τοῦ γὰρ
ἀνδρώδους θυμοῦ τὸν τῆς ἡδονῆς λόγον χαταπτοή-
σαντός τε xal φυγαδεύσαντος, οὕτω τὸ χαθαρὺν τῆς
Ψυχῆς ἀναφαίνεται χάλλος, μηδενὶ πάθει σωματιχῆς
ἐπιθυμίας χαταῤῥυπούμενον, (ὐχοῦν ἀναγχαίως ἡ
νυμφικὴ τοῦ βασιλέως χλίνη, τοῖς ὁπλίταις ἐν χύ-
χλῳ διαλαµθάνεται’ ὧν ἡ τοῦ πολεμεῖν ἐμπειρία,
χαὶ τὸ πρόχειρον ἔχειν ἐπὶ τοῦ μηροῦ τὴν ῥομφαίαν,
θάμθος χαὶ ἔχπληξιν ἐμποιεῖ τοῖς σχοτεινοῖς λογι-
σμοῖς, τοῖς ἓν νυξί τε xal σχοτομήνῃ τοῖς εὐθέσι τῇ

'sunt pulvis nominata facit pulverem unguentarii.
Dixerit porro aliquis quomodo sancta. et ecclesia-
stica auima filia quondam desert:e à Deo congre-
gationis gentium, asceudat de deserto, relinquens
quidem dogmata et rationes atque opera Deo va-
cua, ad ea vero qux» Dei sunt ascendens.

Vens. 7, 8. Ecce lectus Salomonis : sexaginta po-
tentes in circuitu ejus ez potentibus Israel, omnes te-
nentes gladium, docti bellum ; vir gladius ejus super
femur ejusa pavore in noctibus.

Philonis. Lectum vocat Christi monumentum.
Sexaginta fortes sunt plenitudo perfectionis, qui ο»
todiunt sepulerum, qui et terrx: motu facto exterriti
fuerunt ea nocte qua Christus resurrexit. Duo
autem gladios habent hi qui sunt Christi : unum
quidem seminalia arcentem, qui est super femur
propter temperantiae continentiam, alterum vero
falsa dogmata resecantem. Gladius autem adest
ne tenebras metuant.

Gregorii. — Post datum de pulchritudine testi-
monium, amici Sponsi et qui parant thalamum
impollutum ac purz-Sponsa pronubi ostendunt ei
regalis lecti pulchritudinem; ut Sponsam majori
accendant desiderio divin: et immaculate cum eo
vit: consuetudinis. Atque bunc quidem de lecto
sermonem non esse ex bistoria depromptum, patet
ex iis qua corporaliter de Salomone historie man-

C data sunt, cujus et regalia, et mensam ac reliqua

liber Regum accurate descripsit : novi autem et
diversi de lecto nihil dixit. Itaque necesse est, non
inh:xrere litterz,, sed per accuratam intelligentiam
sermonem huncad spiritalem transferre contem-
plationem, a materiali significatione mentem abdue
cendo ; consentaneum est ostendi divinam pulchri-
tudinem in terrore habere quid awmabilitatis, ex iis
qui sunt contraria corporee pulchritudini. Nam
quoniam passionibus obnoxia corporum cupiditas
membris carnis insidens, velut qu:edam predonum
turma menti insidiatur, eam s&epenumero captivam
ad suam a.ripiens voluntatem ; propterea est con-
sequens ul divinus amor fiat ex jis qui sunt con-
traria corporali cupiditati. Quo fit ut si hujus dux

D raerit. dissolutio, "mollisque et enervata dilfusio,

illic vehemens et qu:e perturbari non potest animi
magnitudo sit materia divini amoris; cum enim
ira fortis ac virilis insidiantis voluptatis turmas
perterruerit, et in fugam verterit, tum apparet pura
animz pulchritudo, nullo motu maculata corpora-
lis cupiditatis. Necessario igitur, nuptialis legis
lectus ab armatis circeumdatur, quorum belli peritia,
eo quod super femur paratum habeant ensem, ter-
roreui affert et stuporem tenebrosis cogitationibus,
et iis qui in obscuro insidiantur, et sagittis appe-
tunt rectos corde. Quod enim obscenas voluptates

NOTAE.
(91) Κλνην-λένσ, in C. B. Ον να ρε ; quo autem s?quuutur ab i2540v3 ad: 27190»

Ρα) εἰ Gregorio.

1627

matura perspicuum fuerit, et ejus quod est in con-
textu. descriptione, omnes enim periti pugna : vir
gladius ejus super femur ejus. lievera | enim perito-
rum est ubi reluctari opottet. carni et sanguini,
tanquam feinori ensem habere accommodatum. Qui
ergotemperantiie gladio accinctus est, hic incorrupto
lecto awabilis exsistit, unus ex fortibus Israel, et
dignus qui referatur in catalogum sex ginta. Cum
autem ]srael fiat oinnis qui servatur, tanquam mens
Deum intelligens; qui enim. Deum vident. proprie
hanc habent. denominationem. Proprium est autem
istiusmodi nullo sensu aspicere ad peccatum. Ea de
causa fit unus lectus regis quidquid servatur. Cum
euim sint duodecim tribus Israel, uno. quidem de
qualibet parte plenitudinis optimatum sumpto, in
quinque autem armotos pro numero sensuum hoec
uno diviso, duodecim tribus Israel faciunt sexaginta,

qui sint una acies, et unus exercitus et unus lectus, -

id est una Ecclesia et populus unus, et una Sponsa,
fient omnes sub uno tribuno militum, et concio-
natore et Sponso compdcti et concinnati in unam
corporis conjunctionem, in femoribus ense accincti,
sive unicuique sensui accominodatum sibi gladium
ad percellendas contrarias cogitationes protenden-
tes. Tot. itaque divinam in sensibus induti pano-
pliam cingunt lectum regis, proprium nempe cor
in quo Sponsus requiescit : per lectum enim re-
quiem designat, quam tamquam armati custodiunt
sine passione et cum püritate,
nas in tenebris ac noctibus insidiantes exterreant,
Lectus porro aliter est. notitia Dei, In qua quiescit
is qui ad ipsum accedit.

PROCOPII GAZ.EI

d:l^-t εἰ perimat, eorum qui lectum ambiunt ar- À χαρδίᾳ λαχῶσι xal τοξεύουσιν "ὅτι vào. ἀναιρετιχὶι

sic ut dzmo- (

1628

τῶν ῥυπαρῶν ἡδονῶν λογισμῶν ἔστιν, ἡ τῶν περι-
εδτοχισµένων τῇ χλίνῃ ἑξόπλισις , δηλον ἂν γένοιτα
διὰ ες ὑπογραφῆς τοῦ λόγου, Πάντες γὰρ δεδι-
δαγµένοι πὀ.εμον, ἀνἡρ xal ἡ ῥομφαία αὐτοῦ
ἐπὶ τὸν μηρὸν αὐτοῦ. ᾽᾿Αληθῶς γὰρ εἰδότων ἑατὶν,
ὅπως ἀντιστρατεύεσθαι χρῆ τῇ σαρχί τε xai τῷ
αἵματι' ὃν τῷ τὴν ῥομφαίαν τῷ μηρῷ ἔχειν ἔφηρ-
µοσµένην. Ὁ τοΐνυν τῇ τῆς σωφροσύνης ῥομφαίᾳ
διεζωσµένος, οὗτός ἐστιν ὁ τῇ ἀφθάρτῳ xA vy ἐρά-
σµιος, εἷς τῶν δυνατῶν Ἱσραῇλ, xai τοῦ λόγου τῶν
ἑξέχοντα ἄξιος. Ἐπειδὴ δὲ Ἰσραὴλ γίνεται ἅπας 6
σωζόµενος, ἤτοι νοῦς ὁρῶν τὸν Θεόν * ὅσοι γὰρ βλέ-
πουσι τὸν θεὸν Ex τῆς ἑνεργείας, Χνρβίως τῇ mpos-
πηγορίᾳ ταύτῃ κατονομάνονται. Ἴδιον δὲ τοῦ τοιούτου,
τὸ μηδενὶ τῶν αἰσθητηρίων πρὸς ἁμαρτίαν βλέπειν"
τούτου χάριν µία χλίνη λέγεται Ὑίνεσθαι τοῦ βασι-
λέως πᾶν tb σωζόμενον * δώδεχα γὰρ τῶν τοῦ Ἰσ-
pa φυλῶν ὄντων, ἑνὸς μὲν ἀφ᾿ ἑχάστου μέρους
λαμβανομένου τοῦ τῶν ἀριστερῶν πληρώματος ) εἷς
πέντε δὲ ὁπλίτας χατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν αἰσθήσεωνν
τοῦ ἑνὸς τούτου µεριζοµένου, αἱ δώδεχα φυλαὶ τοῦ
Ἱσραὴλ ποιοῦσιν ἐξήχοντα * of τινες µία παράταξις,
xai στρατὺς εἷς ' xax µία χλίνη, τουτέστιν Ἐκχλησία
µία, xat λαὸς, xat Νύμφη µία οἱ πάντες γενῄσανται,
Ox! EX ταξιάρχη xal ἐχχλησιαστῇ χαὶ Νυμφίῳ πρὸς
ἑνὸς σώματος χοινωνίαν προσαρµοζόµενοι, διὰ τῶν
μηρῶν τὴν ῥομφαίαν προδαλλόµενοι ' εἴς' οὖν ἐχά-
στῃ αἰσθήσει τὴν πρόσφορον ἑαυτῇ ῥομφαίαν εἰς
χατάπληζιν τῶν Σναντίων λογισμῶν προθαλλόµενοι.
Τοσοῦτοι τοίνυν οἱ τὴν θείαν Ev ταῖς αἰσθήσεσιν ἓν-
δυσάµενοι πανοπλίαν, χυκλοῦντες τοῦ βασιλέως τὴν
ἰδίαν δηλονότι χαρδίαν, ἓν fj ἀναπαύεται à Νυμφίος

διὰ yàp τῆς χλίνης τὴν ἀνάπαυσιν Aot, ἣν ὁπλῖται φυλάττουσιν v ἀπαθείᾳ xal καθαρότητι’ ὡς ἐχθαμ»
θεῖν τοὺς Ev σχότῳ καὶ vov. ἑπηρεάζοντας δαίμονας ' χλίνη δὲ ἄλλως ἑπίγνωσις θεοῦ, δι Ti ἕπανα-

παύεται τοῖς πρὸς αὐτὸν ἑγγίζουσι.

Nili. — Lectum dixit corpus Dominicum, sexa-
ginta vero fortes, sive quis angelicas dicat virtutes
in circuitu hominis Dominici, juxta illud : « Ac-
cesserunt et ininistrabant illi **. » Et : « Angelis
mandatum cst de te **; » sive animas sanctorum,
eo quod doctz sint ad prelium aversus inimicum,
sic nominatas, non aberraverit a congruo ; qui et
gladium super femur habent, nam et qui agendi

lacultatem oratione ornant, et passiones ratione ῃ

mortificant, jure merito regem cingunt. Sexaginta
porro numero appellantur perfecti per omnia effecti
qui et constanter ac fortiter. vixerunt, Cubus enim
et quadratus numerus sexaginta, zqualis omnibus
snis undique partibus et inconcussus, ex quatuor
quindenis, et $ex decadibus, et duodecim quina-
riis et. viginti triadibus constans; atque ex his
snam habens firmitatem ac densitatem. Ideo enim
qui tales sunt etiam ex fortibus Israel electi sunt
tamquam fortibus fortiores. Fortassis vero etiam
qui nunc Ecclesiam defendunt et verbo οἱ operi-
bus, pro corpore Christi decertantes in circuitu

52 Malt. ix, 91. "* Psal. sc, 94.

Νείλου. — Κλίνην εἴρηχε τὸ Koptaxbv σῶμα᾽
ἐξήκούτα δὲ δυνατοὺς, εἴτό τις τὰς ἁγίας ἑἐρεῖ δυνά-
µεις χύχλῳ τοῦ Κυριαχοῦ ἀνθρώπου, κατὰ τὸ,
« Προσῆλθον xat διγκένουν αὐτῷ" » xat, « Tol; ἀγ-
γέλοις αὑτοῦ ἐντελεῖται περὶ coU* » εἴτε τὰς τῶν
ἁγίων ψυχὰς τὰς διὰ τὸ δεδιδάχθαι τὸν πόλεμον τὸν
κατὰ τοῦ ἐχθροῦ οὕτως ὠνομααμένας, οὐχ ἁμάρτῃ
τοῦ προσήχοντος ' of τινες ῥόμφαίαν ἐπὶ τοῦ μηροῦ
χατέχουσιν οἱ γὰρ χαὶ τὸ πραχτικὸν λόγῳ χοσµή-
4αντες, xal τὸ παθητιχὸν λόγῳ νεκρώσαντες, εὐλό-
γως χυχλοῦσι τὸν βασιλέα. To ἑξήχοντα δὲ προσαγο»
ρεύονται ἀριθμῷ, τέλειοι κατὰ πάντα γεγενημένοι,
χαὶ βεθηχότες ἑδραίως χαὶ παγίως ' χύθος γὰρ χαὶ

᾿πετράγωνος ἀριθμὸς, ὁ ἐφήχοντα, ἴσος πᾶσι τοῖς ἑαυ-

τοῦ πάντοθεν µέρεσι ᾿ xal ἀσάλευτος, ix τέσσαρων
πέντε xal δεχάδων, xa: ἓξ καὶ δεχάδων , xal πεντά-
δων δὲ χαὶ δύο, καὶ τριάδων εἴκοσι συνεστὼς , xal
τούτων ἔχων τὸ εἰρημένον πἀγιον. Διὰ τοῦτο γὰρ
ὄντες τοιοῦτοι xal ἀπὸ δυνατῶν "Iopat ἐξελέγησαν
ὡς δυνατῶν δυνατώτεροι ΄ τάχα δὲ χαὶ οἱ νῦν προ-

ασπίσοντες vs Ἐχκλησίας, χα) λόγῳ xai πράξδεσιν

1629

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1630

ὑπερμαχοῦντες τοῦ σώματος Χριστοῦ, χύχλῳ εἰσὶ A sunt lecti Salomonis. Quia verbo quidem lizreticis

εἲς χλίνης τοῦ Σαλοµών * διὰ μὲν τοῦ ἀνθίστασθαι
tip λόγῳ τοῖς αἱρετιχοῖς, ἐν τῇ χειρὶ χατέγουτες ῥομ-
Φαίαν ' διὰ δὲ τοῦ σωφρόνως xai ἑγχρατῶς β.οῦν,
ἐπὶ μηροῦ τὴν ῥομφαίαν φοροῦντες διὰ τοὺς νυχτερι-
νοὺς φόδους. Αγἡρ yàp, 7721, ῥομφαία αὐτοῦ ἐπὶ
τὸν μηρὸν αὐτοῦ ἁ τὸ θάµόδους ἐν γι ξίν' οὗ µόνον
γὰρ τοὺς φανεροὺς ἐχθροὺς ἕδαλλον τοῖς τῆς ἀληθείας
ἐλέγχοις, ἁλλὰ xal τὰς λαθραίους δεδοιχότες ἑπ-
πρείας, διὰ τοὺς ἐν σχοτομήνῃ τοξεύοντας, καὶ iv νυ-
χτὶ ἔμενον ὁπλοφοροῦντες, τὰς ἑφεδρείας τῶν ἐπι-
θούλων ὑφορώμενοι.

6’, v. Φορεῖον ἐποίησεν ἑαυτῷ ὁ Bacidsbe Σα-

ἑομὼν, ἀπὸ ξύ.ων τοῦ Λιδάνου ᾽ στύ.Ίους aitov.

ἐποίησεν ἀρτῦριο», καὶ àvdxAitov αὑτοῦ ypvclor:
ἐπίδασις αὑτοῦ πορφύρα, ἐντὺς αὐτοῦ .ἰιθόστρω-
τον * ἁγάπην ἀπὺ θυγατέρων Ἱερουσαήμ.

Θεοφί.Ίου. — Ξύλον τοῦ Λιθάνου, Ῥοὺθ ἡ Μωα-

τις, ἐξ οὗ Ίεσσαί' φορεῖον τοίνυν ἐστὶ τὸ σῶμα τὸ
Κυριαχόν.

Γρηγορίου. — "Οτι μὲν οὖν tv πολλοῖς Σαλομὼν,
εἰς τύπον τοῦ ἁἀληθινοῦ βασιλέως παραλαμθάνεται,
ὅηλον xai τὸ περὶ τοῦ Κυρίου μυστήριον ἐν ἐχείνῳ
«ῷ προσώπῳ διαγράφεται’ διὰ τῖς τοῦ φορείου τοί-
wv χατασχευῆς, ἡ περὶ ἡμῶν οἰχονομία τοῦ Κυρίου
διασηµαίνεται * πολυτρόπως vip ὁ Osb; ἐν τοῖς
ἀξίοις ἑαυτοῦ γίνεται * χαθὼς ἂν ἕχαστος ἔχῃ δυνά-
prox τε χαὶ ἀξίας,, οὕτως ἓν ἑχάστῳ Υινόμενος * 1j
ἵππος εὐήνιος δεχόμενος Eo! ἑαυτοῦ τὸν ἀγαθὸν &va-

ἑάτην οὕτως οὖν xaló τὸν Θεὸν ἑαυτῷ φέρων, qo- C

ρεῖον ἂν εἰχότως τοῦ εἰρηνικοῦ βασιλέως ὀνομάζοιτο"
Πολλαχοῦ δὲ πάλι» ὁ Λίδανος ἐν τῇ Γραφῇ τὴν ἄντι-
χειμέντν ἑνδείχνυται δύναμιν * ὡς v τῷ, Συντρί-
yet Κύριος τὰς κέδρους τοῦ Ar6drov, xal «ἴεπτυ-
νεί αὗὑτὰς, χαὶ τὰ ἑξης. Δηλοῦντος τοῦ λόγου, ὅτι οὗ
µόνον τὰ ἐχφυέντα παρὰ τῆς ἀντιχειμένης δυνάμεως
χαχὰ, ἡλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ ὄρος, fj πρώτη τοῦ xaxoU
ῥίζα, τὸ ὑποτρέφον τῶν τοιούτων χέδρων τὴν ὕλην
εἰς τὸ μὴ ὃν περιστήσεται. Οὐχοῦν ἡμεῖς μέν ποτε
τοῦ Λιδάνου ξύλα, ἕως ἂν ἐχείνῳ ἦμεν ἐριζωμένοι,
διά τε τοῦ ποντροῦ βίου xal τῆς τῶν εἰδύλων ἁπάτης;'
ἀλλ ἐπειδὴ ἐχεῖθεν ὑπὸ τῆς λογιχκῆς ἀξίνης ἐτμήθη-
μεν, χαὶ ἐν ταῖς τοῦ τεχνίτου χερσὶν ἐγενόμεθα,
φορετον ἡμᾶς ἑαυτοῦ ὀποίησε, µεταστοιχειώσας τοῦ

resistunt in manu gladios liohentes : at quia teu-
peranter ac continenter vivunt super femur gladium
ferentes contra timores nocturnos. Vir enim, in-
quit, gladius ejus super femur ejus a parore in. no-
ctibus. Non solum euim manifestos inimicos ejece-
runt argumentis veritatis, verum etiam clandestinos
insultus cum metuerent, propter eos qui sagittas
ejaculantur nocte. illuni, etiam in nocte man-
serunt armis induti, insidiantium insultus suspi-
cantes.

Vgns. 9, 10. Ferculum fecit sibi rex Salomon ex
lignis Libani. Columnas ejus [ecit argentum et recli-
natorium ejus aureum ; ascensus. ejus purpura , intie
mum ejus lapidibus stratum, charitatem α filiabus
Jerusalem.

Theophili, — Lignum Libaui est Ruth. Moabitis
quz peperit Jobed οἱ Jesse. Ferculum igitur est
corpus Dominicum.

Gregorii, — In multis quidem regem Salomonem
in typum veri regis assumi manifestum est, ac. Do- .
mini mysterium in ipsius persona describi. Per
ferculi igitur constructionem de nobis Domini di-
spensatio significatur ; multis enim modis est Deus
in eis qui sunt se digni, prout (let. uniuscujusque
facultas et dignitas, sic in unoquoque exsistens. Fit
enim sliquis quidem locus Dei, alius vero. domus,
alius autem sedes, et alius scabellum, Est etiam
aliquis qui effectus sit currus, vel equus qui habe-
nis facile regitur, suscipiets bonum suum sesso«
rem. Sic igitur etiam qui Deum in seipso fert, jure
merito ferculum pacifici regis nominetaür. Multis
rursum locis Libanus in Scriptura indicat adversa-
riam potestatem ut in isto : « Conteret. Dominus
cedros Libani et comminuet eas **, etc. » Per Li4
banum significante sermone, quod non solum nala
qui orta sunt ex adversaria potestate, sed etiam
ipse mons prima mali radix qui clam fovet ejus-
modi cedrorum sylvam ad nihilum redigetur. Nos
igitur fuimus aliquando ligna Libani, dum in illo
radices ageremus per malam vitam et per fraudem
demonum : sed postquam illinc per rationalem
securim excisi sumus et fuimus in manibus arlti-

ξύλου τὴν φύσιν, διὰ τῆς παλιγγενεσἰας εἰς ἀργύριον Ὦ ficis, is nos suum fecit ferculum, transmutata ligni

xai χρυσίον, xai εἰς εὐανθή πορφύραν, xai εἰς τὰς
τῶν χαρισµάτων διανομάς ' "Q μὲν γὰρ δίδοται,
χατὰ τὸν Ἀπόστολον, λόγος σοφίας, ἅλ.1φ χαρίσµα-
τα προφητείας, ἄλλῳ 65 ἄλλο τι τῶν ἑνεργημάτων,
πρὸς ὃ πἐφυχέ τε χαὶ δύναται ἕχαστος τὴν χάριν δέ-
ξασθαι ' fj ὀφθαλμὸς τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας
γενόμενος, ἢ εἰς χεῖρας τασσόµενος, ἡ ἀντὶ ποδὸς
ὑποστηρίξων' οὕτω xat ἐν τῇ τοῦ φορείου χατασχευῇ,
ὁ μέν τις στύλος, ὁ δὲ ἑπίδασις Ὑγίνεται, ἕτερος τὸ
πρὸς τῇ χεγαλῇ µέρος, 2 ἀνάκλιτον φησίν. Εἰἱσὶ ζοἰ-
νυν ἀργύριον piv, οἱ στύλοι τοῦ φορείου * αἱ δὲ τού-
των βάσεις, πορφύρα * Ex χρυσίου δὲ τὸ ἀνάχλ'τον,

* Psal. xxvii, 0,6. 7^ ll Cor. xu, 8.

nalura per regenerationem in argentum et aurum,
el florentem purpuram, et in. splendores gemma-
rum, nimirum in distributiones gratiarum. Nam
alii quidem, secundum Apostolum, dalur sermo
sapientie, alii donum propheiie ** ; alii. vero ali-
qua alia operationum , prout est unusquisquo
aptus natura et potest susciperé gratiam ; vel
oculus corporis Ecclesize factus, vel manuum tenens
locum, vel loco pedisfulciens ae stabiliens. lta
eliam in ferculi constructione alius. quidem esi
columna, alius vero ascensus, alius vero esi ea
pars quie est ad caput, quod. vocavit reclinatorium,

1031

PROCOPII GAZ EI

1632

in quo caput suum Sponsus, veclinat : gemuiis au- À àv ᾧ τὴν xegaAhv αὐτοῦ xàlvev ὁ Νυμφίος τοῖς δὲ

tem et l;pidibus pretiosis variatur quidquid. est
intus. Itaque. columna quidem intelligendze. pro
Ecclesi columnis, quibus plane purum et igne
examinatum argentum est eloquium regui ad
sublimem evchens vitz? rationem. Prdcipuum enim
regui indicium censetur esse purpura : principa-
uim. autem obtinens facultas in qua caput. suum
recliuet is qui. construxit ferculum, est purorum
dogmatum aurum. Quzxcunque autem latent et aon
apparent decorantur pura gemmarum conscientia,
quibus omnibus constat charitas filiarum Jerusa-
lem. Si quis autem velit ferculum quidem dicere
universam Ecclesiam, dividat autem ex differentiis
operationum jin personas aliquas partes ferculi,
sic quoque est facillimum unicuique ordini eorum
qui sunt in Ecclesia adaptare partes ferculi :
« Posuit enim Deus in Ecclesia primum apostolos,
secundum prophetas ", etc. » Ita ut per ha:c no-
mina qu» ad opificium ferculi pertinent, sacerdotes
ac doctores intelligantur, et. venerandam esse vir-
ginitatem qua in ferculo virtutu:n, puritate tan-
quam radiis quibusdain pretiosoruni lapidum co-
ruscet : ac per vite puritatem superne Jerusalem
(ilias ostendi, in quibus Dei charitas operatur.

Nili. — Ferculum est gestamen sedi simile quod
excipit sedentem : hoc autem fortasse Paulus est
« vas electionis?*, » Etenim thronum | ipsum vocat
sapientia alibi dicens : « Aderam cum secerneret
suam sedem super ventos "*, » Super ventos autein
secretus fuit per multitudinem tentationum ac pe-
riculorum, et quia ferebat semper ac referebat, vel
etiain quia levibus pedibus percurrebat universum
.Qrbem studio predicationis. Ferculum igitur hic
est ; mentem quidem labens aureum reclinatorium
in quo Sponsus requiescit, sermonuera vero colum-
nas argenti. Verbo enim apostolico firmatur eccle-
siastica praedicatio. Columnz igitur sunt sermones
propter firmitatem et. immulabilitatem ; argentum
vero propler probationem et indeficientiam Apostoli.
Quin et ascensus huie est purpura : nam qui per
cjus sermones incedunt ad regnum coelorum per-
veniunt, pre dignitate quasi purpurati incedentes,
ac cum Panlo dicentes : « Nostra autem conversa-
tio in celis est **, » Et intimum ejus lapidibus
constrolum, est! pretiosa virtutum et zqualis in
arcano cordis affectio, quas, quandoquidem funda-
mentum est Christus, tamquam lapides pretiosos
liuic superzedificat : quando vero est gressus, liunc
ferculi pavimento varium et floridissimum regiis
pedibus prseparat asceusum et secundum apostoli-
cam traditionem viventibus facilem et planum pro-
fectum operatur. Veletiam ineffabilem et obscurum
designat. Nam ejus qui sibi placeat. vitze institutum

ahsconditum esse cupit, Unde etiam perhoe quod -

11 Cer. XXI, 20. ?* Act. !X, 15.

** Prov. viii, 27.

τιαίοις λίθοις τὸ ἔνδον ἅπαν χαταπεποίχιλται. Οὐκ-
οὔν στύλους μὲν νοητέον, τῆς Ἐκκλησίας τοὺς στύ-
λους * of; ἀκριθῶς ἀργύριον χαθαρὸν χαὶ πεπυρωµέ-
voy ὁ λόγος ἐστὶν ὁ τῆς βασιλείας, ἐν τῷ ὑψηλῷ τῆς
πολιτείας ἐπιθεθηχώς. Ἐκαίρετον γὰρ γνώρισμα
τῆς βασιλείας f πορφύρα νοµίξεται' τὸ δὲ ἦγεμονι-
x)v αὑτῶν ἐν ᾧ τὴν κχεφαλὴὺ αὐτοῦ χλίνει ὁ τὸ φο-
prio» χατασχευάσας, τὸ τῶν χαθαρῶν δογμάτων
χρυσίον ἐστίν' ὅσα δὲ ἀφανῆῃ τε xa χρύφια τῇ χαθαρᾶ
συνειδήσει τῶν τιµίων λίθων ἑνωραΐζεται * 6c ὧν
ἁπάντων, ἁγάπη ἀπὸ τῶν θυγατέρων Ἱερουσαλὴμ
συνίσταται. Ei δὲ βούλοιτό τις, φορεῖον μὲν πᾶσαν
λέγει τὴν Ἑκχλησίαν, χαταµερίζει δὲ xal τὰς τῶν
ἐνεργειῶν διαφορὰς εἰς πρόσωπά τινα τοῦ φηρείου τὰ
µέλη, πολλὴν xal οὕτως εὐχολίαν ὁ λόγος ἔχει, ἑχά-
στῳ τάγµατι τῶν χατὰ τὴν Ἐχχλησίαν τεταγµένων,
ἑφαρμόσαι τοῦ φορείου τὰ µέρη * « Ἔθετο γὰρ ^
θεὸς ἐν τῇ Ἐκχλησίᾳ, πρῶτον ἁποστόλους, δεύτερον
προφήτας, » καὶ τὰ ἑξῆς ' ὡς διὰ τῶν ὀνομάτων τού-
των, τῶν πρὸς thv τοῦ φορείου κατασχευὴν συντε-
λούντων, ἱερέας νοεῖσθαι, xal δ,δασκάλους, xai τὴν
σεμνὴν παρθενίαν, τὴν ἑντὺὸς τοῦ φορείου τῇ χαθα-
ρότητι τῶν αὐγῶν, οἷόν τισι λίθων αὐγαῖς ἑναστρά-
πτουσαν ' xal διὰ τῆς τοῦ βίου χαθαρότητος τῆς ἄνω
Ἱερουσαλὴμθυγατέοας δείχνυσθαι, ἓν αἷς ἡ τοῦ Θεοῦ
ἀγάπη Σνεργὸς γίνεται.

NelAov. — Τὸ φορεῖον, σχεῦος θρόνῳ παραπλή-
σίον δεχόµενον τὸν χαθεζόμενον ' τοῦτο δὲ τάχα ὁ
Πανλός ἐστι τὸ, «Σχεῦος τῆς ἑχλογῆς.» Καὶ γὰρ
θρόνον αὐτὸν χαλεῖ ἡ σοφία λέγουσα ἀλλαχοῦ' εΣυµ-
παρήμην ἠνίκα ἀφώριζε τὸν ἑαντοῦ θρόνον ἐπ
ἀνέμων » ἐπ ἀνέμων δὲ ἀφωρίσθη, διὰ τὸ πλῆθος
τῶν πειρασμῶν xaX τῶν περιξτάσεων * T] xa διὰ τὸ
χούφοις ποσὶ περιδραμεῖν τὴν οἰχουμένην τῇ σπουδῇ
τοῦ χηρύγµατος. Φορεῖον οὖν ἐστιν οὗτος, τὸν μὲν
νοῦν ἔχων ἀνάχλιτον χρύσεον, ἐφ᾽ οὗ ἀναπαύεται ὁ
Νυμφίος: τὸν δὲ λόγον στύλους ἀργυρίου ' τῷ γὰρ
ἀποστολικῷ λόγῳ στηρίζεται τὸ χἠρυγµα τὸ ἔχχλη-
σιαστικόν. Στύλοι οὖν οἱ λόγοι, διὰ τὸ ἑδραῖον καὶ
ἀμετάθετον ' ἀργύριον δὲ διὰ τὸ δόχιµον χαὶ ἀνεπί-
ληπτον τοῦ ᾽Αποστόλου. χαὶ ἡ ἐπίδασις δὲ τούτων
bati πορφύρα * οἱ γὰρ διὰ τῶν τούτου λόγων ἑδεύον-
τες εἰς βασιλείαν φθάνουσιν οὐρανῶν, τῷ ἀξιώματι

D ἐπιθαίνοντες ὡς πορφύρα, καὶ λέγοντες μετὰ τοῦ

Παύλου, « Ἡμῶν δὲ τὸ πολίτευμα iv οὑρανῷ ὑπ-
άρχει 2 xal τὸ ἐντὸς αὑτοῦ λιθόστρωτον, ἡ τιµία
τῶν ἀρετῶν καὶ xat ἓν ἀποῤῥήτῳ διάθετις :ἃς ὅταν
μὲν θεµέλιός ἔστιν ὁ Χριστὸς, ὡς λίθους τιµίους
τούτῳ ἐποιχοδομεῖ» ὅταν δὲ βάσις τῷ τοῦ φορείον
ἐδάφει φηφολογῆ, ποιχίλην χαὶ εὐανθεστάτην τοῖς
βασιλιχοῖς ποσὶ κατασχευάζει τὴν ἐπίθασιν.' xal
τοῖς πολιτευοµένοις χατὰ τὴν ἀποστολιχὴν παράδο-
mw, εὐμαρῇ καὶ λείαν τὴν προκοπὴν ἑργαζόμενος"
f| τάχα xaY τὸ ἀνεπίφαντον χαὶ ἀτράγῳδον δηλοῖ -
τὴν γὰρ τοῦ ἑναρέτου πολιτείαν χρυφαίαν εἶναι βού-
λεται ' ὅθεν κά) διὰ τοῦ ἐντὸς εἰπεῖν, τὸ ἁδημλαίευ-

** Philipp. q, 20.

1633

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1631

τον ἑδήλωσε τῆς ἀρετΏς ' χαὶ ἀγάπην δὲ συγχατα Α dixit intimum, virtutem minimc in. vulgus. publi-

σλευάοθαι φησὶ τῇ τοῦ φορείου χατασχενῇ ' χωρὶς
Τὰρ ταύτης οὐδὲν τῶν λοιπῶν ἀρξτῶν ὄφελος. Απὸ
ξύλων δὲ τοῦ Λιδάνου ka τὸ φορεῖον ix τῶν χατὰ
αἆρχα συγγενῶν αὐτοῦ Ἱσραηλιτῶν * τούτους γὰρ ὁ
Λίδανος σηµαίνει.

Φορεῖον (48) Σαλομὼν, οἱ ἅγιοι ἓν οἷς Χριστὸς ἆνα-
φαύεται' ξύλα bk Λιθάνου οἱ ἀπὸ "lopatà τροπιχῶς.
Ἁλλ ὅταν μὲν, « Ἀνντρίδει Κύριος τὰς χέδρους τοῦ
Λιδάνου χαὶ λεπτύνει αὐτὰς ὡς τὸν µόσχον τὸν Λί6α-
vov, » περὶ τῶν μὴ τηρησάντων λέχει τὴν θεοσέ-
θείαν ἓν ᾗ κατεφυτεύθησαν *. περὶ ὧν καὶ Ἡσαῖας *
« 0 δὲ Λίδανος σὺν τοῖς ὑφηλοῖς π:σεῖται * » ὅταν
δὲ διὰ τὴν τοῦ ναοῦ χατασχευὴν λέγει τῷ Χειρὰμ
ὁ Σαλομὠν, « Καὶ νῦν ἔντειλαι, xal χοφάτωσάν µοι
ξύλα τοῦ Λιδάνου, » περὶ τῶν ἀναφερομένων ὁ λόγος
ἐπὶ τὴν πνευματιχὴν Ex λίθων ζώντων οἰχοδομὴν,
οοἷς ζῶσι λίθοις ἀναλογούντων ξύλων' ὡς δὲ λόγφ
χεκοσμημένοι ἀργύριον λέγονται. Elot δὲ καὶ ἀνά-
χλιτον τοῦ ἀνχπαυομένου λόγου, xal ἔχοντος ποῦ τὴν
χεφαλὴν χλῖναι ΄ τὸ δὲ ypuclov ὁ νοῦς. ᾿Ὀπηνίχα δὲ
τυχὸν ὁ Παῦλος ἀπὸ τῶν ἐν ταῖς περιστάσεσι xapá-
«ων μὴ νιχηθῇ, οἱονεί τινι βαφῇ ἑαυτῷ πορίζεται
νηχόμενος' πρέπουσαν πορφύραν τῷ ἓν αὐτῷ βασιλεῖ
λόγω ἐντρυφῶντι τῇ τῶν ἁποστόλων περὶ τὰς περι-
τάσεις ὑπομονῇ" τὸ δὲ ἐν τοῖς τοῦ φορξίου λιθόστρω-
«ον ἕστρωται, ἐξ ὧν ἔχαστος ἑαυτῷ συνάγει λίθων
τιµίων ἐπιοιχυδομῶν χρυσὺν ἄργυρον xat λίθους τι-
μίους. .

Kvpl.Lov. — 'H πνευματιχὴ δὲ συνάφεια νοείσθω
ypualov, ἡ τιµία xat θεῖα. καὶ τὴν χατὰ τῆν ἔρημον
Υὰρ χιθωτὸν ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν, χρυσίον ὑπείληφεν
εἰς ἐμφάνειαν τῆς θείας ἑνώσεως * ἐπιθαίνει δὲ πορ-
φύρα τῷ πλήθει τῶν εἰς βασιλείαν χληθέντων. Ἐπ᾽
ἂν δέ τις πιστεύσῃ, δέχεται τῇ χαρδίᾳ Χριστὸν, ὃς
ἐστι τίμιος µαργαρίτης ΄ ἀλλα καὶ τὸ φορεῖόν eraty
ix τῶν θυγατέρων πεποίηται τῆς Ἱερουσαλὴμ διὰ
µόνην ἀγάπην * οὕτω γὰρ Ἠγάπησεν ὁ θεὸς τὸν xó-
σµν, ὥστε τὸν μονογενῆ αὐτοῦ ἀπέστειλεν ΥἼὸν, ἵνα
κᾶς ὃ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀἁπόληται, ἀλλ’ ἔχῃ
ζωᾗν αἰώνιον.

i. Ἑξόδλθετε xal ἴδετε, θυγατέρες Σιὼν, év τῷ
βασιᾶεῖ Σαομὼν, iy τῷ στεφάνῳ ᾧ ἑστεφάνω-
σεν αὐτὸν ἡ µήτηρ αὐτοῦ ἐν ἡμέρᾳ γυμφεύσεως
αὐτοῦ, καὶ év ἡμέρᾳ εὐφροσύνης καρδίας ab-
τοῦ.

Kvpí.AAov. — 'EZ ἐθνῶν Ἐχκχλησία, φτοὶ τὸ,
Ἐςέλθετε χαὶ ἴδετε' ἡμέραν δὲ νυμφεύσεως, τὴν ἡμέ-
pav τοῦ πάθους xaXel* xa0' fiv ἐνυμφεύσατο τὴν
Ἐχχλησίαν διὰ τοῦ αἵματος αὐτοῦ.

Φίλωνος. — Ἐδέλθετε, qnot, τῆς χαχίας τοῦ νό-
µου ἴδετε Χριστὸν xal τὸν ἐξ ἀχανθῶν στέφανον
ὃν ἐπέθηχεν αὐτῷ fj Συναγωγὴ, ἐξ ἧς τὸ χατὰ σάρχα

οἱ Psal., xxvi, ϐ. ** ἴδα. x, $4.

9 |], Reg. v, 6.

candum esse significavit, Quin et charitatem simul
cum ferculi structura. exstructam esse ait * nam
sine hac esterarum virtutum nullo est utilitas. Ex
lignis porro Libani est ferculum, ex iis, inquam,
qui secundum carnem cognati sunt lsraelitarum : :
lios enim Libanus significat.

Philonis. — Ferculum Salomonis sunt fancti, in
quibus Christus requiescit, ligua vero Libani Is-
raelite, per figicram. Sed quandoquidem : « Con-
[τηρεί Dominus cedros Libani et comminuet eas
tanquam vitulum Libani οἱ, de iis qui non servant
religionem in qua plantati fuerant. De quibus
etiam Isaias ait: : Libanus autem . cum excelsis
Cedar **. » Quando autem propter templi fabricam
dicit ad Chiram Salomen : « Ft nunc mana, et
cadant mihi ligna de Libano**, » sermo est de iig
qu» ad adificium spirituale ex. vivis Inpidibus
referentur ligna vivis lapidibus proportionata. Si-
cut autem ratione ornati argentum dicuntur :
quin eliam sunt reclinatorium requiescentis
Verbi et habentis ubi caput reclinct : aurum auteni

. mens est. Quando autem forte Paulus ne ab cesta

in periculis vinceretur, quasi tiuctura. quadam
imbutus comparat sibi purpuram congruentem
ad ascensum eorum qu: in se sunt Πορί Verbo
delicianti in patientia apostolorum in periculis.
Internum autem ferculi lapidibus siratum, e qui-
bus unusquisque congregat sibi ad zdificium αἷ-
rum, argentum et lapides pretiosos.

Cyrilli. — Spiritalis porro conjunctio aurum
intelligatur, utpote pretiosa e£ divina. Etenim in
deserto arcain intus οἱ foris aurum excipiebat ,

ad manifestationem divine unionis. Supervenit

vero purpura multitudini corum qui ad regnum
vocati sunt. Quando autem quis credit, corde
Christum accipit, qui est margarita pretiosa : scd. -
et ferculum, inquit, ex fillabus factum Jerusalem,
per solam charitatem : « Sic euim Deus dilexit
mundum , ut Filium suum unigenitum daret; ut
omnis «qui credit in eum non percat, sed liabeat
vitam eternam *** )

Vans. 11. Filie Sion, egredimini et. intuemini in
regem Salomonem , in corona qua coronatit. eua
mater ejus , in. die des»ponsationis illius, et in die
letitie cordis ejus.

Cyrilli. — Qus ex gentibus est Ecclesia oit
illud : Egredimini et intuemini , diem autem de-
spousationis vocat diem passionis, iu qua suo san-
guine Ecclesiam sibi desponsavit.

Philonis. — Egredimini, inquit, a malitia legis,
iutuemini Christum ac spineam coronam , quam
imposuit ei Syntgoga , ex qua secundum carnem

** Joan. vit, 16.

NOT E.
(43) €»ptio; Σαλομὼν — λίθους τιµίους sunt Phi'onis in C. D,

1535

PROCOPII 6Α7 ΕΙ

1606

Christus, Dies autem latitie , pascha est quando Α Χριστός ' Ἡμέρα µία χαρᾶς, τὸ Uáog» ἐστὴν, bv ᾧ ἔφη

dixit : « Desiderio desideravi hoc. pascha mandu-
care vobiscum '* »,

Gregorii. — Mic sermo continet exliortationem 4
Sponsa ad filias Sion, ut a carnalibus eseant ; quie
iuteligi possint animae salvandorum. Quousque
tandem, inquit, intra vit$ sp.luncam coneludi-
mini? Progredünini ex!'ra nature velamenta , cl
adinirandum hoc spectacu!um aspicite, facize filiae
Sion, ita ut ab excelsa specula (sic enim Sion
interpretatur) possitis videre Sponsum gestantem
coronawm., Est autem corona ipsius Ecclesia vivis
el animatis lapidibus caput ejus undique circuindans.
Coronam autem hac charitas connexuit, quam
sive quis dilectionem , sive matrem appellet, non

alerrabit. « Deus enim. est charitas, » ut Joannes B

ait **. Nullum autem in Deo discrimen dicitur ;
neque enim masculus, neque femina numen est;
quomodo enim? cum nec in nobis hominibus
hoc perpetuo permansurum sit? Sed quando in
Christo omnes unum eflficimur, signa discriminis
hujus una cuin tolo veteri homine exuemus. Atque
jn Evangelio quidam pater filio nuptias facere di-
citur ** : ct propheta dicit, « Quia posuisti super
caput ejus coronam * ; » hic de marre ait. quod
imposuit Sponso coronam. Quia igitur unz tautum
nuptie suut εἰ una. Sponsa, et ab uno corona
Spouso impoaoitur, omnino nihil discriminis est ;
sive quis Dei Filium unigenam Deum vocet, sive
Filium dilectionis ejus, cum eadem potestas utro-
que nouine significata exornet. ipsum ut Sponsum
ad cohabitationem nostram. Atqui bac ex corona
voluptatem eum capere ait Sponsa mirifice gau-
dentem ornatu illo sponsalitio. Gratia enim revera
conjugem suam faciens Ecclesiam, sibique ada-
plans et virtutibus quz in ea eximiz sunt redimitus
ketitia afficitur.

^ Mili. — Quis quidem hasc dicat, non liquet :
fortassis autem amici Sponsi : Verum quisquis
fuevit, eos qui ex gentibus sunt vocat : Sion
enim horum inater. est quz Christi legem germi-
pavit. Prior enim lex a Sina est, posterior vero ex
Sion. Cum igitur in tenebris et umbra inor!is
sederent gentes , invitat illas fortasse qui hic

€ Ἐπιθυμίᾳ ἐπεθύμησα τὸ πάσχα τοῦτο φαγεῖν μεθ
ὑμὸν.»

Γρηγορίου. — Προτροπὴν ὁ λόγος οὗτος περιέχει
πρὸς τὰς θυγατέρας Ἱεραυσαλὴμ παρὰ τῆς Νύαφης
τῶν σαρχικῶν ἐξελθεῖν, at τινες νοοῖντο ἂν καὶ τῶν
σω-ομένων ΨΦυχαί. "Eu; πότε, qnoi, ἓν τῷ σπη)αίῳ
τοῦ βίου συγχλείεσθε; ἐξέλθετε τῶν προχαλυµµάτων
τῆς φύσεως, xai ἴδετε τὸ θαυμαστὸν θέαμα, Σιὼν
θυγατέρες Ὑινόµεναι, ὥστε ἀπὸ σχοπιᾶς ὑψηλῆς
(οὕτω γὰρ ἡ Σιὼν ἑρμηνεύεται), δυνηθῆναι θεάσασθαι
στεφαντφοροῦντα τὺν Νυμφίον. Στέφανος δὲ αὐτῷ ἡ
Ἐχχλησία γίνεται, διὰ τῶν ἐμφύχων λίθων τὴν χεφα-
λὴν ἐν κύχλῳ διαλαµδάνουσα * στεφανηπλόχος δὲ τοῦ
τοιούτου στεφάνου ἡ ἀγάπη ἐστίν ' ἣν εἴτε ἁγάπην,
εἴτε μητέρα τις λέχει, oby ἁμαρτήσεται' «θεὺς
γάρ ἐστιν ἀγάπη, κατὰ την Ἰωάννου φωνήν ΄ οὐ-
δὲν δὲ διαφέρει ἐπὶ Θεοῦ λεγόμενον, οὔτε γὰρ ἄῤῥεν,
οὔτε θῆλυ τὸ θεῖον. Πῶς γὰρ, ὁπόταν οὐδὲ ἡμῖν τοῖς
ἀνθρώποις τοῦτο εἰς τὸ διηνεκὶς παραµένῃ, ἀλλ'
ὅταν kv Χριστῷ ἓν πάντες γενόµεθα, τὰ σημεῖα «fs
διαφορᾶς ταύτης μετὰ ὅλου τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου
συνεχδυόµεθα * xày τῷ Εὐαγγελίῳ ὁ Πατὴρ λέγεται
ποιεῖν τῷ Yl τοὺς γάμους xat ὁ Προφήτης quot,
ε Ὅτι ἔθηχας ἐπὶ τὴν χεφαλὴν αὐτοῦ στέφανον * »
ἐνταῦθα δὲ παρὰ τῆς μητρὺς φησὶ ἐπιτεθεῖσθαι τῷ
Νυμφίῳ τὸν στέφανον. Ἐπεὶ οὖν εἷς ἐστιν ὁ γάμος xai
µία dj Νύμφη, καὶ παρ) ἑνὸς ἐπιβάλλεται τῷ Νυμφίῳ
ατέφανος, οὐδὲν διαφέρει f) Yibv θτοῦ τὸν μονογενῆ
λέχειν θεὸν, f| Υἱὸν τῆς ἀγάπης αὐτοῦ ’ μιᾶς οὔσης
καθ) ἑχάτερον ὄνομα τῆς νυμφοστολούσης αὑτὸν ἐπὶ
«fj ἡμετέρᾳ συνοικῄσει δυνάµεως. ᾿Ενευφραίνεσθαι
δὲ τούτῳ τῷ στεφάνῳ λέγει αὐτὸν ἡ Νύμφη τῷνυμ-
φιχῷ χόσμῳ ἑἐναγαλλόμενον χάριτι γὰρ ὡς ἀληθῶς
σύνοικον ἑαυτοῦ τὴν Ἐχχλησίαν ποιησάµενος, ταῖς
ἀρεταῖς ὃ.απρεπόντων ἐν αὑτῇ στεφανούμενος εὑφραί-
vetat, |

Ns(Aov. — Ti; μὲν ὁ ταῦτα Ἀέγων, ἄδηλον * ἴσως
δὲ οἱ τοῦ Νυμφίου φίλοι’ πλὴν ὃς ἂν fj, τοὺς ἀπὸ ἱθ-
νῶν xaAci* Σιὼν váp ἐστιν ἡ τούτων µήτηρ ἡ «bv
τοῦ Χριστοῦ νόμου βλαστήσασα. 'O μὲν γὰρ πρότερος
νόμος, ἀπὸ Σινᾶ, ὁ δὲ δεύτερος ἀπὸ Σιών. Ἐπειδὴ
τοίννν ἓν σχότει χαὶ σχιᾷ θανάτου ἐχάθητο τὰ ἔθνη,
προσχαλεῖται αὑτοὺς τάχα ὁ ταῦτα εἰρηχὼς προφἠ-

dixit proplieta dicens : « Populus sedens in tene- Ὦ της λέγων’ € Ὁ λαὸς 6 χαθήµενος àv σχότει, » é£-

bris**. » Kzite et videte. Quid? Subdit admirans
audax facinus in corona qua coronavit ipsum mater
sua in die desponsationis sug. Dies autem desponsa-
tionis Christi et dies lztiti cordis suierat dies
crucis in. qua Ecclesiam ex gentibus accepit tan-
quam Sponsam sibi per prophetas desponsatam.
Videns igitur propheta Synagogam creberrimis
affeciam beneficiis justas vices Christo non red-
dere, sed capiti ejus spineam imponere coronam ,
tali. facinore obstupefactus ait : Égredimini et in-
tuemini in regem. Salomonem in corona qua coro-
navit eum maler ejus. Vocat antem Christi matrem,

* Luc, xxn, 15. ** [teg. 558,

Ix, 2; Mattli, iv, 16,

ἐλθετε xal ἴδετε τί δὲ, ἐπιφέρει θαυμάζων τὸ τόλ-
µηµα. Ev τῷ στεφάνῳ d ἑστεφάνωσεν αὐτὸν
ἡ µήτηρ αὐτοῦ ἐν ἡμέρᾳ νυμϕεύσεως avtov.
Ἡμέρα δὲ νυμφεύσεως τοῦ Χριστοῦ xal ἡμέρα εὖ-
Φροσύντς καρδίας αὐτοῦ ἣν, fj τοῦ σταυροῦ ἡμέρα,
ἐν ᾗ τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐχχλησίαν ὡς Νύμφην ἔλαθε µε-
μνηστευµένην αὐτῷ διὰ τῶν προφητῶν. Ορῶν οὖν
τὴν πολλόκχις εὐεργετηµένην Συναγωγὴνὸ προφήτης,
o) δικαίας ἁμοιθὰς ἀποδιδοῦσαν τῷ Χριστῷ, ἁλλ
ἀχάνθινον ἐπιθεῖσα στέφανον τῇ κεφαλῇ, ἐχπληττό-
µενος ἐπὶ τῷ τοιούτων παρανοµήματι,φησίν' "ECéA-
θετε καὶ ἴδετε ἐν τῷ βασιωεῖ Σαλομὼν, ἐν τῷ στο-

*' 1 Joan. ix, 0. ** Matth. xxi, 2 seqq... Psal. xx, 9. '* Hsa,

1631

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

15$

péreo d ἑστεράνωσεν αὐτὸν ἡ μητὴρ αὐτοῦ ^» µτ- À quia ex eo deducitur ejus genealogia et secundum

víga δὲ αὐτὴν λέγει Χριστοῦ, ἐπειδὴ ἐξ ἐχείνης xazá-
γεῖαι: χαὶ τῇ Υενεαλογίᾳ καὶ τῇ χατὰ σάρχα οἰχονομίχ.

ΚΕΦΑΛ. A.

α’. Ιδοὺ &i κα]. ἡ π.Ἰησίον µου, ἰδοὺ εἶ καλή:
. el ἐφθα.ΐμοί σου ο στα ον ἐχτὺς τῆς σιωπή:

σοώς σου.

Γρηγορίου. --- Διὰ τῆς προτροπῆς τῶν προειρη-
µένων τῆς Νύμφης τὴν φιλανθρωπίαν ὁ λόγος ἆπο»
ἑεξάμενος, ὅτι χατὰ µίμησιν τοῦ Δεσπότου xat αὐτὴ
θέλει πάντας σωθῆναι xai εἰς ἐπίγνωσιν ἁληθείας
ἐλθεῖν, ὅλην ἀποσεμνύνει, χαὶ θαυμάζει τὸ χάλλος,
ἐμφιλοχωρῶν τῷ λόγῳ τοῖς καθ) ἔχαστον µέλεαιν"
ἔδον ἑχάατῳ µέλει διὰ συγχρίσεώς τε xa: ὁμοιώσεως
Ἱαριζόµενας τὸ ἐγχώμιον" Ka οὖν, φησὶ, πρὸς αὐ-

thv ὁ λόχος, τῇ ἀγαθῇ προαιρέσει τῷ καλῷ προσ- B

εγγίσασα * πλησίον δὲ αὑτὴν χαλεῖ, διὰ τὸ µιµγσα-
6δαι τν αὐτοῦ φιλανθρωπίαν, xai ἐγχελεύσασθαι
ταἷς λοιπαῖς φυχαῖς χαταλιπεῖν τὰ πρόσχαιρα, xol
ἰξελθοῦσαν ἰδεῖν τὸν Νυμφίον στεφανηφοροῦντα * διὰ
& τῆς ἑπαναλήψφεως τοῦ ἐπ.ίνου τὺ ἄφευστον τῆς
μαρτυρίας ἑνδείχνυται * ἓν γὰρ τῇ διπλῇ µαρτυρίᾳ
. µδαωσσθαι τὴν ἀλήθειαν ὁ θεῖος ἀποφαίνετα: λόγος,
Ἐτειδὴ δὲ ἓν σῶμα ἡ Ἐκκλησία, ἐν δὲ τῷ ἑνὶ τώµατι
µέλη πολλὰ, οὗ τὴν αὐτὴν ἔχοντα πρᾶξιν, τούτου
χάριν ὁ ἀχριθὴς τοῦ xáXlou; δοχιμαστὶς, τῶν áps-
δάντων αὐτῷ μελῶν ἐξ ὅλου σώματος, [ἴδιόν τε xal
πρόσφορον ἑχάστου ποιεἶται τὸν ἔπαινον ' ἄρχεται δὲ
ἐπὸ τῶν ὀφθαλμῶν * οὗτοι δ' ἂν clev, οἷον ὁ Σαμονὴλ,
ὁ βιέπων τὰρ ὀνομάξετο' χαὶ ὁ Ἰτσζεχιλλ, ὁ σχο-
κεύειν ὑπὸ Θεοῦ τεταγµένος ἐπὶ τῇ τῶν φυλασσομέ-
γων παρ᾽ αὐτοῦ σωτηρίφ΄ xaX Μιχαίας ὁ ὁρῶν, xal
Men; ὁ θεώµενος, xat διὰ τοῦτο θεὸς ὠνομασμένος:
ὀφθαλμοὶ πάντες ἐχεῖνοι οἱ εἰς ἑδηγίαν τοῦ aou
τεταγµένοι, οἳ xal ὁρῶντες ὠνομάνοντο * xal νῦν
& οἱ τῆς Ἐκχλησίας προεατῶτες, οἱ τὸν αὑτὸν
ἑπείνοις τρόπον ἐπέχοντες, xai πρὸς τὸ φῶς τῆς
ἀληθείας τὸ λοικὸν σῶμα χαθοδηγοῦντες. Περιστεραὶ
δὲ, φησὶν, εἶνουν πνευματιχοὶ xai πρὸς οὐδὲν BAE-
ποντες ὑλικόν * 4 χαὶ τὴν ἀκχεραιότητα δ.ὰ τούτων
Ἀνίξατο. 'H δνὰς τῶν ὀφθαλμῶν ἐπαινεῖται ὡς ἂν
ὀλόγος Ὑένοιτο ἐν ἑπαίνῳ ὁ ἄνθρωπος ὁ φαινόμενός
τε χαὶ νουύµενος διὰ γὰρ τοῦτό φησιν, Ἑκτὴς τῆς
σιωπήσεώς σου ᾽ τοῦ γὰρ ἀγαθοῦ βίου, τὸ μὲν ἀν-

θρώποις πρόδηλον, τὸ δὲ µόνῳ θΘεῷ' μαρτυρεῖ τοί- Ὦ

vuv ὁ τὰ χρυπτὰ βλέπων πλέον εἶναι τοῦ ὀρωμένου
εὐ σιωπὠµενον,

Νε/ Ίου. — Ἑκτὸς τῆς σιωπήσεως προσέθτχε *
£k γὰρ πνευματιχἁ θεωροῦσα, μᾶλλον ἂν ἣν xa^
χαὶ λέγουσα αὐτά * Σιωπῶσα δὲ ἐξ ἡμισείας el χα-
λὴ. τὰ πρὶς ὠφέλειαν τῶν πολλὼν ἠσυχάνουσα, κάν
µετριάζουσα τοῦτο ποιῖς ΄ χρύπτειν μὲν γὰρ ἔργον
ἀρετῆς χαλὸν, ὅταν dj πρόθεσις ῥέπῃ ἐπὶ τὸ φι7ό-
δοξο» ΄ λόγον δὲ τοὺς ἀχκούοντας οἰκοδομεῖν δννάµξ-
vov, οὐχ ἡσυχαστέον, χἂν mob; ἔπχινον οὐ ὃΣόντως
ὁ τοῦ λέγχοντος βλέπῃ σχοπύς.

carnem dispensatio.

CAP. IV.

Vens. 1. Ecce. es pulchra, proxima mea. ecce es
pulchra : oculi (wi columbae extra. taciturnitatem
tuam.

Gregorii.—Per przedictorum exhortationem Sponsa
benignitatem verbum excipiens, quod ea Domini
ad imitatio nem velit etiam omnes salvos fieri οἱ ad
cognitione veritatis pervenire , totam conccle-
brat et admiratur propter pulchritudinem ser-
mone singulis ejus niembris inh:rens. οἱ unicui-
que membro per comparationem ac similitudinem
encomium LUiluens, Pulehr» igitur, inquit, es. ad
ipsam verbum postquam Ἰιοπο animi proposito
ad pulchritudinem — aeccessisti, Proximam autem
ip-am vocat , quod ipsius erga homines amore
imitatur el jusseril reliquas. animas — deserere
lemporalia et egressas videre Sponsum corona
redimitum. Per laudis autem repetitionem, minime
falsum hoc testimonium esse demonstrat : nam
testimonio duplici veritatem contirmari d;viua lex
pronuntiat, Quia vero Ecclesia unum corpus es!,
ct in hoc uno corpore membra multa sunt non
eu:deim actum habentia, idcirco accuratius illius
pulchritudinis explorator meinbris singul.s quz ex
toto corpore illi placuerunt, peculiarem quamdam
et convenientem laudem tribuit. Orditur. autem
ab oculis. Hi autem fuerint. sicut Samuel, videns
enim. appellabatur, et Ezechiel qui a Deo in spe-
cula collocatus erat ob salutem illorum qui ab
ipso custodiebantur, et Miclzs ille videns, et
Moyses ille spectaus, et ob eam causam Deus ap-
pella:us, oculi ounes ili qui ad populum ducen-
dum ordinati sunt οἱ videntes nominati. Quin οἱ
hoc tempore Ecclesiz praesules qui eumdem cutu
illis locum obtinent, et ad lumen veritatis corpus
reliquum deducent. Columbae autem, inquit , id
est spirituales et ad nihil mater.atum aspicientes 2
vel etiam innocentiam per hoc insinuavit. Ambo
autem oculi laudantur, ut. nimirum totus lono,
tam i$ qui apparet, quam qui mente concip:tur lau-
dis conipos exsistat. Idcirco enim ait illud ετιτα
taciturnitatem. (uam, Probe namque vita aliud quie
dem hominibus patet, aliud vero soli Deo. Test::-
tur ergo is qui occulta videt, id quod tacetur esse
plus illo quod videtur.

N.li. —Apposuit illud, extra taciturnitatem : nam
spiritalia conteimplans magis pulelira fuerit etiam ;
dicens illa : Tacens autem ex media parte pulchra
es, ea qui plurimis utilia sint reticens, tauetsi
modestie causa id facias. Nam abscondere quidem
virtutis opus est bonum quando intentio ad vanam
gloriam vergit ; sed sermo qui audientes zedificare.— .

possit non reticendus, quauvis ad laudem δες
quam deceat dicentis spectet intentio. i

1009.

PROCOPII GAZ/EI

1640

Cyrilli. — Silentium ipsius signifleat obedien- A Κυρίου. — Ἡ suorh αὐτῆς σηµαίνει τὲν εἰς

tiani ad omnia, juxta illud :« Tace et audi, Israel. »

Come tum sicul greges caprurum qua. sunl. rever-
sv de monte Galaad.

Gregorii. — Per hiec virtuti consentanea vivendi
ratio laudatur : nam per crines omnis vitalis sensus
expertes, iusinuat eos qui rebus spiritalibus dant
operam, nullo rerum mundanarum sensu moveri,
neque vanam gloriam, neque divitias, neque quid-
quam aliud 4uujus vitze attonitos admirari. Capil-
lyium enim pro velamento mulieribus datum,
juxta Apo tolum ?**7*, et verecundia pudicitiaque in-
telligitur uua cum mortificatione qua in mundo
est. Capillus enim sensus expers est. Quod autem

propter capillorum excellentiam, cum gregibus ca- B

prarum de Galaad revelatis. comparetur , ita sta-
tuendum est ex conjectura. Nempe sicut de Libani
lignis in aurum et argentum purpurauque coimn-
mütalis ferculum sibi rex confecit, ita bonum
pastorem acceptis caprarum gregibus nosse capri-
lia montis Galaad in ovilia commutare : atqui hoc
exteri montis nomen est (alein gratiain revelantis,
et ilii qui ex gentibus bonum illum pastorem se-
cuti sunt, in ornatu sponse capillorum nomine
Cnseantur, per quos pudicitia et pudor, et conti-
ncnlio corporis inteligitur. Fortassis autem εἰ
Elias aliquid nobis ad hanc caprarum considera-
tionem conferet, qui longo tempore versatus — in
monte Galaad insignia vite continentis exeinpla
prebuit : forma squalidus, capillis hirsutus, pelle
capra tectus, Itaque omnes quotquot ad exemplum
prophetz illius vitam suam instituunt, ornamen-
tum Ecclesi: fiunt juxta. philosophandi morem
' qui jam invaluit, virtutem in conversatione mutua

colentes. Quod autem de Galaad hujusmodi greges ΄

revelentur, id miraculum auget, nimirum quod ex
elbnica vita ad veram Dei philosophiam conversi
simus. Nec enim a Sion móntesancto ejus factum
est hujusmodi vitz initium, sed addicta simulacris
natio tantopere vitain suam immutavit, ut. praeclaris
virtutibus Sponsae caput exornet.

Nili. — Quod ;ttinet ad litteram, nil commune

ἅπαν Üómaxohv χατὰ τὸ, « Σιώπα xai ἄχουε, Ἰσ-
pati. »

Tpixwpá cov ὡς áyéJat τῶν alyovr, al ἀγέδη-
σα» ἀπὸ τοῦ Γα.αάἀδ.

Γρηγορίου. — Διὰ τούτων τὴν ἐνάρετον πολιτείαν
ἐν ἐἑπαίνῳ ποιεῖται ὁ λόγος ΄ διὰ γὰρ τῶν ἀναισθή-
των τριχῶν, τὴν πρὸς τὰ χοσμιχὰ ἔργα ἀναισθησίαν:
πῶν τὴν πνευματιχὴν ἐργασίχν µετιόντων τοῦ βίου
πεπδιηµένων * τρίχωμα γὰρ, τὸ ἀντὶ περιθο]αίου
δεδομένου ταῖς γυναιξὶ κατὰ τὸν ᾽Απάστολον * αἰδῶς
πε xal σωφροσύνη νοεῖται μετὰ τῆς ἓν χόσμῳ νε-
χρώσεως * ἀναίσθητον γὰρ ἡ θρίξ * διὰ δὲ τοῦ πλεον-
εχτέµατος τῶν τριχῶν, ἁγέλαις αἰγῶν παραθάλλε-
σθαι ταῖς ἀπὸ τοῦ Γαλαὰδ ἀναχαλυφθείσαις ' οὕτω
χρῆ στοχάζεσθαι, ὅτι ὥσπερ τὰ ξύλκ τοῦ Λιθάνου,
εἰς χρυσόν τε xal πορφύραν µεταποιῄσας, φορεῖην
ἑαυτῷ ὁ βασιλεὺς χατεσχεύασεν, οὕτως οἶδεν ὁ ποι-
μὴν ὁ χαλὸς, αἰγῶν ὀγέλας παραλαθὼν, εἰς ποίµνια
μεταθαλεῖν τὰ αἰπόλια τοῦ ὄρους Ταλαάδ’ ἀλλοφύ-
λου δὲ ὄρους ὄνομα τοῦτο, τοῦ τὴν τοιαύττν χάριν ᾿
ἀναχαλύπτοντος, ὥστε τοὺς ἐξ ἐθνῶν τῷ χαλῷ ποι-
µένι ἀχολουθήσαντας, εἰς τὸ τρίχωμα συντελέσαι
τοῦ τῆς Νύμφης χάλλους * δι ὧν σωφροσύνη τε xal
αἰδὼς, xal ἐγχράτεια, xaX dj τοῦ σώματος νέχρωσις
ὃ,ασηµαίνεται ' f] τάχα συµθάλλεταί τι πρὸς τὴν τῶν
αἱγῶν θεωρίαν, χαὶ ὁ Ἠλίας τῷ ὄρει τῷ Γαλαλδ
ἐμφιλοσοφήσας χρόνον πολὺν, ὃς μάλιστα τοῦ χατ'
ἐγχράτειαν καθηγήσατο βίου” αὐχμηρὸς τὸ εἶδος,
λάσιος thv τρίχα, δέρµατι αἱγὸς σχεπαζόµενος .
Πάντες οὖν οἱ χατ᾽ ἐχεῖνον τὸν ἑαυτῶν χατορθοῦντες
βίον, χόσμος Ὑίνονται τῆς Ἐκκλησίας, ἀγεληδὸν
xatà τὸν vuv ἐπικρατοῦντα τῆς φιλοσοφίας τύπον,
την ἀρετὴν pev! ἀλλήλων ἐμπονοῦντες. Τὸ δὲ ix
τοῦ Γαλαὰδ τὰς τοιαύῦτας ἁποχαλυφθῆναι ἀγέλας,
μείζονα τοῦ θαύματος τὴν ὑπερθολὴν ἔχει ' ὅτι ix
τοῦ ἑἐθνιχοῦ βίνυ Ὑέγονεν ἡμῖν, dj πρὸς τὴν κατὰ
Θεὸν φιλοσοφίαν µετάδασις. Οὐ γὰρ Xv ὄρος τὸ
ἅχιον αὐτοῦ τῆς τοιαύτης χαθηγήσατο πολιτείᾶς,
ἀλλὰ τὸ τοῖς εἰδώλοις ἀναχείμενον ἕθνος εἰς τοσαύ-
την ἆλθε τοῦ βίου μεταθολὴν, ὥστε χοσμῆσαι τὴν
xeza)hv τῆς Νύμφης τοῖς χατ᾽ ἀρετὴν πλημμελή-
pao.

Ns(Aov. — Ὡς μὲν πρὸς τὸ ῥητὸν, οὐδὲν ἔχει

continet. liaec comparatio. Quid enim simile capil- p χοινὸν ἡ eo yxpiote* τί γὰρ ὅμοιον τρίχωμα xai ἁγέ-

litio cum gregibus caprarum? Quoad intelligen-
tjam vero magua est consensio. Sive enim anima
sit perfecta ad quom hae dicuntur, eive Ecclesia
gloriusa, quemdam ordinem babet contemplatio
textus. Etenim perfecte anima quasi rejectainina
et superflua quie sunt res necessarie qua corpore
peraguntur quando hz decenter et cuim convenienti
ornatu fiunt, assimilautur gregi caprarum compo-
Situ aC bete munito, nibil hiulcum aut intercisum
labenti, eo quod cohzreant natura recte rationis
& qua etiam. decenter guberuauntur. Quando enim
incontinens deliciarum luxus ad. usum necessita-

"£5 [| Cor. 1,5 seqq.

λαι αἰγῶν ; Ὡς δὲ πρὸς τὴν Ívvotav , πολλή τίς
ἐστιν ἡ συμφωνία: εἶτε γὸρ ψυχἠ ἐστι τελεία πρὸς
fiv ταῦτα εἴρηται, εἴτε dj ἔνδοζος Ἐχχλησία, ἔχει
τινὰ ἀχολουθίαν fj θεωρία τῆς λέξεως καὶ γὰρ τῆς
τελείας ψΨυχῆς τὰ οἶονεὶ ἀποθλήματα χαὶ περιττὰ, &
τινά ἐστι τὰ διὰ τοῦ σώματος ἔπιτελοῦμενα χρειώδη.
πράγματα, ἐπειδῆ χαθηχάντως γίνεται, χαὶ μετὰ τοῦ
πρέποντος χόσµου, ἁἀγέλῃ αἰγῶν ὁμοιοῦται συντε» —
ταγµένῃ xal εὖ πεφραγμένῃ xa οὐδὲν ἐχούσῃ δια-
τετμηµένον, διὰ τὸ ἔχεαθαι τοῦ τῆς φύσεως ὀρθοῦ
λόγου, xai ἡγεμονξύξσθαι ὑπ) αὐτοῦ δεόντως. Όταν
Υὰρ τ) κεχυμένου τῆς ἁτώτου τρυφΏς εἰς τὸ χρειῶ-

1641

COMMENTARII IN CANTÍCA CAN'BIC, .

16:2

δες xa: ἀνα(χαῖον στέληται, ἕσται ἀγέλῃ αἰγῶν τὸ A temque restringitur, tuni dietum capillitium simile

λεγόμενον τρίχωμα παραπλί{σιον τὰ τοίνυν σωµα-
«uà, £v. μὲν τοῖς ἁδιαφόροις ἁδιάφορα, ἓν δὲ τοῖς
ἐπιμελεστέροις σπουδαῖα xai χρήσιμα ᾽ ἐὰν δὲ d)
Ἐκχλησία ἐστὶ πρὸς Άν λέγεται ταῦτα, τρίχωμα
αὐτῆς εἶσιν οἱ μετανοοῦντες ἐτὶ τοῖς ἁμαρτήματι ’
ο 6b χαὶ ἀγέλῃ αἰγῶν, ἁλλ᾽ οὗ πρ.θάτων, παραθάλ-
λουται ' ἀπεχαλύ-θησαν δὲ ἀπὸ τοῦ Γαλαὰδ τοῦ µετ-
οιχήσαντος ἀπὸ τῶν Ἰουδαίων ἐπὶ τὰ ἔθνη λόγου "
Γαλαὰδ yàp µετοικία μαρτυρίας ἑρμηνεύξται: ὅτε
μὲν γὰρ τῷ Ἰουδαϊχῷ ἔλεγεν ἔθνει' Ὑμεῖς λαός µου
xai πρόδατα τῆς κληρονοµίας µου, ἐχείνων fv ἡ
μαρτυρία" ὅτε δὲ τὰ ἔθνη λαὺν ἐξελέξατο ἑαυτῷ,

«o0: Yéyovs μαρτύριον, μετοικῆσαν ἀπ ἑχείνων

ἐπὶ τούτου.

p. δόντες σου ὡς ἀγέλαι τῶν κεχαρµένων
al ἀνέόησαν ἁπὸ τοῦ «Ἰουτροῦ ' αἱ πᾶσαι διδυ-
µεύουσαι, καὶ ἀτεκνοῦσα οὐκ ἔστιν ἐν αὖὐ-
ταῖς.

Γρηγορίου. — Πρῶτον λέγει περὶ ὁδόντων, Ία-
ραδραμὼν τοῦ στόματος xol τῶν χειλέων τὰ ἑγκώ-
pia * xai 810 οὕτω περὶ χειλὼν πρῶτον Y&p τις
ἑστιᾶται τὰ πνευματιχὰ µαθήµατα, xal οἷον χατα-
λεαίνει ὥσπερ τὴν τροφὴν τοῖς σωματικοῖς ὁδοῦσε,
xat τότε λέχει περὶ αὐτῶν ' ἅπερ τις ψυχιχη δύνα-
µις λεπτοποιεῖ ἐπιτήδεια, πρὸς τὸ παραπεμφθῆναι
«oig οἱονεὶ σπλάγχνοις παρασχευάδουσα . τοὺς τοί-
νυν κχριτιχούς τε xal διαιρετιχοὺς «τῶν δογμάτων
καθηγητὰἁς, οἳ τὰ θεῖα µνστίρια διὰ σαφεστέρας

ἑδηγήσεως Άλεπτοπο:.ῦσιν, ὡς εὐπαράδεκτον τινα

πνευματ'κἣν ταύτην τροφὴν γενέσθαι 'τῷ σώματι
«ῆς Ἐκκλησίας, ὁδόντας ἐχάλεσεν ὁ λόγος, οὓς xal
βούλεται παντὺὸς ἄχθους ὑλικοῦ γεγυµνωµένους
τοῦτο γὰρ τὸ κεχαθµένον ΄ xal λουτρῷ τῆς συνειδή-
σεως ταντὸς μολυσμοῦ σαρχὸς xaÜapsuovtag* xal
πρὸς τούτοις ἀεὶ διὰ προχοπῆς ἀναθαίνοντας * xal
µηδέποτε εἰς τὸ ἔμπαλιν χατασυροµένους εἰς τὸ βά-
ῥαῦρον * καὶ διδυμεύειν τῇ μὲν ψυχῇ τὴν ἁπάθειαν,
«ῷ δὲ σωματιχῷ βίῳ τὴν εὐσχημοσύνην γεννῶντας,
xai ὅλως bv μηδενὶι τῶν χκαλῶν ἐπιτηδευμάτων ἆτο-
νεῖν.

Νεί.Ίου. — 'Ὁμοίως xai τοῦτο, χατὰ τὶν ME
ἁδιανόητον * mob; δὲ διάνοιαν γέγραπται περὶ de-
χτῶν ὁδόντων * « Ὀδόντας ἁμαρτωλῶν συνέτριψας, 9
xit, «"Exst ἔσται ὁ βρυγμὸς τῶν ὁδόντων»» περὶ
δὲ ἐταινετῶν, « Ὀδόντες αὑτοῦ γάλα» xal τὸ Τα-
phv jn-óv* τάχα δ᾽ ἂν εἶεν δυνάμεις ψυχῆς, δι ὧν
πρωτρέφεται λόγῳ αὕτη , τὴν διάχρισιν τοῦ λόγου
σεπιστευµέναι xal λεπτοποιοῦσα:, xax olovel µηρυ-
χιζόμεναι, τὸν τέως ἀδρυμερέστερον διὰ τῆς ἀχοῆς
παραδεχθέντα λόγον * συντρίθονται δὲ οὗτοι οἱ ὁδόν-
τες, ὅταν αἱρετιχῆς διδασχαλίας φάγωσιν ὄμφαχας *
ὠμοδιάσαντες γὰρ, ἄχρηστοι Ὑίνονται τὸ λεᾶναι τὴν
ἀκπθη τροφἠν * ἀγέλῃ οὖν χεχαρµένων ὁμοιοῖ τοὺς
ἐδόντας τῆς Νύμφης * διὰ τὸ μιηδὲν ἔχειν τοιοῦτον,
οἷον οἱ ποροειρηµένοι εἶχον ὁδύντες τῶν ἀσεθῶν '
ἁλλά xaX περιαιρεῖσθαι πάντα ῥῦπον διὰ τὸ λουτρὸν,

79-9 Psal. 1, 8. ** Mati, xxii, 49.

ParROL. 08. LXXXVII.

crit gregi caprarum. Itaque res corporce in indif-
ferentibus quidem indifferentes sunt, in sedulio-
ribus autem bon:z et utiles. Sin Ecclesia sit ad
quam lc dicuntur, capillitium ejus sunt qui pae-
nitentiam agunt de peccatis, quapropter etiain
gregi caprarum et non ovium assiinilantur. Reve-
late autem sunt de Galaad, tranamigrante a Jud:is
ad gentes verbo. Galaad enim transmigratio testi -
monii interpretatur. Quando enim Judaice genti
dixit, Vos populus meus et oves hzreditatis inez,
ipsorum erat testimouium. Qu»ndo autem gentes
sibi in populum elegit, tunc ab illis ad has testi-
monium transmigravit.

VEnRs. 9. Dentes tui sicut. greges tonsarum, que
ascenderunt de lavacro, qu& omnes geminantes et
infecunda non est. ín eis.

Gregorii. — Primum de dentibus agit, oris ac
labiorum encomiis omissis; ac sic deinceps de
labiis. Primum ením quis comedit spiritales disci-
plinas et quasi comminuit non secus ac cibum den-
tibus corporeis : et tunc αἰίι de iis, qu: animalis
quedam vis extenuat idonea reddens, ut quasi ad
viscera transmittantur. Illos igitur doctores, qui
doctrinas cum judicio tradunt ac partiuntur, ac di-
vina mysteria per clariorem extenuant expositionem,
ita ut spiritualis hicce cibus corpori sumptu faci-
lis exsistat, Ecclesi: dentes appellavit hic sern:o.
Quos etiam omni materiato pondere nudatos cupit
(hoc enim est esse tonsos et lavacro conscientiz
esse puros ab omni inquinamento carnis et spiritus):
preterea semper per profectum ascendere, ac
nunquam retro trahi ad barathrum, nec non ge-
mellos parere animaà quideni passionum vacuitatein,
vite autem corporali procreantes honestatem, et
in uullo omnino genere bonarum actionum de-
ficcre,

Nili. — Similiter et hoc quoad litteram. sen-
sum occultum continet : quoad intelligentiam au-
tem scriptum de dentibus vituperio dignis : « Deu-
les peccatorum contrivisti 1315. » et : clbieiit stridor
dentium **, » De laudabilibus vero : « Candidi dei
tes ejus ut lac Τὸ, » et przesens dictum. Fortassi«
vero fuerint facultates anim: per quas nutritur
ipsa verbo, quibus concredita sit verbi discretio ct
masticatio, et quasi ruminatio, ejus, inquam, verbi
quod tanquam vinum crassum sit auribus exce-
ptum. Conteruntur porro hi dentes quando hbzre-
tice doctrinae agrestam comedunt ; obstupescentes
enim inepti fluat ad verum cibum comminuendun:.,
Grex igilur tonsarum refert dentes Sponsz, quia
nihil habent eorum qz praedicti dentes impiorum
habebant; sed sordes omnes pcr lavacrum abster-

" Gen, xLix, 192.

93

16134 —- E

PROCOPII αλ2 ΕΙ

1611

serunt, el quod superfioum erat per tonsionem Α xat περίττωµα διὰ τὴν χουρᾶν * διδυµεύουτε δὲ οὗτοι

abstulerunt. Hi porro déntes pariunt gemellos
quando et presenti vitae utilia prospiciunt et future
intellectilia geminationi operum adjicientes fecun-
ditatem. Nam infecunda non est in eis, id est, ste-
rilis bonarum actionum nulla est ac sine prule.
Quia et hi qui in Ecclesia laborant in verbo ac
doctrina et universo corpori alimentum distribuunt
propter concordiain et animorum consensionem
gregi assimilali sunt, propter levitatem autem οἱ
incuriam possessionum omnem divitiarum male-
riam abradentes tonsi nominantur : a lavacri vero
ascensu sunt geminantes, cum minime sterilem sed
fecundam virtuosorum operum vulvam habeant,
et utrique szculo, presenti, inquam, et futuro con-
" gruis gemelos pariant meditationibus : fortassis
vero denies ut grex tonsarum gerellos pariunt,
quia non amplius supersunl crines, peccatorum
onere detonso.

Origenis. — Aliter autems gemellos pariunt pro-*

pter duplicem cum littlerze tum spiritus intelligen-
tiam.

Philonis. — Vel etiam quod cum sole in aquam
mysticam descenderint, cum — Spiritu sancto as-
-eeudant.

VgRs. 9. Sicul funiculus coccineus labia tua εἰ
sloquium tuum decorum.

Gregorii. — Coccineum filum est fides per chari-
tatem perfecta. Laudat igitur Ecclesie conjunctio-
nem et consensionem, et simul confessionem qua
pro se cruci affixum confitetur, secundum quam
Ecclesia consentiens, unum fit labium et vox una,
ex diversis verbis ejusdem sensus catenze in moe
rein contexta : coccineum autem dicendo docet ore
proferendam :esse confessionem ejus qui nos san-
guine redemit suo, Nam per utraque hzc labris
Ecclesie completus constat suus decor, quando et
fides przlucet confessioni et charitas cum fide con-
texitur. ltaque per filum declaravit charitatem, per
coccinum autem fidem, et sie loquela Sponsa spe-
eiosa fit per verbum fidei quod praedicamus ut di-
vinus ait Apostolus : « Si confessus fueris ore
tuo Dominum Jesum, et credideris in corde tuo

quod Deus illum suscitavit a mortuis," salvus p) ὣς φησιν 6 Octo; Απόστολος"

eris 11, »

Nili. — Labia frequenter sermonem vocat Scri-
ptura juxta illud : « Disperdat universa labia do-
losa ?*, » et : « Diffusa est gratia in labiis tuis 13.1
Sive igitur anima perfecta, sive hi qui in Ecclesia
subt doctores, quando vivum sermonem habent
cl qui auditorem sic alligare valeat ut cum semel
audierit non amplius possit discedere : labia ejus

" Rom. x, 8. "* Psal. iu, 9. 15 Psal, xLiv, 5.

οἱ ὀδόντες, ὅταν xal πρὸς τὸν παρόντα Eloy χρῄσιμα
σχέπτονται, xal πρὸς τὸν μέλλοντα τῇ πρὸς τὰ νε-
νοηµένα διδυµοτοχίφ, «tv αὐτῶν ἔργων npost:C £s-
τες εὐτεχνίαν * ἀτεχνοῦσα γὰρ οὐκ ἔστιν ἓν αὐταῖς *
ἀντὶ τοῦ, στεῖρα γαλῶν πράξεων xai ἄγονος οὐδὲ
µία ἐστί ' χαὶ οἱ ἓν τῇ Ἐχκλησίᾳ δὲ χοπιῶντες lv
λόγῳ xaX διδασκαλίᾳ, xal τὴν τροφὴν παντὶ .παρα-
πέµποντες τῷ σώματι διὰ τὸ σύμφωνον καὶ ὁμόφν-
Xov, ἀγέλῃ ὁμοιοῦνται διὰ δὲ τὸ χοῦφον χαὶ ἁμέ-
βιµνον τῆς ἀχτημοσύνης, πᾶσαν ὕλην πλούτου ἆπο-
κειράµενοι, χεχαρμένοι ὀνομάζονται * xal ἀπὸ τῆς
τοῦ λουτροῦ δὲ ἀναθάσεως, clot διδυµεύοντες, oix
ἄτεχνον, ἁλλὰ καρπ;φόρον τὴν τῶν ἑναρέτων ἔργων
ἐσχηχότες µήτραν, xal τοῖς χαταλλήλοις ἑχάστψ
αἰῶνι, τῷ τε παρόντι xal τῷ µέλλοντι, θεωρήµασι
διδυμεύσαντες * ἴσως δὲ διὰ τοῦτο ὁδόντες, ἁγέλῃ
χεχαρµένων παραπλῄήσιοι, οἳ διδυμεύουσιν * ἐπεὶ Ob
οὐκ ἔτι εἰσὶ τρἰχες, τὸ τῶν ἁμαρτημάτων ἄχθος ἆπο-
χειράµεναι,

Ὡριγένους. --- Διδυμεύουσαι δὲ ἄλλως, διὰ
c) διτιὸν stg νοήσεως τῆς τε ῥητῆς καὶ πνευµατι-
χῆς (49).

Φί.Ίωγος. —"H ὅτι µόναι χατελθοῦσαι sl; τὸ
ὕδωρ τὸ μυστιχὸν σὺν ἁγίῳ ἀνέδησαν Πνεύματι.

Υ. Ὡς σπαρτίον κὀόκχιγον xsv eov, xal ἡ
JaJud σου ὡραία.

Γρηγορίου. -- Κόχχινον σπαρτίον ἐστι πίστις
UU ἀγάπης ἐπιτελουμένη * ἐπαινεῖ τοίνυν τῆς "Ex-
Χλησίας τὸν σύνδεσμον, xal τὴν ὁμογνωμοσύντν
ἅμα χαὶ τὴν ὁμολογίαν, δι fic ὁμολογεῖ τὸν ὑτὲρ.
αὐτῆς σταυρωθέντα * xa0' fv d$ Ἐχχλταία συµρω-
νοῦσα ἓν γίνεται ᾿χεῖλος, xal µία φωνὴ Ex διαςό-
pt» 160 ἑρίου τοῦ νοητοῦ συγχεκλωσµένη καθάτερ
σειρά. διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν χοχχίνου διδάσχεται «kv
ὁμολογίαν διὰ στόματος φέρειν, τοῦ ἐξαγοράσαντος
ἡμᾶς διὰ τοῦ ἰδίου αἵματος ' δι ἁμφοτέρων γάρ
ἐστι πληρουµένη τοῖς Ἐκχλησίας χείλεσιν fj εὗτρέ-

Ὅπεια, ὅταν χαὶ dj πίστις τῇ ὁμολογίᾳ προλάµπῃ,

καὶ ἀγάπη τῇ πίστει συµπλέχηται. Auk μὲν οὖν τοῦ
απαρτίου ἑδήλωσε τὴν ἀγάπτν * διὰ δὲ τοῦ χοχχίνου
τὴν πίστιν’ χαὶ οὕτως f) λαλιὰ τῆς νύμφης Υίνεται
ὡρχία, coU ῥήματος τῆς πίστεως ὃ χηρύσσομεν,
« Ἐὰν ὁμολογήσῃς ἐν
τῷ στόµατί σου Κύχιον Ἰησοῦν, xal πιστεύσῃς iv
τῇ χαρδίᾳ σου, ὅτι ἆ e: ὃς αὐτὸν ἤγειρεν Ex νεχρῶ»,
σωθήση. »

NsíAov. — πεί πολλάχις τὸν λόγον ὀνομάζει 1j
Γραρὴ, ὡς τὸ, « Ἐξοιοθρεύσαι Κύριος Πάντα τὰ χεξ-
An τὰ δόλια.» Καὶ, « Ἐξεχόθη fj χάρις tv χείλεαί
σου. » Εἶτε οὖν ἡ τελεία quy, εἶτε οἱ ἓν τῇ Ἐγ-
χλησίᾳ διδάσχαλοι, ὅταν ζῶντα τὸν λόγον ἔχωσ: xal
δεσμεῖν τὸν ἀχρθατὴν δυνάµενον, ὡς μηχέτ. -ὖν
ἅπαξ ἀχούοντα ἀναχωρεῖν δύνασθαι, σπαρτ:ον xó :-

NOTE.

(49) διδυµεύουσαι --πνεύματι C; B. saucto Nilo te:buit.

e

1645

χόγχινον δὲ διὰ τὸ ζωτικὸν τῖς τούτων δυνάµεως
καὶ αιπυρωμένον' τοιαύτη γὰρ xal ζῶσα σὰρξ, την
ἑρυθρότητα μάρτυρα τῆς ζωῖς ἐπιφερομένη * τοῦτο
ἁτλῶν 6 Κύριος ἔλεγεν' «Οἱ ἐμοὶ λόγοι, πνεῦμά
εἰσι xai ζωή” » διὰ μὲν τοῦ πνεύματος τὸν δεσμὸν
τοῦ σπαρτίου, διὰ δὺ τῆς ζωῆς τὸ κόχχινον σηµαί-
νων * xai fj λαλιὰ δὲ τούτων (pali, πολὺ μετὰ τοῦ
ὠφελίμου xal τὸ τερπνὸν ἔχουσα.

Ὡριγένους. — γουν Ea) διάπυρος ἡ τοῦ λό-
To» παρασκευἡ, x. v. à. (50).

Ὡς Aéxvpor τῆς ῥόας μὴ-1όν σου éxtóc. σιω-
κπήσεώς σου.

Γρη]ορίου (543). — ΑἈρέσχεται χατὰ τὴν τοῦ στό-
µατος ὥραν ὁ Νυμφίος, τῷ τῆς παρθενίας ἐρυθήμα-
vt, ὅπερ piov χαλεῖ fj συνήθεια ' χαὶ προσεικάνει
αὐτὸ) λέπυρον τῆς ῥόας * αἰδοί γὰρ ἑρυθραίνεται xat
θωρροσύνη ΄ ὡς γὰρ τῆς ῥύας ὁ καρπὸς ὑπὸ στρυ-
φνοῦ τε xat ἀθρότου τῆς ἐπιφανείας φυλάττεται, οὗ-
τω χαὶ ὁ στύφος τε xal ἐγχρατῆς xol χατεσκληκὼς
Bie, φύλαξ γίνεται τῶν τῆς σωφροσύνης xaXov
ἐπαινεῖ δὲ xat την προφανή καὶ τὴν ἕνδον ἁγνείαν '
ἑικλοῦς γὰρ χαὶ ἐνταῦθα ἕπαινος διά τε τῶν προ-
φαινομένων χατὰ τὸν εὐσχήμονα βίον, χαὶ διὰ τῶν
ἐν τὴ τῆς φυχῆς ἀπαθείᾳχ χα-ορθουµένων & μόνῳ
χ1θορᾶται τῷ εἰς τὰ χρύφια βλέποντι ΄ διὰ τοῦτο
ϱηδὶν, ᾿Εχτὸς τῆς σιωπήσεώς σου.

Νείλου. —'En μὲν τῆς φυχῆς, τὸ αὐστηρὸν τοῦ
Bou χαὶ τοῖς πάθεσιν ἀπρόσιτον, μΏλόν ἐστι παρειᾶς

ἀεπόρῳ ῥόας διὰ τὴν ετυφότητα παραπλήτιον τούτῳ ϱ

Υὰρ µάλιστα τῷ μέρει χβίνεται ἡ χατάστασις,. τοῦ
μὲν εώφρονος σχυθρωπάξουσα, καὶ τοῖς ἀχολάστοις
ὀφθαλμοῖς τῷ ἀμειδεῖ σχήµατι, τὸ ἄγευστον σηµα(-
νοναα τῆς ὕφεως ' τοῦ δὲ διαχεχυµένου, ὡσανεὶ ὑπο-
μειδιῶσα xal χεχαλααμέγη xai λίχνους προσααλον-
pívn πόῤῥωθεν ὀφθαλμούς ' xai τὸ τῆς ἡδονῆς αἎ-
τοῖς πάθος εὐαγγελιζομένη,τῇ φαιδρότητι; ἐπὶ δὲ της

Ἐκκλησίας τὸ τῶν παρθενευόντων τάγμα χαὶ ἁσχου-

μένων τὴν σεμνότητα, αὐχμηροτέραν καὶ δυσέντευ-
πτον τοῖς αἱρετικοῖς ἑρασταϊῖς δξιχνυόντων τὴν ὄψιν
τῆς Νύμφης, καὶ οὐδὲν ἔχουσα τῇ ἐγείνων γεύσει
ἑδώδιμον * λέπνρον γὰρ ῥόας, τοὺς μὲν ἔξωθεν vevo-
µένους ἀποσοθεῖ , ἀποτρόπαιον ἔχον τῇ γεύσει ποιό-
τητα΄ χρύπτει δὲ τὸν ἔσω χαρπὸν ἀσφαλώὼς ' λαῴδης

| COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.
Yvvoy ἔχουσι τὰ yl. * σπαρτίον μὲν ὃ ὰ τὸ ὀεσμεῖν, A filum liabent coccineum; filum quidem quia ligant,

1615

coccineum vero propter vivificam eorum et ignitam
virtutem, Nam istiusmodi etiam caro viva est, quz

ruborem vitz testen) prz se fert : id quod signili-

cans Dominus ait : « Verba mea spiritus et vita
sunt ?*; » per spiritum quidem flli vinculum, per
vitam vero cocciuum designans Loquela porro
illorum decora, cum utilitate delectationem. con-
tinens,

Origenis. — Nempe ignitus est verbi appara-
tus, etc.

Sicul cortlez mali punici gena (ua extra. tacitur-
nitatem (παπι. |

Gregorii. — Post oris venustatem genarum ru-
bore sponsus delectatur, id quod consuetudo malas
vocat et assimilat ipsi cortici mali punici, Quem-
admodum eniin mali punici fructus sub ausie-
rítate et acerbitate corticis custoditur, sic ctiam
gravis el continens et austera vivendi ratio custos
lit bonorum continentiz. Laudat autem: publicam et
internam castitatem. Duplex namque hiuc laus ex -
co:it, cum propter vitam in iis qua apparent bero
conipositam, tum propter ea quz in anima passio -
num experte geruntur recte, qux soli patent iili
qui arcana introspicit. Quamobrem ait illud : Exira
laciluruitctem tuam.

Nili. — Propter anime quidem austeritatein vitae
passionibus imaccessam malum sunt gene cortici
mali punici ob austeritatem non absiwiles. lloc
nanque membro potissimum judicatur animi status
temperantis. quidein subtristis, et incontinentibus
Oculis severitate gestus ac vultus indicans displi-
centiam ; effusi vero quasi subridens et εὔτοιιίς ac
lascivos eminus alliciens oculos et affectum volu-
ptatis ameenitate vultus ipsis annuntians. [n Ecclesia
vero virginitatem celentium ordo est, ct austetam
gravitatem el inaccessum haereticis amatoribus
vultum Sponse ostendentium, et nihil quod ad
illerum gustum sit habentem. Cortex. enim mali
puniei deforis quidem ipsum gustautes. repellit,
quod qualitatem liabeat gustui contrariam, sed in-
teriorem fructum secure custodit. Caeterum popu-
laris et panegyri multitudinis &on absimilis est ma!i

δὲ καὶ παραπλήσιος πανηγύρει πλήθους ἀγόπῃ συν- D punici fructus charitate colhgatus, non firmo

δεδεµένον, 6 τῆς ῥόας καρπὸς ' οὐ µόνον ἔρχει xpa-
ταιῷ τῷ ἔξω φλοιῷ φρουρούµενος, ἀλλὰ xal ὑμέσι
As τοῖς £l; διάφορα διῃρηµένος συστήµατα ' xal µι-
μούμενο;ς τὰ τάγματα τῆς ἐχχλησικστιχῆς ἀκολούθου
τάξεως τοσοῦτον διηρηµένα , ὅδον μὴ συγχεχῦσθαι
τὸν Ἐχχλησίᾳ πρέποντα χόσµον, xai λαῷ θ:οῦ χαθ-
ήχσυσαν χατάστασιν φυλάττεσθαι ' ἀξιώμασιν ἀρετῆς
καὶ λειτουργίαις ἱερατικαῖς οἰκονομικῶς µεριζό ενα,
xai οὗ χεχωρισμµένα διαθέσει, ἀλλ᾽ ἀγάτῃ συνδεδεµέ-
να” xal ἐντὲς δὲ τῆς σιωπήσεως τοιαύτη ἐσ-ὶν ἡ
ταρίιιὰ τῆς Νύμφης, πολὺ τὸ σεμνὸν μετὰ αὐσττρᾶς
χατέχουσα τῆς χαταστολῆς.
"^ Joan. τι, 64.

NOTE.

(50) Loc. cit. col. 260-272.

solum septo externe cortice custodilus, verum
etium tenuioribus intermediis in diversas series
distributus, ecclesiastica distributionis ordines imi-
tatur eatenus divisos, ne decens Ecclesiam ornatus
confundatur ac populo Dei conveniens status οἱ»
stediatur, virlutum dignitatibus οἱ saccerdotalil:us
ministeriis, dispensatione congrua aic distribu'!is
ut affectu iminime scparentur, sed charitate colli—
gentur. Quin. et. extra. taciturnit;tem t.lis. est
Spouse habitus, qui cum austeritate multum ha-
beat majestatis.

(51) Hee schollum in C. B. Procopii nomen habet-

1641

PROCOPII GAZ.EI

1648

Ürigenis. — Laudi temperantis adjungit, ctc. Α Ὡριγέχους. — Προστίθησι τῷ τῆς σωφροτόνιις

VERS. 4. Sicut (turris David collum tuum , quce
edificata est in Thalpioth, mille clypei pendent su-
per eam, omnia jacula potentium.

. Gregorii. — Ex his discimus ea qua a sanctis
flebant typum quemdam exstitisse ac. doctrinam
eorum quz recte flunt ex virtute, ut nuptiz qui-
bus virtutum convictus nobis per znigmata pro-
ponitur. Migratio autem virtuosz vit:e institutionem
' denotat : zediliciorum exstructiones nos in virtutis
structuram studium ac diligentiam impendere ju-
" bent bellum adversus alienigenas , docet nos for-
titer gerere adversus iniquitates. Sic igitur etiam
iusignis illa turris David, in qua opima spoiia sus-

ἐπαίνῳ, x, v. λ. (52).

6. Ὡς πύργος Aa616 rpáznAÓ, σου, ὁ ᾠκοδομη-
μένος ἐν Θα.Ίπιώθ᾽ χίλιοι θυρεοὶ χρέµανται ἐπ᾽
αὑτόν ' πᾶσαι βο.ίΐδες τῶν δυνατών.

Γρηγορίου. — Ἐκ τούτων μανθάνοµεν ὅτι τὰ παρὰ
τῶν ἁγίων γινόμενα, τύπος τις χαὶ διδασχαλία τῶν
εἰς ἀρετῶν κατορθουμένων ἑἐγίνοντο” οἷον οἱ γάμοι,
δι ὧν τὴν τῶν ἀρετῶν συνοίκησιν ἡμῖν δι᾽ αἰνιγμάτων
ὑποτίθενται ' ἡ ἀποιχία, καὶ γὰρ τοῦ ἑναρέτου βίου
τὸν οἰχισμὸν ὑποδάλλει' αἱ τῶν οἰκοδομημάτων xa-
τασχευαὶ, τὴν γὰρ δι ἀρετῖς οἱχοδομουμένην ἐπιμό-
λειαν ποιεῖσθαι διαχελεύεται ' ὁ κατὰ τῶν ἀλλοφύλων
πόλεμος , διδάσχων χατὰ τῆς ἁδικίας ἡμᾶς ἀνδρίζε-
σθαι οὕτω τοίνυν xal ὁ παρὰ τοῦ Δαθὶὸδ περιφανὴῆς

' pendit, ad Ecclesie profectum spectat, dum per B πύργος, iv ᾧ τὰ ἀκροθίνια τῶν λαφύρων ἀνέθηγς,

illam divinos quosdam esse doctores insinuat ,
- qui in populo colli locuni obtinent, ac verum caput
— Christuin in semetipsis portant, nutriendi vi prz-
diti, nempe per doctrinam qua corporis Ecclesia
vires conservantur ; cumque spiritus capaces sint
qui cor reddit igneum et calefacit, et per sonoram
vocem deserviant sermoni et concinnum vertebra-
rum situm per vinculum pacis in populo efficiant
et inclinent se humilibus condescendendo, ac rur-
sus erigant ea quz sursum sunt sapiendo et ad
latera se facile obliquando convertant in declinan-
dis et cavendis variis diaboli insidiis , ostendentes
qualis quoque fuerit beatus Paulus , qui Christi
nomen portavit cum esset vas electionis et sonora

arteria. Evangelium. predicaret, et Christum ha- C

peret in se loquentem ac disserentem. Tale ergo
collum vere fuit a Davide «dificatum. Intellige

autem Davidem regis Patrem in conspicuo et ex-
- eelso quodam loco ( hoc enim sibi vult Tbalpiotb)
qui ab initio constituit hominem ut essel turris
et non vi caderet, et per gratiam eum rursus zdi-
ficavit multis munitum clypeis et hastis potentium,
non in terra jacentibus, sed in aere suspensis
qua fuerint angelicze custodie, ut inimicorum in-

sultibus non facile amplius posset invadi, verum

etiam terrorem ipsis incuterent , adeo ut ne om-
nino quidem auderent turrim. invadere. Numerus
aulem millenarius sumitur ad indicandam mul-
titudinem. Per humeros autem quibus hocce collum
est adnatum, intellige studia agendi et operandi
per quz nostra brachia suam operantur salutem.
' Quando igitur turris regis evaserit, conscenderit
aulem sublimem vivendi rationem, tunc impletur
' jd quod dictum est a Domino : « Nou potest abs-
condi civitas supra montem posita ?* » intellige
autem turrim pro civitate.

Nili. — Yn precedentibus quidem &ponsz collum

76 Matth. v, 14.

πρὸς τὴν προχκοπὴν τῆς Ἐγκλησίας βλέπει’ διὰ τού-
του παρεμφαϊνων θείους τινὰς εἶναι τοὺς ἓν τῷ λαῷ
τὸν τραχήλου τόπον ἔχοντας διδασκάλους, οἵτινες τὴν
ἁληθινὴν κεφαλὴν τὸν Χριστὸν βαστάξδοιεν ἐφ᾽ ἑαν-
τῶν ' ἔχοντες χαὶ τὴν θρεπτιχὴν ἑνέργειαν, φημ)ὶ δὴ
τὴν διδασναλίαν ' δι f$; τῷ σώματι τῆς Ἐχχλησίας
συντηρεῖται dj δύναμις' δεχτικοἰ τς τοῦ Πνεύματος
ὄντες, τοῦ τὴν χαρδίαν πυροξιδῃ ποιοῦντος xal ἐχ-
θερµαίνοντος, χαὶ δ.ὰ τῆς εὐήχου φωνῆς ὑπτρετοῦν-
τες τῷ λόγῳ, xa την ἑναρμόνιον τῶν σπονδύ)ων θέ-
σιν, διὰ τοῦ συνδέσµου τῆς εἰρήνης φἐρεσθαι, xat
ἀνορθούμενον πάλιν ἐν τῷ τὰ ἄνω φρονεῖν, xal πρὸς
τὰ πλάγια µεταστρεφόμενον εὐχόλως * v ᾧ τὰς ποι-
χίλας τοῦ διαθόλου µεθοδίας ἐχχλίνειν xat ἀσφαλίζέ-
σθαι δεικνύντες, οἷος ἣν χαὶ ὁ µαχάριος Παῦλος, ὃς
τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ ἑθάστασε, σχεῦος ἑχλογῆης Υε-
νόµενος, xat εὐήχῳ ἀρτηρίχ χηρύττων τὸ Εὐχγγέ-

-λιον, χαὶ τὸν Χριστὸν ἔχων λαλοῦντά τε xa φθεγγό-

μενον ὁ τοιοῦτος οὖν τοάχηλος, ὄντως παρὰ τὸν Aa-
6:6 ᾠχοδόμηται ᾿ νόει δὲ διὰ τοῦ Δαθὶδ, τὸν τοῦ βα-
σιλέως πατέρα, bv περιόπτῳ τινὶ τόπῳ xal ὑγηλῷ *
τοῦτο γὰρ τὸ Θαλπιώθ' ὃς ἐξ ἀρχῆς τὸν ἄνθρωπον
χατεσχεύασεν εἶναι πύργον, xal οὐχὶ σύμπτωμα * xal

διὰ τῆς χάριτος αὐτοῦ πάλιν ᾠκοδόμησεν, ἀσφαλισά-

D

µενος τοῖς πολλοῖς θυρεοῖς, καὶ ταῖς βολίσι τῶν δυνα-
τῶν, οὐ χειµένοις ἐπὶ γῆς, ἀλλὰ διαερίοις χρεµαμέ-
νοις, οἵτινες εἶεν ἀγγελικαὶ φρουραὶ, ὡς μηχέτι τῶν
πολεμίων ἑφόδοις ἐπίδουλον γίνεσθαι, ἀλλὰ χαὶ qó6ov
ταύταις ἐμποιεῖν, τοῦ μηδὲ την ἀρχὴν ἐγχειρΏσαι
χαταδραμεῖν' τὸ δὲ, χίλιοι, εἰς ἔνδειςιν πλήθους λαµ-
θάνεται ' ὤμους δὲ νοῄσεις, οἷς πἐφυχεν οὗτος ὁ τρά-
χηλος, τὰς πραχτιχάς τε xa ἑνεργητικὰς σπονδἁς,
δι ὧν οἱ βραχίονες ἡμῶν τὴν σωτηρίαν αὐτῶν κατ-
εργάνονται ' ὅταν τοίνυν τις βασιλέως μὲν πύργος ἡ,
ἐπὶ 05 τῆς ὑψηλῆς πολιτείας βεθηκὼς τύχῃ, τότε πλη-
ροῦται τὸ παρὰ τοῦ Κυρίου λεγόμενον * « 05 δύναται
πόλις κχρυθῆναι ἑπάνω ὅρους χειµένη»» νόει δέ µοι

40v πύργον ἀντὶ τῖς πόλεως.

E! μὲν τοῖς ὀπίσω ὁ τράχηλο; τῆς Νύμφης, ὡς

NOTE.

(53) Patrol. 1. XVII, cit. col. 272.

1019

: COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

16:0

ὀρμίσχος (53) διὰ τὸ χαμαπύ.λον ἑλέγετο, vov δὲ ὡς Α propter flexuram quasi redimiculum dicebatur ,

πύργος áa6i6, διὰ τὸ bp0tov xal ἀνεστηχός * ἀλλὰ τῷ
μὲν καμπύ)λῳ τὸ ὄρθιον ἐναντίων * ἡ δὲ ὡς ὀρμίσχος
χατάστατις, τῇ ὡς πύργῳ διάφορος μὲν, οὗ μὴν &v-
αιτία’ ὅτε μὲν γὰρ τὸ πρὸς τοὺς ἀσθενεστέρους συγ-
χαταθατιχ»ν αὐτῆς, val τὴν ἐπὶ ταῖς ἀρεταῖς ταπει-
νορροσύνην βούλεται δηλοὺν ὁ λόγος, ὀρμίσχκον τὸν
τρἆχτρον αὐτῆς ὀνομάτει, τῷ µετρίῳ χεχαμμένην
τρονήµατι ὅτε δὲ τὸ πρὺς τὰ πάθη xai τὰς ἀντιχει-
μένας δυνάμεις ὑπερανέχον xat διανεστηκὸς, πύργον
Δαθὶδ ἀπρόσι-ον δηλαδη τοῖς πολεμίοις ' Χί.ιοι δὲ
θυρεοὶ κρέµανται éx' αὑτὺν, καὶ πᾶσαι βο.λίδες
τῶν δυγατῶν, al τῶν πρὸς αὐτὴν ἀγωνιζομένων δυ-
vXjuroy* ἃς χειρωσαμένη xat ἑξόπλους ποιῄσασα»
τοῦ ἑαυτῖς ἐξήρτησς τραχήλου, σημεῖον τοῦ map"
αὐτῆς νενιχηµένου πλέθους Esopévag* οὐδὲν ὑπο-
Ἱιπομένη τοῖς ἐχθροῖς βέλος, ᾧ πάλιν βαλεῖν δυνή-
συται κατ αυτῆς' οὗ γὰρ ἁριθμ»ὸν βολίδων, ἀλλὰ
κάσας ἔχει λαθοῦσα παρ ἑαυτῇ * οὕτω χαὶ ὁ Νυμφίος
αιτῆς ἑχένωσε τοῦ ἐχθρω» πολεμοῦντος τὴν δύναμιν;
ἔτι, 0: θυρεοὺς xal τὰς περικοπὰς τῆς πίστεως εἰ-
ziv τὸ ὃΣ θαλπ.ὠθ, ér ἑπά.ϊξεσιν, ἑρμηνεύεται *
iziwo οὖν τῶν πειρασμῶν ᾠχ,δομῆσθαι τὸν πύργον
σττν.
Ὡριένους. — Αχύλας τὸ θα.]τιὼθ, ἑπά.ἒξεις Ex-
ἑέδωχεν, x. t. λ. (54).
?, ς’. Δύο /ιαστοί σου, ὣς δύο γεδροὶ δίδυμοι
ἑερχάδος ol γεμόμενοι ἐν τοῖς κρίγοις. ἕως οὗ
ἑιαπγεύσῃ ἡ ἡμέρα xal χιγηθῶὼσιν al σχια(.

Γρη}ορί/ου. — Δίδυμός ἐστιν ὁ ἄνθρωπος, ὅ τε C

ἔπωθεν καὶ φα.νόµενος , xat ὁ ἔσωθεν χαὶ χρυπτὸς,
χατὰ ταυτὸν ἀλλήλοις συνεπιδτμοῦντες τῷ Bio οὔτε
γὰρ προῦὔπάρχει τοῦ σώματος ἡ ψυχη, οὔτε mpoxa-
τασκευάνεται τῖς ψυχῆς τὸ σώμα * ἀλλ ὁμοχρόνως
ἓν τῇ ἑωῇ Ὑίνονται' τροφῇ δὲ τούτοις, χατὰ φύσιν
μὲν t| χαθαρότης γαὶ ἡ εὐωδία, ὧν ἑφορῶσιν al
ἀρξταί ΄ ἔστι δὲ ὅτε τὸ δηλητήριόν τισιν, ἀντὶ τοῦ
τροφίμου σπουδἀάσεται, ot οὐχὶ τὰ ἄνθη τῶν ἀρετῶν
ἐτιιθύσχονται, ἀλλ ἀκάνθαις xa τριθόλοις ἐπιτέρ-
Έηνται. Ἑπεὶ τοίνυν διακριτιχῶς χρεία ὀφθαλμῶν
τῶν δωναµένων ἐν ἀχριθείᾳ διαγνῶναι τὸ χρίνον τε
xaX την ἄχανθαν, xaX τὸ μὲν σωτήριον “προελέσθαι,
τὸ δὲ φθοροποιὸν ἀποπέμφασθαι, διὰ τοῦτο τὸν χαθ
ἑμριότητα Παύλου μαξὸν τοῖς νηπίοις γινόμενον, xat
γαλαχτοτροφοῦντα τοὺς ἀρτιγενεῖς τῆς Ἐκκλησίας,
διὰ ὃξ μαζῶν ἀλλήλοις συγγενηθέντων, τῶν τοῖς νε-
6ροῖς τῆς δορχάδος ὠνομασμένων 6 λόγος ἀπείχασεν'
OtX πάντων μαρτνρῶν τῷ τοιούτῳ µέλει τῆς Ἐκχλη-
σίας τὸ δύχ.µον " ὅτι xa0* ἑχάτερον εὐοδοῦται πρὸς
zh» τῶν καθαρῶν κρίνων νοµήν΄ ὀξὺ δεδορχὼς, χαὶ
ὅ-αχρίνων τοῦ τροφίµου τὴν ἄχανθαν * χαὶ ὅτι περὶ
v5 ἡγεμον,χὸν ἀναστρέφεται:' οὗ σύμθολον fj καρδία
ἐστν, ἡ δι ἑαυτῆς τοὺς μαζοὺς ὑποτρέφουσα ’ xat
ἔτ, πρὸς τούτοις, ὅτι οὐκ Ev ἑαυτῷ χατακλείει τὴν
Υάριν, ἀλλ ἐπιχεῖ τοῖς δεοµένοις τοῦ λόγου τὴν θηλἠν'
ἕως, φῃσὶ, µηκέτι ai σχιαὶ κρατῶσι τῆς περὶ τὸν βίον

nunc autem sicut lurris David , propter rectitudi-
nem el erectionem. Atqui flexurz quidem recti-
tudo, status autem redimiculo similis sui sicut tur-
ri adversatur : diversus quidem non tamen contra-

rius. Quando enim ipsius erga infirmiores con- -

deseensionem ct in virtutibus humilitatem decla-
rare sermo cupit , redimiculum et collum ejus
moderatione animi inflexum appellat ; quando autem
contra passiones et adversarias virtutes przminen-
tiam et erectionem, turrim David propter altitu-
dinem inimicis inaccessam. Mille autem clypei
pendent super eam et omnia jacula forlium : qux
sunt virtutum adversus ipsam pugnantium, quas
subigens et exarmans , earumdem arma de collo
suo suspendit in signum multitudinis a se de:icte
nullum relinquens. inimicis telum , quo ipsam ite-
rum impetere valeant ; non enim certum jaculo-
rum numerum, sed omnia penes se habet accepta.
Sic etiam Sponsus ejus inimici pugnantis virtute:
evacuavit Liceat quoque clypeos vocare fidei pro-
fectus : illud autem Thalpioth in propugnaculis
interpretatur, itaque supra moenia turrim «edifi-
catam ait.

Origenis — Aquila Tlialpioth propugnacula ex-
posuit, etc.

Vrns. 5, 6. Duo ubera (ua sicut. gemelli hinnuli
caprec, qui pascuntur in liliis, donec aspirel dies et
amoveantur umbra. .

Gregorii. — Geminus est homo, scilicet exterior
seu apparens et interior seu occultus : cum ipsi-
simul inter se conjuncti veniant in vitam. Nam
neque anima est ante corpus neque ante animam
corpus eonstruilur, sed eodem tempore in vita
simul exsistunt. Alimentum autem eis secundum
naturam quidem est puritas et bonus odor quorum
fertiles sunt virtules : quidam autem nonnunquam
tenentur majore studio veneni quam nutrimenti,
qui virtutum floribus non pascuntur, sed spinis
delectantur et tribulis. Cum igitur opus sit oculis
discernendi vi preeditis qui exacte possiut di-

gnoscere lilium et spinam et quod quidem salutare. :

est eligere, quod vero exitiale est amandare; pro-
pterea eum qui ad similitudinem Pauli nutricis

cens nati sunt Ecclesie, duo ubera simul congc-

nita, et capreze hinnulis assimilata hic sermo no- |

minavit , per emnia testificans ejuscemodi membri

Ecclesix€ praestantiam quod per utrumque recte.

deducatur ad pascua purorum liliorum accurate
discernens spinam a nutrimento qnodque circa
partem anima principalem versetur, cujus sym-
bolum est cor , quod per se alit ubera : alque
insuper non in semetipso gratiam coucludit, sed
indigentibus verbi mamillam porrigit donee, inquit,
non amplius umbra prevaleant ipsi ca. qui ad-

NOTA.

(55 E^ μὲν τοῖς —
(94) Patroloy. t. X vil, col 279.

πύργον qrolv. Ilec sancto Nilo vindicat C. D; dum in C. V. Gregorii nomen retineat

“ο

D instar est. infantibus, et lacte nutriet cos qui re- |

,
:

16:1

PROCOPII GAZAEI

1652

vitam conducant satagenti, sed luce ubique lucente A σπουδαζοµένης ἁπάτης' ἀλλ Ίδη τοῦ φωτὸς πανταχῆ

rrradietur, dum dies sive Spiritus sancti lumen om-
nja quicunque voluerit. perspirat.

Nili. — l'arvulos in Christo et adhuc lactis
slumnos ubera vocat caprarum hinnulis similia :
quoniam etiam dum Deum colere incipiunt pro-
pter fidei nobilitatem acumen hinnulorum obti-
nentes, perspicaces sunt spe futura et in promissis
reposita tanquam presentia cernentes. Quin οἱ in
liliis pascuntur hinnuli, dum possessionibus euris-
que vacantes floridis Ecclesie fructibus aluntur.
Ad sinijlem namque zelum pertingere desiderantes,
voluptate rei desiderate nutriuntur, quasi in prelo
. exsullantes eorum quae prosunt institutione. Hoc

διαλάµψαντος, χαταυγασθῇ τὰ πάντα τῆς ἡμέρας 17;
ὅπου θέλει διαπνεούσης, Ίγουν τοῦ παναγίου Πνεύ-
µατος τὸ φῶς.

Νείλου. ---Τοὺς νηπίους Ev Χριστῷ καὶ γαλαχτο-
τροφουµένους ἔτι, ἔτι μαζοὺς ὀνομάζει νεθροῖς δορ-
κάδων παραπλησίους ' ἐπειδῃ xal οἱ ἀρχόμενοι τῖς
θεοσεθείας διὰ τὴν τῆς πίστεως εὐγένειαν, τὸ τῶν
δορχάδων ἔχοντες ὀξυδερχὲς, διορατικοὶ τυγχάνουσι,
τῇ ἐλπίδι βλέποντες ὡς παρόντα τὰ μέλλοντα καὶ ἐν
ἐπαγγελίαις χείµενα * xat ἓν χρίνοις δὲ νέµονται οἱ
νεθροὶ, τῷ τῶν ἀχτημόνων τῆς Ἐχχλησίας xaX ἀφρον-
τίδων ἀνθηρῷ τρεφόµενοι’ πρὸς γὰρ τὸν ὅμοιον ζηλον
φθᾶσαι ποθοῦντες, τρέφονται τῇ ἡδονῇ τοῦ ποθουµέ-
νου, ὡς ἐν λειμῶνι σχκιρτῶντες τῇ τῶν ὠφελουντων

autem faciunt, dum przsentia que umbra dicuntur B πολιτείᾳ' τοῦτο δὲ ποιοῦσιν ἕως τὰ παρόντα σχιὰ

subinota fuerint, aspirante ac illucescere incipiente
die qui ex intellectili sole exsistit. Gemelli autem
recte dicuntur hinnuli, utpote ex uno eodemque
venire ac partu simul tempore in lucem editi;
Ecclesie namque parvuli uno partu per gratiam
geniti sunt,

Origenis. — Quantum ad sponsam ubera sunt
principalis animze portio, etc.

Cyrilli. Vel etiam. duo bhinnuli sunt. doctrina
jyunoralis et dogmatica, que sunt duo sponsa ubera,
quibus enutriti acute quid cernunt quoad Deum:
lilia vero vocat apostolicorum et evangelicorum
sermonum suaveolentiam quibus pascimur us-
que ad consummationem seculi.

16ο mihi ad montem
thuris.

Gregorii. — Cum membratim laudasset Spon-
sam , deinceps totius corporis laudes prosecuturus
εἰ integruin. simul facturus encomium , causam
inseruit cur talis esset, dicens : Ibo mihi , etc.; per
nyrrham quidem passionem , per thus vero divi-
Mitatis gloriam insinuans : cum dixit autem [ή
spsi, declaravit quoniam nemo ab ipso tollit animam,
sed habet potestatem ponendi eam et habet pote-
statem rursutn accipiendi: per montem autem my-
sicrii magnitudinem sublimitatemque declarat.

Nili. — Deinde subjunxit : quandoquidem tam

myrrhe εἰ ad — collem C

εἰρημένα χινηθῇ * διαπνευσάσης xai ὑποφαίνειν áp-
ξαμένης τῆς Ex τοῦ νοητοῦ ἡλίου γινοµένης ἡμέρας"
δίδυμοι δὲ οἱ νεθροὶ χαλῶς εἴρηνται, μιᾶς χοιλίας καὶ
ὠδῖνος ὄντες σύγχρονοι. xa γὰρ οἱ τῆς Ἐχχλησίας
νήπιοι, pid ὡδῖνι διὰ τὶς χάριτος ἀπεκωήθησαν.

Ὡριγένους. — Τὸ ἡγεμονιχὸν, x. τ. λ. (53).

KuplAAov. —"H καὶ δύο νεθροὶ, ἡ ἠθικὴ καὶ δο-
γματιχἡ διδασχαλίἰα, οἱ δύο τῆς Νύμφης µαατοί * ἐν
ὧν οἱ τρεφόµενοι ὀξύτητι βλέπουσι πρὸς θεὸν χρίνα
δὲ τῶν ἀποστολιχῶν xai εὐαγγελιχῶν λόγων τὴν εὖ»
ωδίαν, ἅπερ νεµόμεθα μέχρι αυντελεία».

Πορεύσομαι ἑἐμαντῷ &póc τὸ ὄρος τῆς σῦρ-
νης, καὶ πρὸς τὸν Bovrór τοῦ ἁιθάγου.

Γρηγορίου. -- Κατὰ µέρος ἐπλινέσας τὴν Νύμ-
φην, εἶτα µέλλων ὁλοσώματον ποιεῖσθαι τὸν ἔπαινου,
xai ὅλην ὑφ'ἓν. ἑγκωμιάζειν, μεταξὺ την αἰτίαν
το.αύτην εἶναι παραθέθληχε λέγων Πορεύσομαι
ἑμαυτῷ, καὶ τὰ ἑξῆς ' διὰ μὲν οὖν τῆς σμύρνης, τὸ
πάθος’ διὰ δὲ τοῦ λιδάνου, τὴν δόξαν τῆς θεότητος
ἑνδειξάμενος ' εἰπὼν δὲ, ἐμαυτῷ, παρέστησεν ὅτι
οὐδεὶς αἴρει τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἀπ᾿ αὐτοῦ ἀλλ ἔσου-
σίαν ἔχει θεῖναι αὐτὴν, xal ἐξουσίαν ἔχει πάλιν λα-
θεῖν αὐτὴν: διὰ δὲ τοῦ ὅρους, τὸ μέγα δείχννσι τού
μυστηρίου xai ὑφηλάν.

Nei.Aov.— Εἶτα ἐπήγαγεν' ἐπειδὴ οὕτω καλὴν «tv

pulchram vidil esse Sponsam , sive animam, sive [) Νύμφην, εἴτε φυχὴν, εἴτε xal τὴν Ἐχκλησίαν, σπεύ.

etiam Ecclesiam , festinat deinceps ad mortem ut
' sibiipsi hanc sistat non habentein maculam neque
rugam nec quid simile, uique ipsam lavacro aqua
in verbo mundaret. Caeterum haud invita sed sponte
procedit: mons namque mortem declaravit ; collis
vero resurrectionem et ad caos ascensionem esse:
mons quidem iu 0rtem propier horrorem, collis
vero resurrectioneni, «wia mortis gravitatem spe
yeddit leviorem, ' Cum autem sigillatim menbra
Spons2 collaudavit per id quod subjicitur, totaut
ipsa.n celebrat. encoumiis , immaculatam. totamque
pulchram appellans,

δει λοιπὸν. ἐπὶ «bv. Oávaxov* ἵνα παραστήσῃ ἑαυτῷ
ταύτην, μὴ ἔχουσαν σπῖλον ἢ ῥυτίδα 7] τοιοῦτον ’ xot
ἵνα καθαρἰσῃ τῷ λουτρῷ τοῦ ὕδατος ἐν ῥήματ: ΄ πο-
ρεύσεται δὲ οὐκ ἄχων, ἀλλ' Exo * ὄρος γὰρ τὸν θά-
νατον ἐδήλωσε" μεθ’ ὃν βουνὸν την ἀνάστασιν, xal
τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάληψιν ὄρος μὲν τὺν θάνατον,
διὰ τὸ φοθερόν’ βουνὸν δὲ τὴν ἀνάστᾶσιν , διὰ τὸ τῇ
ἐλπίδι τοῦ θανάτου «b δεινὸν ἐπελαφρίζειν' χατὰ
µέρος δὲ ἐπαινέσας τὰ µέλη τῆς Νύμφης. διὰ τοῦ

παγοµένου ὅλην αὐτὴν ἐγχωμιάσει, ἄμιωμον xal
ὅλτν χαλΏν T0017/02t20.

NOT.E.

(96) Parrolog. t. XVII, col, 272.

1553
οὖν ἔστιν ἐν σο/.
Γρηγορίου. — 05 γὰρ ἔστιν ἄλλως χαθαρθῆναι
του μώμου τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, uh τοῦ αἴροντος
την ἁμαρτίαν τοῦ χόσµου, πᾶσαν δι ἑχυτοῦ ἔξαφα-
νίσαντος τὴν xaxíav, καταργΏσαι διὰ τοῦ θανάτου τὸ
χράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, xaX πάλιν ἑαυτὸν ἔπαν-
αγαγεῖν πρὸς τὴν ἰδίαν δόςαν τῆς θεότητος, ἣν εἶχεν
ἀπ ἀρχῆς πρὺ τοῦ τὸν χόσµον εἶναι ' διό φησιν’
Ἀνέξδομαι θάνατον, ὅπως αὐτὴν χαθάρω. Ὁ τοίνυν
συμμετασχὼν τῆς σμύρνης, εἴτουν τοῦ θανάτου, συµ-
μεθέξει πάντως xal τοῦ θανάτου: ὁ γὰρ συµπάσχων,
καὶ συνδοξάσεται. Ὁ δὲ ἅπαξ ἐν τῇ θεἰᾳ δόξη Υενό-
ἄενος, ὅλος γίνεται χαλὸς, ἔξω τοῦ ἀντιχειμένου µώ-
µου γενόμενος.

| COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.
e. 040 xa sf, ἡ π.]ησίοΥ (ου, καὶ μῶμος.Α ΥΕΑΦ. 7. Tota pulchra es, proxima mea, et ma-

L

1654

cula non est in te.

Gregorii. — Non aliter enim humana natura
purgari potest a macula nisi agnus qui tollit. pec-
cata mundi , per se omne vitium deleverit , pet
mortem suam illum qui mortis imperium habet
abolendo, ac rursus semetipsum reducendo ad
propriam divinitatis gloriam quam habuit ab initio
priusquam mundus esset. Propterea , inquit ,
sustinebo mortem ut ipsam e medio tollam. Qui
igitur cum ipso fuerit myrrhze particeps omnino
etiam erit particeps thuris; qui enim compatitur,
etiam conglorificabitur ; qui autem semel fuerit
in gloria divina, totus fit pulcher , remotus ab
omni macula adversa.

"1. Δεῦρο ἀπὸ Λιξάγου, Νύμφη, δεῦρο ἀπὸ Λι- B Vegas. 8. Veni a Libano, Sponsa, veni a Libano :

6dvov* ἐλεύσῃ xal δις.λεύσῃ áx' ἀρχῆς πίστεως:
ἀπὸ κερα.λῆς Σαγεὶρ καὶ ΑἉερμών' ἀπὸ μανδρών
Δεύγτων ' ἀπὸ ὀρέων παρδά.ἒεω».
. Κυρί1-]ου. — Διδάσχει ἡμᾶς πόθεν ἡ Νύμφη, xaY
ὅτι ἐξ εἰδωλολατρείας ἔρχεται ' χατείδωλον γὰρ ὕὄρος
ὀλίδανος * ὅθεν, Ἐ.1εύσῃ, oroiv- διε.1εύσῃ δὲ διὰ τοῦ
νόµου" ἀγνοοῦσα γὰρ αὐτὸν, «ὃὺ Χριστοῦ χατηχήθης
μυστίριον.
Γρηγορίου.---Εἰπὼν γὰρ, ὅτι «Ka eT, χαὶ μῶμος
ὐχἔστιν £v gol * » ὡς ἂν μὴ τῇ µαρτυρίᾳ ταύτῃ ἑκ-
«αυνωθεῖσα, πρὸς τὴν τῶν µειζόνων ἄνοδον ἐμποδι-
σθεῖσα, πάλιν διὰ τῆς προτρεπτιχῆς ταύτης φωνῆς
ἐπὶ τὴν τῶν ὑπερχειμένων ἀναθῆναι παραχελεύεται.

Καλῶς, φτοαὶν iv τοῖς φθάσασιν, Ἰχολούθησας * Ίλθες C

μετ ἐμοῦ πρὸς τὸ ὄρος τῆς cgpvne* συνετάφης
yip u^ διὰ τοῦ βακτίσµατος εἰς τὸν θάνατον’ συν-
ανηλθές pot xal ἐπὶ τὸν βουνὸν τοῦ λιδά»ου οαυν-
ανέστης γὰρ χαὶ ὑψώθης iv τῇ τῆς θεότητος xcwto-
víg* ἀνάθηθι xai áxb τούτων ἐπὶ ἕτερα ὄρη προχό-
πτορσα xal ὑγουμένη διὰ τῆς ἐνεργοῦς γνώσεως *
&pyh (áp σοι πίστεως xal ἐπὶ τῆς πρὰς τὰ ὑψγλὰ
πορείας, οὗτος ὁ λίδανος γἐγονεν, οὗ μετέσχὲς διὰ
τῆς ἀναστασέως, οὐχ ἔτι μνηστὴ, ἀλλὰ Νύμφη γινο-

µένη” ἀπὸ τοίνυν τῆς ἀρχῆς ταύτης, Ἆτις ἐστιν ἡ

πίστις. Ε.1εύσῃ xal διεἰεύσῃ' τουτέστι xal νῦν
Ἶδεις, καὶ εἰς ἀεὶ διερχοµένη διὰ τῶν τοιούτων àv-
όδων οὐκ ἀπολήξεις. Ἀπὸ κχεφαϊῆς Xarelp xal
Αερμών. Διὰ τούτων δὲ, τὸ τῆς ἄνωθεν γεννήσεως
ὑποφαίνει μυστὴριον ' ἐντεῦθεν γὰρ, qnot, τὰς τοῦ
Ἱορδάνου πηγᾶς, ὧν ὑπέρχειται τοῦτο τὸ ὄρος, δύο
λοριαῖς µεριζόμενον, ats ταῦτα ἐπίχειται ὀνόματα *
τὸ δὲ ἀπὸ λεόντων τε χαὶ παρδάλεων, ἀπὸ διαθολικῶν
εἰρχτῶν καὶ ποικίλων ἁμαρτημάτων, ἀφ᾽ ὧν ψυχὴ
χαταστίζεται ' ἀνέμνησε δὲ τῶν λυπηρῶν, διὰ τῶν
θηρίων τούτων, ἡδίω πο.ῶν τὰ εὐφραίνοντα ' χαὶ ἵνα
μᾶλλον ἐντρυφῶν τοῖς παροῦσι καλοῖς. µανθάνουσα
δ.ὰ τῆς παραθέσεως ofa ἀνθ᾽ uy ἡλλάξατο, xal ἅμα
-ὖ ἀἁπηστροφῃ τῶν χειρόνων τὸ ἀχλινές τε xal ἁπαρά-
1*:22:0V ἐν τοῖς ἀγαθοῖς χατορθώσειεν.

INaí lov. — Πόλιν προσχαχλεῖται μέν τις τὴν Noy-
φτὸ 6 δὲ πρητγαλεσάμενος σεσιώπητα,’ eios δὲ αὖ-
45$ 5 Ννμρίος ἐστιν, εἶτς αἱ τοῦ Νυμφίου φίλοι, f

tenies el transibis a principio fidei, a capite Sanir
et Ermon, α latibulis leonum, a montibus pardo-
rum.

Cyrilli. — Docet nos unde sponsa, nempe ab
idololatria veniat. Lihanus enim mons idololatri-
cus, unde, inquit; venies, (ransibis autem per le-
gem, cum enim Christum ignoraret ejus mysterium
edocta es. |

Gregorii. — Cum dixisset quoniam pulchra es et
macula non est in le, ne hoc testimonio elata et
facta insolentior impediretur quominus ascenderet
ad majora, per hanc adhortaudi vocem ad rerum
supernarum desiderium ascendere admonetur.
Recte secuta es, inquit in precedentibus, venisti
mecum in montem myrrha : consepulta enim fuis-
ti mecum per baptismum in mortem, simul mecum
etiam ascendisti in collem thuris ; nam consurrexi-
sti eL in altum fuisti sublata in communione divini-
tatis : ascende etiam ab his ad alios montes pro-
ficiens et in altum evecta per evidentem cognitio-
nem. Fidei namque tibi et ad sublimiora profe-
ctionis principium fuit hocce thus, cujus per resur-
rectionem particeps exstilisti, non amplius ad nu-
ptias petita sed jam sponsa effecta : ab hoc ergo -
principio, quod est fides, venies et transibis : lioc
est, el nunc venies et non cessabissemper trans-
ire per hujusmodi ascensiones a capite Sauir et
Ermon. Per hoc aatem subindicat mysterium su-.

D pernz» nativitatis : hinc enim dicent manare fon-

tes Jordanis, super quos situs est hic mons ; qui
dividitur in duo cacumina quibus imposita sunt.
hxc nomina : a leonibus et pardis, a diaboliciscar-
ceribus et variis peccatis a quibus anima sulffoca-
tur. Meminit autem tristium per feras hasce ut sua-
viora. redderet ea quie delectant et ut in przesenti--
bus bonis majorem capiat voluptatem, discens per
comparationem quanam quibuscum mutavit: et
simul ut per aversionem ab iis quz sunt deteriora,

. in bonis stabilitatem el immutabilitatem obtine-

rct.

Nili, — Rursum adhortatur quis. Spousa:m, nio-
nitor autem siletur, sive ipsemet Sponsus sit, siv
hujus anici qui a profano loco ips:m avocant

1055

PROCOPII 6Α2 ΕΙ

1656

ab ethnico vivendi instituto ; cum enim scirent Li- À ἀπὸ τοῦ πεοιγείου τόπου καλοῦσιν abvhv, f, ἀπὸ τῖς

banum leonum ac pardorum esse habitaculum,
suadent illi ut ipsum deserat : cumque, ut par est,
v dissent eani recedere incipientem et cum omni
diligentia proficienten ex animi alacritate profe-
etum conjicientes aiunt : omnino venies et trans-
ibis : nam fidei principium et in exordiis dilizen-
Ua futuri transitus indicat velocitatem, spein mal-
tam suppeditans studiose quasitum scopum 49:6-
quendi ; venies igitur a Libano harum ferarum Γ0-
gione, transibis autem feras illas illzesa. Inciplens
enim proficisci a capite fidei et a capite Sanir, quod
interpretatur via lucerng , et Ermon, quod trans-
latum. est [uerum et ros, merito tentationes omnes
transil,el virtutum adversariarum insidias evadit
via lucernz illustrata, et insidiantium machinatio-
nes eludens, rore autem mitigans itineris laborem,
Quocirca etiam latibula actioni insidiantium leo-
num, ac montes contemplationi adversantium par-

dorum pertransiens obstupefecit adhortatores suos

in celeritate. Fortassis vero etiam boves ac pardos
vocat pristinos ethnicorum mores; montes vero
erroneum ipsorum idololatriz in excelsis cultum,
et latibula rectam nature legem a qua moti natu-
raliter cognoscebant bonum. Mandra enim ovium
pastarum caula est, non autem ferarum diverso-
vium. Leones porro ac pardi, cum sint solitaria
et ejusdem generisaninralia,p-r eos utique gentes de-
signal quz cultum quidem impium per errorem fre-
quentabant, sed vivendi rationem etsi non omni-
no rationi conformem, ovium tamen more directu
facilem habebant, et non Judaeorum, sed Chri-
stianorum vivendi instituto convenientem. Sponsa
igitur, a fide iter suum ad sponsum auspicata, per
ca qu: dicta sunt proficiscens multos secum Spon-
80 exhibuit, cum muncra sponsalia dotemque suam
Christo obtulit,

VEns. 9. Cor indidisti nobis, soror mea, Sponsa,
cor indidisti nobis uno ex oculis tuis in uno serto
colli tui.

Cyrilli. — Nempe in tui nos desiderium adduxi-
sli uno verbo confessionis, quod habuisti recte vi-

ἐθνιχΏς διαγωγῆς ' οἰχητήριον γὰρ λεόντων καὶ παρ-
δάλεων εἰδότες τὸν Λίδανον, ἀπολιπεῖν αὐτὸν αὐτην
συμδουλεύουσιν * xal ὡς ἔοιχεν ἀρξαμένην ἀναχωρξῖν
ἑωραχότες, xai προθαίνουσαν μετὰ πάσης σπο»δης,
ἐκ τῆς προθυµίας τὴν προχοπἣν στοχασάµενοι, λέ-
γουσιν’ Ὄντως é&Jevo καὶ διελεύσῃ fj γὰρ τὶς πί-
στεως ἀρχὴ, xa ἡ àv προοιµἰοις 'σπουδὰ, τὸ τάχος
σηµαίνει τῆς µελλούσης διαδάσεως, ἐλπίδα πολλὴν
ὑποτιθεμένη τῆς πρὸς τὸν σπουδαζόμενον σχοπὸν
ἀφίξεω;. Ε.εύσῃ οὖν ἀπὸ Λιδάνου τοῦ τῶν θηρίων
χωρίου διελεύσῃ 6$ αὐτὰ τὰ θηρία ἀθλαθῶς . "Aso .
x5gaAnc γὰρ πίστεως ὁδεύειν ἁρξαμένη, xal ἀπὸ
x&paÁnc Σανεὶρ, ὅπερ ἑρμηνεύεται ὁδὸς «9ύχνου '
xai Ερμὼν, ὅπερ µεταληφθέν ἐστι χέδρυς 7) δρόσος,
εἰχότως πάντα τὰ κειράζοντα διαδαίνει ᾽ καὶ τὰς ἓν-
έδρας τῶν ἀντιχειμένων δυνάµεων παρέρχεται τῇ
ὁδῷ τοῦ λύχνου φωτιζομένη * xal χαταφόρους τὰς
τῶν ἐπιθούλων μηχανὰς ποιουµένη, τῇ δὲ δρόσῳφ
παραμυθουµένη τὸν ἐπὶ τῇ πορείᾳ κάματον ! διὸ xaX
τὰς µάνδρας τῶν τῇ πραχτικῇ ἐπιθουλενόντων λεόν-
των, xa τὰ ὄρη τῶν τῇ θεωρίᾳ ἑναντίων παρδἆλεων
παρελθοῦσα, ἔχπληξιν παρέσχε τοῖς προσκαλουµένοις
αὑτὴν ἓν τῷ τάχει’ ἴσως δὲ καὶ λέοντας xal παρδά-
λεις, τά ποτε τῶν ἐθνικῶν ἤθη λέγει; ὄρη δὲ τὴν
πεπλανημµένην αὐτῶν τῆς εἰδωλολατρείας ἐπὶ τῶν
ὑφηλῶν θρησχείαν ' καὶ µάνδρας, «b τῆς φύσεως εἴ-
vopov* ἀφ οὗ κινούμενοι φυσικῶς ἐπεγίνωσχον τὸ
χαλόν' µάνδρα γὰρ προθάτων ποιµαινοµένων αὐλὴ,
οὐχὶ δὲ θηρίων χαταγώγιον΄ λέοντες δὲ xal παρδά-
λεις, µονωτικὰ, Καὶ σύννομα ' τὰ ἔθνη οὖν διὰ τού:
των δηλοῖ, θρησχείαν μὲν ἀσεθῆ, διὰ πλάνην µετερ-
χόμενα * πολιτείαν δὲ ἴσως εἶχον, εἰ καὶ μὴ λογικῶν,
ἁλλὰ προδάτων τέως εὔταχτον xa συµθαίνουσαν , οὐ
«ᾗ Ἰουδαίων, ἀλλὰ τῇ Χριστιανῶν διαγωγῇ ^ ἀπὸ
πἰστεως οὖν ἁρξαμένη ὀδεύειν πρὸς τὸν Νυμφίον ἡ
Νύμφη, καὶ διὰ τῶν εἱρημένων ὁδεύσασα πολλοὺς
μεθ’ ἑαυτῆς παρέστησε τῷ ἡρμοσμένῳ, ἕδνα xol
φερνὴν αὐτῆς προσαγαγοῦσα τῷ Χριστῷ.

ϐ’, Εκαρδίωσας ἡμᾶς , dósApi] µου Νύμφη ᾿
ἐκαρδίωσας ἡμᾶς ἑνὶ ἁπὸ ὀρθα.ἲμῶν σου ἐν qug
ἐγθέματι τραχή.ου σου.

KvplAAov. — γουν εἰς πόθον ἡμᾶς Ίγαγες σεα»-
τῆς, E ῥήματι τῆς ὁμολογίας ' ὅπερ ἔσχες ὀρθῶς

dens oculis tuis interioribus ; subacta enim torque D ὁρῶσα τοῖς ἔνδον ὀφθαλμοῖς σου ' ὑποταγεῖσα γὰρ

colli tui confessionem fecisti.

Gregorii. — Mac ab amicis Sponsi, angelicis,
unquam, virtutibus dicuntur ad Sponsam. Nam cum
sit duplex videndi operatio, et altera quidem videat
veritatem , altera vero decipiatur rebus vanis
(qnaudoquidem circa solam boui naturam apertus
est Sponsz otulus, alter autem plaue otiosus est :
jMdeirco uni oculorum amici laudem tribuunt, so-
rorem quidem ipsam appellantes propter impati-
bilitatis cognationem ; Sponsam vero propter cjus

ἐνθέματι τοῦ τραχήλου σου, τὴν ὁμολογίαν ἔπο-η-
σας (50). ᾖ

Γρηγορίου. Ταῦτα παρὰ τῶν φίλων τοῦ Νυμφίον,
ἀγγελιχῶν, qnit, δυνάµεων, λέγεται πρὸς αὐτήν ᾿
διττῆς Υὰρ οὔσης τῆς ὁπτιχῆς ἑνεργείας, xaX tT. μὲν
«hv ἀλίθειαν ὀρώσης, τῆς δὲ ἑτέρας περὶ τὰ páca:a
πλανωμένης, ἐπειδῃ περὶ µόνην τοῦ ἀγαθοῦ τὴν φῦ-
σιν ἀνέωκται τῆς Νύμφης ὁ χαθαρὸς ὀφθαλμὸς, ἀργεῖ
65 ὁ ἕτερος' τούτου χάριν ἑνὶ τῶν ὀφθαλμῶν προσάχου-
σιν οἱ φίλοι τὸν ἔπαινον * ἁδελφὴν μὲν αὐτῆν χαλοῦν-
τες, διὰ τῖς ἀπαθείχς συγγένειαν' Νύμφη» δὲ, 5.3

9 | NOTE. ' .
! sequuntur in C. B. Gregorii romen prz se ferunt,

11

zt. πρὸς 55v
6.02 u^; σου εἷς ἓν τῷ πρὸς τὸ ἓν βλέπειν, xol
v2; µία 6:3 τὸ μὴ πρὸς διχρόρους διαθέσεις µερί-
v£30a: * xat ἡ θέσις τοῦ τραχήλου σου τὸ τέλειον ἔχει
τὸν θεῖον ζυγὸν ἐφ᾽ ἑαυτῆς ἁοαμένη ( touto γὰρ xb,
Ἐνθέμαει τραχή.Ίου cov: νεἴ: οὖν 6 τοῦ Κυρίου ζυ-
γός) " τούτου χᾶριν ὁμολονοῦμεν ὅτι τοῖς θαύμασιν
ἡμᾶς ἐχαρδίωσας ὅπερ ἐστὶ ψυχἠν τινα xal διά»
voy πρὸς τὴν τοῦ φωτὸς χατανότσιν δι ἑαυτῆς
Σαν ἐνεποίτσας * xal γὰρ ἓν σοὶ τὸν τῖς διχαιοσύνης
ttov ὡς Ev χατόπτρῳ χατανοοῦμεν΄ διὰ δὲ τῆς δευ-

τερώσεως ἀξιοπιστίαν προτιθέασι τῷ Ἰεγομένῳ.
Nel.lov. — Ὁ Νυμφίος £x προσώπου παντὸς τοῦ
γηοῦ ταῦτά φησιν" thv μὲν ἔχπληξιν ἐπὶ πάντας
φέρω», τὴν δὲ οἰχειότητα τῆς Νύμφης, ἐπὶ µόνον

COMME'(TARII IN. CANTICA CANTIC.

Aévoy συνἁφεια». Ἐστὶ οὖν, φηλὶν, 6 A eum. Verho conjunctionem. Cum igitur, inquiunt,

1653

oculus tuus unus sit, eo quod ad unum respiciat,
οἱ anima tua unà, quod ad diversas affectiones
minine dividatur et situs colli tui perfectionem

habeat quad. divinum jugum sustulerit; hoc enim

sibi vult illud ín serto colli tui, nempe jugum
Cliristi. Propterea confitemur quod tuis miraculis
cor nobis indidisti, id est animum quemdam ac in-
tellectum ad luminis receptionem per te nobis in-
didisti, siquidem in te velut in speculo justitix so-
lein cognoscimus. Per repetitionem autem dicto
suo dignam fidem conciliant,

Nili. — Sponsus ex persona chori universi hzc
ait, stuporem quidem omnibus afferens : familia-
ritatem vero Sponsz sibi soli reservans, dum ait :

ἑωτὸν, Ἀδε.ἐρή µου, λέγων, Νύμφη, καὶ οὐχ ἡμῶν ' B Soror mea Sponsa, et non nostra. Licet enim augcli

xi; yàp διαφέρουσι χατὰ τὴν οὐσίαν ἄγγελο: τῆς
υχῖς, ἑλαττοῦνται τῷ ἀξιώματι τῆς Ἱομοσμένης
Xpsto, καὶ ἀπ' ἀρχῆς Ὑινομένης τοῦ ἡμετέρου
copipazo; * xaX τῆς ὑπεράνω πάσης ἀρχῖς xai ἑξου-
cag χαὶ δυνάµεως κχαθέδρας ἡἠξιωμένης, xai διὰ
τώτο τοῦ Νυμφίου ἁδελφὴ ὀνομάζεται * xaX ὁμαίμων
αὐτῷ χατὰ την 75; σαρχὸς οἰχονομίαν γενοµένη xat
ἐμογάστριος» ἑχαρδίωσε δὲ αὐτοὺς ἑνὶ ἀπὸ ὁρθαλ-
μῶν, ὡς τὰ θεῖα κατανοοῦντι πράγµατα΄ οἱ γὰρ
ὀνθλλμοὶ, ὁ μὲν ἀριστερὸς τοῖς σωματιχοῖς mpost,*t,
x14 ταῦτα διατιθείἰς’ ὁ δὲ ἕτερος τοῖς νοητοϊῖς ἕνα-
τενίζει, xal τοῖς µέλλουσι προσέχει, ὃς χαὶ ἑκαρδίωσε
τοὺς ἑταίρους τοῦ Nupoloy* περιεσχεµµένως xai
μετὰ πολλῆς νήφεως παρελθὼν τὰς τῇ θεωρἰᾳ λν-
μτινομένας παρδάλεις, καὶ τὸ οἰχεῖον κάλλος τηρή-
σα, καὶ ἓν pid ἑνθέματι τραχήλου τῆς Νύμφης
ἑχαρδιώθησαν * ὅπερ οἱ λοιποὶ, Ἐν évl dpuio xq τρά-
χη-1ός σου, πεποιῄήχασι’ τάχα οὖν ἐπὶ ἀνωτέρω,
TpáynAóc σου, λέγων, Gc ἁρμίσχοι, τὴν ἐπὶ πάσαις
ταῖς ἀρεταῖς ταπεινοφροσύνην ἐπῄνει, νῦν ἐφ᾽ ἑνὶ
ὁρμίσκῳψ τοῦ τραχήλον ἐχπλήττεται ταύτην * ὅτι xal

quoad substantiam animi prestent, diguilate ta-
men inferiores sunt illa quae Christo adaptata uit,
el nostrze mass: primitias tulit, et super omnem
principatum ac potestatem ac virtutem digniorem
sedem accepit, et propterea Sponsi soror nomina-
tur, ipsi consanguinea secundum carnis dispensa-
tionem οἱ couterina effecia. Cordificavit autem
ipsos uno ex oculis quo res divinas percepit. Nam
oculorum animz sinister quidem res corporcas
attendit, eas recte disponens; alter vero ad spi-
ritualia intendit, et futuris inh:zret qui soda'es
Sponsi diserte cordificavit, et cum multa cautela
pardos contemplstioni officientes pertransiit, pro-
priamque pulehritudinem servavit. ln uno. serto
colli Όρους cordificati sunt ; quod reliqui verte-
τυπἰ in uno monili colli (ui, Fortassis vero supe-
rius dicens : Collum tuum sicul monilia, in onmni-
bus virtutibus liumilitatem laudavit : nunc iu uno
monili colli eam obstupescit quod etiam Sponsa
regis facta, eumdem huniilitatis tenorem servet.

Nopuer, γενοµένη τοῦ βασιλέως, τὴν αὐτὴν χατάστασιν τῆς ταπεινώσεως σώζει.

Ὡριτένους. — Τὸ ἔνγθεμα εἴρηται παρὰ τὸ ἑντί-
έεσθαι xai ἑνορμᾶσθαι τῷ τραχήλῳ τῆς Νύμφης,
x. 1. A. (51). —

v. Τί éxa.Lli0ncax οἱ µαστοί σου, ἀδε.1ρή µου
ΔΝύμρη; tl. ἑκα]λιώθησαν uaccol σου ἀπὸ οἵ-
νου, xai ὀσμὴ ἱματίων σου ὑπὲρ πἀντα τὰ ἀρώ-
paca.

Γρηγορίου.--- 'Ἐπισφραγίκειτῆς Νύμφης ὁ Νυμ-
elo; τὸ παὰ τῶν φίλων ἐγχώμιον, ἐπαινῶν αὐτὴν
&v ταῖς τῶν ἀγαθῶν διδαεγµάτων πηγαϊς , ο[νονὰλλ
οὔχ ἔτι γάλα προχεούσαις δι οὗ ταῖς τελειωτέραις
καρδίαις ἡ εὑφροσύνη * fj δὲ τῶν ἀρετῶν εὐωδία πᾶν
ἄρωμα, φησὶν, vevixnxe νομιχὸν, μυρεφούμενον τοῖς
εὐαγγελιχοῖς ἐπιτάγμασιν * ὅμοια δὲ τὰ τοῦ Νυμφίου,
τοῖς tv ἀρχῇ παρὰ τῆς Νύμφης πρὸς ἑαυτὸν εἰρημέ-
νοις * "Οτι ἀγαθοὶ ol µαστοἰ σου ὑπὲρ οἶνον, xal
ὀσμὴ µύρων σου ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα : τοιοῦ»
τον γὰρ τὸ θεῖον ἔργον, ἐὰν ὁμοίους ἑαυτοὺς αὐτῷ

Origenis. — Ἔνθεμα dicitur quod inditum et in-
sertum est collo Spons2 , ctc.

Vrns. 10. Quam pulchra facta. sunt ubera. tua,
soror mea sponsa ! quam pulchra [acta sunt. ubera
tua a viuo ! Et odor vestimentorum tuorum super
omnia aromata.

Gregorii. — Sponsus ab amicis Sponse da'um
encomium subsignat, laudans ejus in bonorum
dogmatum fontibus vinum, sed non amplius lac
profundentibus, unde perfeclioribus cordibus ori-
tur letitia. Bonus autem virtutum odor est. omne
aroma. Ceterum bac sponsi similia sunt iis quz
in principio a Sponsa ad ipsum dicta sunt : Quo-
niam bona ubera (ua super viuum, et odor unguen-
lyrum tuorum. super omnia. aromata. Istiusmodi
enim est divinum opus, si.similes nosmetipsos illi
per liberi arbitrii electionem ostenderimus. Quara-

NO "4.

(57) Patrolog t. XCVIU, «οἱ. 274.

1559

sum in melius transmulata, unde et sororem ipsa:t
vocat, eo quod eadem qua ipse ratione vinum sca-
turiat.

Nili. — Emendationem ac profectum uberum
sponsz edisserit, ut ait prius quidem in liliis sicut
duo hinnuli caprez gemelli pascebantur, nimirum
: à Domino el in loco pascuz morabantur, quod
ovium haberent statum. Nunc autem quando a vino
pulcliritudinem acceperunt, eo pervenerunt ut pa-
rata ratione praeditis mensa et inebriante calice
fruantur. Non enim idem lac quod vinum est ; illud
namque infantium, hoc perfectorum est nutrimen-
tum. Cum igitur cibis matris assimiletur lac, et
alumnos convenienti nutriat qualitate, tum a vino
Όρους) ubera pulchra fiunt, quando eos qui verbo
erudiendi sunt, perfecta ad lztitiau spiritalem eru-
«dierint doctrina, mystico aanguine confirmando,
scusus familiarium »d. eorum qu:e vulgo conducunt
coguitionem. Ο lor autem. vestimentorum Sponsa
sunt (homines) pract.ci et virtutum operibus fra-
Brantes. Vestimenta enim sunt virtutes morales,

quemadmodum et Paulus ait : « Induite benignita-

tem, huwilitatem 1 »;' actio enim 23d salutem
opportunior cst contemplatione,

Vrns. 14. Favum distillant labia tua, Sponsa;
mel et lac sub. lingua tua.

Philonis. — Mel Evangelium, lac vero lex.

PROCOPII GAZ.El

egrem etiamnum Sponsa simile accipit respon- A διὰ τῆς προα:ρέσεως δείσωμεν

10(0
δύ vov i Ἀύμφη
τὴν ὁμοίαν ἀπόκρισιν δέχεται τρὶς τὸ χκρεῖττον ἀλ-
λοιωθεῖσα * ὅθεν xal ἁδελφὲτν αὐτὴν καλεῖ διὰ τὸ οἵ-
νον πηγάζειν ὁμρίως αὑτῷ,

Νεί.Ίου. — Βελτίωσιν xai προχοτὴν τῶν μαστὼν
διηγεῖται τῆς Νύμφης πρότερον μὲν ὅτε bv χρίνοις
δύο νεθροὶ δίδυμοι δορχάδος ἑνέμουτο" τάχα τῶν
ποιµαινοµένων ὑπὸ τοῦ Κυρίου, xaX εἷς τόπον χλόης
κατασχτνούντων, προθάτων τῖν χατάστασιν ἐχόν-
κων’ νῦν δὲ ὅτε ἀπὸ olvou ἐχαλλιώθτσαν, εἰς τὸ τῖς
ἠτοιμασμέντς τοῖς λογιχοῖς τραπέτης. xai τοῦ μεβύ-
σχοῦτος ποττρίου ἁπολανειν φΏασάντων ' o) ταυτὸν
Υὰρ γάλα χαὶ olvog* τὸ μὲν γὰρ νηπίων, τὸ δὲ τε-
λείων τροφή * ἐπεὶ οὖν τοῖς σιτίοις τῆς μητρὸς ἑδ-
ομοιοῦται τὸ γάλα, καὶ τοὺς τιθηνοµένους τρέφει

B χαταλλζλῳ πιότητι, τότε ἀπὸ οἴνου της Νύμφης οἱ

μαστοὶ καλλιοῦνται, ὅτε τοὺς μαθττίνομένους τῷ
AQ τελείαν πρὸς εὐφροσύνη» Ὑνευματιχὴν παι-
δεύωσι δ.δασχαλίαν, τῷ μ.οστικῷ του 2Όντες αἵματι τὰ
αἱσθητίρια τῶν γνωρίµων, πρὸς xtv τῶν συμφΞ[ὀν-
των ἐπίγνωτιν' Ὁσμὴ 65 ἱματίων σου, τῆς Noaems
εἰσὶν ol πραχτικοὶ, καὶ τοῖς ἔργοις τῶν ἀρετῶν εὖ-
ωδιάζοντες ' ἱμάτια γὰρ, αἱ ἠθισαὶ ἀρξταί' ὡς καὶ
Παῦλος,ε Ἐνδύςασθε, λέγων, χρηστότττα. ταπεινο-
φροσύντν » πρᾶξς Υὰρ πρὸς σωτηρίαν, θεωρίας
ἐπιτηδειοτέρα.

ια’. Κηρίον ἁἀποστώζουσι χείλη σου, Λύμρή:
μέ.ι xal yáda ὑπὸ τὴν TAoccár σου.

Φί.Ίωγος. — Μέλι τὸ Εὐαγγέλιον, γάλα ὁ νόμος.

Gregorii. — Cor tuum, inquit, factum est ple- C Γρηγορίου.--- Πλήρης σοι, φησῖ, Υέγονεν ἡ καρδία

num favis omnis generis eruditionis ; unde profers
ex bono thesauro cordis suaves sermonum i stillas,
1deo ut oratio tibi sit mel cum lacte mistum. Non
enim unius generis utilitatem przbes auditoribus,
sed viribus eoru:» qui suscipiunt congruentem,
adco ut el perfectioribus conveniat, et infantibus :

perfectis quidein "mel, infantibus vero lac exsi-
etens. mE

Nili. — Cum utilis doctrina pro omni statu con-
servando Sponsa insit, mel et lac nuncupatur; vel
ab effectu favus dicitur; hic enim stillat omnibus
in prolatione sermonis signiticatus. Latet autem
$ub lingua omnes reliquos preter Sponsum, qui

cum illa communicat. Qualitas namque oris mel Ρ
sub lingua lingentis in osculo discernitur ex lin- -

gua alterius communione; et cordis affectiones di-
€gnoscuntur ab eo qui arcana explorat. Quoniam
aulem « ex abundantia cordis os loquitur 1, »ex
favo de Spons:e labiis stillante, pulchritudinis co-
gitationuin ejus capere licet conjecturam. Odor au-
icm vestimentorum ejus paulo ante quidem super
oninia aromata, nunc vero non super tbus, sed si-
cut odor thuris dicitur, pro auperlativo significatus.
Rursus autein rerum practicarum virtutem, eo quod
ad Deum diüigitur, incensuum odori assimilavit,

πό (sala. v, 92... *' Matth. xii, 54.

τῶν τῖς παντοδαπῆς παιδεύσεως xr pluv * ὅθεν προσ-
φέρεις ix τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ τῆς χαρδίας τὰς
μελιχρὰς τῶν λόγων σταγόνας, ὡς εἶναι μέλι τὸν λό-
γον συναναμεμιγνύμενον τῷ γάλακτι ' οὗ γὰρ µο-
νοειδῃ τοῖς ἀχούουσι τὴν ὠφέλειαν παρέχεις, ἀλλὰ
καταλλήλως πρὸς thv τῶν δεχοµένων δύναμιν * ὡς
χαὶ τοῖς τελειοτέροις xai τοῖς νηπιάσουσιν οἰχείως
ἔχειν, τοῖς μὲν τελε.οτἑέροις μέλι, τοῖς δὲ νητιάνουσ:
γάλα Υίνεσθα,.

Nel Aov. --ῬΤής xa0' ἕξιν ὑπαρχοῦύσης πρὺς πᾶσαν
χατάστασιν ὠφελίμου ὃδ.2ασχαλίας τῇ Nop gr, μέλι-
τος καὶ γάλακτος ὀνομαζομένης, ἡ xav ἐνεργέ-αν
Χτρίον εἴρηται ' αὕτη γὰρ ἁποστάζει πᾶσιν. kv mpo-
φορᾷ τοῦ λόγου δηλουµένη ἐχείνη δέ ἐστιν ὑπὸ τὴν
γλῶσσαν λανθάνουσα, πλην τοῦ κοινωνοῦντος aj)
Νυμφίου, τοὺς λοιποὺς ἅπαντας' ποιότης yàp στὀ-
paio; ἐν φιλήματ: χρίνεται, τοῦ ὑπὸ τὴν Υλὠτταν
μέλιτος ἐλεγχομένου κοινωνία γλώττης ἑτέρας xai

.Καρδίας διάθεσις, γνώσει τοῦ τὰ χρυπτὰ δοχιµἀ-

ζοντος χαταλαμθάνεται ^ ἐπειδὴ 65, « Ex τοῦ mz-
ρισσεύµατος τΏς χαρδίας τὸ στόμα λαλεῖ ,» ov5gó3a-
σθαι ἔστ' τὸ κάλλος τῶν νοημάτων τῆς Ννόμφης, Ex
τοῦ ἁποστάνοντος τῶν γΣιλέω» αὐτῖς xnpíou* ó3am ὁδ
ἱματίων αὑτῆς πρὸ μιχροῦ μὲν ὑπὲρ πάντα -ὰ ἀρώ-
ματα, νῦν δὲ οὐχ ὑπὲρλίδανον, ἀλλ ὡς ὀσμὴ λ'θάνου'
ἀντ. τοῦ ὑπερίο) 1x52, συΥ 2 τικ e att ὀηληυμένη᾽

1551

COMMENTARLI IN CANTICA CANTIC.

1602

P ^t 23 -— s ο.» 9 ENOM - ορ TP , . [d
Tv ὃς την τῶν πρακτικῶν ἀρτ-ον, τῇ τῶν θυµιαά- A odorem. thuris appellans suavem operum odo-

των ὀσμῆ, διὰ τὸ πρὸς θεὸν 32520372302: '9aolu33v *
ἐσμεν Ἀιθάνου, την τῶν ἔργων εὐωδίαν εἰρηχώς.
Καὶ cepi) ἱματίωγ σου ὡς ὀσμὴ «Ἰιδάνου.
Γρη]ορίου (26). — Ἡγουν κεχόσµησαι θεολονίας
τνέουσιν ἵματίοις' ἐπείπερ οὗ µονοειδής τίς ἑατιν,
οὐδὲ µονόύτροπος ἡ xav ἀρετὴν πολιτεία, ἁλλ' ὥσπερ
ἐπὶ τῆς τῶν ὑρασμάτων κατασχευῖς, διὰ τῶν πολλῶν
νημάτων ἡ ὑφαντικὴ τέχνη τὴν ἐσθῆτα ποιεῖ, οὕτω
καὶ ἐπὶ της ἑναρέτου ζωῆς πλλλὰ χρὴ συνδραμεῖν,
&. ὧν ὁ ἀστεῖος ἑἐξυφαίνεται βίος: ἅπερ xal ἁπαρι-
θμεῖται ὁ θεῖος Απόστολος * « Xaov, εἰρήνην, µα-
χροθυμίαν, » xal τὰ το'αῦτα ^ τούτου χάριν ἆπο-
δέχεται τὸν ἐν ἐσθῆτι xóspov της Νύμφης, ὡς
τῷλιθάνῳ χατὰ την ὀσμὴν ὁμοιούμενον ' xal φησιν’

rem.

Et odor vestimentorum tuorum sicut odor thuris.

Gregorii. — Nempe ornata es theologie [ra-
grantibus vestimentis. Quandoquidem non est
unius fornie, neque unius modi vila qu:ze ex vir-
tute ducitur ; sed quomodo in tela seu panni textu-
Ta per multa fila texendi ars vestem conf(lcit, ita
eliam in vita quz ex virtute agitur, multa oportet
concurrere, per quz? bona vita texitur, quz et di-
vinus Apostolus recenset « gaudium, pacem, lon-
ganimitatem, » ei quz sunt hujusmodi. Propterea
capit eum qui in veste sponsa est ornatum, ut qui
odore similis sit tburi , et ait : Tuum, o Sponsa,

ὅτι Σοι, ὦ Νύμφη, τῶν ἀρετῶν fj περιθολὴ, τὴν θείαν B virtutum indumentum imitatur divinam beatitudi-

μιμεῖται µακαριότητα, διὰ χαθαρότητος xat ἁπαθείας
τὴ ἀπροσίτῳ φύσει ὁμοιουμένη ' τοιαύτη γὰρ d τῶν
ἱματίων ὀσμῆ, ὡς πρὸς τὴν λίθανον ἐμφερῶς ἔχειν
ὧν ἀντιχείμενον εἰς τὴν τοῦ zo) τιμήν.

P. Κήπος xexAewpéroc, ἁδε.1ρἠ µου Νύμφη *
κήπος χεκ.λεισµένος, πηγἡ ἐσφραγισμέγι.

Αποιιγαρίου. ---Κηπος δὲ ἄλλως κεχλεισµένος.

$ Νύμφη, διότι πλείονα τοῦ φαινομένου χατὰ διάνοιαν
Lc.

Νυρί-1.1ου. --- Κέχλεισται μὲν τῷ χόσμῳ, τῷ δὲ
ἐπουρανίῳ Νυμφίῳ ἠνέφχται' d$ δὲ πηγὴ τῷ ἁγίῳ
Πνεύματι ἑσφράγισται ᾧ χριόµεθα μετὰ τὸ βά-
πτισμα. .

Γρηγορίου. — Διὰ τούτων πάλιν µανθάνοµεν,
σῶς ἄν τις γένοιτο τοῦ Κυρίου ἁδελφὴ καὶ ἠμόζυγος.
Νύμφη μὲν γὰρ γίνεται, διὰ τοῦ προσχκολληθῆναι
τῷ Κυρῳ; ἁδελφὴ δὲ, διὰ τοῦ τὸ θέληµα αὐτοῦ
χατεργάςεσθαι * 6 δὲ τοιοῦτος χΏπος εὐθαλὴς γενἐσθω'
πάντων ἔχων ἐν ἑαυτῷ τῶν φυτῶν τὴν ὥραν xal
καρπὸν, προδαλλέσθω τοῦ Πνεύματος ' χεχλεισµένος
bx τοῖς ἐχθροῖς τῷ τῶν ἐντολῶν περιφράγµατι’ ὡς
μηδὲ μίαν καθ) ἑαυτοῦ παρασχεῖν τῷ χλέπτῃ xal
τοῖ; θηρίοις τὴν πάροδον’ ἀλλὰ τῷ χήπῳ τούτῳ xal
πηγῖς στι χρεία, ὡς ἂν εὐθαλὲς διαμένει τὸ χάλλος

τῷ ὕδα-., εἰς τὸ διηνεχὲς πιαινόµενον διὰ τοῦτο
συνέζευξεν ἐν τοῖς ἑἐπαίνοις τὴν πηγἡν τῷ χήτῳ;
αὕτη 6 ἂν ctr) ἡ διανοητιχἡ τῆς ψυχῆς ἡμῶν δύναμις ᾽
4 παντοίους ἐν ἡμῖν λογισμοὺς βρύουσά τε χαὶ πηγά-
Cousa* ἁλλὰ τὸ ἡμετέρα γίνεται fj πηγἡ, κατὰ τὸ, « Ἡ
πηγὴ τοῦ ὕδατος ἕστω σοι ibla* » ἤγουν τὸ τῆς δια-
νοίας ἡμῶν χίνηµα ὅταν πρὸς τὰ συμφέροντα ἡμῖν
χινεῖται, πᾶσαν συνέργειαν πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν
πτῆσιν παρεχύμενον, xal μὴ πρὸς ἀλλοτρίους xai
πονηροὺς λογισμοὺς ἐχχεόμενον, ἐξ ὧν φύονται
&xav03i ἐπεὶ δὲ xal fj σφραγὶς τὸ ἄσυλον σηµαίνει,
τὴν ἀχροτάτην ἔοιχεν ἀρετὴν μαρτυρεῖν τῇ Νύμφη,
ὅτι ἀνέπαφος αὐτῆς μένει.τοῖς ἐχθροῖς ἡ διάνοια, ἐν
χαθαρότητι xat ἁἀπαθείᾳ φυλαττομένη τῷ loup Δε-
σπότη, ἡ καὶ μὴ τοῖς σωματικχοῖς ἑνασχολεῖσθαι, ἀλλὰ
εὴν τῆς φυχῆς ἐπιμέλειαν δι ἀρετῆς ποιεῖσθαι Ταρ1-
κελεύετα..

nem, per puritatem et impatibilitatem assimilata
natur: ad quam non patet aditus ; talis est enim

. odor tuorum vestimentorum ut sit similis thuri ,

quod Dei honori est dicatum.

Vgns. 12. Hortus conclusus, soror mea, sponsa,
hortus conclusus, fons signa!us,

Apollinarii. — llortus porro aliter conclusus est
Sponsa, quoniam plura quam appareant in mente
habet.

Cyrilli. — Conclusa quidein est mundo, sed
aperta celesti sponso : fons autem Spiritu. sancto
signatus est, quo post baptismum imungimur.

Gregorii. — Per hec. rursum discimus quemad-
modum [fiat quis soror et conjux Domini; nain
Sponsa quidem fit per hoc quod conjunyatur Do-
mino; soror aulem propterea quod ejus faciat
voluntatem ; qui vero est hujusmodi flat hortus
bene germinans, omnium habens in. se plantarum
pulchritudinem εἰ fructum spiritus producat ;
conclusus vero inimicis mandatorum — sepimento,
ut furibus et bestiis nullum ad se prabeat aditum.
Sed ejusmodi horto opus est etiam foute vt. bcne
germinans permaneal pulehritudo aqua perenni
irrigata 1 propterea in laudibus horti adjunxit
fonte;n, Hic autem sit anima nostra facultas cogi-
tandi quz oinnis generis ratiocinationes iu nobis
scatere οἱ emanare facit, Tuuc autem fit fons

D noster (juxta illud : « Fons aqu: sit tibi proprius »),

nempe motus uostra cogialionis, quando omnis
nostra operatio movelur ad ea qui Sunt nobis
utilia et bonorum exhibent possessionem, ncc ad
alienas et. pravas cogitationes effunditur , e quibus
oriuntur spinz ; cum autem signaculum etiam in-
tegritatem designat, videtur Sponse de summa
virtute ferre testimonium, quod ab iniwieis in-
tacta ei maneat cogitatio : in puritate el impatibi-
litate suo Domino custodita. Vel etiam rebus cor-
poreis minime vacare, sed anims diligentiam per
virtutem adhibere adhortatur.

NOT.E.
(98) Ἡγουν — ἐματίοις. Orig^nis suut in. C. D. cta! vezsiculu n preeedenie;n pertinent.

1663

PROCOPII GAZ.EI

1064

ANi.i. — Szpe olera carnibus przferenda, quando A — Nei.lov. — Ἔστι λἆχανα πολλάχις κρεῶν προ-

praesertim hzc ecclesiastica condescensione sunt
infirmorum utilis exhortatio; carnes vero hazre-
tice doctrine crudz ac digestu difficiles. Cum igi-
tur sponsa sit hortus omnigenorum virtutis fru-
ctuum, horum quoque olerum hortus, et infirmo-
rum solatium exsistit : quin et amicitie gratizeque
causa proponitur. Oportebat enim Sponse hortum
ctiam olera continere, ne dum infantes lac habent,
et perfecti pane ac vino nutriuntur ac deliciantur
sermonibus divinarum intelligentiarum melle sen-
sibili guttur dulcorantibus, soli infirmi congruo
frustrentur alimento. Est autem hic hortus con-
,clusus propter transeuntes ei propler suem «de
silva vastantery ca qua non sunl septo munita.

Sed et fons signatus est. ne in promptu sil in- B

dignis haurire conantibus. Cum enim Sponsaim
hxreticorum oculis et adversariis virtutibus inta-
ctam esse velit, fontem ipsum vocat conclusum :
signaculo quo insidiis minime exposita signifi-
cetur.

Origenis. — Secundo repetitur illud horus con-
clusus, eic. '

Vins. 13-15. Emissiones tue paradisus malorum
punicorum cum (ructu nucum. Cypri cum. nardis,
nardus οἱ crocus, calamus el cinnamomum , cum
omnibus lignis Libani : myrrha el aloe cum omni-
bus primis unguentis. Fons hortorum puteus aque
viventis el cum strepitu fluentis a Libano.

Gregorii, — Vide ascensum , in tantum enim in
majus incrementis elevata cst, ut etiam ex ore suo
germinaret paradisus. Sic enim Hebraicum habet
pro : Emissiones tug paradisus malorum punicorum.
Ait igitur : Quoniam sermo tuus, qui per os tuum
einittitur, est paradisus malorum punicorum. Mala
vero punica producunt omne genus fructuum;
omnes autem arbores fructus sunt, cyprus et nar-
dus, etc. Quis autem sernio nisi fidei qui in susci-
pientibus flt paradisus, per auditum cordibus insi-
tus : malis vero. punicis plenum dicit, quoniam
justus in àmaris hujus viti? periculis potissimum
fructum fert, et iu eis habet dulcedinem ac -nutri-
mentum, sicut malum punicum intra acerbitatem

xpiwóusva, ὅταν μάλιστα μὲν ταῦτα ἐκχλησιαστιχῆς
συγχαταθάσεως jj" τῶν ἁσθενῶν παραίνεσις πρόσ-
φορος * τὰ δὲ χρέα, αἱρετικῆς διδασχαλίας ὠμὰ καὶ
ἀκατέργαστα” μετὰ ταῦτα εἶναι χαρπῶν παντοίων
ἀρετῆς κῆπος ἡ Νύμφη xal τούτων τῶν λαγάνων
Eccl xf moz, κἂν ἀσθενούντων ἐστὶ παραμνθία, ἀλλὰ
xai πρὸς φιλίαν χαὶ χάριν παρατίθενται ΄ ἔδει γὰρ
xa λάχανα τὸν τῆς Νύμφης ἔχειν παράδέισον 7 ἵνα
ph τῶν νηπίων ἑχόντων γάλα, xal τῶν τελείων
ἄρτῳ xai οἵνῳ τρεφοµένων, καὶ τῶν ἐντρυφώντω»
τοῖς λόγοις µέλιτι γλυχαινόντων, τὸν τῶν θείων νοη-
µάτων αἰσθόμενου λάρυγγα μόνοι οἱ ἁαθενουντες
ἁποστερῶνται τῆς χαταλλἠλου τρυφῆς ᾿ χεχλεισµένος
δὲ ἔστιν οὗτος διὰ τοὺς παραπορευοµένους xal δ:ὰ
τὸν λυμαινόμενον τὰ ἀπερίφρακτα Uv ἐκ δρυμοῦ ᾽
xaY πηγη δὲ ἐστιν ἑσφραγισμένη, ἵνα μὴ πρὀ,ειρος
ᾗ τοῖς ἁγαξίοι ἀντλεῖν ἐπιχαιροῦσιν" alpetizto)
γὰρ ὀφθαλμοῖς xaX δυνάµεων ἀντιχειμένων &222-
στον εἶναι 02209. τῖν Νύμφτν, πηγὴν αὐτῖν xax:
ἐσφρλγισμέ/ην, τῇ σφραγῖδι τὸ ἀνεπιθνύλευτον ση-
μαίνων.

Ὡριγένους. — Δεύτερον τὸ, κῆπος κεχ.]εισμό-
ος, Y. z. λ. (59).

(t-il. 'Axecto.lul παραδείσου ῥοῶν μετὰ καρ-
ποὺ ἁκροδρύων ' χύπροι (ιετὰ νγάρδων ' vápOcc,
xal xpóxoc, xal κά.Ίαμος, xal κιἁμωμον, μετὰ
πάντων ξύ.]ων τοῦ Λιθάνου' cub ra, d.lcn. μετὰ
πάγτων πρώτων (pur: zn κήπων φρέαρ ὕδα-
τος ζωγτος xal ῥοιζοῦγτος áxó Λιέάνου.

Γρηγορίου. — "Opa τὴν &vobov: εἰς τοσυῦτον γὰρ
ὑψώθη τῆς ἐπὶ τὸ μεῖςον αὐξήσεως, ὡς ἐκ στόματος
αὑτῆς β.Ίαστάνειν παράδεισο». οὕτω γὰρ τὸ
Ἑθραϊκὺν ἀντὶ τοῦ, Ἀποστο.]αί σου, ἐκ στόὀματός
σου, παράδεισος ῥοῶν, ἔχει φησὶν οὖν, ὅτι Ὁ λόγος
σου 6 διὰ τοῦ στόµατός σου ἁποστελλόμενος παράδεισός
ἐστι ῥρῶν al ὃξ ῥοαὶ, παγχκαρπίἰαν τινὰ τῶν àxpo-
δρύων ἐχφύουσι, τὰ ἀκρόδρυα, κύπρος xal νάρδος
xai τὰ ἑξης ' τίς δὲ ὁ λόγος, T] ὁ τὶς πἰστέως; ὃς ἑ
τοῖς ὑποδεχομένοις παράδεισος Υΐνεται διὰ τῆς ἀχοῆς
ταῖς χαρδίαις ἐμφυτενόμενος: ῥοῶν δὲ πλήρη cm-
civ, ἐπειδήπερ ὁ δίχαιος ἐν ταῖς πιχραῖς τοῦ βίου
περιστάσεσιν , μάλιστα χαρποφορεῖ, xal iv αὐταῖς
ἔχει τὸ γλυχὺ χαὶ τρόφιμον, ὥσπερ ἡ έόα, Evbov τοῦ

edulium. Propterea igitur videtur malorum puni- D στρυφνοῦ τὸ ἑβώδιμον * διὰ τούτο τοίνυν δίκην ῥοῶν

corum poradiswn efficere sermo qui a Sponsa in
auditorum animis immiltitur, ut. discamus per ea
quie dicuntur, non per dissolutionem aliquam et
delicias in vita presenti emolliri et enervari, sed
per continentiam vitam duram et asperam eligere.
Jta enim ad fructum virtutis furibus non patebit
aditus, ut qui austero continenti: ambitu sit ob-
septus. Oportet porro etiam anima paradisum ferre
omnem odorem bonum per multifariam aromatum
naturam qua in. pomorum istorum fructibus repe-
ritur : ac in primis cypros cum nardis, qux calu-
rem cum odore bono continet, ut fiat quis Spiritu

παραδείσου ἐν ταῖς τῶν dàxovóvtuv wvyat; 6 ἆπο-
στελιόµενος παρὰ τῆς Νύμρης λόγος ἐργάζξεται' ἵνα
µάθωμεν διὰ τῶν λεγομένων, μὴ 0:3 τινος ἑκλύσεως
xai τρυφΏς κατὰ τῆν παροῦσαν ζωὴν µαλαχίζεσθαι,
ἀλλὰ τὸν χατεσχληχότα διὰ τῆς ἐγχρατείας αἱρεῖ-
σθαι βίον ' οὕτω γὰρ àv ἀπρόσιτος γένοιτο τοῖς x»£-
πταις ὁ τῆς ἀρετῆς χαρτὺς, τῃ στυφῇῃ τῖς ἔωρα-
τείας περιθολῇ πεφραγµένος' χρὴ δὲ xol πᾶσαν
εὐωδίαν τὸν τῆς φυχῆς φέρειν παράδεισο», διὰ τῆς
πολυειδοῦς τῶν ἀρωμάτων φύσεως, iv τοῖς ἀκρο-
δρύοις εὑρισχομένοις * καὶ πρῶτην μὲν, κύπροι μετὰ
γάΓδω»", τὸ θερμὸν καὶ εὐῶδες ἔχομτες, ἵνα γένηται

NOT.

(69, Putrolug. t. XVII, co! 272, 275.

15665

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

10060

τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ζέων’ ἔπειτα δὲ xpóxoc, ὃς παρ- A saucto fervens. Deinde veo crocus qui mitigat doe

Lyop:l τὰς ὀδύνας, µέσως τε φύξεως ἔχων καὶ θερ-
µότητεος ' οὕτω γὰρ αἱ ἀρεταὶ µέσως ἔχουσιν ὑπερ-
6227; τε χαὶ ἑλλ. ^en * f) τὸν τῆς πἰστεως λόγον διὰ
τούτου πα” ἔμϕαινει, την εἰς Πατέρα χαὶ Υἱὸν καὶ
ἅγιν Πνεύμα ὁμολογίαν, δ.ὰἁ τὴν τριπ.όην τὶν
εὖρ.σχομένπν Ev τοῖς ἄνθεσι τούτοις * χαὶ Ev τὰ τρία
ὑπάρχοντα γχατά τε εὔχροιαν xa εὔπνοιαν ' εἶτα
κά.Ίαμος xal κιγἁμωμον, τὰ ἀχρόδρυα τὰ Ex τῶν
ῥοῶν τοῦ παραδείσου χαρποφορούμενα ἀλλὰ κάλα-
pog μὲν τοσοῦτον εὔπνοιαν ὑπερέχει, ὧς πρὸς τὸ
ἱερατιχὰν θυμίαμα ὑπὸ τοῦ νόµου παραλαμδθάνε-
ofa," τὸ δὲ χινάµωμον ποιχίλην ἑνέργειαν διά τινος
σνσιχΏς δυνάμεως ἐπαγγέλλεται' xal γὰρ iv τοῖς
θερμοῖς ἐχβαλλόμξενον ἀποφψύχει. δειχνύντος τοῦ
λόγου, ὅτι ὅταν τις 5: ἐπιθυμίαν ζέων 3) P) τῷ θυμῷ
πυραχτούμενος, τῷ λογισμῷ χρῆ χατασθεννύειν τὰ
tii: Egit δὲ xal ἄλλως xai αὐτὸ µέρος τοῦ ἑλαίου
τοῦ χρίσµατος * ὁ πρὸς τοῦτο δὲ φθάσας τοῦ βίου τὸ
µέτρων, διὰ πάντων ἓν ἑαυτῷ τοὺς θείους δείχνυσι
χαραχττρας * ὅπερ ἐμφαίνει τὸ, ἀπὸ πάντων ξύ.Ίωγ'
tov Ai£dy'ov * οὗ γὰρ μονοειδὲς τὸ ξύλον τοῦ Λιδά-
νου εν λιθανωτὸς ἀποῤῥει, ἀλλ ἔστι τις ἐν τοῖς
fue; διαφορὰ τὸ τοῦ ἀρώματος cynua, τῷ εἴδει
του ξύλου συνεξαλλάσσουσα * ὁ τοίνυν ἐπισημαίνων
iy οἷς πράττει τῶν τοῦ λιθάνου ξύλων τὸ γάλλος,
οὗτος iv ᾧ τὸ θεῖον εἶδος χαρακτηρίζεται’ οὐδεὶς δὲ
της θείας ὀύξης xot vb, Ὑίνεται, μὴ σύμμορφος
πρότερον τῷ ὁμοιώματι τοῦ θανάτου γενόμενος ' διὸ
πάγεται σμύρνα καὶ ádAóq, τὴν ταφὴν ἐνδειχνύ-
peva* πρῶτον δὲ μῦρόν φῆσιν τὸ ἁμιγὲς ἁπάσης
χαπηλείας ἑμφαίνων xal χαθαρὸν τῶν δογμάτων ' ἡ
δὲ πηγ] ἔτοιμος πρὸς πόσιν παντὶ τῷ αἰτοῦντι λύ-
γον tb δὲ φρέαρ, τὸ βάθος τοῦ πλούτου δηλοῖ * οὗ
Ck ἡ yj χαὶ τὸ ζωτικὸν φρἑαρ ἀπὸ Λιθάνου, τουτ-
έστι θεόθεν εἰς ἑαυτῆν ὁξὺ χαθέλχει τὸ ῥεῖθρον.

Κυρία ᾶου. — Al γὰρ ἀρεταὶ μὲν, διὰ τῶν ἁρω-
Μάτων σηµαίνονται ᾿ ξύλα δὲ τοῦ Λιζάνου, τοὺς προ-
φήτας φησίν ' διὰ δὲ τῆς σμύρνης χαὶ τῆς ἀλόης,
ὅτι ἐνταφιασθεὶς ὁ Χριστὸς ἐκοινώνησε τοῖς προλα-
6οῦσιν ἁγίοις ' χατελθὼν γὰρ εἰς ἅδου τούτους àv-
Ὀγαγχεν.

Νείλου. — Τὰ δῶρα τῆς Νύμφης παράδεισον ὀνο-
µάζει Χριστὸς, διὰ τὸ πάντα ἔχειν τὰ παρὰ ἀνθρώ-
ποις τίµια * ἔχει δὲ οὗτος ὁ παράδεισος, ῥόας μὲν,
τοὺς τῷ αὐστηροτέρῳ βίῳ τὸ ἑδώδιμον τῆς ἀρετῆς
ἐγχρύπτοντας, τάχα τοὺς τὸν μονᾶδιχὺν xal ἐγχρατῆ
ερόπον ἐπανῃρημένους' χαρποὺς δὲ ἀχροδρύων, τοὺς
€ χαρπῷ χομῶντας τοῦ πνεύματος, ἀγάπῃ , χαρᾷ,
εἰρή»ῃ, μετὰ τοῦ ἐναρέτου xal τὸ µειλίχιον ἔχοντας *
οἱ μὲν γὰρ τῇ ῥόᾳ ὁμοιούμενοι, ἔχουσι τὸ ἀστεμφὲς
xai αὐχμηρὸν σχυθρωπάζοντες ' ol δὲ τοῖς àxpo-
δρύοις παραπλῄήσιοι, τὸ πρὸς πάντας προσηνές”
ἀγάπη γὰρ xai χαρὰ xaX εἰρήνη, τούτων ὁ καρπὸς,
ὧν χρηστότερον οὐδὲν, φαιδρᾷ διαθέσει δεξιουµένων
to) ἐντυγχάνοντας * ἔχει δὲ xal χύπρους μετὰ váp-
δων, τοὺς τῇ ἀχμῇ τῆς θεοσεθείας τὸ θερμὸν xal
Ειάπυρον τοῦ ζήλου χεχτηµένους' νάρδος δὲ καὶ
xpéxc; καὶ χάλαµος xai χινάµωμον, ἐπειδὴ συν-

*" naturalem facultatem

lores cum medium inter frigus et calorem obti-:
neat; nam sic etiani virtutes medium tenent inter
excessum et defectum, vel etiain fidei rationem per
hoc insinuat, scilicet in Patrem et Filium et Spiri-
tum sanctum. confessionem propter triplam in his
floribus repertam, cum el tria unum sint, secun-
dum coloris przstantiam atque fragrantiam. Deinde
calamus εἰ cinnamomum sunt fructus qui produ-
cuntur ex malis punicis paradisi Spouse; sed
calamus quidem in tantum bono odore excellit, ut
a lege assumatur ad suflitum sacerdotalem. Cinna-
momum vero variam operalionem per quamdam
promittit. Etenim in rg
calidas injectum, refrigerat, oratione hoc decla-
rante, ut si quis cupiditate ferveat, vel ira succen-
datur, ratione restinguendas esse istiusmodi pas--
sioifes. Caeterum etiain aliter ipsum est mensura
unctionis olei. Qui autem ad hanc vite mensuram
pervenit, divinos in semetipso characteres ostendit :
id quod insinuat illud : Ex omnibus lignis Libani.
Non enim uniforme est lignum Libani unde thus
flu:t, sed est quzdam in lignis differentia qux fi-
guram aromatis simul variat, cum forma ligni.
Qui crgo in iis quz agit lignorüm Libani pulcliri-
tudinem exhibet, hic est in quo divina forma
exprimitur. Nemo autem fit divin: glorie parti-
ceps, «qui non fuerit primum conformis similitudini-
mortis. Quapropter subjungitur myrrha et aloe quz
sepulturam designant. Primum autem unguentum
dicit quod sinceritatem ab omni cauponaria mi-
stione alienam et dogmatum puritatem insinuat,
Porro fons ad potandum paratus omni petenti ra-
lionem; puteus autem profundum divitiarum indi-
cat. Denique fons et puteus vitalis, de Libano, hoc
est a Dco in ipsam veloci fluxu descendit.
Cyrilli. — Virtutes quidem per aromata signifl-
cautur; ligna vero Libani prophctas appellat ; per
myrrham autem et aloe, quando sepultus est Chri-
Slus, eomimnunicavit cum pracedentibus sanclis ;
descendens cnim in infernum hos reduxit.

Nili. — Munera Sponse paradisum appellat
Christus, quia habet omnia qux apud homines in

D pretio sunt : habet autem hic paradisus mala qui-

dem punica, scilicet illos qui austeriori vita vir-
tutis edulium abscondunt, fortassis qui solitariam
et continentem vivendi rationem tenent : fructus
vero omnis generis arborum eos qui fructu spiri-
tus ornantur, charitate, gaudio, pace, una cum
virtute suavitate przditi; nam qui malo quidem
punico assimilantur, austerilatem et acerbitatem
cum tetrica severitate prz se ferunt; qui autem
oimnnis generis arborei fructum referunt, omnibus
sunt af(fabiles, siquidem charitas et gaudium et
pax sunt horum fructus, quibus nihil suavius cst,
cum oinnes obvios sereno vultu excipiant. Habet
porro etiam cypros cum nardis, nempe illos qui
in vigore pietatis fervorem et ardorem istius ligni

1663

presertim hec ecclesiastica condescensione sunt
infirmorum utilis exhoriatio; carnes vero hare-
tice doctrine crudze ac digestu difficiles. Cum igi-
tur sponsa sit hortus omnigenorum virtutis fru-
ctuum, horum quoque olerum hortus, et infirmo-
rum solatium exsisliL : quin et amicitize gratieque
causa proponitur. Oportebat enim Sponse hortum
ctiam olera continere, ne dum infantes lac habent,
et perfecti pane ac vino nutriuntur ac. deliciantur
sermonibus divinarum intelligentiarum melle sen-
sibili guttur dulcorantibus, soli infirmi congruo
frustrentur alimento. Est autem hic hortus con-
.clusus propter transeuntes οἱ propler suem de
silva vastantem ea qua non sunt septo munita.

Sed et fons signatus est. ne in promptu sit in- B

dignis haurire conantibus. Cum enim Sponsaim
horeticorum oculis et adversariis virtutibus iuta-
ctam esse velit, fontem ipsum vocal conclusum :
signaculo quo insidiis minime exposita signifi-
cetur.

Qrigenis. — Secundo repetitur illud hortus con-
clusus, eic. |

Vins. 13-15. Emissiones tug paradisus malorum
punicorum cum. fructu nucum. Cypri cum naris,
nardus οἱ crocus, calamus et cinuamomum , cun
omnibus lignis Libani : myrrha el aloe cum omni-
bus primis unguentis. Fons hortorum puteus aque
viventis et cum strepitu fluentis a Libano.

Gregorii. — Vide ascensum, in tantum enim in
majus incrementis elevata cst, ut eliam ez ore suo
germinaret paradisus. Sic enim IHebraieum habet
pro : Emissiones tug paradisus malorum punicorum.
Ait igitur : Quoniam serino tuus, qui per os tuum
emittitur, est paradisus malorum punicorum. Mala
vero punica producunt omne genus fructuum;
omnes autem arbores fructus sunt, cyprus et nar-
dus, etc. Quis autem sernio nisi fidei qui in susci-
pientibus fit paradisus, per auditum cordibus insi-
tus : malis vero. punicis plenum dicit, quoniam
justus in. ámaris liujus vit: periculis potissimum
fructum fert, et iu eis habet dulcedinem ac -nutri-
mentum, sicut malum punicum intra acerbitatem

PROCOPII GAZ. EI
ANi.i. — Sepe olera carnibus praeferenda, quando A

1664

Νεί.Ίου. — Ἔστι )ἆχανα πολλάχις χρεῶν προ-
κχρινόμενα, ὅταν μάλιστα μὲν ταῦτα ἐκχλησιαστικῆς
συγχαταθάσεως fj" τῶν ἀσθενῶν παραΐνεσις πρὀσ-
Φορος * τὰ δὲ χρέα, αἱρετικῆς διδασκαλίας ὠμὰ xci
ἀκατέργαστα” μετὰ ταῦτα εἶναι χαρπῶν παντοίων
ἀρξτῆς χΏπος ἡ Nüpsgm* καὶ τούτων τῶν λαγάνων
Eccl κΏπος, χἂν ἀσθενούντων ἐστι παραανθία, ἀλλὰ
καὶ πρὸς φιλίαν xai χάριν παρατίθενται’ ἔδει τὰρ
xai λάχανα τὸν τῆς Νύμφης ἔχειν παρἀδεισὸν ^ ἵνα
ph τῶν νηπίων ἐἑχόντων γάλα, xal τῶν τελείων
ἄρτῳ xal οἵνῳ τρεφομένων, καὶ τῶν ἐντρυφώντων
τοῖς λόγοις µέλιτι γλυκαινόντων, τὸν τῶν θείων νοη-
µάτων αἱσθόμενον λάρυγγα μόνοι οἱ ἀσθενοῦντες
ἁποστερῶνται τῖς καταλλἠλουτρυφῆς ᾿ χεχλεισµένος
δὲ ἐστιν οὗτος διὰ τοὺς παραπορευοµένους xal δ.ὰ
τὸν λυμαινόμενον τὰ ἀπερίφρακτα ὧν ἐκ δρυμοῦ "
χαὶ πηγη δὲ ἐστιν ἑσφραγισμένη, ἵνα uh mp5,e:p»s
ᾗ τοῖς ἁγαξίοις ἀντλεῖν ἐπιχειροῦσιν' αἱρετικῷ)
γὰρ ὀφθαλμοῖς χαὶ δυνάμεων ἀντιχειμένων ἅναν:
στον εἶναι θέλων τῖν Νύμφην, πηγὴν αὐτῖν xax:
ἑσφρεγισμέ)τν, τῇῃ σφραγῖδι τὸ ἀνεπιθοῦλ-ευτον ση-
μαίνων.

Ὡριγέγους. — Δεύτερον τὸ, κήπος κεκ.εισμδ-
Φος, Y. 5. λ. (59).

(17i. ᾽Αποστο.]αὶ παραδείσου ῥοῶν μετὰ xap-
ποὺ ἁκροδρύων ' χύπροι ιιετὰ νγάρδων ' vápOcc,
xal xpóxoc, xal κἀ.Ίαμος, καὶ κι} ἁμιω[ιον, μετά
πάντων ξύ.Ίων τοῦ Ai6árov * σμύ/α, d.lcn, μετὰ
πάντων πρώτων μύρων; πηγὴ κήπων epénp ὕδα-
τος ζώντος xal ῥοιζοῦγτος ἀπὸ Λιέάνου.

Γρηγορίου. — "Opa την &vobov: εἰς τοσυῦτον γὰρ
ὑψώθη τῆς ἐπὶ τὸ μεῖζον αὐξήσεως, ὡς ἐκ στόματος
αὑτῆς β.αστάνει παράδεισο»" οὕτω γὰρ τὸ
Ἑδραϊκὸν ἀντὶ τοῦ, Ἀποστο-αί σου, &x στὀματός
cov, παράδεισος ῥοῶν, ἔχει ' φησὶν οὖν, ὅτι Ὁ λόγος
σου ὁ διὰ τοῦ στόµατός σου ἁποστελλόµενος παράδεισός
ἐστι ῥῶν αἱ δὲ ῥοαὶ, παγκαρπἰαν τινὰ τῶν áàxpo-
δρύων ἐχφύουσι, τὰ ἀκρόδρυα, κύπρος χαὶ νάρδος
χαὶ τὰ ἑξῆς ' τίς δὲ ὁ λόγος, T) ὁ τὶς πἰστεως; ὃς ἐν
τοῖς ὑποδεχρμένοις παράδεισος Υίνεται διὰ της ἀχοης
ταῖς χαρδίαις ἐμφυτευόμενος; ῥοῶν δὲ πλήρη cm-
civ, ἐπειδίπερ ὁ δίχαιος iv ταῖς πιχραῖς τοῦ Ρίου
περιστάσεσιν , μάλιστα χαρποφορεῖ, xal £v αὐταῖς
ἔχει τὸ γλυχὺ xa "ρόφιμον, ὥσπερ ἡ ὁόα, ἕνδον τοῦ

edulium. Propterea igitur videtur malorum puni- D στρυφνοῦ τὸ ἑβώῴδιμον * διὰ τούτο τοί»υν δίκην ῥοῶν

corum poradisunm efficere sermo qui a Sponsa in
auditorum animis immittitur, ut discamus per ea
quie dicuntur, non per dissolutionem aliquam et
delicias in vila presenti emolliri οἱ enervari, sed
per continentiam vitam duram εἰ asperam eligere.
Jta enim ad fructum virtuti furibus non patebit
aditus, ut qui austero continenti? ambitu sit ob-
septus. Oportet porro etiam animz paradisum ferre
omnem odorem bonum per multifariam aromatum
naturain quz in pomorum istorum fructibus repe-
ritur : ac in primis eypros cum mnardis, qux calu-
prem cum odore buono contine:t, ut fiat quis Spiritu

παραδείσου ἐν ταῖς τῶν üxouóvtuv wuyal; ὁ ἆπο-

τελιόμενος παρὰ τῆς Νύμρης λόγος ἐργάξεται ' ἵνα
µάθωμεν 0:X τῶν λεγομένων, μὴ διά τινος ἐχλύσεως
xai τρυφῃς xatà t5» παροῦσαν ζωὴν µαλαχίζεσθαι,
ἀλλὰ τὺν κατεσχληχότα διὰ τῆς ἐγχρατείας αἱρεῖ-
σθαι βίον ' οὕτω γὰρ ἂν ἀτρόσιτος γένοιτο τοῖς xs£-
πταις ὁ τῖς ἀρετῆς χαρπὺς, τῃ στυςῇ τῖς ἐγσρα-
τείας περιθολῇ πεφραγµένος' χρὴ δὲ xal πᾶσαν
εὐωδίαν τὸν τῆς Φνχῆς φέρειν παράδεισο», διὰ tte
πολυειδοῦς τῶν ἀρωμάτων φύσεως, iv τοῖς ἀχρο-
δρύοις εὑρισχομένοις καὶ πρῶτον μὲν, κύπροι μετὰ
γάρδω», τὸ θερμὸν καὶ εὐῶδες ἔχορτες, ἵνα γένηται

NOTE.

(59; Putrolug. t. XVII, co! 272, 275.

1665

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1006

τῷ ἁγίῳ Πνεύματι qéov* ἔπειτα δὲ χρὀχος, ὃς παρ- A sancto fervens. Deinde veso crocus qui mitigat do»

τ}ορεῖ τὰς ὀθύνας, µέσως τε φύξεως ἔχων χαὶ θε-
ψότητες ' οὕτω γὰρ αἱ ἀρεταὶ µέσως ἔχουσιν ύπερ-
θολὲς τε καὶ ἑλλ. Ίγεως * f) τὸν τῖς πίστεως λόγον διὰ
τούτου πα; εμϕαινει, thv sl; Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ
ὅγιον Πνευμα ὁμολογίαν, διὰ τὴν τριπ,όην hv
εὑρ:σχομέντ» Ev τοῖς ἄνθεσι τούτοις * καὶ Ev τὰ τρία
ὑπάρχο,τα χατά τε εὔχροιαν xal εὔπνοιαν ' εἶτα
κά.Ίαμος xal χιγἁμωμον, τὰ ἀχρόδρυα τὰ ix τῶν
ῥοῶν τοῦ παραδείσου χαρποφορούμενα ἀλλὰ χάλα-
pog μὲν τοσοῦτον εὔπνοιαν ὑπερέχει, ὡς πρὸς τὸ
ἱερατιχὸν θυμίαμα ὑπὸ τοῦ νόµου παραλαμθάνε-
σθαι" τὸ ὃΣ χινάμωμον ποικίλην ἑνέρχειαν διά τινος
ςυσ'χης δυνάµεως ἐπαγγέλλεται' xal γὰρ iv τοῖς
θερμοῖς ἐχβαλλόμενον ἀποψύχει δειχνύντος τοῦ
λόγου, ὅτι ὅταν τις O7 ἐπιθυμίαν ξέων T) ἡ τῷ θυμῷφ
τραχτούμενος, τῷ λογισαῷ yph χατασθεννύειν τὰ
tàjr' ἔστι δὲ xal ἄλλως xal αὑτὸ µέρος τοῦ ἑλαίου
το χρίσµατος * ὁ πρὸς τοῦτο δὲ φθάσας τοῦ βίου τὸ
µέτρυν, διὰ πάντων ἐν ἑαυτῷ τοὺς θείους δείχνυσι
χαραχτῆρας * ὅπερ ἐμφαίνει τὸ, ἀπὸ πάντων ξύ.λων
τοῦ Λιέάγου οὗ γὰρ μονοειδὲς τὸ ξύλον τοῦ Λιθά-
νου ὅθεν λιθανωτὸς ἀποῤῥεϊ, ἀλλ ἔστι τις Ev. τοῖς
ξυλοις διαφορὰ τὸ τοῦ ἀρώματος σχῆμα, τῷ εἴδει
τοῦ ξύλου συνεξαλλάσσουσα ' ὁ τοίνυν ἐπισημαίνων
ἐν οἷς πράττει τῶν τοῦ Λιθάνου ξύλων τὸ κάλλος,
οὗτος iv (p τὸ θεῖον εἶδος χαρακτηρίζεται ' οὐδεὶς δὲ
της θείας δόξης κοινωνὸς γίνεται, μὴ σύμμορφος
πρότερον τῷ ὁμο.ώματι τοῦ θανάτου γενόμενος * διὸ
ἐπάγεται σμύργα καὶ dAóq, τὴν ταφὴν ἐνδειχνύ-
μενα” πρῶτον δὲ μῦρόν φησιν τὸ ἁμιγὲς ἁπάσης
χαπτλείας ἐμφαίνων xal χαθαρὸν τῶν δογμάτων’ f)
δὲ πηγἡ ἔτοιμος πρὸς πόσιν παντὶ τῷ αἱτοῦντι λό-
γον ΄ τὸ δὲ φρέαρ, τὸ βάθος τοῦ πλούτου δηλοῖ ' οὗ
Σὲ ἡ πηγἡ xaX τὸ ζωτιχὸν φρέαρ ἀπὸ Λιθάνον, τουτ-
έστι θεό0εν εἰς ἑαυτὴν ὁξὺ χαθέλχει τὸ ῥεῖθρον.

Κυρί4 1ου. — Al γὰρ ἀρεταὶ μὲν, διὰ τῶν ἁρω-
µάτων σηµαίνονται ' ξύλα δὲ τοῦ Λιδθάνου, τοὺς προ-
gia; φησίν ' διὰ δὲ τῆς σμύρνης καὶ τῆς ἁλόης,
6x: ἐνταφιασθεὶς ὁ Χριστὸς ἐχοινώνησε τοῖς προλα-
6οῦσιν ἁγίοις ' χατελθὼν γὰρ εἰς ἅδου τούτους ἀν-
dvayev.

Nsí.Aov. — Τὰ δῶρα τῆς Νύμφης παράδεισον ὀνο-
µάζει Χριστὸς, 6x τὸ πάντα ἔχειν τὰ παρὰ ἀνθρώ-
ποις τίµια * ἔχει δὲ οὗτος ὁ παράδεισος, ῥόα;ς μὲν,
τοὺς τῷ αὐστηροτέρῳ βίῳ τὸ ἑδώδιμον τῆς ἀρετῆς
ἐγχρύπτοντας, τάχα τοὺς τὸν μονᾶδιχὺν xol ἑγχρατῆ
τρόπον ἑπανῃρημένους ' χαρποὺς δὲ ἀχροδρύων, τοὺς
t χκαρπῷ χομῶντας τοῦ πνεύματος, ἀγάπῃ, χαρᾷ,
εἰρήνῃ, μετὰ τοῦ ἑναρέτου xal τὸ µειλίχιον ἔχοντας *
οἱ μὲν γὰρ τῇ ῥόᾳ ὁμοιούμενοι, ἔχουσι τὸ ἀστεμφὲς
xai αὐχμηρὸν σχυθρωπάζοντες ΄ οἱ δὲ τοῖς àxpo-
δρύοις παραπλῄσιοι, τὸ πρὸς πάντας προσηνές"
ἀγάπτη γὰρ xal χαρὰ xa εἰρήνη, τούτων ὁ χαρπὸς,
ὧν χρηστότερον οὐδὲν, φαιδρᾷ διαθέσει δεξιουµένων
τοὺς ἐντυγχάνοντας * ἔχει δὲ xal χύπρους μετὰ váp-
δων, τοὺς τὸ ἀχμῇ τῆς θεοσεθείας τὸ θερμὸν xal
ξιάπυρον τοῦ ζήλου χεχτηµένους. νάρδος δὲ xol
xpóxc, καὶ χάλαμος καὶ χινάµωμον, ἐπειδῃ συ»-

lores cum medium inter frigus et calorem obti-:
ncat; nam sic etiam virtutes medium tenent inter
excessum et defectum, vel etiam fidei rationem p^r
hoc insinuat, scilicet in Patrem et Filium et Spiri-
tum sauctum confessionem propter triplam in his
floribus repertam, cum et tria unum sint, secun-
dum coloris przstantiam atque fragrantiam. Deinde
calamus εἰ cinnamomum sunt. fructus qui produ-
cuntur ex malis punicis paradisi Spousx; sed
calamus quidem in tantum bono odore excellit, ut
a lege assumatur ad suflitum sacerdotalem. Cinna-
momum vero variam operalionem per quamdam

*" naturalem facultatem. promittit, Etenim in res

calidas injectum, refrigerat, oratione hoc «decla-
rante, ut si quis cupiditate ferveat, vel ira &uccen-
datur, ratione restinguendas esse istiusmodi pas-
sioifes. Caeterum etiam aliter ipsum est mensura
unctionis olei. Qui autem ad hanc vite mensuram
pervenit, divinos in semetipso characteres ostendit :
id quod insinuat illud : Ex omnibus lignis Libani,
Non enim uniforme est lignum Libani unde thus
fluit, sed est quzedam in lignis differentia qux fi-
guram aromatis simul variat, cum forma ligni.
Qui crgo in iis quz agit lignorüm Libani pulchri-
tudinem exhibet, hic est in quo divina forma
exprimi:ur. Nemo autem fit divin: glori:e parti-
ceps, qui non fuerit primum conformis similitudini-
mortis. Quapropter subjungitur myrrha et aloe quae
sepulturau designant. Primum autem unguentum
dicit quod sinceritatem ab omni cauponaria imi-
stione alienam et. dogmatum puritatem insinuat,
Porro fons ad potandum paratus omni petenti ra-
tionem; puteus autem profundum divitiarum indi-
cat. Denique fons et puteus vitalis, de Libano, hoc
est a Dco in ipsam veloci fluxu desceudit.
Cyrilli. — Virtutes quidem per aromata signifi-
cautur ; ligna vero Libani prophetas appellat ; per
myrrham autem et aloe, quaudo sepultus est Chri-
Blus, communicavit cum praecedentibus sanctis ;
descendens cnim in infernum hos reduxit.

Nili, — Munera Sponss paradisum appellat
Christus, quia habet omnia qux apud homines in

D pretio sunt : habet autem hic. paradisus mala qui-

dem punica, scilicet illos qui austeriori vita vir-
tutis edulium abscondunt, fortassis qui solitariam
et continentem vivendi rationem tenent : fructus
vero omnis generis arborum eos qui fructu spiri-
tus ornantur, charitate, gaudio, pace, una cum
virtute suavitate pr:editi; nam qui malo quidem
punico assimilantur, austeritatem el acerbitatem
cum tetrica severitate pre se ferunt; qui autem
oinnis generis arborei fructum referunt, omnibus
sunt affabiles, siquidem charitas et gaudium et
pax sunt horum fructus, quibus nihil suavius cst,
cum oinnes obvios sereno vultu excipiant. Habet
porro etiam cypros cum nardis, nempe illos qui
in vigore pietatis fervorem et ardorem istius ligoi

1601

PROCOPIH GAZEI

1008

continent. Nardus vcro et croeus el calamus et A τιθέµενα ποιεῖ τὸ ἅγιον τῷ viytp θυμίαμα, οἱ τῇ

cinnamomum, quandoquidem simul composita
conficiunt sanctum in lege incensum, sicut hi qui
in oratione perseverant. Prima vero unguenta sunt
qui de Trinitate notitiam acceperunt, Porio myr-
rla et 3loe sunt. qui membra sua mortificant et
consepulti sunt Cliristo ; fons autem hortorum est
ve:bum quod potat infiriniores, et puteus aqua vi-
venis, qui profundiora et multis inaspectabilia
tradit mysteria. Fontem porro istum de Libano
cuin strepitu fluentem, vel puteum dixit, eo quod
Ecclesiz praeceptores ex genere Judaico manarint,
hos enim Libanus designat, et fontis strepitum
ostendit Paulus Atlieniensibus concionans et flu-
mina verborum emittens proprio sermonis fluxu.

προσευχῇ xposxaptegoovzés, εἶσιν * πρῶτα δὲ popa,
οἱ τὴν περὶ Τριάδος Ὑνῶσιν εἱληφότες σμύρνα δὲ
xai ἁἀλόη, οἱ τὰ µέλη νεκρώσαντες xal συνταφέντες
Χριστῷ' πηγὴ δὲ κήπων, ὁ τοὺς ἀσθενεστέρους mo-
τίζων λόγος ΄ χαὶ φρέαρ ὕδατος ζῶντος, ὁ τὰ βαθύ-
τερα τοῖς πολλοῖς ἀσύνοπτα παραδιδοὺξ μυστήρια *
ῥοιζοῦσαν δὲ αὐτὴν ἀπὸ τοῦ Λιθάνου εἶπεν τὴ» τηγὲν
ἡ τὸ φρέαρ, διὰ τὸ τοὺς διδασχάλους τῆς Ἐνκλησίας
ἀπὸ τοῦ Ἱουδαϊκοῦ ὀρμᾶσθαι γένους» τούτους γὰρ
σημαίνει ὁ Λίδανος, xat τὸ ῥοΐίζωμα τῆς πτγῖΏς,
δείχνυσιν ὁ Παῦλος ᾽Αθηναίοις δημηγορῶν, xal πο-
ταμοὺς λόγων ἀναστέλλων τῷ οἰχείῳ ῥείθρῳ τοῦ
λόγου. ταῦτα παράδεισον ὁ λόγος ὠνόμασεν, Eb.a
τῆς Νύμφης ὄντα * οὓς αὐτῷ πρὸ γάμου πρ,σήνεγκεν

ἤαο paradisum nuncupavit, cum sint. munera B f ἀπέστειλε, τὸ σεμνὸν xal ἐν τούτῳ τῆς παρθενικῆς

sponsalia, quae Sponso ante nuptias Sponsa obtulit,
vel wisit, solemnem etiam in hoc virginitatis
stitu morem vubservant. Emissiones enim hoc
significant, quod domi mauens et in thalamo 56 con-
tinens digna Sponso munera obtulerit.

Ὕεῃς. 16. Exsurge, aquilo, et veni, auster, et
perfla horium meum, εἰ fluant aromata mea.

Gregorii, — Etiam Sponsa imitatur. Sponsum
excitatum el ventos increpautem. Verum non jubet
quiescere, sed secedere ac fugere imperat, ut absque
impedimento (luat auster, nullo adverso flatu ipsius
irpetum retardante. Quem autem dicat aquilo-
nem, nisi principem potestatis tenebrarum tristiti;e
biemis spiritalis opificem, qui in Proverbiis durus

nominatur, quia inollem animarum naturam instare |

aqu.e concrescere facit, ac lapidis instar dura: red-
dit. Cur autem hoc nomine expressus est ? Eo quod
locus ille lucis expers et frigidus perpetuo maneat,
ut qui a radiis solaribus neque illuminetur, neque
foveatur, quia inotus solis ab australi parte cur-
sum suum facit ad occidentem. [λαο igitur quee
contra passiones et adversariam viriutem potesta-
tein obtinuit, pro. imperii sui auctoritate, frigidum
&piritum repellit, accersit autem ventum meridia-
eum εἰ calidum quew austrum vocat, per quem
* fluit. torrens deliciarum , adeo ut violento spiritu,
sicut in caeiaculo discipulis contigisse audivimus,

φυλάττουσα καταστάσεως αἱ γὰρ ἀποστολαὶ τοῦτο
στµαίνουσι” ὅτι οἵχοι µένουσα xai θαλαμευομένη,
αἰδημόνως τὰ δῶρα δι ὧν ἄςιον ἂν, τῷ Νυμφίῳ
προσἡνξγχεν.

tc^. Ἐξεγέρθητι, βοῤῥᾶ, καὶ ἔρχου, κότε" διά-
πγευσον κἠπόν µου, καὶ ῥευσάτωσαν ἀρώματὰά
μου.

Γρηγορίου. — Καὶ ἡ Νύμφη μιμεῖται τὸν ἔγερ-
θέντα Νυμφίον, xai τοῖς ἀνέμοις ἐπιτιμήσαντα, xat
οὐχ ἥμερον ἐπιτάσσειν, ἀλλ᾽ ἀποχωρεῖν xal φεύγειν
διακελεύεται, ὡς ἂν ἀχωλύτως ὁ νότος ῥέῃ, prob μιᾶς
ἀντιπνοίας ἐμποδικούσης αὐτοῦ τὴν φοράν ᾿ τί δ ἂν
λέγοι βοῤῥᾶν:; f| τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ σχότους
τὸν τῆς κατηφείας τοῦ χειμῶνος τοῦ νοητοῦ ἑργάτη»,
ὃς Ev ταῖς Παροιμίαις σχληρὸς ὀνομάξεται, διὰ τὸ τῶν
ψυχῶν ἁπαλὸν φύσει, ὑδατοδίχην ἀπολιθοῦν διὰ τῆς
πίξεως χαὶ σχληβὺν ἀπεργάζεσθαι " διὰ τί δὲ τούτῳ
τῷ ὀνόματι παρωµοίωται; διὰ τὸ ἐχεῖνον τόπν
ἀρεγγῆ τε εἶναι xal. χατεφυγµένον εἰς ἀξὶ διαµέ-
vetw* µήτε λαμπόμενον ὑπὸ τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων,
μὴ θαλπόμενον, διὰ τὸ την xlvnatv του Ἁλίου τῷ νο-
τιαἰῳ µέρει πρὸς τὰς δυσμὰς ποιεῖσθαι * αὕτη τοῖν»ν
fj νατὰ τῶν παθῶν xal τῆς ἀντιχειμένης δυνάµ:ως
τὸ κράτος ἀναδυσαμένη, κατ ἐξουσίαν τῆς ἰδίας
ἀρχῖς τὸ Ψυχρὸν πνεῦμα dmobubxst* προσκαλεῖται
δὲ τὸν μεσημθρινὸν καὶ θερμὸν, ὅπερ ὀνομάνει vó-
τον * δι οὗ τῆς τρυφῆς ὁ χειμάῤῥους ῥεῖ, ὡστὲ

ín plantas incidens animatas moveat D.i plantatio- Ὦ τῇ βιαίᾳ πνοῇ, καθάπερ Bv τῷ ὑπερφῳ τοῖς µα-

nein et aromatum productionem, et elliciat ut per
o8 fluat odorifers prophetia, et salutaria lfidei
dogmata. Talis (luvius aromatum ex horto Ecclesia:
flueus, per spiritum erat. magnus Paulus, cujus
tluentum erat. Christi bonus odor. Talis alius fuit
Joannes, Lucas et reliqui.

Nili. — Przdictarum plantarum generositatem
ac probitatem ostendere volens Sponsa spiritus
tentationum, accersit, et aquilonem quidem sub-
actum , amandat, austrum vero ad certamen
advocat Vcl omnes simul vocat, freta virtute quae
illi aderat ab exercitatione εἰ cooperatione Dei,

θηταῖς τοῖς ἐμφύχοις φυτοῖς ἐπιπεσόντα, xiv sat
τοῦ θεοῦ τὴν φυτείαν, πρὸς τὴν τῶν ἀρωμάτων
copá,* xaX παρασχευάσαι διὰ στόματος ῥεῖν τὸν
εὐώδη προφητείαν xal τὰ σωτήρια τῆς πίστεως ὲό-
para τοιοῦτος yàp ποταμὸς ἀρωμά-ων Tv, ἐκ τοῦ
κήπου τῆς Ἐκκλησίας ῥέων διὰ τοῦ πνεύματος ὁ μέ-
ας Παῦλος -οὗ τὸ ῥεῖθρον Χριστοῦ εὐωδία, Ην τοι-
οὗτος ἄλλος, ὁ Ἰωάννης, ὁ Λουκᾶς, xav οἱ λοιπο[.
Νείλου. — Τῶν πρὀειρηµένων φυτῶν δεῖξαι pou-
λομένη τὸ εὐγενὲς καὶ δόχιµον ἡ Νύμφη, τῶν πει-
ρασμῶν προσκαλεῖται τὰ πνεύματα’ vol ziv μὲν
βοῤῥᾶν ἠττηθέντα ἀποπέμπεται * τὸν δὲ νότον ἀγω-
νισόµενον προσχαλεῖται' ἢ πάντας ἅμα χαλεῖ θά᾽-
ῥοῦσα τῇ ἐκ Υγυμνααίας καὶ συνεργείας Όσὺ πρ:»"

1009

COMMENTARII IN ΟΑΝΤΙΟΑ CANTIC.

, 1073

9331, 1511 δυνάμει” οὐκ ἄλλως yàp τῶν ἀρετῶν τὸ Α non aliter enim virtute preditorum probitas ap-

δόχιμον φαίνεται, εἰ pl πλῆθος πειρασμῶν τῇ xap-
τερία προσθαλὼν, τὰ τῆς ὑπομονῆς χρουνηδὸν εἰς

τοὐμφανὲς ἐξαγάγῃ. δίχην ῥεύματος, ἀρώματα, καὶ

φανεροὺς αὐτοὺς πᾶσι δεῖξαι ἀοιδίμους αὐτοὺς ἆπερ-
γάσηται΄ μετὰ τοῦτο οὖν εἰς τὸν χΏπον παραχαλεῖ
|" καταθτναι τὸν Νυμφίον τῆς ὀσμῆς τῶν ἀρωμάτων
ἀντιληφόμενο», xat βρωσόμενον καρπὺν ἀκροδρύων *
βρῶσις γὰρ ἀληθῆς τοῦ Νυμφίου, ἀγάπη, χαρὰ,
εἰρίνη, xai οἱ τοὺς πτωχοὺς δὲ τρέφοντες, βρῶσιν
ἑτοιμάζουσι τῷ Χριστῷ' ὅσοι δὲ παρορῶσι πένητα,
συχῆ εἶσιν ἄκαρπος xat ξηρά.
'.Ὡριγέγους. -- Ἔοιχεν ἐπιτιμᾶν ἡ Νύμφη τῷ
βοῤῥέα, x. τ. λ. (60).
| ΚΕΦΑΛ. E'.
v. Καταδήτω ἁἀδε.ὶφιδός pov elc κηπον αὑτοῦ
καὶ φαγέτω xapzóv ἀκροδρύων αὐτοῦ.
Γρηγορίου.-- Πεπαῤῥησιασμένη φωνῇ, vào: τοῖς
οτι την ζωὴν Ex τῆς ἰδίας πηγῆς ἐπιῤῥέουσαν ἢ
Νύμφη προστίθησι τράπεζαν, χῆπον διὰ τῶν ἑμφύ-
yov δένδρων πεφυτευµένον ἡμεῖς δὲ τὰ δένδρα '
εἶπερ 0 χαὶ ἡμεῖς οἱ τροφρὴν αὐτῷ προτεθέντες τὴν
κῶν Φυχῶν ἡμῶν σωτηρίαν ' κατὰ τὸ, ε Ἑμὸν βρῶμά
ἐστιν ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τοῦ Πατρός µου’ » xap-
Th; δὲ ἡμῶν d προαίΐρεσις’ ἑπειδῆ οὐχ ἔστιν ἡμᾶς
ἄλλως ἀναλπηφθῆναι πρὸς τὸν Ὕψιστον, εἰ μὴ πρὸς
εὺ χθαμαλώτερον ἐπιχληθείη ὁ ἀναλαμδάνων πραεῖς
Κύριος * εὐχτιχῶς τὸ, καταδήζω, φησὶν, ἔπιδειχνυ»
µένη τῷ θεῷ τῶν τῆς ἀρετῆς ἀχροδρύων τὴν εὖφο-
píav.

Εἰσῆ.ἰθονΥ ἐὶς xnünzov, ἁδεῖφή pov, Νύμφη
ἐτρύγησα σµύργαν μετὰ ἀρωμάτων µου ᾿ ἔφαγον
ἄρτον µου * ἔπιον οἶνόν µου μετὰ rüAaxtóc µου '
φάγετε, οἱ π.ἱησίον µου, καὶ πἰετε καὶ µεθυ-
σὀήσεσθε, ἆδελφιδοί µου.

Γρηγορίου. --ρμοσε καὶ νῦν τὸ, « Ἔτι σοῦ λα-
λαῦντος, ἰδοὺ πάρειµι:» Ὑγεγονὼς γὰρ εὐθυς iv τῷ
xfüre τῶν τῆς ἀρετῃῆς ἀκροδρύων ἑνεφορήθη ' xal
ét vga τὴν εὐωχίαν ποιεῖται' eU τι δὲ χαλὸν παρ᾽
ἑαυτοῦ, καὶ τοὺς µαχαρίους χἠποὺς, τοιαῦτα φἑρειν
Ξαρασχευάζει φυτά τῷ μὲν γὰρ τῆς εὐωδίας τρυ-
φῶντι σμύρνα γίνεται μετὰ ἀρωμάτων, διὰ τῆς τῶν
ἐπιγείων μειῶν νεχρότητος, τὸν χαθαρὸν καὶ εὐώδη

Β γ

paret nisi multitudo tentationum -copstantie in-
gruens, patientie aromata torrentis instar per
verba fluentia in apertum educat, et omnibus ipsos
reddens manmifestos efficiat sempiternos. Postea
igitur Sponsum hortatur, ut in hortum descendat,
odore aromatum fruiturus, ct esculento omnis
generis arborei fructu. Cibus namqne verus Sponsi
est charitas, gaudium, pax; sed et qui pauperes
pascunt cibum Christo parant : qui vero paupercs
negligunt sunt ficulnea infrugifera et arida.

Origenis. — Sponsa boream izcrepare visa ei:,
elc.

CAP 7. |
ERS. 1. Descerdat frairuelis meus. in. hortum
sutm, et comedat frucium | pomorum suorum.

Gregorii. — O vocem liberam confidenter prola-
tam ad illum qui ex proprio fonte ad omnia. qux
sunt vilam faeit emanare. Hinc Spousa proponit
mensam, scilicet hortum propter arbores animatas
plantatum. Nos autem sumus arbores, quandoqui-
dem nos quoque sumus qui cibum ei apponimus
salutem animarum nostrarum, justa illud : « Meus
cibus est, ut faciam voluntatem Patris niei??. »
Fructus autem noster est liberi arbitrii electio,
Quoniam autem fieri non potest ut |. aliter assuma-
mur ad Altissimum, nisi iuclinetur ad humilitatem
ac depressionem qui mansuetos aasumit Doiinus;
eptando dicit ut descendat : ostendens Deo virtutis
omnis generis pomorum fertilitatem.

Introivi in hortum meum, seror mea, Sponsa,
messui myrrham meam cum aromalibus meis, man-
ducavi pauem meum cum melle meo, bibi vinum
meum cum lacle mee. Comedite, proximi mei, et
bibite, et inebriamini, fratres mei.

Gregorii. — Congruit etiamnum illud : «Τε ad-
huc loquente dicam, ecce adsum *? : » statim enim
ut adfuit in horto impletus fuit pomis virtutis ct
narratio fit convivium. Si quid autem pulchri sit,
a seipso etiam beatos hortos jstiusmodi plantae
proferre facit. Ei enim, eui bonus odor in deliciis.
est, fit myrrha cum aromotibus per terrenorun»
membrorum mortifcationem puram et benevolcn-

μυρεφοῦντι βίον, τὸν ἐκ ποιχίλων τε xal διαφόρων T) tem unguenti instar excoquenti vitam ex variis et

τῶν τῆς ἀρετῖς ἀρωμάτων συγχεραννύµενον * τῷ δὲ
τὴν τελειοτέραν ἐπιζητοῦντι τροφὴν, ἄρτος γίνεται,
οὖκ ἔτι ἐπὶ πιχρίξων ἐσθιόμενος, ἀλλ᾽ ὄψον ἑαυτοῦ «b
[tt ποιούµενος * ὅταν ἐν τῷ ἰδίῳ χαιρῷ ὁ καρπὺς
τῆς ἀρετῆς καταγλυχαίνει τὰ τῆς φυχῆς αἰσθητήῆρ'α *
τῷ διΦῶντι δὲ χρατ]ρ Υίνηται πλήρης ofvou xai Υά-

λαχτος” πάντως δὰ οὑχ ἀγνοοῦμεν πῶς δἐνδρον ἣν -

σμυρνηφόρον ὁ Παῦλος’ νεχρὼν ὀσημέραι τὰ µέλη,
xai δι ἀταθείας ἀρωματίζων ὀσμὴν τοῖς σωζομένοις
Qu. πῶς δὲ σιτοποιεῖ τῷ θεῷ τὰ ἔμφυχα τοῦ xfj-

*9 Joan. iv, 94. ** Isa. Lit, 6.

(60) Patrolog. t. XVIl, eol. 215. -

diversis virtutis aromatibus contemperatam. Per-
fectius autem nutrimentum quzrenti fil panis, qui
non amplius comeditur cum laetucis agrestibus,
sed obsonium ipsi mellis efficitur, quando suo tem-
pore fructus virtutis sensus animi afficit dulcedine.
Sitienti vero fit crater vino ac lacte plenus. Om-
nino autem non ignoramus quemadmodum arboe
myrrham ferens erat Paulus quotidie sua membra
mortificans, el per passionum vanitatem aromati-
zans odorem vitz iis qui salvi lunt. Quodaminode

NOTAE. -

1014

PROCOPII 6λ7ΖΑ1

f672

autem ànimatz horti plant Deo panem faciunt, Α που φυτά, χατὰ τὸ, «'Eze[vaoa, xai ἑδώχατέ poc -

juxta illud : « Esurivi et dedistis mihi mandu-
!care 15". » Panis autem Ισ est beneficentia
praecepti melle conditus. Rursus quodammodo
vinum fundunt florentes horti. plante, quibus hoc
dicit : Sítivi et. dedistis mihi potum lacte vinum
iniscentes, scilicet humanz natur:z alimento quod
purum et simplex est, et vere infantile ac sine
dolo, et ab oinni mala causa expurgatum. Caupo-
num autem est vinum aqua miscere. Quod autem
"hic verbo amicis conmendavit, lioc in Evangelii
operibus perfecit, per divinum illum cibum atque
potum. Ait igitur his qui per virtutem facti sunt
sacriticium illa Evangeiii mysteria proponens: «Co-
μιά το proximi mei,et bibite,et inebriamini, » de tali
cibo ac potu locutus; per cujus ebrietatem a seipso
quis ad diviniora excedit. Fratres autem vocat
quia quicunque facit ejus voluntatem, frater et
sororct mater nominatur *^*,

Nili. — Audiverat Sponsus invitationem; istius
modi enim erat qui& invitabat ut non assequeretur,
οἱ ait : Introivi in hortum meum et quae sequuntur.
llo namque ad descendendum invitaverat, modestiae
curam gerens, vel potius invitati attendens diguita-
tem, et iutroitui descensum, appellans propter spou-
$1 sublimitatem. Hic autem non descendisse, sed se
in;re sum esse dicit, descensum bonorans nomine z-
qualitateri desiguante,propterejuserga eam affectum
ac dilectionem. Hortum autem prx: modestia para-
disum suum vocat. Non. cnim habuisset fructum
omnis generis pomorum si hortus fuisset, paradisi
enim et non horti lioc est. Merito aulem sponsus
cum Deus essct, ea qux sponsa videbantur magna,
sui ipsius comparatione humilia judicans hortum
vocat : recte autem non in hortum tuum, sed ín
horium meum dixit, ipsius paradisum ho:tmm fa-
ciens. les enim luman:e, etsi inler se nmensuratz
luceant, cum divinis tamen ac spiritalibus compa-
rate obscurantur, Per inyrrhiam autem et aromata,
passionem ac mortem, resurrectionemque describit.
Myrilia enim mors est, aromata vero divinitatis
clficacitas qu:» resurrectionem etodoris suavitatem
operata est; cxterum illud : manducavi panem
meum, et declarat passionis voluptatem et infauti-

Qaysiv* » ἄρτος δὲ εὑφροσύνης ἐστὶν ἡ εὐποιία, τῷ

᾿μέλιτι τῆς ἑντολῆς Ὑλνυχαινόμενος πῶς δὲ πάλιν
.olvoyoel τὰ εὐέρνη τοῦ χήπου φυτά; Tob; τοῦτο

B

φησὶν, ὅτι « Ἑδίψησα, χαὶ ἑποτίσατέ µε, » Y&xaxtt τὸν
τὸν olvov κεράσαντες, τῃ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως
τροφῇ, ὧτις χαθαρὰ καὶ ἁπλη xal νηπιώδης ἕντως
xai ἄδολος xai πάσης πονηρᾶς αἰτιας χεχαθαρµένη *
καπήλων δὲ ἡ πρὸς τὸν olvov µίξις τοῦ ὕδατος" ὕπερ
δὲ ἐνταῦθα λόγῳ τοῖς φίλοις παρεχελεύσατο, τοῦτο
ἓν τοῖς Εὐαγγελίοις διὰ τῶν ἔργων ἐποίησεν, διὰ της
θείας ἐχείνης βρὠσεώς τε xal Πόσεως. Φησὶν οὖν
τοῖς δι᾽ ἀρετῆν γδγονόσι πλησίον, τὰ τοῦ Εὐαγγελίου
µυστήριἁ ζΚαρατιθέµενος * «Φάγετε, οἱ πλγσίον pou,
χαὶ πίετε, καὶ µεθύσθητε, » λέγων, Ex τῆς τοιαύτης
βρὠώσεώς τε xai πόσεως, δι’ ἧς µέθης αὐτὸς ἑαυτοῦ
τις ἐξίσταται πρὸς τὰ θειότερα’ ἀδελφοὺς δὲ καλςῖ,
ὅτι ὁ ποιῶν τὸ θέληµα αὐτοῦ, ἁδελφὸς xal ἁδέλρῆ
xa µήτηρ ὠνόμασται.

Νεί.Ίου. — "Ἡχουσεν ὁ Νυμφίος τῆς παρακλἠ-
σεως’ τοιαύτη γὰρ ἣν ἡ παραχαλέσασα, ὡς μὴ παρα-
χουσθῆναι, xal φησιν ' ΕἰΦῆ-θον slc κἠπόν pov,
xai τὰ Enc: ἐχείνη μὲν γὰρ καταθῆναι παρεχκά-
λεσεν, f) μετριοφρονοῦσα, ἡ μᾶλλον πρὺς τῖν ἀξίαν
ὁρῶσα xaY τὸ Όψος τοῦ Νυμφίου" οὗτος δὲ οὗ χατα-
θεθηχέναι, ἀλλ εἰσεληλυθέναι λέγει * τὴν κατάθασιν
τῷ τῆς ἰσοτιμίας σεμνύνων ὀνόματι, διὰ την πρὸς
αὑτὴν διάθεσιν καὶ ἀγάπην * χάὶ χῆπον δὲ τοῦ πα-
ραδείσου ἑαυτῆς, ταπεινοφρονοῦσα καλεῖ * οὗ γὰρ ἂν
εἶχε ἀχροδρύων, εἰ χῆπος ἐτύγχανεν ὤν ' παραδείσου
γὰρ xai χήπου τὰ ἀχρόδρνα ' αὐτὸς δὲ αὐτὸν χῆπον
λέγει εἰχότως cb; (ov * xaX τὰ παρ) αὐτοῖς δοχοῦντα
μεγάλα, ταπεινὰ κρίνων τῇ ἑαυτοῦ παραμετρίσει
εὖ 0: τὸ οὖχ εἰς χηπόν σου, ἀλλ, εἰς κήπό» µου,

«τὸν ἑαυτῆς παράδεισον αὑτοῦ χΏπον ποιεῖ τὰ γὰρ

ἀνθρ ώπινα πράγματα, εἰ xat αὑτὰ παραμετρούµενα
λάμπει, ἀλλὰ τοῖς θείοις xai νοητοῖς παρσαθαλλό-
μενα, ἀμθλύνεται: διὰ δὲ της σμύρνης xai τῶν
ἀρωμάτων τὸ πάθος xal τὸν θάνατον xal τὴν ἀνά-
στασιν ὑπογράφει' σμύρνα vàp ὁ θάνατος ἀρώ-
µατα δὲ, ἡ τῆς θεότητος ἑνέργεια, 1j τῆς ἁἀναστάσεως
τὴν εὐωδίαν ἑνεργήσασα * τὺ δὲ, Epuyor ἄρτον, xat
τὰ ἑξῆς, τὴν ἡδονὴν τοῦ πάθους xal τὴν νηπιώδη
ἐπιείχειαν, μεθ) ὧν τὰς µάστιγας καὶ τὴν χλεύτν ἂν

lem mansuetudinem quibus flagra et opprobria D Ίνεγχε χωμφδούμενος, δηλοῖ" Επιθυμίᾳ và, φησὶν,

cum illuleretur excepit. « Desiderio cnim, in-
quit, desideravi manducare pascha *'» per crucem:
hoc signifieat illud : Manducavi panem cum melle
meo ο illud vero : Bibi vinum cum lacte meo colaphis
cxsum, illusum, arundine percussum tranquillo
ei ?quo animo tulisse. Comedite, prozimi, elc., for-

.tassis ad discipulos ait, quando ipsos ad sacra-

uicentorum cominunionem invitavit, dicens : Goine-

dite corpus ineitn, et bibite meum sanguinem.
Vens. 2. Ego dormio et cor meum vigilat.
Gregorii. — Ebrietatem | consequenter. somnus

e Sequitur, ut per concoctionem deiur conviv s. fa-

1 Matlb. xiv, 95..— **' Math. xii, 50.

ἐπεθύμησα φαγεῖν τὸ ITác xa* διὰ τὸν σταυρὸν. τὸ,
"Ecayov ἄρτου μετὰ (ιό.ιτός µου, δηλοῖ ' τὸ δὲ,
ῥαπιζόμενον, ἐμπαιζόμενον, χαλάμῳ τυκτόμενον
ἐπιειχῶς Φέρειν, ἔπιον οἵνον μετὰ Ὑγάἀλαχτός µου]
Φάγετε, οἱ π.ησίον µευ, καὶ τὰ ἑξῆς τάχα τοὺς
μαθητὰς λέγων, ὅτε αὐτοὺς ἐπὶ τὴν τῶν μυστηρίων
ἐχάλει µετουσίαν, Φάγετε, λέγων, τὸ σῶμά pov, xal
mese τὸ αἷμά µου. ——

β.. Εγὼ καθεύδω, xal ἡ καρδία µου dypv-
πε.

Γρηγορίου. — Ακολούθως διαδέχεται τὸν µέζην
ὁ ὕπνος, ὡς ἂν διὰ tfc πέψεως ἀναδοθείη τοῖς bai-

*! Lc. σος 15.

1673

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

16:4

τυµόσιν εἰς ε»εξία» ἡ Bóvautz* διὰ τοῦτο μετὰ τὴν A cultas ad bonam habitudinem. Propterea. post illud

πανδαισίαν ἐκείντν, ἐν τῷ Uo f Νύμφη vivesat*
ξένος δὲ τις ὁ ὕπνος, καὶ τῆς φυσιχῆς συνηθείας
ἀ)λότοιος * Eg" ὧν γὰρ ὁ vou; μόνῃ τῇ θεωρίᾳ τοῦ
bos εὐφραίνεται, οὐδενὶ τῶν αἰσθηττρίων παρ-
ενοζλούµξνος, ὡς Όπνῳ τιν} πάρετος ἡ τοῦ σώματος
Ylvevat quot; πάσης σαρχιχΏς χαταχοιµισθείσης
κ’νῄσεως " δι.τῆς γὰρ οὔστς ἡμῖν Ἱδονῆς, τῆς μὲν
ἐν Φυχῆ δι ὁπαθείας, τῖφ δὲ διὰ ἁπαθοῦς ἓν σώ-
ματι, ἔνπερ ἂν dj προαίρεσις ἔληται:, αὕτη κατὰ τῆς
ἑτέρας ἔχει τὸ χράτος ' διὰ τοῦτο ἡ ψυχη, ὅταν µόνῃ
τῇ θεωρίᾳ τοῦ ὄντως εὐφραίνηται, πρὸς οὐδὲν ἐγρή-
Ίορε τῶν ἐνεργουμένων χαθ᾽ ἡδονὴν δι) αἰσθίσεως *

ἀλλὰ πᾶσαν σωματιχὴν χαταχοιµίσασα κίντσιν ^.

Ἰυμνῇ τε καὶ χαθαρᾷ τῇ 6:avola τῆς θείας ἐγρηγόρ-
σεως, δέχεται τοῦ θεοῦ τὴν ἐμφάνειαν.

(61) Τὸν ἐν τοῖς σωματιχοῖς εἶναι πειρασμοῖς,
χαθεύδειν λέγει ' ὡς yàp ὁ βαπτισθεὶς τῷ ὕπνῳ,
ἀγρυ πνοῦσαν ἔχειν τὴν χαρδίαν οὗ δύναται, οὕτως ὁ
ἐμδαθύνας ταῖς σωματιχαϊῖς ἁσχολίαις, αἴσθησιν τῆς
φωνης τοῦ Νυμφίου λαµθάνει. Eig γὰρ πολυμέριμνον
ψυχὴν φωνὴ οὗ φθάνει θεοὺ *- αὕτη δὲ οὕτως ἑἐχάθευ-
δεν ὡς αἱσθέσθαι τῆς τοῦ Νυμφίου φωνῆς τὸ ἔπι-
πύλαιον γὰρ xal χρειῶδες τῆς σωµατ.χῆς ἀσχολίας
ἑαυτῇ ὀμραίνἒει' μνήμη γὰρ θΞοῦ, νηφάλιον ποιεῖ "
χαὶ µετρία ἔστὶ τῶν ἀναγκαίων φροντίς * φωνεῖ δὲ ὁ
λόγος, ὅταν ὥστερ Ἠχός τις ἀλιόρθωτος προασπέσηῃ τῇ
«χῇ νόημα * προύει δὲ ἐπὶ την θύραν, ὅταν ἡ ἔπα-
πόρησις τὴν λύσιν εὐαγγελίζεται" εἰσέρχεται δὲ

epulum Sponsa tenetur somno. Est. autein alienus
quidam hie somnus, et a consuetudine naturali
remotus. [In quibus enim mens sola. conteinp'a-
tione ejus quod est delectatur, a. sensibus titio
perturbata, tanquam somno quodam tene:ur. cor-
poris natura, omui carnali motu sopito ; nain cum
in nobis duplex sit voluptas, altera quidem in aui-
ma per impatibilitatem, altera vero per affectionem
in corpore, quantacunque Liberum arbitrium ele-
gerit, ea dominatur in alteram. Propterea. quan.lo
anima delectatur sola ejus quod est contempla-
tione, ad nihil vigilat eorum qux ad voluptatent
fiunt per sensum, sed omni corporeo motu sopito,
ntida et pura mente per divinam vigiliam Dei sus-
cipit apparitionem.

Nili. — 1n corporalibus versari tentationibus hoc
vocat dormire, quemadmodum enim somno im-
mersus non polest habere cor vigilans : sic qui
corporeis ümmersus est occupationibus scnsum
vocis Sponsi noh accipit. Nam in animam multis
curis intricaram vox Dei non pervenit. Hzc auteni
sic dormiebat ut sponsi vocein perciperet. Perfun-
ctoriam enim εἰ necessitate tenus corpoream suam
insinuat océupationem. Memoria enim Deisobriuni
reddit, inoderata rerum necessariarum cura : $o-
nat autem sermo cum velut. echo quadam inarti-
culata, incidit animo sensus. Pulsat vero ad ostiuin
quando dubitatio solutionem annuntiat. Intrat vero

ὅταν σαφῶς θεωρηθῇ τὸ ἀπορηθὲν, καὶ τρανὸν δέξη- C quando id quod dubium erat. clave fuerit perspe-

ται τὸ νόηµα τὸν τύπο».

KvpiAAov καὶ ΦίΊωγος. — Ἐν τῷ σταυρῷ Φησι
τὸν ὑπὲρ ἀνθρώπων ἁναδεχόμενος θάνατον ' ἀγρνυ-
πνεῖ δὲ dj καρδία, xa05 ὡς θεὸς τὸν ὥδην ἐσχύλευ-
σεν.

Qvi, τοῦ ἁδε.ἰφιδοῦ µου κρούει ἐπὶ τὴν θύρα».

Γρηγορίου. --- 'H μαρτνρηθεῖσα τοσαῦτα ὅσα iy
τοῖς «θάσασιν ἐπῄνεσεν ὁ λόγος, καὶ γνοῦσα πολλά-
xig Ίδη τὸν Νυμφ[ον, ὡς vov αὐτῇῃ ποῶτον ἐμφανιζο-
p£vou διάχειται. El γὰρ χαὶ ἔγνων ὅσον κατείληφεν,
ἁλλ᾽ ἀπειροπλάσιον τὸ μήπω χατειλημμένον * ὥσπερ
γὰρ εἴ τις πλησίον γένοιτο πηγῆς, θωθδμάσειε μὲν τὸ
ἄπειρον ὕδωρ, οὐ μὴν εἴπῃ ὅλον ἑωρακέναι τὸ ὕδωρ '
πῶς γὰρ τὸ ταῖς λαγόσι τῆς γῆς χρυπτόµενον ; ὥστε
χἂν ἐπὶ πολὺ παραμείνει τῷ βρύοντι, ἀεὶ £v. ἀρχαϊς
ἐστι τῆς θεωρίας τοῦ ὕδατος ' οὐ γὰρ παύεται τὸ
ὕδωρ ἀεέ τε ῥέον xal ἀεὶ τοῦ βρύειν ἀρχόμενον.
Οὕτως ὁ πρὸς τὸ θεῖον ἐχεῖνο xal ἀόριστον χάλλος
βλέπων, ἐπειδη τὸ πάντοθεν εὑρισχόμενον, xatvóte-
póv τε xal παραδοξότερον πάντως παρὰ τὸ Ίδη χατ-
ειλημμένον ὁρᾶται, θαυμάζει μὲν τὸ ἀεὶ προφαινό-
µενον, οὐδέποτε δὲ ἵσταται τῆς ἰδεῖν ἐπιθυμίας διὰ
τὸ πάντως τοῦ ἑωραμένου, μεγαλοπρεπέστερον εἶναι
τὸ πρρσδοχώμενον ὅθεν εἰ xal ὤφθη, ὡς µήπω φα-
νεὶς, διὰ φωνΏς ἑαυτοῦ τὴν ἐμφάνειαν ἐπαγγέλλεται,

ctum εἰ sensus perspicuam flguram acceperit.

Cyrilli. — Dormit in cruce pro hominibus mor.
tem suscipiens : cor vero vigilat, in quantum αἱ
Deus infernum spoliavit.

Voz fratruelis mei pulsat ad ostium.

Gregorii. — Qui tot testimonia acceperat qu
in przcedentibus oratio insinuavit; et jam szpo
Sponsum agnoverat, iia se gerit ac si jam primum
ipsi appareret. Etsi. enim agnoverit quantum com-
prehendit, sed infinitiplicitàs nóndum comprehensa
est. Quemadmodum euim si quis fonti proximus
sit, mirabitur quidem infinitamn aquam, non tamen

D dixerit se totam aquam conspexisse; quomodo

enim viderit quod est occultum in lumbis terre?
Adeo ut etiamsi diu maneat ad aquam salientem,
est semper in principiis contemplationis aqua. Non
enim cessat aqua, el semper fluens et incipiens
scaturire. Sic qui ad illam divinam et non aspecta-
bilem aspicit pulchritudinem, quandoquidem quod
jugiter invenitur, recentius οἱ admirabilius om-
nino cernitur quam id quodest jam comprehensum,
miratur quidem id quod semper apparet ; nondum
autem desistit a desiderio videndi, quia quolibet
quod cernitur est magnificentius quod exspectatur.

NOTE.

(61) Hac in C. V. Gregorii nomen retinent dum in C. B. sanc:o Nilo inscribuntur.

PaTROL. Gn. LXX XVII.

J
'

53 adii

16515

PROCOPII GAZ/EI

1676

Unde licet visus sit, quasi necdum apparuisset, A Ὡς .οὖν φωνοῦντος xal χρούοντος πρὸς τὴν ὁὑπακοὶν

per vocem suam apparitionem annuntiat. ltaque
tanquam vocem emittenti et. pulsanti ad obedien-
dum assurgit,

Philonis. — lIndulgens autem auditui quietem,
audit per vocem adsonans verbum, quando resur-
gens astitit discipulis januis clausis.

Aperi mili, soror mea, proxima mea, columba
mena, perfecta mea, quia caput. meum repletum est
rore el cincinni mei guitis noctis.

Gregorii. — Magno Moysi per lucem prinium
apparuit Deus τη rubo, deinde per nubem cum eo
loquitur. Denique cum Jam esset sublimior Deum
videt in caligine. Quod autem per hoc discimus est
hujusmodi : Primus recessus a falsis et errantibus
de Deo opinionibus, est transitus a tenebris ad lu-
cem. Propinquior autem occultorum consideratio,
qui? per ea qux» apparent manuducit animam ad
inispectabilem | naturam, est veluti quedam nubes
adumbrans quidem quidquid cernitur; sed ad id
quod absconsum est videndum — manuducens.
Anima autem qua per hzc quoad fas est nature
humane inferioribus relictis tendit ad superna,
versatur in adytis divine cognitionis, divina cali-
gine undique intercepta : in qua quolibet quod
cernitur et comprehenditur foris relicto, αὐίιη
contemplationi solum restat id quod inaspectabile
el incomprehensibile exsistit; in quo est Deus.

Quavloxa tas.

: (62) Ἐνδοῦσα δὲ ταῖς ἀχοαῖς ἡσυχίαν, ἀκούει τοῦ
διὰ τῆς φωνῆς προσηχήσαντος λόγου, ὅτε ἀναστὰς
ἐπέστη τοῖς μαθηταῖς τῶν θυρῶν χεχλεισµένων.

Αγοιξόν pot, ἀδε.]φή µου, π.Ἰησίον µου, περι-
στερἆ µου, τε.Ίεία µου, ὅτι ἡ κερα.ή µου ἑπ.ιή-
σθη δρόσου, καὶ οἱ βόστρυχοί µου ψεχάδων vv-
xtóc.

Φ/.Ίωγος (63). — To μµεγάλῳ Μωσεῖ διὰ φωτὸς
πρότερον ἐνεφανίσθη Θεὸς ἐπὶ βάτου : εἶτα διὰ νε-
φέλης αὐτῷ διαλέγεται ' εἴτα ὑψηλότερος ἤδη vevó-
µενος, ἓν γνόφῳ θεὸν βλέπει 0 δὲ διὰ τούτων µαν-
θάνοµεν, τοιοῦτόν ἐστιν. Ἡ πρὠτη ἀπὸ τῶν ψευδῶν
xai πεπλανημένων περὶ Θεοῦ ὑπολίφεων ἀναχώρη-
σις, ἡ ἀπὸ τοῦ σχότους cl; φῶς ἐστι µετάστασις ἢ
δὲ προτεχεστέρα τῶν χρυπτῶν χατανόησις, tj δίὰ τῶν
φαινομένων χειραγωγοῦσα τὴν ψυχὴν πρὸς τὴν ἁόρα-
τον φύσιν, οἷόν τις νεφέλη γίνεται, τὸ φαινόμενον μὲν
ἅπαν ἐπισχιάνουσα, πρὸς δὲ τὸ χρύφιον βλέπειν τὴν
Ψυχὴν χειραγωγοῦσα * ἡ δὲ διὰ τούτων ὀδεύουσα πρὸς
τὰ ἄνω doy, ὅσον ἐφιχτόν ἐστι τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει,
καταλιποῦσα ἑντὸς τῶν ἁδύτων τῆς θεογνωσίας γί-
vexat * τῷ θείῳ γνόφῳ πανταχόθεν διαληφθεῖσα, ἐν ᾧ
τοῦ φαινομένου τε xal χαταλαμθανομένου παντὸς,
ἔξω τοῦ χαταλειφθέντος, µόνον ὑπολείπεται τῇ θεω-
pla τῆς Φυχῆς. τὸ ἀόρατόν τε καὶ ἀπατάληπτον iv ᾧ

Erat igitur aliquando etiam Sponsa nigra obscuris ϱ ἐστιν ὁ θεός ἣν oSv ποτε καὶ ἡ Νύμφη µέλαινα τοῖς

dogmatibus obtenebrosa : sed [ομί lucis per
mysticum osculum os admovere desideraus, pul-
chra fit et ignorantie nigredinem aqua abluit.
Deinde velut equa currens, et tanquam columba
volans, prius quidem cum desiderio sub umbra
mali quiescit, malum pro nube nominans id quod
obumbrat. Nunc autem a divina nocte jam circuin-
itur, in qua Sponsus quidem accedit, sed minime
apparet, ut pressentize suze sensum aliquem anima
praebet. Nam verbum tangit conjecturalem arcano-
rum cogitationem, hoc enim ostium est per quod
introducilur id quod quszritur : effugit autem evi-
dentem mentis comprehensionem inaspectabilitate
nature apertum. Stansergoextra naturamnostram

ἀφωτίστοις δόγµασιν, τῇ δὲ πηγᾗ τοῦ φωτὸς διά τοῦ
μυστικοῦ φιλήματος προσαγαγεῖν τὸ στόµα ποθί-
caca, xa)t Υίνεται, xal τὸ μέλαν τῆς ἀγνοίας ἁπ-
ἐχλυσεν ὕδατι. Εἶτα ὡς ἵππος ὁνραμοῦσα, xoi ὡς
περιστερὰ διαπτᾶσα, πρότερον μὲν τῇ σχιᾷ τοῦ µή-
λου μετ’ ἐπιθυμίας ὑπαναπαύεται, μῆλον ἀντὶ νεφέ-
Ang τὸ ἐπισκιάζον χατονοµάζουσα. Nuy δὲ Ίδη ἀπὸ
τῆς θείας νυχτὸς περιέχεται. καθ’ ἣν ὁ Νυμφίος
παραγίνεται μὲν, οὐ φαίνεται δὲ ' ἀλλ' αἴσθησίν τινα
τῆς παρουσίας δίδωσι τῇ ψυχῆ * ἅπτεται δὲ τῆς σω-
ματιχῆς τῶν ἐναρέτων διανοίας ὁ λόγος ' αὕτη γὰρ
θύρα δι fi; εἰσοιχίζεται τὸ ζητούμενον ' ἐχφεύχει
δὲ τὴν £v. ἀρχῇ χατανόησιν, τῷ ἀοράτῳ τῆς φύσεως
χρυπτόµενος. Ἔξω τοίνυν ἑστῶσα τῆς φύσεως ἡμῶν

veritas, per cognitionem ex parte, sicut dicit Apo- D ἡ ἀλήθεια, διὰ τῆς Ex µέρους γνώσεως, χαθά φησιν

$iolus, in figuratis quibusdam Jocutionibus et
gnigmatibus mentis nostrae pulsat ostium dicens :
aperi; eti cum adhortatione suggeritinodum quo
oporteat aperire ostium, veluti praebens quasdam
claves, nempe pulchra hac nomina, per quz aperi-
tur id quod est clausum. Claves enim plane sunt
horum nominurm significationes, qua& occulta ape-
riunt. Neue sorot et proxima, et columba, et
perfecta. Si vis enim, . inquit, aperiri ostium οἱ
attolli portas animnz tuz ut rex glorie ingrediatur,

ὁ Απόστολος, Ev ὑπονοίαις «tol xal αἰνίγμασι, Ov-
ροχρουτεῖ viv διάνοιαν, "Αγοιξον,λέγουσα * xal μετὰ
τῆς προτροπῆς ὑποτιθεμένη τὸν τρόπον, ὅπως &vot-
qvac προσήχει τὴν θύραν, οἷόν τινας [χλεῖδας] ὁρέ-
ουσα τὰ χαλὰ ταῦτα ὀνόματα, δι ὧν τὸ χεχλεισµέ-
voy ἀνοίχεται ' χλεΐῖδες Υάρ εἰσιν ἄντιχρυς αἱ τῶν
ὀνομάτων ἑμφάσεις τὰ χρυπτὰ διανοίγουσαι. ᾽Αδελφὴ
xai πλησίον xai περιστερὰ τελεία * εἰ γὰρ Βούλει
σὺ, φησὶν, ἀνοιγῆναι τὴν θύραν, xal ἐπαρθῆναι της
ψυχῆς σου τὰς πύλας ἵνα xal εἰσέλθῃ ὁ βασιλεὺς τῆς

ΝΟΤΑ.

(03) lee Gregorio dat 6. *., fito autem tri-
buit C. BH.

(65) C. B. Γρηγορίου. p

1671

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1014

δόξης, χρὴ σὲ ἁδελ; dv µου γενέσθαι ἐν τῷ τὰ θελἠ- A oportet te sotorem ihedm fleri voluntates meas

patá pou ποιεῖν. Χρὴ δὲ xal προσεγγίσαι xat πλη-
σίον γενέσθαι, καὶ ἐν τῇ φύσει τῆς περιστερᾶς ἔχειν
«b τέλειον * τοῦτο δέ ἐστι, τὸ ἀνελλιπῆ xal πεπλη-
ῥωμένην εἶναι πάσης χαχίας [ita cod. Vat. 0. h.
àxaxía;] xai χαὔαρότητος ' ταῦτα ὃξ γενοµένη ἔσται
Go χέρδος ix τοῦ εἰσδέκασθαι' fi ix εῆς χεφαχῆς
uou δρόσος, fc πλέρης cipi, fitu; ἴασίς ἐστι, χατὰ
&bv Προφήτην xal al ψεκάδες τῆς vvxtóc* ἐπεὶ
μὴ δυνατὸν τὸν ἑντὸς τῶν ἁδύτων Υενόµενον, ὅμδρῳ
ευ τῆς γνώσεως ἐντυχεῖν * ἁλλ᾽ ἀγαπητὸν εἰ λεπταῖς
εισι καὶ ἀμυδραῖς διανοίαις ἐπιφεχάξει την γνῶσιν
αὐτῷ ἡ ἀλήθεια τῆς λογικής σταγό ὃς ἀπόῤῥεούσης "
βοστρύχους γὰρ αὐτοῦ τῆς χεφαλῆς ἁ παιωρῆσθαί φη-
σι, προφήτας, ἀποδτόλους, εὐαγγελιστάς ' οἵτινες
ἴσον ἐχώρουν, Ex τῶν σχοτεινῶν τε xal ἁποκρύφων
χὰὶ ἀδράτων θησαυρῶν ἀρυόμενοι, ἡμῖν μὲν ποταμοὶ
ἵθονται πλήρεις ὑδάτων, ὡς δὲ πρὸς την ὄντως à f-
(tav δροσώδεις εἰσὶ Ψεχάδες
Ne(Aov. — Δρόσον xal ψεκάδας νυχτὸς, τάχα τὰς
&tb τες Ἰουδαϊκῆς ἁγνοίας ἐπ᾽ αὐτὸν ἑρχομένας xa-
kl. Ei γὰρ xa: ἐπαινεῖται fj, ὁρόσος ἐν τῇ Γραφῇ,
. ἀλλὰ μετὰ προσθήκης τῖς ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου ΄ 1;
«λησθεῖσαν τὴν ἑαυτοῦ χεφαλὴν ὁ Νυμφίος ἀπομάξαι
im ἐν τῷ οἴχῳ τῆς Νύμφης Ὑενόμενος * οἶχος δὲ
εἲς Νύμφης, ἡ τὸ ἑχάστου τῶν ποιημάτων Ίγεμο;
vs, $ αὐτὴ fj "ExxArota* εἰ δὲ τις ἰδεῖν βούλεται
πῶς ἀπὸ τῆς Ἰουδαϊκῆς βλάδης Φεχάδας ἀπομάσσει
εἲς κεφαλῖς τοῦ Νυμφίου fj Νύμφη, βλεπέτω τὸν
ληστὴν πῶς μετὰ τὰ ὀνείδη τῶν ἀρχιερέων χαὶ γραμ.
ματέων βοᾷ τὐ λΙνήσθητι" θεραπευτιχὴ γὰρ ἡ & £4 €
αὕτη «1; δυσφηµίας ἑχείνης.

Ὡριτένους. — 'Avaxalos fj τοῦ, tot, προσθίκη,
x. τ. À. (64).

y. Ἐξεδυσάμην τὸν χιτῶνά µου, πῶς ivóv:
copa: αὐτόν; ἐνιγάμην εοὺς πόδας µου, πῶς pos
Jvro αὐτούς;

Γρηγορίου. — Καλῶς Ἠχουσὲν τοῦ χελεύσαντος
ἀδελφὴν αὐτὴν καὶ πλησίον καὶ τελείαν xal περιστε-
ρὰν γενέσθαι ᾿ ἵνα διὰ τούτων εἰσθικισθῇ τῇ vox) 1)
ὀλίθεια. Ἐποίησε γὰρ ἅπερ ἤχουσεν, ἑχδυσαμένη τὸν
δερμάτινον χιτῶνα, ὃν μετὰ τὴν ἁμαρτίαν περ'εθάἀ-
1sto* xai ἀπονι,αμένη τῶν ποδῶν τὸ γεῶδες ᾧ ἑνει-
λήθη, ἀπὸ ἐτς tv παραδΣίσῳ διαγωγῖς εἰς vf» ἆνα-
λύσασα, διὰ τούτων Ἐνοιζεν ἐπὶ τὴν φυχὴν τῷ λόγῳ
thv εἴσοδον. Οὐχοῦν ὁ τὸν παλα.ν ἀπεχδυσάμενος
ἄνβρωπον, 6 ἐστιν fj ἁμαρτία xal ὁ θάνατος, xal διὰ
τοῦ βαπτίσματος περιελὼν τῆς καρδίας τὸ χάλυµµα,
τῶν τε φυχιχῶν βάσεων ἀποχλείσας τὸ» ῥύπον ἤνοιξε
τῷ λόγῳ τὴν εἴσοδον, ὃν ἕνδον Υενόµενυν ἑνδύεται

Ἰητσοῦς δέ ἐστι τὸ ἔνδυμα * fj δὲ περὶ τοῦ µηχέτι τὸν |

ἁποθλγθέντα χιτῶνα πάλιν ἑπαναλαθεῖν, εἴτ) οὖν μὴ
ἱπιστρέναι elg τὰ πρώην τῆς Νύμφης, ὁμολογία,
ἀνοίχει τῷ Νυμφίῳ τὴν θύραν πρὸς εἴσοδον τοῦ ἁγια-
euo) * xai μηδὲ δύο χιτῶνας ἔχειν, ἀρχεῖσθαι δὲ τῷ
ἑνὶ, χατὰ τὸν δοθέντα νόμον τοῖς μαθηταϊῖς, ὃν διὰ
τῆς ἄνωθεν γεννήσεως ἀναχαινισθεῖσα, μιτημριά-

faciendo. Sed et oportet appropinquare ac proxi-
main fleri, et habere in natura coluubee perfectio
nem: lioc dutem est nulla in re deflcere, et esse
pleriam omnl innocentia εἰ puritate. Hac autem
effecta, cx eo quod me adiniseris οἱ introduxeris;
lucrifacies rorem ex capite meo quo sum plenus
(quia est curatio secundum prophetam) et guttas
hoclis ; quia fieri non potest wt qui ibgressus. fuc-
rit adita, imbre quopiam cógnitiohis potiatur, sed
prieclare cum eo agetur. Si exilibus quibusdam δὲ
obscuris sententiis cognitionerh ejus vefitas irroret,
per virus sanctcs et divinos defluente gutta ratio«
nis. Cincinnos enim ab ejus lapide pendentes dicit
prophetas, apostolos, evangelistas; qui quantum
capere poterant ex obscuris, occultis et inaspecta-
bilibus thesauris lhaurientes, nobis quidem fiunt
fluvii pleni aquis : ài. rei autem specíetür veritas
sunt gulize roris.

Nili. — oris güttas noctis forte vocat, eas quee
ignorantia Judaica ad ipsum veniuat, Etsi eniin
Scriptura ros laudetur, attamen «um — appositioné
de coelo, quo cm repletum haberet caput. suum
Sponsus, abstergere illud quzrit in domo Sponsze
exsistehs. Domus autem Όρους vel uniuscujusqué
fidelium, mens est, vel ipsa Ecclesia. Si quis vero
videre velit quomodo Judaica noxze guttas a Sponsi
capite abstcrgat Sponsa, aspiciat latronem quon odo
post principum sacerdotum ct scribarum opprobria
6 clamet. illud Memento. Hzc ipsa namque gloria
infamiam illam curabat.

Origenis. — lstud mihi necessario appositum
fuerit verho aperi, ctc.

Vins. 9. Exui ttnicam meam, quomodo induam
illum? Lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos?

Gregorn. — Tlecte audivit. cum qui jussit. esm
fieri sororem, et proximam, et perfectam, et co-
lumbam, ut veritas per bac ad animam introduca-
tur. Fecit enim qux audivit, ut qua exuerat pel-
licéam illam tunicam quam induerat post pecca-
tum, ct a pedibus abluerit terrenas illas sordes
quibus erat involuta, ex quo a vita qnam in para-

D diso egerat, in terram reversa fuil, propterea verbo

aditum ad animam aperuit. ltaquequi veterem
hominem, id est peccatuin et mortem exuit, et per
baptismum abstulit eordis velum et anim. pedum
sordes abluit, is verbo ingressum aperuit, quod
intus exsistens induit. Jesus autem estindumen-
tum, Caeterum illa Spouse professio de rejecta
tunica non amplius resumenda, sive quod ad
pristina non esset reversura, ostium Sponso ape-
rit adingressum sanctionie ; quojJque που si
habitura duas tunicas, unica contenta congruente?
legi datz discipulis, quam per regenerationeim re-
novata induit, el nequaquam peccati tunicam de-

NOT £.

(64) Patrol. 1. XVIf, eol. 273.

-

1679

PROCOPII GAZAI

1635

super indutura sit. Qua est enim societas obscuro A aao * xa μηδαμῶς ἐπενδύσασθαι τὸν τῆς ἁμαρτίᾳς

οἱ tenebricoso. indumento cum luminoso et experti
materiz? sed neque postquam pedes lavit rursus,
ct. incessu terrenas sordes admittit, Neque enim
Moyses in ascensu Terra sancte, cum peces nmor-
to pellium indumento exuisset, narratur illud
auiplius resumpsisse, neque postquam vestem sa-
cram, juxta (iguraai sibi in monte ostensam, affabre
eonstruxisset, ullum ornamentum adhibuit pedi-
bus. Sed saecrdotalis pedis ornamentum crat nu-
ditas. Oportet euim sacerdotem semper ingredi su-
per terram sanctam, quam cum pellibus mortuis
ascendere nefas est. Idcirco etiam Dominus disci-
pulis interdieit calceos 5, quando eosjubet non
ire in viam gentium, sed per viam sanctam ince-
dere. Non ignores autein viàm sanctam, per quam
discipuli currere jubentur, cum didiceris ab eo qui
dicit : « Ego sum via **, » quam non licet tangere
eum qui mortui hominis non solvit indumentum.
Quia igitur liane viam ingressa est Sponsa, in qua
aumbulantibus pedes aqua. Dominus abluit, et ex-
tergit linteo quo cinctus est... Est. autem — Domini
cingulum vis quadam purificans. ldcirco pedes
abluta semetipsam in via regia custodit, neque ad
dexteram neque ad sinistram deflectens , ne alter-
ulram ad partem exorbitans, luto pedem suum
inquinet. lutelligis autem quid per hoc significetur,

nimirum animam quz. semel per baptismum calceos

b.

solverit. Proprium enim baptizantis opis est cal-
ceamentorum corrigiam solvere, id quod Joannes
in solo Domino se facere nun posse protestabatur.
Quomodo enim solvisset eum qui ne in principium
qnidem corrigix peccati se induerat? IHzc igitur
pedes abluit, una eum calceamentis omnes terrenas
sordes abjiciens : itaque servat in via erratica pe-
des suos impollutos.

Nili. — Non reeusat solvi secundum moralem
intelligentiam, sed considerat laborem quem susti-
nuit ut a sollicitudinibus mundanis tunicam suam
solveret, utque contractas ex terrenis conversatio-
nibus anim: sordes, ratiocinandi vi deponerel, et
inquinari rursum tergiversatur ; solvi quidem cu-
piens,sed eos pedes qui à tcrra recesserant in-
quinari non sustinens. Ceterum periculis quoque
non vacat cunctatio solutionis ut. sequentia decla-
rant, quando enim bonum fit, sed oscitanter, non
est expers repreheusionis, non diligenter operanti
tarditatem deputans damnatloni.

Vgns. 4. Fratruelis meus misi. manwm suam per
foramen, et venter meus conturbatus est super eum.

Philonis. — Dicit autem de conspectu : Dixit
eleniin Dominus Thomz : « Mitte digitos tuos. in
vestigium clavorum 5. » Digi& autem myrrba
pleni: sciebant idem corpus quod sepultum est
gurrcxisse.

81 Mattb, x, 10. * ΟΛΠ. xiv, 0.

* Joan. zx, 97.

yrGva: τἰς γὰρ Χοινωνία τῷ σχοτεινῷ ἑνδύματι,
πρὸς τὸ φωτοειδές τε xal ἄθλον, οὐδ» τοὺς πόδας νι-
Φαμένη πάλιν τῇ ῥάσει τὸν Ex vj; γῆς μολυσμὸν τα-
ραδέχεται. Οὐδὲ γὰρ Moz; ἐν τῇ τῆς ἁγίας γτς
ἐπιθάσει τὴν δερματίνην νέκρωσιν τῶν ποδὼν ἐχ61-
Ἰὼν, ἀνειληφέναι ταύτην αὖθις ἱστόρηται ' οὐδὲ v.p
τὴν ἱερὰν ἐσθητα, χατὰ τὸν ἓν τῷ ὄρει δειχθέντα τὺ-
TOV φιλοτεχνήσας, τοῖς ποσί τινα χύσμον ἐπετεγνῆ -
cato* ἱερατικοῦ δὲ ποδὸς ἡ γυµνέτης γέγονε χὀσμῳ'
χρὴ γὰρ ἀεὶ βαΐνειν ἐπὶ τῆς ἁγίας γῆς τὸν Ἱερέα,
f μετὰ νεχρῶν δερμάτων ἐπιθατεύξιν οὗ θέµις * δ.ά
ποι τοῦτο καὶ τοῖς μαθηταϊῖς ὁ Κύριος ἀπαγορεύει τὰ
ὑποδήματα ' ἐπειδὴ χελεύει αὐτοὺς εἰς ὁδὸν ἐθνῶν Ld
πορεύεσθα:, ἀλλὰ διὰ τῆς ἁγίας ὁδοῦ προϊέναι. Οὐκ

D ἀγνοεῖς δὲ πάντως τὴν ἁγίαν ὁδὸν, δι) ἧς οἱ μαθτταὶ

τρέχειν χελεύονται, μαθὼν παρὰ τοῦ εἰπύντος' « Ῥγχώ
εἰμι ἢ ὁξός * » ἕς οὐκ ἔστιν ἄφασθαι, u$, ὑπολυσάμε-
voy τὴν τοῦ νεκροῦ περιδολἠν. Ἐπεὶ οὖν ἐν ταύτῃ
ἐγένετο τῇ ὁδῷ ἡ Νύμφη, ἐν f] τῶν à αὐτῆς περι-
πατούὐντω» ὁ Κύρ'ος νίπτει τοὺς πόδας τῷ ὕδατι,
ἑκμάσσει τῷ λεντίῳ ᾧ διεζώσατο ' δύναµις δέ ioc
χαζαρτικὴ τὸ τοῦ Κυρίου διάζωσμα. Διὰ τοῦτο χαθας-
θεῖσα τοὺς πόδας ἐπὶ τῆς ὁδοῦ τῆς βασιλικῆης ἑαυτὴ»
φυλάττε., οὐχ ἐκχλίνουσα εἰς δεξ.ὰ f| ἀριστερὰ, ἵνα
μὴ χὰθ) ἕτερον ἔδω τῆς 6000 παρενεγκοῦσα τὸ ἴχνος.
μολύνη τῷ πηλῷ τὸν πόδα, Nosti; δὲ πάντως τὸ διὰ
τῶν εἰρημένων δηλούμενον, ὅτι ἅπαξ διὰ τοῦ ῥαττί-
σµατος ὑπολυσαμένη τὰ ὑποδήματα (Oxo γὰρ τοῦ
βαπτίζοντος ἔργον, τὸ λύειν τοὺς ἐμάντας τῶν ὑποδη-
µάτων ᾽ ὅπερ Ἰωάννης ἐπὶ µόνου τοῦ Κυρίου μὴ 05-
νασθαι ποιῆσαι διεμαρτύρατο’ πῶς γὰρ ἂν ἕλνσε τὸν
μηδὲ τὴν ἀρχὴν τῷ ἱμάντι τῆς ἁμαρτίας ἑνδεδεμέ-
vov; ) αὕτη τοὺς πόδας ἐνίφατο, πάντα γήϊνον ῥύπον
συναποθαλοῦσα τοῖς ὑποδήμασι ' φυλάσσει τοίνυν
ἐπὶ τῆς ὁδοῦ τῆς πεπλα»ηµένης τὴν βάτιν ἁμόλυν,-
τον. .

ΨεἰἼΊου. — Οὐ τὸ ἀνοῖξαι παραιτεῖται χατὰ «bv
ἠθιχὴν ἔννοιαν ἀλλ᾽ ἐννοεῖ τὸν πόνον ὃν ὑπέστη,
ἵνα ἀποδύσηται τὸν tf; χοσμικῆς µερίµνης χιτῶνα *
χαὶ ἵνα τὸν ἐκ τοῦ ἐπιπορεύᾶσθαι τοῖς Yrivotg προςσ-
γενόµενον τῷ λόγῳ ῥύπον τῆς φυχῆς ἀπόθηται’ xal
μολυνθῆναι πάλιν ὀχνεῖ, ἀνοῖξαι μὲν βουλομένη, po-
λύναι δὲ τοὺς ἅπαξ τῆς γῆς ἀναχωρήσαντας οὗ xaza-

p δεχοµένη πόδας. "Όμως οὐκ ἀκίνδυνος πρὸς τὸ ἀνοῖξαι

ἡ µέλλτσις, ὡς δηλοῖ τὰ ἐπιφερόμενα ᾽ xàv γὰρ χέ-
νηται τὸ καλὸν, μεθ) ὑπερθέσεως δὲ, οὐχ ἔξω ἐστὶ
µέμφεως κατάγνωσιν τὸν ὄχνον, τῷ pit] σπουδαίως
ἐνεργήσαντι φηφιςόμενον.

0. Ἀδε.ϊἰφιδύς µου ἀπέστειε χεῖρα αὐτοῦ ἀπὸ
τῆς ὁπης ' xal ἡ xoa µου ἐθροήθη ἐπ᾽ αὐτόν.

Φ/.Ίωγος. -- * Λέγει 0 ἂν ἀπὺ τῆς ὁπῆς' ἐπεί-
περ Else τῷ θωμᾷ, «Βάλε τὸν δἀκτυλόν σου εἰς
τοὺς τύπους τῶν Tuv: » δάχτυλοι μὲν σμύρναν
πλήρεις ' ἔγνων ὅτι τὸ σῶμα τὸ ταρὲν, αὑτὺ xal
ἀνέστη.

lesi COMMENTARII IN CANTICA CANTIC. 1053
Γρηγορίου. — Πάλιν ὑπεργξιμένης ἀναθάσεως Α — Gregorii, — Wursum anima purgata superiorem

ἅπτεται ἡ καθαρθεῖσα «υχή * µηνέτι Qovri; τὴν xap-
δίαν θυροχκρουστούσης, ἁλλ᾽ αὑτῆς τῆς θείας χειρὺς
ἐπὶ τὰ ἐντὸς Τρεισδυείσης ἀνοίχει την Oypav πε-
οι5λομένη τὸ τῆς χαρδίας κάλυμμα". διέσχισε τὰς
θὔρας τὸ τῆς σαρχὸς παραπέτασμα πᾶσα Tol m
τὶς ψυχῆς h πύλη, ἵνα εἰσέλθῃ ὁ βασιλεὺς τῆς δό-
ξτς ἀλλ ἀπεῦξίχθη τῆς ψυχῆς ἡ εὐρυχωρία µιχρά
τις ὁπῃ, OU ὃς οὐκ αὐτὸς ὁ ἴΝυμφίος, ἀλλ' d χεὶρ
αὐτοῦ µόγις ἐχώρει ὥστε OU αὐτῆς ἐπὶ τὰ ἑντὸς
γενέσθαι, xal ἄφασθαι τῆς ἐπιθυμούσης τὸν Νυμφίον
Uziy* f τοσοῦτον ἑχέρδανς µόνον, ὅσον γνῶναι ὅτι ἡ
γεέρ οὕτω δὲ σχοπ Ἠσωμεν. "IT ἀν)ρωπίνη voy, 620
c3s:0)v 0501 µεθόριος, ὧν ἡ μὲν ἀσώματός ἐστι xal
ερὰ, d; δὲ ἑτέρα δωματικὴ καὶ ὑλώδης xal ἄλογος,
ἐσει ἂν τάχιστα τῆς πρὸς τὸν παχὺν καὶ γεώδη
βον σ(έσεως ἀκκαθαρθεῖσα δι ἀρετῆς, ἀναθλένῃ
npe τὸ συγΥΣνὲς χαὶ Üstócepov, παύεται διερευ-
νωμένη xal ἀναζητοῦσα τὴν τῶν ὄντων ἀρχῆν.
Πάντα δὲ περιεργαζοµένη, ὥστε ἀπολαύειν τὸ ζητοῦ-
μενον, ὅρον ποιεῖται τῆς χαταλέψεως τοῦ θεοῦ τὴν
ἑἐργειαν, τὴν μέχρις ἡμῶν κατιοῦσαν, f; διὰ τῖς
fet. ἡμῶν αἱσθανόμεθα οἷον ὁρᾷ τὸ κάλλος τοῦ
62921999, τῶν ἁστέρων τὴν πο:χιλἰαν, τὰς πολυειδεῖς
τῶν ζώων φύσεις, τάς τε τῶν φυτῶν ἰδέας, καὶ τὰ
Ἰοιπὰ πάντα, ἵνα uh xa9' ἕχαστον λέγω, δι ὧν ἡ
ἑνέργεια τοῦ Θεοῦ δείχνυται. Ταῦτα τοίνυν ὁρῶσα
£-à τοῦ θαύματος τῶν φαινομένων, ἀναλογίζεται τῇ
ὁ-ανοίᾳ τὸν διὰ τῶν ἔργων νοούµενον * ἴσως 139p κατὰ
τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα ἑτέρως γνωσόµεθα την τοῦ
ἀγαθου φύσιν , χαὶ τρανοτέρως χαταλιφόμεθα τὸ
εἶδος τῆς ἀφθάρτου µαχαριότητος' τέως δὲ ἀγαπη-
τὸν τῇ quay), ἡ ἐμφαινομένη τοῖς οὖσιν ἐνέργεια &-
τις ἑρμηνεύεται χεὶρ τροπικῶς, ἣν ἀπέστειλε διὰ τῆς
ὁτῆς οὗ Υὰρ ἐχώρει ἡ ἀνθρωπίνη πενία τὴν ἀόρα-
τον xal ἀπερίληπτον φύσιν ἓν ἑαυτῇ δέξασθαι ' πᾶσα
δὲ αὐτῆς d) διανοητικἡ δύναμις, qug iot κοιλία,
ἐθροήθη συγχινηθεῖαα πρὸς τὸ θαῦμα τῶν διὰ τῆς
θείας χειρὸς ἐνεργουμένων ^ ὧν ἡ χατανόησις ὑπερ-
χειμένη τῆς ἀνθρωπίνης δυνάµεως, τὸ ἀχατάληπτον
τῆς τοῦ ἐνεργοῦντος φύσεως δι’ ἑαυτῆς ἑρμηνεύει *
rica γὰρ ἡ τῶν ὕντων χτῆσις τῆς χειρὺς ἑχείνης
ἔργον ἐστὶ, κατὰ τὸ, «'H χείρ µου ἐπυίησε ταῦτα máv-
τα.» El οὖν τὰ τῆς ἑνεργείας ἐχείνις καταλαθεῖν ἔργα
02 χωρεῖ, πῶς τὴν ὑπερχειμένην τούτων χαταλήφε-
ται φύσιν; Τάχα δὲ xal τοῦτο δηλοξ, ὅτι ἡ τῶν πάν-
των ποιητιχη χεὶρ διὰ σαρχὸς ἡμῖν ἐπιφανεῖσα,
0258317 Exolnas xal ξενισμὸν ταῖς Φυχαῖς ' πῶς θεὸς
ἐν σαρχέ; πῶς λόγο, σἀρᾶ; πῶς ἐν παρθενίᾳ τόχος ;
χαὶ τὰ λοιπά. Ὅτε γὰρ ἐπὶ γῆς ὤφθη ὁ Κύριος xal
τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη, τότε χαθαρόν τε xal
ἄΌλον τοῦ Νυμφίου κάλλος, διὰ τῆς τῶν ἐνεργειῶν
γειρὸς, fjvouv τῆς τῶν θαυμάτων δυνάµεως ἑγνωρί-
σαμεν.
ct inter homines versatus est,

02

(05) Ταῦτα πἆσχει, ἐπεὶ pd προθύµως ὑπέχουτε

" [sa. xvin, 66.

attingit gradum ascensionis; non jam amplius voce
ostium cordis pulsante,sed ipsa manu divina per
foramen ad interiora penetrante. Aperit cnim os-
tium ablato cordis operculo, disrumpit ostium, id
est carnis. velamentum , aperta fuit tota. ani-
ma porta, ut introiret Rex glori: Sed patens. por-
te latitudo ostensa est. parvum quoddam fora-
men, per quod non ipse Sponsus, sel cjus manus
vix adeo processit, u£ per ipsum ingressa sit, ct
videndi Sponsum tetigerit desiderium, quo vix tan-
tum lucri fecit, ut cognosceret illam esse manum
desiderati. Qug autem sit manus ista consideramus..
Anima humana cuim sit in confinio duarum natu-
rarum quarum altera. quidem est. incorporea et
intelligens, altera vero corporea et materialis οἱ
expers rationis, quando primum purgata ab ea
quas est ad crassam et terrenam. vitam habitudine
aspexerit per virtutem ad id quod est cognaium
el divinum, non cessot perscrutari et iuquircre
corum qua sunt principium, Cum autem cuniose
laboravit ut quzsito fruatur , terminum compre-

. hensionis Dei facit illam operationem qu: ad nos

C

D ejus,juxta illud :

usque descendit, quam per vitam nostram senti-
mus; verbi gratia, videt coeli pulchritudinem,astro-
rum varietatem, multiformes animalium naturas ct
plantarum species, ceteraque omnia, ne recenseam
singula per qua operatio Dei ostenditur, H:;ec
igitur aspiciens per miraculum eorum qua appa-
reut, tmieute versat et considerat eum qui ex ope-
rii:us quod sit, intelligitur ; forte autem in futuro
seculo aliter boni naturam. cognoscemus, οἱ iu-
corrupt;c beatitudinis speciem clarius perspicic-
mus. Interim accepta est anima illa qua in rebus
apparet operalio quam tropice manum interpreta-
mur quam niisit per foramen. Non enim potueri*
tenuitas humana inaspectabilem et incomprehen-
sibilem in se recipere naturam. Omnis autem cjus
facultas intelligendi, qu: venter est , commoveba-
tur ad miraculum eorum qua per iranum divinam
aguntur,quorum consideratio humanam superans
facultatem per se interpretatur comprehendi et copi
non posse naturam ejus qui operatur. Nam uni-
versa eorum qua sunt creatura est opus manus
« Manus mea fecit liec omnia 55, »
Si ergo opera illius operationis - comprehen -
dere non valet, quomodo comprehendet naturam
hisce superiorem ? Fortassis vero etiam lioc. de-
clarat, nempe manum conductricem omnium per
carnem nobis apparentem co»sternatlionem quam-

dam et admirationem rei ον in animis excitasse

puram οἱ immateriata:n. sponsi puchritudinem, per
raiionum sive miraculorum virtutem cognovimus,

qui Deus in carne sit ; qui Verbum — caro factum ;
qui partus in virginitate, et reliqua exsistan!.
Quo enim tempore conspectus in. terra. Dominus
manum — ope:

Nili. — lec patitur quia no: prompte obcdivit

NOT.x..
(65) Hee in. C. V, Gregorii nomen retineut, in C. B. autem Nilo tribuuntur.

1683

PROCOPII GAZEI

1084

verbo:ut ostendatur etiam esse quantivis pretii Α τῷ λόγῳ ἵνα 641405, ὅτι χαὶ 6 πολυτίμιὸς θεῶ.

Deo , cum remissionem sectans et excidens de-
spiciatur et poenz capiat experimentum. Misit
enim, inquit, manum correctricem immorigerorum
et perculit me, ita ut anxietate venter conturbare-
' tr. Quamobrem quoque post discipline sensum
. diligentius virtutem solvi, et quia non ex libera

' electione, sed ος necessitate hoc faciebam, manus -

mez stillabant myrrham , id est mortuam, ut sic
dicam, operationem, Quidquid enim involuntarie
fit inortuum , et. vivificrte voluntatis expers est.
Potest autem fieri ut. quis prospere agens negligat
mandata ; quando autem experimentum coeperit di-
&ciplinz, statim Deum quzxrat.. Veruin is qui non
ad ea qua fiunt, sed facientis affectum attendit,
pertransiit et declinavit. Quapropter benevole ex-
Cepit eam ut que. omnia .administret: tum .quia
3b urbis custodibus vulnerata, deserta esset,
tum quia virginalis pudiciti:e velamen quod ope-
yiinentum appellat , amisisset.

VEns. 9. Surrezi ego ayerire fratrueli meo ;
manus mec slillaverunt myrrham, et digiti mei myr-
fam plenam.

Gregorii. — Acccpi, inquit, vim resurrectionis,
ex eo quod mortificaverim inembra mea que sunt
super terram istam, eamque membrorum mortifica-
tionem sponte :iea insttuerim. Stillaverunt enim
manus mea: myrrham, id est , auimz inotiones
effectrices ex sese stillant myrrham, non aliunde
accipientes, sed ex libera mca electione : ita ut in
omnibus meis virtuti consentaneis conatibus quos
digitos vocavit, liec animi affectio indeficiens con-
spiciatur: sic ut non moriatur quidem intemperan-
(jf, vivat autem superbie, aut iracundix» , aut
avaritize vel alicui "istiusmodi. Non potest is qui
male vivit digitos suos myrrha refertos ostendere.
Non enim elucet in omnibus studiis et. actionibus
egstinctio mali : cum enim sit in nobis alia quidem
vifa cassa οἱ materialis el gravis ; alia vero spiri-
talis ac levis; in medio stans libera nostra electio,
cuicunque tandem parti sese adjunxerit , illi ad-
versus alteram victoriam largitur, et si in una
vixerit, alteri omnino moritur.

Super manus pessuli [Vens. 6.], aperui ego fra-
trueli neo. 9

Gregorii. — Δά tantam magnitudinem evecta
nondum cognovit quemadmodum oportet nosse ,
neque se comprehendisse arbitratur, sed adhuc ad
superiora currit, ad anteriora sese extendens 85,
Etenim qua inyrrha plena facta est, omnibus vitze
siudiis mcrlificatum in se malum indicaus et spon-
taneum virtatis cultum ca ipsa re demonstrans ,
quod ex se nanus ipsius myrrham distillent , ma-
nu$ suas claustrum atügisse ait, sive opera su:
Prope accessisso ad angustam illam et arctam
viam , cujus clavem Verbum ipsum tradit eis. qui
l'etro similes sunt. Aperit autem sibi regni ostium,

9 Epltes, nit, 15,

ἄνεσιν διώχων, καὶ ἀναπεπτωχνὼς, χαταφρονεῖται,
xaX τιμωρίας πεῖραν λαμθάνει. Απέστειλε γὰρ, one,
τὴν παιδεύσουσαν τοὺς ἀπειθεῖς χεῖρα, χαὶ χατέφλεξε’
ὡς Ex τῆς ἁγωνίας θροηθΏναι τὴν κοιλίαν. Διὸ xal
σπουδαιότερον μετὰ την τῆς παιδείας αἴσθησιν ἆν-
έστην ἀνοῖξαι * καὶ διὰ τὸ μὴ Ex προαιρέσεως , ἀλλ’
ἐξ ἀνάγχης τοῦτο ποιῆσαι, αἱ χεῖρές µου ἕσταξαν
σμύρναν, τὴν νεχρὰν, ὡς εἰπεῖν, ἑνέργειαν * πᾶν γὰρ
τὸ ἁπροαιρέτως γινόμενον, vexpóv ἐστι χαὶ θελήµα-
τος ζωτικοῦ ἅμοιρον ' ἔστι γὰρ εὐοδούμενόν τινα
χαταφρονεῖν τῶν ἐντολῶν, ὅταν δὲ πεῖραν λάδῃ παι»
δείας, εὐθὺς ξητεῖ τὸν Θεόν. ᾽Αλλ' ὁ προσέχων οὐ
τοῖς Υινοµένοις, ἀλλά τῇ ποιηύσῃ διαθέσει , παρΏλθα
καὶ ἐξέχλινεν ἐκ µεταµελείας, τῇ προθέσει παρών"

B οὐχοῦν ἐδεξ,ώσατο ὡς πάντα περιελθοῦσαν αὐτὴν

xai διὰ τὸ ἐγχαταλειφθῆναι τραυματισθεῖσαν ὑπὸ
τῶν φυλασσόντων τΏν πόλιν δυνάµεων , xal τὴν χα-
λύπτραν τῆς παρθενικῆς αἰδοῦς, ὅπερ θέριστρον
ὀνομάζει, ἀφαιρεθεῖσαν.

ε’'. Ανγέστην ἐγὼ ἀν οῖξαι τῷ ἁδελφιδῷ µου’
χεῖρές µου ἔσταξαν µύρα, δἀάκτυ.λοί µου σµμύρναν
a&Anpn.

Π ρηγορίου. — Ἔλαθον, φταὶν, δύναμιν ἀναστά-
σεως διὰ τοῦ νεχρῶσαί µου τὰ µέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς
ἑχουσίως pot τῆς τῶν μελῶν ἑνεργηθείσης νεκρώ-
σεως * ἀπέῤῥεον vàp αἱ χεῖρες σµμύρναν, αἴτινές
εἰσιν αἱ ἑνεργητικαὶ τῆς ψυχῆς χινῄσεις, ἀφ' Eau
τῶν στάζουσαν τὴν σμύρναν, χαὶ οὐχ ἄλλοθεν, ὑπο-
δεξάµεναι, ἀλλ᾽ Ex τῆς ἐμῖς προαιρέσεως * ὡς ἐν
πᾶσι τοῖς xav! ἀρετὴν ἐπιτηδεύμασιν, ἅπερ δακτύ-
λους ὠνόμασεν, ἀνελλιπῃ τὴν τοιαύτην ἑνορᾶσθαι
διάθὲσιν. ὡς μὴ τεθνάνα! plv. ἀχολασίᾳ τυγὺν, ζην
δὲ «gro 7] θυμῷ, f] φιλοχρηματί, fj τινι τούτῳ * οὗ
καχῶς ζῶντος οὐκ ἔστι πλήρεις τοὺς Δακτύλους ἔπι-
δεῖξαι τῆς σμύρνης. Οὐ yàp διὰ πάντων φαίνεται τῶν
ἐπιτγδευμάτων ἡ τοῦ χαχοῦ νέχρωσις * οὕσης γὰρ
διπλῆς ἓν ἡμῖν τῆς ζωῆς, τῆς μὲν παχείας xai ὑλε.
γῆς καὶ βαρείας, τῆς δὲ νοερᾶς xal Κούφης, μέσον
ἀμφοῖν ἑστῶσα fj αὑτεξούσιος ἡμῶν προαίρεσις, àv
ᾧ ἂν μέρει γένηται, τούτῳ δίδωσι χατὰ τοῦ d))ou τὰ
νικητήρια; xal ἐν ᾗ ἂν Qf, τῇ ἑτέρᾳ πάντως ἆπο-
θνῄσχει.

Ἐπὶ χεῖρας τοῦ κείθρου, [ς'.] ἤνοιξα ἑγὼ τῷ

p dés4gióo pov.

Γρηγορίου. — Πρὸς τοσοῦτον μέγεθος ἐπαρθεῖσα,
οὕπω ἔγνω χαθὼς δεῖ γνῶναι * οὐδὲ λογίζεται xa"
ἑαυτὴν κατειληφέναι, ἀλλ' ἔτι πρὸς τὸ ὑπερχείμενον
τρέχει, τοῖς ἔμπροσθεν ἑάντὴν ἑπεκτείνουσα. Ἡ γὰρ
πλέρης γενοµένη τῆς σμύρνης, πᾶσι τοῖς τοῦ βίου
ἐπιτηδεύμασι τὴν πρὸς τὸ xaxbv ἐπισημαίνουσα νέ-
Χρωσιν * xal τὸ ἐχούσιον τῆς ἀρειῆς διὰ τὸ οἴχοθαν
ἀποστάξαι τῶν χε'ρῶν τὴν σμύρναν ' ἄψασθαι, qnot,
τὰς χείρας αὐτῆς τοῦ κλείθρου, fivouv τὰ ἔργα αὐτῆς
ἑγγίσαι τῇ στενῇ xal τεθλιμμένῃ ὁδῷ ἧς τὸ χλεῖ-
θρον ἐΥγχειρίξει τοῖς κατὰ Πέτρον ὁ λόγος * ἀνοίγει
τοίνυν ἑαυτῇ τῆς βασιλείας zv θύραν, διά τε τῶν

1685

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1656

7ειρῶν ἃ τὰ ἔργα δηλοῦσι, xal διὰ τοῦ κλείθρου τῆς Α nempe per manus quz opera significant et per

πίστεως * δι ἀμφοτέρων γὰρ τούτων ἡκλεὶς τῆς βα-
σιλείας τοῦ λόγου ἐν ἡμῖν χατασχευάζετοι.

Ἀδειλφιδός µου zapn.A06 * ψυχή µου ἐξή.ΐθεν ἐν'
JAóyq avtov.

Γρηγορίου.--- (66) "Ote Άλπισε κατὰ Μωσέα γνω-
στὼς ló:iy τὸν ποθούµενον, τότε παρῆλθε τὴν χατά-
ληφεν αὐτῆς ὁ ζητούµενος * παοΏλθε δὲ, οὐ παταλιπὼν
τὸν ἑπομένην αὑτῷ ψφυχὴν, ἀλλὰ πλέον αὑτηνέφελχό-
µενος᾽ ἡ γὰρ ἀπὸ τοῦ Ev ᾧ ἔσμεν ἔξοδος, τῶν ὑπερχει-
µένων ἀγαθῶν εἴσοδος γίνεται. Αὐτὴν οὖν ἐξῆλθεν
ἡ Voy τὴν ἔξοδον, ὁδηγῷ κεχρηµένη τῷΛόγῳ εἰπόντε,
ὅτι € Ἐγώ εἰμι dj θύρα καὶ ἡ ὁδός᾽ καὶ ὅτι δι ἐμοῦ
ἑάν τις εἰσέλθηῃ, διελεύσεται xai ἐξελεύσεται. »

ἩἘριγένους. — Ἠνίκα ἔφθασεν fj Νύμφη τὸ χλεῖ-
8pov, x. v. λ. (61).

Ἐζήτησα αὐτὸν, xat οὐχ εὕρον * ἐκά.Ίεσα αὐτὸν,
xal ovy ὑπήκουσέ µου.

Ὡριγένους. — Συνεχῶς fj doyh, x. τ. λ.(08).

Γρηγορίου. — Ὅτε ἀνέστη διὰ τοῦ θανάτου, ὅτε
/ἐπληρώθη τῆς σµύρνης, ὅτε προσήγαγε τῷ χλείθρῳ
διὰ τῶν ἔργων τὰς χεῖρας, χαὶ εἰσοιχίσασθαι τὸν πο-
θούµενον f tos, τότε ὁ μὲν παρέρχεται, f) 6: ἑξέρ-
γεται, οὐκ ἔτι µένουσα Ev οἷς ἣν * οὐδὲ γὰρ tv τῷ xa-
ταλαμθάνεσθαι cb μέγεθος τῆς θείας γνωρίζετχι
«ύσεως, ἁλλ᾽ ἓν τῷ παριέναι πᾶσαν χαταληπτικἣν
φαντασίαν καὶ δύναμιν * ἡ γὰρ ἐκθᾶσα ἤδη τὴν φύσιν
Φυχἣ, ὡς ἂν μηδενὶ τῶν συνήθων πρὸς τὴν γ)ῶσιν
τῶν ἁοράτων χωλύοιτο, οὔτε ζητοῦσα τὸ μὴ εὗρι-
σχόµενον ἵσταται, οὔτε xalouca τὸ ἀνεχφώνητον
«adstat * πῶς γὰρᾶν καὶ εὑρεθείη , ὃν μηνύει τῶν εὑ-
ρεθέντων οὐδέν ; οὗ τόπος,οὺ σχΏμα, οὐ χρῶμα, οὗ πο”
σόττς, οὐ περιγραφὴ, ἀλλὰ πάσης χαταληπτιχης ἑφ-
όδου ἐστὶν ἑξώτερον * ἐζήτησα τοίνυν αὐτὸν διὰ τῶν εὑ-
ρετικῶν τῆς φυχΏῆς δυνάµεων * Ev λογισμοῖς xa νοῇ-
pact, xa πάντων ἑξώτερον ἣν, τὸν προσεγγισμὸν
tfc δ-ανοίας διαδιδράσνων * καὶ ἐκάλουν ὅση δύναμις,
ἐπινοοῦσα φωνὰς ἑνδεικτιχὰς τῆς ἀφράστου µαχα-
ριότητος’ 6 δὲ χρείττων ἣν τῆς τῶν σηµαινοµένων ἐν-
δείξεως.

claustrum fidei; nam per utraque hzc clavis re£
gni In nobis a sermone paratur.

Fratruelis meus transiit ; anima mea egressa est
in sermone ejus. .

Gregorii. — Cum ad exemplum Moysis spera-
ret videre desideratum, tum perceptionem cjus
prateriii is qui quaerebatur. Przteriit autem non
deserens sequentem se animam, sed magis ipsam
attrahens.. Nam cgressio ex eo in quo sumus, in-
gressio est ad bona supra nos posita. Hanc igitur
egressionem egressa anima Verbo usa duce quod
dixit: « Ego sum ostium et. via, et per me si quis
introierit , ingredietur et egredietur **. »

Origenis. — Quando perveniet Sponsa ad pessu-.

DB lum, etc.

Quasivi eun et non. inveni eum , vocavi eum et
non obsudivit me.
Origenis. —

quzrit, etc.
Gregorii. — Posteaquam per mortem surrexit,
posteaque per opera manus claustro admovit ,
seq"e intromissuram desideratum speravit, tum
demum ille quidem przeterit, hzc vero egreditur,
non amplius manens in iis in quibus erat; non
enim in percipiendo divine cognoscitur nature
magnitudo, sed in prtereundo omnem comprelien-
dendi imaginationem ac facultatem, Nam anima
quie extra naturam suam jam egressa est, ne ab
ulla re consueta impediatur in cognitione rerum
sub aspectum non cadentium neque inquirendi
hoc quod non inveniebat finem facit, neque vo-
care desinit quod czteroqui nullius efferri voce
potest. Nam quo pacto inveniri posset quem nihil-
eorum qua reperta sunt indicat, non loeus, non
figura, non color, non quantitas, non circum-
scriptio , sed est extra omnem cormprehendendi
viam ac modum : quzsivi ergo eum per illas fa-
cultates qux inveniendi vi przdite sunt, per
ratiocinaliones ct cogitationes. Át extra ha:c omnia
positus erat, accessum mentis propiorem effugiens :

Perpetuo anima Sponsi verbum

el vocavi quantum potui excogitando voces quibus ineffabilis illa beatitudo commonstraretur, sed major

erat omni indicio significationum.

C. Εὔροσά» µε φύ.ακες ol xvxAobrcec ἐν τῇ
πό]ει" ἑπάταξάν µε, ἐτραυμάτισάν µε. ἧραν τὸ
θέρισερον ἁπ᾿ ἐμοῦ φύ.ΐαχες τῶν τειχέων.

Γρηγτορίον (69). — Ταῦτα (sw; δόξει τισὶν ὁδυ-
ῥομένης μᾶλλον, περ εὐφραινομένης εἶναι τὰ ῥή-
µατα " οὐχ ἔστι δὲ, ἁλλ᾽ ἡ μᾶλλον ἐγχανχωμένης.
E! μὲν γὰρ κίνδυνοι ἅδου εὗρον αὐτὴν, f] λησταῖς
αὐτὴν εὑρῆσθαι λέγει, χαλεπὸν ἣν τὸ τῶν τοιούτων
αὐτὴν εὕρεμα Ὑίνεσθαι”. εἰ δὲ οἱ φύλαχες αὐτὴν
εὕροσαν ol. χυχκλοῦντες kv τῇ πόλει, µαχαριστή ἐστι
τίς εὑρέσεως * ἡ γὰρ ἀπὸ τῶν φυλάχων εὑρεθεῖσα
qoyh, ἅτινά bat: λειτουργιχὰ πνεύματα, φρουροῦν:

*5 Joan. x, 9.

VERs. 7. Invenerunt. me custodes qui circumeunt
in civitate, percusserunt me, vulneraverunt me, abs-
tulerunt. peplum a me custodes murorum.

Gregorii. — "Videbuntur hae fortassis non-
nullis esse lugentis potius verba quam lztantis, ut.
non sunL, sed potius gloriose jactantis. Quod si.
enim inferni pericula eam invenissent, vel a latro-
nibus inventam diceret, grave profecto foret illa
3 lalibus iuveniri. At si custodes eam invenerint
qui circumeunt in civitate, omnino talem ob
inventionem beata praedicari debet, Nam anima
qua a custodibus reperta est (qui sunt adaini-

NOT 4.

(60: Scholium hoc anonvmwuim in C. B. .
επ) Pairol. XVII, col. 273.

(68) Patrol. t. XVII, col. 275.
(69) Anonyma in C. B.

1087

PROCOPII GAZ.EI

16.8

stratorii spiritus custodientes civitatem qua est aui- Α τα τὴν mA fz: iss φυχῆ, τὸ τοῦ θεοῦ οἰκητέ-

πια Dei habitaculum)alatronibus per furtum subduci
nequit. Porro virga illa divina quz per ipsam ver-
berationem efficaciter sanat , spiritus est. cujus
fructus οἱ institutio vitze virtuti consentanex tem-
perantia est : de talibus autem plagis etiam Pau-
lus gloriando ait : « Stigmata Christi in corpore
neo cireumfero *', ». indicans imbecillitatem in
omni malo suam , unde etiam dixit : « Nam virtus
mea secundum Christum in infirmitate perficitur. »
Per tale vulnus. peplum illi ademptum fuit, quo
intelligitur omnis dubia et ambigua vacillansque
cogitatio, ila ut jam anim; pulchritudo sit reve-
lata, non amplius offundente illi caliginem amictu,
sed pure cernal veritatem. Unde autem peplum
illi quie veterem pridem tunicam abjecerat coram
iis qui human:e anima vias custodiunt ? Manife-
sium utique quod a profectu. Tantum enim pro-
fecerat ut antea necdum veterem tunicam exuisse
videretur: ejus ορ] qui semper ascendit, id quod
pracesserat crassius apparel. Est. autem peplum
sponsale pallium quod una cum capite faciem ejus
obvelat, Iloc enim etiam de ltebecca historie tra-
ditum est ; Lonum autem quod ex. ejus ablatione
exsistit, declaravit lPau'us dicens : « Cum autem
conversus fuerit ad Deninum, auferetur vela-
men *'*, » Porro bonum quoque est. reperiri à. eu-
&todibus civitatis sicut a bouo illo pastore ovis et
per lucernam drachma reperta est, ob quam l;eian.

tur auci el. vicini omnes. Cieterum sic etiam di- (

cere possis : quod quarens quem non reperit οἱ
vocans ineffabilem docentur a custodibus ad-
amari abea quod consequi non possit, a quibus
vülneratur ac. verberatur desperatione desiderati.
fed tristitia peplum hoc ci aufertur, dum discit
veram desiderati fruitionem esse semper in quz-
rendo proficere , neque unquam in progressu ces-
eare. Postquam hoe modo desperationis peplum
ademptum fuit, infinitamque ac nullis descriptam
terminis dilecti venustatem vidit, quae per omnem
secnlorum zternitatem semper major ac major
essedeprehenditur : vehementiori desiderio iuflam-
natur et cordis sui affectionem | per filias Jeru-
salem dilecto suo. indicat ac dicit.

piov, ὑπὸ λῃστῶν χλαπῆναι οὐ δύναται" ἡ δὲ Osia
ῥάβδος ἡ διὰ τοῦ πατάσσειν ἐνεργοῦσα τὴν ἴασ.ν, τὸ
πνεῦμά ἐστιν, οὗ καρπὶς xal ἡ παιδαγωγία τῆς
ἐναρέτου πολιτείας ἐγκρατής. Ἐπεὶ δὲ ταῖς τοιχύ-
ταις πληγαϊς xal Παῦλος ἐγχαυχώμενος ἔλεγε' « Τὰ
στίγματα τοῦ Χριστοῦ ἑν τῷ σώματί µου περι-
φέρω * δειχνὺυς τὴν Ev παντὶ χαχῷ ἀσθένειαν ' διὸ
καὶ λέγειν εἶχεν' 'H γὰρ κατὰ Χριστὸν δύναμές µου
ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται, εἴτ οὖν iv ἀρετῇ, διὰ τοῦ
τοιούτου τραύματος, f| τοῦ θἐρίστρου γέἐγονεν aij
ἀφαίρεσις ' τις νοοῖτο ἂν πᾶσα διστάζουσά τε xai
χραδαινοµένη διάνοια, ὡς ἀναχαλυφθῆναι τῆς φυχῆς
τὸ χάλλος, μὴ ἐπισκοτοῦντος ἔτι τοῦ ἐπιθλήματος,
ἀλλὰ χαθαρῶς πρὸς τῆν ἀλήθειαν «λέπειν. Πόθεν
δὲ τὸ θέριστρον τῇ ἀποθαλούσῃ τὸν παλαιὺν ἤδη χι»
τῶνα, πρὸς τῶν ἐπιτηρούντων t7; ἀνθρωπίνης qo-
χῆς τὰς διόδους; δηλον ὡς ἀπὸ τῆς προκοπῆς. Ka-
θήρθη γὰρ τοσοῦτον, ὡς πρὸ τούτου δοχεῖν, οὕπως
ἁποδεδύσθαι τὸν παλαιὸν χιτῶνα” τοῦ γὰρ χατὰ
Θεὸν ἀναθαίνοντος ἀεὶ πρὸ τοῦ παχύτερον. Τὸ δὲ
θέριστρον, περιθόλαιον νυμφιχὸν, συγχαλύπτον αὖὐ-
τοῦ τὴν κεραλἣν χαὶ τὸ πρόσωπον ' τουτὶ γὰρ καὶ
περι Ῥεθέκχας ἱστόρηται ΄ τὸ δὲ Ex τοῦ ἀφαιρεθῆναι
αὐτῆς, ἔδειξε λέγων ὁ Παῦλος. Ὅταν δὲ ἐπιστρα-
9q πρὸς Κύριον, περιαιρεῖται τὺ κά ῖυμμα. Κα-
λὸν δὲ καὶ ὑπὸ τοῦ χκαλοῦ ποιμένος πρόδθατον * xa

ᾗ δραχρὴ ἐπὶ τοῦ λύχνου, ἐφ᾽ f| χαίΐρουσι πάντες οἱ

φίλοι καὶ γείτονες. Εἶποιςι δ᾽ ἂν χαὶ οὕτως, ὡς Cr»
τοῦσα ὃν οὐχ εὗρε xai καλοῦσα τὸν ἄῤῥητον, διδά-
σχεται διὰ τῶν φυλάχων, ὡς τοῦ ἀνεφίχτου ἐρᾶᾷ ΄ δι
ὧν πλῄσσεται xal τραυματίζεται τῇ τοῦ ποθουµέ-
νου ἀνελπιστίᾳ. Αλλά περιαιρεῖται τῆς λύπης τὰ
θἐριστρον τῷ μαθεῖν ὅτι προχόπτει ἀεὶ διὰ τοῦ ὁπ-
τεῖν. χαὶ τὸ µηδέποτε τῆς ἀνόδου παύεσθα:, τοῦτό
ἐστιν dj ἀληθὴς τοῦ ποθουµένου ἀπόλαυσις. Ὡς οὖν
περιείλατο τῆς ἀνελπιστίας τὸ θέριστρον, xal εἶδε
τὸ ἀόριστόν τε xal ἀπερίγραπτον τοῦ ἨἸγαπημένου
χάλλος, bv πάση τῇ ἀῑδιότητι τῶν ἀνθρώπων κχρεῖς-
τον ἀεὶ εὑρισχήμενον, σφοδροτέρῳ Ὑίνεται πόθῳ
xaX μηνύει τῷ ἀγαπωμένῳ διὰ τῶν τῆς Ἱερουσαλὴμ
θυγατέρων , τὴν τῆς καρδίας διάθεσιν, xal φη-
gty*

VrRs. 8. Adjuravi vos, filie Jerusalem, in virtuti- D — v. "Qpxica ὑμᾶς, θυγατέρες "epovcaAng, ἐν

Uus et viribus agri ,si inveneritis fratruelem meum,
quid annuntiabitis ei? quoniam tulnerata charitatis
e;0 sun.

Gregorii. — Wc non alia esse ab iis qux. in
Evangeliis monentur, « Non jurare omnino, sed, Est,
est, Non, non *?:» hinc patet. quoniam reperitur
in aliaeditione: Adjuravi vos per capreas et cervos,
et per hzc doceiur in quibus mundi hujus robur
el vis consistat quz? ad conlirmationem yeritatis
in juramento adhibentur. Duo nimirum nos cum
Deo familiariter conjungunt, recta fides ac vitz

modus. Nam caprea quidem sine errore cernit, .

ταῖς δυνάµιεσι καὶ ἐν ταῖς ὶσχύσεσι τοῦ dypov *
ἑὰν' «ὕρητε τὸν ἀδε.1φιδόν µου. τὲ ἁπαγγέάητε
αὑτῷ; ὅτι τετρωµιέγη ἁγάπης ἑγώ εἰμι.
Γρηγυρίου. —- "Ott οὐχ ἕτερα παρὰ τὰ ἐν Βύαγ-
γελίοις εἰρημένα τὸ, «| Mh ὁμόσαι ὅλως, ἀλλὰ τὸ, Να),
vat, xai τὸ, O0, ob *» δηλον ἂν γένοιτοξκ τούτων ἐν
ἑτέρα γὰρ ἑχδόσει, «Ὥρχισα ὑμᾶς κατὰ τῶν δορκά-
δων xai τῶν ἑλάφων, » εὑρέθη * καὶ διδασχόµεθα διὰ
τούτων, ἓν τίσιν ἡ τοῦ χόσμου τούτου ἰσχύς τε xol
δύναµις * ἃ πρὸς βεθαίωσιν τῆς ἀληθείας δι ὄρχου
παρείληπται δύο τοίνυν ἡμᾶς οἰχειοῖ τῷ Ost,
πίστις ὀρθὴ καὶ τρόπος ζωῆς ' δορχὰς μὲν Υὰρ

V HE Cor. 1v, 19. 1 IJ Cor. in, 15. 3 Matth, v, 34."

1689

τιχή * ὑποτίθεται τοίνυν ταῖς νεάνισιν ἡ Νύμφη xá-
θαρσιν χαὶ ἀλήθειαν * οὕτω γὰρ τὸ ἀἁμετάῦετον ἡμῖν
βεθαιοῦται ὁ xal τὴν ἀλήθξιαν πιστούµενΏς ὄρχος,
à» ᾧ πᾶς ὁ ὀμνύων ἐπαινεῖται χατὰ τὴν τοῦ προφή-
του γωνὴν. Αληθῶς γὰρ ὁ ἐν τοῖς δυσὶ τούτοις, τὸ
ἀσραλὲς ἐν ἑαυτῷ κατορθώσας, ἓν τε τῷ Ἀόγῳ τῆς
πίστεως, ὅταν ἁπλανῶς πρὸς τὴν ἀλήθειαν ῥλέτῃ,
καὶ ἓν τῷ τρόπωῳ τῆς ζωῆς,,ὅταν παντὸς καθαρεύη

τοῦ ix πονηρίας μµολύσματος ' οὗτος ὄμνυσι τῷ Κυ-.

pip μὴ ἀναθῆναι ἐπὶ χλίνης στρωμνῖς, μὴ δοῦναι
Ότενον τοῖς ὀφθαλμοῖς, ἕως οὗ εὖ,ῃ τόπον τῷ Κν-
ρίῳ, σχτνώµα-α τῷ iv αὐτῷ οἰχοῦντι γενόμενος.
λ1άθωμεν οὖν χαὶ ἡμεῖς Ex τῆς νύμφης, εἰ τέχνα τῆς
Ἱερουσαλήμ ἔσμεν, ὅπως ἔστιν ἰδεῖν τὸν ποθούµενον'
ἐὰν γὰρ ὀρχιον ἑαυτῆς ποιβσωµεν τόν τε πρακτιχὸν
xal θεωρητιχὸν βίον, ὀφόμεθα καθαρῶς τὸν Νυμφίον
τῖς ἀγάπης τοξότην * ὃς διὰ ῥάθους ἐντίθησι τὸ
ἑαυτοῦ βέλος, τὶν τῆς θεότητος, φτμὶ, χοινω-
νίαν τῇ φυχῇῆ διὰ τῆς χατὰ τὴν πίστιν ἀχίδος Υινο-
pé vn.

N£lAcv. — Εϊδε τὸ σφάλµα ἑαυτΏς, xal τὴν ἀγα-
νάχττσιν ἐπέγνω τοῦ ποθουµένου Ex πολλῆς ἆπο-
δτρορῖις, χαὶ ζητεί ὅτῳ δήποτε τρόπῳ γνωσθῆναι
τούτῳ, ποθουσα xal την ὀδύνην οὗ φέρουσα τοῦ χω-
ρισμοῦ ^ ὅθεν ἐχείνης ἀντιλαθοῦσα παρακαλεῖ πρέσ-
6εῦσαι πρὸς τὸν Νυμφίου, καὶ ὅηλῶσαι τὰ παρ αὐὑ-
τος ἐχείνῳ al; πρὸ ὀλίγου σεμνυνοµένη τῷ ἀξιώ-
gaz, ἔλεγεν ' Εἰσήγαγέ µε ὁ βῥασιεὺς εἰς τὸ τα-

pastor. αὐτοῦ, δειχνὺς πῶς μέγα συνείδησις πεπαῤ- c

ῥτσιασμένη, xal πῶς πάλιν ταπεινὸν marcia
ἀφαίρεσις.

ΦίΊωνος. — Παῤῥησιάξεται dj ἁγία Ἑκχλισία
ἐν τοῖς ἑαυτοῖς τέχνοις τοῖς µάρτυσι, δι ὧν
ἐτρώθη * xaí φησιν τοῖς ἁποστόλοις ταῦτα xal προ-
φήταις.

ϐ’. Τί ἁδεΊ]φιδός σου ἁπὸ ἁδεΊφιδοῦ, ἡ xaJii
ἐν γυγαιξίν»;

Νεί.Ίου. — Αποροῦσιν αἱ νεάνιδες ὀρχισαθεῖσαι,
11; ἄρα εἴη χαὶ ποταπὺς ὁ ἀγαπώμενος, ὅτι τοιούτῳ
ὡρχίσθησαν ὄρχῳ * ὅθεν xat οὕτως ἀναπτερωθείσας
αὐσλς ἱόυῦσα ἡ Νύμφη, διαγράφει τὸν ζητούμενον
χωρίφουσα τὸ χάλλος αὐτοῦ τῆς τῶν ἄλλων χοινω-
νίας,. ἵνα μὴ τῶν πολλῶν ci; λογίνεται ἁγίων,

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.
ἁτελανὼς ὁρᾷ, ἕλσφος δὲ τῶν ἱοθόλων ἐστὶν ἆναιρε- A cervus autem

1000
bestias venenatas e medio tollit,
Itaque sponsa juvenculis proponit purgationem ac
veritatem. Sic enim firmitas in nobis Sstabilitur
et juramentum fidem astruit. veritati , in quo
omnis qui jurat. laudatur juxta. prophete vocem,
Vero enim is qui in. duobus his certitudinem sibi
comparat, nimirum in verbo fidei quando. sine er-
rore respicit ad veritarem , et in. ratione vivendi,
quando abomni pravitatis inquinatione purus est;
hic vero jurat Domino se non ascensurum in le-
ctum sibi stratum neque $omnum oculis suis con-
cessurum, donec inveniat. loeum Domino , factus
tabernaculuin ipsi in se habitanti. Discamus igilur
et nos ex Sponsa, si filii Jerusalem sumus , qui
desideratum cernere possimus ; nam si lioc jure-
juraudo nosmetipsi astrinxerimus tàm. ad. vitam
quie in actione quam quie jn. contemplalione ver-
satur, videbimus pure Sponsum qui. dilectionem
ejaculatur οἱ profunde telum, divinitatis inquam,
sue communionem animz infigit acumine fldei
exacutum.

Nili. — Novit errorem suum, dilecti sui indig-
nationem ex multa aversione agnovit οἱ quzrit
quocunque tandem modo desiderans οὐ ipso co-
gnosci, separationis dolorem minime ferens. unde
iHas rogans hortatur ut pro $e legationem obeaut
ad Sponsum ; eique ex parte sua significent quanto
affeeta fuerit honore, cum dixit: Introduxit me rex
in cubiculum suum, ostendens quam sit res ma-
gna conscientia fiducia, et quantum humiliet fiJu-
ciz ablatio.

Philonis. — Fiducialiter agit Ecclesia saneta in
filiis suis martyribus, in quibus vulnerata est, at-
que lizc dicit apostolis et prophetis.

Vins. 9. Quid fratruelis tuus a. [ratrueli, pulchra
in mul:eribus ?

Nili. — Quarunt adolescentul:e adjurate quis
tandem ct qualis sit dilectus, quia tali jurejurando
adactie sunt : unde ctiam sic alatas ipsas videns
&ponsa describit quaesitum, illius pulchritudinem
ab aliorum communioue segregans, mne unus 6
multis sanctis censeretur, declarans differentiam

δειχνύουσα τὴν διαφορὰν τοῦ ἑαυτῆς ἁδελφιδοῦ, καὶ D fratruelis sui a. caeris [ratruelibus οἱ adolescen-

τῶν ἁδελφιδῶν τῶν νεανίδων.

KvplAAov. — "Hyouv τί πεποίηχεν ὁ ἁδελφριδός
σου, ἢ τί ἀπὸ ἁδελφιδοῦ σου ἔχεις;

Τί ἁδε.φιδός σου ἀπὸ ἁδελφιδοῦ, ὅτι οὕτως
ὥρκισας ἡμᾶς ;

Γρηγόριου. — Ai ὀρχισθεῖσαι θυγατέρες Ἴερου-
cz, πυνθάνονται ὁποῖος ὁ xyapaxvho τοῦ Νυμ-
Φίου, ὡς El περιτύχωσιν αὐτῷ ἐπίγνωσιν αὑτὸν ix
τῶν περὶ αὑτοῦ δοθησοµένων σημείων». Aib xat χα-
ϱαχτῆρα παραδίδωσιν οὐχ ὃ ἣν ἀρχή ' ἄῤόητος
121p οὐχ οἷος cz δυνάµει λόγων φανερωθήναι ' ἀλλὰ
πρὸς *hv διὰ σαρχὸς ἐπιφάνειαν χειραγωγεῖ τὰς
παρθένος, ὥσπερ xal πεποίηκεν Ἰωάννης * «0 μὲν

* L * - , e ρ Ν
τ) AX ἀρχΏς, » σιωπήτας ' «Ὁ δὲ ἑωράκαμεν καὶ

tulis.

Cyrilli, — Nimirum quid fccit. fratruelis tuus?
vel quid a fratrueli habes?

Quid fratruelis tuus a [ratrueli, quia sic a-jura-
sli nos ?

Gregorii, — Fili: Jerusalem adjurate sciscitan-
tur quale sit signum distinctivum Sponsi, ut si in
ipsum inciderint, in notitiam. ejus ex signis de
ipso traditis pervenire valeant. Quare et signum
tradit non quod erat in principio, hoc enim ineffa-
bile, nec vi orationis manifestari potest; sed virgi-
nes ad apparitionem im carne mannuducit, prout
etiam Joauues fecit silens quidem « Quod erat. ab
iniLO, » comnen;orans vero stu.liose illud « quod:

1991

PROCOPII GAZ;EI

1622

vidimus et audivlinus, et manus nostra contrecta- À ἀχηκόαμεν, xai αἱ χεῖρες ημων ἐφηλάφησαν περὶ

verunt de Verbo vitze **. »

Vgns. 10. Fratruelis meus candidus et rubicun-
dus, electus ex millibus.

Plulonis. -— Candidus quidem propter impeccan-
tiam, rubicundus vero propter sanguinem pro Ec-
clesia fusum.

Origenis. — Vel candidus quoniam Deus verus,
rubicundus vero propter incarnationem.

Gregorii. — Anima perfecta. etiam. animabus
virginibus desiderati et. quazesiti indicia describit,
per ca qua pro salute nostra patefacta sunt nobis,
el universam Ecclesiam quasi unum Sponsi cor-
pus efliciens, peeuliarem quemdam sensum, de
quolibet membro in pulchritudinis descriptione
ostendit : quibus universis singulatim consideratis,
elegantia corporis tota confermatur et absolvitur.
]taque a corpore instructionem auspicatur, quem-
admodum et Matthaeus fecit. Ne quis autem se-
cundum carnem nativitatem audiens in natur: af-
fectiones cogitatione impingat, idcirco illum qui
earne et sauguine nobiscum communicavit, cor-
pore quidem candidum οἱ rubicundum esse dicit,
per utraque naturam insinuans, non tamen corsi-
mili prorsus ratione in lucem editum, qua commu-
niter homines gignuntur. Habere enim νου exi-
mium quod non ex concubitu natus sit, ideoque
electus, ex millibus autem ex quibus homines orti
sunt, et quousque veluti fluendo natura. succeden-
tium sibi per partum progredietur. Neque euim
proprie partitudinis vocabulum usurpari potest de
illa qux: conjugium non est experta, cujus con-
ceptio quidem a conjunctione duorum profecta non
est, partus vero minime inquinatus, parturigo do-
loris expers, thalamus Altissimi virtus, quasi qui-
dam nubes virginitatem inumbraus : fax nuptialis
Spiritus sancti splendor, cubile vero impatibilitas,
et nuptiae incorruptio, hujus,generatio sine parti-
tudine est, sicut el consistentia sine conjugio. Cui
ad nascendum natura minime cooperata cst, sed
subserviit. Quinimo nee ex aqua generatio partitu-
dinis passionem excepit, neque illa ex mortuis re-
generatio, neque divin: hujus creationis primo-
genitura, sed in hisce omnibus purus est a parti-
tudine partus.

Nili. — Superius quidem membra Sponsa de-
scripsit, quz diversis Ecclesi: ordinibus congruunt:
nunc autein illa Sponsi delineat, qua nullum habent
obscuritatis, siquidem Deus Verbum in his descri-
bitur. Divine virtutes erunt omnino in istis mem-
bris delineatz ; neque enim membrorum composi-
lione figuratur id quod incorporeum est ; sed spi-
ritalibus actionibus quodam modo corporatum ;
quia seusus bumanus non aliter capere divina po-
test. Nam quis Dei oculos aliud esse cogitet quam
Intuendi vim ; et manus, quan creaudi ct cfliciendi

** ! Joan. 1, 1.

τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς, 2 τοῦτο pev! ἐπιμελείας δι”
ηγησάµενος.

v. Ἀδε.φιδός µου «Ἱευκὺς xal πυῤῥὃς, ἐκ.ῖελο-
χισµέγος ἀπὸ µυριάδων.

Φ(.Ίωνος. --- Λευχὸς μὲν, διὰ τὸ ἀναμάρτητον *
πυῤῥὸς δὲ, διὰ τὸ αἷμα τὸ ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας χυ-
0év.

Ὡριγένους. ---Ἡ Aevxóc, ἐπειδὴ 6 Θεὺς ἀληθινὸς,
πυῤῥὸς δὲ διὰ τὴν σάρχωσιν.

} ρηγορίου. — Ἡ τελεία doyh ταῖς παρθένοις͵
ύπογράφει ψυχαῖς, τοῦ ποθουµένου xal ζττουμένου
τὰ Ὑνωρίαματα, διὰ τῶν ἐπὶ σωτηρίᾳ φανερωθέντων
ἡμῖν ' xal πᾶσαν τὴν ΕἘκχλησίαν ἓν σώμα τοῦ Νυμ-
φίου ποθήσασα, ἴδιόν τι νόημα δι) ἑχάστου τῶν µε-

B λῶν £v τῇ ὑπογραφῇ τοῦ κάλλους ἑνδείχνυται" δι)

ὧν ὅλος ἐκ τῶν χατὰ µέρος θεωρουµένων τὸ τοῦ σώ-
µατος κάλλος συμπαρεικάνεται. Ἐκ τοῦ σώματος 1ol-
νυν τῆς χατηχήσεως ἄρχεται, χαθὰ xat Ματθαῖος πε-
ποίηχεν. "Iva δὲ μὴ τὴν χατὰ σάρχατις ἀχούων γΥέ-
νεσιν, πρὸς τὰ τῆς φύσεως πάθη 'χατολισθήσειε τῇ
διανοία, τούτου χάριν τὸν χοινωνῄταντα ἡμῖν σαρ-
χὸς xal αἵματος, λευκ»ν μὲν εἴναί φησι χαὶ τνῤ-
ῥὸν, τὴν τοῦ σώματος δι ἀμφοτέρων φύσιν αινιτ-
τοµένη * ο) μὴν ὁμοιότροπον αὐτοῦ τὴν λοχείαν τῷ
κοινῷ τόχῳ' ἔχειν γὰρ κατ ἐξαίρετον τὸ μὴ Ex λά-
χους γεγενῆσθαι. τοῦτο γὰρ τὸ ἑκάε.λοχισμέγες”
ἁπὸ µυριάδων δὲ τῶν ἀφ ὧν γεγόνασιν ἄνθρωποι,
χα εἰς ὃ προελεύσεται ῥέουσα, διὰ τοῦ τόχου τῶν

C ἐπιγενομένων d$ φύσις. Ἐπὶ γὰρ τῖς ἀπειρογάμου

τὸ τῆς λοχείας ὄνομα, οὐκ ἔστι χυρίως εἰπεῖν οὗ
γὰρ ἁσυνδύαστος μὲν ἡ χυοφορία, ἀμόλυντος Ot ἡ
λοχεία, ἀνώδινος δὲ ἡ ὧὡδὶν, θάλαµος δὲ ἡ τοῦ
Ὑψίστου δύναμις, οἷόν τις νερέλη τὴν παρθξνίαν
ἐπισχιάζουσα πυρσὸς 65 Υαμήλιος, ἡ τοῦ ἁγίου
Πνεύματος ἔλλαμψις * κλίνη δὲ dj ἀπάῦεια, καὶ à-
pog ἡ ἀφθορσία ' τούτου χωρὶς λυχείας 1| Υένεσις
ὥσπερ χαὶ χωρὶς Ὑάμου dj σύστασις * ᾧ οὐχὶ συν-
Ίργτσε πρὸς τὸ γενέσθαι d$ φύσις, ἁλλ' ὑπτρέττ-
σεν οὗ μὴν δὲ ἀλλὰ xal dj £x τοῦ ὕδατος Ὑένεσις τὸ
τῆς λοχείας πάθος οὐ παρεδἐξατο" καὶ ἡ Ex τῶν νε-
χρῶν παλιγγενεσία, καὶ ἡ τῆς θεἰας ταύτης χτίσεως
τπρωτοτοχία, ἀλλ᾽ ἓν πᾶαι τούτοις καθαρεύξι τῆς λό-
χου ὁ τόχος.

Νεί.Ίου. — ᾽Ανωτέρω μὲν τὰ µέλη τῆς Νύμφης
προέγραψεν, ἅτινα τοῖς τῆς Ἐκκλησίας ἑφήρμο-
σται διαφόροις táypact* νῦν δὲ τὰ τοῦ Νυμφίου
σχιαγραφεῖ, πολλην ἔχοντα τὴν ἀσφάλειαν. El. μὲν
οὖν ὁ θεὺς Λόγος Ev τούτοις διαγράφεται, Οεῖαι ὃν- -
Φάμεις ἔσονται πάντως Ev τοῖς µέλεσιν ἐχείνοις ya-
ρακτηριζόµεναι' οὐ γὰρ μελῶν συνθέσει σχηµατί-
ζεται τὸ ἀσώματον ᾿ ἐνεργείαις δὲ νοηταῖς ὡσαν:ὶ
σῶμα τὸ π/ιούµενον, διὰ τὸ ἄλλως τὰ περὶ θεοῦ πα-
ῥραδέχεσθαι, την ἀνθρωπίνην οὗ πεφυχέναι αἴσθητιν.
Ὀφθαλμοὺς γὰρ, τί ἄλλο ὑπολάδοι Θεοῦ, ?) τὴν ἔποπ-

1693

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1694

1ixT, v δύναμιν; χαὶ χοιλίαν fiv λέγει Yevvdv, τὸ γνἠ- A potentiam ; et ventrem, partus sinceritatem ; pedes

σ.ον τῆς ὠδῖνος; πόδας xai πορείαν ἐπίσημον, thv
προνοητιχὴν ἑνέργειαν; ὡς ἐν ἴχνεσι τρανῶς τοῖς
χτιδς μονικῶς συµθαίνουσιν ἑκάστῳ xav! οἰχονομίαν
τοῦ κρείστονος θεωρουµένην ' ὁμοίως ἐπὶ τῶν λοι-

πῶν * εἰ δΣ ὁ Κυριακὸς ἄνθρωπος σηµαίνοιτο, εἴη

ἂν κεφαλὴ, χρυσίῳ Κεφὰζ παρεικασµένη, ὅπερ ἑρ-
μηνεύεται πέτρα, ὁ χοουφα:ώτατος τῶν ἁποστόλων
Πέτρος ' xai τὴν οἰκοδομὴν τῆς Ἐκκλησίας ἐπὶ τῇ
ὁμολογίᾳ τῆς πίστεως οἰχοδομηθῆναι παρασχευάσας'
κοιλία ὁ Παῦλος, ὁ τοὺς tv Χριστῷ μορφουμένους
ὠδίνων” στύλοι µαρμάρινοι περὶ ὧν φησι Παῦλος,
« Οἱ δοχοῦντες στύλοι elvat * » καὶ ἕκαστος κατὰ τὴν
ὃ.αφορὰν τῶν λοιπῶν χαρισµάτων * ὁ μὲν σιαγόνων
ἐπέχει τόπον φυουσῶν μυρεφιχὰ, ὁ δὲ χειλέων xpl-

νοις ὁμοιουμένων στάζονσι τὴν σμύρναν πλήρη * ct B

σὺ χρξειῶδες xal ἐγχρατὲς παραινοῦντες τοῖς ὑπ-
πχόοις, καὶ νεχροῦν τὰ µέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. Elev δ᾽
ἂν ῥόστρυχοι, οἱ τὸν ὀνειδισμὸν φέροντες τῶν Χρι-
στοῦ παθηµάτων xal ὀφθαλμοὶ πάλιν οἱ τὸ τοῦ
ατετίσµατος φυλάσσοντες δώρημα, χαὶ ἐτὶ τὸ πλή-
poa τῶν ὑδάτων ἀγρύπνως χαθήµενο; ' νηπιάζονσι
δὲ, παιδικἡ ἡλιχία. Λελουμένοι γάρ εἶσιν ἓν γάλαχτι
xai χαθήµενοι ἐπὶ πλγρώµατα ᾿ ὑδάτων * χαὶ τὸ
ἀχέραιον τῆς περιστερᾶς, καὶ τὸ ἄχαχον τῆς Ύαλα-
Χτοτροφουµένης ἔχοντες ἡλιχίας * λευχὸς δέ ἐστι διὰ
τὸν ἐν ἀρχῇ θ:ὸν Λόγον φῶς λεγόμενον τοῦ χόσµου *
πυῤῥός δὲ δι’ ὃν ἀνείληφεν ἄνθρωπον, Ex γῆς πλα-
σθέντα πυῤῥᾶς ' εἶδος δὲ ὑποφαίνων, χαὶ τὴν ὀσμὴν
τῆς γνώσεως φανερὰν τοῖς ἁποστόλοις δειχνύων τοῖς
τύποις τῶν Ίλων xal τῇ τῆς λόγχης ὁπῇ ' xai ἐχλε-
κτός ἐστιν ὡς χέδρος * περὶ ὧν ἔλεγε - « Δίχαιος ὡς
φοῖνις ἀνθήσει, ὡσεὶ xébpoz fj &v τῷ Λιθάνῳ πλη-
θυνθήσεται * » τὸν γὰρ φάρυγγα ἔχει γλυχασμὺν ob
Υλυχαινόµενον, ἀλλὰ γλυκαίνοντα "οὐ γὰρ πο:οῦται,
ἀλλ’ αὐτὸ ποιότης ἑἐστίν * ἐπὶ πᾶσι δέ ἐστιν ὅλος ἔπι-
θυµία, οὗ µετέχων τῆς ἔξεως, ἁλλ᾽ αὐτὸ ἕξις τυγ-
χάνω». Ταῦτα δὲ φησιν ἡ Νύμφη, ἵνα δείξῃ δικαίως
ἐρῶσαν ἑαυτὴν ' ἀπολογίαν τοῦ πάθους, τὸ χάλλος
τοῦ ἀγαπωμένου προδαλλοµένη,

τα’. Κεφα.λἡ αὐτοῦ, χρυσἰον xegát* βόσερυχοι
αὐτοῦ, éAáza:, µό.Ίανες ὡς xópat.

Γρητορίου. — Ἡ μὲν χεφαλὴ τοῦ σωµατος τῆς
Ἐχκλησίας, fj πάσης τῆς φύσεως ἡμῶν ἁπαρχὴ
Ἆρισ-ὸς, τὸ χαθαρόν τε xal πάσης ἁμιγὲς χαχίας
χρυσίον ἐστί: τοῦτο γὰρ τὸ Κεφάζ * βόστρυχοι δὲ
oi ποτε ζοφώδεις κατὰ τοὺς xópaxac* ol; ἔργον ἐστὶ
τὸ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἑχκόπτειν, ὡς ἡ Παροιμία φησίν'
οὗτοι ἑλάται, τὰ ὑψηλά τε xal οὐρανομήκη δένδρα
Tevópevot, διὰ τοῦ ἀναδραμεῖν ἐκ γῆς πρὸς τὸ οὐ-
ῥράνιον Όψος, προσθήκη. τηῦ χάλλους γίνονται τοῦ
Νυμφίου τῆς θείας χεφαλῆς ἐξαρτήσαντες ἑαυτοὺς,
xav τὴ τοῦ Πνεύματος ἄρα περισοθούμενοι: δι’
ὧν οἶμαι δηλοῦσθαι τοὺς ἀποστόλους, ὧν τινες ζο-
φώδε.ς ἐν οἷς ἕπραττον ἦσαν, ὁ τελώνης, ὁ ληστὴς,

*! Galat. nu, 9.

et incessum, insignem Providentiae operationem,
quasi in vestigiis perspicue sedulitatem significan-
tibus; unicuique secundum dispensationem ejus
quod melius est contemplandam. Similiter: etiam *
in czeteris. Si autem Dominicus homo significetur,
caput auro assimilatum fuerit Cephas, quod petra
interpretatur, summus apostolorum Petrus qui et
Cephlas nominatur, et Ecclesize zedificium in con-
fessione fidei aedificare paravit. Venter, Paulus qui
in Christo formatos parturiebat, column: nmarmo-
ree dequibus Paulus ait : « Qui videbautur colum-
ne esse *!. » Et. unusquisque secundum reliqua-
rum gratiarum differentiam, alius quidem locum
tenet. maxillarum gignentium | unguentaria :. alii
vero labiorum liliis assimilatorum stillant myrrham
plenam, qui nimirum ad id quod utile el continens
est hortantur auditores, utque mortificent membra
qua, sunt super terram. Fuerint autem cincinni qui
opprobrium feruut passionum Christi ; et rursum
oculi qui baptismatis donum custodiunt, et super
plenitudinem aquarum vigilanter sedentium 9/38
infantilis ae puerilis. Nam in laete loti sunt et
sedent super plenitudinem aquarum, atque colum»
bz simplicitatem, et zalis qux adliuc lacte nutri-
tur jnnocentiam obtinent. Candidus porro est
propter Verbum quod in principio erat apud Deum,
et lux, mundi appellatur : rubicundus vero, in quan-
tum assumps?t hominem de terra rufa formatum.
Species autem insinuat odorem cognitionis manife-
stum cum apostolis ostendit loca clavorum,et lanceze
foramen. Et electus est sicut cedri, de quibus dizit :
Justus sicut palma florcbit εἰ sicut cedrus que
in Libano est mulüiplicabitur. Guttur. ejus. habet
dulcedinem, non dulcoratam sed dulcorantem; non
enim qualificatur, sed ipsa per se qualitas est : in
omnibus autem esttotum desiderium, non particeps
habitus, sed ipsemet per se habitus exsistens. Hzc
autem Sponsa dicit, wt ostendat se jure merito
amare, excusationem affectui ipsaimn dilecti pulchri-
tudinem pratexens.

Vgns. 11. Caput ejus. aurum. cephas, cincinni
eius elale, nigri tanquam corvus.

D Gregorii. — Caput corporis Ecclesie, totius

nature nostre primitize, Christus, purum et nulla
malitia mistum aurum est. Hoc enim est illud Ce-
phas. Cincinni vero tenebricosi aliquando nigri
instar corvorum, quorum opus est oculos eruere,
ul in Proverbio est , hi elatze facti , id est sublimes
et in ccelum tendentes arbores, sic dictze quod e
terra ad coli celsitudinem pergant. Venuslatem
Sponsi accessione quadam augent, dum divino
ejus capiti sese adaptant, εἰ spiritus aura 'circum-
aguntur, per quos existimo aposLolos significari
quorum nounulli ob instituta vite suz caliginosi
erant, ut. publicanus, latro, persecutor, consimi-

1095

PROCOPII GAZ.EI

1696

. . ος ο 3 - - »* - ^ 6 M? 4
lis nigro οἱ carnivoro atque oculorum vaslato:i, A ὁ διώκττς, χατὰ τὸ μέλαν τε xal ocoxotipow* καὶ

principi potestatis tenebrarum,
Origenis. — Cincinni propter densitatem , etc.

Vgn8. 19. Oculi ejus sicut columbae super. pleni-
tdines aquarum lotte in lacte, sedentes super pleni-
pines.

Gregorii. — Oculi siat. Eeclesim duces. Hujus-
modi autem oculorum pulchritudo ac laus est ex-
pers malitie simplicitas, qu: in illos cadit qui
nondum a vita carnali polluti sunt, sed vivunt ct
ambulant spiritu. Etenim. spiritualis ct immunis a
rebus crassis vita, per columhz speciem exprimi-
tir, e0. quod Spiritus sanctus in. specie columbae
apparuerit in Jordaue. Quare illum qui a Deo or-
dinatus est, ut Ecclesie corporis sit oculi loco , si-
quidem pure speculatoris et inspectoris munere
fungi velit, omaem vitiositatis glumam aqua abluere
oporlet. Multas autem esse ait plenitudines aqua-
rum, quibus istiusmodi sordes expurgentur. Quot
enim virtutes, totidem sunt expiantium aquarum
fontes, qui oculos semper reddant puriores, verbi
gratia, temperantia lustralis aquz fons quidam est :
alius fons est humilitas, et veritas; εἰ justitia, et
fortitudo, atque istiusinodi aquz, ex uno quidem
illo fonte, sed diversis quasi fluentis in unum col-
leetis quidam sunt plenitudo, per quam oculi ab
omni vitiosa lippitudine repurgantur, Ceterum illi
oculi, qui ob simplicitatem et innocentiam columbis
comparantur, sunt super aquarum plenitudines :

sed earum lavacrum lac esse dicit, quia solum hoc

, inter res humidas simulacrum aliquod ct similitu-
dinem non recipit. Neque enim Ecclesia przeter ve-
rifatem vanum quid et erroneum quodque minime
$ubsistat, in semetipsa reprasentat. Quod vero
'subjungitur , quasi lex quadam est auditoribus in
quas res oculos oporteat habere intentos. Niwirum

perpetuam velut. assiduiiatem — aittentionis circa

B

disciplinas denotat illud : Sedentes $uper plenitudi- .

nes aquarum ; juxta. similitudinem ligni « quod
plautatum. est secus. decursus aquarum. ??, » Sic
enim quando fructus in tempore suo. producctir,
etiam cimus semper geruminans conservabitur.
Tales lic sermo vult esse inspectores ac specula-
tores, quos quidem inunitos esse oportet divinorum
dogmatum certitudine; tegere autem. humilitate,
veluti quodam vallo vitie sux puritatem ac splen-
dorem, πο trabs arrogantiz in pupillze puritatem
illapsa visui sit impedimento.

Philonis. — Si corpus Christi sit Ecclesia, uti-
que quodlibet cjus membrum crit quilibet ordo
qui est in Ecclesia. Ac primum quidem patriarche
ex quibus secundum carnem Christus est, fide il-
lo:um propter. fortitudinem. valido cuidam | auro

91 Ds3l. 1, 3.

τῶν ὀφθαλμῶν ἀφανιστικὸν, τὸν ἄρχοντα τῆς ἐδου,
σίας τοῦ σχότους.

Ὡριγέγους. -- Οἱ ῥόστρυχοι δ.ὰ τὴν πυχνό-
τητα, Χ. 5. λ. (10).

ι9’. Οἱ ὁρθα.]μοὶ abro? ὡς περιστεραὶ ἐπὶ π.ῖη-
Γώματα ὑδάτων, «ΤεΊουέναι év γάαχτι, καθ
μεναι ἐπὶ π.Ἰηρώματα ὑδάτων.

Γρηγορίου. — Εἶεν ἂν ὀφθαλμοὶ οἱ της Ἐννλτ-
cla; χαθηγούμενοι” xaX ὃς δὲ τῶν τοιούτων ὀφθαλ-
μῶν καὶ ἔπαινος fj àxaxla* ἣν χατορθοῦσι, μηχέτι
τῷ σαρχώδει θίῳ ἐμμολυνόμενοι, ἀλλὰ ζῶντες xal
Gto:yoüvteg τῷ πνεύματι. Ὁ γὰρ πνευµατιχός τε
xai ἄθλος Βίος, τῷ τῆς περιστερᾶς εἴδει χζρακττρί-
ζἕεται, δ.ὰ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἓν εἴδει ὀφθηναι περι-
στερᾶς ἓν τῷ Ἰορδάνῃ. Xoh τοίνυν τὸν ἀντὶ ὀφθαλ-
μοῦ τῷ σώματιτῆς Ἐκκλησίας ὑπὸ θεοῦ τεταγμένον,
εἰ μέλλοι χαθαρῶς ἐπισκοπεῖν καὶ ἐφορᾷν πᾶσαν τὴν
ἀπὺ τῆς xaxlag λύμην ἀποχλύζειν τῷ ὕδατι ΄ πολλὰ
6i τῶν ῥυπτιχῶν ὑδάτων εἶναι, qno, τὰ πλτρώ:
µατα. "Osat γὰρ ἀρεταὶ, τοσαῦται καθαρσίων ὑδά-
των» πηγαὶ, xal καθαρωτέρους ἀεὶ πριοῦσαι τοὺς
ὀφθαλμούς: olo) mih καθαρσίων ὑδάτων, f] σω”
φροσύνη' ἄλλη πηγη ταπεινοφροσύνης, fj ἀλήιθειά τε
xaX διχπιοσύνη καὶ ἀνδρεία, καὶ τὰ τοιαῦτα, ἅτινα
Όλατά ἐστιν, Ex πεᾶς μὲν πηγῆς, ὃ-χφόρων δὲ ῥείθρων
εἰς Ev ἀθροιζόμενα cA popa δι ὧν πάσης ἔμπα-
(69; λύπης Υένεται τοῖς ὀφθαλμοῖς τὰ καθάρσια᾿
'AXX εἰσὶ μὲν ἐπὶ τὰ πληρώματα τῶν ὑδάτων οἱ
ὀρθαλμοὶ, διὰ τῆς ἀκερα:ότητός τε xai ἀκαχίσ:,
ταῖς περιστεραῖς ὠμοιωμένοι ' τὸ δὲ Υάλα τούτων
εἶναι λουτρέν ᾧπαιν ὅτι µόνον ἓν ὑγροῖς τοῦτ. εἰδώ-
Aou τινὸς ἀνεπίδεχτον χα) ὁμοιώματος. 035ξ γὰρ ἡ
Ἐκχλησία μάταιόν τι xal πεπλαντ μένον καὶ &voró-
στατον ἓν Éautf σχιαγραφεῖ παρὰ τὴν Gf Octav: τὸ
δὲ ἐπαγόμενου, νόμος: ἐστὶ τοῖς ἐπαῖουσι ᾿ περὶ ἃ
χρὴ] τοὺς ὀφθαλμοὺς ἔχειν. Τὴν διηνεκη Υὰρ προσ-
εδοξίαν τῆς περὶ τὰ αχ)ἡμχτα προσοχῆς, τὸ, Καθ -
ήμεναι ἐπὶ z4npouaca ὑδάτων, δηλοῖ " xa"
ὁμοιότητα τοῦ ξύλου τοῦ παρὰ τὰς διεξόδους τῶν
ὑδάτων περυτευμµένου * οὕτω γὰρ 6 τε χαρπὺς ἐπὶ
τοῦ ἰδίου χκαιροῦ προθληθίσεται, xal ὁ χλάδος ἀει-
θαλὴς φυλαχθήσεται ' τοιούτους εἶναι βούλεται τοὺς

- *
ὁρῶντας χαὶ ἐπισκοποῦντας ὁ λόγος ' ὧν χρῃ προδε-

D θλξτθαι μὲν τὴν «τῶν θείων δογμάτων ἀσφάλειαν,

(ἐπωκαλύττεσθαι δὲ τῇ ταπεινορροσύνη, παθάπερ

τιν) περιθολῇ τὸ καθαρὀν τε xal στίλθον τῆς πολι-
τείας' µήποτε ἡ τῆς οἱήσεως δοχὸς ἐμπεσοῦσα τῷ
χαθαρῷ τῆς χόρης, ἐμποδὼν νένηται πρὸς τὴν
ὅρασι».

Φ/,λωνος. — Ei sua τοῦ Χριστου fj Ἐχχλησία,
εἴη ἂν αὐτοῦ ἕκαστον µέλος. ἕκαστον τάγμα τῶν ἓν
τῇ Ἐκχκλησίᾳ ' καὶ πρῶτόν Ye οἱ πατριάρχαι, ἐξ ἄν
τὸ γατὰ σάρχα Χριστὸς, τῆς πἰστιως αὐτῶν δ.ἀ τὸ
ἰσχυρὸν, ἀπεικαζόμενοι χρυσίῳ τινὶ ἱσγυρῷ; υτεὰς

-.

NOTE.

(768) Potrol. t. XVII, col. 375, 276.

1697

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1€98

τὰ πέτρα ἑρμηνεύεται. Εἶτα τοὺς ἀποστόλους, A assimilata, Cephas enim petra Γη τρείς, Dcinde

ἅτας λέγων χαὶ µέλανας, ttv καχοπάθειαν αὐτῶν
µαΐνων καὶ ἑτιταόφθαλμος δὲ τοῦ áviou Πνεύμᾶ-
τος δύναμις ἐφορῶσα τὴν Ἐκχλησίαν, ὀςθαλμοὶ ab-
του εἴρηντα: πλγρώµατα δὲ τῶν ὑδάτων τούτων ἡ
ἁγάττ f] ἵνα τὸ πλήρωμα τοῦ λουτροῦ τῆς Παλιγγε-
νεσίας δείξῃ χαὶ ἓν τῇ τῆς χαχίας λευχότητι, iri
σατρώμασι τῶν Ἐχχλησιῶν καθεζοµένους τοὺς
Is ρεῖς.

εΥ’. Xia vec αὐτοῦ, ὡς guias τοῦ ἀρώματος,
cUcveat μυρενικἀ.

Γρηγορίου. — Ακολούθως ἐπαινοῦνται μετὰ τοὺς
ὁςρθαλμοὺς αἱ σιαγόνες" ὧν ἔργον ἐστὶ, τὸ λεπτύ-
νειν τὴν θείαν Γραφήν ' δι fj; ἡ τοῦ σώματος τῆς
"ExxXnsía: συντηρεῖται δύναµις" ὡς εἶναι πάντα
ττλαυγη xai νηπἰοις χατάδηλα, xoi δίχα τινὸς δολε-
ρᾶς χοιλότητος. Τοῦτο γὰρ ἡ φιάλη αἰνίττεται ’ μήτε
ἄγαν βαθυνοµένου τοῦ σχήµατος αὐτῆ:, µήτε δι
εὐθείας ἐξυπτιάζοντος ὡς µήτε χοῖλον ἀχριθῶς
εἶναι δοχεῖν, μήτε ἐπίπεδον. El οὖν τοιαῦταί εἶσιν
αἱ φιάλαι τοῦ λόγου, οὐκ ἐκ γηῖνης ὕλης δηλονότι
συστέσ.νται, ἀλλ ἐκ τοῦ ἀρώματο:ς αὐτΏῆς ἔσται d)
cT ἑ-είνου τοῦ ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα, χαθὼς
ἐν κροοιµίοις φησὶν t$ Ἀύμφη.

Ὡριγένους. --- Σιαγόνας Χριστοῦ τοὺς διαχο-
vouufvou, λόγῳ θεοῦ γαὶ τρορῇ πυευματικῇ νοη-
τέον, X. 7. λ. (T1).

Xe(An αὐτοῦ, κρίνα eccdátorca σιιύρνα»ν.

Γρηγορίου. — Ἐταινεῖται μετὰ τὰς σιαγόνας τὰ
yin, 6i ὧν ὁ λόγος ἀρωματίζων ποοέρχεται. Δύο
δὲ χα-ὰ 7239159 μαρτυρεῖ ἀρετὰς τῷ λόγῳ διὰ τοῦ
ὃ πλοῦ ὑποδείγματος ὧν μὲν γάρ ἐστιν dj ἀλίθεια
Àauzpotépa τε xal φωτοειδῆς, ἓν τοῖς λεγομένοις
θεωρουµένη ὥσπερ χρίνον, ἑτέρων δὲ, τὸ µόντν τὴν
voritv xal ὅῦλον ζωὴν ὑπὸ τῆς διδασκαλίας προ-
δείχνυσθαι, διά της τῶν νοητῶν θεωρίας, ἄπονεχρου-
μένης τῆς Χάτω ζωῆς, τῆς διὰ σαρχός τε xal at-
µατος ἐνεργουμένης. Ἡ γὰρ ἀποῤῥέουσα τοῦ στόµα-
τος σαύρνᾶ, χαὶ τὴν δεχοµένην πλητροῦσα φυχὴν,
ἑαφαίνει thv τοῦ σώματος νέχρωσιν ὁ τοίνυν τέἐ-
Atto; καὶ χαθαρὸς ὀφθαλμὸς ὁ τὴν σιαγόνα φιάλτν
ποιῶν τὴν τὰ popa ἐξ ἑαυτῆς πηγάζουσαν, οὗτος
ἀνθεῖ τὰ χρίνα τῶν λόγων διὰ τοῦ στόματος, τῶν τῇ
θείᾳ χεχαλλωπισμένων λαμπρότητι ' οὕτω γὰρ τοὺς
Or ἀρετῖις εὐποροῦντας ὀνομάζει 6 λόγος
ται ἡ τῆς σµύρνης σταγὼν, ἀνελλιπῶς πληροῦσα τὴν
τῶν δεχοµένων διάνοιαν ' ὅπερ ἑἐστὶν ἡ τῆς ὑλιχῆς
ὑπερονία, διὰ τὴν τῶν ὑπερχειμένων ἀγαθῶν ἔπιθυ-
μίαν, ἀνενεργήτων τε χα) νεκρῶν γενοµένων.

Kvpéldov. — (12) Τὰ στάζοντα σμύρναν λέγει,
τὰ ὁμολογοῦντα χείλη τὸν θάνατον,
᾽Αποιγαρίου. — Αὐτὸς μὲν ofa. χρίνον ἀχμάζει,
uiy δὲ τὴν διὰ θανάτου πρὸς ζωὴν εἰσηγεῖται µε-
ἀθξσιν.

:&'. Χεῖρες αὑτοῦ τορευταὶ, χρυσαῖ, χεπ.Ίηρω-
/α.έναι Θαρσείς.

hs

71) Patrcl. t. XVII, col. 276.
Ui.) du

B

apostolos vocat elatos et nigros afflictionem eorum
siguificans. Cxterum — septoculata Spiritus saneti
virtus. Ecclesiam aspiciens, oculi ejus dicuntur;
plevitudines autem aquarum, horum dilectio : vel
ut plenitudinem lavacri regenerationis ostendat, et
in candore innocentizx super plenitudiuibus Eccle-
siarum sedentes sacerdotes.

VERs. 15. Maaille ejus sicul phiale aromatis
germinantes unguentaria.

Gregorii. — Consequenter post oculos laudantur
maxilla quarunt munus est. divinam couniunire
Seripturam, per quam corporis Ecclesix vires con-
servantur, ut sint omnia perspicua et. infantibus
manifesta absque ulla fraudulenta concavitate. lloc
euim phiala insinuat cum fiz;ura ipsius non nimis
profunda sit, neque se in rectum quasi resupinet,
ne accurate concava videatur, neque plana. Si
ergo istiusmodi sint verbi phialie, nequaquam uti-
que terrena. constabunt materia, sed natura iilis
erit ex aromate, quod excellet omnia aromata ut
sub initium Sponsa dicit.

Origenis. — Maxille intelligi debent hi qui verbo
Dei ae cibo spiritali ministrant, etc.

Lahia ejus | lia stillantia myrrham plenam.

Gregorii, — Post maxillas laudantur labia, per
quas verbum aromatizans profertur. Duas autem
virtutes verbo simul tribuet gemino exemplo, quo-
rum alterum quidem veritas est, qua iu dictis et
splendida οἱ illustris couspicitur instar lilii : alte-
rum vero quod sola intelligibilis est. immaterialis
vita explicetur a doctrina per contemplationem
reruin qu:xe mente intelliguntur, exstincta vita hac
inferiori, cujus in carne ac sanguine vis sese exe«
rit. Etenim ex ore distillans myrrha qus recipien-
tem animum replet, mortificationem carnis clare
denotat. Quare perfectus ac purus oculus, qui οὐ
maxilla phialam eflicit, unguenta ex co scaturieu-
tem, hic sermonum lilia profert per os illorum qui
divino splendore sunt ornati. Nam sic appetlat illos
qui ex virtute fragrantiam quamdam spirant, qui-

' &g' ὧν γίνε- D que myrrham distillant quie sine defectu mentem

recipientium eam replet : estque vite. hujus cor-
pore» contemptus propter supernorune bonorun
cupiditatem.

Apollinarii. — Siillantia myrrham: vocat. labia
mortem confitentia : ipse quidem liliorum iustan
floret, nobis autem per mortem ad vitam addu-
cit translati;nem.

V£gns. 14. — Manus ejus tornate,aurec, i.nplctas
Tharsis.

NOT.

C. B. luec sub nomine Apollinarii inscribuntur cum sequente scliolio.

1099

PROCOPII 6.241!

1:00

Philonis. — Tornatz ac perforata manus aurez Α d.luroc. — Τορευταὶ αἱ διατρηθεῖσαι yetpec*

sunt propler impeccantiam replet: conversione

gentium : Tharsis enim est conversio gaudii,
Gregorii. — Esse quidein oculi beneficium imper-

fectum in Ecclesizx corpore, si manuum ab eo mi-

nisterium sit disjunctum, ab Apostolo clare didi--

ehnus, qui ait : Non potest oculus dicere manui :
Opera tua non indigeo *. Nam tum maxime vis
oculorum conspicitur, cum ipsa opera oculorum
acumini testimonium perhibent ; per studium prz-
clararum rerum egregie se duci declarantium, a
quibus igitur capitis forma laudatur; per eadem
quoque manuum laus absolvitur. Caput autem
Christum intelleximus, aurum a sacro sermone in0o-

minatum, propterea quod extra omne peccatuin

χρυσαϊ διὰ τὸ ἀναμάρτητον ΄ πεπληρωμέναι τῆς ἐπι-
στροφῆς τῶν ἐθνῶν' θαρσεὶς γὰρ ἐπιστροφὴ χαρᾶς.

Γρηγορίου. — "Ότι μὲν ἁτελής ἐστιν ἐπὶ τοῦ
σώματος τῆς Εχχκλησίας ἡ τοῦ ὀφθαλμοῦ χάρις, τῆς
τῶν χειρῶν ὑπουργίας διακευγµένη, σαφῶς παρὰ τοῦ
Αποστόλου µαμαθήχαμεν λέγοντος Οὐ δύναται
ὀφθα.Ίμὸς εἰπεῖν τῇ χειρὶ, Χρείαν σου οὐκ ἔχω»
Τότε γὰρ μάλιστα τῶν ὀφθαλμῶν ἡ ἑνέργεια δείχνυ-
ται, ὅταν τὰ ἔργα μαρτυρεῖ τὴν ὀξυοπίαν τῷ bu»
µατι, διὰ τῆς ἐπὶ τὰ χαλὰ σπουδῆς τὴν ἑδηγίαν ἐπι-
σημαίνοντα’ οἵστισιν οὖν τὸ τῆς χεφαλΏς εἶδος
ἑγχωμιάζεται, διὰ τῶν αὐτῶν xaY ταῖς yepol* χεφα-
λὴν δὲ τὸν Χριστὸν. ἑνοῄσαμεν, χρυσίον παρὰ τοῦ
λόγου χατονοµασθέντα, διὰ τὸ πάσης ἁμαρτίας ἑχτὸς

sit. Itaque aureas quoque manus dicit, per quas p εἶναι, χρυσᾶς οὖν χαὶ τὰς χεῖρας δι’ ὧν τὸ χαθαρόν

puritatem et impeccantiam et ab omni vitiosilate
alienationem ac remotionem insinuat. Manum au-
tem inteiligimus omnino eam qux communia Ec-
clesi: bona, ad usus praeceptorum administrat;
cujus lic. propria laus est, ut capitis naturze simi-
lis fiat, secundum puritatem et peccati vacuitatem.
Tum enim manus fit pura, cum tornando totum
illud abraserit quod eleganti:e impedimento est :
v. gr. studium placendi bominibus, sui ipsius amo-
rein inordinatum, avaritiam atque similia. Czete-
rum cam vox Tharsis aliquando quidem in malum
sumatur, juxta illud : « Conteret naves Tharsis ?*, »
aliquando autem ad id quod beatum ae bonum
est, ut in Ezechiele : « Et species ejus sicut species

τε χαὶ ἀναμάρτητον, xal πάσης χαχίας ἁμιγές τε
χαὶ ἁπαράδεχτον ἑαφαίνει. Χεῖρα δὲ νουῦμεν πάν-
τως, thv τὰ χοινὰ τῆς Εκγλησίας εἰς τὰς τῶν ἕντο-
λῶν χεῖρας διαχειρίζουσαν' hc ἔπαινος τὺ ὁμοιωθη-
ναι τῇ τῆς χεφαλῆς φύσει χατὰ τὸ χαθαρόν τε χαὶ
ἀναμάρτητον ' χαθαρὰ vlv:sat dj χεὶρ ὅταν διὰ της
τορείας ἀποξύσηται τὸ ἑμποδίςζον ἅπαν τῷ χάλλει
οἷον τὸ ἀνθρωπάρεσχον, τὸ φίλαυτον, τὸ φιλοχερδὲς,
χαὶ τὰ ὅμοια: τῆς δὲ θαρσεὶς λέξεως, ποτὲ μὲν ap.
θανομένης ἐπὶ xaxou, ὡς τό" « Συνερίφει πλοῖα
Θαρσείς *» ποτὸ δὲ ἐπὶ τοῦ µεμαχαρισμένου xol ἀγα-
609, ὡς τὸ ἐν Ι]σαῖα [ Ἰεζεχιὴλ] καὶ τό: « Εἶδος αἎὑ-
τοῦ, ὡς εἶδος Oaposl;* » τῇ τοῦ ἐπὶ τοῦ χρείττονος
ἐγρήσατο σημασία, δηλούσης τῆς λέξεως τὸ ἀχρω-

Tharsis **, » in meliori usurpatum est siguilica- C µάτιστον καὶ vor.sbv χαὶ ἀσώματον. Τότε οὖν γίνον-

tione, voce illa indicante, id quod colorum corpo-
risque sit expers, ac mentis intelligentia percipiatur.
Tunc igitur fiunt manus aurez pleuz Tharsis ,
quando a semetipsis omne supervacaneum atque
corporeum sponte sua quasi tornando deterentes,
ad sorlem divinam ac spiritalem transeunt , omni
cussa.

Venter ejus pyzis eburnea super lapidem sapphirum.

Gregorii. — Venter est cogitandi et ratiocinandi
vis animz in qua, ulpote pura, et lzvis, et fulgida,
reponitur tanquam pyxide eburnea, ut ei clara
niinimeque confuaa divinorum oraculorum Scerip-
tura imprimatur. Czruleus outem sapphirus syme
bolum est cordis nostri disciplinas hasce excipien-
lis, ut ea qux sursum sunt sapiat οἱ ubi thesaurus
reponitur istic etiam spe quietis oculos oblectet,
ita ut divina precepta attendendo non fatigetur ;
spe colesti eam qua animi oculis inest. cernendi
facultatem recreante. Quemadmodum tradunt hunc
lapidem per czruleum colorem fatigatum oculum
recreare.

Origenis. — Venter sunt illi qui capaces sunt
Verbi mysteriorum, etc. |

** ] Cor. xi, *1.

ται al χεῖρες χρνσαϊ πλήρεις θαρσεὶς, ὅταν ἀχριδῶς
ἀφ᾽ ἑαυτῶν πᾶν τὸ περιττὸν xal σωματοειδὲς ἆπο-
τορεύσασαι Ex προαιρέσεως, πρὸς τὸ θεῖόν τε xal
νοητὸν µεταθαίνουσε, τὴν ὑλώδη πᾶσαν χαὶ βαρεῖαν
περὶ τὰ πράγµατα σχέἑσιν ἑχτιναξάμεναι.

crassa et gravi erga res vitze hujus affectione ex-

Kota avtov πυξ/ον &Aegádrturor, ἐπὶ Alov
σαπφείρου.

Γρηγορίου. --- Κοιλία, τὸ διανοητιχὸν xaX λογι-
στικὸν τῆς ψυχῆς, ἐν ip ἀποτίθεται χαθαρῷ τε ὄντι
xat λείῳ καὶ στίλθοντι' χαθάπερ τὸ πυξίον τὸ ἔλε-
φάντινον ' ὥστε τρανὴν τε xal ἀσύγχυτον τὴν τῶν
θείων λογίων ἐντυποῦσθαι Γραφήν. Ὁ οὐρανοειδῆς δὲ
σάπφειρος, σύμθολον τοῦ τὴν χαρδίαν ἡμῶν ταῦτα
δεξαµένην τὰ µαθήµατα τὰ ἄνω φρονεῖν, ὅπου τὸν
θησαυρὺν ἑναποτίθεται ' χἀχεῖ τὰς ὄψεις τῇ ἐλπίδι
προσαναπαύειν * ὥστε uh χάμνειν ἓν τῇ προσοχῇ
τῶν θείων παραγγελµάτων τῆς οὑὐρανίας ἑλπίδος
τὸ ὁπτιχὸν τῶν τῆς Ψυχῆς ὀμμάτων ἀναπανούσης *
ὥσπερ φασὶ τὴν λίθον ταύτην διὰ τοῦ χυανέου χρώ-
µατος προσαναπαύειν τὸν ὀφθαλμὸν κάµνοντα.

Ὠριγένους. — Κοιλία ἐστὶ τοῦ λόγου, ol χωρητι-
χοὶ τῶν μυστηρίων, x. t. λ. (13).

ο». Psal. ΧΙ γ, δ. 9 Ezech. 1, 16.

NOTAE,

(15) Patrol. t1. XVM, col. 976.

1701

COMMENTARIHH IN CANTICA CANTIC.

11709

Κιρί.ὲ1ου. — Εἴεν δ' ἂν οὗτοι χαὶ βάσεις * οἱ γχὰρΑ Cyrilli. — Utique hi fuerint etiam bases. Nam

οἰχοδομούμενοι ἐποικοδομοῦνται τῷ θεµελίῳ τῶν
ἁποστόλων χαὶ προφητῶν.

εε’. Κνῆμαι αὐτοῦ, στύ.Ίοι µαρμάριγοι, τεθεµε-
εδ: ωμένοι ἐπὶ βάσεις χρυσᾶς.

(74) ᾽Αχολούθως τὰ; χνήµας μετὰ «hv xoay
ἑπαινεῖ, ἃς φησι στύλους εἶναι µαρμαρίνους τεθε-
µελιωμµένους ἐπὶ βάσεις χρυσᾶς * στύλοι δὲ τῆς Ἐκ-
χλησίας, olo) Πέτρος xat Ἰωάννης, οἳ θεµέλιον τὸν
Χριστὸν χρυσὸν λεχθέντες ' µαρμάρινοι δὲ, οὔσπερ
tis Παῦλος ἑδραίωμα * διὰ τὸ ἑδραῖον xal ἀσάλευ-
τον, xai τῷ λαμπρῷ βίῳ καὶ τῷ ὑγιαίνοντι λόγῳ τὸ
χοινὸν σῶμα τῆς Ἐχχλησίας ῥαστάξοντές τε" xal
4b τὸν θεὸν ἀγαπᾶν ἐς ὅλης τῆς καρδίας, καὶ τὸν
πλησίον ὡς ἑαυτὸν, ὡς διὰ στύλων µαομαρίνων, τὸ
χοινὸν σώμα τῆς Ἐκκλησίας βαστάζειν. 'U γὰρ ἐν
ταῖς δυοὶ ταῦταις τελειωθεὶς ἐντολαῖς, στύλος xal
ἑδραίωμα τῆς Ἐκχλησίας κατασχευάζεται ὥστετοῖς
δυοἱ τούτοις χατορθώµασιν, ὅλον τὸ σῶμα τῆς Ἐκ-
χλησίας, χαθάπερ χνήµαις τισὶν ἑπερείδεσθαι τοῦ
χρυσοὺ θεµελίου τῆς χατὰ πίστιν βάσεως τὸ ἀχλι-
vk; xai ἀμετάθετον * χαὶ τῷ Ev παντὶ ἀγαθῷ πάγιον
τοῖς λογισμοῖς ἐμποιοῦντος.

ες’. Εἶδος αὐτοῦ ὡς Al6avoc ἐχ.1εχτὺς, ὡς κέ-
ἐροι ' Φάρυγξ αὐτοῦ yAvxac góc xal ὅ.Ίος ἐπιθν-
µία". οὗτος ἁδε.φιδός µου, καὶ οὗτος π.Ἰησίον
µου,θυγατέρες Ἱερουσα-]ήμ.

Γρηγορίου. -- Μετὰ τοὺς χατὰ τὸ µέρος imal-
νους, χαθάπερ χεφαλαιουµένη ὅλον τοῦ Νυμφίου τὸ
χάλλος, ταῦτά φησι’ δηλοῦσα, ὡς οἶμαι, ὅτι περὶ τὸ
βλεύμενον χάλλος τοῦ Νυμφίου ἑἐστὶν 6 ἔπαινος :
ἐχεῖνό φημµι τὸ βλεπόμενον. ὃ διὰ τὸν γαθ) ἕχαστον
μεχὼν τῶν συμπληρούντων τὴν Ἐχκλησίαν σωµα-
τοποιεῖ ὁ Απόστολος. "Ev γὰρ εἴδος αὐτοῦ, φησὶν εἶναι
τὰς µυριάδας τῶν χέδρων, αἷς διείληπται πανταγόθεν
ὁ Λίδανος. δηλοῦσα διὰ τῶν λεγομένων ὅτι οὐδὲν τὰ-
πεινὸν καὶ χαμαίζηλον συντολεῖ πρὸς τὴν εὐμορφίαν
του σώματος, ἐὰν µή τι κατὰ τὴν χέδρον ὑψτλὸν f
xai πρὸς τὰ ἄνω τῇ ἀρετῇ ἐπειγόμενον. 'O Λίθανος
δὲ ὄρος ἐστὶ περιρανές τὰ xal λάσιον' xal ἐπειδη
πολλάχις χαὶ ὁ διάθολος Λίθανος ὀνομάζεται, χαὶ
χέδροι οἱ δαίµονες, ὡς τό’ « Καὶ συντρίψει Κύριος

τὰς χέδρους τοῦ Λιθάνου ’ » vov fj Νύμφη τῷ ἐκλεχτῷ
Λιδάνῳ τὸ εἶδος τοῦ Νυμφίου παρείχασεν, ἐπὶ τὸ
χρεῖττον ἐχλαμθάνουσα «hv ὀνομασίαν ὡς ἐν τῷ,
« Αίχαιος ὡς φοῖνις ἀνθήσει, ὡσεὶ χέδρος ἡ ἐν τῷ
Aie πληθυνθῄσεται. » Διὰ τί δέ ποτε μὲν ἐπὶ
χαλοῦ λαμθάνεται ὁ Λίθανος ἅμα τοῖς χἐδροις, ποτὰ
ὃ ἐπὶ τοῦ ἑναντίου; Ἐπειδὴ πέφυχε παρυφίστασθαι
τῇ ἀρετῇ fj xaxla, χαὶ ἐξομοιοῦσθαι αὑτῃ * ὅθεν xal,
Ὡς Αίδαγος ἑκ.λεχτὸς, φησίν * ἐχλογὴ δὲ πάντως
Ux cr; τοῦ ἑναντίου παραθέσεως γίνεται’ διὸ ὁμώ-
vopgóv ἐστι τὸ ἀγαθὸν, ἐπί τε τοῦ ὄντως ὄντος τοιοῦ-
τον, xal bmi τοῦ ὄντος μὲν, ὑποχρινομένου δὲ δι
ἁπάτης xal δοχοῦντος εἶναι ὃ οὔὖκ ἔστιν. Ὁ μὴ δια-

* Psal Σστῃ, 5. ** Psal. xci, 15.

:edilicantes aedificant supra fundamentum apostolo-
rum et prophetarum. .

VEns. 15. Crura ejus columne marmorem. super
aureas.

Gregorii. — Consequenter post ventrem laudat
crura, quie dicit culumnas esse marmoreas funda-
las super bases aureas. Columnz autem Ecclesie
sunt, v. gr., Pctrus et Joannes, qui fundamentum
babebant Christum aurum dictum; marmorez vero
(quas Paulus vocavit firmamentum propter firmi-
latem quà commoveri non possit), ut qui illustri
vita et sana. doctrina commune corpus Ecclesia
gestent. atque fuleiant. Sed et lioc, nempe Deum
digere ex toto corde et proximum sicut seipsum,

B tanquam per duas columnas marmoreas, coninune

corpus LEeclesi sustentat. Qui enim in duobus
istis praeceptis perfectus est columna et firinamen-
tum veritatis efficitur : adeo ut. duobus istis prze-
clare gestis universum Ecclesi: corpus quasi qui-
busdam cruribus innitatur aureo basis illius fundas
mento, quz fides est, immobilitatem non mutabilem
οἱ constantiam in omni bono animis indente.

ες, 10. Species ejus ut Libanus, electus sicut
cedri : guttur. ejus. dulcedines et totus. desiderium.
Ilic (ratruelis meus et hic proximus meus, filie Jeru-
salem.

Gregorii. — Post laudes particulares, quasi ad
caput revocans, universam Sponsi pulchritudinem -
ista dicit, significans, ut arbitror, versari hoc encoe
mium ipsius in ea Sponsi pulchritudine qui sub
aspectunir cadit. Id autem intelligo per hoc quod
sub oculos cadit, de quo quasi quoddam corpus
constituit. Apostolus, collectis membris siugulis
quas integram Ecclesiam absolvunt. Ait enim unam
ipsius speciem esse infinitas illas cedros, quibus
undique cinctus est Libanus ; istis verbis significans
nihil humile neque abjectum ad venustatem cor-
poris illius conferre, nisi sublime sit instar cedri
ac vertice suo sursum tendat. Caeterum mons Li-
banus illustris est ac. densus, ct quia seepenumero
etiam diabolus voeatur Libanus et cedri dzentones,
ut in isto : « Et conteret. Domiuus cedros Li-
bani 35 » modo sponsa electo Libano sponsi spe-

p ciem assimilavit in melierem partem accipiens

deugminationem, ut in isto : « Justus ut palua
florebit, sicut cedrus qua in Libano est multiplica-
bitur **, » Cur autem aliquando quidem in bonum
Libanus una cum cedris, aliquando vero in contra-
rium accipitur? Quia nimirum virtuti vitium a
propinquo adnosci, ipsique assimilari solet. Unde
etiam sicut Líbanus electus ait. Electio autem om-
nino fit per contrarii collationem. Itaquc cum una
boni appellatio diversa significel ac simul de eo
usurpelur, quod revera bonum est, et quod tale

NOTJE.

(74) Hec in C. B. Gregorii nomen pra se ferunt. E ost

΄

1703

PHOCOPH GAZEI

. 904

non est, sed per fraudem esse se bonum simulat : A papzávov τοίνυν τῆς τοῦ γαλοῦ χρίσεως, τὸ ἕξει-

idque videtur esse quod non est. Qui in boni diju-
dicatione non fallitur, quod eximie selecteque
bonum est erronco οἱ fallaci przfert. Quare cum
Christi corpus per menibra singula fiat integrum et
membra multa corpus unum sint, secundum Apo-
stolum 0, eam ipsam ob causam totam Sponsi ve-
nustatem Libanum electum appellavit, discrimen
liujus οἱ ejus qui rcficitur per vocem electi consti-
tuens, Ceterum cum favus mellis sint boni sermo-
nes, vocis autem ortus sit ex gutture in quo spi-
ritus sonat, per hoc ministros ct interpretes
sermonis in quibus Deus loquitur significare vide-
tur mel divinum e gutture suo, velut e quodam
fonte promentes. Propriis porro quibus fovcrat
nobis desideratum designans, tunc demonstrando
ait : Hic est ille qui quod frater noster factus sit
ex Juda nobis exortus proximus exstitit,

VEns. 17. (Quo abiit. (ratruelis tuus, pulchra. in
mulieribus ? quo respexit fratruelis tuus, et queremus
eum (ει.

Primum quidem de eo quidnam esset. instituunt
Sermones hz virgines anime, id quod didicerunt
ex iudiciis quibus ipsam descripserat. Idcirco statim
de eo ubi sit interrogant, ut cognito quidem ubi
sit adorent in loco uli steterunt pedes cjus 5:
ubi autem respexerit, sic semetipsas constituant,
ut cL ab ipsis ejus gloria conspiciatur, cujus appa-
ritio salutem affert aspicientibus. Prabet igitur se
ducem illis, ut queni quzrebant assequantur, quem-

admodum Philippus cum Natlianaeli dixit : « Veni €

et vide **, pro. isto vide locum indicans in quo sit
ijs qui quaritur et quo respiciat.

Nili. — Sponsa persuasit illis exponens Sponsi
pulchritudinem et posuit prout voluit, unde quoque
verbo suffragatae fuerunt. amori Sponsa οἱ rebus
ipsis desiderium con(irmant, ct amanti compatiun-
tur, et ex narratione erga ipsum ainatorio quodam
molu afficiuntur. Istius inodi enim a revera pul-
chra et conspecta in sui rapiunt desiderium, et
audita trahunt in affectum, quare in posterum una
cum illa student ipsum qu:rere.

Apollinarii. — Ubique quidem adest Sponsus Ver-
bum, in paratum. autem vires exerit et operatur,
uti prius in lsracl, ita nunc in Ecclesia totum
prestat, presentia Salvatoris, excellenter aule: in
sanctis. llic igitur per symbola ostendit, ipsum
conversantem, tempus insinuans quo dixerat czesumn
ac vulneratum et ainictu spoliatum iri.

CAP. VI.
l. Fratruelis meus descendit in hortum suum ad
phia!as aromatis pascere in hortis οἱ colligere lilia.

Utique liis quasi quidam corporea ct externa

" | Cor. xn, 12. ?*. Psal. cxxxi, 7.

λεγμένον ἀγαθὸν, ἀντὶ τοῦ Ἡπατημένου προσείλετο.
Ἐπειδὴ τοίνυν τὸ cip Χριστοῦ διὰ τῶν χαθ᾽ ἔγαττον
πληρονται μελῶν, καὶ τὰ πολλὰ µέλη ἓν σῶμα γίνε-
ται χατὰ τὸν ᾿Απόστολον, τούτου χάριν ὅλον του
Νυμφίου τὸ κάλλος τὸν ἐχλεχτὸν ὠνόμασε Al6avoy,
την πρὸς τὸν ἁἀπόθλητον διαφορὰν τῷ ἐχλεχτῷ δια-
στείλασα”. ἐπειδῆὶ δὲ xnpia μέλιτος οἱ καλο! εἰσι
λόγοι, ἡ δὲ τῆς φωνῆς γέννησις Ex τοῦ φάρνυγγος, ἐν
ᾧ τὸ πνεῦμα προσπῖπτον ἐκ τῆς ἀρτηρίας thyst*
ἔοιχε δὲ διὰ ταύτης τοὺς ὑπηρέτας τοῦ λόγου δη-
ouv, ἓν οἷς λαλεῖ ὁ θεὸς, τὸ μέλι, τὸ λεῖον διὰ τοῦ zá-
ρυγγος τοῦ ἰδίου πηγάζοντας χαραχκτγρίσασα δὲ δι
ὧν ἠδύνατο τὸν ποθούµενον, τότε δεικτικῶς, Οὗτός
ἐστι, φησὶν, ὃς διὰ τοῦ ἀδελφὸς γενέσθαι ἐξ Ἰούδα

D ἡμῖν ἀνατείλας πλησίον ἐγένετο.

ιζ’. Hoo ἁἀπῆ.ἴθεν ὁ ἀδε]φιδός σου, ἡ κα ἐν
γυγαιξί; ποῦ ἀπέθδ.εψεν d. ἀδελφιδός σου; xal
ζητήσοµεν αὑτὸν μετὰ cob.

ΓΣ ρηΤορίου (78). — Πρῶτον μὲν περὶ τοῦ, τί ἐστιν,
ἐποιῄσαντο τὸν λό(ον αἱ παρθέἑ.οι ψυχαὶ, ὅπερ ἐδι-
δάχθησαν δι’ ὧν αὐτὸν ὑπέγραφε. Aib ἁρτίως περὶ
τοῦ ποῦ πυνθάνονται, ἵνα ὅπου μέν ἐστι μαθοῦσαι,
τεροσκυνῄσωσιν εἰς τὸν τόπον οὗ ἕστησαν οἱ πόδες
αὐτοῦ * ὅπου δὲ ἀπέθχεψεν, οὕτως ἑαυτὰς στῄσωσιν,
ὥστε καὶ αὐταῖς ἐποφθῖναι ctv δύξαν αὑτοῦ, οὗ ἡ
ἐπιφάνεια σωττρία τῶν ἑἐποφθέντων γίνεται. χαθ-
ηγεῖται τοίνυν αὐτῶν πρὸς τὴν τοῦ ζητουµένου χατά»
λγψιν * χαθάπερ Φίλιπτός ποτε τῷ Na0avat, «"Epyou
xai ἴδε * » ἀντὶ τοῦ, Ἴδε, τὸν τόπον ὑποδεικνύουσα ἓν ᾧ
ἔστιν ὁ ζητούμενος, xal ὅπου βλέπει.

Νείλου. — Ἔπεισεν αὐτὰς ἐξηγουμένη τὸ κάλλος
τοῦ Νυμφίου, καὶ δ.έθηχεν ὡς ἐδούλετο: ὅθεν χαὶ τῷ
λόγῳ συνεφηφίσαντο τῷ τῆς Νύμφης ἔρωτι, καὶ τοῖς
ἔργοις βεθαιοῦσι τὸν πόθον" καὶ τῇ ἑρώσῃ συµπά-
σχουσαι, καὶ ἐρωτικὸν παθοῦσαί τιπρὸς αὐτὸν Ex τῆς
διηγήσεως. Τοιαῦτα γὰρ τὰ ὄντως χαλὰ, χαὶ ὀρώμενα
χειροῦται πρὸ; πόθον, καὶ ἀχουόμενα ἐφέλχεται πρὸς
διάθεσιν * διὸ καὶ ζητεῖν αὐτὸν μετ’ αὐτῆς λοιπὸν
σπουδἀσουτιν.

Αποιμιγαρίου .--Πανιαχη μὲν πάρεστιν ὁ Νυμ-
φίος Λόγος" πρὸς δὲ τὸ ἐπιτήδειον ποιεῖται τὰς ἑνερ-

D Ὑείας, 6; ἐν τῷ Ἰσραὴλ πρότερον, καὶ νῦν ἐν τῇ

Εκκλησίᾳ τὸ ὅλον τοῦ ΣωτῆΏρος ἡ παρουσία, ἑξα:-
ρέτως 0i ἐν τοῖς ἁγίοις' ἐνταῦθα τοίνυν διὰ τῶν
συµθόλων δείχνυσιν αὑτὸν διατρίθονῖα * τὸν xav
αἰνιξαμένη xa0' ὃν ἔφη πατάσσεσθαι, xal τρα»µα-
τίνεσθαι, καὶ τὴν περιθολὴν ἀφαιρεῖσθαι.

KEOAA., QG*.

a. 'A0&1gi£ dc µου κατέδη elc χήπον αὐτοῦ *
εἷς gidAac τοῦ ἀρώματος ποιµαίγει ἐν κήποις,
συᾖΛ.έγειν κρίνα.

1 ρηγορίου.--- (16) Αὕτη μὲν di σημαντικὴ τοῦ

** Joan. 1, 26.

NOTA.

(76) Anonyma in C. B.

(16) Anonyma in C. B.

1105

6ΟΜΜΕΝΤΑΒΙΠ IN CANTICA CANTIC.

1706

αόχου πρὸς ςὰς vedvibág ἐστιν ὁδηγία: δι ὧν μανθά- A est pro adolescentulis manuductio, unde intelli-

νουσι xai ὅπου ἐστὶ, xal ὅπου βλέπει * διὰ τούτων
δὲ τὸ εὐαγγελιχὸν µυστήριον µανθάνοµεν. ᾿Αδειέφι-
Occ y 5p. παρ αὐτῆς ὀνομάζεται , διὰ τὸ ἁδελφιδοὺς
ὀπάρχειν τῶν τε ἐς ἐθνῶν λαῶν, χαὶ τῶν ἐς Ιουδαίων’
τὸ δὲ χατέέη διὰ τὸν ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχὼ

ταθάντα, χαὶ γΣνόμενου ἓν λησταῖς. Κατέθη γὰρ
Ex ττς ἀφράστου µαχαρ:ύτητος φανερωθὲν ἐν σαρχὶ,
τοῦ ποιΏσα: πάλιν χῆπον τὴν ἔρημον, τῇ τῶν ἀρετῶν
Φφυτείᾳ καλλωπιζόμενον. ᾿Αναρυτεύτι γὰρ τὸ ἑχυτοῦ
γεώρχιον ὁ ἀληθινὸς γεωργὸς ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπΏυς.
Ἡμεξς γάρ ἐσμεν αὐτοῦ γεώργιον’ αἱ δὲ τοῦ ἀσώμα-
τος ϱ-άλα:, bv. μὲν τῇ τοῦ κάλλους ὑπογραφῇῃ πρὺς
5) των σιαγόνων ἑγχώμιον παρελήφθησαν ' ἐνταῦθα
δν τόπος εἶναι τοῦ Νυμφίου xal ἐνδιαίτημα παρὰ
τοῦ Λόγου μηνύεται ' τοῦτο µανβανόντων αμῶγ, ὅτι
οὓτς Ev ἑρήμῳ τῶν ἀρετῶν ψυχῆ ὁ Νυμφίος λόγος
αὐλίνεται΄ ἀλλ εἶ τις φιάλη ἀρώματος Ὑένοιτο
φουσα μυρεφγιχὰ, ὁ τοιοῦτος χρατὴρ aT. σοφίας
γενόμενος, δέχεται Ev. ἑαυτῷ τὸν θεῖον ἀχήρατονυ ol-
vov * à ὧν γίνεται τῷ δεξαµένῳ εὑφροσύνη. Νομὴν
6 νέµεται τοῦ Νυμφίου τὸ ποίµνιον, οὐχ ἐν ἐρήμοις
ἀάνθας, οὐδὲ πόαν χορτώδη, τὰ δὲ ix τῶν χήπων
ἀρώματά τε xal xplva, ἅτινά ἐστιν ὅσα σεμνὰ, ὅσα
δίκαια, ὅσα προσφιλῆ, ὅσα εὔφημα” εἴτις ἀρετὴῆ
x1 εἴ τις ἔπαινος' ἄἅπερ εἰς τροφὴν αὐτῆς ὁ χαλὸς
συλλέγει ποιµήν ' τὰ μὲν γὰρ κρίνα τοῦ λααπροῦ
χαὶ καθἀροῦ τῆς διανοίας αἴνιγμα γίνεται, ἡ διὰ τῶν
ἀρωμάτων εὔπνοια, τοῦ πάσης ἁμαρτιῶν δυσωδίας
ἁλλοτρίως ἔχειν.

Nsl.lov.— "Όσην μὶν ἐπὶ τῇ λέξει ζηλοτυπίαν
ἔχει τὸ ῥττόν * διακρούετα; Υὰρ τὰς μετ) αὐτὴν ζη-
τεῖν βουλομένας, ἀπεληλυθέναι λέγουσα αὐτὸν, ὅπου
δυσχερὲς fj ἀδύνατον ἑχείνας χκαταθῆναι ' ἡ δὲ διά-
νοια δηλοῖί, ὅτι χαταθέδθηχεν ὁ Νυμφίος εἰς χῖιπον
οἰστιχὸν λαχάνων, & ἐστι ἀσθενῶν τροφὴ χαὶ όλιγο-
αίστων ἔδεσμα͵ τάχα οὐκ ἂν χαταθὰς, εἰ παράδεισος
6 χηπος ἐτύγχανεν ὧν. Εἰσέρχεται yàp εἰς τὰ τελειό-
τερα ὡς ἐπιπέδοις ὁμαλῶς ἐπιθαίνων τοῖς ἰσοτίμοις;
χαταθαίνε. δὲ εἰς τὰ ὑποδεέστερα, τὴν τῆς συγγχατα-
ξάσεως οἰκονομίαν ὀ)ομάκων κχατάθασιν * καὶ τοῦ
σοιμαίΐνειν 05 ἓν χήποις τῆν πρὸς τοὺς ποιμαινομὲ-
ws συγχατάδασιν δπλοῖ οὐ δυνηθέντας προβῆναι

δὲ ἀσθένειαν τοῖς ὄρεσι τῆς φυσικῆς xat ἀρχαίας p

εὐδιαγώγου νομΏῆς, πρὶν ὁ ποιμὴν πρὸς αὐτοὺς
x17263* ἐχεῖ διὰ φιλανθρωπίαν γενόμενος, ὅπου αὐ-
τοὶ χατέπεσον δι ἀμέλειαν * ποιµαΐνων δὲ τοὺς ἆσθε-
γεστέρους, Ev τοῖς τῆς συγχαταθάσεως χίποις, εἴπου
εὕρη xplva ἀνθεῖν ἁρζαμένους τὸ τῆς ἐπὶ θεὸν πε-
πο:)ήσεως ἄνθος * χαὶ τὴν µέριμναν tto σωματικῆς
ἀνάγχτς ἐπιῤῥίναντα ἐπ᾿ αὐτόν. Σωλλέγει δὲ ταῦτα
μεταφυτεύων ἐν ἐπιτηδειοτέρῳ τόπῳ πάντω, xal
τάγµατι χρίνων γὰρ ἐπιτήδειον τούτοις τὴν ἐν xfj-
me δ.αγωγήἠν’ ἵνα μὴ xat τοῦ ἔθνους ἐπ) τὴν ἀρχαίαν
ΈΏχουτος χατάστασιν, xai τῆς πρὸς τοὺς τοιούτους
πολλῆς χοινωνίἰας ἐρεθιζούσης πρὸς ζῆλον µιμήσεω,
ἐπὶ τὴν παλαιὰν χατενεχθῶσι συνἠθειαν.

Parner. Gn. LXXXNVIL

gunt et ubi sit et quo respiciat : per haec autem
Evangelii mysterium discimus. — Fratruelis enim
ab ipsa nominatur, quia populus ex gentihrs εἰ
ex Jud:is fratres sunt. lllud. autem descendit,
significat ilum qui a Jerusalem in Jericho de-
scendit et. incidit. in. laurones. Descendit enim ab
ineffabili beatitudine, quando apparuit in. carne,
ut ex deserlo iterum faceret. hortum. viriuium
plantatione ornatum, Verus enim agricola de inie-
gro plantat arvum suum, nempe uos. bomines.
Etenim nos arvum iysius sumus. Phiala autem
aromatis hactenus in descriptione pulchritudinis
Sponsi, ad maxillarum encomium fuerunt accouis
imodate : hic autem a Verbo insinuaniur esse

B locus in quo Sponsus degat, discentibus ex eo no-

bie, non versari Sponsum in ea anima ubi virtutum
quadam sit solitudo ; sed si quis arowatis sit
phiala et unguenta. proferat, is deinceps sapientie
crater factus divinum et incorruptum vinuin in se
recipit, quo bibens exhilaratur. Pascuum porro
Sponsi grex pascit, non in desertis spinas, neque
herbam gramineam, sed ex hortis aromata liliaque
qui sunt quacunque lonesta, quicunque justa,
qu.: cunque aimabilia, quecunque boni noiwinis : si
qua virtus οἱ si qua laus, luec in alimentum
ipsius pastor bonus colligit : nam lilia quidem
sp'endoris et puritatis mentalis qquoddain symbo-
lum sunt; aromatum vero fragrantia siguificat
affectionem ab omni fetore peccatorum abhorren-
tein.

Nili. — Quantum quidem ad textum litterz at-
Linet, zelotypiam continet hzc senlcutia : repellit
enim secum quarere volentes, dicens ipsum eo abi-
visse, quo illas descendere difficile sit aut impossi-
bile. Sensus autem significat Sponsum descendisse
in hortum fertilem olerum, quas sunt cibus infir-
morum, et edulium eorum qui inodicz sunt fidei,
forle non descensurum, si hortus iste fuisset pa-
radjsus. lugreditur enim in ea quz perfectiora sunt,
quasi cum zequalibus de plano zqualiter incedens :
ad inferiora vero descendit, condescensionis dis-
pensationem nominans descensum : sed et pascere
in hortis erga eos qui pascuntur condescensionein
denotat, utpote qui prz infirmitate ad montes natu-
ralis pascuz et antiquae boni deductionis, perve-
nire non valeant, priusquam pastor ad ipsos des-
cendat, ibi per l'umanitatem exsistens, ubi ipsi per
socordiam corrueraut. Caeterum infirmiores in con-
descensionis hortis pascens sicubi lilia reperiat, id cst
cos qui fiduciz in Deum florem producere incipiant
el corpore: necessitatis sollicitudinem in. ipsum
projiciant. dHlac utique colligit in opportuniorem
omnino locum, ordinemque transplantans, quod
iis in hortis commorationem judicet ipsis ininime
consentaneam, ne assuetudine ad pristinum statum
trahente, ac multa cum similibus communicatione
ad zelum imitationis irritante, ad veterem constie-
tudinem reducantur. -

AY

α

1701.

PROCOPII GAZEI

1708

Cyrilli. — Descendit in infernum ad animas jus- ΑΛ «Φίλωνος (71), — Κατέθη np 'ς τὰς ἐν ἃδου τῶν

torum : Ίο namque phialze sunt aromatis, si qui-
dem patriarcha primi spirarunt fidem in Christum,
ct post resurrectionem pascit singulas ecclesias ;
colligit vero lilia, nempe viros probos, sive sermo-
ne:n confessionis ipsorum.

VERS. 2. Ego (ratrueli meo, et fratruelis. meus
mihi qui pascit. inter lilia.
llic canon et terminuscst perfectionis in virtute.

Nam ex his discimus nihil oportere nos habere praet ΄

Deuin, neque animz puri(icatze ad quidquam aliud re-
Spiciendum esse, sed ita semetipsam ab omni crassa
re et cogitatione expurgare debere, ut omnino tota
wansforinata ad spiritalem et immaterialem prim:ze-

δικαίων duqáz* φιάλαι γὰρ αὗται τοῦ ἀρώματος *
πρῶτον γὰρ οἱ πατριόρχαι τὴν εἰς Χριστὺν ἕπνευσαν
πίστιν: καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν τὰς χατὰ τόπον
ἐχχλησίας ποιμαίνειν ' «συλλέγειν δὲ χρίνα τοὺς
ἀγαθοὺς ἄνδρας, f] τὸν λόγον τῆς ὁμολοχίας αὔ-
τῶν,

p. Εγὼ τῷ ἁδεῖφιδὃῷ µου ' ἁδελφιδός µου
ἐμοὶ ὁ ποιµαίνων ἐν τοῖς xpircic.

Γρηγορίου (18).— Κανὼν χαὶ ὄρος τῆς κατ &os-
τἣν τελειότητός ἔστιν οὗτος. Μανθάνομεν γὰρ διὰ
τούτων τὸ μὴ óstv πλὴν τοῦ θεοῦ μιδὲν ἔχειν, μτδὲ
πρὸς ἄλλο τι βλέπειν τὴν χεκαθαρμένην ψυχῆν, ἀλλ᾽
οὕτως ἑαυτὴν ἐκγαθᾶραι παντὸ; ὑλικοῦ πράγµατός
τε xal νοήματος, ὡς ὅλην δι Όλου μετατεθεῖσαν

vae pulchritudinis imaginem quam exactissime ipsa D πρὸς τὸν νοητόν τε xaX ἄὔλον, ἑναργεστάτην εἰχόνα

se componat. Profert igitur hanc vocem Sponsa
quasi speculum voluntatis electione praeditum ct
animatum, quasi dicat : Cum ego toto orbe jvei
fratruelis faciem. intueor, per hoc ipsum tota
form: ipsius pulchritudo in me conspicitur. Talis
erat. Paulus cum. diceret : « Mihi vivere Cliristuis
csi '. » Nilil nempe materialium et humanarum
affectionum in ipso vivebat, non tristitia, non ifa,
non mor, non trepidatio, non fastus, non audacia,
non vana gloria, noir aliud quidquam eorum qua
animam quadam erga se affectione polluunt, sed

* solus. ille milii super est. qui nihil est horum, sed

sanctificatio οἱ puritas, et incorruptio, οἱ luinen,
et veritas, et hujusimodi alia qua animam meam

pascunt, non in. graminibus vel virgultis, sed in C

splendoribus sanclorum. Et sicul in vas vitreum
quodcunque injieitur pelluciduim Πέ: sic nutritur
aniina liliis,id est virtutibus, quibus qui recta vivendi
ratione satiatus est, is vila sua conspicuum $c
reddit, dum moribus suis cujuslibet virtutis speciem
exprimit.

Nili. — Adhuc zelotypiam hie textus formatus
cst : ne enini. existimarent ipsum omnibus esse
communem, etiam iis qui necdum tali amore digni
suni, se solum soli illi attribuit, Quomodo autem
nunc in Lliis pascet, qui prius pascebat in hortis,
nisi omnino proficientibus iis qui pascebantur :

Sicut « corpus non fornicationi, sed Domino * ; »
sic et Sponsa Sponso. Et vice versa, si quis autem
flos speciosus in animabus hominum , illum col-

ligens, tanquam cura pastorali sua diguum, pa-

scit.

Philonis. — Scilicet ego ipsi opera, et ipse mihi
mercedem.

Apollinarii. — Ne quis autem existimet hortum
ipsius differre a Sponsi in eo conversatione, 08:
tendit semetipsam esse qua ab ipso pascatur, cam-
demque esse lilia. πο cum dixisset, Sponsus

-

» Philipp. 1, 21. * I Cor. vi, 15.

toU ἀρχετύπου κάλλους ἑαυτὴν ἀπεργάσασθαι. Λέγει
οὖν τὴν φωνὴν ταύτην ἡ Νύμφη τὸ προα:ρετ'κόν τε
xa ἔμψυχον χκάτοπτρον * ὅτι Ἐπειδὴ ὅλῳ τῷ χύχ)ῳ
ἐγὼ τὸ τοῦ ἁδελφιδοῦ πρόσωπον βλέπω, διὰ τοῦ ὅλον
τῆς ἐχείνου μορφῆς τὸ κάλλος ἐν ἐμοὶ χαθορᾶσθαι "
olo; fjv Παῦλος ὁ εἰπών"' «€ Ἐμοὶ τὸ ζῇν Χριστός. »
0ὐδὲν γὰρ τῶν ὑλιχῶν καὶ ἀνθρωπίνων µαθηµάτων
ἐν αὐτῷ ζᾷ, οὐ λύπη, οὐ θυμὸς, οὗ φόδος, ο) δειλία,
οὗ τύφος, οὐ θράσος, οὗ φιλοδοξία, οὐχ ἄλλοτι τῶν
^tf» Ψψυχῆν διά τινος σχέσεως χηλιδούντων * à
ἐχεῖνός pot μόνος ἐστὶν, ὃς οὐδὲν τούτων ἐστὶν, ἀλλ ἡ
ἁγιασμὸς xal ἁφθαρσία, καὶ φῶς, xol ἁἀλῆδεια ,
xa τὰ τραῦτα, ὅσα motpaivet φυχῆν, οὐχ Ev χόρτοις
ἡ φρυγάνοις, ἀλλ᾽ Ev ταῖς λαμπρότησι τῶν ἁγίων.
Καὶ ὥσπερ ἐπὶ ὑελίνου σχξεύους, οἷον ἂν ᾗ τὸ ἐμθαᾳλ-
λόμενονυ, διαφανὲς γίνεται ' οὕτω τρέφεται μὲν Φοχὴ
τοῖς χρἰνοις, εἴτ) οὖν ταῖς ἀρεταῖς ' ὧν ὁ τῆς ἀγαθῖς
πολιτείας ἐμφορηθεὶς, ἑπίδηλον ποιεῖ διὰ τοῦ βίου
ἑχάστης ἀρετῆς τὸ εἶδος, διὰ τοῦ ἤθους ἐπιδειχνύ-
μενος.

Ne(Aov.— "Ότι ζηλοτύπως ἡ λέξις ἑαχημάτισται"
ἵνα γὰρ μὴ νοµίσωσι χοινὸν εἶναι πασῶν, xat οὕπω
τέως ἀξίων τὸν πρὸς τῶν τοιούτων ἔρωτα, µόντν
μόνῳ ἑαυτῷ ἀνατίθησι. Πῶς δὲ νῦν ἓν χρίνοις ποι-
µαίνει; ποιµαίνων ἓν χήποις πρότερον ἡ πάντων
προκοφάντων τῶν ποιµαινοµένων.

(79) "ὥσπερ «τὸ copa, o0 τῇ πορνείχ, ἀλλά τῷ
Κνρίῳ,» οὕτω xa ἡ Νύμφη τῷ Κυρίῳ * (80) xai
ἔμπαλιν * εἰ δέ τι ἄνθος ὡραῖον ἐν ἀνθρωπίναις φυ-
yais, ἐκεῖνο σνλλέγων ὡς ἄξιον τοῖς ἑαυτοῦ ποιµέσι
ποιμαντιχῆς.

diíAoroc. — Ἡγουν ἐγὼ τὰ ἔργα αὐτῷ, xat αὐτὺς
ἐμοὶ τὸν µισθόν.

Ἁπο.ιμαρίου. — Ὡς ἂν pf; τις νοµίσῃ διεστάναι
τὸν χΏπον αὐτῆς, xaX τὴν ἐχεῖ τοῦ Νυμφίου διατρι--
θῆν, δείχνυσιν ἑαυτὴν εἶναι την ὑπ αὑτοῦ νεμομµένην’
xai αὐτὴν εἶναι τὰ κρίνα. Ταῦτα εἰπούσης, ὁ Ννμ-

NOTAE.

(T1) Schiolium hoe in C. B. Cyrillo ascribitur.
(78) Anonywa in C. D.

(79) Hec in C. D. ut verba Nili contin antur.
(80) Qui sequuntur Origeni dat C. B,

1709

COMMENTARIL. IN CANTICA CANTIC.

1110

φίος ἐπιφαίνεται, ἐγχώμιά τε λέγων αὐτῆς, καὶ τὸ A apparet, encomia ipsius recensens, sibique in ca

εὐδοχεῖν ἐν αὐτῆ, κατὰ τὸ « Ἐγὼ τοὺς ἐμὲ φιλοῦντας
ἀγατῶ.)

Κυρί.Ίου. --- Ἐγὼ αὐτῷ τὴν πίστιν, xai αὐτὸς
ἐμοὶ τὴν βασιλείαν’ ποιµαίνει δὲ Ev τῇ καθαρότητι τῶν
Γραφῶν καὶ τῶν ἁγίων δογμάτων.

Y. Καλὴ εἶ ἡ π.Ἰησίον µου, ὡς εὐδοχία ' ὡραία,
ὡς Ἱερουσαή[ι’ 0dj60c, ὡς τετα)μέναι.

Γρηγορίου. — (81) Αναθεῖσα ἑαυτὴν τῷ ἁδελ-
φιδῷ, καὶ. δεξαµένη τοῦ ἀγαππθέντος τὸ κάλλος ἓν
τῇ ἰδίαχ μορφῇ, οἵων ἀξιοῦται παρ) αὑτοῦς Τί δὲ ἐστιν
ὅ φησιν, ἑνδείχνυται ὁ λόγος τὸ διὰ τῆς κατορθουµέ-
γης ἀνόδου μέχρις ἐχείνου τὴν φυχἣν ὑψωθῆναι, ὡς
πρὸς τὰ τοῦ Δεσπότου θαύματα ἑαυτὴν ἀποχλῖναι.

El γὰρ ὁ ἓν χόλποις τοῦ Πατρὸς ὑπὲρ τῆς ἡμῶν Evnv- B

θρώπησεν εὐδοχίας, ἵνα Ὑένηται ἐπὶ γῆς εἰρήνη,
διλονότι τὸ χάλλος ἑαυτῆς πρὸς τὴν εὐδοχίαν ὁμοιώ-
caca. τὴν αὐτοῦ, Χριστὸν μιμουμένη τοῖς χατορθώ-
pact, γίνεται τοῖς ἄλλοις ὅπερ ὁ Χριστὺς τῇ ἀνθρώ-
quy Υέγονε φύσει. Καὶ λέγεται ᾿Ἱερουσαλὴμ πόλις
«09 μεγάλου θεοῦ εἰς οἴχησιν xat περίπατον * γωρή-
σασα τὸν ἀχώρητον, xat τῇ τοῦ ἐννικοῦντο; ὠραιότητι
χαλλωπιζοµένη, xa πάντα εὐσχημύνως xai κατὰ
τάξιν ποιοῦσα χατὰ µίµησιν τῶν ἄνω δυνάμεων, at
τινες ὑπὸ θεοῦ εἰσι τεταγµέναι, μηδὲ μιᾶς καχίας
ἀνατρεπούσης αὐτῶν τὴν εὐταξίαν ' ὡς κοινῶν ἐφ'
ἑευτῆς τὸ θαῦμα xal τὴν ἔχπληξιν. Τουτό γὰρ ἑρμη-
νεύει τὸ θάµθος τοιοῦτον * οἷον ἐν ταῖς τεταγµέναις
ἐστιν.

ἨἘριγένους. — Όσον πλταἰον γίνεται τοῦ Νυμ-
φίου, x. t. λ. (82).

U. Απόστρεψυν τοὺς óz0aAyobc σου ἀπεγαν-
τίον µου, ὅτι αὐτοὶ ἀγεπτέρωσάν µε.

Γρηγορίου (83). --Τινὲς μὲν παρὰ τοῦ Δεσπότου
πρὸς τὴν χαθαῤὰν ταῦτα εἱρῆσθα. φυχὴν λέγουσιν,
ἐγὼ παρὰ τῆς Νύμφης τοῦτο οἶμαι εἱρῆσθαι. Ἐπτὶ
γὰρ ἀποῤῥήτως τῇ Γραφῇ πτέρυγας εἶναι περὶ τὴν
θείαν εἴρηται φύσιν, χατὰ τὸ ἐν σχέπη τῶν πτερύ-
Tur? σου σχεπάσεις µε χαὶ διεὶς τὰς πτέρυγας αὐτοῦ
ἑδέξατο αὐτούς”.ὁ δὲ ἄνθρωπος ἐγένετο κατ εἰχόνα
θεοῦ χαὶ ὁμοίωσιν *. πτερωτὴν συµθαίνει λέγεσθαι
xai τοῦ ἀνθρώτου τὴν φύσιν, Ev (p τὸ xac εἰχόνα
ἐφυλάττετο. ᾽Απεγύμνωσε δὲ αὐτὸν τῶν τοιούτων

πτερῶν ἡ xaxla δυνάμεώς τε, oru, xol µαχαριότη- p

τος, xai ἀφθαρσίας τούτων νοουµένων’ ἀλλ’ ἐπεφάνη
ὁ Χριστὸς ἵνα δι ὁσιότητος χαὶ δικαιοσύνης αὖθις
πτεροφυ{σωµεν * ὁμοῦ τε γὰρ φιλανθρώποις ἡμᾶς
οἶδεν ὀφθαλμοῖς ὁ θεὺς, καὶ χατὰ «ijv ἀρχαίαν φύσιν
ἀνεπτερώθημεν. "Όταν οὖν οἱ ὀφθαλμαί σου ἐπ᾽ ἐμὲ
ἐπιθλέπωσιν, ἁποστρέφονται ἀπὸ τοῦ ἑναντίου ΄ οὗ
γὰρ ὄφονταίτι £v ἐμοιτῶν ἐναντιουμένων τῷ πτέρυγας
περιστερᾶς ἀναλαθεῖν διὰ τῶν ἀρετῶν, xal πετασθῇ-
ναι χαὶ χαταπαῦσαι. |

'3 Prov. vii, 17... * Psal. xvi, 8.

5 Deut. xxxi, 44.

complacere diceps, juxta illud : « Ego diligentes
me diligo ?. »

Cyrilli. — Ego illi fidem, et ipse mihi regnum :
pascit autem in puritate Scripturarum et dogma-
tuu sanctorum.

Vens. 5. Pulclira es proxima mea, sicut benepla-
citum, decora sicut Jerusalem ; pavor, ut ordinate
acies. '
: Qui semetipsam fratrueli tradidit ac dilecti pul-
chritudinem in sua forma recepit, qualia conse-
quitur ab illo? Quid autem est quod dicit : declarat
hoc verbum nempe animam preclaro conscen-
dendi conata usque adeo in sublime eveclam esse,
ut jam ad ipsa Domini miracula enitatur. Nam si is
qui est in sinu Patris, pro suo in nos beneplacito
favtus est homo, ut in terra pax oriretur, planum
est illa qua ad hoc beneplacitum pr:eclaris operi-
bus Christum imitando suam pulchritudinem con-
formavit, aliis id fieri quod Christus human:e
factus est natura, Et dicilur Jerusalem civitas ma-
gui Dei ad inhabitandum et inambulaudum capiens
eum qui capi non potest, et iulabitantis pulchritu-
dine exornata ei omnia decenter et secundum
imitationem virtutum supernarum, qua sub Deo
sunt ordinatze, nulla malitia pulchrum earum
orlinem evertente, it3 ut ad sui moveat admira-
tionem ac stuporem. IIoc enim sibi vult illud pavor
sive stupor qualis nimirum in virtutibus istíg
ordinatis exsistit.

Origenis. — Quanto proximior fit Sponso, etc.

Vrns. 4. Averte oculos tuos e regione mei, quia
ipsi avolare [ecerunt me. Nonnulli quidem hzc a
Domino ad puram animam dici aiunt; ego vero
existimo hoc a Sponsa dictum. Cum enim arcauo
sensu a Scriptura diving nature ale tribuantur
juxta illud : « In tegmine alarum tuarum proteges
me*. » Et : « £Expaudens alas suas. suscepit eos*.»
Homo autem factus,est ad imaginem Dei et simili-
tudinem ; itaque alatam dicere convenit humanam
naturam, in quo id quod secundum imaginem est
servabatur. Nudavit autem ipsum malitia istius-
modi alis virtutisne dicam an beatitatis el incor-
ruptionis, his ita intellectis ; sed apparuit Christus,
ut per sanctitatem et justitiam iterum alis instrue-
remur; nam simul etiaai nos benignis oculis aspexit
Deus, ct juxta primwvam naturam alati evasimus,

. Quando igitur oculi tui super me respiciunt, aver-

tuntur a contrario. Non enim videbunt quidquam
eorum in me qua mihi adversantur, eo quod alas
columba assumpserim per virtutes et evolem ct
requieseam,

NOT £F.

(81) Anonyni sunt in C. B.
(82) Patrol. ι. XVII, col. 276.

(85) Anonyma in C. B.

1111

Ecclesia specie sua, etc.

Nili. — Magnam Sponsi fiduciam ac libertatem
declarat ex co quod intrepide Sponsum intueatur.
Si vero. Verbu:n. sit Sponsus, alas induit, οἱ ita
magis ascendit in altum contemplationis procedens,
ubi reperit animam contemplationi deditam quz
ipsum intelligeudo assequi possit, et ut sic dicam,
sine verecundia ad res omnes contemplandas fixos
oculos intendere, Ceterum sollicite hortatur ne
semper istiusinodi fisum oculum habeamus , et
aliquando ipsum avertamus εἰ conniveamus, ne
dum multis alis instruitur et fixe tuetur, ad con-
scensum non sufliciat, dumque supra vires quid
auentat, ad reliqua etiam intelligenda fiat. ob-
ιδίου. )

Philonis. — Vl est custodiantur oculi qui vias
meas avertunt : nam hoc in ine. tui excitat desidc-
rium.

Cyrilli. — À non parentibus tibi averte oculos
tuos et ad me iilos ineliua : nam illi, inquit, dile-
clionem tui excilaverunt.

VEns. 5. Capillamentum tuum sicut. greges ca-
prerum que apparuerunt e Galaad. Dentes tui sicut
greges tonsarum, que ascenderunt de lavacro oinnes
, geminantes, et sterilis non est in eis.

Soli corporis capilli sensus expertes sunt, quos
mylieribus ornamento esse dixit Paulus, capiti de-
corem | afferentes. Docel nimirum illos qui in capite
Bpons:e esse intelliguntur per quos Ecclesi: gloria
accedit, habere sensus in potestate sua per sapien-
tiam occultando sensum, juxta illud Proverbiorum :
^« Quoniam sapientes abscondunt. sensum *, » qui
nou ex aspectu de bono judicium faciunt, non
gustatu. bonum — expiorant, non odoratui, non
. actui, non alterius. seasus organo sstimationem
l'oni permittunt : sed mortificotis, inquit, sensibus,
prey solum animum oblata menti bona amplectuntur
et expetunt : atque lioc modo mulierem illam quie
est Ecclesia, gloria quadam exornant, non. hono-
ribus intumescentes, néque per abjectionem anii
rebus tristibus in angustum coacti, sed in adversis
casibus capillorum instar se sensus expertes dc-

PROCOPII QGAZAI
. Α ἈὩριέουοςο. — Ἡ Ἐκκλτσία

1712
τῇ ὡρα:ότητι, Χν
τ.λ. (81).

Nellov. — Πολλὴν τῆς Νύμφτς παῤῥησίαν δηλοῖ,
ix τοῦ ἑἐνατενίκειν ἀδεῶς τῷ Νυμφίῳ (85). El δὲ ὁ
Λάγος ἐστὶν ὁ Νυμφίος, ἀναπτεροῦτα: καὶ ἐπὶ πλεῖον
οὗτος ἀναθαίνει πρὺς Όψος θεωρίας yop», ὅταν

εὕρῃ θεωρητικὴν φψυχὴν, τῇ votos: παραχ-λουθῆσαι
δυναµένην, ἵν οὕτως εἴπω. ἀναιδῶς πᾶσιν ἑνατενί-
ζειν τοῖς θεωρουµένοις. Ἁλλὰ παραινῶν χηδεμονικῶς,
μη ἀτενὲς ἔχειν πάντοτε τὸ τοιοῦτον ὄμμα * xal ποτε
δὲ ἀποστρέφειν αὐτὸ xal χαμμύειν * (ya. μη πολὺ
πτερωθέντας τοῦ ἀτενιζομένου ἁτενίσῃ πρὸς τὴν
συνανάθασιν xal τῶν ὑπὲρ φύσιν ἐφιεμένη ΄ καὶ πρὸς
τὰ λοιπὰ νοήματα, ἀμθλυωπέστέραᾳ γένηται.

Φί.Ίω»ος.--- γουν τὰς ἐμὰς ὁδυὺς οἱ µεταστρα»
φέντες τηρ:ἴίτωσαν ὀφθαλμοί ' τὸν σὺν γάρ pot τοῦτθ
πόθον ἐργάνεται,

KvplAAov. — 'Azb τῶν ἀπειθούντων σοι τοὺς
σους ἀπόστρεφον ὀφθαλμοὺς, xaY εἰς ἐμὲ xAlvov:
αὐτοὶ γὰρ, φησὶν, τὴν ἀγάπην ἑξήγειράν σε.

ε’, Τρἰχωµμά σου ὡς dyélu τῶν αἰγῶν , al
ἀνέθησαν ἁπὸ τοῦ Γα.]αἀδ * ὀδόντες σου, ὡς ἀἁγέ-
Aat τῶν κεχαρµένων al ἁνγέδησαν ἀπὸ τοῦ Aov-
τροῦ. αἱ πᾶσαι διδυµεύουσαι, καὶ ácexrovca
οὑκ ἐστιν ἐν αὗταῖς.

Γρηγορίου (80). — Μόναι τοῦ σώματος αἱ τρἰχες
ἁμοιρυῦσιν αἰσθήσεως ἃς γυναιξὶν εἶναι χόσμον
εἶπεν ὁ Παῦλος, ὡραϊζούσας τὴν χεφαλήν. Διδάσχει
τοίνυν ὅτι χρη. τοὺς περὶ τὴν κεφαλὴν τῆς Νύμςης
θεωρουµέθους, δι’ ὧν f; Ἐκκλτσία δοξάζεται, χρείτ-
τους τῶν αἱσθίσεων εἶναι γρύπτοντας διὰ τῆς σο-
φίας τὴν αἴαθησιν κατὰ τὴν Παροιμίαν ' «Οτι συφοὶ
χρύπτουσιν αἴσθησιν * » οἷς οὐκ ὅρασις τοῦ καλοῦ
κριτέριον γίνεται, οὐ γεύσει τὸ ἀγαθὸν δοχιµάζεται,
οὐχ ὀσφρήσει, οὐχ gf," νεκρώσαντες γὰρ, φησὶ, τὰς
αἱἰσθήσεις, ἑφάπτονται διὰ µόνης τῆς ψυχΏς τῶν
κατ΄ ἔννοιαν ἀγαθὼν ὀρξγόμενο, ' χαὶ οὕτω δοςάζουσι
γυναῖχα την Ἐχκκλησίανυ, οὔτε τιμαῖς διογχούµενοι,
οὔτε μ,χροφυχίαις πρὺς τὰ λυπτρὰ συστελλόμενο:,
ἁλλ᾽ ἐν τῇ πείρᾳ τῶν τριχῶν ἀναισθησίαν ὑποκρινό-
µενοι. Εἴληφε ὃὲ τὰς αἶγας εἰς παραθολὴν, fj διὰ
τὸ φύσει δασὺ, 7] ὅτι τῶν ἄχρων ἐπιθαῖνον τὸ ῥῶον,

clarautes. Capras autem adduxit in exemplum, vel Ὦ οὗ περιολισθαίνει ταῖς πέτραις * ὅπερ τοῖς τὴν τρα-

quod a natura lirsutze sint, vel quod loc animol
summa éacumina couscendens non impingat in
petras, id. quod apte quadrat in eos qui preclare
asperam virtutis viam conficiunt ; vel quia hoc
animal ad multa legalia sacrificia assumptum fuit,
ad capitis encomium con:ucit. Sed et in Proverbiis
inter quatuor illa qua beue incedunt nuineratus
est hircus ducens caprarum gregem. Dicendum
itaque quemadmodum aliquod vitze. institutum ab
aliquo inventum per multos deinde propagatum,
6 Prov. x, 14.

χεῖαν τῶν ἀρετῶν ὁδὺν κατορθοῦσι, προσφνῶς ἁρμό-
ζεται' ἃ διὰ τὸ πρὸς πολλὰ τῆς νομιχῆς ἱερουργίας
παρειλῆφθαι συντελεῖν πρὸς ἐγχώμιον τῇ χεφαλῆ ᾿
χὰν «ai; Παρο:μίαις δὲ Ev τοῖς τέσσαρσι τοῖς ἑνοδου-
μένοις, ὁ τράγος ρίθμηται, τοῦ αἰπολίου ἡγούμε-
νος. Λεκτέον οὖν ὥσπερ εὑρεθὲν ἐπιτήδευμα, διὰ
πολλῶν τῶν ἑφεξῃς διατρέχον, ἐπὶ τὸν εὑρετὴν áva-
φέρεται ὡς ἐπὶ τὸν Θοθὲλ d χαλχευτικὴ, xal i)
πο:μαντικὴ ἐπὶ τὸν "Λθελ, xai fj γεωργιχὴ ἐπὶ τὸν

Κάῑν, χα) dj ἀμπελουργιχὴ ἐπὶ τὸν Nos οὕτως

NOTE.

(84) Hiec in C. D. anonymi sunt, C, V. ea Origeuni
vindicat, exstant Patrol. t . ΧΟΝΗ. col. 276, 211.

—

ο (85) Πολλὴν — τῷ voglio anonyma sunt in C. B.
(86) Anonyma in C. B.

713

COMMENTARITI IN CANTICA CANTIC.

"14

ἐπειδὴ τοῦ θείου ζήλου διαφερόντως Ἠλίας χαθηγἡ- À inventori primo acceptum refertur, ut ars ferraria
Thobelo et pastoritia Abelo, agricultura Caino, .

σατο, ὅσοι μετ ἐχεῖνον τοῖς ἑαντοῦ ἴχνεσιν ἐπηκο-
λούθησαν, tbv ἐχείνου μιμησάμενοι βίον, αἱπόλιον
Υέγονασι τοῦ ἠγησαμένου τῆς τοιαύτης ζωῆς” of τι-
νες δόξα xal ἕπαινος τῆς Ἐκχλησίας γίνονται, εἰς
τὸν τῶν τρ!χῶν χαταγέντες κόσμον, ὃν ἡ αἰσθητιχὴ
ζωη κχεχώρισταἰ τε χαὶ Ἑλλοτρίωται' δ.λ 6E τῶν
αὗτῶν, xai τοὺς τρέφοντας τὸ σῶμα τῖς Ἐκκλησίας
ὀδόντας ἐπαινεῖ , οὓς εἶναι βούλετα: διὰ παντὸς, ὡς
ἀπὺ λουτροῦ χαθαροὺς, xaY τὰς τρίχας ἔχειν ἀπερίτ-
τους ὥς ἁπὸ προσφάτου χουρᾶς * xal χατὰ τὸν τόχον
τῶν ἀρετῶν διδυµεύοντας, τῆς διπλῆς χαθαρότητος
γίνεσθαι πατἑρας * τῆς τε χατὰ ψυχὴν xal τῆς χατὰ
σῶμα θεωρουµένης * xal μηδὲν ἔχει ἀγονοῦν Ev τῷ
χρείττονι.

vitium cultura Noemo. Ita cum in divino zelo
excellenter quasi dux aliis prxluxerit Elias, qui-
cunque post illum vestigia ejus secuti sunt per
vite imitationem veluti quidam grex caprarius
illius facti sunt qui princeps talis vite auctor
exstitit. lidem laus et gloria fiunt Ecclesize, selecti
ut capillorum sint ornamentum, cum sensuum vita
Jocum in eis nullum habeat. Propterea quoque
dentes laudat, qui scilicet Ecclesi: corpus alunt.
Hos vult semper tanquam a lavacro esse puros, et
minime superfluos habere crines quasi recens
tonsos, et virtutum interim fecunditate geminis
fetibus insignes et duplicis puritatís parentes

fiant, tum qux in animo tum qu: in corpore conspieiatur : et. nihil habeant sterile in boni fetifica-

tione.

'Üprr£vove. — Efpnzat ιδεύτερον ταῦτα τῇ B — Origenis. — Secundo hzc dicta sunt ips: Spon-

N3pzr, x. *. λ. (87).

€. Ὡς σπαρτἰον xóxxivov yell σου" xal 1
Ja.d σου àcaía: ὣς «Ίέπυρον τῆς ῥόας, ui Aóv
σου ἑκτὸς τῆς σιωπἡἠσεώς σου.

Γρη]ορίου (88). — Μέτρου ὄνομα τὸ σπαρτίον"
«ty μὲν οὖν μεμετρημένην τοῦ λόγου διαχονίαν δηλοῖ,
fv ὀψαλμῳδὺὸς φυλαχἣν xat θύραν περιοχΏς ὠνόμασς᾽
τότε δὲ μάλιστα τυγχάνει τοῦ μέτρου ὁ λόγος, ὅταν
τῷ τοῦ Σωσ1ρος περιχέἐχρηται αἵματι ' ὁ τοίνυν λα:
οῦντα ἔχων ἓν ἑαυτῷ τὸν Χριστὸν, αὐτὸς ἔχει τὸ
σχοινίον ἐπὶ τοῦ σώματος τὸ γεωμετριχὸν. τῷ τοῦ
λυτρωτοῦ καλλωπιζόμενον αἵματι" λαλιὰν δὲ ὡραίαν
ὀνομάσει τὸ σπαρτἰον τὸ xóxxiwov, δι’ οὗ πἀλω ση-
μαΐνει τὸ χαθαρὸν χα) ἔμμετρον' τὸ γὰρ ἀχριθῶς
ὡραῖον £y τῷ ἰδίῳ χα.ρῷ τῆς ἀχμῆς προσφερόµενον,
οὔτε ἄωρῦν ἐστιν, οὔτε ἑξέωρον * τῷ δὲ λεπύρῳ τῆς
ῥόας τὸ unio. τῆς παρειᾶς ὡραΐνων, μεγάλην τινὰ
προσμαρτυρεϊῖ τῇ Νύμφη τὴν iv τοῖς ἀγαθοῖς τελειό-
τητα ΄ σηµαῖνει γὰρ μὴ ἐν ἄλλῳ τινὶ τὸν θησαυρὸν
aj] παρασχευάσθαι, XX αὐτὴν εἶναι θησαυρὸν
ἑαυτῆς, παντὸς ἀγαθοῦ παρασχευὴν ἐν ἑαυτῇ περι-
έχουσαν. Ὡς Υὰρ τῷ λεπύρῳ περ.έχεται τῖς ῥόας
τὸ ἐδώδιμον, οὕτως ἑνδείχνυται τῷ φαινομένῳ γάλλει
τοῦ βίου, τὸν ἔνδον αὐτῆς θησαυρὸν περιέχεσθαι.
Οὗτος οὖν ἐστιν ὁ χρυπτὸς θγσαυρὸς τῶν ἑλπίδων,
ὁἴδιος xapr5; τῆς φνχῆς, τῷ ἑναρέτῳ βίῳ καθάπερ
τινὶ ῥόας λεἐπύρῳ κρατούμενος’ τὸ δὲ ἑχτὸς τῆς
σιωπήσεὠς σου τοιοῦτόν ἔστιν, ὅτι ὁ ἔπαινος οὐχ
ἑχ τῶν φαινομένων τοστοῦτόν ἐστι ὅσα τῷ λόγῳ µη-
γύεται, ἀλλὰ μᾶλλον ὅσα τῇ σιωπῇ ἀποχρύπτεται,
την τοῦ λόγου διαφεύγοντα µήνυσιν.' ὥσπερ γὰρ τὸ
ἑχτὸς τοῦ λόγου σιωπὴ νοεῖται. οὕτω καὶ τὸ ἐχτὸς
σιωπῄσεως, τὸν λόγοννοήσεις. Ἐκεΐνο γὰρ σιωπῶμεν.
ὃ διὰ τῶν λόγων ἐξαγγέλλειν ἀδυνατοῦμεν * φησὶν
οὖν-ὅτι χαλὰ μὲν χα) μεγάλα τῷ λόγῳ φανῖναι δυ-
νάμενα ὃ ἑχτός ἐστι τῆς σιωπήτεως τὰ δὲ τοῦ λό-
Του ixi); τὰ τῇ σιωπῇ χαλυπτόµε"α, τὰ ἄῤῥητά τε
χαὶ ἀνεχφώνητα, µείζω πάντως καὶ θα)μασιώτερα
εῶν ἐχφαινουμένων ἑστίν.

? Psal. cxt , 5.

sT, elc.

Vgns. 6. Sicul funiculus coccineus labia tua, et
eloquium 1uum decorum : sicul cortex mali punici
gena tua, extra traciturnitatem (tuam.

Funiculus mensurz nomen est : itaque mensura

quadam circumscriptam sermonis usurpationem.

designat : quam Psalmista" custodiam et ostium
cireumstantiz nominavit, Tunc autem potissimum
sermo mensura circumscribitur quando tingitum
sanguine Servatoris. Qui igitur habet Christum in
se loquentem, is etiam funiculum illum geometri-
cum habet in ore Salvatoris sargvine decoratum.
Eloquium porro decorum nominat funiculum cocci-
neum. Nam quod vere elegans nunquam indecorum

C est, cum vero deinde per mati punici corticcmgenas

ornat, insignem quamdam in bonis perfectionem
Sponsz tribuit. Significat entm non in alio quopiam
ipsi situm esse thesaurum ipsius, sed ipsam sui
ipsius thesaurum esse, quippe qux omuis boni
apparatum in se contineat. Nam it. cortice conti-
netur id quod in malo punico esculentum est ; sic
etiam demonstrat contineri thesaurum ejus inte-
riorem pulchritudine illa vitae qux: sub aspectum
cadit. Hic igitur est occultus ille spei thesaurus
proprius anima fructus, qui vita virtuti consen-
tanea quasi quodam mali punici cortice continetur :
qued autem additur. Eztra taciturnilatem tuam
est ejusmodi : scilicel laudem hanc non tam ex

D apparentibus quze sermone indicantur zstimandam

quam ex iis quzecunque. silentio teguntur ut. verbis
indicari nequeunt. Sicut enim id quod extra ser-
monem est, silentium intelligitur, sic id quod est
exira taciturnitatem. sermonem intelliges. Nam id
relicemus, quod verbis enuntiare non possumus,
Ait igitur przclara quidem et magna que indicari
oratiune possint, esse extra silentium. (ae vero
extra sermonem silentio tecta et. ineffabilia. suat
omnibus modis majora et admirabiliora esse ii
qua oratione proferantur.

NOTE. ect

(87) Patrol, t. XVII, cel. 277.
ιά

($8) Anonyma in C. D,

1:15

PROCOPII GAZ/EI

1316

γεις 7,8. Sezxaginta aunt reging εἰ octoginta À — C, w. Εξήκοντά elect Bac(Awrcai, καὶ ὀγδοή-

concubine et adolescentule quarum non. est nume-
rus. Una est. columba mea, perfecta mea, una est
matri ànc; electa est ei quo peperit ipsam. Vide-
r«nt eam filie et beatificabunt eam reginam εί
concubine, εἰ laudabunt eam.

Dogma quoddam cultioris philosophie in hisce

verbis per laudes Sponsx* proponitur, nempe non
eadem ratione atque ordine ea qu:e sunt creari ac
recreari. Nam cum 2a principio per divinam virtu-
tem producta est creatura, in re qualibet una cum
principio absque inora finis eliam perfectioque rei
eonjungebatur, quando universa de nihilo producta
simul eum principio perfectionem eliam suam

eonsequebantur. Est autem humana quoque natura D

in prima sui exstantia perfectioni confurmata. Ad
imaginem enim Dei et similitudinem factus est
homo, quibus verbis id quod summum et per-
fectissimum est significatur. Quid enim Dei simi-
IMudine perfectius? ltaque in prima creatione sine
ullo temporis intervallo una cum principio finis
eliàuà apparuit, et a perfectione cepit naturam
suum esse. Postquam autem, propter viliositaten,
morti tradita fuit, non derepente iterum recuperat
perfectionem, sed via quadam et ordine ad wajus
pregreditur, dum paulatim affectionem ad contra-
ria proclivem exstinguit, per honestius vitz institu-
tuni, cognatam circumradens pravitatem. Uude
multas etiam mansiones apud Patrem illum esse
accepimus, dum pro ratione propensionis ad bo-
num, et abscessus a malo, cuique merces parata
est. Alius enim est adhuc in primo melioris vitze
initio, ut qui recens a fundo vitz vitiosz ad veri-
talis fruitionem emerserit : alius studioso ccnatu
jam boni quadam accessione et incremento auctus
est ; alius quasi medium iter conscensionis ad illa
sublimia confecit : alius etiam medium hoc cursu
prseteriit. Nonnulli et hos superarunt, quos rursus
alii sunt. preetergressi. Contendentibus item aliis
supra hos quoque ad celsiora. Denique Deus oin-
Bino pro varietate industriz singulorum suo quem-
libet ordine recipit, cuique vices retribuens. Hanc
propositis in verbis philosophiam tradi exisii-

xovta zaAJaxal, xal v&árvibsec ὧν οὐκ Ecc
ἀριθμός. Mía ἐστὶ περιστερἆ µου τελεία uov* µία
ἐσεὶ τῇ μητρὶ αὐτῆς ἑκεκτή ἐστι τῇ τεκούσῃ
αὐτήν' εἴδοσαν αὑτὴν θυγατέρες, καὶ µακαριουσε"
βωασίΛισσαι καὶ zaAAaxal , καὶ αἰἱγέσουσιν
αὐτήν. |

Γρηγορίου (89). — Δόγμα ἑστὶ τῶν ἁστειοτέρων
ἐν τοῖς ῥητοῖς τούτοις, φιλοτοφίαν διὰ τῶν ἐπαίνων
τῆς Νύμφης παρατίθεται’ ὅτι οὗ μετὰ τῆς αὐτῆς
τάξεως καὶ ἀχολουθίας χτίζεται τὰ ὄντα xot ἀναχτί-
ζεται. Ὅτε μὲν γὰρ xav! ἀρχὰς διὰ τῆς θείας δυνά-
peo παρήχθη ἡ κτίσις, ἐφ᾽ ἑχάστου τῶν ὄντων ἁδια-
στάτως τῇ ἀρχῇ συναπηρτίσθη τὸ πέρας πᾶσι τοῖς
ἐχ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παραγενοµένοις, ὁμοῦ
τῇ ἀρχῇ συνανισχούσης τῆς τελειότητος ’ Ev δὲ τῶν
χτισθέντων xal ἀνθρωπίνη quot; ἀπὺ τῖς πρώτης
ὑπάρξεως συμπλασθεῖσα τῇ τελειότητι. Κατ εἰχόνα
γὰρ θεοῦ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος xat ὁμοίωσιν' δειχνύντος
τοῦ λόγου τὸ ἀκρότατον xal τελειότατον * τί γὰρ
ὑπέρτερον τῆς πρὸς θεὺν ὁμοιότητος ; ἐπὶ μὲν οὖν
τῆς πρώτης κτίσεως ἁδιαστάτως τῇ ἀρχὴ συναν-
εφάνη τὸ πέρας, xal àmb τῆς τελειότητος ἡ φύσις
τοῦ εἶναι ἤρξατο, ἐπεὶ δὲ διὰ χαχίας θανάτῳ παρ-
εδόθη, οὐχ ἀθρόαν πάλιν ἑπαναλαμβάνει τὴν τελειό-
τητα, ἀλλ ὁδῷ τινὶ καὶ τάξει πρὀεισιν ἐπὶ τὸ μεῖζον,
xat' ὀλίγον ἀποσχευαζομένη τὴν πρὸς τὰ ἑναντία
προσπάθειαν, 6v ἀστειοτέρας διαγωγῆς περιδυοµένη
τὴν συμφυῖαν τοῦ χείρονος: ὅθεν καὶ πολλὰς μονὰς
εἶναι παρὰ τῷ Πατρὶ µεμαθήχαμεν, χατὰ ἀναλογίαν
τῆς ἑχάστῳ πρὸς τὸ χαλὸν σχέσεως χαὶ τῆς τοῦ χεί-
ρονος ἀποστάσεως, ἑτοιμαζομένης πᾶσι τῆς ἀντιδό-
σεως. 'O μὲν γάρ τις Ev ἀρχῇ τῆς τοῦ βελτίονός ἔστι
βιώσεως' ἄρτι καθάπερ x βυθοῦ τινος τοῦ κατὰ χα»
κίαν βίου, πρὸς τὴν µετουσίαν τῆς ἀληθείας άνανη-
ξάμενος * τῷ δὲ τις Υέγονεν Ίδη δι ἐπιμελείας xol
προσθἠχη τοῦ χρείττονος * ἄλλος ἐπὶ πλεῖον διὰ τῆς
ἐπιθυμίας τῶν ἀγαθῶν ἐπηυςήθη ' ὁ δὲ µέσως ἔχει
The τῶν ὑψηλῶν ἀναθάσεως ἕτερος xal τὸ µήπου
παρέδραμεν. Εἰσὶ δέ τινες οἱ καὶ τούτων ὑπεράραν-
τας * ἄλλοι κἀχείνους παρήλασαν ' καὶ ὑπὲρ τούτους
ἕτεροι πρὸς τὸν ἄνω δρόµον συντείνονται’ xal ὅλως
κατὰ τὴν ποιχίλην τῶν προαιρέσεων διαφορὰν Exa-
στον ὁ θεὺς ἐν τῷ lbi προσδέχεται τάγµατι, τὰς

mamus, quae discrimen animarum Sponsum in- [) οἰχείας ἑκάστῳ ἁμοιθὰς ἀποδιδούς. Ταῦτα διὰ τῶν

fuentium in jam dictis designet. llli enim qui non
ita pridem velut ex alvo quodam in imo siti erroris
prodierunt, ei quasi recens nati necdum sermonis
articulati capaces suut, propter dilatationem fidei
non satis a ratione confirmatam nuinero cernuntur
infinito * qui salutarem quidem sermonem mysterii
sacri esse credideruut, non tamen per scientiam
quamdam et certitudinem ab ipso sermone, quasi
solido nixam fundamento veritatem in se habent.
Atque h:e. sunt ille nominatze adolescentul:e, quod

προχειµένων ῥητῶν φιλοαοφεῖν tbv. λόγον ὑπενοή»
σαµεν, τὴν διαφορὰν τῶν φυχῶν, ot πρὸς τὸν Νυμ-
φίον ὁρῶσιν, ἐν τοῖς εἰρημένοις ἡμῖν διαστείλαντα *
οἱ μὲν γὰρ ἄρτι καθάπερ νηδύος τινὸς, τῆς &v βάθει
χειµένης ἁπάτης ἔξω γινόμενοι, ἀρτιγενεῖς ὄντες,
xai οὕπω διηρθρωµένον τὸν λόγον ἓν ἑαντος yopt-
σαντα, τῇ ἁλογωτέρα συγχαταθέσει τῆς πίστεως Ev
ἀπείρῳ θεωροῦντες πλήθει σωτηρίον μὲν εἶναι
πεπιστευχότες τοῦ μυστηρίου τὸν λόγον οὗ μὴν
ἐπιστήμῃ τινὶ καὶ τῇ διὰ τοῦ λόχου π)ηροφορίᾳ

NOTAE.

X
(89) Anonyma iu C. B.

τι]
ναθυδοιμέντν ἔχοντες ἐν ἑαντοῖς τὴν ἀλήθειαν.
«al εἰσιν αἱ ὀνομασθεῖσαι νεάνιδες, διὰ τὸ Ev: νέαν
ἄγειν τὴν πνευματικὴν ἠλιχίαν * αἱ γεννηθεῖσαι μὲν
τῷ λόγῳ τῆς πίστεως, οὕπω 55 διὰ τῆς προσηχού-
σης αὐξίσεως τοιαῦται γεγόνασιν ὡς ἐπὶ yápoy
ἀκμἣν προελθεῖν, καὶ φθᾶσαι εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς
μέτρον γαμιχῆς ἡλιχίας, ὥστε τῷ φόδῳ τοῦ Κυρίου
δύνασθαι χυοφορῆσαι, xal Πνεῦμα σωτηρίας παιδο-
ποιῄσασθαι. Πλην χαὶ οὗτοι τῶν σωζομένων :
τῶν δὲ διὰ τῆς χαθηχούὐστς ἐπιμελείας αὐξηθέντων
τῇ διανοίᾳ, xa χαταλελοιπότων Ίδη τὴν νηπιότητα,
Φιπλῆν ὑπὸ τοῦ Λόγου τὴν Ιδιαφορὰν διδασχόµεθα.
Γίνονται μὲν γὰρ αἱ Ψυχαὶ σύσσωμοι τῷ Λόγῳ, καὶ
αὗται x&xelvav * ἁλλ᾽ αἱ μὲν ἑρωτικαὶ, τιν» διαθέσει
τροσκολλῶνται ’ at τινες διὰ τῆς τελειοτέρας διαθέ-

σεως ἀνακραθεῖσαι τῇ τοῦ Θεοῦ χαθαρότητι, Bact- D

λισσαι ὀνομάκονται, διὰ τὴν τῆς βασιλείας κοινωνίαν'
οἷα Y» ἡ τοῦ Δαθὶδ λέγουσα, « Ἐμοὶ δὲ τῷ προσ--
χολλᾶσθαι τῷ zi ἀγαθόν ἐστι’ » xaX fj τοῦ Παύλου"
« Οδδεὶς ἡμᾶς χωρήσει ἀπὸ τῆς ἀγάπτς τοῦ Χρι-
στοῦ. » Αἱ 0$ :όδῳ κολάσεως τὰς μοιχιχὰς ἀποφεύ-
Υουται πείρας, µένουσαι xat αὗται ἓν ἀφθαραίᾳ xal
ἁ ιασμῷ, ἀλλὰ φόθῳ μᾶλλον f| πόθω παιδαγωγού-
Ψενα:, Gt τινες πα)λαχαὶ ἀπὸ τοῦ λόγου κατονοµά--
Lovsat* οὕπω Yáp τις αὐτῶν uf«np βασιλέως, xal
κοινωνὸς τῆς ἀξίας δυνατῶς ἔχει ' διὰ τὸ μὴ άναλα-
θέσθαι τὸ ἁδέσποτον val αὑτοχρατὲς τοῦ ἑναρέτου
φρονήµατος ἡ δὲ χατὰ τὸν ἀριθμὸν διαφορὰ τῆς
τῶν δύο ταγμάτων διαστολῆς, το.οῦτόν po: δοχεῖ
νουν ἔχειν. -

Γρηγορίου. — Εξ εἰσιν ἐντολαὶ δι ὧν ἡ
Σεία τοῖς δεξιοῖς ὀνομάζεται. Λογισώμεθα τούτων
ἑχάστην, τὸ δεσποτιχὸν εἶναι τάλαντον' προσήχει
δεχαπλασιασθῆναι παρὰ τοῦ πιστοῦ οἰχέτου παρὰ
τῆς ἐργασίας. El τοίνυν διὰ τῶν EG τούτων ἐντολῷ»,
Ἡ τῆς βασιλείας Ὑίνεται χοινωνία τῇ duy; τὸ δὲ
τέλειον τῆς ἐργασίας bp' ἑκάστης boc, τὸ δεκαπλα-
σ.άσαι την ἑντολην», χαθώς φησιν ὁ ἀγαθὸς δοῦλος
ἐχεῖνος, ὅτι [ὃς δέχα τάλαντα τὸ ἓν σου ταλάντον
ἐποίησεν, εὐρίσχομεν «ἐκ τοῦ ἀχολούθου τὴν µίαν
βασίλισσαν εἰς ἑξήχοντα πλατυνομάνην. τὴν διὰ
$99 δεχαπ)ασια1μοῦ τῶν ἑξήκοντα ἐντολῶν εἰς χοι-
νωνίαν τῆς βασιλείας παραδεχησῖσαν ὡς πολλὰς
εἶναι τὴν μίαν, τῷ πολυτρόπῳ χαραχτΏρι τῶν iv-
τρλῶν ἐμμερισθεῖσαν, χαὶ ἑκάστῳ τῶν κατορθωμά-
των ἰδιαζόντως ἐμμοργωθεῖσαν * ἀχολούθως καὶ διὰ
τῶν ὀγδοήχοντα, τὸ τῆς ὀγδόης μυστήριον παραδη-
λουσθαί φαμεν * πρὸς fi» βλέποντες οἱ φόδῳ παιδα-
Υωγούμενοι, τῆς τῶν χακῶν κοινωνίας ἀπείργονται.
θὕτω γὰρ iy ταῖς ψαλμῳδίαις £O oues, v αἷς προ-
τέταχται διὰ τῖς ἐπιγραφῖς Tj ὀγδόγ. Μαστιγουμένων
Υὰρ ἄντιχρυς αἱ ρωναὶ τῷ φόθῳ τῶν ἐλπιζομένων εἰς
ἔλα:ον ἐπιχάμπτουσαι τὴν ἀκοήν: φτοὶ γὰρ πρὸς
τν χριτΏν ὁ τρὺς τὴν ὀ(δ-ην βλέπων" «Κύριε, μὴ
τῷ θυμῷ σου ἑλέγξης µε, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύ-

js µε " ἑλέησόν µε, Κύριε, ὅτι ἀσθενής elut o
ἕσ-α' τοίνυν καὶ ἐπὶ τοῦτο ἀνλλόγως τῆς ἐντολῆς, ἡ

* Psal. xxxv, Ἱ. ^ Psal. Lxxin, 28.

ΟΟΜΜΕΝΤΑΗΙΙ IN CANTICA CANTIC.

ο Rom. viu, 39.

1718

5- A primam adhuc ztatem spiritualem agant, qua per

fidei quidem sermonem genit:e sed necdum conve-
niente incremento ejusmodi facte sunt, ut ztatem
nuptiis maturam attigerint, et ex Dei metu ferre
uterum possint et spiritum salutis gignere. Verum-
tamen et hi sunt de numero salvaudorum justa
illud : « Homines et jumenta salvabis, Domine ^, »
jumenta vocans eorum qui servantur partem pro-
pius nonnihil accedentem ad bruta. Cteruin
illorum, in quibus conveniente studio mens aucta
est, quique infantiam reliquerunt, duplex hic dis-
crinem discimus. Etenim animi quidein. illie con-
corporantur Verbo, tam hae quam illa : verum
aliquae quidem per amatoriam quamdam affectio-
nem cum eo conglutinantur, qu;e propter perfectio-

rem illam affectionem Dei puritate altemperatz, '

ob regni societatem regine nominantur : qualis
erat Davidis anima dicens : « Mihi autem adhg-
rere Deo bonum est ?; » et Pauli : « Nemo nos scpa-
rahit a charitate Christi !'?, » Alize autem supplicii
metu adulterii tentationes vitant, qua et ipse
manent ju. incorruptione ac sanctificatioue ; sed
melu magis quam desiderio adductz», concubipze
in hoc sermone uominantür ; neque enim illarum
ulla mater regis ac dignitatis particeps fieri potest,
quia necdum hoec consecuta est, ut nullius dominio
subjecta sit. Neque virtute praediti eensus, Lcnent
principatum. II:ec autem secundum numerum dif-

ferentia distinctionis ordinum duorum talem mibi.

videtur. habere sensum :

βασι- C Sex omnino sunt praecepta per qux» regnum pa-

ratur iis qui ad dexteram collocantur, Statuamus
apud animam quodlibet horum esse talentum illud
herile, quod negotiando effici a bono ac fideli servo
decuplo amplius convenit. Si ergo per liec sex
precepta regni anima fit particeps, et in quolibet
horum quaestus ac negotiatio perfecta est, manda-"
tum ipsum quasi decuplicare , quemadmodum bo-
uus ille servus ait, unum lieri sui habentem decem
aliorum talentorum lucrum acquisivi-se; consenta-
nea ratione quadam reperimus, in sexaginta regi-
nas unam illam excrescere, pcr decuplatione: sex
mandatorum in regni societatem venerit; ita ut
multze sint, una illa per multiplicem mandatorum

p characterem divisa. et in quolibet opere przclaro

peculiariter velut expressa. Cousimiliter etiam per
octoginta mysterium oclavze. dicimus declarari, ad
quam. respicientes. illi qui metu-ducti, a malorum
societate arcentur. loc enim in psalmis animadver-
timus, quibus pradigitur in inscriptione vox oclara.
Voces autem ipsa sunt prorsus eorum qui metu fu-
turorum malorum quasi. flagellantur. ad cozuumise-
rationem aures flectunt. Ait enim ad judicem is
qui ad octavam respicit : « Domine, ne. in furore
tuo arguas me, neque in ira tia corripias mc. Mi-
serere iei , Domine , quoniain infirmus sum !*. »
Erunt igitur etiam in his pro ratione praecepti. de-

! Psal, vi, 3, 5.

Ed

1719

PROCOPII GAZ Fl

1720

cuplo incremento aucti octoginta conculiug, qu Αεἐπὶ τὸ δεχαπλάσ.ον αὔξησις, Ὑενόμεναι ὀγδοήῆχοντα

secundum a regina ordinem obtinent, quod metu
servili et non amore sponsali ad bonum accedant.
Verumtamen si dilectio plane tandem metum eji-
ciat, mutatusque metus dilectio fiat : tum demum
unitas reperitur id quod salutem ' consequitur ,
omnibus inter se unitis in conglutinatione cum uno
soloque bono, per illam quz in columba est per-
fcctionem , ut sicut in Evangelio ait : « Unum sint,
sicut nos unum sumus ?*, » llujus autem unitatis
nexus est Spiritus sanctus. Quamobrem is qui de
puero in virum perfectum augescendo evasit, ad
mensuram ztatis spiritualis pervenit, e mancipio,
et concubina regi diguilatis particeps effecius.
Denique capax gloriz Spiritus sancti factus per

impassibilitatem ac puritatem, hic est perfecta co- B

lumba. Hujus porro iatreim dicit columbam illam
qux de ccelo ad Jordanem devolavit. Nam in filio
genitoris omnino natura conspicitur. Ilanc igitur
animam felicem praedicant adolescentul:e , hanc
concubine, hanc regine laudant. Etenim com-
munis animalibus omnibus ad beatitudinem ta-
lem cursus propositus est. Omnes autem hi a
natura comparati sunt, ut cupidilate animi ad
id quo4 beatum est atque laudabile contendant.
Quamobrem si columbam hanc fili: beatain prz-
dicant, omnino et ipsa fieri columbz cupiunt. Iti-
deta quod a concubinis et reginis columba lau-
datur , argumento est has quoque studiosas illius
esse quod praedicatur, donec tandem iis omnibus
unum factis, qui ad eamdem desiderii metam re-
spiciunt et nulla in ullo vitiositate superaute, omnia
Deus in onmibus fiat, quotquot per unitatem inter
se in boni societate coalescunt.

Nili. — Sexaginta reginas forte dicit eos qui in
Judaismo sunt. Erant enim aliquando regnum et
Sacerdotum et gens sancta : octoginta vero pellices
illas haereses qua quidem per mysterium resurre-
ctionis octavz denario annumerantur, sed minime
legitimum cum illo conjugium habeant quod sensu
spirituali per concubinas signiflenntur. Adolescen-
tulas porro vocat gentes a Deo alienas et a lege
Spiritus extraneas quas ne numero quidem dignas
censuit ; non enim propter multitudinem, is qui
stellarum multitudinem annumerat, ipsas- non nu-
meravit, sed quod non digns essent numero.
llla namque nutuero digna censet qux ordinem exi-
mium et fide dignum obtinent. Unain. autem. co-
lumbam vocat Ecclesiam, qu: cum dormiverit in-
ter medios cleros, columba facta est perfecta. Quz
alas habeat deargentatas, et posteriora dorsi in
pallore auri, propter perfectionem habitus viptutis,
perfecto Patri qui in celis est assimilatam, οἱ ele-
etam existentem matri su:e sapientiie , qux ipsam
genuit in doctrinis veritatis, quam nune quidem
viderunt filie reginz et concubina ; sed non intel-

' Joan. xvi, 22.

παλλαχαλ, τὴν δευτἐραν τἆξιν ἔχουσαι μετὰ τν Bact-
λιασαν. at φόδῳ δουλικῷ xaY οὐχὶ ἔρωτι νυμφικῷ
τῷ ἀγαθῷ προσεγγἰξουσι. Ηλὴν εἰ ἔξω βάλλει τελείως
ἡ ἀγάπη τὸν φόδον, καὶ μεταποιπθεὶς ὁ φόβος ἀγάπη
γένοιτο, τότε εὑρίσχεται μονὰς τὸ σωζόμενον, ἓν τῇ
πρὸς τὸν µόνον ἀγαθὸν συμφυῖᾳ * πάντων ἀλλήλοις
ἑνωθέντων, διὰ τῖς κατὰ τὴν περιστερὰν τελειότητος"
ἵνα χχθώς «now ἓν Εὐαγγελίοις:ε« "Ev ὧσι, χαθὼς
ἐμεῖς Év ἐσμεν' » τὸ δὲ συνδετιχὸν τῆς ἑνώτητος
ταύτης τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον * ὁ τοίνυν ἓχ μὲν νηπίου
εἰς ἄνδρα τέλειον ἀναδραμὼν διὰ τῆς αὐξήσεως. καὶ
φθάσας εἰς τὸ µέτρον τῆς votre ἠλιχίας, ἐκ δὲ τῆς
δούλης τε xal παλλακίδος τὴν τῆς βασιλιχῆς ἀξίαν
μεταλαθὼν, δεχτιχὸς δὲ τῆς τοῦ Πνεύματος δόξης
γενόμενος δι εὐπαθείας xai χαθαρότητος οὗτός
ἐστιν ἡ τελεία περιστεράἀ. Μητέρα δὲ αὑτοῦ λέγει
εἶναι την περιστερὰν ἐγείνην, τὴν ἐπὶ τῷ Ἱορδάνῃη
Ex τοῦ οὐρανοῦ χαταπτᾶσαν ' τῷ γὰρ τέχνῳ πάντως,
ἡ τοῦ γεγεννηχότος ἐπιθεωρεῖται φύσις ' ταύτην τὴν
duy," μακαριοῦσιν αἱ νεάνιδες' ταύτην αἱνοῦσι πα)-
λαχαὶ καὶ ῥασίλισσαι ’ κοινὸς Υὰρ ἐπὶ παντὸς τάγµα-
τος πάσαις ψυχαῖς ὁ δρόμος, πρὸς τὴν τοιαύτην µα-
καριέτητα ' φύσις δέ ἐστι πᾶσι πρὸς τὸ μαχάριόν
τε xal ἐπαινουμένοις τῆς ἐπιθυμίας συντείνεσθαι *
ὥστε εἰ µακαρίζουσι τὴν περιστερὰν αἱ θυγατέρες,
ἐπιθυμοῦσι πάντως γενέσθαι περιστεραὶ καὶ αὗται *
καὶ τὸ αἰνεῖσθαι παρὰ τῶν παλλακίδων καὶ βασιλί-
δων, τεχμῥριόν ἐστι τοῦ καὶ αὐτὰς πρὸς τὸν ἐπαινού»
µενον τΏν σπουδην ἔχειν ἕως ἂν πάντων Ev vevo-
µένων τῶν πρὸς τὸν αὐτὸν τῆς ἐπιθυμίας βλεπόντων
σχοπὸν, μηδὲ μιᾶς Ev. μηδενὶ καχίας ὑπολειφθείσης,
γένηται ὁ θεὺς τὰ πάντα iv πᾶσι τοῖς διὰ τῆς
ἑνότητος ἐν τῇ τοῦ ἀγαθοῦ χοινωνίᾳ συγχεκραμέ-
νοις.
Nel Aov. --- Ἑξήχοντα βασίλισσαι, τάχα τοὺς ἓν τῷ
ου) αἴσμῷ λέγει. Ἡασίλειον γὰρ Ἠσάν ποτε ἱερᾶ-
τευµα καὶ ἔθνος ἅγιον ὀγδοίκοντα δὲ παλλαχὰς,
τὰς διὰ μὲν τὸ τῆς ἀναστάσεως μυστήρ:ον τῇ ὀγξόῃ
δεχάδι ἀριθμουμένας ' διὰ δὲ τὸ μὴ γνησίαν τὴν πρὸς
αὐτὸν ἔγειν συςυγίαν, τῷ τῶν παλλακ΄δων ὀνόματι
σηµαινοµένας αἱρέσεις. Νεάνιδας δὲ, A; οὔτε ἀριβμοῦ
ἠξίωσε, τὰ ἔθνη τὰ ἀπηλλοτριωμένα τοῦ θεοῦ, xal
ξένα τῶν διαθηκῶν τοῦ πατρός’ οὗ γὰρ διὰ πλῆθος

D αὐτὰς ὁ τὸ πλῆθος τῶν ἄστρων ἀριθμῶν ox Πρίθμη-

σε’, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀνάξ.ιον τοῦ ἀριθμοῦ. Ταῦτα γὰρ
ἀξιοῖ ἀριθμεῖν. ὅσα τὴν τάξιν ἑλλόγιμον ἔχει xol
ἀξιόπιστον ' µίαν δὲ περιστερὰν λέγει τήν Ἐκχλη-
σίαν, Ἡ τις διὰ τὸ χεκοιμῆσθαι ἀνὰ µέσων τῶν χλἠ-
ρων, περ.στερὰ γέγονε τελεία, τὰς πτέρυγας Eyousa
περιηργυρωµένας , καὶ τὰ μειάφρενα iv Xp
y0u3lou * διὰ τὸ τέλειον τῆς χατ᾽ ἀρξτῆν ἕξεως ὁμοιω-
θεῖσα τῷ £v οὐρανοῖς τελείῳ Πατρὶ, καὶ ἐχλεκτῖην οἳ-
σαν τῇ μετρ) αὐτῆς, τῇ Ev τοῖς τῆς ἁληθείας δόγμα.
σιν αὐτὴν τεκούσῃ σοφία ἣν νῦν -μὲν εἴδοσαν ευνα-
τέρες βχαΐλισσαι καὶ παλλακαὶ, οὐχ ὀνόησαν δὲ, οὐδὲ
συνἔχαν τὸ περὶ αὑτῆν οἰκονομηθὲν . μυστῆριην * αἱ

1721

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

en

1722

νέσουσ: δὲ iv τῷ χαιρῷ τῆς ἀνταποδόσεως * ἑξιωμέ- A lexerunt neque coguoverunt mys!erium quod circa

νην τὸν πρὸς τὸν Χριστὸν συνάφειαν. Τὸ μὲν γὰρ,
ἐπὶ τοῦ παρελθόντος” τὸ 65 ῃιακαριοῦσι καὶ αἱνέσουσι
ἐπὶ τοῦ μέλλοντος.

Φί.1ωγος. —'H £27»xov:a βασίλισσαι, τὰς ἓχ τῶν
δώλεχα φυλῶν ταῖς πέντε χαθαρευωούσα:ς αἰσθήσεσι
φυχάς. Περιστερὰ δὲ 4 ἄκαχος Ἑχχλησία Χριστοῦ :
τῇ δὲ μητρὶ αὑτῆς ἐστι µία τῇ ἐπ᾽ οὐρανίῳ σοφίᾳ, τῇ
σαρχὶ Χριστοῦ ἐχλεχτῃ οὔσῃ, àv τῷ ἀναγεννᾶσθαι
αὐτὴν fjv al θυγατέρες μαχαριοῦσι' ε [Πολλοὶ
Υὰρ προφΏται xol βασιλεῖς ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἃ
Hexe, χαὶ οὑχ εἶδον.»

Ἀπολιναρίου.-- Καὶ ἄλλως ' τὸ τελειότατον αὐτΏς
t» 5$, πρὸς θεὸν οἰχειώστι δηλεῦται, π1ραθαλλομένης
εἲς τελείας Εκκλησίας τοῖς τε ix τίς προτέρας
χλήσεως ἐπιφανεστάτοις, xal τοῖς vov δευτέροις μετ
αὐτίν. Κοσμιχἡ δὲ ἡ τοῦ προτέρου λαοῦ χλῆσις, xal
τῇ ἐςἀδι σύστοιχος τῇ χοσµογόνῳ * ἡγεμονιχὴ 6 αὕτη
xai fj ἐπὶ ῥασιλείχ χε,µένη * τηρεῖ-αι ὃξ τῷ vivet
τῷ Ἰσραιλ.τιχῷ τὸ βασιλιχὸν ἀξίωμα παρὰ Χοιστοῦ
χατὰ τὰς προφητεῖας, τὸν τοῦ Δαθὶδ ἐπαγγελλομένας
805799, vai τὸν τούτου χατορθωτὴν Χριστὸ», χατὰ

*b iv Εὐαγγελίοις» xai βασιλεύσει ἐπὶ τὸν ο΄χὸν
Ἰαχὼθ εἰς τοὺς αἰῶνας ' τὰς δὲ τῆς Νέας Διαθήκης,
ὀχδοίχοντα δείχνυσιν ἀριθμός.

Ἱσιδώρου. — T0 ἐστιν, ἑξήκοντά εἰσι βασἰ.1ισ-
σαι, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχουε ' ἐχέτω μὲν fj ἁμώμητος
xai παρθένος Ἐχκλησία, fj ὀρθὴν xaY περὶ τὸν θεῖον
πίστιν ἔχουσα τὰ πρωτεῖα, xal αὕτη χα)λείσθω περι-
στερὰ τελεία, ὅλων τῶν ταγμάτων ὑπερθαίνουσα την
ἁξίαν. El δὲ xo εἰς πράξεις αὐτὸ ἐχλαθεῖν χρὴ, λε-
λέχθω χαὶ τάδε’ ἑξήχοντά εἰσι βασἰ.λισσαι, αἱ τῆς
βασιλείας ἕνεχεν εὖ πράττουσαι φυχα! καὶ ὀγδυή-
χοντα πα 1.Ίακαὶ, αἱ φύδῳ τῆς χολάσεως ἀπεχόμεναι
x1xou* xal γεάνιδες ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμὸς, αἱ διά
τινας προφάσεις χοσμιχὰς σωφρονοῦσαι, xax τὸ δί-
Χαιον διώχουσαι ' δι ὧν οὔτε πόθῳ τῆς βασιλείας,
οὔτε φόδῳ τῆς χρίσεως τὸ δἐον πράττουσαι, ἀλλ᾽
: ἵνα πλούτου 1| δόξης f, τινος μὴ στερηθῶσι. Mía ἑἐστὶ
χεριστερὰ τελεία f) τὸ χαλὸν πράττουσα, τῶν ἄκρων
ἁγίων σύνοδος, ἡ οὔτε διὰ µισθὸν, οὔτε διὰ τιµωρίαν,
οὖτε διὰ πρόφασίν τινα βιωτιχὴ», ἀλλὰ διὰ τὸ τῷ θεῷ
eov πράττουσα τὸ δέον.

Ὡριτέγους. — Αἱ νεάνιδες ἀριθμὸν οὐχ ἔχουσα",
x. t. λ. (90).

(91) Αἴτιος οὖν γενοῦ τῆς &yaXAtáceu, * atztog οὖν
Ttvo) τοῦ δραμεῖν αὑτὸν ἐπὶ o£* θέλει γάρ σε προ-
εσ-άσασθαι, θέλει προλαθεῖν (92).

"Luc. x, 94.

ipsam dispensatum fuit. In tempore autem. renmiu-
nerationis laudabunt eam quod Christi conjun-
ctione intima. digna sit. habita. Illud quidem ad
praeteritum, boc. vero quod ait. beatificabunt. et
luudabunt ad. futurum refertur.

Philonis. — Vel etiam sexaginta reginas intelli-
git a duodecim tribubus animas quinque sensibus
purificatas. Columba vero pura Christi Ecclesia
quas est unica atri suz coelesti. sapientize, carui
Christi electa exsistenti in ejus regeneratione,
quam filie beatificabunt. « Multi enim prophete
et reges voluerunt videre quie videtis, οἱ non vi-
dcrunt 15.) ]

Apollinarii. — Aliter etiam id quod perfectissi-
mum est in ejus cum Deo familiaritate declar.tur,
dum Ecclesi: perfectio cum eminentissimis qui-
busque prioris vocationis comparatur, et modo
posterioribus post ipsam. Mundana porro illa prio-
ris populi vocatio etiam sexlenario quo mundus
hic creatus est coelementalis exsistit, cadem que
principalis et in regno sia. Servatur autem generi
israclitico dignitas regalis in Christo secundum
prophetias quze promittunt thronum David, et cjus
directorem Christum , juxta Evangelia librosque
Regum in do:o Jacob in secula : Novi. denique Te-
stamenti foedera numerus indicat octogenarius.

Isidori. — Audi quid sibi velit. illud : Sexaginta
sunt regine, eic. Tencat. quidem primas immacu-
lata et virgo Ecclesia, qui et rectam de divii.o
numine flde: habet, et ipsa vocetur columba per-
fecta, omnium ordinum dignitatem transcendens.
Si vero eliam ad actiones hoc referre oportet, di-
cautur et lec : Sexaginta sunt regina, scilicet ani-
wi qus regni causa bene agunt ; e£ octoginta con-
cubime, que metu supplicii abstinent. a malo.
Et adolescentulie quarum 2101 est uumerus, qua
propter respectus aliquos mundanos sese continent
et sectantur justitiam, a quibus, neque regui de-
siderio, neque judicii timore, id quod decet agitur,

.sed ne divitiis, vel gloria, vel honore aliquo pri-

ventur. Una est columba mea, perfecta, qu: bonum
agat: nempe sublimium sanclorum congregatio
qu:e neque propter mercedem, neque propter $up-

p Plicium, neque ob alium quempiam respectum

temporalem, sed quia Deo placea!, bonum agit.
Origenis. — Adolescentule numerum uon ha-
ben!, etc.
Fias igitur causa exsultationis; fiag occasio cjus
3d te occursus : vult. cnim te attrahere, vult. as-
sumere.

NOTE.

(90) Pairol. t. XVll, co. 277. «
(91) S. Gregorii Nysseui sermo 15, sive postre-
m'"s, in Cantica desinit in cap. v. 8. Neque dein-

/— teps in codice Vaticano, unde hanc Patrum. Cate-

sai edimus, nomen Gregorii legitur. Quare judi-
tent. eruditi lectores, utrum de auctore Procopio,

an de quovis alio cozitandum sit, ubi loci occurrat
ἀδέσποτοι. Mihi quidem otium ad hane inquisitionem
non suppetit. .

(92) Αἴτιος — προλαθεῖν. το in C. D. Origeni
ascribuntur.

-

1723

PROCOPII GAZJEI

1τ21

Vgns. 9. Qua esl isla qua progreditur quasi À — 0'. Τίς αὕτη ἡ ἐκκύπτουσα ὡσεὶ ὄρθρος, xaAt

aurora, pulchra ut luna, electa ut sol, pavor ui acies
ordinate ?

Origenis. — Considera Sponsam multas Sponsi
laudes reveritam recessisse; conferens autem cuim
ipsa reliquarum aecedentium animas Sponsus ad-
miratur absentis perfectionem, ob quam filix qua
pulchritudinem ejus contemplabautur, ipsam prz-
dicant beatam, εἰ concubinz el reguxe tanquam
diviniorem laudant. In quibus Sponsa quasi sub
splendidissimo tabernaculo existens appareat, el
Sponsus ea qux hic proponuntur ad czteros de
illa dicat. Anima enim de tenebris promicans cium
aurora primum comparatur, quia (unc recens
iucipit dies illucescere. Cum autem de mun/lo re-

ὡς ceAnrn, éxAexeh] ὡς ἡἤ-ιος., 00j60C ὡς teta». *
γμέναι; |

(95) Νόει τὴν Νύμφην ἀναχεχωρηχέναι τοῦ Νυμ-
φίου, τοὺς πολλοὺς αἰδουμένην ἐἑπαίνους * παρατιθεὶς
δὲ ταύτην τὰς τῶν ἄλλων τῶν προστεληλνθότων ψυχὰς
ὁ Νυμφίος, θαυμαςέτω τῆς ἀπούσης τὴν τελειότητα,
ἐφ᾽ col; ai Ὀεωροῦσαι θυγατέρες αὐτῆς τὸ χάλλοςν
µακαρίςουσιν αὐτήν ^ καὶ αἱ παλλαχαὶ xai BasD.ac-
σαι ὡς θυγατέρα αἱνοῦσιν * Eg' οἷς fj Νύμφη χαθάπερ
ἐπὶ σκηνῆς λαμπροτάτη γενοµένη φαινέσθω * καὶ τοῖς
ἑτέροις ὁ Νυμφίος, τὰ προκείµενα λεγέτω περὶ αὖ-
τος. HE προχύπτουσα γὰρ ix σχύτους φυχἠ. ὄρορφ
πρὼτον εἰκάξεται, διὰ τὸ ἄρτι ἀρχομένας ἡμέρας
χαταυγάδεσθαι ' ἐχχκύψασα ὃξ τοῦ κόσμου xal τῶν

Jusque mundanis emerserit, fit tanquam electa, id B ἐν αὐτῷ, γίνεται ὡς ἐχλεχτῃ σελένη τουτέστιν d)

cst plena luna, non habens in se partem qua a Sole
justiti:e non illuminetur. Citteruim. quia luna in
potestatem noctis posila est, ea vero qu:e perfecta
anima, vel macula rugis.jne carentes Ecclesie sunt
exemplo lun:e minime continentur; idcirco juxta
Isaiam 1*, erit luna sicut sol, lumen vero ejus ita
percellet, ut in stuporem cliam agantur inferiores,
tanquaui spectaculorum ejus οἱ ex cisdein operatio-
num multitudo mwquivalcat toti multitidini eorum
qua in hoc universo collocata sunt. Fortassis vero
ex eo quod intelligatur Verbum, eum ex qui sermo-
nibus est et rcrum omnium ordinem assumpsisse,
ligurcze rerum ordinatarum ipsi insita: faciunt ipsam
ad instar ordin.tarum in hoc universo virtutum.
Nili.—Coeleste ipsius vitx» institutum obstupe-
scentes amici sponsi percellebantur ct confitentur
^4tuporem suum actionum ejus aspicientes lucere
coram hominibus : ita ut omnia decenter et se-
«undum ordinem faciens composita sit acies, nibil
delicti, nihilque confusi iu se contineus. Pulchra
vero est ut una et electa ut. sol, quandoquidem
ta: in die quam in nocte versantes illuminat ,
unicuique s!atui prout commodum est utiliter sese
Aadaptaus. Coeterum sicut aurora quoque a statu
proprio per condesceusionem progreditur, non
4o!am semelipsam ostendens iis qui illam totam
Nidere noa poterant, sed per partes promicans
pro ratione facultatis intuentium, οἱ sicut aurora

. pie, οὐδὲ συγχεχυµένον.

πανσέληνος, μῆ ἔχουσα ἓν ἑαυτῇ µέρος ἀφώτιστον
τοῦ τῆς δικαιοσύνης ἩἨλίου. 'AXA' ἐπεὶ ἡ σελήνη εἰς
ἀρχὰς τέταχται τῆς γυχτὸς, οὐχ ἵσταται δὲ τὰ τῆς
ἁμώμου καὶ ἀσπίλου Ἐκκλησίας , χατά τὸ της σελἠ-
vns παράδειγµα, διὰ τοῦτο κατὰ τὸ παρ) Ἡσαῖᾳ,
ἔσται dj σελήνη ὡς ὁ oz xb δὲ φῶς αὐτῆς οὕτω
χα:απληχτικὸν, ὡς ἐκθαμθηθῆναι τοὺς ὑποδεεστέ-
pous* ἴσον δύνασθαι τῶν ἐν αὐτῇ θεωρηµάτων τὸ
πλτθος καὶ τῶν ix τούτων ἔργων, Op τῷ πλήθει
τῶν ἐν τῷ παντὶ τεταγµένων. Τάγα Cb ἓχ τοῦ νενοη-
χέναι τὴν ἐν τοῖς λόγοις τάξιν xal πάντων ἀνειληφέ-
ναι τὸν λόγον, τύποι ἐγγινόμενοι αὐτοὶ τῶν τεταγμέ-
νων ποιοῦσιν αὐτὴν εἶναι ὡς τὰς τεταγµένας iv τῷ
παντὶ δυνάμεις.

Νεί.λοι.. — Τὸ ἑπουράνιον αὑτῆς πολίτευμα χατα-
πλαγέντες οἱ φίλοι τοῦ Νυμφίου ἐθαμθίθησαν, xai
ὁμολογοῦσε τῆν ἔχπληξιν, τὸ φῶς τῶν πράξεων αὖ-
τῆς βλέπηντες λάμπον ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων
ὕπως πάντα εὐσχημόνως xal κατὰ τάξιν ποιοῦσαι
τεταγµένη ἐστὶ τῇ χαταστάσει, οὐδὲν ἔχουσα πληµ-
Καλὴ δέ ἐστιν ὡς σελἠ-
yn, καὶ ἐχλεχτῆ ὡς ήλιος * ἐπειδῆ xal τὰς Ev νυχτὶ
xai ἓν ἡμέρᾳ φωτίφει ἑκάστῃ καταστάσει τῶν ὠφε-
λουμένων προσφόρως ἁρμοζομένη * καὶ ὡς ὄρθρος δὲ
ἐκχύπτει τῆς οἰχείας ἕξεως συγχαταθατιχῶς * οὐχ
ὅλην δὲ αὑτὴν δξιχνύουσα τοῖς ὅλην ἰδεῖν οὗ δνναμέ-
νοις, ἁλλὰ μεριχῶς ἐχκύπτουσα πρὸς τὴν ἀναλογίαν
της τῶν ὀρώντων δυνάμεως χαὶ ἐχχύπτουσα ὡς

progrediens non sicut meridies, nec sicut splendor D ὄρθρος, οὐχ ὡς µεσημθρία οὐδὲ ὡς φέγγος ἡμερινόν ’

iiurnus, siquidem solari ralio perfrui necdum
poterant, sed caliginoso statu relicto, matutina ct
blandiori luce utebantur, ne vepentinus solaris
radii fulgor, oculum in tenebris versatum, ita su-
bito illuminatum Lxderet.

Apollinarii. — Qui et pro diversis facultatibus,
diversis rebus assimilatur. Nam habet quidem {αι
blanditiem, solis vero puritatem.

Philonis. — (Quandoquidem enim morte paula-

!* Ίνα, xxx, 30.

διὰ μὲν τὸ ἔτι τυγχἀνειν ἀγεῦύστοις τῆς ἁπολαύσεως,
δυναμένους ἡλιακῆς εὐθέως µετέχειν ἀχτῖνος * διὰ δὲ
τὸ παρεληλυθέναι τὴν ζοφώδη κατάστασιν, χοῄτοντας
ὁρθρινοῦ καὶ προσηνεστέρου φωτός ὥστε μὴ ἀθρόᾳ
ἡλιακῆς ἀκτῖνος αἴγλῃ χκαταλαμφθέντα ἁδ.κηθῆνας
τὸν ἓν τῷ σχότει ἑνόντα ὀφθαλμόν,
Αποι]ιναρίου.--- Καὶ χατὰ διαφόρους 65 δυνάµεις,
διαφόροις ἀπεικάζεται πρἀγµασιν * ἔχει γὰρ τῆς μὲν
σελήνης τὸ προζηνὲς, τοῦ δὲ ἑλίου τὸ χκαθαρόὀν.
Φίωρος. --Ἐπειδὴ γὰρ ὤφθη πρὺς μ'κρὸν τῷ

NOTA:.

* (95) Scholium hoc Origeni vindicat C.B.

|

l

[195

ifia, ὡς ἀγγέλοις γενοµένη ὁμοδίαιτος.

ύ,τα’. Elc κῆπον καρύας κατέδην' ἰδεῖν ày yev-
γήματι τοῦ χειµάῤῥου ' ἰδεῖν εἰ ᾖνθησεν ἡ ἅμπε-

Joc, εἰ ἤνθησαν al ῥόαι. ᾿Εκεῖ δώσω τοὺς μαστούς
pov coi: obx Erro ἡ ψυχή µου" ἔθετό µε áp-
para Αμιγαδάδ.

Ὡριγένους. — Κατά τι παράδειγµα οἱ δίχαιοι, x.
ς.λ. (94).

Nel.dov. —'H Νύμφη διηγεῖται ὡς χαταθᾶσα εἰς
χῆπον χαρύας πρὸς τοὺς ἐπ᾽ ἁμαρτήμασι παιδευοµέ-
ww, οὗ τῇ τυχούσῃ ῥάδδῳ, ἀλλὰ xaputvn, πολὺ τὸ
πιχρὺν ἐχούσῃ xal ἐπίπονον, ἰδεῖν τὸν ἀπὸ τῆς παι-
kx; χαρπὸν, ἰδεῖν ποῖον γέννημα γεωργοῦσιν. Οἱ ἐν
τῷ χειμάῤῥῳ τῶν πειοασμῶν καταλελειμμένοι, εὖ-
Ἱαρίσως φέρουσι τὰ τῆς παιδείας δεινὰ, f| δυσανα-
εχετοὺσι καὶ δυσφηµίας χαρποὺς ἀποδιδόασι τῷ {α-
pue, LÀ" οὗ τιμωρητιχῶς παιδεύοντι" ἰδεῖν εἰ
Ίνησεν ἡ ἄμπελος, ἢ ῥόα" οἱ Ex μεγάλων χατορθω-
piww διὰ ῥᾳθυμίας μικρᾶς, εὐχόλως ἁμαρτίχ
ἑόπες' καὶ εἰ ἤνθησαν οὗτοι οἱ παρελθόντες τὸ τοῦ
Ἱεμάῤῥου ἀνυ πόστατον ὕδωρ, μὴ παρασυρέντες πρὸς
βάφτµον ἔννοιαν ΄ εἶτά φησι, ᾿Πχεῖ δώσω τοὺς
μυτούς µου σοὲ ᾿ τοὺς ἔτι τὸ τῆς νηπιότητος ἔχον-
Ἡς Ἱάλα ᾿ ἵνα βελτιωθῶσιν ἀπὸ οἴνου τῆς σῆς διδα-
αιλίας. Καὶ ἀπεὶ ἐθελτιώθη ὀξέως, τὸ τάχος θέλουσα
kin τῆς peta6oXnc* Οὐκ ἔγνω, φησὶν, ἡ ψυχή
μυ, πῶς ἐγενόμην ἅρματα ᾽Αμιναδὰδ, τοῦ ἑρμη-
ποοµένου ἄρχων λαοῦ pov. Λελυθότος γὰρ ἡ μὲν
Ἠπιώδης ὑπέῤῥευσε παρελθοῦσα χατάστασις * ὄχημα
ἃ γέχονε τοῦ ἄρχοντος τοῦ λαοῦ µου, ὅς ἐστι Χρι-
Có; ἁμαξήλατον λοιπὸν τρέχουσα καὶ ἱππήλατον

| "b τῆς ἀληθείας ὁδόν - ταῖς ἁρματοτροχίαις ἔνση-

μεινοµένη τῆς ἀγαθῆς πολιτείας τὰ σύμθολα, καὶ
Ip» καταλιµπάνουσα τοῖς ὁδεύουσι τὸν βίον, πρεπού-
fh; θεοσεθεῖν ἐθέλουσα ζωῆς.

Φίλωνος. — Την Συναγωγὴν κῆπον καρύας παρὰ
| που Νυμφίου λελέχθαι φησἰν " Ένα ἡ ῥάδδος ᾽Ααρὼν
ἡ xaputvr* χαὶ τὸ κατέδην ἐν τὸ xatpip τοῦ πάθους,

εἰ ἤνθησεν dj ἄμπελος ἡ τῶν Ἰουδαίων, εἰ Ένθησαν ΄

€ ῥάαι, αἱ διαφόρως Ex αὐτῆς ἐπενεχθεῖσαι παι-
kiai- διὰ τὴν ἔξωθεν στύψιν͵ xat τὸν ἔνδον εἰρηνιχὸν
χαὶ τεταγµένον xapmóv.

Tov αὐτοῦ. — Εἶτά-φησιν ἡ Νύμφη, Ἐχεῖ δώσω
πὺς µαστούς µου col * τὰς δύο Διαθήχας τετελε-
iva; ἐν ἔργῳ καὶ, λόγῳ προσοίσω σοι: Οὐκ ἔγγω
ἡγυχή µου” iv ἀγνοίᾳ, φησὶν, ἥμην τὸ πρότερον,
ἃς c) ἔθετό µε ἅρματα ἡ τοῦ Πατρὸς εὐδοχία: οὕτω
Te Ἀμιναδὰ6 ἑρμηνεύεται: λέγει γὰρ Ἀθδαχούμ:
Ότι ἐπιθήσῃ ἐπὶ τοὺς ἵππους σου" xal ἡ ἱππασία
& πωτηρία. »

/ : S. 'Exlorpsps, éxletpepe, ἡ ZovAa6(tic : éxi-

^fegs, £xlotpeys * xal ὀνόμεθα £v cof.

" |sa. xx«, 96. '* Habac. int, 8.

f90 Ραιτο! t. XVII; col. 289.

COMMENTARLI IN CANTICA CANTIC,
lavávto ὡς σελήνη, xal ἀνανεοῦτσι τῇ ἀναστάσει ὡς À tim ἀοβοὶ
ἔλιος διὰ τὴν τῆς ἀρετῆς λαμπρότητα, θάµόους ἑστὶν

ΝυΤΑΙ.

1726
LU sicut luna, et innovatur resurrcctione
sicutsol'*, propter virtutis splendorem admiratione
digna est, utpote angelis facta contubernalis.
Ὕεκα, 10, 11. In hortum nucis. descendi videre
in genimina torrentis; videre si floruit vitis, efflo -
ruerunt mola punica. [bi dabo ubera mea tibi : non
novit anima mea. Posuit me currus Aminadab.

Origenis. — Fortassis secundum quamdam si-
militudinen justi sunt nuces, etc.

Nili. — Sponsa recenset quomodo descendit in
hortum nucis ad eos qui ob peccata castigabantur,
που qualibet virga, sed nucea qua multum habet
amaroris et molestiz, ad videndum fructum disci-

B plinz.. Quale nimirum germen excolant qui in

lorrente tentationum derelicii, discipline mole-
stias cum gratiarum actione sustinent ; vel iniquo
animo ferunt maledicta, quales inquam fructus
reddant ei qui medici et non vindicis more casti-
gat. Ad videndum an floruerit vitis et malum puzi-
cum, qui scilicel ex magnis prazclarisque facino-
ribus, propter parvas negligentias facile corri-
piuntur peccato : et an floruerint si. qui pertrau-
seuntes torrentis aquam intolerabilem minime ad
blasphemam distorquentur cogitationem. Deinde
ait: Ibi dabo ubera mea tibi, adhuc habentia lac
juventutis, ut et doctrinze tu: vino. emendentur.
Et quia celeriter emendationem acceperunt muta-
tionis celeritatem ostendere volens : | Non novit,
inquit, anima mea,qui evaserim currus Aminadab,
quod interpretatur princeps populi mei. Sensim.
quidem infantilis transiens effugit status, vehicu-
lum autem facta sum, principis populi mei qui est
Christus rhedariam in posterum et equestrem de-
currens -viam curruum orbitis insignitam probe
vilze institutionis symbola et vestigia relinquens iis
qui eo quo Deum decet cultu. vitam transigant.
Philonis. — Synagogam hortum nucis a Sponsa
nuncupari dicit. Ibi virga Aaron nuceo, ct in. eum
de-cendit tempore passionis videre si floruit vitis
Judaeorum, si floruerunt mala punica, qua sunt
disciplinze diversimode ipsi tradite, per extremam
astrictionem, et interiorem, pacificum ac bene

D ordinatum fructum.

Deinde Sponsa dicit : Ibi dabo ubera mea tibi,
duo scilicel Testamenta opere ac sermone perfe-
cta offeram tibi. Non novit anima mea. In igno-
ratione, inquit, versabar prius, donec Patris be-
neplacitum posyit me currus. Sic enim Ami-
nadab iuterpretatur : ait enin ad Habacuc ; « Quia
ascendes super equos luos, el equitalio tua sa-

ys !*. »

VEns. 12. Convertere, convertere, Sunamitis, €on«
vertere, convertere, ei videbimus in te.

1721 PROCOPII GAZ.EI ;
CAP. VII. Α ΚΕΦΑΛ. Z'.

VERS. 1. Quid videbitisin Sunamitide, que venit α’. Τί ὄψεσθε iv εῇ Σου.]αθίτιδι; Ἡ ἑρχο
sicut chori castrorum? ascendit enim ex lavacro ίαι- ycpol τῶν παρεμδο.ῶν * ἀνέδη γὰρ ἐκ τι
quam acies angelorum **. τροῦ, ὡς τὰ ἀγγε.λικὰ cáy para. ..

Philonis. — Alia lectio habet Odolamitis, id est $(Awroc. --- Ἑτέρα Υραφἢ O60Aopltic Ey
c. lestis : et videbimus Christum dicentem : « ἵπ- ἐστιν ἡ οὑρανία ' xal ὀψόμεθα Χριστὸν τὸν

habitabo in eis et énambulabo δν . « Ἐνοιχκέόω ἓν αὐτοῖς, xai ἐμπεριπατῆσω.)
Aquila et quinta editio, etc. Ὠριγένους.--- (95-96) ᾿Αχύλας χαὶ ἡ mépa
σις, x. τ.λ. (97).
Quid speciosi facti sunt gressus tui in calceamen'is Τί ὡραιώθησαν διαξήµατά σου ἐν oz.
filia Aminadab? σου, θύγατερ ᾽Αμιγαδάδ;

Sponsa profectus approbat, quos gressus vocat, (98) Της Νύμφης τὰς προχοπὰς ἀποδέ
in calceamentis autem evangelicis ait oraculis. φησι διαθήµατα ᾽ ὑποδήμασι δὲ, τοῖς βασ!λιν
Regressus porro quos gressus dixerat, Apostolus θεσπίσµασι * χαθόδους δὲ ἔφη τὰ διαθήµατο
vocat opitulationes, gnbernationes '*. Condescen- ὁ Απόστολος, ἀγτι]ήγεις, κυξεριἠσεις * o
dens au!em. iuferioribus subligare dicitur gressus B δὲ τοῖς ὑποδεεστέροις, ὑποδξδέσθαι λέγει τὶ
duwu ipis modo magis corporeo apparet. Ámina- — paza , σωματικώτερον αὐτεῖς φαινόµενος '
dab vero princeps sive dux, vel sponte offerens — 6X6 δὲ ἄρχων, Ίγουν ἡγεμὼν ἢ ἑκουσιαζόμ.
interpretatur cujus filia est Sponsa. Fuerit! autem μηνεύεται” οὗ θυγάτηρ ἡ Nüugn* εἴη o à
princeps qui dicil : Audi, filia, idem vero sponte ὁ λέγων, ἄκουσον, θύγατερ * 646b αὐτὸς Exov

offerens, si quidem omnia Dco sunt spoutanea. vog* ἐχούσια γὰρ πάντα Gro.
Nili. — Admohet ipsum emolumenti quod. ex- N&l.Aov. — ὰ πομιμνήσχουσιν αὐτὴν τοῦ

stitil ex condescensione cum iis qui ejus opera τοῦ γενοµένου &x τοῦ πρὸς τοὺς χργζόντο
indigebant , simu!que segnitiem cjus subinsinuant συγχαταθάσέως * ἅμα xax τὸν bxvov παρεµή
quando dicebat : Lavi pedes meos, quomodo inqui- ὅτε ἔλεγεν, Ενιψάμη» τοὺς πόδας µου, :
nabo illos? Nequaquam: utique speciosi facti fuis- — .4óv« αὑτούς; οὐκ ἂν ὡραιώθησαν δκαθηι
sent gressus ejus in calceamentis, nisi intempesti- τῆς ἐν ὑποδῆμασιν, εἰ μῆ τὸν ἄχαιρον ἐχεῖι
vam illam ignaviam solvisset congrua conclusione λύσασα, ὃν ἐπὶ λογίσμῷ συµφέροντι, xal E
et propter indigentium utilitatem a proprio statu µένη τῆς οἰκείας καταστάσεως διὰ τὴν τᾶ
exivissct. Nam quod ad illum dicitur est istius- |, νων ὠφέλειαν. Τὸ γὰρ πρὸς αὑτὴν λεγόµενι
modi : Cum, inquit, stans in loco sancto et soluto ^ τόν &az:v* Ἐπειδὴ, φτοὶῖν, ἑστῶσα "by. τότ
calceamento propter opis tux indigentes rursus — xal ὑπολυσαμένη τὸ ὑπόδημα 5:à τὴν τῶν
ipsum gestaveris, puros pedes inquinari sustinens; των “σου βοήθειαν, πάλιν ἐφόρεσα τοῦτο,
modo autem 'revertaris cum proficientibus simul τοὺς χαθαροὺς χαταδεξαμένη πόδας. bma
proficere apparens, idcirco apeciosi [acti sunt νῦν συγχύπτειν δοχοῦσα τοῖς προχόπτοι
gressus (ui, sicut cvangelizantium pacem *^, τοῦτο ὡραιώθη διαθήματά σου’ ὡς του
το αγγελιζοµένων εἰρήνην ἡγουμένον.

Vgns. 2 5. — Moluli (emorum similes torquibus, B'-z. Ῥυθμοὶ μηρῶν σου ὅμοιοι ὁρμίσ.
opus ΙΜαΝΗΙΠΙ artificis. Umbilicus tuus erater tor-.— 195 χειρῶν τεχνίτου. ὀμφα.όύς σου, xpa
malilis non deficiens misto. Venter. tuus acervus | vevtóc, μὴ ὑστερούμενος xpaja* xet.
frumenti vallatus ín. liliis. Duo ubera tua sicut θήμωνία σίτου πὲρραγμµένη £v xplvoic*
duo hinnuli gemelli capree. Collum. tuum sicut cto cov, ὡς δίδυμοι δύο γεθροὶ δορκἀδ
turris eburnea. Oculi tui tanquam. stagna in. Hese-— xnAóc σου ὡς πύργος &Aegártiroc* c

- bon ín portis filie multorum. Naris tua sickt turris σου ὡς «ἀέμνᾶι ἐν Ἰεσεθὼ», ἐν πύ.αις t
Libani prospiciens faciem. Damasci. Caput tuum p zo44ór * μυκτήρ ccv, ὡς πύργος τοῦ
super te sicut Carmelus, et plexus capitis (ui, sicut σκοπεύων πρέσωπον Δαμασκοῦ ' x&g

purpura Rex ligatus in transcursibus. ἐπὶ σὲ ὡς Κάἁρμη.-ῖος xal xAóxiov. χεφα
ὡς πορφύρα ᾿βασιβεὺς δεδεµένος àr :
μαῖς..

Nili. — Modulos femorum bene ordinatam $iAworvoc. — (99) Ῥυθμοὺς μηρῶν λέγε
vocat profieientium motionem : similes autem τακτον μὴν τῶν προχοπτόντων κχίνησιν *
sunt torquibus opus manuum artificis. Non enim slow ὀρμίσχκοις, ἔργον χειρῶν τεχνίτου'
elata mente aderat proflcientibus, sed humili et ἑπηρμένην qpovhuast συνΏν τοῖς προχι
instar torquis inclinata; quia vero hoc scite facie- ἀλλὰ ταπεινῷ καὶ συγχεχραμμένῳ δίκην ὁ

" Ephes. v, 96. '* Levit. xxvi, 12; Il Cor. vi, 10. '* Cor. σι, 28. *? Isa. 10, 7 ; lo.
NOTE.

(95-96) Anonyma in C. f. (98) Anonyma in C. D. et in C. V.
(97) l'atrol. t. XVII, col. 280, 281. (99) Scholium illud C. B. sancto Nilo

I2)

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1720

kà δὲ τὸ ἐπιστημόνως τοῦτο ποιεῖν Épyoo χειρῶν A'bat, dicitur opus manuum | artificis, Sed e! vis in-

τεχνίτου εἶναι λέγεται * χαὶ τὸ διανοητιχὰν δὲ, τὸ
κάντοτε Τεκληρωμένον, νοηµάτων τελείων χεχραμ-
µένων, «pb; τὴν τῶν µανθανόντων ἐπιτηδειότητα :

' πᾶσαν δὲ τετορευμένην ἔννοιαν αἰσχρὰν, ὀμφαλός

ἐστι τορεντὸς, οὐχ ὑστερούμενος χρᾶμα ' fj δὲ τῶν
Δείων βρωμάτων δεχτικἣ xoa μὲν τοῦ τροφίµου
τὸ εὐανθὲς ἔχουσα, θηµωγία σίτου περφραγµέγνη &v
χρίνοις λέγεται ' τάχα δὲ xax dj ἁμέριμνος διάνοια,
χαὶ την βασιλιχὴν μορφὴν αἰτοῦσα, θηµωνία ἑἐστὶ
αἴτου πεφραγµένη ἐν χρίνοις' ὁ 6E τράχηλος, ὅτε
μὲν ἐπὶ ταπεινορρωσύνης ἐπῃνεῖτο, ὁρμίσχος ἑλέ-
Ἱετο ^ ὅτε δὲ τοῖς πολεμίοις ἣν ἁπρόσιτος, πύργος

. Δαθίδ. vov δὲ πύργος ἐλεφάντινος λεῖός τις (uv, xal

”21------.--οοκ

μηδὲ µίαν ἔχων ἀντιλαθὴν, xal πᾶσι πτηνοῖς καὶ
ἱρκετοῖς ἁπροσπέλαστος, ἡλίῳ µόνῳ βατός ' τοιοῦτον
Ἱὰρ τὸ εὐσεδὲς φρόνημα, οὐ πάθεσι καμπτόµενον,
e) δόγµασιν εἶχον αἱρετιχοῖς, ἀλλὰ µόνῳ Χριστῷ

| ἑναχείμὲενον xal τὸ θεωρητιχὸν δὲ ix πολλῆς µα-

Mist; βελτιωθὲν, λίμναι εὐσεθῶν πλημμυρούσαις
*) τῶν ἑναρέτων λογισμους ὕδωρ παραθάλλεται.
ἘἙστεθὼν γὰρ ἑρμηνεύεται «Ίογισμοὶ ἓν πύλαις 0v-
vx); πολλῶν * ὅσοι γὰρ προφῆται xal ἀπόστολοι,
ουχώτων θυγάτηρ ἡ Νύμφη ^ xai ὁ μυκτὴρ δ᾽ αὐτοῦ
ὡς εὗργος τοῦ Λιδάνου σχοπεύων πρόσωπον Δαμα-
εκῦ, Ἶτις ἑρμηνεύεται, αἷμα πίνουσα. '0 οὖν xal
Wd πολιτεία ὑψηλὸς , xal δόγµασιν ἐπιθεθηχὼς
ἑρηγερωένηις, xal προγινώσχων τὰς προθολὰς
9 καθῶν, χαὶ τὰς ἐφόδους τῶν ἑναντίων δυνά-

Κων, xai thv δυσωδίαν αὐτῶν εὐχόλως ἀντιλαμθα- σ

γόμενος, pguxtho bot τῆς Νύμφης” αὑτὸς σχο-
αιύων τὸ πρόσωπον Δαμασχκοῦ, καὶ thv προσ-
(b. ὡς χεφαλὶν τοῦ ὕφεως φυλαττόμενος: τῷ
Καρμήλῳ δὲ τὴν χεφαλὴν αὐτὸς ὡμοίωσεν, ἐπειδὴ
xmgaAf ἐστι τῆς Ἐχχλησίας ὁ Χριστός. '0 δὲ Κάρ-
Κηλος τῶν προφητῶν ἣν ἑνδιαίτημα τῶν περὶ τῖς
χεφαλῆς μαρτυρούντων, καὶ τῷ πλοχίῳ τῶν λόγων
τῶν βασιλικῶν, τὸν παραδραμεῖν ἐπειγόμενον δε-
εμούντων ^ ὅταν γάρ τις χλευάζων τὰ πάθη τοῦ
χῥιστοῦ παρατρέχη τὸ δόγµα ὡς μωρὸν xal χλεύης
ἔξιον" εἶτα ᾧ μὴ πέπονθεν ἔχαστον εὕρῃ μηνύματι
προφητικῷ μαρτυρούµενον, ὡς σπαρτίῳ δεσµού-
ενος, τῷ Oclp λόγῳ παραμένει οὐχ ἰδιώτου τάξιν

ἔχων, ἀλλὰ βασιλέως λαχόντος αἰώνιον βασιλείαν

οὑρανῶν xal πόλεως ἀπορθήτου τῆς ἄνω Ἱερουσα-
Hia * χαὶ οἱ τοῦ Χριστοῦ δὲ λόγοι διδάσκοντες τὰ οὖρά-
"3, χαθάπερ πλοχῇ τὸν παρατρέχοντα δεσμεύουσιν.
Ὡριγένους. — Πολλαχοῦ τάττει τοὺς μηροὺς ἐπὶ
f Γενέσεως fj Γραφὺ, x. τ. λ. (1).
Κυρί1.1ου. — Τεχνίτην δὲ τὸν Δημιουργὸν ὀνο-
Mt Χριστός ὡς γὰρ ὑπήχκοος Υέγονεν, οὕτως ἡ
Ἑκλησία.
$Aeroc. — Δηλοϊ δὲ τὸ τεταγµένον καὶ ἡρμ.-
iivoy xat ἁδιάλυτον τῆς παρθενίας, ἓν ᾗ ὁ τεχνίτης

, ὑργάσατο τὸν vabv ἑαυτῷ.

Kvpl A Aov. — Λέγει δὲ χαὶ τὴν σωφροσύνην αὐτῆς

telligendi semper perfectis referta erat cogitatio-
nibus et pro dicentium -eapacitate temperatis.
Omnis porro detoruata cogitatio turpis umbilicus
est tornatilis non deficiens misto. Venter vero
divinorum ciborum capax, una cum nutrimento
suaveoleujiam continens dicitur acervus frumenti
vallatus in liliis. Fortossis vero etiam mens expers
curarum ac regiam formam postulans acervus
frumenti sit valiatus in liliis. Collum autem quan-
doquidem ab humilitate laudabatur, torques dice-
batur ; quaudo vero hostibus erat inaecessum,
turris David : punc autein turris eburnea, quod ct
levis sit nec ullain ansam habeat, et volucribus
serpentibusque inaccessa, unico soli pervia sil.

D j;tius modi enim est sensus pius, non passionibus

inflexus, neque doctrinis lireticis cedens, sed
soli Christo addictus. Quin et facultas meditandi
multa doctrina emendata, stagnis Esebon cum
probarum cogitationum aquis exundantibus, com-
paratur. Esebon enim interpretatur cogitationes ,
in portis filia multorum : quot enim suut pro-
plhetz et apostoli, totidem: filia est Sponsa. Sed
et nares ejus sicut turris Libani prospiciens faciem
Damasci, quod interpretatur. sanguinem bibens.
Qui igitur et vivendi ratione sublimis, et colleciis
doctrinis praestans, passionum quoque impres-
siones atque adversariarum pracognovit insultus
potestatum, earumque | fetorein facile percipit,
ipse naris est Spons:x prospiciens faciem Dan;asci,
et incursum quasi caput serpentis observass. Car-
melo autem caput ejus assimilavit, quandoquidem
Ecclesi» eaput Christus est. Carmelus vero hospi«
tium. erat prophetarum, testinionium de capite
perhibentium c4 pratercurrere satagentem rega-
lium sermonum plexu illigantium. Quando eniin
quispiam passiones Christi irridens tanquam stul-
tum ac risu dignum hoc dogma pratercurrit, de-
inde singula qua perpessus est prophelica iusi-
nuatione testificata repererit, divino sermone
quasi funiculo illigatus permanet, non idiote
ordinem tenens, sed regis sternum coelorum
reguum sortiti, et inexpugnabilis civitatis supern:e
Jerusalem. Quin et Christi sermones coelestia do-

D centes ad instar nexus prater currentem irretiunt

vinciuntque.

Origenis. — Scriptura si» pe femora ponit in Ge-
nesi, ete.

Cyrilli. — Artificem autem vocal crentorem
Cliristum : sicut enim ipse factus est obediens, sic
€t Ecclesia.

Philonis. — Declarat autem ordinationem et
aptitudinemn, atque indeficientiam virginitalis, in
qua artifex ipse sibi templum fabricatus est.

Cyrilli. — Dicit autem illius temperantiam atque

NOTA.

il) Patrol. 1. XX1l, col. 381.

1731

PROCOPII GAZ£EI

1732

subjectionem : animam quidem ipsius fidei, corpus Α καὶ τὴν ὑποταγὴν ^75 ψυχῆς ταύτης ὑποτεταγμένης

vero temperautiz subditum.

Origenis. — Ad umbilicum autem seu craterem.

sapientia invitat dicens, ctc.

Cyrilli. — Declarat autem ejus sacerdotium di-
cens ; Non deficiens misto, videlicet Christi san.
guine : hic enim sacerdotibus in manibus est.

Philonis. — Scd et congregatio multitudinis
qui? animarum consensione munita est, liliis sua-
veolentibus Dei oraculis assimilatur. -

Origenis. — Lilia quoque fuerint flores gratize
Dei e uiedio spinarum hujus vitz collecti.

Cyrilli. — Collum autem ejus Christi diaconos

τῇ πίστει, τοῦ δὲ σώματος τῇ σωφροσύνῃ.

"Opryévovc. — Ἐπὶ τὸν ὀμφαλὸν δὲ τὸν χρα:ηρα
ἡ σοφία συγχαλεῖ λέγουσα, x. τ. λ. (2).

Kvpl.AAov. — Δηλοῖ δὲ xaX τὸ ἱερατεῖον αὐτης λέ-
γων' M ὑστερούμεγος χράµαει, δηλονότι τῷ τοῦ
Χριστοῦ αἵματι.' τοῦτο γὰρ τοῖς ἱερεῦσιν ἐν χερ-
aiv.

Φ/.Ίωνος. — ᾽Αλλὰ xal ἡ συναγωγὴ τοῦ πλήθους
fj ἐξ ὀμονοίας, πἐφραχται χρίνοις τοῖς εὐωδέσι λο-
γίοις τοῦ θεοῦ. -

Ώριγένους. — Κρίνα 5' ἂν εἴη xal τὰ ἄνθη τῆς
χάριτος τοῦ Θεοῦ, ἃ συνελέξατο ἀπὸ µέσου τοῦ βίου
ἀχανθῶν..

KvplAAov. — Τράχηλον δὲ αὐτῆς, τοὺς διαχόνους

vocat, qui Christum Ecclesie caput gestant. Ge- B τοῦ Χριστοῦ λέγει, διὰ τὸν Χριστὸν βαστάζειν τῆς

δίαηί enim sanctum ejus corpus in conscientia
pura mysterium ipsius confitentes, quamobrem
eburueum dixit, quales Paulus diaconos ait : « Pu-
dicos, non vino multo deditos **. »

Origenis. — Turres autem vocati sunt, elc.

Phiionis. — Quiu el vis intelligendi ejus piis
cogitationibus repleantur. Esebon enim interpre-
tatur cogitationes. |

Cyrilli. — Stagnis autem assimilat oculos in-
tellectuales : flumina enim commorantur in. ven-
tribus eorum qui Verbuin excipiunt.

Origenis. — Qui autem puram habet exspiratio-
nem, etc.

Vgns. 6, 7. — Quam pulchra et quam suavis facta
es : charitas in deliciis tuis. [σε magnitudo tua :
similis facia es palma, et ubera tua botris.

Philonis. — Plexus autein capitis floridam Eccle-
sia multitudinem designat ad ornatum Sponsz
dilectione plexam. Hic porro plexus sicut purpura
diclus est, quia multitudo ista Christi sanguine
tincta est; εἰ veluti regali vestimento undique
amicta nempe ornatus multitudinis sacro sanguine
tinctus est, sicul rex in pompis purpura indutus.
Coronatus eaim mortis victoria virtutes exuens
Lriumphavit.

Cyrilli. — Vel etiam aliter vinculum dilectionis
populorum ait adducere ad regale sacerdotium.

Hec adhuc dicit Sponsus admirans in melius D

comimutationem, elc.

Nili. — Fortassis quidem nomen ilii imponit a
charitate,qua pulclira facta sit, dicens ipsam quoque
suavem factam in deliciis : in divinis enim sermo-
nibus deliciz ac pulchritudo splendidiorem osten-
dunt et conversationem reddunt. suaviorem. For-
tassis vero beatam ejus pulchritudinem admiratur.

3! [ Tim. m, 8.

Ἐκχχλησίας τὴν xeqaMv* βαστάζουσι γὰρ αὑτοῦ
τὸ ἅγιον σῶμα, Ev χαθαρᾷ συνειδήσει, ὁμολογοῦντες
αὐτοῦ τὰ μυστήρια διόπερ ἐλεφάντινον εἴρηχεν,
ὁποίους ὁ Παῦλός φησιν διαχόνους, « Σεμνοὺς, uh
οἵνῳ πολλῷ προσέχοντας. »

Ὡριγένους.--- Πύργοι δὲ ἐχλήθησαν, x. τ. λ. (3).

ΦίΊωγος. — Αλλά xai τὸ διανοητιχὸν αὐτῖς πε»
πληρῶσθαι, φησὶν, εὐσεθῶν λογισμῶν ΄ Ἐσσεθὼν
γὰρ ἑρμηνεύεται «ἑογισμοί.

(4) Απειχάζει δὲ λίµνας τοὺς νοεροὺς ὀφθαλμούς'
π;ταμοὶ γὰρ ἀναθλύζουσιν Ex τῆς κοιλίας τῶν δεχο-
µένων τὸν λόγον.

Ὠριγένους. — Ὁ δὲ καθαρὰν ὄχων τὴν διαπνοὴν,
κ. τι ^. (5).

c', &. Tí ὡραιώθης καὶ τί ἡἠδύνθης, ἁγάπη ἐν
τρυφαῖς cov! τοῦτο μέγεθός σου ὠμοιώθης tg
φοίνιχι, καὶ οἱ µασθοί σου τοῖς βότρυσι.

Φίλωνος. — IlAóxtov δὲ τῆς χεφαλῆς, πολυάνθιον
T2100; τῆς Ἐκχλησίας δηλοῖ, τῇ ἀγάπῃ πεπλεγµένον
εἰς χόσμον τῆς Νύμφης. Ὡς πορφύρα δὲ τὸ πλόχιον
εἴρηται, διὰ τὸ βεθάφθαι τὸ πληθος ἐν αἵματι Xpte
στοῦ * xal τοῦτο χαθάπερ ἐσθῆτα περιθεδλῆσθαι βα-
σιλιχὴν, Ίγουν ὁ χόσµος τοῦ πλήθους ὁ βαφεὶς τῷ
ἁγίῳ αἵματι, ὡς víxp ἑθριάμθευσεν ἀπεχδυσάμενος
τὰς ἀρχάς.

KvplAAov. --- Ἡ xaX ἄλλως, σύνδεσμον τῆς τῶν
λαῶν ἀγάπης ἄγεσθαι φησὶν εἰς βασίλειον ἱεράτευμα,

Ὠριγένους. — "Ότι ταῦτά φηειν ὁ Νυμφίος
ἀποθαυμάζων αὐτῆς τὴν ἐπὶ τὸ χρεΐττον µεταθο-
Mv, x. τ. X. (6).

Νεἰ.Ίου. — Táya μὲν ὄνομα αὐτῷ διατίθεται,
τὸ ἀγάπη, ὡραιῶσθαι λέγων αὐτὴν Ev. ταῖς τρυφαῖς.
Ἡ γὰρ ἓν τοῖς θείοις λόγοις τρνφῇ, xal τὸ χάλλος -

Ἰφαιδρότερον δειχνύει, χαὶ τὴν συνουσίαν ἠδίω ἐργά-

ζεται’ τάχα δὲ τὸ µαχάριον αὑτῆς χάλλος θαυμάζει o7
ἐν δὲ τὸ µαχάριον αὐτῆς χάλλος θαυμάζει ’ kv δὲ

NOT £.

2) Patrol. t. XVIM, col. 981.
€) Patrol. t. XVII, col, 981.
(4) S. Cyrillo in C. B. ascribuntur.

(5) Patrol. t. XVII, col, 981, 984.
(6) Patrol. t. XVII, col. 2845.

1133

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

΄

1194

ταῖς τροφἀῖς αὑτῆς, αὔθεσθαι την ἀγάπην λέχει. A In. deliciis porro illius augeri charitatem asserit.

Διὰ δὲ τοῦ ἑξῆς δηλοῖ τὸ ἐπὶ λόγοις σωματιχοῖς
ταύτῃ ἐρπρδισμένον ὄὕψος τῶν ἀρετῶν' ἀναγχαίως
δὲ xai οἱ μασθοὶ αὑτῆς τοῖς βότρυσιν ὁμοιοῦνται,
διὰ την χατὰ θεὸν ἀγάπην συνδεδεμένοι ' τέως ot
τοὺς μασθοὺς ἀπογαλακτώδους πιότητος εἰς pzst-
τώδη µεταθεθλγχέναι ἡἑδονὴν λέγει. Πλεῖον γάρ τι
μετ) ὀλίγον αὐτῆς µαρτυρήσει ἀπὸ ταύτης τῆς xa-
ταστάσεως ἐπὶ τὸ μεῖζον προχόφασιν.-

Κυρ 1ου. — Η καὶ ἐν τρ» σου, τῇ ἀγάπηῃ
6ου, διὰ τό τινα καὶ αὐτῶν τῶν διχαίων νοµίζεσθαι
τοῖς δὲ βότρυσιν ol μασθοὶ ἀπεικάζονται * τοῖς ἔχουσι
τὴν πνευματικῆν εὐφροσύντν.

Ὡριγέγους. --- "Hyouv τὰ νοήµατά σου, φησὶν,

τορὀφιμά τς xal πότιμα, xai οὐδαμῶς opgaxi-

Qovta.
"éí.koroc. — "H τοῖς τῶν φοινίχων ἀπειχάζονται

Ἱβότρυσι πρὸς τὸ εὐῶδές τε xat πεπληθυσμένον.

η’, θ’. Εἶπα᾽ ΑἈναθήσομαι ἐν τῷ φοίγιχκι κρα-
τήσω τῶν ὕψεων αὐτοῦ ΄ καὶ ἔσονγται δἡ μασθοί
σου ὡς βΡάτρυες ἁμκέ.ου ' xal ὀσμὴ puróc σου ὡς
p4a* xal AdpvyE ὡς οἶνος ἀγαθὺς, πορευόµεγος
τῷ ἀδε1ριδῷ uev εἰς εὐθύτητα ἱκανούμενος ér
χε1εσί μον ὀδοῦσυ'. |

ΦέΊωγος. — 'Ex προσώπου δὲ xou Νυμφίου νοού-
µενα δηλοῖ ΄ ὡς ἐὰν χιατήσῃ τοὺς διχαίους ὁ Ku-
ος, ἅπτωτα τούτων μένῃ τὰ Ddm* xai ὡς βότρυες
ῥλιδέντες εὐφροσύνης olov προχέουσιν ' οὕτως ἐν ταῖς
θλάεσι εὐφραίνουσιν οἱ δίχαιοι τὸν Χριστόν. ῥὶς δὲ

αὖτις ὁ ᾽Απόστολος γεγονὼς εὐωδίας ὀσμὴῆ τῷ Χρι- C

στῷ ὡς piov, βρῶσιν παρέχων xal πόσιν τῶν τοῦ

Χριστοῦ μυστηρίων.

Ὡριγένους (0').---᾽Απεικασθεῖσα qotvtxt, x. $. A41).

(8) "Execóff ἐπαπορητιχῶς ἔλεγεν 6 Νυμφίος: τί
ὡραιώθης καὶ͵τἰ ἠδύγθης, καὶ τὸ μέγεθός σου
ὠμοιώθη τῷ φοίνιχε, τὴν αἰτίαν τοῦ πρὸς ὕψος
ἱχτεταχέναι ἑαυτὴν λέγει’ ἐπειδῇ Υάρ,φησιν, σὺ ὁ
Νυμφίος colvi& εἶ, παραπεφύτευμαι δὲ κἀγώ σοι τῷ
golvixt, τῷ σῷ Oder ἀναθαίνουσα , εἰχότως ὑψοῦμαι,
ἐγγίσαι τῷ od ὕψει ἐπιθυμοῦσα, ἵνα χρατήσω τοῦ
ο) ῦφους, xal γένωμαι µιμουµένη σε, ὅπερ el σὺ
tj ἀπραξία tr; φύσεως ’ διὰ τοῦτο γὰρ κατέθης ἵνα
ἐγὼ ἀνέλθω χαὶ ἴδω τοὺς cou, μασθοὺς, ὡς βότρνας
τἷς ἁλτθινῆς ἁμπέλου, ποτίζοντας ἐὰν θλασθῶσιν

Per praepositionem vero ín, declarat in verbis cor-
poris hujus stabilitam esse virtutum celsitudinem.
Czterum quoque necessario ubera ejus botris assi-
milantur, per Dei charitatam colligata. Demum
ubere quoque a lactea qualitate in. melleam volupta-
tem ail esse commutata, Sensim enim amplius
ipsis przebet testimonium ab hoc statu ad majo-
Fem prozotio.

Cyrilli. — Vel etiam in deliciis tuis, in charitate
tua, quia ipse quoque censetur esse aliquis justo-
rum. Porro ubera assimilantur botris spiritalein
lzetitiam continentihus, |

Origenis.— Nempe sensus tui, inquit, esculenti
et potabilis, et nequaquam acetosi sunt.

Philonis. — Nel palmarum botris assinilantue
pro sua [ragrantia et multiplicatione. ,

Vins. 8, 9. Dixi : Ascendam in palmam, tenebo
cacumina ejus : eL erunt nunc. ubera (ua sicut botri
vitis, et odor nasi tui sicut poma. El gullur. tuum
sicul vinum bonum, vadens fratrueli meo iu rectitu-
dinem, sufficiens labiis meis εἰ dentibus.

Philonis. — Qux autem ex. persona Sponsi in-
telliguntur, significant quod sicut si tenuerit justos
Dominus, eorum cacumina mauent. inconcussa, et
ut botri contriti lzetiti:e vinum profundunti, sic in
tribulationibus justi Christum Ltificen:, nasus
autem ejus Apostolus effectus est in. odorem sua-
vitatis Christo **, tanquam pomum quoque escom
ac potum prabens mysteriorum Christi.

Assimilata palimz, etc.

Aii. — Quoniam addubitanter Sponsus dixerat :
Quam pulchra et quam suavis facta es : et. magni-
(«do (ua similis [acta est paling, causam dicit ob
quam in altum sese extenderit : Quia enim, inquit,
tu, Spouse, palma es, ego autem tibi quoque pal-
mi complantata sum, (iua celsitudine ascendens
merito exiollar ad tuam altitudinem accedere desi-
derans, ut tencai tuam sublimitate et illud in te
imiter, quod tu naturz dignitate exsistis. Propter-
ea enim descendisti, ul cgo ascenderem, el vide-
rem ubera tua tanquam botros vere vitis, cum

εὐφροσύνην, τοὺς τὰ αἰσθητήρια Ὑεγυµνασμένα D confracti fuerint. lzetitia potantes cos qui sensus

ἔχοντας * εἰς τοῦτο γὰρ ἀπὸ τῆς νηπιότητος ἔφθασαν,
xav ὀλίγουν προχόψαντες, χαὶ τῆς ὁσμῆς τῶν ῥινῶν
6ου ἀντελάδοντο ὡς µήλων, τὴν τῆς θεότητος εὐω-
ξίαν, ἓν τῷ ἀνθρώπῳ νοοῦσα" fjv χεκρυμμένην διὰ
της ῥινὸς ἀναπέμπει τὸ ἆσμα Παλαιᾶς καὶ Néa; Γρα-
qs. Καὶ AápvrE σου, qnoi, ὡς οἶνος ἀγαθός ' ὁ
εὐθύνων πρὺς σὲ τοὺς ἀφεστηχότας σου λέγος ᾿ lxa-
Yo; kv χείλεσι xal ὁδοῦσιν, oux ἐν τῇ γεύσει µόνον,
ἁλλὰ χαὶ ἐν τῇ χρήσει τὴν ἱκανότητα παρέχων * χείλη

5 Ephes. v, 2.

habent cxercitatos. Ad hoc enim a juventute sen-
sim proficientes pervenerunt, et odutem narium
tuarum susceperunt tanquain pomum suavem, di-
vinitatis odorem in bomine absconsum per nasum
percipiens, nova ac veteris Scripture halitum
emittit. Et guttur tuum, inquit, sicut vinum bonum,
dirigens ad te illos qui defeceraut. Sermo tuus
sufliciens in labiis atque dentibus , non solum in
gustu, verum etiain. in usu sullicientiam prabeus.

NOTE.

(00) Anonyma in C. B.
(4) Patrol. t. XVII, col. 284.

Ld

(8) Anonyma in C. V.

1128

PROCOPII GAZ £I

1106

Labia namque gustum, dentes vero uberem fruitio- Α yxp τὴν γεῦσιν, ὀδόντες δὲ την πλουσίαν ἁπόλαυ»σ.ν

' nem denotant. Si autem Sponsus haec Sponsa dicat,
plurima quidem similiter dixerit ; illud vero Dixi 2
Ascendam, etc.,est istius modi quale est Christi
Domini gratiis omne studium humanuni vincentis,
non ut Jam teneat, et. attingat. et. apprehendat,
sed ut ascendere et eminere ct altitiídine przvalere
intelligatur. Quantumcunque enim vis humana
retiibutionibus Dei magnificentiam conota fuerit
adiequare, et probarum laboribus actionum prz
cedentes gratias exsolvere, omnino immensis Dei
beneliciis superata succuibet.

γεας. 10. Ego fratrueli meo, et super me conver-
sio ejus.

δηλοῦσιν. Ei δὲ ὁ Νυμφίος ταῦτα Aévec τῇῃ ΝΡμφῃ, τὰ
μὲν πλεῖστα εἴρηται ὁμοίως τόδε Elxa* Ἀναδήσομαι
χαὶ τὰ ἑξῆς, totoüzov* ὡς τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ vt-
κῶντος πᾶσαν τὴν ἀνθρωπίνην σπουδὴν ταῖς χάρισιν
03x ἐπὶ τοῦ χρατῖῆσαι, ἐπὶ τοῦ ἄγασθαι δὲ f] δράξα-
σθαι’ ἐπαναθῆηναι δὲ xal ὑπερχύφαι xal πλεονε-
χτῆσαι. τῷ Όψει νοουµένου. Ὅσον γὰρ ἂν ἐχταθῇ δύ-
ναµις ἀνθρωπίνη περισωθῆναι ταῖς ἁμοιθαῖς φιλο-
νειχοῦσα, τῇ µεγαλοδωρεᾷ, xal πόνοις χατορθωµένων
ἑκχτίσαι τὰς προὐπηργμένας χάρ'τας, Ἱτττθίσεται
πάντως, ταῖς ὑπερθαλλούσαις νιχωµένη τοῦ θερῦ
εὐεργεσίαις.

v. Evo τῷ ἀδε.φριδῷ µου" ἐπ pé v) ἐπιστροφὴ
αὐτοῦ.

Nili.—Tertio igitur ad Ipsum ait apponens illud : B — wer16,, -- "Ex τρίτου τοίνυν τὸ αὐτὸ, φηαὶν,

Super me conversio ejus, quasi dicat : Quoniam ego
memetipsam illi addixi, persuasum habeo quod
licet inodieum abstraetus fuerit ad oves quae pe-
rierant domnus Israel, ad me deuuo convertetur.

Cyrilli. — Vel quoniam ego confessionem illi
offero, ad me etiam conversio ejus in. secundo ad-
ventu, vel a populo Judieorum.

Philonis. — Vel etiam agrum vocat hunc mun-
dum, castella vero Ecclesias, vites autem animas
frugiferas. lllud vero diluculo surgamus, id est
ignorantiam expulimus : florere autem vineam id
e$t priedicationem : propaginem vero vocat imn
baptismate dealbatos. Loquitur autem ad Ecclesias
vel fi ielium animas, vel etiam videtur in ubertate

confidere, sed sibimetipsi judicium minime tri-

buere.

Origeiis. — Est sermo jam perfecte, quoniain
nullibi omnino quietem ullam reperiet, quocunque
se converterit, sicut apud me.

Vrns. 11, 12. Veni, [ratruelis mi, exeamus inagrum,
requiescamus in casiellis. Diluculo surgamtüs in vi-
neas, videamus si floruit vitis, floruit propago, flo-
ruerunt mala punica.

Origenis. — Pro inferioribus Spousa interce-
dit, etc.

Nili: — Α corporea specie spiritalem describit,
agruin et villas, ac matutinuni ad vineas egressuim

προσθεῖσα τὸ bm ἐμὲ ἡ ἐπιστροφῇ αὐτοῦ ἀντὶ τοῦ,
En ἐγὼ ἀνεθέμτν αὐτῷ ἐμαυτὴν, πἐπεισµαι ὅτι
xiv περισπασθῇ μικρὸν ἐπὶ τὰ πρόθατα τὰ ἆπο-
λωλότα ofxou Ἰαραὴλ, ἐπ᾽ ἐμὲ ἐπιστρέψει.

KvplAAov. — Η ὅτι ἐγὼ τν ὁμολογίαν προσ-
άγω, καὶ ἐπ ἐμὲ ἡ ἐπιστροφὴ αὑτον' f) iv τῇ
παρουσία τῇῃ δευτέρα, f| xal ἀπὸ τοῦ λαού τῶν
Ἰονδαίων.

ΦΙ.Ίωγος.--- "H καὶ ἀγρὺν τὸν χόσµον χαλεῖ, χώμας
δὲ τὰς Εκκλησίας, ἀμπελῶνας δὲ τὰς εὐχάρπους φυχὰς,
τὸ δὲ, ὀρθρίσωμεν, την ἄγνοιαν ἀπελάσωμεν' ἀνθῆσαι
δὲ ἄμπελον τὸ χήρυγµα, τὸν χυπρισμὸν δὲ τοὺς
λευχαυθέντας àv τῷ βαπτἰσματι' πρὸς δὲ τὰς Ἐχ-
χλησίας ?| τῶν πιστῶν τὰς φυχὰς, εἰ καὶ φαίνεται
ἐπὶ χαρποφορἰαν θαῤῥοῦσα, ἀλλὰ τὸ χρίνειν οὐκ
ἁ ποδίδωσιν ἑαυτῇ.

ΟΏριγένους.--- Τελειωθείσης 6 λόγος, ὅτι μηδαμοῦ
παντοδαπη ἀνάπανσιν εὑρήσει, ὅπου ἑαυτὸν ἐπιστρέ-
6ει ὡς παρ) &pol.

ια’, ιβ «Ἐ.θὲ, ἀδελφιδέ µου * ἐξέ.ῖθωμεν εἰς ἅ]-
póv * αὐλισθωμεν ἐν κώὠμαις * ὀρθρίσωμεγ εἰς ἁμ-
a&£Aovac * ἴδωμεν εἰ ᾖνθηδεν ἡἄμπε.ος, ἤνθησεν
ὁ χυπρισμὸς, ἤνθησαν αἱ ῥόαι.

Ὡριγένους. — Περὶ τῶν ὑποδεεστέρων dj Νύμφη
παρακαλεῖ, x. t. λ. (9).

Nel.lov. — Απὺὸ τῆς σωματιχῆς ὥρας διαγράφει .
τὴν πνευµατιχἠν * ἀγρὸν xal χώµας xat ὀρθρινὴν

Sponso proponens. Agrum itaque dicit hunc mun- p ἐπὶ τους ἀμπελῶνας ἔξηδον, τῷ Νυμφίῳ ὑποθεμένη”

dum, villa seu castella dici possunt Ecclesiz, vel
anima verbi capaces. Ilz: namque vites dicuntur,
οἱ mala punica florentia, quze sunt diverse hujus
virtutes, quaruu alie quidem per tribulationes
vinum vitis (act» suut : alie vero mala punica
propter spem patientia n:unitam. lbi porro iterum
promittit daturum se ubera qua transitum prebe-
ant ad perfectionem et a lactatione ad vini copiam.
Quin et nrandragoras ait dedisse odurem suum,
foriassis eos qui ex Christi imitatione bonorum
operum spirant suavcolentiain. Mandragora nam-

ἀγρὸν τοΐνυν qrol τὸν xospuov, χῶμαι δὲ δύνανται
λέγεσθαι αἱ Ἐκκλησίαι χαὶ αἱ χωρητιχαὶ τοῦ λόγου
Ψυχαί ' αὗται γὰρ ἄμπελοι λέγονται, xax ῥόαι ἀνθοῦ-
σαι διάφοροι ταύτης αἱ ἀρεταὶ, ad διὰ μὲν τῶν θλίφεων,
οἵνος γενόµεναι ἀμπέλου * αἱ δὲ τὴν ἑλπίδα δι’ ὑπομο-
νῆς ἀσφαλίζουσαι ῥόαι. Exc? δὲ πάλιν ἐπαγγέλλεται
δώσειν τοὺς μασθοὺς, ἐπὶ τὴν τελειότητα µεταθληθη-
σοµένους, χαὶ ἐπὶ οἰνότητα ἀπὸ γαλακτότητος΄ λέγει
δὲ καὶ τοὺς µανδραγόρας δεδωχέναιὀσµήν᾿ τάχα τοὺς
ἀπὸ µιµήσεως τοῦ Χριστοῦ τὸ εὐῶδες τῶν xaXov Ep-
γων πνέοντας ^ xol γὰρ 6 µανδραγόρας μιμεῖται τὸ ΄

ΝΟΤΑ.,

(9) Patrol. t. XVII, col. 284.

4

1131

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

11.9

τοῦ µήλου σχῆμα xal τὴν εὐωδίαν' τοιοῦτος ἣν Παῦ- A que pomi speciem ac suavem odorem imitatur.

Aog, ὡς µανδραγόρας xat' ἀμφότερα τὸ μῆλον Χρι-
στὸν μιμηύμενος. Εἶποις δ᾽ ἂν xal τοὺς συναναστάντας
Χριστῷ εἶναι µανδραγόρας, kx τοῦ τὴν ῥίζαν εἶναι
ὀνδρλείχελον, δι fic σηµαίνεται f νεχρότης καὶ ἐπὶ
θύραις δὲ ὄντα τὰ ἀχρόδρυα, εἰχότως καὶ ἀχολούθως
εὐαγγελίζεται νέα πρὸς παλαιοῖς τετηρη-χέναι λέ-
ἵουσα ἐπὶ θύραις γὰρ ὄντως xal πλησίον ἐν χεραὶ
τὰ ἁγαθὰ τῶν τῆς εὐαγγελιχῆς πολιτείας χαρπών *
φτοὶν οὖν, Πρὸς τῇ φυλαχῇ μὲν τῶν νέων παραγγελ-
µάτω», χαὶ τὰς παλαιὰς ἐντολὰς τετήρηχα.

Ἐκεῖ δώσω τοὺς μασθούς µου col.

T^i; γὰρπιστοῖς τὰ βάθη τῶν δύο Διαθηκῶν ἆποχα-
λύπτεται ^ ἐπαγγέλλεται τοίνυν τὰ ἐν ταύταις νοή-
pata τῷ Νυμφίῳ ἀνατιθέναι.

q', Οἱ µαγδρα]όραι ἔδωκωῳ' ἀσμήν.

Οἱ µανδραγόραι ὑπὸ γῆν οὑρανομόρφους ἔχαυσι
ῥίνας. Οἱ νεχρώσαντες οὖν ἑαυτοὺς διὰ Χριστὸν,
ἔδωχαν εὐωδίαν ἔργων ἀγαθῶν * f) οἱ νεχροὶ τῆς Χοι-
στοῦ παρουσίας αἰἱσθανόμενοι, «ro ἀἁναστάσεως δέδω-
xav τὴν ὀσμήν. |

Καὶ ἐπ] θύραις ἡμῶν πάντα τὰ ἀκρόδρυα ' νέα
αρὸς πα.λαιὰ, ἀδεΊφιδέ µου, ἐτήρησά σοι.

Τὰ ἤδη χαρποφοροῦντα πρὺς ταῖς θύραις φτοίν
ἑηλοῖ δὲ τοὺς χατὰ τὴν Παλαιὰν xai Νέαν ἀνθοῦντας.

Φ/Ίωνος. — Ἔγουν χεῖσθαί φησιν ἐν τοῖς αἰσθη-
τηρίοις ἡμῶν τὰς ἀρετὰς xol χαχίας * καὶ ὅτι τὴν
Παλαιὰν f, Καινὴ Διαθήχη ἐπισφραγίζει.

ΚΕΦΑΛ. H'.

α’. Tíc δώσει, ἀδελφιδέ µου, 0n Adtorca μασθοὺς
μητρός µου ;

(10)Tz; ἄνω Ἱερουσαλὴμ, φησὶν, fic σύμδολον ἡ
ἐπὶ ης χειµένη, ῥεούσης γάλα xal μέλι, ἓν ᾗ βού-
λεται τῷ Νυμφίῳ συνεστιᾶσθαι * γάλα δὲ νῦν, ἡ ἄλο-
Ίος καὶ τρυφητικὴ τρο»ρή.

Κυρία.1ου. ---᾽Ἁγιάζεται τοίνυν f) τρορὴ τῆς Νύμ-
qnc, συνευωχουμµένου Χριστοῦ. Έχουν εὔχεται τὴν
ἐπιδημίαν τοῦ Σιυτῆρος εἰς την Ἰουδαίαν fj Ἐχχλτσία
Ἰενέσθαι, χατὰ πρόὀνοιαν τοῦ διδόντος αὐτὸν τοῖς àv-
θρώποις, ἵνα θηλάσῃη τὴν Θεοτόχον.

Φίλωνος. — Ἐν γὰρ τοῖς ἀρτιγεννήτοις ὑπὸ τοῦ

Talis erat Paulus, qui tanquam mandragora in
utroque Christum imitabatur. Dixeris quoque illos
qui s?mul una cum Christo resurgunt esse man-
dragoras, eo quod radicem habeant viri similitu-
dine preditam, qua significatur morliflcatio. Sed
et in ostiis cum sint omnes arborei fructus, merito ac
consequenter narratur nuces novas ad. veteres ser -
vasse. Nam cun ait ostiis, utique propinqua et in
manibus bona eraut fructuum evangelicz politia.
Ait igitur : Quoniam ad novorum prazceptorum cu-
stodiam antiqua quoque mandata servavi.

lbi dabo ubera mea tibi.

Fidelibus enim profunda duorum Testamento-
rum revelat, Promittt igitur sensus qui in iis
sunt Sponso deferre,

VERs. 13. Mandragora dederunt. odorem,

Mandragorze sub terra radices habent liumana
specie. Qui igitur semetipsos propter Christum
mo:rtificant, suavem dederant proborum operum
odorem : vel mortui adventum Christi sentientes
dcderunt odorem resurrectionis.

Et in ostiis nosiris omnes nuces novas ad veteres,
[raterne mi, servati tibi.

Quz jam fructificant, inquit, prae. foribus sunt,
signifieat autem illos qui in veteri εἰ nova lege
florent.

Philonis. — Nempe in sensibus nostris virtutes
el vitia consistere asserit, et Novum Testamentum
Vetus obsignare.

CAP. VIII. :

Vrens. 1. Quis det te, fraterne mi, sugentemubera
matris nea?

Origenis. — Superne, inquit, Jerusalem qujus
symbolum est h:ec terrestris quz in terra. sita est
fluente melle et lacte, in qua vult eum Sponso con-
vivari. Lac autem nunc est doli expers et delicio-
sum edulium.

Cyrilli. — Sanctificatur itaque Sponssm cibus
convivante Christo. Optat nimirum — Ecclesia ut
adventus Salvatoris in. Judaam fiat juxta. provi-
deutiam ipsius Patris dantis ut Deiparam lactet.

Philonis. — Nam in recens. genitis a Spiritu

Πνεύματος μορφούμενος ὁ Χριστὸὺς, θηλάζει τὴν σο- p) formatos Christus sugit per ipsos sapientiam.

φίαν δι’ αὐτῶν,

Νείλου. — Την Evcapxov αὐτοῦ παρονσίαν ἔπιθυ-
μεῖν dj Νύμφη ἔοιχεν ἐν f] συγχαταβαίνων διὰ τὸ
ἀνθρωποπαθξὲς, εὔληττος αὐτῆς ἔσται, χαὶ τῆς οἱ-
χεία- καταστάσεως ἔξω εὑρεθεὶς, µένων ὃ ἣν, μετὰ
παῤῥησίας αὐτὴν κατασκευάσει, γνησίων καὶ ἡδονἣν
ἔνθεον χινούντων ἁπολαῦσαι λόγων. Ἐπὶ τούτοι; γὰρ
τοῖς φιλ{µασιν οὐκ ἔξουδενοῦται, ἔπαινον ἔχουσι», οὗ
χατάγνωσιν ' παραλήψεται δὲ αὑτὸν αὐτὴ, ἐπειδὴ οἱ
ἴδιοι αὐτὸν οὗ παρέλαδον ' εἰσάξει δὲ χα) εἰς οἶχον
μητρὸς αὐτῆς χαὶ εἰς ταμ.εῖον τῆς συλλαβούσης αὑ-
την τῆς ἀνθρωπίνης σοφίας’ ἔδει γὰρ αὐτὸν ἄνθρω-

Nili. — lpsius in carne presentiam visa est
Sponsa desiderare, in qua per humanitatis affe-
ctionem condescendens ipsi captu facilia erit, et
extra proprium statum repertus manens quod erat
cum fiducia faciet eam veris et divinatn voluptateu
moventibus frui sermonibus. Propter haec. enim
oscula quie non vitio sed lau.li dantur minime con-
temnitur; Sed ipsa ipsum suscipiet quando quidein
sui eum non receperunt, Introducet autem. ipsu*u
in domum matris su: etin cubiculum concipientis
ipsam humanz $&apicntia. Oportebat enim | ipsuim

NOT...

(10) Hec sunt Origenis in C. B.
PaTrRor. Gn. LXAXXVII.

55

1709

PROCOPII GAZFEI . 1720

cuplo incremento aucti octoginta conculing, qua Αεὲπὶ τὸ δεχαπλάσ.ον αὔξησις, Ὑενόμεναι ὀγδοήχοντα

secundum a regina ordinem obtinent, quod metu
servili e&t non amore sponsali ad bonum accedant,
Verumtaimen si dilectio plane tandem metum eji-
ciat, mulatusque metus dilectio fiat : tum. demum
unitas reperitur id quod salutem ' consequitur ,
omnibus inter se unitis in conglutinatione cum uno
sgoloque bono, per illam quz in columba est per-
fcctionem , ut sicut in Evangelio ait : « Unum sint,
sicul nos unum sumus ?*, » llujus autem unitatis
nexus est Spiritus sanctus. Quamobrem is qui de
puero in virum perfectum augescendo evasit, ad
mensuram ztatis spiritualis pervenit, e mancipio,
et concubina regiw dignitatis particeps effectus.
Denique capax glori: Spiritus sancti factus per

impassibilitatem ac puritatem, hic est perfecta. co- B

Jumba. llujus porro matrem dicit columbam illam
qu: de coelo ad Jordanem devolavit. Nam in filio
genitoris omnino natura conspicitur. llane igitur
animam felicem praedicant adolescentulie , hanc
concubine, hanc regine laudant. Etenim com-
munis animalibus omnibus ad beatitudinem ta-
lem cursus propositus est. Omnes autem hi a
natura comparati sunt, ut cupiditate animi ad
id quod beatum est atque laudabile contendant.
Quainobrem si columbam hanc βία beatam pra-
dicant, omnino el ipsze fieri columb:ze cupiunt. Iti-
ἀθιη quod a concubinis et reginis columba lau-
datur , argumento est has quoque studiosas illius
esse quod praedicatur, donec tandem iis omnibus
unum factis, qui ad eamdem desiderii metam re-
spiciunt et nulla in ullo vitiositate superante, omnia
Deus in omnibus fiat, quotquot per unitatem inter
se in boni societate coalescunt.

Nili. — Sexaginta reginas forte dicit eos qui in
Judaismo sunt. Erant enim aliquando regnum et
' sacerdotum et gens sancta : octoginta vero pellices
illas hzereses quae quidem per mysterium resurre-
ctionis octave denario annumerantur, sed. minime
legitimum cum illo conjugium habeant quod sensu
spirituali per concubinas signiflenntur. Adolescen-
tulas porro vocat gentes a Deo alienas et a lege
Spiritus extraneas quas ne numero quidem dignas

παλλαχαλ, τὴν δευτέραν τάξιν ἔχουσαι μετὰ τὴν Baaot-
λισσαν’ ai φόδῳ δουλικῷ ναὶ οὐχὶ ἔρωτι νυμφιχῷ
τῷ ἀγαθῷ προσεγγίξουσι. Πλὴν εἰ ἔξω βάλλει τελείως
ἡ ἀγάτη τὸν φόδον, καὶ μεταποιηθεὶς ὁ φόβος ἀγάπη
γένοιτο, τότε εὑρίσχεται μονὰς τὸ σωζόμενον, Ev. τῇ
πρὸς τὸν µόνον ἀγαθὸν συμφυῖᾳ * πάντων ἀλλγλοις
ἑνωθέντων, διὰ τῖς κατὰ τὴν περιστερὰν τελειότητος”
ἵνα κχθώς qnot Ev Εὐαγγελίοις * « "Ev ὧσι, καθὼς
ἡμεῖς ἓν ἐσμεν’ » τὸ δὲ αυνδετιχὸν τῆς ἑνώτητος
παύτης τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον * ὁ τοίνυν ix μὲν νηπίου
εἰς ἄνδρα τέλειον ἀναδραμὼν διὰ τῆς αὐξήσεως. καὶ
φθάσας εἰς τὸ μἐέτρον τῆς νοητῆς ἠλιχίας, tx δὲ της
δούλης τε xai παλλαχίδος τὴν τῆς βασιλιχῆς ἀξίαν
μεταλαθὼν, δεχτιχὸς δὲ τῆς τοῦ Πνεύματος δόξες
γενόμενος δι’ εὐπαθείας καὶ καθαρότητος, οὗτός

ἐστιν ἡ τελεία περιστερά. Μττέρα δὲ αὑτοῦ λέγει
εἶναι την περιστερὰν ἐχείνην, τὴν ἐπὶ τῷ ἸἹορδάνη
ἐχ τοῦ οὐρανοῦ χαταπτᾶσαν ' τῷ}γλρ τέχνῳ πάντως,

ἡ τοῦ γεγεννηχότος ἐπιθεωρεῖται φύσις᾽ ταύτην τὴν
quy v μακαριοῦσιν αἱ νεάνιδες᾽ ταύτην αἱνοῦσι παλ-
AaxaY καὶ βασίλισσαι ' κοινὸς γὰρ ἐπὶ παντὸς τάγμα-
τος πάσαις Quyal; ὁ δρόμος, πρὸς τὴν τοιαύτην µα-
καριότητα ' φύσις δὲ ἐστι πᾶσι πρὸς τὸ μαχάριόν
τε χαὶ ἐπαινουμόνοις τῆς ἐπιθυμίας συντείνεσθαι *
ὥστε εἰ paxaplzouat τὴν περιστερὰν αἱ θυγατέρες,
ἐπιθυμοῦσι πάντως γενέσθαι περιστεραὶ xal αὗται *
καὶ τὸ αἰνεῖσθαι παρὰ τῶν παλλακίδων xai βασιλί-
δων, τεχμῥριόν ἐστι τοῦ καὶ αὐτὰς πρὸς τὸν ἐπαινού»

C Ψενον τὴν σπουδΏν ἔχειν ἕως ἂν πἀντων Ey Υενο-

µένων τῶν πρὸς τὸν αὐτὸν της ἐπιθυμίας βλεπόντων
σχοπὸν, μηδὲ μιᾶς ἐν μηδενὶ καχίας ὑπολειφθείσης,
γένηται ὁ Θεὺς τὰ πάντα iv πᾶσι τοῖς διὰ τῆς
ἑνότητος ἐν τῇ τοῦ ἀγαθοῦ χοινωνίᾳ συγκεκραμέ-
νοις.
ΝείΛου. --- Ἑξήχοντα βααίλισσαι, τάχα τοὺς ἓν τῷ
Ἰου)αἴσμῷ λέγει. Ἡασίλειον γὰρ Ἠσάν ποτε ἱερά-
τευµα xal ἔθνος ἅγιον, ὀγδοήκοντα δὲ παλλακὰς,
τὰς διὰ μὲν τὸ τῆς ἀναστάσεως μυστῄριον τῇ ὀγδόῃ
δεχάδι ἀριθμουμένας ' διὰ δὲ τὸ μὴ γνησίαν τὴν πρὸς
αὐτὸν ἔχειν συζυγἰαν. τῷ τῶν παλλαχ΄δων ὀνόματι
σηµαινοµένας αἱρέσεις. Νεάνιδας δὲ, A, οὕτς ἀριθμοῦ
Ἰξίωσε, τὰ ἔθνη τὰ ἀπηλλοτριωμένα τοῦ θεοῦ, xal
ξένα τῶν διαθηκῶν τοῦ πατρός οὗ γὰρ διὰ πλῆθος

censuit; non enim propter multitudinem , is qui Ὦ αὐτὰς ὁ τὸ πλῆθος τῶν ἄστρων ἀριθμῶν οὖκ ὀρίθµη-

stellarum multitudinem annumerat, ipsas- non nu-
meravit, sed quod non digne essent numcro.
llla namque nuraero digna censet qux» ordinem exi-
mium et fide dignum obtinent. Unain. autem. co-
lumbam vocat Ecclesiam, quz? cum dormiverit in-
ter medios cleros, columba facta est perfecta. (Quze
alas habeat deargentatas, et posteriora dorsi in
pallore auri, propter perfectionem habitus vistutis,
perfecto Patri qui in calis est assimilatam, et ele-
etàm existentem matri su:P sapientie , αι ipsam
genuit in doctriuis veritatis, quam nune quidem

viderunt filie reginz et concubinz ; sed non intel- ᾿

'* Joan. xvi1, 22.

σεν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀνάξιον τοῦ ἀριθμοῦ. Ταῦτα γὰρ
ἀξιοῖ ἀριθμεῖν. ὅσα τὴν τάξιν ἑλλόγιμον ἔχει xal
ἀξιόπιστον ' µίαν δὲ περιστερὰν λέγει την Ἐκχλη-
σίαν͵ ἡ τις διὰ τὸ χεχοιμῆσθαι ἀνὰ µέσων τῶν χλή-
ρων, περιστερὰ γέγονε τελεία, τὰς πτέρυγας Éyovsa
περ.ηογυρωµένας . καὶ τὰ µειάφρενα Ev χλωρόσητι
χρυσίου * διὰ τὸ τέλειον τῆς χατ᾽ ἀρετὴν Έξεως ὁμοιω-
θεῖσα τῷ £v οὐρανοῖς τελείῳ Πατρὶ, xax ἐχλεκτῆν 05-
61v τῇ μττρ) αὐτῆς, τῇ Ev τοῖς τῆς ἀληθείας δόγμα;

σιν αὐτὴν τεχούσῃ σοφία ἣν νῦν -μὲν εἴδωσαν (υγα-
τέρες βχσίλισσαι xa) παλλαχα), οὗ κ ἐνόησαν δὲ, οὐδὲ
συν ῖχαν vb περὶ αὐτὴν οἰχονομηθὲν . μυστήριον * αἱ

1721

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1722

νέσους: δὶ ἐν τῷ x2:00 τῆς ἀνταποδόσεως ἐξιωμέ- A lexerunt neque cognoverunt mysterium quod circa

νην την πρὸς τὸν Χριστὺν συνάφειαν. Τὸ μὲν γὰρ,
ἐπὶ τοῦ παρελθόντος; τὸ δὲ (ιαχαριοῦσι χαὶ αἱνέσουσι
ἐπὶ τοῦ μέλλοντος.

Φί2ωνος. —'H ἔςίχοντα βασίλισσαι, τὰς Ex τῶν
δώλεχα φυλῶν ταῖς πέντε καθαρεμούσαις αἰσθήσεσι
Φυχᾶς. Περιστερὰ δὲ ἡ ἄχαχος Ἐκχλησία Χριστοῦ:
τῇ δὲ μη:ρὶ αὐτῆς ἐστι µία τῇ Ex οὐρανίῳ σοφία, τῇ
σαρχὶ Χριστοῦ ἐχλεχτῃ οὔσῃ, ἓν τῷ ἀναγεννᾶσθαι
αὐτὴν, f» al θυγατέρες μαχαριοῦσι ᾽ ε Πολλοὶ
Υὰρ προφΏται καὶ βασιλεῖς ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἃ
ἴρετε, χα) οὐχ εἶδον. »

Ἀπο.λιναρίου.--- Καὶ ἄλλως ' τὸτελειότατον αὐτῆς
ἓν T, πρὸς θεὸν οἰχειώσξι δηλεῦται, παραθαλλομένης
τῆς τελείας Ἐχχλησίας τοῖς τε Ex τς προτέρας
χλίσσως ἐπιφανεστάτοις, χαὶ τοῖς νῦν δευτέροις pst"
αὐτὴν. Κοσμιχῇ δὲ ἡ τοῦ προ”έρου λαοῦ χλῆσις, xol
τῇ £35 σύστοιχος τῇ χοσμογόνῳ * ἡγεμηνικὴ δὲ αὕτη
χαὶ ἡ ἐπὶ βασιλεία χειµένη » πηρεῖ-ται δὲ τῷ γένει
τῷ Ἰσρατλ.τικχῷ τὸ βασ.λικὸν ἀξίωμα παρὰ Χριστοῦ
χατὰ τὰς προρητείας, τὸν τοῦ Δαθὶδ ἐπαγγελλομένας
005707, vai τὸν τούτου χατορθωτήην Χριστὸ», χατὰ
1b ἐν Εὐαγγελίοις: xai βασιλεύσει ἐπὶ τὸν ο”χκον
Ἱαχὼδ el; τοὺς αἰώνας' τὰς δὲ τῆς Νέας Διαθήκης,
ὀγδρήχοντα δείχνυσιν ἀριθμός.

Ἱσιδώρου. — T! ἐστιν, ἑξήκοντά εἷἰσι βασί1ισ-
σαι, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄκονε ᾿ ἑχέτω μὲν fj ἁμώμητος
χαὶ παρθέν2ς Ἐκκλησία, ἡ ὀρθὴν καὶ περὶ τὸν θεῖον
πίστιν ἔχουσα τὰ πρωτεῖα, χαὶ αὕτη χαλείσθω περι-
στε/.ὰ τελεία, ὅλων τῶν ταγμάτων ὑπερθαίνουσα τὸν
ἀξίαν. El δὲ χαὶ εἰς πράξεις αὐτὸ ἑχλαθεῖν χρὴ, λε-
λέχθω χαὶ τάδε' ἑξήχοντά εἶσι βασἰ.Άισσαι, αἱ τῆς
βασιλείας ἕνεχεν εὖ πράττουσαι doyal * χαὶ ὀγδυή-
κοντα πα.ὶ.λακαὶ, at φύδῳ τῆς χολάσεως ἀπεχόμεναι
xaxou* xal νγεάγιδες ὧν obx ἔστιν ἀριθμὸς, αἱ διά
τινας προφάσεις χησμιχὰς σωφρονοῦσαι, xal τὸ δί-
Χαιον διώχουσαι ' δι ὧν οὔτε πόθῳ τῆς βασιλείας,
οὔτε φέδῳφ τῆς χρίσεως τὸ δέον πράττουσαι, ἀλλ᾽
: ἵνα πλούτου f| δόξης fj τινος μὴ στερηθῶσι. Μία ἑστὶ
περιστερὰ ce Así(a 1) τὸ χαλὺν πράττουσα, τῶν ἄχρων
ἁγίων σύνοδος, ἡ οὔτε διὰ μισθὸν, οὔτε διὰ τιµωρίαν,
οὔτε διὰ πρόφασἰν τινα βιωτιχὴν, ἀλλὰ διὰ τὸ τῷ θεῷ
φίλον πράττουσα «b δέον.

Ὠριτένους. — Al νεάνιδες ἀριθμὸν οὐκ ἔχουσα!,
x. t. λ. (90).

(91) Αἴτιος οὖν γενοῦ τῆς ἀγαλλιάσεως * αἴτιος οὖν
Ὑενοῦ τοῦ δραμεῖν αὑτὸν ἐπὶ o£* θέλει γάρ σε προ-
ασπάσασθαι, θέλει προλαθεῖν (02).

-

35 Luc. x, 31.

-

ipsam dispensatum fuit. In tempore autem renmiu-
ncrationis laudabunt eam quod Christi conjun-
ctione. intima digna sit habita. lllud quidem ad
praeteritum, hoc vero. quod. ait. beatificabunt ct
luudubunt ad. futurum rcfertur.

Philonis. — Yel etiam sexaginta reginas intelli-
git a duodecim tribubus animas quinque sensibus
purificatas. Columba vero pura Christi Ecclesia
qus est uniea uiatri sue coelesti sapientize, carni
Christi electa exsistenti in ejus regeneratione,
quam filis beatificabunt. « Multi enim prophete
el reges voluerunt videre quie videtis, et. non vi-
dcrunt !*. »

Apollinarii. — Aliter etiam id. quod perfectissi-
main est in ejus cum Deo familiaritate declar«tur,
dum Ecclesi: perfectio cum eminentissimis qui-
busque prioris vocationis comparatur, οἱ modo
posterioribus post ipsam. Mundana porro illa prio-
ris populi. vocatio etiam sextenario quo mundus
hic creatus est coelementalis exsistit, eadernque
principalis et in regno sita. Servatur autem generi
israclitico dignitas regalis in Christo secunduin
prophetias quze promittunt thronum David, οἱ cjus
directorem Christum , juxta Evangelia librosque
Regum in do:no Jacob in secula : Novi. denique Te-
stamenti foedera numerus indicat. octogenarius.

Isidori. — Audi quid sibi velit. illud : Sexaginta
sunt regina, etc. Teneat. quidem primas immacu-
lata et virgo Ecclesia, que et rectam de divii.o
numine fide:n habet, et ipsa vocetur columba per-
fecta, omnium ordinum dignitatem transcendens.
Si vero etiam ad actiones hoc referre oportet, di-
cautur et h:ec : Sexaginta sunt regina, scilicet ani-
ma qua regni causa bene agunt ; οἱ octoginta con-
cubime, qu» metu supplicii abstinent ἃ malo.
Et adolescentulie/ quarum. 0n est. numerus, quae
propter respectus aliquos mundanos sese contiucnt
et sectantur justitiam, a quibus, neque regni de-
siderio, neque judicii timore, id quod decet agitur,

.sed ne divitiis, vel gloria, vel lionore aliquo pri-

ventur. Όλα δεί columba mea, perfecta, qu:e bonum
agat: nempe sublimium sanctorum congregatio
qu:e neque proptef. mercedem, neque propter sup-

p blicium, neque ob alium quempiam respectum

temporalem, sed quia Deo placeat, bonum agit.
Origenis. — Adolescentule numerum uon lia-
ben!, etc.
Fias igitur causa exsultationis; fias occasio cjus
hd te occursus : vult enim te attrahere, vult. as-
sumere.

NOTE.

(90) Pairol. t. XVII, col. 277. .

(91) S. Grezorii Nysseni seruo 15, sive postre-
πι in Cantica desinit in cap. v. 8. Neque dein-
. eeps in codice Vaticano, unde hanc Patrum. Cate-
uam ediimus, nomen Gregorii legitur. Quare judi-
cent. eruditi lectores, utrum de auctore Procopio,

an de quovis alio cozitandum sit, ubiloci oceurruat
ἀδέσποτο.. Mihiquidem otium ad hanc inquisitionem
non suppetit. 4

(92) Αἴτιος — προλαθεῖν. lec inC. D. Origeni
ascribuntur.

e

1723

Vgns. 9. Que est ista qua progreditur quasi À

aurora, pulchra ut luna, electa ut sol, pavor ut acies
ordinate ?

Origenis. — Considera Sponsam multas Sponsi
laudes reveritam recessisse; couferens autein cum
ipsa reliquarum accedentium animas Sponsus ad-
miratur absentis perfectionem, ob quam filix quz
pulehritudinem ejus conteinplabautur, ipsam pra-
dicant beatam, εἰ concubinz et regine tauquam
diviniorem laudant. In quibus Sponsa quasi sub
splendidissimo tabernaculo existens appareat, εἰ
Sponsus ea qui hic proponuntur ad csteros de
illa dicat. Anima enim de tenebris promicans cum
aurora primum comparatur, quia iunc recens
jucipit dies illucescere. Cum autem de munlo re-

PROCOPII GAZAI

l;g

09. Τίς αὕτη ἡ ἐκκύπτουσα ὡσεὶ ὄρθρος, xaAi
ὡς σειήνη, éxAexeh) ὡς fA(0c , θόµιθος ὡς τετα”
γμέναι;

(95) Nó: την Νύμφην ἀναχεχωρηκέναι του Χυμ-

ίου, τοὺς πυλλοὺς αἰδουμένην ἐπαίνους * παρατιθεὶς
ὃξ ταύτην τὰς τῶν ἄλλων τῶν προσεληλυθότων φυχὰς
ὁ Νυμφίος, θαυμαςέτω τῆς ἀπούσης την τελειότητα, ᾽
ἐφ᾽ οἷς αἱ θξωροῦσαι θυγατέρες αὐτῆς τὸ κάλλος,
µακαρίςουσιν αὐτὴν ^ καὶ αἱ παλ)αχαὶ χαὶ βασίλισ-
σαι ὡς θυγατέρα αἱνοῦσιν' Eg' οἷς ἡ Νύμφη χαθάπερ
ἐπὶ σκηνῆς λαμπροτάτη γενομένη φαινέσθω * καὶ τοῖς
ἑτέροις ὁ Νυμφίος, τὰ προχείµενα λεγέτω τερὶ aó-
της. E προκύπτουσα γὰρ ix σκότους duyh. ὄρθρῳφ
πρτον εἰχάζεται, διὰ τὸ ἄρτι ἀρχομένας ἡμέρας
χαταυγάξεσθαι ' ἐχκύφασα 6i τοῦ κόσμου xal τῶν

Qusque mundanis emerserit, fit tanquam electa, id B ἐν αὐτῷ, γίνεται ὡς ἐκλεχτῃ σελήνη τονυτέστιν ἡ

est plena luna, non babens in se partem qua a Sole
justitie non il'uminetur. Cieterum. quia luna in
potestatem noctis posita est, ea vero quie perfecta
anima, vel macula rugis.ue carentes Ecclesizx sunt
exemplo lun:e minime continentur; idcirco juxta
Isaiam !*, erit luna sicut sol, lumen vero ejus ita
percellet, ut in stuporem eliam agantur inferiores,
tanquam spectaculorum ejus et ex eisdem operatio-
oum multitudo arquivalcat toti multitudini eorum
qua in hoc universo collocata sunt. Fortassis vero
ex eo quod intelligatur Verbum, eum ex qui sermo-
nibus est et rerum omnium ordinem assumpsisse,
figurze rerum ordinatarum ipsi insitaze faciunt ipsam
ad instar ordin. tarum in hoc universo virtutum.
Nili.—Coeleste ipsius vite institutum obstupe-
ecentes amici sponsi percellebantur ct confitentur
^tporem suum actionum ejus aspicientes lucere
coram hominibus : ita ut omnia decenter et se-
«undum ordinem faciens composita sit acies, nihil
delicti, nihilque confusi iu se continens. Pulchra
vero est ut luna. et electa ut. sol, quandoquidem
ti. in die quam in. nocte versantes | illuminat ,
unicuique s!atui prout commodum est utiliter sese
Adaptans. Ceterum sicut aurora quoque a statu
proprio per condescensionem progreditur, non
40!am semetipsam ostendens iis qui illam totam
Nidere noa poterant, sed per partes promicans
gro ratione facultatis intuentium, et. sicut aurora

, µελὲς, οὐδὲ συγχεχυµένον.

πανσέλχνος, μη ἔχουσα iv ἑαυτῇ µέρος ἀφώτιστον
τοῦ τῆς δικαιοσύνης Ηλίου. Ἁλλ' ἐπεὶ ἡ σελήνη εἰς
ἀρχὰ; τέταχται τῆς νυχτὸς, οὐχ ἵστατα: δὲ τὰ τῆς
ἀμώμου καὶ ἁσπίλου Ἐκκλησίας , κατὰ τὸ τῆς σελή-
νης παράδειγµα, διὰ τοῦτο χατὰ τὸ παρ) Ἡσαϊᾳ,
ἔσται dj σελήνη ὡς ὁ ἥλιος τὸ δὲ φῶς αὐτῆς οὕτω
χα:απληχτιχὸν, ὡς ἐκθαμθηθῆναι τοὺς ὑποδεεστέ-
ρους ἴσον ὀύνασθαι τῶν iv αὑτῇ θεωρηµάτων τὸ
πλτθος xai τῶν ix τούτων ἔργων, ὅλῳ τῷ πλήθει
τῶν ἐν τῷ παντὶ τεταγµένων. Τάγα δὲ ἐκ τοῦ νενοη-
χένχι τὴν £v τοῖς λόγοις τάξιν xal πάντων ἀνειληφέ-
ναι τὸν λόγον, τύποι ἐγγινόμενοι αὑτοὶ τῶν τε-αγμµέ-
νων ποιοῦσιν αὐτὴν εἶναι ὡς τὰς τεταγµένας ἐν τῷ
παντὶ δυνάμεις. |

Nei Aov. — Τὸ ἐπουράνιον αὑτῆς πολίτευμα χατα-
πλαγέντες οἱ φίλοι τοῦ Νυμφίου ἐθαμθίθησαν, xal
ὁμλυλογοῦσι τῶν ἔχπληξιν, τὸ φῶς τῶν πράξεων αὐ-
τῆς ῥλέποντες λάμπον ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων
ὅπως πάντα εὐσχημόνως καὶ χατὰ τάξιν ποιοῦσᾶ,
τεταγµένη ἐστὶ τῇ χαταστάσει, οὐδὲν ἔχουσα πληµ-
Kot δέ ἐστιν ὡς σελἠ-
vr, καὶ ἐχλεχτὴ ὡς ήλιος » ἐπειδὴ καὶ τὰς ἐν νυκτὶ
xai £v ἡμέρᾳ φωτίξει ἑκάστῃ χαταστάσει τῶν ὠφε-
λουμένων προσφόρως ἁρμοζομένη * xal ὡς ὄρθρος δὲ
ἐκκύπτει τῆς οἰχείας ἕξεως συγκαταθατιχῶς * οὐχ
ὅλην δὲ αὐτὴν δειχνύουσα τοῖς ὅλην ἰδεῖν οὗ δυναμέ-
νοις, ἀλλὰ μερικῶς ἐχκύπτουσα πρὸς τὴν ἀναλογίαν
της τῶν ὀρώντων δυνάμεως " xal ἐχχύπτονυσα ὡς

progrediens non sicut meridies, nec sicut splendor D ὄρθρος, οὐχ ὡς µεσημµθρία οὐδὲ ὡς φέγχος ἡμερινόν '

diurnus, siquidem solari ralio perfrui necdum
poterant, sed caliginoso statu relicto, matutina οἱ
biandiori luce utebantur, ne repentinus solaris
radii fulgor, oculum in tenebris versatum, ita su-
bito illuminatum lxderet.

Apollinarii. — Qui et pro diversis facultatibus,
diversis rebus assimilatur. Nam habet quidein lunz
blanditiem, solis vero puritatem.

Philonis. — Quandoquidem enim morte paula-

!* [sa. xxx, 40.

διὰ μὲν τὸ ἔτι τυγχάνειν ἀγεῦύστοις τῆς ἀπολαύτσεως,

δυναµένους ἡλιαχῆς εὐθέως µετέχειν ἀχτῖνος * διὰ δὲ

τὸ παρεληλυθέναι τὴν ζοφώδη χατάστασιν, χοῄνο"τας
ὀρθρινοῦ καὶ προσηνεστέρου φωτός: ὥστε μὴ ἀθρόᾳ
fixa. ἀκτῖνος αἴγλη χἀαταλαμφθέντα ἁδικηθηναί
τὸν ἐν τῷ σχότει ἑνόντα ὀφθαλμόν.
Αποιιναρίου.--- Καὶ χατὰ διαφόρους 05 δυνάμεις,
διαφόροις ἀπεικάζεται πρἀγµασιν * ἔχει γὰρ τῖς μὲν
σελήνης τὸ προσηνὲς, τοῦ δὲ ἡλίου τὸ χαθαρὀν.
ΦίΊωνος. —' Ἐπειδὴ γὰρ ὤφθη πρὺς uixpbv τῷ

NOTA.

* (395) Scholium hoc Origeni vindicat C.D.

1125

fuo; διὰ τὴν τῆς ἀρετῆς λαμπρότητα, θάµδους ἐστὶν
ὀξία, ὡς ἀγγέλοις γενοµένη ὁμοδίαιτος.

vtm. Elc κῆπον καρύας κατέδην ἰδεῖν àv yev-
νήματι τοῦ χειμάῤῥου ' ἰδεῖν εἰ ἤνθησεν ἡ ἅμπε-
Joc, εἰ ἤνθησαν al dai; ᾿Εκεῖ δώσω τοὺς μαστούς
µου col* οὐκ Erro ἡ ψυχή µου" ἔθετό µε áp-
pata Αμιναδάδ.

Ὠριγένους. — Κατά τι παράδειγµα οἱ δίχαιοι, x.
ς.λ. (94).
. Nel.Aov. —'H Νύμφη διηγεῖται ὡς καταθᾶσα εἰς
χῆπον χαρύας πρὸς τοὺς Em' ἁμαρτήμασι παιδευοµέ-
νους, οὗ τῇ τυχούσῃ ῥά6δῳ , ἀλλά καρυΐνῃ, πολὺ τὸ
τικρὸν ἐχούσῃ καὶ ἐπίπονον, ἰδεῖν τὸν ἀπὸ τῆς παι-
klac κχαρπὸν, ἰδεῖν ποῖον γέννημα γεωργοῦσιν. Οἱ ἐν
τῷ χειμάῤῥῳ τῶν πειρασμῶν καταλελειμμένοι, εὐ-
Ἱαρίστως φέρουσι τὰ τῆς παιδείας δεινὰ, 7| δυσανα-
σχετοῦσι καὶ δυσφηµίας χαρποὺς ἀποδιδόασι τῷ la-
τριχῶς, à» οὐ τιμωρητιχῶς παιδεύοντι ' ἰδεῖν εἰ
ἄνθησεν ἡ ἄμπελος, 1| ῥόα * οἱ Ex μεγάλων χατορθω-
Κάτων διὰ ῥᾳθυμίας μικρᾶς, εὐχόλως ἁμαρτίχ
ἑλόντες * xa εἰ ἤνθησαν οὗτοι οἱ παρελθόντες τὸ τοῦ
Ἱειμάῤῥου ἀνυπόστατον ὕδωρ, μὴ παρασυρέντες πρὸς
βάσφηµον ἔννοιαν' εἶτά φησι, 'Exsi δώσω τοὺς
μαστούς gov σοἱ ᾿ τοὺς ἔτι τὸ τῆς νηπιότητος ἔχον-
te; Ἱάλα * ἵνα βελτιωθῶσιν ἀπὸ olvov τῆς σῆς διδα-
ααλίας. Καὶ ἐπεὶ ἐθελτιώθη ὀξέως, τὸ τάχος θέλουσα
kia. τῆς µεταθολῆς' Οὐκ ἔγγω, φησὶν, ἡ yvy)
Ρο, πως ἐγενόμην ἅρματα ᾽Αμιναδὰδ, τοῦ ἕρμη-
νυοµένου ἄρχων λαοῦ µου. Λελυθότος γὰρ 4 μὲν
ητιώδης ὑπέῤῥευσε παρελθοῦσα χατάστασις ' ὄχτμα
ἃ γέγονς τοῦ ἄρχοντος τοῦ λσοῦ µου, ὅς ἐστι Χρι-
e; ἀμαξήλατον λοιπὸν τρέχουσα καὶ ἱππήλατον
τν τῆς ἁληθείας ὁδόν ' ταῖς ἁρματοτροχίαις ἔνση-
Μαινομένη τῆς ἀγαθῆς πολιτείας τὰ σύμθολα, καὶ
(pm καταλιµπάνουσα τοῖς ὁδεύουσι τὸν βίον, πρεπού-
er; θεοσεθεῖν Σθέλουσα ζωῆς.

Φίλωνος. — Την Συναγωγὴν κῆπον χαρύας rapi
πυ Νυμφίου λελέχθαι φησἰν " Ev9a ἡ ῥάδδος ᾽Λαρὼν
$ χαρυῖνη χαὶ τὸ χατέδην ἐν τὸ καιρῷ τοῦ πάθους,

εἰ ἤνθησεν ἡ ἄμπελος ἡ τῶν Ἰουδαίων, el ἤνθησαν -

v ῥάαι, αἱ διαφόρως Ex αὐτῆς ἐπενεχθεῖσαι παι-
ἀῑαι᾿ διὰ τὴν ἔξωθεν στύψιν, καὶ τὸν ἔνδον εἰρηνιχὸν
χαὶ τεταγµένον xapmóv. |
Tov αὐτοῦ. — Εἶτά-φησιν ἡ Νύμφη, Ἐχεῖ δώσω
τοὺς µαστούς µου col * τὰς δύο Διαθήχας τετέλε-
εμένας kv ἔργῳ xal λόγῳ προσοίσω σοι: Οὐκ ἔγγω
ἡγυχή pov: ἓν ἁγνοίᾳ, φησὶν, fium» τὸ πρότερον,
ἃς οὗ ἔθετό µε ἅρματα ἡ τοῦ Πατρὸς εὐδοχία: οὕτω
Ti Αμιναδὰδ ἁρμηνεύεται’ λέγει γὰρ ἸΑθδαχούμ:
τι ἐπιθήσῃ ἐπὶ τοὺς ἵππους σου xal ἡ ἱππασία
9 αωτηρία. »
V. Επίσεραφε, éxlovpepe, ἡ Σου.ἰαδίτις * ἐπί-
efeyps, ἐπίσερεφε καὶ ὀψόμεθα ἐγ' cof.

5 [sa. xxx, 96. !* Ηρ]ας. it, 8.

(90 Ραιτοί t. XVII; col. 280.

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC,

lavávo ὡς σελήνη, xal ἀνανεοῦτσι τῇ ἀναστάσει ὡς À tim deficit sicut luna, e

NOT Js

1726

L innovatur resurrcctione

sicutsol'*, propter virtutis splendorem admiratione
digna est, utpote angelis facta contubernalis.

V£ns. 10, 14. In hortum nucis. descendi videre

in genimina torrentis; videre si floruit vitis, efflo-

ruerunt mola punica. [bi dabo ubera mea tibi : nou
novit anima mea. Posuit me currus Aminadab.

Origenis. — Fortassis secundum quamdam si-
militudineni justi sunt nuces, etc.

Nili. — Sponsa recenset quomodo descendit in
hortum nucis ad eos qui ob peccata castigabantur,
που qualibet virga, sed nucea qua multum habet
amaroris et molestixz, ad videndum fructum disci-

B plinz.. Quale nimirum germen excolant qui in

lorrente tentationum derelicii, discipline mole-
sSlias cum gratiarum actione sustinent ; vel iniquo
animo ferunt maledicta, quales inquam fructus
reddant ei qui medici et non vindicis more casti-
gat. Ad videndum an floruerit vitis et malum puai-
cum, qui scilicel ex magnis przclarisque facino-
ribus, propter parvas negligentias facile corri-
piuntur peccato : et an floruerint οἱ qui pertran-
seuntes torrentis aquam intolerabilem minime ad
blasphemam distorquentur cogitationem. Deinde
ait: Ibi dabo ubera mea tibi, adhuc habentia lac
juventutis, ut οἱ doctrinz? tux vino emendentur.
Et quia celeriter emendationem acceperunt mvta-
tionis celeritatem ostendere volens : Non novit,
inquit, anima mea,qui evaserim currus Aminadab,
quod interpretatur princeps populi mei. Sensim.
quidem infantilis transiens effugit status, vehicu-
luin autem facta sum, principis populi mei qui est
Christus rhedariam in posterum et equestrem de-
currens -viam curruum orbitis insignitam proba
vilze institutionis symbola et vestigia relinquens iis
qui eo quo Deum decet cultu vitam transigant.
Philonis. — Synagogam hortum nucis a Sponsa
nuncupari dicit. Ibi virga Aaron nuce3, ct in. eum
de-cendit tempore passionis videre si floruit vitis
Judaeorum, si floruerunt mala punica, qua suut
disciplinz diversimode ipsi tradite, per extremam
astrictionem, δἱ interiorem, pacificum ac bene

D ordinatum fructum.

Deinde Sponsa dicit : Ibi dabo ubera mea tibi,
duo scilicel Testamenta opere ac sermone perfe-
cia olTeram tibi. Non novit anima mea. In igno-
ratione, inquit, versabar prius, donec Patris be-
neplacitum posyit me currus. Sic enim Ami-
nadab interpretatur : ait enim ad Habacuc ; « Quia
ascendes super equos tuos, el equitatio tua sa-
lys 6.)

Vghns. 12. Convertere, convertere, Sunamilis, €on«
vertere, convertere, εἰ videbimus in te.

1721 PROCOPIJ GAZ EI
CAP. VII. Α ΚΕΦΑΛ. Z'.

VERS. 1. Quid videbitisin Sunamitide, que venit α’. Τί ὄψεσθε ἐν τῇ Σου.ἰαθίτιδι; Ἡ ἐρχομέι
sicut chori castrorum? ascendit enim ex ἰαύαετο ίαιι- Χοροὶ τῶν παρεμθοῶν ' ἀνέδη Τὰρ ἐκ τοῦ
quam acies angelorum *', τροῦ, ὡς τὰ dT re Auxá váy para. '

Philonis. — Alia lectio habet. Odolamitis, id est Φ/,Ίωγος. — Ἑτέρα γραφὴ 000Aoglttc ἔχει,
c. lestis : et videbimus Christum dicentem : « ἵπ- ἐστιν fj οὐρανία ' καὶ ὀψόμεθα Χριστὸν τὸν λέ'

habitabo in eis et énambulabo '*, » « Ἐνοιχήσω £y αὐτοῖς, xai ἐμπεριπατῆσω.»
Aquila et quinta editio, etc. Ἠριγένους.--- (95-96) ᾽Αχύλας xat πέµπτι
ete, x. τ.λ. (97).
Quid speciosi facti sunt gressus tui in calceamen'is Τί ὡραιώθησαν διαξήµατά σου ἐν ὑποδι
filia Aminadab? σου, θύγατερ ᾽Αμιγαδάδ;

Sponsa profectus approbat, quos gressus vocat, (98) Της Νύμφης τὰς προκοπὰς ἁποδέχετ
in calceamentis autem evangelicis ait oraculis. φησι δναδήµατα * ὑποδήμασι δὲ, τοῖς βασ.λικοῖς
Regressus porro quos gressus dixerat, Apostolus δθεσπίἰσμασι χαθόδους δὲ ἔφη τὰ διαθήµατα, €
vocat opitulationes, gmbernationes !*. Condescen- ὁ Απόστολος, ἀγτι λήψεις, κυξερ)ἡσεις * σὐγ}
dens au'em inferioribus subligare dicitur gressus Ὦ ó& τοῖς ὑπωδεεστέροις, ὑποδεδέσθαι λέγει τὰ |
duw ipis modo magis corporeo apparet. Ámina- — paza , σωματικώτερον αὐτεῖς φαινόµενος * "i
dab vero princeps sive dur, vel sponte offerens — 6X6 δὲ ἄρχων, ἤγουν ἡγεμὼν ἢ ἑκουσιαζόμενι
interpretatur cujus fllia est Sponsa. Fuerit autem μηνεύσται: οὗ θυγάτηρ ἡ Νύμφη ' εἴη 6 ἂν d
princeps qui dicil : Audi, filia, idem vero sponte ὁ λέγων, &xovsov, θύγατερ' ὁ Φὲ αὐτὸς ἔχουσιει

offerens, si quidem omnia Dco sunt spontanea. vog* ἐχούσια γὰρ πάντα θεῷ.
Nili. — Admnohet ipsam emolumenti quod ος- Νεἰ.Ίου. — 'Y«optuvfsxousty αὑτην τοῦ x:

stitit ex condescensione cum iis qui ejus opera — «o2 γενοµένου ix τοῦ πρὸς τοὺς χρῄκόντας
indigebant , simu!que segnitiem ejus subinsinuant— συγχαταθάσέως * ἅμα xax τὸν ὄχνον παρεμφαὶ
quando dicebat : Lavi pedes meos, quomodo inqui- ὅτε EXe ev, Ενιψάμην τοὺς πόδας µου, πῶ
nabo illos? Nequaquam utique speciosi facti fuis- «Σύνω αὐτούς; oix ἂν ὡραιώθησαν διαξήμαι
sent gressus ejus in calceamentis, nisi intempesti- — t7; ἐν ὑποδήμασιν, εἰ pi τὸν ἅχαιρον ἐχεῖνον
vam illam ignaviam solvisset congrua conclusione — 2ucaga, ὃν ἐπὶ λογ;ισμῷ συµφέροντι, xal ἔξω
et propter indigentium utilitatem a proprio statu µένη τῆς οἰχείας χαταστάσεως διὰ τὴν τῶν ἱ
exivisset, Nam quod ad illum dicitur est istius- ., νων ὠφέλειαν. Τὸ γὰρ πρὸς αὐτὴν λεγόµενον
modi : Cum, inquit, stans in loco sancto et soluto ΄ τόν ἐστιν. Ἐπειδή, φτοὶν, ἑστῶσα "by τόπφ
calceeamento propter opis tux indigentes rursus — xal ὑπολυσαμένη τὸ ὑπόδημα διὰ τὴν τῶν χι
ipsum gestaveris, puros pedes inquinari sustinens; των “σου βοήθειαν, πάλιν ἐφόρεσα τοῦτο, p
modo auiem revertaris cum proficientibus simul τοὺς χαθαροὺς χαταδεξαµένη πόδας. bravi,
proficere apparens, idcirco speciosi [acti sunt νῦν συγχύπτειν δοχοῦσα τοῖς mpoxónioust

gressus (ui, sicut cvangelizantium pacem *^. τοῦτο ὡραιώθη Σιαθήματά σου’ ὡς τοῦ τι
αγγε)ιζοµένων εἱἰρήνην ἡγουμένον.
Vgns. 2 5. — Moduli (emorum similes torquibus, β'-ε’. Ῥυθμοὶ μηρῶν σου ὅμοιοι ὁρμίσχοι

opus manuum artificis. Umbilicus tuus erater {0Υ- yov χειρῶν τεχγίτου' ὀμφα.ός σου, xpatt
malilis non. deficiens misto. Venter. tuus acervus | v&vutoc, μὴ ὑστερούμενος xpája* κοιλία
frumenti vallatus in liliis. Duo ubera tua sicut θήμωνία σίτου περρα}µένη ἐν κρίνοις" δί
duo hinnuli gemelli caprem. Collum. twum sicut στοίσου, ὡς δίδυμοι δύο γεδροὶ δορκάδος
turris eburnea. Oculi tui tanquam. stagna in Hese-— xnAóc σου ὡς πύργος élegártiroc* ὁρέ
' bon in portis filie multorum. Naris tua sicut turris σου ὡς Alpgyatc ἐν Ἰεσεθὼν, ἐν πύ.ῖαις θυ]
Libani prospiciens faciem Damasci. Caput tuum Dp zoAAov: μυκτήρ σευ, ὡς πύργος τοῦ Ai
auper te sicut Carmelus, ei plexus capitis (ui, sicu( σκοπεύω» πρέσωπον Δαμασκοῦ" xsgad

purpura Rex ligatus in transcursibus. ἐπὶ σὲ óc KdpymAoc καὶ zAóxiov. xegam
ὡς πορφύρα ᾿βασιλεὺς δεδεµένος àr απαἱ
μαῖς..

Nili. — Modulos femorum bene ordinatam Φίλωνος. — (99) Ῥυθμοὺς μηρῶν λέγει τ
vocat profieientüium | motionem : similes autem ταχτον μὴν τῶν πρηκοπτόντων xivnstw * ὃμ
sunt torquibus opus manuum artificis. Non enim — elatv ὀρμίσχοις, ἔργον χειρῶν τεχνίτου" ο
elata mente aderat proficientibus, sed hmmili et ἑπηρμένην qpovhgazt συνην τοῖς προχόπι
instar torquis inclinata ; quia vero hoc scite facie- ἀλλά ταπεινῷ καὶ συγχκεκραμμένῳ δίχην ὁρμ

** Ephes. v, 46. '* Levit. xxvi, 12; IL Cor. vi, 10. '* lU Cor. xij, 298. *? Isa. Lu, 7; Roin.
NOTE.

(95-96) Anonyma in C. D. (38) Anonyma in C. B. et in C. V. ]
(97) Patrol. t. XVM, col. 280, 281. (99) Scholium illud C. B. sancto Nilo vii

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1730

ἐπιστημόνως τοῦτο ποιεῖν ἔργου χειρῶν A'bat, dicitur opus manuum artificis. Sed el vis in»

εἶναι λέγεται * xal τὸ διανοητιχὸν δὲ, τὸ
Ξεπληρωμένον. νοημάτων τελείων χεχραµ-
Me τὴν τῶν µανθανόντων ἐπιτηδειότητα *
τετορευµένην ἔννοιαν αἱσχρὰν , ὀμφαλός
Mc, οὐχ ὑστερούμενος χρᾶμα ' ἡ δὲ τῶν
µάτων δεχτικἣ κοιλία μὲν τοῦ τροφίμου
; ἔχουσα, θηµωγία σίτου περραγµέγη ἐν
ἴγεται * τάχα δὲ xal ἡ ἀμέριμνος διάνοια,
ασιλιχἠν μορφὴν αἱτοῦσα, θηµωνία ἑἐστὶ
ῥραγμένη ἐν χρίνοις' ὁ δὲ τράχηλος, ὅτε
απεινορρωσύνης ἐπηνεῖτο, ὁρμίσχος ἑλέ-
δὲ τοῖς πολεµίοις ἣν ἁπρόσιτος, πύργος
! δὲ πύργος ἐλεφάντινος λεῖός τις ὧν, xal
ἔχων ἀντιλαθὴν, xal πᾶσι πτηνοῖς xal
προσπέλαστος, ἡλίῳ µόνῳ βατός ΄ το'οῦτον
σεθὲς φρόνηµα, οὐ πάθεσι χαμπτόμενον,
ιν εἶχον αἱρετιγοῖς, ἁλλὰ µόνῳ Χριστῷ
ιν» xal τὸ θεωρητικὸν δὲ ἐκ πολλῆς µα-
ιτιωθὲν, λίμµναι εὐσεθῶν πλημμυρούσαις
Κερέτων λογισμοὺς ὕδωρ παραθάλλεται.
[yàp ἑρμηνεύεται Joyce iol ἓν πύλαις 0v-
λλῶν * ὅσοι γὰρ προφῆται xal ἀπόστολοι,
Ιυγάτηρ ἡ Νύμφη ' καὶ ὁ μυχτὴρ δ᾽ αὑτοῦ
τοῦ Λιδάνου σχοπεύων πρόσωπον Δαμα-
ἑρμηνεύεται, αἷμα πίνουσα. ᾿Οοὖν xa
lg ὑφψιλὸς, xat δόγµασιν ἐπιθεθηχὼς
νοις, xal προγιώσχων τὰς προθολὰς
M, Χαὶ τὰς ἑφόδους τῶν ἑναντίων δυνά-

τὴν δυσωδίαν αὐτῶν εὐχόλως ἀντιλαμόα- σ

μυκτίρ ἔστι τῆς Νύμφης: αὐτὸς σχο-
πρόσωπον Δαμασκοῦ, καὶ την προσ-
χεφαλὶν τοῦ ὕφεως φυλαττόμενος' τῷ
δὲ τὴν χεςαλὴν αὐτὸς ὑμοίωσεν, ἐπειδὴ
τι τῆς Ἐκχλησίας ὁ Χριστός. Ὁ δὲ Κάρ-
προφητῶν Tv ἑνδιαίτημα τῶν περὶ τῆς
ιαρτυρούντων, xat τῷ πλοχίῳ τῶν λόγων
αῶὼν, τὸν παραδραμεῖν ἐπειγόμενον δε-
' ὅταν γάρ τις χλευάζων τὰ πάθη τοῦ
πρατρἐχη τὸ δόγμα ὡς μωρὸν xal χλεύης
tp μὴ πέπονθεν ἔχαστον εὕρῃ μηνύματι
) μαρτυρούμενον, ὡς σπαρτίῳ δεσµού-
θείῳ λόγῳ παραμένει οὐχ ἰδιώτου τάξιν
t βασιλέως λαχόντος αἰώνιον βασιλείαν
ai πόλεως ἀπορθήτου τῆς ἄνω Ἱερουσα-
1 τοῦ Χριστοῦ δὲ λόγοι διδάσκοντες τὰ οὐρά-
εερ πλοχῇ τὸν παρατρέχοντα δεσµεύουσιν.
όυς. — Πολλαχοῦ τάττει τοὺς μηροὺς ἐπὶ
ως ἡ Γραφὰ, x. τ. λ. (1).
ου. — Τεχνίτην δὲ τὸν Δημιουργὸν ὀνο-
ιστός: ὡς γὰρ ὑπήχοος γέγονεν, οὕτως ἡ

ϱ. -- Δηλοί δὲ τὸ τεταγµένον xai hopo-
ὶ ἁδιάλυτον τῆς παρθενἰας, ἓν ᾗ ὁ τεχνίτης
τὸν vaby ἑαυτῷ.

ον. ----Λέγει δὲ καὶ την σωφροσύνην αὐτῆς

telligendi semper perfectis referta erat cogitatio-
nibus et pro dicentium capacitate temperatis.
Omnis porro detornata cogitatio turpis umbilicus
est tornatilis non deficiens misto. Venter vero
divinorum eiborum capax, una cum nutrimento
suaveolengaam continens dicitur acervus frumenti
vallatus in liliis. Fortossis vero etiam mens expers
curarum ac regiam formam postulans acervus
frumenti sit valiatus in liliis. Collum autem quan-
doquidem ab humilitate laudabatur, torques dicc-
batur ; quaudo vero hostibus erat inaccessum,
turris David : punc autem turris eburnea, quod cet
levis sit nec ullaain ansam habeat, et volucribus
serpentibusque iuaccessa, unico soli pervia sit.

D istius modi enim est sensus pius, non passionibus

inflexus, neque doctrinis hereticis cedens, sed
soli Christo addictus. Quin et facultas meditandi
multa doctrina emendata, slagnis Esebon cum
probarum cogitationum aquis exundantibus, com-
paratur. Esebon enim interpretatur cogitationes ,
in portis filie multorum : quot enim sunt pro-
pletz et apostoli, totidem filia est Sponsa. Sed
et nares ejus sicut turris Libani prospiciens faciem
Damasci, quod interpretatut. sanguinem bibens,
Qui igitur et vivendi ratione sublimis, et collectis
doctrinis praestans, passionum quoque impres-
siones atque adversariarum pracognovit insultus
potestatum, earumque felorem .facile percipit,
ipse naris est Sponss prospiciens faciem Damasci,
el incursum quasi caput serpentis observaims. Car-
melo autem caput ejus assimilavit, quandoquidem
Ecclesix eaput Christus est. Carmelus vero hospi«
tium erat. prophetarum, testimonium de capite
perhibentium el pratercurrere satagentem rega-
lium sermonum plexu illigantium. Quando eniin
quispiam passiones Christi irridens tanquam stul-
Uni ac risu dignum hoc dogma pratercurrit, de-
inde singula qua perpessus est prophetica insi-
nualione lestificata repererit, divino sermone
quasi funiculo illigatus permanet, non idiots
ordinem tenens, sed regis slernum colorum
regnum sortiti, et inexpugnabilis civitatis supern:e
Jerusalem. Quin et Christi sermones celestia do-

D centes ad instar nexus prater currentem irretiunt

vinciuntque.

Origenis. — Scriptura s»pe femora ponit in Ge-
nesi, ete.
Cyrilli. — Arlificem autem voeat. cregntorem

Christum : sieut enim ipse facíus est obediens, sic

€t Ecclesia.

Philonis. — Declarat autem ordinationem et
aptitudinem, atque indeficientiam virginitatis, in
qua artifex ipse sibi templum fabricatus est,

Cyrilli. — Dicit autem illius temperantiam atque

NOTE.

οί, t. XXII, col. 381.

1731

PROCOPII GAZ£I

1732

subjectionem : animam quidem ipsius fidei, corpus A καὶ τὴν ὑποταχὴν ^f ψυχῆς ταύτης ὑποτεταγμένης

vero temperautiz subditum.

Origenis. — Ad umbilicum autem seu craterem.

sapientia invitat dicens, ctc.

Cyrilli. — Declarat autem ejus sacerdotium di-
cens . Non deficiens misto, videlicet Christi san.
guine : hic enim sacerdotibus in manibus est.

Philonis, — Scd et congregatio multitudinis
qui animarum consensione munita est, liliis sua-
veolentibus Dei oraculis assinü'atur. -

Origenis. — Lilia quoque fuerint flores gratiz
Dei e medio spinarum hujus vitz collecti.

Cyrilli. — Collum autem ejus Cbristi diaconos

τῇ πίστει, τοῦ δὲ σώματος τῇ σωφροσύνῃ,

Ὡριγένους. — Ἐπὶ τὸν ὀμφαλὸν δὲ τὸν χρα-Ώρα
ἡ σοφία συγχαλεῖ λέγουσα, x. v. λ. (2).

KvplAAov. — Δγλοῖ δὲ xai τὸ ἱερατεῖον αὐττς λέ-
ov^ Mà ὑστερούμενος χράμαει, ὀπλονότι τῷ τοῦ
Χριστοῦ αἴματι' τοῦτο γὰρ τοῖς ἱερεῦσιν ἐν ysp-
σίν.

Φ/.Ίωνος. — ᾽Αλλὰ χαὶ ἡ συναγωγὴ τοῦ πλήθους
fj £& ὀμονοίας, πέφραχται Χρίνοις τοῖς εὐωδέσι Ào-
γίοις τοῦ θεοῦ. ι

Ώριγένους. — Νρίνα δ᾽ ἂν ctn καὶ τὰ ἄνθη τῆς
χάριτος τοῦ Θεοῦ, & συνελέξατο ἀπὺ µέσου τοῦ βίου .
ἀχανθῶν.ὶ

KoplAAov. — Τράχηλον δὲ αὐτῆς, τοὺς διαχόνους

vocat, qui Christum Ecclesie caput gestant. Ge- B τοῦ Χριστοῦ λέγει, διὰ τὸν Χριστὸν βαστάζειν τῆς

stant enim sanctum ejus corpus in conscientia
pura mysterium ipsius confitentes, quamobrem
eburueum dixit, quales Paulus diaconos ait : « Pu-
dicos, non vino multo deditos **. » )

Origenis. — Turres autem vocali sunt, eic.

Phiionis. — Quin εἰ vis intelligendi ejus piis
cogitationibus repleantur. Esebon enim interpre-
tatur cogilationes.

Cyrilli. — Stagnis autem assimilat oculos in-
tellectuales : fluinina euin. commorantur in. ven-
tribus eorum qui Verbuin excipiunt.

Origenis. — Qui autem puram habet exspiratio-
nem, eic.

γεια. 6, 7. — Quam pulchra et quam suavis facta
es : charilas in deliciis tuis. [σε magnitudo tua :
similis facia es palma, et ubera tua botris.

Philonis. — Plexus autein capitis floriUam Eccle-
sie multitudinem designat ad ornatum Sponsz
dilectione plexam. Hic porro plexus sicut purpura
dicus est, quia multitudo ista Christi sanguine
tíneta est; et veluti regali vestimento undique
amicta nempe ornatus multitudinis sacro sanguine
tinctus est, aicut rex in. pompis purpura indutus.
Coronatus enin mortis victoria virtutes exuens
triumphavit,

Cyrilli. — Vel etiam aliter vinculum dilectionis
populorum ait adducere ad regale sacerdotium.

Hec adhuc dicit Sponsus admirans in melius D

cominutationenm, etc.

Nili. — Fortassis quidem nomen ilii imponit a
charitate,qua pulclira facta sit, dicens ipsam quoque
suavem factam in deliciis : in divinis enim sermo-
nibus deliciz& ac pulchritudo splendidiorem osten-
dunt et conversationem reddunt suaviorem. For-
tassis vero beatam ejus pulchritudinem admiratur.

3! | Tim. imn, 8.

Ἐκχλησίας τὴν χεφαλήν ' βαστάζουσι γὰρ αὐτοῦ
τὸ ἅγιον σῶμα, Ev χαθαρᾷ συνειδήσει, ὁμολογοῦντες
αὐτοῦ τὰ μυστήρια διόπερ ἐλεφάντινον εἴρηχεν,
ὁποίους ὁ Παὺλός φησιν διακόνους, « Σεμνοὺς, μὴ
οἵνῳ πολλῷ προσέχοντας. »

Ὡριγένους. — Πύργοι δὲ ἐχλήθησαν, x. τ. λ. (3).

ΦίΊωγος. — Αλλά xal τὸ διανοητικὸν αὐτῖς πε»
πληρῶσθαι, φησὶν, εὐσεθῶν λογισμῶν ' Ἐσσεδὼν
γὰρ ἑρμηνεύεται «ἑογισμοί.

(4) Απειχάζει δὲ λίµνας τοὺς νοεροὺς ὀφθαλμούς'
π/ταμοὶ γὰρ ἀναθλύζουσιν ἐκ τῆς κοιλίας τῶν δεχο-
µένων τὸν λόγον.

Ὠριγέγνους. — Ὁ δὲ καθαρὰν Éyov τὴν διαπνοὴν,
κ. τι ^. (5).

c', &. Τί ὡραιώθης καὶ τί ἠδύνθης, ἁγάπη iv
τρυφαὶῖς cov! τοῦτο μἐγεθός σου ὡὠμοιώθης τῇ
egolvixi, καὶ ol. µασθοί σου toic βότρυσι.

ΦίΊωνος. — Πλόχιον δὲ τῆς χεφαλῆς, πολνάνθιον
πλΏηθος τῆς Ἐκχλησίας δηλοϊ, τῇ ἀγάπῃ πεπλεγμένον
εἰς χόσµον τῆς Νύμφης. Ὡς πορφὺρα δὲ τὸ πλόχιον
εἴρηται, διὰ τὸ βεθάφθαι τὸ πλῆθος ἐν αἵματι Χρι»
στοῦ * xal τοῦτο χαθάπερ ἐσθῆτα περιθεδλῆσθαι βα-
οιλιχὴν, Ώχουν ὁ χόσµος τοῦ πλήθους ὁ βαφεὶς τῷ
ἁγίῳ αἵματι, ὡς νἰχῃ ἑθριάμθευσεν ἀπεχδυσάμενος
τὰς ἀρχάς,

Κυρί..1ου. — Ἡ xai ἅλλως, σύνδεσμον τῆς τῶν
λαῶν ἀγάπης ἄγεσθαι φησὶν εἰς βασίλειον ἱεράτευμα.

Ὠριγένους. — "Ότι ταῦτά qme ὁ Νυμφίος
ἀποθαυμάζων αὐτῆς τὴν ἐπὶ τὸ κρεΐττον µεταθο-
λήν, x. τ. λ. (6).

Νείλου. — Τάχα μὲν ὄνομα αὐτῷ διατίθεται,
τὸ ἀγάπη, ὠραιῶσθαι λέγων αὐτὴν Ev. ταῖς τρυφαῖς.
'H γὰρ àv τοῖς θείοις λόγχοις τρνυφὴ, xal τὸ χάλλος
φαιδρότερον δειχνύει, xal τὴν συγουσίαν ἡδίω ἐργό-
ζεται’ τάχα δὲ τὸ µαχάριον αὐτῆς κάλλος θαυμάζει’
ἐν δὲ «b µακάριον αὐτῆς χάλλος θαυμάζει ' ἓν δὲ

|. NOTA.

(2) Patrol. t. XVI, col. 981.
(5) Patrol. t. XVII, col, 981.
(4) S. Cyrillo in C. B. ascribuntur,

(5) Patrol. 1. XVII, col, 981, 284.
(6) Patrol. 1. ΧΥΗ, col. 2845.

1133

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

΄

1194

ταῖς τροφαῖς αὐτῆς, αὔφεσθαι την ἀγάπην λέχει. A In. deliciis porro illius augeri claritatem asserit.

Διὰ δὲ τοῦ ἑξῆς δηλοῖ τὸ ἐπὶ λόγοις σωματιχοῖς
ταύτῃ ἐρηρεισμένον ὕψος τῶν ἀρετῶν ἀναγχαίως
δὲ xat οἱ μασθοὶ αὐτῖς τοῖς βότρυσιν ὁμοιοῦνται,
δια την χατὰ θεὸν ἀγάπην συνδεδεμένο: τέως oi
τοὺς μασθοὺς ἁἀπογαλακτώδους πιωώτητος εἷς µξ)ι-
τῴδη µεταθεβληχέναι ἡδονὴν λέγει. Πλεῖον γάρ τι
pss ὀλίγον αὐτῆς μαρτυρέσει' ἀπὸ ταύτης τῆς χα-
ταστάσεως ἐπὶ τὸ μεῖζον προχόγασιν.-

KvgíAAov. — "H. καὶ iv spoof σου, τῇ ἀγάπι
σου, διὰ τό τινα xal αὐτῶν τῶν δικαίων νοµίζεσθαι ᾿
τοῖς δὲ βότρυσιν ol μασθο) ἀπειχάζονται * τοῖς ἔχουσι
τὴν πνευματικὴν εὑφροσύντν.

Ὡριγένους. --- Ἄγουν τὰ νοήματά σου, crois,

ερὀφιµά τε xal πότιµμα, xal οὐδαμῶς ὀμφατς

ζοντα.

Φ/.Ίωγος. — Ἡ τοῖς τῶν φοινίχων ἀπεικάζονται
βότρυσι πρὸς τὸ εὐῶδές τε καὶ πεπληθυσμέἐνον.

η’, θ’. Εἶπα᾽ Αναθήσομαι ἐν τῷ φοίγιχι' xpa-
τήσω τῶν ὕψεων αὑτοῦ ' xal ἔσονται δᾗ µασθοί
σου ὡς βότρυες ἀμπέ.ου ' καὶ ἐσμὴ ῥινός σου ὡς
μηα . καὶ AdpvyE ὡς οἶνος ἀγαθὸς, πορευόµεγος
τῷ ἆδε1φιξῷ pev sic εὐθύτητα ἱκαγούμενος ir
χε.Ίεσί µου cÓovcur.

ΦίΊωνος. — 'Ex προσώπου δὲ του Νυμφίου νοου-
µενα δηλοϊ' ὡς ἑὰν χρατήσῃ τοὺς διχαἰους ὁ Κύ-
ριος, ἅπτωτα τούτων µένῃ τὰ Όφη' xat ὡς βότρυες
θλιθέντες εὑφροσύνης οἷον προχέουσιν ' οὕτως ἐν ταῖς
θλίφεσι εὑφραίνουσιν οἱ δίχαιοι τὸν Χριστόν ῥὶς δὲ

αὐτῖς ὁ ᾿Απόστολος γεγονὼς εὐωδίας ὀσμὴῆ τῷ Χρι- C

στῷ ὡς µῆλον, Bprugty παρέχων xal πόσιν τῶν τοῦ
Χριστοῦ μυστηρίων.

Ὡριγένους (60*).— Απεικασθεῖσα φοίνικε,χ.τ. A41).

(8) Ἐπειδῇ ἑπαπορητικῶς ἔλεγεν 6 Νυμφίος: ci
ὥραιώθης καὶ τί ἠδύγθης, καὶ τὸ μέγεθός cov
ὠμοιώθη τῷ φοίγιχε, τὴν αἰτίαν τοῦ πρὸς ὕψος
ἐχτεταχέναι ἑαυτὴν λέγει’ ἐπειδὴ Yáp,qnatv, σὺ ὁ
Νυμφίος φοίνιξ ef, παραπεφύτευμαι δὲ χἀγώ σοι τῷ
φοίνικι, τῷ σῷ ὄψει ἀναθαίνουσα , εἰχότως ὑψοῦμαι,
ἐγγίσαι τῷ σῷ ὄψει ἐπιθυμοῦσα, ἵνα χρατήσω τοῦ
σοῦ ὕφους, xal γένωμαι µιμουµένη σε, ὅπερ el σὺ
τὴ ἀπραξία τῆς φύσεως * διὰ τοῦτο Υὰρ κχατέθης ἵνα
ἐγὼ ἀνέλθω χαὶ ἴδω τοὺς σοὺς μασθοὺς, ὡς βότρνας
τἷς ἁλτθινῆς ἀμπέλου, ποτίζοντας ἐὰν θλασθῶσιν

Per praepositionem vero in, declarat in verbis cor-
poris hujus stabililam esse virtutum celsitudinem.
Czterum quoque necessario ubera ejus botris assi-
milantur, per Dei charitatam colligata. Denum
ubere quoque a lactea qualitate in melleain volupta-
tem | ait esse commutata, Sensim enim amplius
ipsis priebet testimonium ab hoc statu ad majo-
rem pro:notio.

Cyrilli. — Vel etiam in deliciis tuis, in charitate
tua, quia ipse quoque censetur esse aliquis justo-
rum. Porro ubera assimilantur botris spiritaleui
laetitiam continentibus,

Origenis.— Nempe sensus tui, inquit, esculenti
et polalilis, ct nequaquam acetosi sunt.

Philonis. — Vel palmarum botris assinilantue
pro sua [ragrant:a et multiplicatione. .

Vrns. 8, 9. Dixi : Ascendam in palmam, tenebo
cacumina ejus : el erunt nunc. ubera (ua sicut botri
vilis, eL odor nasi (ui sicut poma. Ei gullur. tuum
sicul vinum bonum, vadeus fratrucli meo in rectitu-
dinem, sufficiens labiis meis ει dentibus.

Philonis. — Quixe autem ex persona Sponsi in-
telliguntur, significant quod sicut si tenuerit justos
Dominus, eoru cacumina mauent. inconcussa, et
ut botri contriti λα vinum profundunt, sic in
wibulationibus justi Christum kLetificen:, nasus
autein ejus Apostolus effectus est in odorem sua-
vitatis Christo **, tanquam poinum quoque escom
ac potum praebens mysteriorum Christi.

Assimilata paling, etc.

Aui. — Quoniam addubitanter Sponsus dixerat :
Quam pulchra et quam suavis facta es : et. magni-
tudo (ua similis (acta est pali, causam dicit ob
quai in altum sese extenderit : Quia enim, inquit,
tu, Sponse, palma es, ego autem tibi quoque pal-
ma complantata sunm, iua celsitudine ascendens
merito extollar ad tuam altitudinein accedere desi-
derans, ut teneaur tuam sublimitate et illud in te
imiter, quod tu naturz dignitate exsistis. Propter-
ea enim desceudisti, ut cgo ascenderein, et vide-
rein. ubera tua tanquam botros vere vilis, cum

εὐφροσύνιν, τοὺς τὰ αἰσθητήρια Yevopvaspéva D confracti fuerint. laetitia potantes cos qui sensus

ἔχοντας * εἰς τοῦτο γὰρ ἀπὸ τῆς νηπιότητος ἔφθασαν,
χατ ὀλίγονυ προχόψαντες, xai τῆς ὁσμῆς τῶν ῥινῶν
σου ἀντελάδοντο ὡς μήλων, τὴν τῆς θεότητος εὖὐω-
δίαν, ἓν τῷ ἀνθρώπῳ voovca* fjv χεκρυμµένην διὰ
τῆς ῥινὸς ἀναπέμπει τὸ ἆσμα Παλαιᾶς xat Νέας Γρα-
φη-. Καὶ «Ἰάρυ]ξ σου, φησὶν, ὡς οἶνος ἀγαθός ' ὁ
εὐθύνων πρὸς σὲ τοὺς ἀφεσττχότας σου λόγος’ ixa-
νὸς ἐν χείλεσι xal ὁδοῦσιν, οὐχ ἐν τῇ γεύσει µόνον,
—. ἁλλὰ χαὶ ἐν τῇ χρήσει τὴν ἱκανότητα παρέχων * χείλη

5 Ephes. v, 2.

habent cxercitatos. Ad liuc enim a juventute sen-
sim proficientes pervenerunt, et odutem narium
tuarum susceperunt tanquam pomum suavem, di-
vinilatis odorem in homine absconsum per nasum
percipiens, novi ac veteris Scripture halitum
emittit, Et guttur (uum, inquit, sicut vinum bonum,
dirigeus ad te illos qui defecerant. Sermo tuus
sufliciens in labiis atque dentibus , non solum in
gustu, verum etiain in usu sullicientiam prabeus.

NOTE.

(69) Anonyma in C. B.
(4) Puirel. t. XVII, col. 284.

(8) Anonyma in C. V.

1133

PROCOPII GAZ £I

1726

Labia namque gustum, dentes vero uberem fruitio- Α γὰρ τὴν γεῦσιν, ὁδόντες δὲ τὶν πλουτίαν ἁπόλαυσ:ν

' nem denotant. Si autem Sponsus hzc Sponsa dicat,
plurima quidem similiter dixerit; illud vero Dizi :
Ascendam, etc.,est istius modi quale est Christi
Domini gratiis omne studium humanun vincentis,
non ut Jam teneat, εἰ attingat. εἰ apprelienda!,
sed ut ascendere el eminere et altitiídine praevalere
intelligatur. Quantumcunque enim vis humana
retiibutionibus Dei magnificentiam conata fuerit
adiquare, et probarum laboribus actionum ρτᾶ-
cedentes gratias exsolvere, omnino immensis Dei
beneliciis superata succumbet.

Vgns. 10. Ego fratrueli meo, et super me conver-
sio ejus.

δηλοῦσιν, Ei δὲ ὁ Νυμφίος ταῦτα λέγει τῇ NDpm. τὰ
μὲν πλεῖστα εἴρηται ὁμοίως τόδε Elxa* Ἀναδήσομαι
χαὶ τὰ ἑξῖς, τοιοῦτον ὡς τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ νι-
κῶντος πᾶσαν τὴν ἀνθρωπίνην σπουδὴν ταῖς χάρισιν
οὐκ ἐπὶ τοῦ χρατῖσαι, ἐπὶ τοῦ ἄφασθαι δὲ f| δράξα-
σθαι' ἑἐπαναθῆναι δὲ xol ὑπερχύφαι xal πλεονε-
χτῆσαι. τῷ Όψει νοουµένου. Ὅσον γὰρ ἂν ἑκταθῇ δύ-
ναµις ἀνθρωπίνη περισωθῆναι ταῖς ἁμοιθαῖς φιλο-
νεικοῦσα, τῇ μεγαλοδωρεᾷ, xal πόνοις χατορθωµένων
ἐχτίσαι τὰς προὐπηργμένας χάρ'τας, Ἱτττθίσεται
πάντως, ταῖς ὑπερθαλλούσαις νιχωµένη τοῦ θεοῦ
εὐεργεσίαις. .

v. "E26 τῷ ἁδε.ριδῷ µου" àx' ἐμὲ v) ἐπιστροφὴ
αὐτοῦ.

Nili.—Tertio igitur ad Ipsum ait apponens illud : B we/16,, -- Ἐκ τρίτου τοίνυν τὸ αὐτὸ, qmolv,

Super me conversio ejus, quasi dicat : Quoniam ego
memetipsam illi addixi, persuasum habeo quod
licel wodicum abstraetus fuerit ad oves quz pe-
rierant domus Israel, ad me denuo converter.

Cyrilli. — Vel quoniam ego confessionem illi
offero, od me eliam conversio ejus in secuudo ad-
ventu, vel a populo Judseorum.

Plulonis. — Vel etiam agrum vocat hunc mun-
dum, castella vero Ecclesias, vites autem animas
frugiferas. lllud vero diluculo surgamus , id est
ignorantiam expulimus : florere autem. vineam id
est pr:dicationem : propaginem vero vocat in
baptisuia:e dealbatos. Loquitur autem ad Ecclesias
vel fi ielium animas, vel etiam videtur in ubertate

confidere, sed sibimelipsi judicium minime tri-

buere.

Origeiis. — Est sermo jam perfecte, quoniam
nullibi omnino quietem ullam reperiet, quocunque
se converterit, sicul apud me.

V&kns. 11, 12. Veni, fratruelis mi, exeamus inagrun,
requiescamus in casiellis. Diluculo surgamts in vi-
neas, videamus si floruit vitis, floruit propago, flo-
ruerunt mala punica.

Origenis. — Pro inferioribus Sponsa interce-
dit, etc.

Nili: — A corporea specie spiritalem describit,
agrum et villas, ac matutinum ad vineas egressum

προσθεῖσα τὸ ἐπ᾽ ἐμὲ dj ἐπιστροφὴ αὐτοῦ: ἀντὶ toU,
En: ἐγὼ ἀνεθέμην αὐτῷ ἑἐμαυτὴν, πέπεισµαι ὅτι
xiv περισπασθῇ μικρὸν ἐπὶ xà πρόθατα τὰ ἀπο-
«xa οἴκου Ἰσραὴλ, ἐπ᾽ ἐμὲ ἐπιστρέψει.

KvpiAAov. — "Ἡ ὅτι ἐγὼ τὶν ὁμολοχίαν προσ-
άγω, καὶ ἐπ ἐμὲ d ἐπιστροφὴ αὐτοῦ. ^f] iv τῇ
παρονσίᾳ τῇ δευτέρᾳ, ?) xal ἀπὸ τοῦ λαοῦ τῶν
Ἰονδαίων.

Φ/.Ίωνος.--- "H xai ἀγρὸν τὸν χόσμον χαλεῖ, χώµας
δὲ τὰς Εχχλησίας,ἀμ τελῶνας δὲ τὰς εὐκάρπους φυχὰς,
«b δὲ, ὀρθρίσωμεν, τὴν ἄγνοιαν ἀπελάσωμεν' ἀνθῆσαι
δὲ ἄμπελον τὸ χήρυγµα., τὸν χυπρισμὸν δὲ τοὺς
λευχαυθέντας ἐν τῷ βαπτίσµατι πρὸς δὲ τὰς "Ex-
χλησίας ?| τῶν πιστῶν τὰς φυχὰς, εἰ xai φαίνεται
ἐπὶ χαρποφορίαν θαῤῥοῦσα, ἀλλὰ τὸ χρίνειν οὐχ
ἁποδίδωσιν ἑαυτῇ.

Ώριγένους.--- Τελειωθείσης ὁ λόγος, ὅτι μηδαμοῦ
παντοδαπΏ ἀνάπαυσιν εὑρήσει, ὅπου ἑαυτὸν ἐπιστρέ-
Ψει ὡς παρ ἐμοι.

ια’, ιβ’ .Ε.ἱθὲ, ἀδελᾳιδέ µου * ἐξέ.1ὐωμεν εἰς áp-
póv* αὐ1ισθῶμεν ἐν χὠµαις ' ὀρθρίσωμετ εἰς ἁμ-
πε.]ῶνας ' ἵδωμεν εἰ ἠνθηδεν ἡ ἄμπε.ῖος, ἤνθησεν
Ó χυπρισμὸς, ἤνθησαν αἱ ῥόαι.

Ὠριγλένους. — Περὶ τῶν ὑποδεεστέρων dj Νύμφη
παρακαλεῖ, x. v. λ. (9).

Ns(.lov. — Απὸτῆς σωματιχῆς ὥρας διαγράφει .
τὴν πνευµατιχήν * &àypbv xal χώμας xat ὀρθρινὴν

Sponso proponens. Agrum itaque dicit hunc mun- p ἐπὶ τους ἀμπελῶνας ἔξηδον, τῷ Νυμφίῳ ὑποθεμένη'

dum, villa seu castella dici possunt Ecclesiz, vel
anima verbi capaces. [1 namque vites dicuntur,
ei mala punica florentia, que sunt. diverse hujus
virtutes, quarui alie quidem per tribulationes
vinum vitis (acta suut : aliz vero mala punica
propter spem patientia n:unitam. lbi porro iterum
promittit daturum se ubera qua transitum prabe-
ant ad perfectionem et a lactatione ad vini copiam.
Quin et nrandragoeras ait dedisse odurem suum,
fortassis eos qui ex Christi imitatione bonorum
operum spirant suavcolentiain. Mandragora nam-

ἀγρὸν *olvuv «roli τὸν xoopov, χῶμαι δὲ δύνανται
λέγεσθαι αἱ Ἐχχλτσίαι καὶ αἱ χωρητικαὶ τοῦ λόγου
Ψυχαί * αὗται γὰρ ἄμπελοι λέγονται, xat ῥόαι ἀνθοῦ :
σαι δ.ἀφοροι ταύτης αἱ ἀρεταὶ, at διὰ μὲν τῶν θλίψεων,
οἶνος γενόµεναι ἀμπέλου * αἱ δὲ τὴν ἑλπίδα δι ὑπομο-
γῆς ἀσφαλίζουσαι ῥόᾳαι. Ἐχεῖ δὲ πάλιν ἐπαγγέλλεται
δώσειν τοὺς μασθοὺς, ἐπὶ τὴν τελειότητα µεταθλιθη-
σοµένους, καὶ ἐπὶ οἰνότητα ἀπὸ γαλακτότητος * λέγει
δὲ χαὶ τοὺς µανδραγόρας δεδωχἑναιὀσμἠν ᾿ τάχα τοὺς
ἀπὸ µιµήσεως τοῦ Χοιστοῦ τὸ εὐῶδες τῶν χαλῶν ἔρ-
γων π,έοντας ^ καὶ γὰρ ὁ µανδραγόρας μιμεῖται τὸ ΄

NOT &.

(9) Patrol. t. XVH, col. 284.

1131

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1728

τοῦ µήλου σχῆμα xa τὴν εὐωδίαν' τοιοῦτος ἣν Παῦ- Α que pomi speciem ac suavem. odorem imitatur.

λος, ὡς µανδραγόρας χατ᾽ ἀμφότερα τὸ μῆλον Χρι-
στὸν µιμλύμενος. Εἶποις δ᾽ ἂν χαὶ τοὺς συναναστάντας
Χριστῷ εἶναι µανδραγόρας, ἐκ τοῦ τὴν ῥίζαν εἶναι
ὀνδρλείχελον, δι fic σηµαίνεται fj νεχρότης xaX ἐπὶ
θύραις δὲ ὄντα τὰ ἀχρόδρυα, εἰκότως καὶ ἀχολούθως
εὐαγγελίζεταινέα πρὸς παλαιοῖς τετηρηκέἑναι }λέ-
ἵουσα * ἐπὶ θύραις Υὰρ ὄντως καὶ πλησίον ἐν χεραὶ
τὰ ἀγαθὰ τῶν τῆς εὐαγγελιχῆς πολιτείας χαρπύν *
φτοὶν oov, Πρὸς τῇ φυλαχῇ μὲν τῶν νέων παραγγελ-
µάτων, xal τὰς παλαιὰς ἐντολὰς τετήρηχα.

Εκεῖ δώσω τοὺς ιιασθούς µου col.

Τοῖς γὰρ πιστοῖς τὰ βάθη τῶν δύο Διαθηχκῶν ἆποχα-
λύπτεται ^ ἐπαγγέλλεται τοίνυν τὰ ἓν ταύταις vof-
µατα τῷ Νυμφίῳ ἀνατιθέναι.

t", Οἱ µαγδραγόραι ἔδωκα» ὀσμήν.

Ut. µανδραγόραι ὑπὸ γῆν οὑρανομόρφους ἔχουσι
fiac. Οἱ νεχρώσαντες οὖν ἑαυτοὺς διὰ Χριστὸν,
ἔδωχαν εὐωδίαν ἔργων ἀγαθῶν * fJ οἱ νεχροὶ τῆς Χρι-
σ-οῦ παρουσίας αἰσθανόμενοι, τῆς ἁναστάσεως δέδω-
xav τὴν ὀσμίν.

Καὶ ἐπ) θύραις ἡμῶν πάντα τὰ ἀκρόδρυα ' νέα
zpóc πα.αιὰ, ἀδε.1φιδέ µου, ἐτήρησά σοι.

Τὰ ἤδη χαρποφοροῦντα πρὸς ταῖς θύραις φησίν'
δηλοῖ δὲ τοὺς χατὰ τὴν Παλαιὰν χαὶ Νέαν ἀνθοῦντας.

Φ/Ίωνος. — γουν χεῖσθαί φησιν ἐν τοῖς αἰσθη-
τηρίοις ἡμῶν τὰς ἀρετλς xoY χαχίας * xal ὅτι τὴν
Παλα.ὰν ἡ Katvh Διαθήχη ἐπισφραγίζει,

ΚΕΦΑΛΛ. H'.

α’. Tíc δώσει, ἀδεΊφιδέ µου, θη.ἱάζοντα μασθοὺς
pntpóc µου ;

(10)Της ἄνω Ἱερουσαλὴμ, φησὶν, fic αύμδολον ἡ
ἐπὶ γῆς χειµένη, ῥεούσης γάλα καὶ μέλι, ἓν f] βού-
λεται τῷ Νυμφίῳ συνεστιᾶσθαι ' γάλα δὲ νῦν, ἡ ἆδο-
ος χαὶ τρυφητιχὴ τρορή.

Κυρ Ίου. --᾿Αγιάζεται τοίνυν ἡ τροφὴ τῆς Νύμ-
φης, συ,ενωχουμένονυ Χριστοῦ" Ίγουν εὔχεται τὴν
ἐπιδημίαν τοῦ Σωτῆρος εἰς την Ἰουδαίαν ἡ Ἑκκλτσία
γενέσθαι, κατὰ πρόνοιαν τοῦ διδόντος αὐτὸν τοῖς àv-
θρώποις, ἵνα θηλάσῃ τὴν Θεοτόχον.

Φίωγος. — Ἐν γὰρ τοῖς ἀρτιγεννήτοις ὑπὸ τοῦ

Talis erat Paulus, qui tanquam mandtragora in
utroque Christum imitabatur. Dixeris quoque illos
qui s'mul una cum Chrísto resurgunt 0986 ian-
dragoras, eo quod radicem liabeant viri. similitu-
dine preditam, qua significatur mortificatio. Sed
et in ostiis cum sint omnes arborei fructus, merito ac
consequenter narratur nuces novas ad veteres set -
vasse, Nam cum ait ostiis, utique propinqua et in
manibus bona eraot fructuum cvangelicz politia.
Ait igitur : Quoniam ad novorum praeceptorum cu-
stodiam antiqua quoque mandata servavi.

Ibi dabo ubera mea tibi.

Fidelibus euim profunda. duorum Testamento-
rum revelat, PromitÜt igitur sensus qui in iis
sunt Sponso deferre.

VgRs. 15. Mandragore dederunt odorem.

Mandragorz sub terra radices habent liumana
specie. Qui igitur semetipsos propter Christum
moitificant, suavem dederant proborum operum
odorem : vel mortui adventum Christi sentientes
dcderunt odorem resurrectionis.

Et in ostiis nostris omnes nuces novas ad veteres,
[raterne mi, servavi tibi.

Quz jam fructificant, inquit, prz foribus sunt,
signifieat autem illos qui in veteri et nova lege
florent.

Philonis. — Nempe in sensibus nosiria virtutes
el vitia consistere asserit, et Novum Testamentum
Vetus obsignare.

CAP. VIII. :

VrRns. 1. Quis det te, fraterne mi, sugentem ubera
matris mea?

Origenis. — Superne, inquit, Jerusalem qujus
symbolum est h:ec terrestris quze in terra. sita est
fluente melle et lacte, in qua vult cum Sponso con-
vivari. Lac autem uunc est doli expers et delicio-
sum edulium.

Cyrilli. — Sanctificatur itaque Sponsa cibus
convivante Christo. Optat nimirum — Ecclesia ut
adventus Salvatoris in. Judam fiat juxta. provi-
deutiam ipsius Patris dantis ut Deiparam lactet,

Philonis. — Nam in recens genitis a Spiritu

Πνεύματος μορφούμενος ὁ Χριστὸς, θηλάζει τὴν σο- p formatus Christus gugit per ipsos sapientiam.

gla» δι αὐτῶν.

Nel.Aov. — Την ἔνσαρχον αὐτοῦ παρονσίαν ἐπιθν-
μεῖν fj Νύμφη ἔοιχεν ἐν f) συγχαταθδαίνων διὰ τὸ
ἀνθρωποπαθὲς, εὔληττος αὐτῆς ἕσται, χαὶ τῆς ol-
χεία- καταστάσεως ἔξω εὑρεθεὶς, µένων ὃ ἣν, μετὰ
παῤῥησίας αὑτὴν κατασχευάσει, γνησίων καὶ ἡδονὴν
ἔνθεον χινούντω» ἀπολαῦσαι λόγων. "Ev τούτοι; 130
τοῖς φιλήµασιν οὐκ ἔξουδενοῦται, ἔπαινον ἔχουσιν, 02
χατάγνωσιν * παραλήψεται δὲ αὐτὸν αὐτὴ, ἐπειδὴ οἱ
ἴδιοι αὐτὸν οὗ παρέἐλαθον * εἰσάξει δὲ χαὶ εἰς οἶχον
μητρὸς αὐτῆς χαὶ elo ταμ.εῖον τῆς συλλαθο”σης a5-
τὴν τ;ς ἀνθρωπίνης σοφίας’ ἔδει γὰρ αὐτὸν ἄνθρω-

Nili. — lpsius in carne praesentiam visa est
Sponsa desiderare, in qua per humanitatis affe-
ctionem condescendens ipsi captu facilia erit, et
extra proprium statum repertus manens quod erat
cum fiducia faciet eam veris et divina voluptateu
moventibus frui sermonibus. Propter hac. enim
oscula qu non vitio sed laui dantur iminime con-
temnitur ; sed ipsa ipsum suscipiet quando quidein
sui eum uon receperunt, Iniroducet aulem ipsu
in domum matris suz etin cubiculum concipientis
ipsam humanas $&apientia. Oportebat enim | ipsum

NOT. i.

(10) Hzc sunt Origenis in C. B.
PlaATRoL. απ. LAXXVII.

59

WoCoPH GAL
acetum mnis jus articipe r qe) uev πάντ obs
re qu? unt οταν et assumere que «ναι τὰ VAS χάριτος» καὶ 30600 TW φύσεως"
,Nam in dom" wu mat jus nU Me. χὰρ εἰς οἵχο εἰσελθεῖν της μητρὺς αὐτῆς, ^ N - -
τα affection m ue? suscepuio" ος ἀνθρωπίνοὺ παθῶν ots bp ip" àv — —À
ανά. Verbum autem ϐ signi ico! d: 5 apo Pot (uec co 7 θυμον ος
wpitudinem: et n jsteri on ac mio Tee Y τὸ διορατιὰὸ τς κατὰ «b υστη- Lo
onis picacitat uwn- $^ 6x0 s; θεωρίας Ἡ . uo gelo" γαλ ———
ei ws m2 puni 0 ocat v ῥοῦν; 096 υσιχοὺς γα θιχοὺς ivt ω M YE ο
ο natural s sermo ςΠΟδ) ος υς, οἱ x φύσεωό : goo ἀλλὰ 3€ ——
uaveotentia ριᾶ , at ιοί — Y E αρηρινὺ . àg οὗ ίσειν 207 —Sassiliil
tu deve ntes, V e promit- t Desa V $557 λαθόντοῦ ——
uentar! asciit issu νοῖαις eo rives ϱ τοῦ Νυμφίοὺ οἶνος. ——
Nam 999 gi vi duda od) X? posu vy . καὶ οὐχ kusi- ———
net et Ὦ giunde tam ακτον. EN
veniens e fof οδό bor t£» non Εὐροῦσα E£o 9 qco σε οὐκ δε- —
nent "t À roducam ! P γὠσουσὶ ps g.n M joi 0€? * ἀξω C? εἰς -
domun στά, ubiculu jus 4" μητρός µ καὶ εἷς cap τ "nc - "m
cepit. "^? guenta de ἰαίῖοό govc € p ποτιῶ C5 ἀπὸ το (vov cov 4i e EN
lorum ρα m meorun- : ἀπὸ yápato à μυ
Qrige — eviens m de superna spec? Qo ους. 77 $ ισχουσα αὐτὸν «ts ἄνω
gres Mm wewiple? m. qs puo ἐκθάντο περι ξατο αὐτόν
Cyrilli- 77 jerus? w cruci pL AAOV- — χουν Ἱερουσαλὴν που
xus est xao po
Philonis iud aute" me, qui ος δ. Οὖκ ἐξ νὼσ cl pe
apiritale mici ini ! no ac T£? paso QU àxa cot ον 6 . ἃ
yunt * Ἡ 10" uus V Vost ἔσουμαι ιὡς τὸ αν ος τοῖς ἐχθροῖς
capt" facilis ; '' au v αὐτὸ ςο eno po? «t. 18e xo
οὶτῖθ ! rre e carnis €* jac 0095 Qubicu- 2;t* αὖτης iov δὲ αὑτΏς ὁ gon»
lum Y |) in g, ubi erant anime S97 fooY αἱ X à ott Uy. τῶν ν. Quos
ciorum ὁ m ungue" awm €9 c δὲ ws ρεψικὸ” «b roh P9 μένο πνεύματο
οαια 58 pibit del πίνει διᾶ τῶν quoe ovS
ML meo et d tera illius X ὑώνυμος 6 ὃ ὑπὸ e xsgadM pov» καν
απιφιεσαῦ ἡ ὃ Eu αὐτοῦ περι ψετοί μθ.
Cyrilli | sepul dicit 4 gcpb € p Bw MT Myse ὃν fet"
Nicode ontuleruP alot tem puni- A e Νικόδη φον oy δὲ MYE τῶν ἁχίων.
orum À ποιο
Qrige* e vn atu bu 8) Ἡ dioc 9» 05 λόγ φροσύνηά qoo"
ieunus spirituali veris 503 siu gae qb των τς θείανς Γραφαῖ παντοδα”
Script uto sacri . de V o 9 qi» των t? ἀπὸ ops «M
yum ponicort ' dinavorum οἱ 19 κεταΥ eb" χε xao «oov piv" πρά-
tempore perfecto ξεων.
Let quidem w partem rincipale» t ουν νόμος ὑποστηθ ζ (s Nvv» ü
Εις uni net weva e*t P7" eT adii 3 παντός 0T" 6 oso 4 εὐώνν-
vaus 9 LI Ó ο du$ 5 j eva ος ἃ («v EmOQP à δευτέρᾶ᾿ io
est ? ns SEC in (uturo mens €à in- 5 υμος T 4, 78 ντν παρσλαδὸν εἶσ-
voducit n δυρο mansione άχε' εἰς τὰς ὃν ρνᾶς.
N Adjurati v0 rusal yo virt g.'"0p* a ὑμὸ υγατέρες «Jgpovc
agri 5i suscita vert iss citaverttt charita ταῖς 0v" μοσι * ταῖς χύσεσι τοῦ V
tem quoadusque i (uerit ct àrel £t ἱρητεῖ y ἁτάπην à:
8A c t .
Qrigenti*- — 0n secundo gdjeravit c '0pt "Wt δεύτερο ὠρχισόν » *-
y. 02)
Adjura! e sancto v orent prO pet εωρχίζει τὰς τῶν ario χα. πρεσθύων ὑ
toribus dusque suscip nos Des. ον àpop os ἕως ὃν παρα 60 ty às ὁ e
NERS. 9* est ndi dealbata 1n" .. Τίς αὖτ ἡ £al* jg Aeoxar OU P
tens supe! (ro uruetem suum bxc CP? | τὸν àtsA 90 αὐτῆς;
N0oT £- |
(2) Patrol. * x vu, co*- 935.

1141

6ΟΜΜΕΝΤΑΠΙΙ IN CANTICA CANTIC.

142

Οἱ ἅγιοι τοὺτό φασν θανµάζοντες «hv. χάθαρτιν Α Sancti hec dicunt, puritatem. Spons;e admie

τῆς Νύμφης.

ΝείΊου. — Οἱ τῆς συναγωγῆς ἐχπλέστονται, ἀπὸ
τοῦ γαμιχοῦ λουτροῦ ἀναθαίνουσαν αὐτὴν ὁρῶντες,
αὑτὴν συγχρίνοντες τὴν νῦν αὐτῆς λευχύτητα τῇ
προτέρᾳ µελανίᾳ ΄ µειζόνως δὲ θαυμάζουσι τὸ, ἐπι-
στηριζομένην αὐτὴν ἐπὶ «bv ἀδελφιδὸν, ἀναθαίνειν.
΄Απταιστος γὰρ ὄντως γίνεται Ἀορεία, xal προχοπὴ
ψυχής λόγῳ χειραγωχεῖ χεχρηµένης.

Προφητεύεται τῆς Νύμφης ἡ ἄνοδος τὰς µαχαρίας
μονὰς, παντελῶς ἀποθοαμένης τοῦ σχότους «hc xa-
Χίας. χαὶ τὴν τῆς ἀρετῆς ἀναλαθούσης λαμπρότητα,
ἑπομένης τῷ λόγῳ’. ὅὄθεν αἱ ἄνω δυνάµεις θαυμά-
ζουσι τὴν ἐπὶ τοσοῦτον τῶν ἀνθρώπων µετοθολἠν,

'"Yxó gunAov ἐξήγειρά σε.

(43) Τοῦτο τὸ φυτὸν, ὀσμῇ xal θἐᾳ καὶ βρώτει
xai ἀφῆ λεῖον ὑπάρχον ἑστὶ χαλόν ' ὁ οὖν διὰ τῶν
αἰσθηττρίων εὖ τραφεὶς, λέγοιτο μῆλον * παρὰ ταύτῃ
τῇ µηλέᾳ ὠδίνει ἡ ἄνω Ἱερουσαλὴμ, χαὶ τίχτει τὰ
τέχνα τῆς ἐλευθερίας͵ διό φησιν ὁ Ἰωήλ:. « Ῥόα καὶ
φοῖνιξ xal piov xal πάντα τὰ ξύλα τοῦ δρυμοῦ,
δώσει τὸν χαρπὸὺν αὐτῶν. »

$i Àuroc. — Τὸ μῆλον ὑπὸ τὴν μυστιχὴν τράτε-
ζαν ἐγείρας τἐθειχά ae * τροφὴ γὰρ χαὶ ποτὸν ἐργά-
ζετα:.

(14) ληλον τὴν οἰχονημίαν ἑλέγομεν, ὡς ἔμπε-
ῥιεχοµένης τῆς θεότητος τῇ ἀνθρωπότητι: ὑφ' ὃ
ἑξήγειρε τὴν Νύμφην, ἡ χαθεύδουσαν f) χαθεζοµέ-
γην, ἀπὸ τῶν χοϊχῶν ἐπὶ τὰ οὐράνια αὑτῆς διεγεί.
µας τὸ φρόνημα. Ἐχεῖ δὲ ὡδινᾶσθαι καὶ τετέχθαι
ὑπὸ τῆς μητρός φησιν, ὑπὸ τὸ μῆλον, δηλονότι, τὴν
Gà τοῦ βαπτίσματος ἀναγέννη τιν δηλῶν ' μητέρα δὲ
τὸ Πνεῦμα λέγει, τὸ γεννῶν τοὺς βαπτιζοµένους, Τὸ
ὃ δὶς αὑτὴν ὡδινᾶσθαι, οἶμχι µίαν μὲν ὠδίνα λέγε-
σθαι, καθ) fiv ἐντυποῦται τῷ λόγῳ τῆς διδασχαλίας
tb κατ΄ εἰχόνα τῇ γεννωμµένῃ τοιαύτην γέννγαιν tju-
χῇ ΄ ἑτέραν δὲ xa0' ἣν διὰ τῆς ἀγαθῆς πολιτείας Ev
ταύτῃ μορφοῦται τὸ xa0' ὁμο-ωσιν ' μήτηρ γὰρ τὴν
σχέσιν, τεχοῦσα δὲ δηλοῖ τὴν εῆς σχέσεως ἑνέο-
γειαν.

'Exei ὡδίνησέ σε ἡ µήτηρ σου ' ἐκεῖ ὡδίνησέ
σε ἡ texovcá σε.

ἩΜ σὰρξ τοῦ Χριστοῦ ἓν ταῖς ὡδῖσι τοῦ σταυροῦ
ἐγέννησε τὴν Ἐχχλησίαν, ti» ῥεύσαντι ἐξ αὐτῆς αἵματι
xal Όδατι. | 0

ς’. θές µε ὡς cyparióa ἐπὶ τὴν καρδίαν σου,
ὡς σφραγῖδα ἐπὶ τὸν βραχἰονἀ σου ' ὅτι κραταιὰ
θάνατος ἡ ἁγάπη, exAnpóc ὡς doc (Aoc.

Ὡριγένους.--- ΠἩροτρέπεται αὐτὴν ὁ Νυμρίος, x.
τ. λ. (15).

Νείλου. — Την ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος ἀγαπτθεῖσαν
ὀνχὴν, θέλει xaX Ev τοῖς ἐνθυμίοις, xaX ἓν ταῖς πρά-
ξεσιν ὁ Χριστὸς ἑνσφραγίσαι ἑαυτοῦ, χαὶ µόνην ἔχειν
τὴν τούτου μνήμην, ἑτέρου δὲ μηδενὸς, τὸ τῆς ἀγά-

.. Joel 1, 12.

rantes,

Nili. — Que sunt de synagoga attoniti miran-
tur ipsama nuptiali lavacro ascendentem, viden -
tes autem modernum ejus candorem cum pristina
conferunt vigredine. Amplius antem mirantur ipsam
super fratruelem innixam ascendere. Inoffensus
enim omnino gressus et profectusanimx verbo
manuductore utentis.

Predicitur Sponsi ascensus 44 beatas mansio-
nes, lenebris malitie jam omnino depositis, et
virtutis splendore assumpto, sequentis et inniten-
tis Verbo. Utide et supernz virtutes, tantam horni-
num mutationem admirantur.

Sub malo exsuscitavi te,

B — Hec ipsa planta odore ac visu et gustu ac tactu, -

cum sit levis, pulchra exsistit, unde qui per sensus
est bene educatus, dici possit. malum. Juxta hanc
arborem mali parturit superna Jerusalem, et parit
liberos libertatis; quamobrem Joel ait : « Malogra-
natum et palma, et malum et omnia ligna silvae
dabunt fructum suum **, »

Philonis. — Malum sub mystica mensa susci-

taus, posui te; nulriendo enim etiam polum prz-
bet.
" Nili. — Malum dicebamus incafnationem ut
qua sub humanitate contineat. Deitatem. Ad hoc
niysterium suscitavit Sponsam vel dormientem vel
sedeutem, a lerrenis ad celestia, mentem ejus
excitans. [bi geuitam et. partu editam ait a matre,
subest sub malo, per baptismum regenerationem
declarans. Matrem autem vocat Spiritum qui bapti-
zandos giguit. Quod autein bis dicat ipsam gigni,
existimo unain quidem generalionem dici secun-
dui quam doctrine verbo informatur id quod
secundum imaginem est anim: istiusmodi nativi-
tate generate ; alteram vero secundum quam per
probe vitze actionem in ea efformatur id quod est
secundum similitudinem : mater enim habitun,
genitrix vero babitus operationem designat.

lbi peperit te mater tua, ibi peperit te que genuit
te.

Origenis. — Caro Christi in crucis partitudini-
bus Ecclesiam peperit aqua et sanguine ex ipsa
profluente.

Vrgns. 6. Pone me ut signaculum super cor tuum,
ul signaculum super brachium tuum : quia fortis
ut mors. dilectio, dura sicut infernus emulatio.

Origenis. — lMortatur eam Sponsus. etc.

Nili. — Dilectam a baptismo animam vult Chri-
stus etiam in cogitationibus et in actionibus seinet-
ipso signari suique solius habere memoriam, al-
terius vero nullius. Charitatis sux fervorem et zeli

NOTAE.

(19) Hzc sunt Nili in C. B.
114) Scholium lioc S. Nilo vindicat C. B.

(15) Patrol. t. XVII, col. 285.

114.

PROCOPII GAZ.£I

{ΤΗ

duritiem atque igniendi vim exponens, quoniam, A πης αὐτοῦ διηγούμενος ἔνθερμον, xa τοῦ ζήλου τὸ

inquit, diligo vehementer dilectus, et. zelor vehe-
mentius repudiatus. Nau zelus meus igne calidior
et inferno durior, el dilectio morte fortior est,
ignis οἱ flammz impetus habeus.

Ale ejus ale ignis, carbones ignis flamme ejus.
[Vgns. 7.] Aqua multa non poterit exstinguere chari-
tatem, et [lumina non undabuni eam.

Structure ipsius omnium subtilissimum sunt
atque purissimum elementum, ut sicut Deus facit
angelos suos spiritus, «eL ministros suos ignis
flaaumam, istiusmodi qualis erat etiam is qui
Moysi de rubo in flamma ignis apparuit, sic dili-
gens faciat flammam ignis consimilem suis mini-
stris, el sanctos suos participes suz deitatis, in
quantum -est ignis consuinens, sic enim omne
quod in eis est consumelur.

Philonis. — Vel etiam αἱ Ecclesix sint Vetus et
Novum Testamentum, et hic quidem sunt igues,
lingue, ibi vero rubus ignis.

Cyrilli. — Et aliter : Muri, inquit, Ecclesie sunt
igwis juxta illud : « Ero ei murus ignis in cir-
cuitu, dicit Dominus **. » Flammas itaque charita-
tis nou obruent tentationes : tale est. et illud :
« Quis nos separabit a charitate Christi **? »

Charitatem illam quam erga nos habet Deus, C

nil est, quod possit exstinguere; non aqua plurinia
adversariz viriutis, non flumina tentationugi tu-
mente alveo delata. Quamobrem licel quis omnem
viiam suam impenderit charitati, pro nihilo com-
putabitur, cum nihil Domini charitate dignuin ex-
hibere valeat. /
Origenis. — Rursus cum Deus noster sil ignis
consumens, sit autem secundum Joaunem chari-
tas; ignis consumens est charitas, cum etiam im-
petus habet flammas ignis cujus vim sentiunt qui
spirilu ferventes sunt. Aqua vero sunt nunc opera-
tiones adversariz iis qui illam acceperunt, ut qua
exstinguere hanc. velint, sed inveniunt fortiorem.
Omnia eni sustinet et nunquam excidit. De inun-

σχληρὸν xal διάπυρον᾽ "Ott, φησὶν, ἀγαπῶ σφοδρῶς
ἀγαπώμενος, xal ζητῶ |. B. ζἠλφ] σφοδρότερ»ν
ξητούμενο;" ὁ γὰρ ἐμὸς ζήλος, πυρός ἐστι θερµότε-
poc xai ἅδου σχληρότερος' xai fj ἀγάπη τοῦ θανάτου
χραταιοτέρα, πυρὸς φλόγας ἔχουσα τὰς ὁρμάς.

Περίπτερα αὐτῆς. περίπτερα πυρός’ ἄνθιαχες
πυρὸς , φ.όγες αὐτης' qc. "YÓóop πολᾖλὶὲ ob
δυνήσεται σθέσαιτὴν ἀγάπην ' xal ποταμοὶ oo
συγλχ.ἱ1ὐσονσιν αὐτήγ.

Τὰ οἰκοδομήματα αὐτῆς, τὸ πάντων toti λεπτοµε-
ῥέστερον στοιχεῖον χα καθαρώτερον ' ἵν ὡς θεὸς
ποιῇ τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα, χαὶ τοὺς λειτ-
ουργοὺς αὐτοῦ πυρ)ς φλόγα, τοιαύτην, ὁποῖος ἣν
xai ὁ τῷ Mosel ἐχ τῆς βάτου ἐν πυρὸς φλογὶ φανεὶς,
οὕτως ἀγαπῶν ποι]σει φλόγα πυρὸς, παραπλησίως
τοῖς ἑαυτοῦ λειτουργοῖς ᾽ xai τοὺς ἁγίους αὐτοῦ μεῦ-
έξοντας τῆς ἑαυτοῦ θεότητος, χαθὸ πὺρ ἐστι χατα-
ναλίσχον’ οὕτω γὰρ πᾶν ἑαυτοῖς ἀναλωθήσεται.

(16) "H xaX περίπτερα «fc Ἐχχλησίας, Kati) xat
Παλαιά * xai ὼδὲ μὲν πύριναι γλῶσσαι, ἐχεῖ δὲ πυ-
p^: βάτος. |

KvplAAcv.— Tà τείχη, φησὶν, τῆς Ἐκκλησίας rop
ἐστι. Καὶ ἄλ]ως' χατὰ τὸ, « Ἔσομαι αὐτῇ τεῖχος fupe
χύχλωθεν, λέγει Κύριος” » τὰς οὖν φλόγας τῆς ἀγά-
πης πειρασμοὶ.οὐ συγχλύσοναι ᾽ τοιοῦτόν ἐστι xol
τὸ, « Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χρι-
στοῦ» »

Νείλου. —.(17) "Hv ἔχει ὁ Κύριος πρὸς ἡμᾶς
ἀγάπην, οὐδὲν αὐτὴν σθέσαι δύναται, οὐδὲ ὕδωρ πολὺ
τῆς ἀντιχειμένης δυνάµεως, οὐδὲ ποταμοὶ πειρα-
σμῶν φλεγμαίνοντι ῥείθρῳ φερόμµενοι. Διὸ κἂν δῷ
τις πάντα τὸν βίον αὐτοῦ ἐν τῇ ἀγάπῃ, ἐξουδενωθή-
σεται, οὐδὲν τῆς τοῦ Δεσπότου ἀγάπης ἄξων ἐπιδεί-
ξασθαι δυναµένους.

(18) Πάλιν, ἐπείπερ ὁ Θεὺς ἡμῶν πῦρ χαταναλί-
σχον, ἔστι δὲ xal κατὰ θεὸν ἀγάπη, nop καταναλί-
σχον ἐστὶν ἡ ἀγάπη: $4 xal τὰς ὁρμὰς ἔχει πυρὸς
φλόγας ' οὗ τῆς δυνάµεως αἱσθάνονται ol τῷ πνεύ-
ματι ζέοντες. Ὕδωρ δὲ νῦν αἱ ἀντιχείμεναι τοῖς αὐτὴν
ἀνειληφόσιν ἑνέργειαι ) πάντα Ὑὰρ ὑπομένει, xal
οὐδέποτε ἐχπίπτει, Περὶ δὲ τῶν μὴ συγχλυζόντων
αὑτὴν εἴρηται ποταμῶν , « Πέπεισμαι γὰρ ὅτι οὔτε

dantibus autem ipsam fluminibus dictum est: « Cer- D θάνατος, » καὶ τὰ ἑξῆς.

tus sum quod neque mors **, » etc.
. Si dederil vir omnem vitam suam in charitate,
conteniplu contemnent eam,

Quinam alii quam a charitate alieni? Qui igitur
semetipsum tradiderat charitati Paulus ait : « Ma-
le!izcimur et benedicimus, blasphemamur οἱ obse-
cramus *', » etc. Ümuis autem vita simplicius
quidem quacunque quis reliquit ut. Christum lu-
crifaciat οἱ perfecte sequatur. Profundius autein

** Zachar. n, 5... " Rom. win, 55.

16 ibid. 38.

Ἐὰν 0q-àvip πάντα τὸν βίον αὐτοῦ ἐν τῇ ἁγά-
zm, ἐξουδενώσει ἐξουδεγώσουσιν abcr.

Τίΐνες ἄλλοι, Ἡ οἱ τῆς ἀγάπης ἀλλότριοι, ὁ γοῦν
ἑαυτὸν ἐπιδοὺς τῇ ἀγάπῃ Παῦλος φησίν ΄ « Λοιδορού-
µενοι εὐλογοῦμεν, βλασφημούμενοι παραχαλουµεν. »
καὶ τὰ ἑξῆς. Πᾶς δὲ βίος, ἁπλοῦστερον μὲν, ὅταν t:
καταλέλοιπεν, ἵνα Χριστὸν χερδήστ xal τελείως &xo-
λουθήσειεν * γουν ἅτινα ταρέχει πτωχοῖ, * βαθύτε-

37 | Cor. 1v, 19, 15.

NOT £.

(16) Philoni aseribitur in C. B. ,
(17) Artonyina sunt in C. B.

(18) Origem lioc scholium dat C. B.

----

1715

COMMENTARII IN CANTICA CANTIC.

1116

pov δὲ dj λογικἡ πᾶσα Qufj* fiv 6 καταργήσας τὰτοῦ Α omnis vita rationalis quam qui evacuat qui sunt

νηπίου, πάντα πράττων Ev ἀγάπῃ, τὸν βίον ἀνατί-
θησιν αὐτὴν ' ἡ ὡς ἐπεὶ μηδὲν ἐν ἀνθρώποις τῆς
ἀγάπης ἄξιον πράττεται᾽ xiv πάντα τις iv ἀγάπῃ
δ-ατελέσας τὸν βίον, ὡς μηδὲν ἄξιον δράσας ἑἐξονδ:-
νωθήσεται. /

η’. Ἀδεϊιφὴ ἡμῶν μικρὰ, καὶ μασθοὺς οὐκ
έχει.

Τὸ μὲν πρόθυµον τὸ περὶ τὴν νύμφην xal τὸ ἑνδιά-
θετον ἐπιδειχνύμεναι αἱ νεάνιδες, αὔξουσι τῷ λόγψ
τὸ φιλότιμον * ἀγνοοῦσαι δὲ τὴν χατάστασιν αὐτῆς,
xai µηδέπω τῆς πρὸς ἄνδρα συξυγίας ὥραν ἔχειν
νοµίζουσαι, ἀποροῦσι πρὸς τὸ πρακτέον * xal τοῦ
μνηστῆρος τὴν σπουδὴν ἐπὶ τὸν γάµον ἐπείγοντος,
ὀρῶσι καὶ τὴν τῆς Νύμφης ὡς ἑνόμιζον νηπιότητα"

parvuli, omnia faciens in claritate vitam ipsi de-
dicat. Denique cum nihil in hominibus charitate
dignum geratur, etiamsi omnem quis vitam in-
sumpserit in charitate, tanquam nihil dignum
egerit pro nihilo ducetur.

Vas. 8. Soror nostra parva, el ubera non habet.

Suam erga Sponsam animi promptitudinem et
affectum ostendentes adolescentulze studium suum
sermone amplificant ; ignorantes vero statum ejus
et necdum viro maturam arbitrantes, quid facien-
dum sit addubitsnt et proci studium ad nuptias
urgentis vident, necnon Sponsz uli putabant ju.
ventutem, atque haic inter se dicunt : Nihil eorum

καὶ τοιαῦτα πρὸς ἀλλήλας λέγουσιν' Οὐδὲν ὧν λείπει B que. Sponsee. desunt a nostro studio el auxilio

τῇ Νύμφῃ, τῆς ἡμετέρας ἤρτηται σπουδῆς xal συν-
ερχείας, προσθεῖναι δὲ αὐτὴν προχοπὴν ἡλιχίας, τῶν
οὐχ ig' ἡμῖν. El μὲν γὰρ ἦν τεῖχος ἐἑπάλξεσι λειπό-
μενον, οὐδὲν ἐχώλυε τὸ χρειῶδες ὑπερθῆναι τῇ φιλο-
τιµίᾳ, xal ἀργυρᾶς ἀπάλξεις ἀντὶ λιθίνων ἐπιατῆσαι
τῷ τείχει' ἡ γὰρ πολυτέλεια τῆς προθυµίας ἔλεγχος
ἐγίνετο χαὶ ἡ χηδεµονία, τεκμήριον ἀναμφίλεχτον
διὰ τῆς διαθέσεως ᾽ τελειότητα δὲ προσθεῖναι νηπιό-
$5*:, xai μασθοὺς διεγεῖραι πρὸς ὄγχον , οὓς ἡ φύ-
σις οὐδέπω πρὸς τοῦτο ἐχίνησεν, μεῖζον ἀνθρωγίνης
ἐστι δυνάµεως. Οὐ γὰρ Ίδεισαν αὐτῆς τὴν ἓν τῷ
χρυπτῷ τελειότητα, νεάνιδες οὖσαι xal φύσεως ἆχο-
λουθίᾳ «προσέχουσαι. Λανθάνει γὰρ πάντα ἀνθρώπι-
vov ὀφθαλμὸν χατάστασις ψυχῆς, µάλιστα τοῖς χρύ-
πτειν ἐπισταμένοις τὰ χατορθώματα.

Φίλωνος. ---Τοῦτο πρὸς τοὺς πίστιν μὲν ἔχοντας,
οὕπω δὲ γνῶσιν τῶν δύο διαθηκῶν' διὰ τὸ νεοπαχεῖς
εἶναι, καὶ uh δύνασθαι xal ἑτέρους τρέφειν,

Ὡριγένους. — "Ott μικρὰ dj τοῦ ἀνθρώπου quyh,
x. *. À. (19).

Τί ποιήσωµεν τῇ dteAzn ἡμῶν ἐν ἡμέρᾳ ᾖ à
JaA4n0mn ἐν abt; V. El τεϊχός ἐστιν, οἱκοδομή-
Cupsr ἐπ᾿ αὐτὴν ἐπά.ξεις ἀργυρᾶς * xal εἰ θύρα
ἐσεὶ, διαγράφωµεν ἐπ᾽ αὐτὴν σανίδα κεδρίνη».

Ὅταν χυρωθῶσι τῆς µνηστείας οἱ λόγοι, βούλον-
ται ποιῆσαι τῇ ἀδελφῆ τὰ λείποντα ταύτῃ πρὸς τε-
λειότητα. El γὰρ τεῖχος, φασὶν, ἐστὶν fj Εκκλησία,
ὥσπερ στύλος xai ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας, ἐπανα-
πληρώσωμµεν αὐτῇ τὰς λογικὰς τελειότητας ' ἃς xai
ἐπάλξεις εἰρήχασι ' θύρα δὲ βεθαιότητος διαγραφο-
µένη, οὗ µέλανι, ἀλλὰ πνεύµατι θεοῦ ζῶντος' ὡς ἐπὶ
θύρας δὲ xal σανίδα φασὶν, ἑσχηματισμένη πρὸς
θύρας τελείωσιν ἡ δὲ χεδρίνη τὴν ἄφθαρτον δηλοῖ
τοῦ Πνεύματος περιθολἠν' αὕτη γὰρ σφίγγει τὴν ἀν-
θρωπίνην ἀσθένειαν. Ἐρωτῶσι τοίνυν οἱ ἅγιοι περὶ
τῶν νεοφωτίστων, xal δέχονται ἀπόχρισιν. El στερεὰ
πέτρα ἐγένετο xal πίστει ἑδραία, προθῶμεν τὰ θεῖα
λόγια * εἰ δὲ θύρα ἐστὶν εὔστροφο:, xal &x τῆς συν-
αγωγηῆς ἐπίστενσεν,΄ ὑπογράγωμεν αὑτῇ τὴν ἄση-

peudent; addere autem ipsi statis incrementum
non est in nostra potestale. Nani si murus quidem
esset propugnaculis carens, nil prohiberet usum
hunc ambitione superare et argentea propugna-
cula pro lapideis muro imponere : profusio enim
prompti animi argumentum erat, εἰ sollicitudo
minime dubium affectus indicium, juventuti autem
addere perfectionem, et ubera excitare ad tumo-
rem, que nalura necdum ad hoc movit, humana
virtule majus est. Necdum enim moverant ipsius
in abdito perfectionem, cum adolescentule essent
el naturz ordinem attenderent, Nam omnem ocu-
lum humanum latet status anima, presertim ejus
qua proba sua facinora novit abscondere.

Philonis. — Hoc ad illos qui fidem quidem lia-
bent, sed necdum cognitionem suorum testamen-
torum eo quod recens compacti sint et non valeant
eliam alias nutrire.

Origenis.—Quia parva hominis anima, etc.

Quid faciemus sorori nostre, in die qua loquetur
in ea * [VEns. 9.] Si murus est, edificemus super eam
propugnacula argentea ; εἰ si janua est, sculpamus
super eam tabulam cedrinam.

Quando rata habenda sunt verba desponsationis,
volunt addere sorori quz desunt ipsi ad perfectio-
nem. Si enim, inquiunt, murus est, Ecclesia tan-

D quam columna et firmamentum veritatis, adim-

pleamus ipsi rationales refecetiones quas et pro-
pugnaoula vocarunt. Janua autem est firmitas
descripta, non atramento, sed Spiritu Dei viventis.
Tanquam super januas vero etiam tabulam aiunt
figuratam ad januz perfectionem. Cedrina porro
incorruptum designat Spiritus amictum ; hic enim
humanam astringit | imbecillitatem. lInterrogant
igilur sancti, de recens illuminatis et respousum
accipiunt. Si quidem solida petra evasit et fide
firma, addamus oracula divina. Si vero janua est
motu facilis et ex synagoga credidit, subscribamus

NOT E.

(19) Pairol. 1. XVII, col. 285.

js

PROCOPII GAZJEI

1748

ipsi imputribilem patriarcharum politiam , οἱ À πτον τῶν πατριαρχῶν πολιτείαν, xal περισφίγξωµεν

cunstringanius ipsam propugnaculis turrium.

V£ns. 10. Ego murus ei ubera mea sicut turres ;
ego eram in oculis eorum lanquam inveniens pa-
cem.

Vos quidem arbitramini me ubera non habere,
etc, Ego autem plurima in me Sponsi gratia et
mea desponsatione ad magnitudinem opus esse
sentiens, etiam consecuta sum aliis securitatem
in multitudine contemplationum, sic ut. duabus
turribus assinilarer, qu; designant de sensibi-
libus scrmonem et de intellectilibus scientiam. Et
quoniam quiesivi pacem et persecula sum eam
istiusmodi quadam eram in oculis Sponsi; hoc
etiam a: Spiritu didiceram, eos qui ipsum recte
quésierunt, reperisse pacem quas est Christus.

Nili. — Solvit ambiguitatem, minime sustinens
existimari prout suspicabantur. Nimirum, inquit,
l:tent vos divitiz: spiritales. Ego autem in oculis
Bponsi imei. perfecta sum, siquidem in oculis ejus
νου! pacem : qui autem recte quarunt ipsum,
inveninmnt pacem. Murus sum expugnatu difficilis,
propter quam pacem non metuo belli insultum.
Cum aulem audiat imurus et janua, illud quidem
euscepit; ut autem vocetur janua per silentium
perfecit, istiusmodi appel'ationem Sponso servans.
illic enim solus pateruz eognitionis introitus.

Vens. 14. Vinea facta est Salomoni in Beelamon :

αὐτὴν Σπάλξεις πύργων.

C. Ἐγὼ τεῖχος ' καὶ μασθοὲ µου ὡς αὔὕργοι ᾽
ἐγὼ fm ἐν ὀφθα.ὶμοῖς αὐτῶν ὡς εὑρίσκουσα εἷ-
ρήνην. |

Ὑμεῖς μὲν νομίζετε μή µε μασθοὺς ἔχειν, xal τὰ
ἑξῖς' ἐγὼ δὲ τῆς πολλῆς εἰς ἐμὲ χάριτος τοῦ Νυμφίου,
xal τῆς ἐμῆς µνηστείας αἰσθανομένη πρὸς μέγεθος
ἐδέῆσα περιποιουµένη xal ἄλλοις εἰς ἀσφάλειαν xal
εἰς πλῆθος θεωρηµάτων, ὡς διττοῖς ἀπειχάζεσθαι
πύργοις' δηλούντων τὸν περὶ τῶν αἰσθητῶν λόγον,
xal τὴν περὶ τῶν νοητῶν ἐπιστήμην. Καὶ ἐπεὶ ἑζή-
εῆσα τὴν εἰρημένην καὶ ἑδίωξα αὐτὴν, τοιαύτη τις
ἥμην ἐν ὀφθαλμοῖς τοῦ Νυμφίου” μαθοῦσα xal τοῦτο
&r5 τοῦ Πνεύματος, ὅτι οἱ ὀρθῶς ζητήσαντες αὐτὸν,
εὗρον εἰρήντν, Ἆτις ἐστὶ Χριστός.

(20) Λύει τὴν ἀμφιδολίαν τοῦτο, οὐκ ἀνεχομένη
νημισθῆναι ὡς ὑποπίπταυσαν λανθάνει, φησὶν, ὑμᾶς
εἰκότως τὰ χατὰ τὴν ψυχὴν πλεονεκτήματα ' Evo δὲ
ἐν ὀφθαλμοῖς τοῦ Νυμφίου τετελείωµαι ’ εἰ γάρ εἰμι
àv ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ εὑρίσχουσα εἰρήνην, οἱ δὲ ὀρθῶς
ζητοῦντες αὑτὸν , εὑρίσχουσιν εἰρήνην. Τεϊχός εἷμι
δυσκαταµάχητον, δι’ ἣν εἰρήνην οὗ δέδοιχα πολέμου
ἔφοδον : τεῖχος δὲ καὶ θύρα ἀχούσασα, τὸ μὲν χατ-
εδέξατο * πρὸς δὲ τὸ κληθῆναι θύρα διὰ τῆς σιωπῆς
ἀνένευσε' τὴν τοιαύτην προσηγορἰαν τῷ Νυμφίῳψ
τηρήσασα : μόνος γὰρ οὗτος τῆς πατριχῆς Υνώσεως
εἴσοδος.

ια’. ᾽Αμπειὼν ἐγενήθη τῷ Σαλομὼν ἐν Βεελα-

dedit vineam suam iis qui servant, vir feret in fructu C µών' ἔδωκε τὸν ἀμπε.]ῶνα αὐτοῦ toic tnpovciur-

cjus mille argenti.

Nili. — Vinea etiam in cornu facta est dilecto,
qui est Christus. In. Beelamon autem est in mul-
titudinibus. Vinea porro in multitudinibus est
Ecclesis. oinnium ferax. congregatio. Dedit itaque
lianc vineam iis qui servant, doctoribus Ecclesiz,
(uos et agricolas et stabularios vocavit. Quisquis
igitur in his vir repertus fuerit feret fructum οἱ
wille argeuti, nerfectum subditorum in fructibus
pietatis profectum.

Cyrilli. — Spiritali Salomoni vinea facta est,
dicit autem. Ecclesiam. fllud in Beelamon autewm
iu fidelibus interpretatur. Quinam vero credide-
yunt. nigi qui prxcepta ejus susceperunt ?

Christus est. dietus Salomon, qui medium pa-
rielei maceriz solvens inimicitiam in carne sua
facit pacem 39, Nemo igitur quaerat extra. Beela-
mon, id e«t ceetum multitudinis in. nomine Jesu
Christi congregate, frugiferam vineam Verbi et
Christi, quam custodiendam tradidit ne vastaret
ipsam aper de silva et fera singularis depasceret,
peque. vindemiarent. illam qui pratergrediuntur
viam. Et talis vinea est quae fructum. suum ferat

*5 Ephes. 11, 14.

àrhp οἴσει ἐν τῷ καρπφ αὑτοῦ χωίους dprv-
piove.

Nel.Aov. — Ὁ ἀμπελὼν, καὶ ἓν χέρατι ἐγενήθη
τῷ ἠγαπημένῳ, ὃ ἐστι Χριστός. "Ev Βεελαμὼν δέ ἐσ-
τιν, bv πλήθεσιν, ἀμπελὼν δὲ ἐν πλήθεσιν ἡ τῆς
Ἐχχλησίας πάμφορος ὁμήγυρις. Ἔδωχεν οὖν τὸν ág-
πελῶνα τοῦτον τοῖς τηροῦσι, τοῖς Ἠγουμένοις της
Ἐχχλησίας, οὓς xal γεωργοὺς χαὶ πανδοχέας ἑχάλε-
σεν. "Oz ἂν οὖν ἀνὴρ àv τούτοις εὑρεθῇ, οἴσει καρ-
Thy αὐτῷ χιλίους ἀργυρίους, «hv τελείαν τῶν ὑπο;
τεταγµένων προχοπὴν τῆς Ev τῇ θεοσεθείᾷ xapmo-
φορία».

KvplAAov. — T πνευματιχῷ Σαλομὼν ἀμπελὼν
ἐγενήθη: λέγει δὲ τὴν Ἐκκλησίαν΄ τὸ δὲ ἐν Βεελαμὼν,
ἐν τοῖς πεπιστευχόσιν ἑρμηνεύεται. Τίνες δὲ πεπι-
στεύχασιν, ἢ οἱ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ δεξδάμενοι;

(21) Χριστὸς ὁ εἰΦρημένος Σαλομὼν ὁ τὸ μεσότειχον
τοῦ φραγμοῦ λύσας, τὴν ἔχθραν ἓν τῇ σαρχὶ αὗτου

υποιῶν εἰρήνην. Μηδεὶς οὖν ζητείτω ἔξω τοῦ Βεελα-

μὼν, τουτέστι τοῦ ἔχοντος πλῆθος ἀθροίσματος, ἐν
ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ συναγοµένου τὸν χαρποφό-
oov ἀμπελῶνα τοῦ Λόγου xal Χριστοῦ” ὃν xat παρ-
έδωχε φυλάξειν, ἵνα μὴ λυµήνηται αὐτὸν 0; ix δρὺ-
poo, xaX μονιὸς ἄγρ:ος κατανεµήσεται αὐτὸν, μηδὲ
τρυγήσωσιν αὐτὸν οἱ παραπορενόµεν:ι τὴν 00047

ο

NQTA.

(20) Hiec S, Nilo vindicat C. B.

(31) Hiec in C. B. ut verba S. Cyrilli continuantur.

-?
ει

COMMENTARI IN CANTICA CANTIC.

1750

xai τοιοῦτο; ὁ ἀμπελὼ», ὡς τὸν καρπὺν αὐτοῦ φέ- A per virum qui cvacuavit ca qua sunt parvuli, et

ρῖσθαι, ὑπὸ χατηργηχότος ἀνδρὸς τὰ τοῦ νηπἰου :
χαὶ εἶναι ἄξιον ἀργυρίου χιλίων. Λόχου γὰρ τιµίου
καὶ πολλοῦ ἀξίου xal θαυμασίον, ὃς ἀργύριον εἴρη-
τα., το ἀμπελῶνος ἄξιος χαρπός ' ὁ δὲ τῶν χιλίων
ἀριθμλς, ἔχει πρὸς τὴν µονάδα συγγένειαν, διὸ xal
παρείληπται. Φύλαχες δὲ τοῦ ἀμπελῶνος ol ἄγγε-
λοι.

ιβ’. Ὁ ἀμπε ών µου ἑἐμὸς, ἐνώπιόν' jov ^ οἱ
zio EZadopiy. xal οἱ διακόσιοι τοῖς τηροῦσι τὸν
χαρπὸν αὐτοῦ.

Ὑαῦτα, εἴτε τῆς Ἐχχλησίας, εἴτε τῆς Νύμφης
νοῦ λόγου φιχῆς, ἐφ᾽ ἑκατέρας ἀμπελὼν καρποφόρος
νοξεῖται' xai οἶνος εὑφραίνων χαρδίαν ἀνθρώπου
ἤδη δὲ xal Σωτῆρος τοῦ ἀληθῶς εἰρηνικοῦ. Λέγει οὖν
ἐν τοῖς Κριταϊῖς πρὸς τὰ ξύλα dj ἄμπελος' Αφεῖσα τὸν
οἶνόν µου τὴν εὐφροσύνην θεοῦ xil ἀνθρώπων, πο-
ρευθήσομαί ἄρχειν τῶν ξύλων; οὐχοῦν ἀχόλουθον vat
35» Χριστὸν ἀπὸ χαρποῦ τῆς τοιαύτης ἀμπέλου λαμ-
βάνειν, δηλοῖ τὸ Οἱ χί.1ιοι τοῦ ΣαΛομών. Εἰχὸς δὲ
καὶ τους φύλακας ἀγγέλους µεταλαμθάνειν τοῦ τῆς

Νύμφης ἀμπελῶνος, ὅταν παρίσταται, διὰ τοῦ χα),
Οἱ διακόσιοι τοῖς τηροῦσι τὸὲν χαρπὺν αὐτοῦ ' οὐ
Tip µόνον τίς φυτεύει, ἀλλὰ τίς xaX τηρεῖ ἀμπελῶναν
xii οὗ φάγεται τὸν "xapmby αὑτοῦ ; X περὶ θεοῦ
ὄύγματα τοίνυν, οἱ χἰλιοί εἰσι συγγενῶς ἔχοντες
τῇ µονάδι, τῷ Σαλυμὼν ἀναχείμενοι ' τὰ δὲ περὶ
την ὕλην χαὶ τὰ αἰσθητλ, τοῖς διαχονουµένοις Ev τῇ
ὕλῃ διαχλαίοις, πρὸς τὴν δυάδα συγγένειαν ἔχονσι"
περὶ ὧν τὸ, Tj γὰρ µαταιότητι ἡ χτίσις ὑπετάγη
cix éxovca,: d AAà διὰ cév ὑποτάξαντα * µαταιή-
της γὰρ ἡ ὕλη χαὶ τὰ σωματικά ΄ οἱ δὲ χαρποὶ τοῦ
ἀμπελῶνος, ἀφ᾽ ὧν οἱ χίλιοι καὶ οἱ διαχόσιοι δίδονται,
οἱ ὑπὲρ τῶν ληνῶν εἰσι ψαλμοὶ, ἠνίχα οἱ χαρποὶ τοῦ
ἀμπελῶνος ἐχπιεζόμενοι, τὸν εὐφραίνοντα θεὸν xaX
ἀνθρώπους , xal τοὺς τηροῦντας olvoy ποιῄσουσιν.

Απολιναρίου. - - Ἐν ἀρχῇ μὲν οὖν ἔλεγον Αἱ
ἄμπε.ίοι ἡμῶν κυπρἰζονσιν * £v δὲ τῷ τέλει τοῦ
ῥιθλίου τέλειον εἰσήγαγε τὸν χαρπόν’ xaX τῷ γῆς βα-
σιλεῖ πολλὴν τὴν Ex τοῦ ofvou τιμὴν xal τοῖς φύλα-

Ev "ὅτε δοξάζεται μὲν ἐπιδημῶν ὁ Δεσπότης, Παύ-
λου λέγοντος' «Ὅταν ἔλθῃ ἑνδρξασθῆναι ἓν τοῖς
ἁγίοις αὐτοῦ * » xal φύλαξ, τοῦ ἀμπελῶνος αὖθίς
φησι’ :«Καύχημά ἑσμεν εἰς ἡμέραν Χριστοῦ. » ᾽Αλλ’
ἐπεὶ Χριστοῦ χάριτι κατορθοῦται τὸ πᾶν, αὐτῷ πλέον

millibus argenti digna οἱ. Verhi enim pretiosi,
et plurimz dignitatis quod argentum dicitur, vi-
nee hujus dignus fructas. Numerus autem nille-
narius habet cuim unitate affinitatem, quamobrem
etiam comprehensus est. Custodes porro hujus

vines sunt angeli.

VEgRs. 12. Vinea mihi mea in conspectu meo;
mille Salomoni et ducenti sercantibus | [ructuim
ejus.

ll:ec sive sint Ecclesie, sive Sponsz Verbi ani-
mz, in utrisque vinea frugifera intelligitur et vi-
num latificans cor hominis : quin et Servatoris
vero pacifici. Hoc igitur in libris Judicum ad ligua

B dicit vitis : Nunquid derelinquens vinum meum

Dei liominumque leiitiam, ibo ut in ligna princi-
patum. accipiam? Itaque consentaneum est ut εἰ
Christus de fructa istiusmodi vitis accipiat, id quod
designat illud : Mille Salomoni. Par vero etiai est
ut custodes angeli participes sint vinese Spouso, id
quod declaratur per illud : Et ducenti serbantibus
[rucium ejus,quis enim ubi plantavit et coluit viueam
nolet ejus fructus edere? Itaque dogmata de Dco
sunt mille, qui numerus cum monade affinitatem
hahet Salomoni assignatur. Qux vero materiai
et sensilia coucernunt. ducentis in materia mini-
strantibus, cum dualitate cognationem babentibus,
de quibus est istud : « Vanitati enim creatura sub-
jecta est non volens, sed propter eum qui subje-
cit eam **. » Materia. namque ac res. corporez va-
ni as sunt : at fructus viue a quibus mille et du-
centi dantur, qui sunt psalmi torcularium, quando
(ructus vinez exprimuntur, qui Deum hominesque
vinum servantes recreabunt.

Apollinarii. — laque.in principio quidem dixit -
Vinec nostra florent ** ; in finevero libri perfectum
fructum introduxit ; et regi atque custodibus nul-
tum e vino honoris attribuit, siquidem adveniens
Dominus honoratur, Paulo dicente: « Cum vene-
rit glorificari in sanciis suis *! , » et vinex cusio-
dibus iterum ait : « 6loriatio sumus in diem Chri-
sti **. » Sed quia Christi gratia totum perficitur,
ad ipsum pertinet plena perfectio ; quin et ad mi-

ἀνῆχει τέλειον * πολὺ δὲ xat τὸ τῶν ὑπηρετῶν, χαθὸ py nistros, prout per parabolas dixit de illo qui in

ἐιὰ παραθολῶν ἔφη περί τε τοῦ διπλασιάσαντος τὴν
μνᾶν, xai τοῦ πενταπλασιάσαντος * πόλεσιν ἐπ'στη-

σαµένων εἱσαριθμῶν τῷ πολυπλασιασμῷ. Καθόλου

6 φησι Ματθαῖος "Ent πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτῷ,
καταστήσει τὸν ἀγαθὸν οἰχέτην xaX πιστὸν οἰχονόμον’
εἰ δὲ μὴ ἔστιν ἀμφοτέρων διαφορὰ, τῶν χιλίων εἰς
τοὺς ὑπηρέτας διανέµησις γίνεται’ ὅτιτὰ τοῦ Κυρίου
Ἰαμθάνουσιν ἀνὰ διακοσίους πενταχῆ δια:ρούµενα *
ὅτι καὶ πέντε παρθένους ὁ Κύριος ἀπεικάζει τοῖς
ἀπαντησομένοις ziv ἁγίων. Ἐμὸς οὖν ὁ ἀφιερωμέ-
ας ἀμπελὼν, xal ἡ τούτου καρποφορίσ µερ'ζομένη

15 Rom. vini, 20... 7? Cant. η, 15.

ει Η Thes. 1, 10.

mnam duplicaverat, et qui pari cum dupliecatione
numero quinque prefectus est civitatibus. Univer-
sim autem Mattlieus ait, servum bonum ac fidelem
dispensatorem super omnia bona ipsius constitu-
tum iri. Si autein non sit utrorumque differentia,
millium distributio fit in ministros, quoniam ca
qu:e eunt Domini accipiunt per. ducenta, quintu-
pliciter divisa, unde et quinque virginibus sibi oc-
currentibus Dominus assimilat ea qux sanctorum
sunt, Mea. igitur. vinea considerata, ejusdemque
fructificatio secundum meam participationem, per-

? Philipp. it, 16.

^

]7^1

PROCOPII GAZ.EI

175

fecti« ex :quo in quinque ordines distributa, apo- A τοῖς τελείοις ἐς ἴσου, χατὰ τὴν ἐμὴν µετουσίαν͵ εἰς

s*olos , prophetas, doctores, doctos, martyres com-
plectitur etsi quoque segmenta sint iidem el agri-
col: et rectores. Multis enim modis iidem distri-
buuntur, '

Nili. — Neri Salomonis vox est totam vines
custodiam sibi vindicantis. Gens enim humana
i: ipso tuta redditur contra. lubricam inflatiopem,
prisertim rectorum, qui ob primatus dignitatein
facile inflantur, ne typho atque superbia sibi vin-
dicent. Dei excellentias, vinex custodiam sus
ascribentes diligenti, Cum enim, inquit, vinea
Bit a conspectu meo ct oculi imei semper eam as-
piciant , inde etiam diligentia servantium robur
suum obtinet, atque insidiatores oculum meum
semper in vineam intentum reformidant. Per illud
autem ducenti servantibus, non ait vineam simul
dividi, sed majores quam contulerant re: epere re-
wibntiqnes,

VgRs. 15, 14. Qui sedet in hortis, amici sunt in-
tendentes voci tà ; vocem. (uam. ínsinua. miht.
Fuge, (raterne mi ! et similis esto capreolm, awt
hinnulo cervorum super montes aromatum.

Nili. — llc vox. est vocantis : Qui sedet in
hortis et. sedenti otium significantis. Quod enim
dicitur est istiusmodi; Haudquam, inquit, qui se-
det in hortis et ibo infirmorum oleribus immora-
tur, is vincam custodit, Amici enim sunt qui banc
attendunt, qui et ipsi semper s!ant intento studio
et non hortos olerave, sed fructüm perfectum
vitis custodiunt. Nam sessio custodientis negligen-
tiam designat. lHortus autem. significat eorum qui
custodiuntur imbecillitatem. Fortassis vero etiam
propter custodientis sessionem hliortus fuerunt hi
qui custodiehantur. lllud porro, vocem (uam in-
sinua mihi, a Sponso ad Sponsam dicitur, quod
anima sensum ex voce vellet cognoscere an possit
eliam resurrectionis nosse mysterium, cum illud
ex. Seripturisticis prophetiis | antca. didicisset.
Quamobrem expedite respondet, dicens : Fuge, etc.
Biquidem primum assimilatus es istis animalibus
in montibus Bethel, homo factus. saliens super
montes domus Dei. Deinde assimilatus es ipsis
qua in inferno sunt animabus descendens ad prz-
dicandum ibidem libertatem in montibus concavi-
tatum. Modo quoniam tempus est elevandi imagui-
licentiam tuam supra colos, et sedendi in dextera
wagnificentize in excelsis. Fuge, et rursum talibus

assimilatus es super montes aromatum. Montes

aromatum vocat sanctos illos qui in. superna sunt
Jerugalem, qui quod ín securitate versentur con-

D

D

τάγματα πέντε, ἁποστόλους, προφίτας. διδασχάλους,
διδασχοµένους, µάρτνρας, cl καὶ χλήµατα C. D,
χλίµαχα] οἱ αὐτοὶ xaY γεωργοὶ χαὶ ἐπιστάται πολυ-
τρόπις γὰρ οἱ αὐτοὶ δηλοῦνται, .

(22) Τοῦ ἀληθινοῦ Σολομῶντός ἔστιν ἡ φωνὴ
τὸ ὅλον τῆς φυλαχῆς τοῦ ἀμπελῶνος ἑχυτῷ µαρ-
τυροῦντος. Εἰδὼς γὰρ τὸ τῶν ἀνθρώπων περὶ
αὐτὸν ἀσραλίζεται τὸ πρὸς τὴν οἵησιν ὁλισθτρόν *
μάλιστα ἡγουμένων εὐχερῶς, ἐπὶ τῷ ἀξιώματι τῆς
ἀρχῆς φυσωμένων ' ὥστε μὴ σφετερἰνεσθαι τύφῳ
xai ἀπονοίᾳ τὰ τοῦ ΕΞηῦ πλεονεχτήµχτα, τὴν φυλα:
xhv τοῦ ἀμπελῶνος τῇ ἑαυτῶν σπουδῇ ἐπιγράρον-»
τας. Ἐτπειδὴ γὰρ. φπαὶν, ἐνώπιόν μού ἐστιν ὁ ἆμπε -
λὼν, καὶ οἱ ὀφθαλμοί µου διὰ παντὺς ἐπιθλέπουσιν
bm αὐτὸ», διὰ τοῦτο xal fj σπουδὴ τῶν τηρούντων
ἰσχύξι' xai οἱ ἐπίδουλοι φεύγουσι τὸ ἐμὸν ὄνομα
ἀτενῶ; τῇ ἁμπέλῳ προσέχον φρίττοντὲς * διὰ δὲ τοῦ,
δ,ακόσιοι τοῖς τηροῦσι, τὸν ἀμπελῶνα οὐ συµµερί-
ζεσθαί φησιν, ἀλλὰ µείζονας ὧν προτήνεγχαν τὰς
ἁμοιθὰς Σεχόµενοι.

t^, ιδ. Ὁ χαόήμιενος ἐν χήποις, ἑταῖροι προσ-
έχοντες τῆς φωνῆς σου. ἀκούτισόν µε". ούγε,
ἀδε.ῖφιδέ µου, χαὶ ὁμοιώθδητι τῇ δορκάδι, f) τῷ
γεθρῷ τῶν ἑἐ.άφων ἐπὶ 6pn ἀρώμάτων

(25) Καλοῦντός ἔστι φωνᾖ. τὸ, 'O χαθέµενος Ev
χήποις " xal σηµαίνοντος την ἁργίαν τῷ xaünp£vu.
Τὸ γὰρ λεγόμενον τοιουτόν ἐστιν * Οὐχ ὁ χαθήµενος
ἐν χήποις, qnoi, xal ἀσθενῶν, τροφῇ,λαχάνοις παρα-
µένων, φυλάσσει τὸν ἀμπελῶνα * ἑταῖροι γάρ εἶσιν
οἱ προσέχοντες τούτῳ, ot χαὶ αὐτοὶ διὰ παντὸς ἑστῶῷ-
τες συντόνῳ σπουδῇ , xat οὗ κήπους Ἡ λάχανα, ἁλλὰ
χαρπὸν τέλειον ἁμπέλου φυλάττοντες. T5 μὲν γὰρ
καθῆσθαι, τὴν τοῦ φυλάσσοντος ἀμέλειαν δηλοῖ ' ὁ δὲ
xfmog σηµαίνει την τῶν φυλασσομένων ἀσθένειαν.
Τάγα xaX διὰ τὸ χαθῆσθαι τὸν φύλαχα, χΏπο; οἱ φυ-
λασσομένοι Υεγόνασι; τὸ δὲ, ΤΗΥ φωνήν σου ἀχούτι-
σόν µε, παρὰ τοῦ Νυμφίου πρὸς τὴν Νύμοτν }έγε-
σαι, βουλοµένου ὀχτῆς φωνῆς γνῶναι τὸ φρόνημα τῆς
φυχῆς, εἰ δύναται xat τὰ τῆς ἀναλήψεως εἰδέναι μν-
στέρια, προμαθοῦσα Γραφιχαῖς προφητείαις αὑτά'
διόπερ ἑτοίμως ἀποχρίνεται λέγουσα᾽ Φύγε, χαὶ τὰ
ἑξής ' ὡμοιώθης μὲν Υὰρ πρῶτον τοῖς ζώοις τούτοις
ἐπὶ ὄδρη Βαιθὴλ, ἑνανθρωπῆσας * πηδῶν ἐπὶ τὰ Po
τοῦ οἴχου τοῦ Θεοῦ. Δεύτερον ὡμοιώθης αὐταῖς ταῖς
kv ἆδου φυχαῖς, κατιὼν κηρύδαι τὴν ἐχεῖθεν ἔλευθε-
plav* ἐπὶ ὄρη κοιλωµάτων νῦν, ἐπειδὴ χαιρὸς Enap-
θήναι τὴν µεγαλοπρέπειάν σου ὑπεράνω τῶν obpa-

«νῶν, xal χαθίσαι ἐν δεξιᾷ τῆς µεγαλωσύνης àv

ὑψηλοῖς. Φύγε xal ὁμοιώθητι αὐτοῖς πάλιν EX τὰ
bon τῶν ἀρωμάτων ' ὄρη τῶν ἀρωμάτων, τοὺς ἐν
τῇ ἄνω ᾿Ἱερουταλὴμ ὄντας ἁτίους λέγει ' τοὺς βε-
61ΐαν διὰ τὸ ἓν ἀσφαλείᾳ εἶναι ἔχοντας τὴν τῶν

| NOT.E.
(22) Huic Scholio prieponit C. D.: « Philonis. Vinea — apostolis duorum testamentorum centurias servamn-

mihi mea iu conspectu mco. Oculi enim Domini
super justos, ct aures ejus in preces eorum. Mille
Nalomopni est perfectum judicium Filio, parliale

Ubus. ». Vid. hujus Patrol. t. XL, col. 151,
35) Nili sunt. lice in Q. B.

1153

ταχυτῃ τοῖς πάθεσι μαχόμενοι, xal ὑπὲρ τῆς ἄνω
χλῄσεως ἀγωνιζόμενοι. Ἐν τρισὶ δὲ χωρίοις γενήµενος,
τῷ περιχείῳ, τῷ καταχθονἰῳ, τῷ ἑπουρανίῳ, δορχάδι
6k xal νεθρῷ ὁμοιοῦται, ὄρεσιν ἐπιδιατρίδων τοῖς
καθ). ἔχαστον χωρίον ἁγίοις, ἵνα πᾶν Ὑόνυ xáp-
$n αὐτῷ ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων xaX χαταχθο:
νίων.

Φ΄ Ίωνος. -- Ἐπιχάθηται γὰρ ταῖς Ἐκχλησίαις
ἐρορῷν ταῦτα ὁ Κύριος οἱ δὲ ὑποτεταγμένοι τῷ
ἀρχιτρεῖ λειτουργοὶ, προσέχουσι τὴν Ἐχκλησίαν παι-
$:9ovteg" εἶτά φησιν ὁ Κύριος χαὶ ἡ Ἐκκλησία πρὺς
-ἄντα πιστόν' Φύγε, ἁδε.ἰφιδέμου᾽ ὁ γὰρ χατὰ θεὸν
ἄνθρωπο:, ὀξέως τε ὁρᾷ καὶ φεύγει τὴν ἁμαρτίαν '
bon δὲ ἀρωμάτων, ὁ ὑφωθεὶς τυχὸν Ἰωσὴφ ἐν σωφρο-

σύνῃ. καὶ Δαθὶδ, «p»; οὓς ἔστι φευκτέον. Φύγε οὖν Β

ἀπὸ τῶν γηΐνων xal χοσμιχΏν πρὸς τοὺς ἑναρέτους
ἄν)ρας ' ὑπὸ τούτων ὁδηγούμενος, μέτοχος Yevham
τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶννε

Κυρίου. — Ὁ μὲν χαθήµενος iv χήποις τὰς
Ἐχχλησίας ἐπισχοπεῖ, ol ἑταῖροι δὲ προσέχουαιν
οὗὐ:ὰ χρἰνουσιν, ἀλλὰ τὴν χρίσιν πᾶσαν ὁ Υἱὸς ποιεῖ.
Ἐπιθυμεῖ δὲ f, Νύμφη ἀχοῦσαι:, « Εἴσελθε εἰς την
χ1ρὰν τοῦ Κυρίου σου’ ἀξιοῖ δὲ αὐτὺν καὶ τοὺς

πονηροὺς ἐκθαλεῖν , dye, λέγουσα ἐπὶ τοὺς ἁγίους ^

ἐλθεῖν.

Ὡριγένους.--- Εἶδεν ἡ Νύμφη τὸν Nuuglov. x.
t. ). (24)

(35) Tfj φωνῇ καὶ αὑτὸν αὐτῇ παρορμῶντα παρα-
extuácat τὰ τῆς ἀχοῆς ἄξια τῆς αὑτοῦ, τὰ δὲ τελευ-
«aia παρὰ τῆς Νύμφης , τὸ Φύγε, ὡς ἂν ἔπεσθαι,
xat τῇ αὐτῇ διὰ τὸ τέλειον δυναμένῃ.

(26) Τὸ δὲ, φύγε, την αἰφνίδιον ἔδειξεν ἄνηδον, xal
thv εἰς ἀπέραντον ἀναχώρησιν ὕρη λέγουσα' εἰς
ἅπερ ἂν φεύγουσιν ἔλαφοι xal δορχάδες, ταῖς τῶν
διωχόντων ὄφεσιν ἄληπτο; Ἠίνονται, τῶν ἀρωμά-ων
δηλούντων τὸ εὐῶδες τῶν οὐρανίων xai χαθαρόν (21).

9 Joan. xxv, 21.

COMMENTARiI IN CANTICA CANTIC.

χατορθωµάτων εὐωδίαν, ἣν ἑχτίσαντο ἓν τῇ κωῇ A stantem

1754
habent proborum operum f[rograutiam,
cum in hac vita cum passionibus pugnaverint et
pro superna vocatione decertaverint, Caeteru:n, ut
qui in tribus regionibus exstiterit, neinpe terrena,
infernali atque coelesti, capreol:? hinnuloque cer-
vorum assimilatur in montibus conversans in
qualibet regione sanctis, ut ipsi omne genu flecta-
tur, celestium, terrestrium et inferorum, |
Philonis. — Insidet cnim Ecclesiis qui intuetur
eas Dominus : qui autein sub principe sacerdotum
conslituti sunt ministri, attendunt. Ecclesiam eru-
dientes. Deinde Dominus et Ecclesia ad omnem fi.
delem ait : Fuge, fraterne mi. — Nam homo sc-
cundum Deum acute videt ac fugit peccatum. Mon-
tes. vero aromatum sunt, v. gr. Joseph, sublimis
continentia , David in mansuetudine, ad quos. fu-
giendum est. Fuge igitur a terrenis et niundanis ad
viros virtute praeditos, ab his enim institutus ,

. particeps fles regni ecelorum.

Cyrilli. — Qui quidein sedet in. hortis Ecclesias
inspicit, amici vero attendunt, non enim judicant,
sed omne judicium facit Filius. Desiderat autem
Sponsa audire : « Intra in gaudium Domini tui **, )
Rogat porro ipsum ut pravos ejiciat, dicens : Fuge,
ad sanctos vero veniat.

Origenis. — Vidit Sponsa Sponsum, etc,

filumsque hac voce ipsum excitantem ut auditu
$uo digna pararet : postrema vero a Sponsa, scilicet
fuge, ia ut se:juatur οἱ ipsam propter perfectio-
neun Jo!entem.

lliud porro fuge, repentinum declaravit ascen-
sum, el recessum in infinitum , montes dicens in -
quos refugiunt cervi atque capreole ul perse-
quentium oculos effugiant; aromatum vero re-
rum coelestium suaveolentiam ac puritatem signi-
ficantium.

ΝΟΤΑ.

(348) Patrol. t, XVI, eol. 285, 297.

(25) Hzc In €. B. ut verba Origenis continuan-
tur,

(26) Anonyma sunt in €. D.

(27) In C. B. hic designantur personz ut sequi-
lur ;

Persone.
Sponsus Christus
Sponsa Ecclesia
Sodales Augeli et sancti.

Adolescentulze, qua tanquam inferiores Eccie-
siam sequuntur.

1755

PROCOPII GAZ EI

1756

-

EJUSDEM PROCOPII Ὁ

FRAGMENTA ALIA IN CANTICUM.

(Ex alio codice edid. Ang. Mai Class. Auct. t. VI, 548.)

CAP. VI.

V&ns. 8. Una est columba perfecta matri sue ,
electa illi quw peperit eam.Sane talis est anima que
jam in Deum credens, et timore minarum ejus pu-
rificata, spe vero promissionum illuminata, affe-
ctuose erga bouum disponitur, nullo extraneo mo-
mento illud habens in pretio, sed in seipso dili-
gens ut natura suapte pulchrum. Una est enim h:ec,
habitu. unita uni unicoque Deo, et apud illum im-
mota permanens ; columba vero cst, ut. spiritualis
el perfecta eoram rerum universarum generatrici
sapientia ; ut huic gradatim per singulas virtutes
conjuncta, huie dico sapientiz quxe in ista talem
progressum operata est, ab uniuscujusque virtutis

λ ΚΕΦΑΛ. G.

"n. Μία éctl περιστερὰ τε.ξεία τῇ μητρὶ αὑτῆς,
ἑκ.λεκτὴ τῇ τεχούσῃ αὐτήν. Εἴτουν ἡ μετὰ τὸ πι-
στεῦσαι θεῷ, xal φόθῳ μὲν τῶν ἀπειλῶν καθαρθῖναι,
ἐλπίδι δὲ τῶν ἐπαγγελιῶν φωτισθῆναι, ἀγαπητιχῶς
δατεθεῖσα α περὶ τὸ ἀγαθόν ". xal prb ἕτερόν τι
ποιοῦσα αὐτὸ, ἀλλὰ δι᾽ αὐτὸ ὡς φύσει καλόν. Λὕτη.
γὰρ µία μέν ἐστιν, ὡς χατὰ θέσιν ἑνωθεῖσα τῷ Ev
xai µόνῳ θΘεῷ, xal παρ᾽ αὐτῷ ἀχίνητος µένουσα"
περιστερὰ δὲ, ὡς πνευματιχὴ xal τελεία τῇ πανται-
τίᾳ σοφίᾳ, ὡς πρὺς ταύτην ἀνατατικῶς δι’ ἑχάστης
ἀρετῆς συναχθεῖσα, τὴν ἐν αὐτῇ ποιησαμένην᾿ τὴν
πρόοδον , χατὰ τὴν ἑχάστης ἀρετῆς Υένεσιν * ἦτινι
σοφίᾳ xaY Σχλελεγμένη ἑστὶν ἀπὸ τῶν δουλίδων καὶ

principio; cui sapientize electa est inter servas οἱ mer- B μισθωτῶν, ὡς νυἱοθετησαμένῃ ταύτην χατὰ τὴν ἓν

cenarías, ab illa adoptata et deifleata per gratiain.

Viderunt eam filie , et beatissimam pradicabunt
eum; regina el concubine laudabunt illam. Nimi-
^ rum, in tentandis praclarc illius gestis (οἱ fue-
runt unice fideles discipulze, quas in lavacro pepe-
rit regenerationis, et una laude illam exaltabunt ,
aliz per actionum el justitie splendorem reguum
Dei affectantes ; alie poenarum metu ab omnibus
malis abstinentes se, aetionibus suis illam lauda-
bunt ; gloria enim magistrz splendor οἱ emundatio
discipularum. De illa etiam dicent :

VkRs. 9. Que est ista. faciem detegens sicut. au-
rora, pulclra ul luna, elecia ut sol , stupe[aciens ut
acies. ordinata. Plane admiratione digna est ma-
gistra nostra, quie aliis quidem purificatis οἱ ab
operibus tenebrarum abstinentibus se, nondum
vero justiti:e agentibus opera, per lumen doctrinae
magistram sc praebuit, velul aurora quzdam, in-
compreheusibilia adhuc illis mysteria legens, com-
prelensibilia vero revelans, et futurarum penarum
comininatione ad obedientiam astriugeus ; aliis
autem, veritatis priedicationi fide quidem adhibita,
$*d nondum ab operibus tenebrarum nequitiz pu-
rifieatis, eliam bonam se przebet; suis enim ad

χάριτι θέωσιν.

Εἴδοσαν αὐτὴν θυγατέρες, xal uaxapiovotr ab-
τὴ», Zac(Awcaxal πα..]ακαὶ αἰγέσουσιω αὐὑτήν.
Απλονότι ἓν mslpa τῶν χατορθωµάτων αὑτῆς Ὑεγό-
νασιν αἱ μόνον πιστα) ταύτης µαθήτριαι, ἃς ἐν τῷ
Àoutptp τῆς παλιγγενεσίας ἀπέτεχε, χαὶ µόνῳ λόγῳ
αὐτὴν ἐκθειάσουσιν. Αἱ δὲ διὰ φωτισμοῦ ἔργων xal
«δικαιοσύνης, τῆς τοῦ θεοῦ βασιλείας ἀντιποιούμεναι,
xai αἱ διὰ φόδον τῶν.χολάσεων παντοίων χαχῶν ἁπ-
εχόµεναι * Xu δι’ ἔργων ἑπαινέσουσιν αὐτὴν, ἔπει-
δή περ δόξα τῆς διδασχάλου bati τῶν μαθητριῶν 6
φωτισμὸς xal fj χάθαρσις * περὶ fjc xal ἑροῦσι'

θ’, Τίς αὕτη éxxaAUztovca b ὡσεὶ ὄρθρος, κα.λὴ
ὡς σε.2ήνη, éxAexti) ὡς ἤ.λιος, θάμόος oc τετα-
γµέναι; Δηλαδὴ θαυμασίᾳ τίς ἐστιν [5] διδάσχαλος
ἡμῶν, ὡς ταῖς μὲν ἁποστάσαις τῶν ἔργων τοῦ σχό-
τοὺς διὰ καθάρσεως, µήπω δὲ τὰ ἔργα τῆς διχαιο-
σύνης χαταλαθούσαις, διὰ φωτισμοῦ γνώσεως συγκα-
ταθαίνουσα διδασκαλικῶς, ὥστε ἑωθινὸν φῶς bv τῷ
τὰ μὲν τέως ἀχώρητα ταὖταις μυστήρια χρύπτειν,
παρᾳδηλοῦν δὲ và χωρητὰ, xal ταῖς ἀπειλαῖς τών
μελλουσῶν χολάσεων πρὸς ὑπαχοὴν ἐπιστύφειν *
ταῖς δὲ πιστευσάσαις μὲν τῷ τῆς ἀληθείας χηρύγμα-
τι, ufo δὲ καθαρθείσαις τῶν τοῦ σχότους τῆς xa-
χίας ἔργων, ἀγαθή ἐστιν ' ὡς ταῖς πρὸς μµετάνοιαν

paenitentiam documentis, veluti luna: cujusdam lu- p δ-δασκαλίαις, χαθάπερ τι σεληνιακὺν φῶς, τὴν νύχτα
ΥΛΠΙΑ LECTIONES
* Nempe φυχἠ. b ΛΙιογἐκχλύπτουσα. Vulg ἐχχύπτουσα.

NOT.£.

() Quoniam opus est acephalu.n, idcirco deside-
ratur auctoris nomen : verumtameu hie Commen-
Larius scribitur in codiee eadem manu qua Procopii
alter Comimentarias in Proverbia, eique. prosime

attexitur. Porro in Canticum Salomonis scripsisse
Procopium, multo exploratfssimum cst; eaque lu-
eubratio in aliis procul me codicibus integra, ut
puto, servatur.

1101

FRAGMENTA IN CANTICA CANTIC.

1758

τῆς ἀγνοίας τούτων καταφαιδρύνουσα * ταῖς δ ὡς Ev Α men, noctem iguorantia dissipat, Sunt etiam 6ειιο-

ἡμέρᾳ εὐσχημόνως περιπατούσαις ἑναρέτοι; ψυχαῖς,
ἐχλελεγμένη ἐστὶν, οἵάπερ τις Ἆλιος, τῶν λοιπῶν
λατ οὐρανὸν φώτων αἴγλῃ τε xal µεγέθει διαφανέ-
στερος΄ ὡς ἀνατέλλουσα ταύταις φῶς ἀληθοῦς γνώ-
σῖως, χἀντευθεν ἐχπλήττουσα τὰς ὁρώσας αὐτὴν
χαθάπερ ἐπιφάνειά τις ἀγγελικῶν τάξεων * xal ταῦ-
τα μὲν αἱ µαθήτριαι περὶ τῆς διδασκάλου εἰρήκασι '
vábz δ᾽ αὕτη περὶ τούτων πρὸς ^v. Νυμφίον φησίν.

v. Elc κήὴπον χαρύας κατέδην ἰδεῖν ἐν vevrriü-
[att τοῦ χειµάῤῥου ἰδεῖν αἱ ἤνθησε» ἡ ἄἅμπε-
ος. εἰ ἠνθησαν αἱ ῥόαι. τοι συγχατέθην ἐκ τοῦ
ὕγους τῆς μυστιχῆς θεωρίας, ταῖς γεωργούσαις d-
χαῖς, οἰονεὶ καρύα, χατὰ μὲν τὸ ἑχτὸς λέπυρον
πιχρὰ, χατὰ δὲ τὸ ἐἑντὸς σχληρά - χατ αὐτὸν δὲ τὸν
ἔνδον τῶν τοιούτων λεπύρων χαρπὸν, ἡδέα ᾽ τὴν τῇ
πιχρίᾳ τῶν ἀχουσίων πεφυλαγμένην γλυχύτητα τῶν
αρετῶν, ἀπό τε τῶν κατ ἔλλειψφιν αὐτῶν, χα) τῶν
€39' ὑπερδολὴν παθῶν, ὥστε θεάσασθαι Ev τῇ ὑπο-
μονῇ αὐτῶν χύημά τι οὔσῃ τΏς ῥεούσης θλίψεως, ix
τοῦ χειμῶνος τῶν πειρασμῶν * ἡ θλῖψις γὰρ ὑπομονὴν
χατεργάτεται' εἴτε εὐχαριστία, εἴτε δυσφηµία προσ-
ἀγεταί σοι τῷ ἰατριχῶς, ἀλλ᾽ οὗ τιμωρητιχῶς παι-

ῥεύοντι. Θεάσασθαι δὲ πάλιν, báv τε αὐτὸς ὁ ἐν Εὐ-'

αγγελίοις εἰρηχὼς , ὅτι « Ἑγώ εἰμι ἡ ἄμπελος, »
ἐν τῇ ὑπομονῇ ταύτῃ πρῃδείχνυσαι ὡς ἄνθος βύτρυος
ποιοῦντος οἶνον, τὸν φύσεως ἑκστατιχὸν χατὰ τὴν
τῆς θεώσεως χάριν. 'O γὰρ ἐν ὑπομονῇ καὶ αὐτῆς
τῆς ἰδίας φύσεως ὑπερορῶν, τὴν ὑπὲρ quay τῆς

rose anima, utin die honeste ambulantes, et inter
istas electa est, quemadmodum sol cetera coeli
lumina splendore ac magnitudine vincit : his verae
doctrinze lumen oriri fecit, et deinde contemplan-
tes stupefecit, sicuti angelicorum ordinum mani-
festatio. — Talia quidem de magistra dixerunt di-
scipulze; de illis autem ipsa Sponso suo dicit :
΄

Vgns. 10. Iu hortum nucis descendi ut viderem
[ructus torrentis , «t viderem si floruissel vinea , si
floruissent mala punica. Profecto descendi ex alti-
tudine mystiex contemplationis ad animas quz, nu-
cuui similes quarum cortex exterior amarus, inte-
rior vero durus, sed fructus intra hos cortices ju-
cundus, dulcedinem virtutis colunt , invitarum
passionum, sive per defectum, sive per excessum
virtutis, amaritudine custoditam ; descendi scilicet

αἱ viderem harum patientiam veluti fructum tribu- -

lationis ex liieme tentationum defluentis; tribulatio
enim patientiam operatur *; sive benedictio, sive
maledictio tibi imputatur, medici , non vero. vin-
dicantis more, castiganti ; descendi etiam ut vide-
rem an tu ipse, qui in Evangelio dixisti : « Ego sum
vitis *,»in hac patientia przemonstreris ut in flore uva
facieus vinum, vinum a natura abalienans secun-

dum gratiam deificationis ; qui enim in patientia

propriam naturam ipsam despicit, supernaturalem
deilicationis accipit gratiain ; ut vilerem etiam au,

θεώσεω; δέχεται χάριν * xaX ἐὰν αἱ δίχην ῥοιῶν τῷ C quemadmodum mala punica exteriori cortice gu-

μὲν qatvopév λεπύρῳ στυφουσῶν, τῷ 0 ἐντὸς τού-
του χεχρυμμένῳ χαρπῷ, τοὺς Ὑευομένους γλυκαινου-
σῶν * πεφυλαγμέναι μὲν τῷ τοῦ φόδου σου ατυπτι-
xt9, εὐφραίνουσαι δὲ τοὺς Ὑευσαµένους τῇ τῆς εἰς
σὲ ἑλπίδος γλυχύτητι ἀρεταὶ, δηλαδὴ ἡ φρόνησις
xal ἡ ἀχεραιότης, δίχην ἀνθοῦντος καρποῦ ἐδείχθη-
σαν kv τῇ ὑπομονῇ * ἡ μὲν φρόνησις, τὴν εἰς σὲ mi-
στιν, ὥς τινα κεφαλὴν ἀπὸ τοῦ ἐχθροῦ φυλάττουσα

ἄτρωτον * dj 6 ἀχεραιότης, τὴν εἰς τὸν πλησίον ἀγά-

πην ἁἀσάλευτον àv ταῖς τῶν πειρασμῶν ποιχἰλαις
ἐἑπαγωγαῖς * χαθὼς αὐτὸς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις εἴρη-
κας: ε Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόθατα ἐν
µέσῳφ λύκων * Ὑίνεσθε οὖν φρόνιμοι ὡσεὶ ὄφεις, xal
ἀχέραιο: ὡς αἱ περιστερα[. »

'Exsi δώσω τοὺς μαστούς µου coí. Πάντως tv
τῷ προειρημένῳ χήπῳ τῶν ἀρετῶ», ὃς ἐστιν ἓν ταύ-
ταις πεφυτευµέναι µαθήτριαι, at τὴν εἰς αὐτὰς Ίθι-
xiv καὶ φυσιχὴν διδαόκαλίαν µου, οἵάπερ γάλακτι,
Φφυσιχῇ xal χαταλλήλῳ τροφῇ ταύτας τρέφουσι,
προσάξω σοι τῷ Νυμφίῳ ὡς ἐντεῦθεν τὸ σὺν ποιοῦσα
θέλημα ΄ καὶ ao) τὰς μαθητευοµένας pot προσάγουσα,
οἑονεὶ, qnot, πρὸς αὐτὰς, ὅτι εἰ χαὶ συγκατέθην
ὑμῖν ἐκ τοῦ μυστικώτερον ὁρᾷν ἐν ἑαυτῇ τὺν Νυμ-
φίον µου, εἰς τὸ θεάσασθαι αὐτὸν καὶ iv ὑμῖν ὡς

εἴρηχᾳ.

ια’. Οὐκ ἔγνγων, ψυχή µου. Δτλαδὴ οὕπω ἐθεασά-
µην αὐτὸν ἐν ὑμῖν, ὡς μὴ τελειωθείσχις ἔτι κατά
Χριστόν. Οὗτος δ' ἐντεῦθεν

! Rom. v, ὁ * Joan. xv, 5. ? Math. x, 16.

stantes astringunt, fructu vero in hoc cortice con-
dito eduleant, virtutes, defense quidein timore tuo
veluti quadam vi astringente , delectantes vero
dulcedine spei quam in sgipsis habent gustantes
illas, prudentia seilicet et simplicitas, tanquam flo-
rentes fructus in patientia apparuerint : prudentia
quidem in se fidem servans ut ab. hoste quoddain
caput jnoffensum , simplicitas vero charitatem
erga proximum inconcussam servans, inter va-
rios tentationum aggressus , ut tu ipse in Evange-
lio dixisti: « Ecce mitto vos in medio luporum,
estote ergo prudentes sicut serpentes, et simplices
aicut columbze *. »

D Hicdabo tibi ubera mea. Prorsus in predi.

cio virtutum horto, in meis scilicet discipulabus in
virtutibus genitis, afferam tibi Sponso meo doctri-
nam meam ad illas, sive physicam, sive ethicam,
quibus, ut lacte , nutriunt δι virtutes naturali et
convenienti cibo, sic tuam | adimplens voluntateni
et meas ad te discipulas adducens. lllas ad Spon-
sum adducit eo quod: Licet , ait illis, ab altiori
in me dilecti contemplatione devencrim ad vos,
ut illum ct in. vobis coutemplarer , dicere debui :

Vkns. 11. Non novi, anima mea. Videlicet nen
contemplatus sum illum in vobis, nondum in
Christo perfectis. Hic ergo

w

1719 |

Currus suos ; documentis enia meis in. memetipsa
illum ad vos fero diverso ac convenienti vobis
modo. Aniinadab enim ducem populi inei interpre-
LGuwtur, qui est Christus, dux. salutis nostri.
lile autem huic dicunt:

Vgns, 192. HRevertere, revertere, Sulamitis, rever-
tere, reverlere,e0. intuebimur in te.. Nimirum , de-
scende ab altitudine mysticie contemplationis , ad
prabendam nob.s, per quatuor generales virtutes
moralem institutionem. quadrifariau, juxta. prae-
diclas virtutes, nos in cupiditatum adbuc Luinultu
degentes moderans, tu qua, illarum expers , in
pace degis ; Sulamitem enim ín pace vitentem iu-
lerpretantur ; et intuebiiur in te quà in nolis
"nondum vidiuus , propter — imperfectionem. no-
suam.
| CAP. VII.

Vas. 1. (Quid videbitis in Sulamite, progrediens
ut chori castrorum ? Ad me quidem ο jaw pra-
liantis et luctantis more , in aciionibus el. corpore
secretum mentis alfectuin osteutantem, sed ratione
ei intelligentia veris. inhzrentem bonis ob per-
fectionein ex luctainine adversus concupiscen.ias,
ο turba, accurritis, sicuti chori quondam a bello
redeuntium triumphales hymuos celebrantes ; ge-
uerose enim in cert.unine adversus concupiscen-
tias , juxta virtutuin. normas, debellastis, et uunc
ut triumphales hymnos, illarum ratioues spiritua-
liter camtis, Iste autem. illius laudem — redinie-
grantes dicunt :

Quam pulchri facti sunt. gressus tui in calcea-
mentis, filia Nadab ! Videlicet mirabiliter pulchri
nobis apparent tui ad nos per virtutes descensus,
iu praeticis illarum nobis tradendis regulis; quas
oracticas regulas ut. calceamenta. induisti, ut sen-
sibiles nobis fiaut, et a virtutem. tuo exemplo in-
.lormemur, ο lilia Dei. Filia Dei es, audis enim
vocet) ejus tanquam palris omnibus quidem,
etam invitis, imperantis, sed ultro et. auanter
tibi ducem se prabentis : Nadal enim interpreta. -
tur principem, seu ducem ultro se offerentem ; sic
pulcliri sunt tui per virlutes gressus.

AM oduli (emorum tuorum similes parvis monilibus,
qua fabricata sunt nianu. artificis. Ninirum, beue
jux'a rationem. ordinati motus facultatu:u tuaruin,
circa res ortum οἱ interitum liabentes. practice
versanlium, concupiscenti? scilicet et ardoris,
dum) ratione, veluti a purissimo fabro, 4 mortali-
bus et perituris. ad superiora flectuntur, similes
iunt parvis mouilibus, affabre factis, flevibili
forma.

Vins. 2. Et umbilicus tuus crater tornatus, ΠΟΠ
indigens temperamento. Prorsus, sensum tuum quo,
sicut. per umbilicum nuuitur infans in utero ima-
tris, uaturaleim. et. sensibilem rerum mutris con-
templationem, cou prebensa ab o:nnium matre sa-
pientia, etiam dum vitio infantiliter ageres, vas

PROCOPII GAZ.EI

Posuit me currus Aminadab, Svilicet fecit me A

B

b
*
1760

"EUscó µε ἅρματα Άμιναδάέ. Εἴτουν πεποίτχἑ
pe ὁκήματα ἑαυτο», ὡς ταῖς ὃ-δασχαλίαις φέρουσαν
αὐτὸν ἐφ᾽ ἑαυτῆς πρὸς ὑμᾶς, διαφόρως xat χαταλ-
λήλως ὑμῖν ᾽Αμιναδάὰθ γὰρ, ἄρχων Auov µου, ἑρ-
μηνεύεται, óc ἐστι Χριστὸς ὁ ἀρχηγὸς τῆς σωτηρίας
ἡμῶν’ αἱ δὲ φασι πρὸς αὑτήν;

(Q'. Εαπίστρθφε , ἐπίστρεφει ἡ Σουλαμῖτις,
ἐπίστρεφε, ἐπίστρεφε, καὶ ὀνόμεθά év col. τοι,
Συγχατάδαινε ἀπὸ τοῦ ὄὕψους τῆς μυστιχῆς θεωρίας,
πρὸς τὴν διὰ τῶν τεσσάρων γενικῶν ἀρετῶν Ἰθιχὴν
διδασκαλία» ἡμῶν * συμµετ ῥιάκουσα κατὰ τὰς εἰρη-
pélag ἀρετὰς τετραχῶς, ταῖς ἔτι ὑπὸ τῶν παθῶν
ὀχλουμέναις ἡμῖν, ἡ δι ἀπάθειαν εἰρηνεύουσα * ἡ
Σουλαμῖτις γὰρ, εἰρηνεύουσα, ἑρμηνεύεται' xal θεα-
σύµεθα ἐν coi, ἃ µήπω ἐν ἑαυταῖς ἑωράχαμεν, διὰ
την ἡμετέραν ἀτέλειαν * ἐρωτᾷ 0 αὕτη αὐτάς.

ΚΕΦΑΛ. Z'.

a'. Ti ὄψεσθε ἐν τῇ Σου.λαμίτιδι, ἡ ἑρχομένη,
ὦς χοροὶ τῶν παρεμθοῶν; "Hyouv, Τί ἓν ἐμοὶ θεά-
σεσθε, τῇ εἰρηνευούσῃ»; ὡς µηχέτι πολεμικῶς xal '
ἀγωνιστιχῶς, κατὰ τὴν» πρᾶξιν τὴν χεχρυμµένην
µου διάθεσιν φανερούσῃ διὰ τοῦ σώματος, ἀλλὰ λογι-
στιχῶς xal γνωστικῶς τοῖς ἀληθῶς ἀγαθοῖς ἐμμενού-
σῃ διὰ τελειότητα, fj ἐχ τοῦ κατὰ τῶν παθῶν πολέμου
ἑπανερχομένη πληθὺς, ὥσπερ τινὲς ἐπινικίους
ἄδοντες ὕμνους χοροὶ τῶν Ex πολέμου ἐπανερχομέ-
νων. Γενναίως γὰρ ἓν τῷ χατὰ τῶν παθῶν πολέμῳφ
ἀγωνισάμεναι κατὰ τοὺς τρόπους τῶν ἀρετῶν, ὡς
ἐπινιχίους ὕμνους, τοὺς τούτων λόγους ἄδετε Ύνω--
στικῶς * αἱ δὲ τὸν ταύτης ἔπαινον πριεῖαθαι àzap-
χόµεναι, φασίν”

ΤΙ ὡραιώθησαν διαδήµατά σου ἐν ὑποδήμασι,
θύγατερ Ναδάδ ! Δηλονότι θαυµμάσιον χάλλος ἐνδεί-
χνυνται αἱ κατὰ τὰς ἀρετὰς συγχαταθατικαὶ πρὺς
ἡμᾶς πορεῖαί σον, ἓν τοῖς τούτων κατὰ πρᾶξιν tpó-
ποις * οὓς οἵάπερ ὑποδήματα, ὑποδέδενται ' ἵνα
διὰ σώματος δειχθῶσι ταῖς ἀτελέσιν ἡμῖν, xol
τυπωθῶμεν πρὸς ἀρετὴν, τῷ χατὰ σὲ παραδεί-
ματι, θύγατερ Θεοῦ, ὡς ἀχούοντα τὸν λόγον αὐτοῦ
οἷα πατρὸς ὃς πάντων μὲν, x&v μὴ θέλωσιν, ἄρχει,
σοῦ δὲ xai ἑχουσίως * Ναδὰθ γὰρ, ἄρχων ὃἃ ἡγεμὼν
ἑχουσιαζόμενος ἑρμηνεύεται' οὕτω δέ εἰσιν αἱ
χατὰ ἀρετὴν πορεῖαί σου ὡραῖαι, "Οτι

Ῥυθμοὶ μηρῶν cov, ὅμοιοι ὀρμίσχοις, ἔργα
χειρῶν τεχγίτου. Δηλαδὴ αἱ κατὰ λόγον εὔτακτοι
κινήσεις, τῶν περὶ τὰ ἓν γενέσει xal φθορᾷ καταγι-
νοµένων πρακτικῶν σου δυνάµεων, τῆς ἐπιθυμίας,
λέγω, xal τοῦ θυμοῦ, à; ὑπὸ τοῦ τεχνίτου λόγου, ἀπὸ
τῶν Ὑγεννητῶν xal φθαρτῶν mph; τὰ ὑπὲρ ταῦτα
καμπτόµεναι, παρεικάζονται ὀρμίσχοις εἰργασμένοις
ὑπὸ χειρῶν τεχνίτου, χαμπτοῖς τῷ σχήµατι. -

D. Καὶ ὀμφαλός cov κρατὴρ τοργευτὺς, μὴ
ὑστερούμενος κράμα. Πάντως τὸ αἰσθητικόν σου,
bv οὗ ὡς à! ὀμφαλοῦ τὸ ἐν µήτρᾳ βρέφος τρέφεν
φυσικῶς τὴν κατ᾽ αἴσθησιν θεωρίαν τῶν ὄντων, GuA-
ληφθεῖσα ὑπὸ τῆς πάντων μητρὸς σοφίας, xal τῇ xa-
xig νηπιάζυυσα, δοχεῖόν ἐστι τῆς φυσικῖς τῶν ὁρατῶν

-

61

FRAGMENTA IN CANTICA CANTIC.

(2

γνώσεως, καλῶς τῇ µαχαίρᾳ τοῦ Πνεύματος ἐξεσμέ- A est naturalis visibilium rerum cognitionis, optime

νον, xal τῆς ἁπάτης ἀπηλλαγμένον κἀντεῦθεν ὡς

μὴ ἁλόγως αἰσθητῶν ἀντιλαμθανόμενον, οὐ ψιλὰς τὰς
πιφανείας τῶν ὁρατῶν ἐπιφέρεται, ἀλλὰ πάσας τοῖς

πνευματιχοῖς τούτων λόγοις χεχερασµένας.

Ἡ δὲ κοὀάία σου, θηµωγία σίτου, πεφραγµέγη
iv κρένοις. "Ητοι τὸ φανταστιχόν σου, ὅπερ ofa
χοιλία σὺν τοῖς περιττώµασι, τοὺς Ex τῶν βρωµάτων
χυμοὺς ἁδιαχρίτους τούτων ἐπιφερομένη. ἅμα ταῖς
ἐμφανείαις τῶν ὁρατῶν, τοὺς τούτων ἐπιφέρεται λό-
veu, ἀπόθεσίς iati xal διαμονὴ, ὅπερ τὸ θηµωνία
ἑηλοὲξ τοῦ ἔνδοθεν τῶν φανθεισῶν ἐπιφανειῶν, ὡς ὑπὸ
ἁσταχύων σίτου περιχαλυπτοµένου τῆς Ev ὅλοις ἁλι-
θείας λόχου, Ἆχρις ἂν μετ ἐπιστήμης διαχρίνασα,
ἐφελχύσηται αὐτὸν ἡ διάνοια, xal γυμνὸν παντὸς ἐπι-
χαλύμματος xaY προθλήµατος παραπέµψῃ τῷ vo:
πεφυλαγµένη δὲ batis. ἡ ὑπόθεσις αὕτη, £v. τῇ διὰ
τῶν γρίνων τοῦ ἀγροῦ παραδειγματιζομένῃ tv Εὐαγ-
γελίοις ἀμεριμνίᾳ ' ἵνα μὴ ὑπὸ τῶν τοῦ βίου δια-
«θαρῇ μεριμνῶν, xaX τοῦ ἐν ταύτῃ πνευματιχοῦ
χοιλία σου. |

Y. Οἱ δὲ δύο µαστοί cov ὡς δύο γεδροὶ δίδυ-
pot δορκάδος. Ἠγουν Ἡ φυσιχὴ xal ἡ Ἰθικὴ διδα-
πχαλία 399, δι ὧν τὰς ἀτελεῖς τρέρεις ἡμᾶς, o'ázsp
τάλαχτι, τοῖς φυσιχοῖς λόγοις χαὶ τρόποις, πρὸς τὴν
ἐν Χριστῷ τελειότητα, ἅμα Ex aod κατὰ μὲν θεωρίαν
ἐξυδερχῶς , χατὰ δὲ πρᾶξιν ἄλγον 9 ἐπιδειχνυμένης.
licbz τούτοις δὲ,

gladio spiritus emundatum, et fallacia. vacuum ;
quod vas, jam non. ivrationaliliter sensibilia reci-
piens, visibilium manifestationes non viles, sed
spiritualibus semper rerum rationibus imuistas
et temperatas affert.

Venter tuus acervus tritici, septus in liliis. Nempe
phantasia tua, quie eum speciebus rerum visi-
bilium earumdem rerum rationes menti affert, quem-
admodum ven'er partes cibi nutritivas excremen-
tis mistas continet, depositam ipsa habet et servat
(quod per acervum significatur) universalis verita-
lis rationem intra species visibilium abscondita,
ut granum frumenti sub tegumen!o suo, donec. co-
gitatio, sapienter discernens, hanc extraxerit, et

B omni velamine et involucro nudam menti. obtule-

rit. IIoc vero depositum custoditur in securitate
per lilia sgri in Evangelio figurata, ne vitz sollici-
tudinibus corrumpatur nec illius spiritali fructu
bonus agricola careat. Talis est venter tuus.

χαρποῦ ὁ xa)5g γεωργὸς στερηθῇ ' xal οὕτω μὲν

Vgns. 3. Duo ubera tua sicut duo. hinnull gemelli
capree. Nimirum duo ubera sunt sive pliysica, sive
ethica doctrina tua, quibus nos imperfectos, ut
lacte, nutris, na:uralibus rationibus et normis ad
Christi perfectionem informans. Simul etin con-
teimnplando acrem oculorum (ut. caprea) aciem ha-
bes, et in agendo (ut lactens) laboras. Insuper his,

W. Τράχη.Ίός σου. ὡς πύργος &Aegdrriroc. Εἴτ- C — Vens. 4. Collum tuum sicut turris eburnea, Nem-

ουν τὸ guvíánzzov τῷ νῷ τὴν αἴσθησιν λογικόν σου,
χαθάπερ τράἆχηλος τῇ χεφαλῇ τὸ λο,πὸν σῶμα. ofa
μὲν πύργος αἴρεται xav! ἀρετῆν ἀπὸ τῶν σαρχιχῶν,
χαὶ πρὸς τὰ πνευματικὰ χαὶ οὑράνια * οἵα ὃ ἐλεφάν-
τινος, λεῖον ὑπάρχει χαὶ χαθαρὸν, διὰ τὸ ἀἁπηλλάχθαι
τῆς κατ ἕλλειψιν ἀρετῆς xaX ὑπερθολὴν, μολυντιχῆς
τῆς Φυχῆς ἀνισότητος.

Καὶ ὀφθαλμοί σου óc Alpyac ἐν ᾿Εσσεθὼν, ér
χύὐ.Ίαις θυγατρὸς πολ λῶν. Δηλαδη αἱ θεωρητιχαὶ
τῆς φυχῆς σου οάπερ λίμναι συναγωγοὶ τῶν ἐχ
ταύτης εἱσρεόντων ὑδάτων, συνάχουσιν ἓν τῇ αὐξί-
σει τῆς χατ' ἀρετὴῆν θείας χαρποφορίας, ὅπερ τὸ
Ἐσσεθὼν ἑρμηνεύεται, διὰ µέσων τῶν αἰἱσθήσεων,
δι ὧν ὥς τινων πυλῶν εἰς νεαρὰν duy hv ἡ τῶν ὅλων
γνῶσις εἰσ,έναι πέφνχε, τὴν τικτομέντν χατὰ θεω-
ρίαν γνῶσιν Ex τῆς διαφόρου φύσεως τῶν ὄντων.
Πρὸς δὲ τούτοις,

Mvxtüp σου, ὡς πύργος τοῦ Ai6dvov, σχο-
πεύων πρόσωπο» Δαμασκοῦ. Διλονότι τὸ οἶάπερ
εὐωδίαν ἀπ δυσωδίας διαχωρίζον, τὰς ὑποθήχας τῶν
εἰς διαχονίαν ἁποστελλομένων διὰ τοὺς μέλλοντας
χλτρονομεῖν σωτηρίαν λειτουργιχῶν πνευμάτων, ἀπὸ
τῶν ὑποδολῶν τῶν τῆς πονηρίας πνευμάτων διακρι-
τιχόν σου * οἱονεὶ πύργος ὑγηλοτάτου κατὰ τὸν Λίθα-
vov ὄρους, ἀποθλέπον κατὰ πρόσωπον τῆς πόλεως
Δαμασχοῦ ΄ xa τὰς ἐχεῖθεν τῶν ἐχθρῶν &qóbou; τῷ

pe facultas rationalis, qus sensum intelligentiae
eonnectit, quemadinodum collum caeteras corporis
partes conjungit capiti, sicut turris, a carnalibus
per virtutem ad spiritualia et coelestia erigitur, et,
sicut ebur, levis et pura eat, quia nulla deforma-
tur, sive per defectum, sive per excessum virtu-
tis, mentis inzequalitate.

Oculi tui ut. piscing in. Essebon, in portis filiae
multorum. Scilicet vires contemplativie anima tux
similes sunt piscinis in quibus colliguntur notiones
ex anima tua, sicut pluvis decurrentes. (olligunt
enim in augmentum divin: per virtutem fructifi-
cationis (quod per Essebon interpr tantur), theo-
ricam cognitionem ex multimoda entium natura
partam ; ad hoc autem sensus inserviunt, per quos,
veluti per portas quasdam, recentem in animai
omuium rerum notitia introduci solet. Insuper his,

Nasus tuus sicut turris Libani, prospiciens faciem
Damasci. Nempe judicium tuum, quemadmodum
nasus fragrantiam inter el fetorem discernit, sic
illud inter. 3dmonitiones miiistratoriorum spiri -
taum, in ministerium missorum ob illos qui salutis
bzreditatem sunt adepturi, ct nequitize spirituum
fraudes distinguere valet. Sicut turris, in altissimo
Libani jugo, intuens in faciem. urbis Damas:i, et
inde hostium egressus Israeli indicans, sic ab omni

VARUE LECTIONES.

€ $10; ? λόγον]

160

PROCOPII GAZ.EÍ

1764

istorum spirituum noxa intactam te servat judi- A "lopatà µηνύων, ἀνέπαφόν 5c τΏς παρ αὑτῶν βλά-

cium tuum.

Vena. 5. Caput iuum super te. ut Carmelus. Pror-
sus Christus sponsus tuus, sermo vivens οἱ efficax,
pertingens usque ad divisionem animze et spiritus,
agnitio est in te circumcisionis, quae Carmelus no-
minatur. Circumcidit cnim gladio spiritus velamen
cupiditatum a generatione tua originem ducen-
tium. Ex hoc oculus cogitationis tux manifeste
cernere potest inimicorum spiritualium íraudes,
nulla illum obtenebrante libidine. Igitur

Coma plexilis capitis tui ut purpura. Nempe do-
etrina ipsius Christi, rationibus el regulis contexta,
ul regia vestis, tuam circumplectitur intelligen-
tiam. Tali vesteindutus, Christus dominator est
concupisceutiarum, et fit

Rez vinctus ἐπ cursibus. Non sane alicui concu-
piscentize subjacens, sed vinculo praedictis» divinse
doctrinze suze ligatus in transitu vitae praesentis, ne
in lubrico temporalium el sensibilium rerum cadat.
Propter igitur haec omnia,

Vgns. 6. Quam pulchra facta es, et quam jucun-
data es! Circumdabaris mira pulchritudine, scili-
εδ per similitudineimn cum archetypo ; ideo Sponso
tuo copulata et illo fruens, inenarrabili impleta es
voluptate. Etenim —

Amor in deliciis tuis. Sane in virtutis deliciis.
Gustans enim ct videns quia Christus est Dominus,
non jam sancto ejus araore oblectaris, sed perfecta

in illum charitate devinciris, quae charitas foras (;

mittil timorem. Inde

Vans. 7. Statura tua assimilata est palmae. Plane
elevatio tua in virtute palm:e comparatur, quz non
altas in terra radices agit, sed valde in altum se
subjicit. Ipsa enim vix extremis cogitationibus,
propter corporis necessitatem, attingens terrestria,
celestia ipsa contingis, ας ad mensuram statis
plenitudinis Christi perveneris.

Et ubera tua botris." Discipline tum sive
ethica, sive physica, quibus parvulas adhue mos
lactasti, per illas ad Dei cultum nos introducens,
nunc palma botris similes fiunt, qua nobis, ad
perfectionem progressis, diviniorem doctrinam, ut
melleam palma botrorum suavitatem, gustandam

praebent. Igitur tua, ο magistra, altitudine palma D

altitudini comparata, addit erudita ate turba :

Vxns. 8. Dixi : Ascendam in palmam ; apprehen-
dai ramos ejus et erunt ubera tua sicul botri vitis.
Scilicet in me reputaus dixi: Ascendam per imita-
tionem ad magistra mez perfectionem in virtute,
et spprehendam intelligentia altissima illius prze-
cepta; et doctrinz ejus naturaliter, sicut ubera,
nutrientes me, omnino mihi erunt ut verz vitis
Christi uvie, deificationeimn in gratia mibi praeben-
(es; hiec enim deificatio, vini inebriantis instar,

6ης δ.ατηρεῖ * τοιοῦτον δέ ao$ ἐστι τὸ διαχριτιχόν.
ε’. Κεφανϊή σου ἐπὶ σὲ ὡς Kápyn.loc. Πάντως
Χριστὸς ὁ-Νυμφίος σου, ὁ ζῶν xat ἐνεργὴς λόγος,

xai διϊκνούμενος ἄχρι μερισμοῦ φυχῖς xay πνεύμα-

τος, ἐπίγνωαίς ἐστιν ἐν σοὶ περιτομῆς, ὅπερ Κάρ-
µηλος ὀνομάζεται, περιελών σου τὸ ἀπὸ γενέγεως τῶν
παθῶν κάλυμμα, τῇ µαχαίρα τοῦ Π.,εύματος * xáv-
τεῦθεν τὸ ὄμμα τῆς διανοίας σου χαθαρῶς ὁρᾷν δύνα-
ται τὰς μηχανὰς τῶν νοητῶν ἐχθρῶν, wf τινος πά-
θους ἐπισκοτοῦντος αὐτῷ. Διόπερ

Καὶ π.ἸόκιονΥ xsgadnc σου, ὡς πορφύρα. Ἠτοι,
Ἡ διὰ λόγων xal τρόπων πλεχθεῖσά σοι διδαασχαλία
αὐτοῦ Χριστοῦ, ola βασιλείας ἔνδυμά ἐστι τοῦ νούς
σου περιδολὴ, Ev ᾗ οὗτος παθῶν γίνεται αὐτοχράτωρ,
καὶ ὑπάρχει — |

Βασι.λεὺς δεδεµένος ἐν παραδροµαϊς. Ἠγουν pf,
τινι ὑποχείμενος πάθει, ἀλλὰ τῇ σχοίνῳ τῆς εἶρημέ-
γης θείας διδασκαλίας δεδεσµηµέγνος ἐν παρόδοις τῆς
παρούσης βιοτῆς, ἵνα μὴ χαταπέσῃ τῷ κατ) αἴσθησιν
τῶν προσχαίρων ὁλισθηρῷ. Διὰ γοῦν ταῦτα πάντα,

ς’. Τί ὡραιώθης ! καὶ τἰ ἠἡἠδύνθης! Εἴτουν θαν-
µάσιον περιεδάλου χάλλος. δη) αδῆ τὸ καθ ὁμοίωσιν
τοῦ ἀρχετύπου, χαθ᾽ ὃ τῷ Ννμφίῳ συγγινοµένη, xal
ἀπολαύουσα τούτου, ἐπλήσθης σωματιχῆς d ἀφράστου
ἡδονῆς, xai γὰρ

Αγάπη ἐν τ/υφαῖς σου. Δηλονότι ταῖς χατ ἀρε-
την Ὑευσαμένη γὰρ: xal θεασαµένη ὅτι Χριστὺς ὁ
Κύριος, οὐκ ἔτι φόδῳψ τῷ ἀγαθῷ ἑντρυφᾷ», ἁλλ' ὅλης
τῆς ἀγάπης τούτου ἐξήρτησαι, ἥτις ἔξω βάλλει τὸν
φόδον. Ὄθεν,

ζ’. Τὸ μέγεθός σου ὠμοιώθη τῷ φοίψικι. Πάντως
τὸ κατ ἀρετὴν Udo; σου, παρείχασται τῷ τῇ μὲν χῇ
οὐχ εἰς βάθος ἐῥῥιζωμένῳ, εἰς ὕψος 0 ἱκανῶς &va-
τρέχοντι φοίνιχι ' χαὶ γὰρ xal αὐτὴ τῶν γηῖνων διά
«ἣν ἀνάγχην τοῦ σώματος ἄχροις vol; λογισμοϊς ἐπι-
ψαύουσα, αὐτῶν ἅπτη τῶν οὐρανίων, εἰς µέτρον ἡλι-
χίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ φθάσασα.

Καὶ οἱ µαστοί σου τοῖς βότρυσιν. χουν 1
ἠθικὴ χαὶ ἡ φυσιχὴ διδασκαλία σου * δι ὧν ἡμᾶς ἔτι
νηπίας οὔσας, Ὑάλα ἑπότισας. εἰσαγωγικῶς πρὸς
θεοσέδειαν ἐκπαιδεύουσα. νῦν ὁμοιοῦνται τοῖς τοῦ
φοίνιχος βότρυσιν, ἐν τῷ ἐστιᾷν ἡμᾶς προχοψάσας
εἰς τελειότητα, τὴν θειοτέραν διδασκαλίαν , ὡς µελι-
τώδη γλυκύτητα τῶν βοτρύων τοῦ φοίνιχος * τὸ Υοῦν
μέγεθός σου τῆς διδασκάλου, τῷ φοίνικι παρειχκάσασα
ἡ µαθητευοµένη σοι πληθύς. |

η’. Elza: Αναδήσομαι ἐπὶ τῷ φοίνιχε' κρατή-
σω τῶν ὕψεων αὐτοῦ, καὶ ἔσονται δᾗ µαστοί σου
ὡς βότρυες τῆς ἁμπέλου. Δηλαδὴ ἓν ἐμαυτῇ Ρου-
λευτιχῶς ἔφην' Ανελεύσομαι μιμητικῶς ἐπὶ τὴν xav'
ἀρετὴν τῆς διδασχάλου µου τελειότητα, xai τὰ χατὰ
γνῶσιν ὑψηλότατα αὐτῆς καταλήψομαι θεωρήματα *
xal αἱ φυσικῶς ola μαζοὶ τρέφουσαί µε διδασχαλίαι
σου, ὑπάρξουσι πάντως ὡς βότρυες τῆς ἀληθινῆς
ἀμπέλου Χριστοῦ, χορηγοῦσαί pot τὴν κατὰ χάριν

VARLE LECTIONES.

ὁ πνευματικής Ἱ

1765

FRAGMENTA IN CANTICA CANTIC.

1156

θέωσιν ΄ fx δίχην ofvos, φύσεως τὸν νοῦν ἑξιστᾷ, A auium. deducit 3 natura, et ad. supernoturalia

xai πρὸς τὰ ὑπὲρ φύσιν µεθίστησιν. Ἐντεῦθεν δὲ

Καὶ ἑσμὴ (uróc σου, ὡς unAa. Εἴτουν, Ἡ πλη-
ροῦσά µε νοητῆς εὐωδίας τοῦ παναχίου Πνεύματος
χάρις: ἣν αὐτὴ μὲν εἰσέπνευσας, ἀπὸ τοῦ Νυμφίου
ταύτης μεταλαθοῦσα ᾽ ἐμοὶ δὲ ταύτην ἐνέπνευσας,
μεταδρῦσά pot αὐτῆς, olámep ufa, τὴν ὥραν μὲν
εὑπρεπῃ, εὐώδη δὲ τὴν ὀσμὴν, xal τὴν γεὺσιν ἡδέα᾽
εὐπρεπὴς μὲν χατὰ τοὺς τρόπους τῶν ἀρετῶν, εὖἷ-
πνους δὲ χατὰ τοὺς λόγους αὐτῶν , xai γλυχεῖα χατὰ
τὴν πεῖράν µοι ἔσεται.

€. Καὶ ὁ Aápvrt σου ὡς οἶνος ἀγαθὸς, πορευό-
µενος τῷ ἀδε.1φιδῷ µου εἰς εὐθύτητας ' ἱκανού-
psroc χεἰ.ἐεσί µου καὶ ὁδοῦσιν. Ἠτοι ὁ διδασχαλι-
χὰς λόγος σου, οἶάπερ οἶνος χάλλιστο;, καρδίας εὖ-
φραντικὸς ὑπάρξει uot, προφερόµενος αὐτῷ ἀγαπητῷ
pov οὗ uot αὐτὴ τὸν πόθον ἑνέσταξας, εἰς ἀπλανεῖς
xat' ἀρετὴν ὁδυὺς ἐν τῷ ἔχεσθαι τούτου ὡς ἀληθείας,
xdi μὴ συγχωρεῖν µε si; τὰ xav' ἕλλειψιν τὶς ἀρετῆς
πάθη f| χαθ᾽ ὑπερθολὴν πλαχιάζειν ^ πρὺς δὲ xol
ἀρχῶν ταῖς τε ὀρεχτιχαῖς µου δυνάµεσι, δι ὧν ola
χειλέων, rdv ἁσπάνομαι τὸ χατὰ βούλησιν ' χαὶ ταῖς
διανοητικαῖς, δι ὧν ὥς τινων ὁδόντων πρὸς βρῶσιν
ανευματιχὴν, τὸ δυσχερὲς τῶν νοημάτων χαταλεαί-
Ww ^ τῆς γοῦν πληθύο: τῶν µαθητενοµένων, ἁπαιτη-
αάσης τὸν διδάσχαλον, ἐπιστρέφαι ἀπὸ τοῦ ὕψους τῆς
Βυστικῆς θεωρίας, χαὶ συγχαταθῆναι χατὰ τὴν ἠθι-
χὴν φιλοσοφίαν αὐταῖς, ὥστε θεάσασθαι kv αὐτῇ τὰ
εἰρημένα ταύτης πνευματιχὰ χάλλη, καὶ συναναθη-
wt ταύτῃ διὰ µιµήσεως. Πρὸς τσύτας αὕτη φησίν'

C
v. Εγὼ τῷ ἀδελφιδῷ µου, καὶ ἐπ᾽ ἐμὲ ἡ ἐπι-

στροφἡ αὐτοῦ. Ἠγουν, Ἐγὼ τῷ ἀγαπητῷ µου τὴν
ὑκὲρ ὑμῶν δέησιν προσαγάχω, t ἀναθεμένη ἑμαυτὴν
ὅλην αὐτῷ, καὶ χωρὶς αὑτοῦ μηδὲν ποιεῖν βουλομένη"
καὶ km' ἐμὲ τὴν οὕτω φρονοῦσαν, ἡ ἀπὸ τῆς ἰδίας
περιωπῆς ἐπιστροφὴ αὐτοῦ ἔσται, ἑπαχούοντος τῆς
ὑπὲρ ὑμῶν δεἠσεώς µου, xat δι ἐμοῦ ὑμῖν ἐπιχαμ-
ατοµένου τε xal ὀρωμένου τοῦ àopázou* ἀναφέρουσα
δὲ αὐτῷ τὴν ὑπὲρ ὑμῶν αἴτησιν. Καὶ φησιν’

ια’. "E406, ἀδε1φιδέ µου, ἐξέ.ὰθωμεν εἰς ἀγρόν.
Εἴτουν, Δεῦρ», ἀγαπητέ µου, ἐξέλθωμεν ἐγώ τε ἡ µν-
στιχῶς θεωροὺσά σε, xaX αὑτὸς οὕτω pot θεωρούµε-
νος, πρὸς τὸν χορὸν τῶν μαθητευοµένων pot* ὃν
ὥσπερ ἀγρόν τινα τριδόλων xax ἀχανθῶν τῶν συµ-
πνιγουσῶν .αὐτὸν τοῦ βίου μεριμνῶν xat λογισμῶν
ἐμπαθῶν, ἐξεχάθηρα ἐξέλθωμεν δὲ, φανερώσοντες
αὐτῷ τὴν πνευματιχὴν συνάφειαν ἡμῶν, ἓν τοῖς κατὰ
πρᾶςιν τρόποις τῶν ἀρετῶν ἑξιόντες δ᾽, ὡς εἴρη-
ται, |

Αὐ.ισθῶμεν ἐν χώµαις. Hyoov χατασχηνώσωμµέν
σου iv Ψφυχαῖς, ταῖς Ev τῷ ὀνόματί σου πάσας τὰς
θεωρητιχὰς χαὶ τὰς ὀρεχτιχὰς δυνάµεις αὐτῶν, xal
τὰς αἰσθὴσεις ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναθροιξούσαις, οἶάπερ
χῶμαι τοὺς οἰχοῦντας αὑτάς ' αὐτὸς μὲν οἰκητήριόν
Φον, iv. ἁγίῳ Πνεύματι ταύτας ποιούμενος, ἐγὼ δὲ
αὑτὴν παριστῶσα ταύταις παράδειγµα πρὸς atv εὖ-
αρέστησιν.

2’. Ορθρίσωμε» clc ἁμπε.]ῶνας. Λὐτὸς μὲν ὁ
"Βλιος τῆς δικαιοσύνης, ἀνατέλλων φῶς γνώσεως ταῖς

trausmutat. Hinc.

Ei odor naris tue sicut mala. Gratiam scilicet
Spiritus sanctissimi, qui: me spirituali odore ine-
plevit, iu ipsa mihi, a sponso tuo acceptam, af-
[lasti. Illam autem mihi, ut fruerer, communicasti,
ut mala, visu quidem przsiantia, suaveolentia
odore, gustu quoque jucunda, mibi enim excellens
erit hec gratia secundum virtutum normas, suave-
olens in illarum rationibus, in usu autem dulcis.

Vgns. 9. Et guttur (uum sicut vinum bonum, va-
dens ad [raterculum meum ad. rectitudines, idoneum
labiis meis εἰ dentibus. Nimirum .serio doctrinalis
tuus, ut vinum optimum, cor meum laztificat, me

B dilecto meo afferens. Cujus doctrine tu mihi desi-

derium instillasti, ut illi utpote verze inhaerens, in
rectis starem virtutis viis, non declinans ad passio-
nes, sive per defectum sive per excessum virtutis.
Et illa quidem congrua est concupiscibilibus meis
potentiis, quibus, sieut labiis, cuncta juxta volun-
tatem amplector, et intellectualibus, quibus, ut ad
spiritualem cibum dentibus, arduas cogitationes
complano. lta ergo discipularum turba a magi-
stra quzsivit ut ab altitudine mystieze contempla-
lionis reversa, ethics illarum disciplinz indulge-
ret, ut przdictas illius spirituales pulchritudines
in illa contemplari et per imitationem una ad per-
fectionem elevari possent. lstis autem dicit illa :

VEns. 10. Ego fraterculo meo, et ad me.conversio
ejus. Nimirum, ego orationem meam pro vobis di-
lecto meo offeram, quz totam illi me dedi, et alg-
que illa nihil agere volo ; ad me autem, ita dispo
sitam, ab excelsitate sua ille convertetur, oratio
nem mean pro vobis audiet, per me erga vos fle-
ctetur. et invisibilis videbit. Offero ergo illi ora-
tionem meam pro vobis. Et dicil :

Vgns. 11. Veni, fratercule mi, egrediamur | in
agrum. Scilicet huc, o dilecte mi, egrediamur, ego
qua te mystice contemplata sum, et tu ita a me
consideratus, ad chorum 'discipularum mearum,
quem, veluti agrum quemdam, | tribulis et spinis
suffocantium hujus vite sollicitudinum et inquie-
tantis :ruginis expurgavi. Egrediamur igitur, spi-
ritualem unionem nostram ostensuri in practicis
virtutum normis. Egressi porro, ut dictum est,

Diversemur in vicis. Nempe habitemus in aui-
mabus tuis, in nomine tuo omnes potentias suas,
sive contemplandi, sive appetendi el sentiendi, in
unuu colligentibus, ut vici habitantes in eis. Fac
illas tu sedem tuam in Spiritu sanclo, ego vero
meipsam illis prebebo exemplar quomodo tibi com.
placeant.

Vgns. 12. Diluculo veniamus ad vineas. Tu ip e
veni, Sol justitiz, lucem intelligeutig oriri faciens

1761

. PROCOPII GAZ EI

1763

animabus qua fructum paticntie in laboribus fe- A χαρποφορούσαις ψυχαὶῖς τὴν τῶν πόνων ὑπομονίν *

runt ; qua patientia, ut botrus quidam, ex tribula-
tionibus multis vinum stillat cor lztificans, ob
spem futurze remunerationis. Ego quoque in luce
orientis hujus veniam, illis in me exemplari nor-
mam osiendens patientis, Sic diluculo venien-
tes,

Videamus an floruerit vitis, aperuerit. se. uva
parva, [loruerint mala punica. Videamus scilicet,
iu in abscondito, ego autem in aperto intueus,
an discipularum mearum in te fides, quz in diver-
849, UL. paasim vitis, virtutes diffunditur ; intus,
per dispositionem, rationibus virtutum ; exterius
vero, per actionem, moribus floruerit, Dum enim
anima per rationes virtutum efflorescit, in carne

quoque per mores illarum floret. Cujus fidei mysti- B

cus et apparens flos jam dictus malorum punico»
rum flos est, quie intus suavem fructum haben!,
$marum vero exterius corticem; fructus enim Π-
dei, quoad secretam anims dispositionem de-
lectabilis est, ob futurs spem remunerationis,
quoad vero carnis injucundus est, propter virtutis
laborem.

Hic dabo tibi ubera mea. Videlicet in predicto
discipularum mearum agro afferam tibi, sponso
meo, ethicam et physicain doctrinam meam; qua
doctrina, ad initiationem tuam illas perduxi, te in
natura rerum ostendens obscure latentem υἱ in
anigmate, te naturz auctorem οἱ supremam veri-
tatem ; enim vero non illas, ut stulti gentiles, na-
turalibus scientiis institui, ita uL a veritate tua
longius abirent.

Vgns. 15. Etenim mandragore dederunt. odorem
swwin. Prorsus sensibilium manifestationes — et
Scripture symbola, quz in ipsis more sensibiliter
inhzrentem mentem, non vero vigilanter per ipsa
ad veritatem penetrantem, tanquam mandragorz
quidam, torpore et stultitia afficiunt, rationum
universalis veritatis fragrantiam spiritualiter ob-
servantibus prabuere. Hinc .

Et ecce in ostiis nostris omnia poma. Sensus mei
ostià sunt quaedam per quas egredior ad investigan-

ἥπερ, ὥς τις βότρυς διὰ πολλῶν θλίψφεων ἀποστάζει
τὸν διὰ τὴν ἑλπίδα τῆς μελλούσης µισθαποδοσίας εὖ-
φραντιχὸν τῆς καρδίας οἶνον * ἐγὼ δὲ κατὰ τὴν εἰρτ-
µένην ἀνατυλὴν, τοὺς τρόπους τῆς ὑπομονῆς ταύταις
ὑποδειχνύουσα τῷ xav ἐμὲ παραδείγµατι. οὕτω δ᾽
ὀρθρίσαντες,

"Ίδωμεν εἰ fivüncev ἡ ἅἄμπελῖος * ἤνθησεν
ὁ κυπρισµός * ἤνόησαν αἱ ῥόαι. τοι θεασώµεθα
GU τε ὁ ἓν τῷ χρυπτῷ βλέκων, κἀγὼ d iv τῷ φα-
νερῷ, ἐὰν ἡ εἰς σὲ τῶν μαθητευοµένων µοι πίστις
fg εἰς τὰς διαφόρους ἀρετὰς, οὗ εἰς χλίματα
ἄμπελος διαιρεῖται, Ἠνθησεν ἑντός τε καθ) ἕξιν τοῖς
λόγοις τῶν ἀρετῶν, xal ἑχτὸς χατ ἑνέργειαν τοῖς
ερόποις αὐτῶν. 'O γὰρ χατὰ τοὺς λόγους τῶν ἁρε-
τῶν ἀνθισμὸς τῆς φυχῆς, χυπρίζει χατὰ τοὺς τρό-
πους αὑτῶν iv σαρκί- ἧς πίστεως τὸ ῥηθὲν µυστι-
xby χαὶ φανερὸν ἄνθος, ῥοῶν ἐστιν ἄνθος, αἴπερ
ἑντὸς μὲν τὸ γλυχὺ τοῦ καρποῦ περιφέρουσιν, ἑχτὸ:
δὲ τὸ τοῦ λεπύρου πιχόν ' xol yàp xai ὁ τῆς Tl-
στεως χαρπὸς, χατὰ μὲν τὴν χεκρυμμµένην τῆς Ψυχῖς
διάθεσιν, εὐφραντιχός ἔστι, διὰ τὴν τῆς μενούσες
µισθαποδοσίας ἐλπίδα * κατὰ δὲ τὴν ἐἑχτὸς τῆς σαρ:
χὸς, ὁδυνηρὸς, διὰ τὸ τῆς ἀρετῖς ἐπίπονον.

'Exsi δώσω τοὺς μαστούς µου col. Δηλονότι ty
τῷ εἰρημένῳ ἀγρῷ τῶν µαθητευοµένων pot, προσ-
αγάγω σοι τῷ Νυμφίῳ µου τὴν πρὸς ταύτας ἐθιο
χὴν xol φυσιχὴν διδασκαλίαν µου ' ὡς -διὰ τούτων
αὑτὰς πρὸς σὴν µυσταγωγίαν ἀνάξασα, ἓν τῷ ἆπο-
δεῖδαι τὴν τῶν ὅλων φύσιν, ok τὸν ταύτης alztov
αἰνιττομένην συμδολιχῶς ἀλήθειαν, xa οὐχὶ κατὰ
τοὺς µαταιόφρονας Ἓλληνας, παρασχευάσασα tato
ταῖς φυσιχαῖς ἑννοίαις, μακράν σου τῆς ἀληθείας
ἀπάγεσθαι.

ιΥ’. Καὶ γὰρ al µαγδραγόραι ἔδωχαν ὀσμήν.
Πάντως αἱ τῶν αἰσθητῶν ἐπιφάνειαι, χατὰ τῆς
Γραφῆς σύµθολα, ἅπερ τὸν τούτοις xat' αἴσθησιν
ἑναπομένοντα νοῦν, xay μὴ δι) αὐτῶν πρὸς τὴν ἁλή-
θειαν ἐγρηγορότως διαθαϊνοντα, ναρχᾶν xal ἡλιθιᾷν
ὥς τινες µανδραγόραι παρασχευάζουσι, παρέσχον
εὐωδίαν τῶν τῆς Ev ὅλοις ἀληθείας λόγων πνευµατι-
χῶς θεωρούμενα. Ἐντεῦθεν δὲ

Καὶ ἐν θύραις ἡμῶν πάντα τὰ ἀχρόδρνα. Et-
τουν, Ἐπὶ ταῖς αἰσθήσεσί µου, αἵπερ ὡς θύραι τινὲς

dum te, ut rerum omnium auctorem, naturam ha- Ὦ ἐφάγουσι μὲν ἐμὲ πρὸς ἀναζήτησίν σου, ὡς πάντων

rum in spiritu contemplans; eadem autem ad in-
tellectum meum in me per cogitationem introdu-
cunt. Porro istis in ostiis sunt omnes universalis
veritatis sermones, inserli quidem tum Scripture
symbolis, tum sensibilium speciebus, quie, veluti
quercus, Judaicam et gentilem nutrivere insaniam.
Proinde |

Nova cum teteribus, fratercule mi, servavi tibi.
Juvenescentes, spiritus gratia cuncta novante,
evangelicos sermones servavi tibi, o dilecte, na-
turze et Scripture jam senescentibus, per gentilein
el Judaicam stultitiam, sermonibus addens. Scri-
ptara quidem purificata et moribus instructa fui,
natura vero illuminata, in contemplatione rerum

αἰτίου, διὰ tnc τούτων φνυσιχῆς àv πνεύματι θεω-
plac * εἰσάγουσι δὲ χατὰ γνῶσιν poc µε διὰ µέσου
voó;. Πρόθυροί εἰσι πάντες οἱ τοῖς τε συµδόλοις τῆς
Γραφῆς, xoi ταῖς ἐπιφανείαις τῶν αἰσθητῶν, ἅπερ
ὡς δρΌές τινες ἁλογίαν Ἰ.υδαϊκὴν xai Ἑλληνικὴν
ἔτρεφον ἐγχεχεντρισμένοι τῆς ἐν ὅλοις ἀληθείας λό--
γοις. Ὄθεν,

Νέα πρὸς παλαιὰ, ἁδελριδέμου, ἐτήρησά σοι.
Δηλαδὴ τοὺς νεάζοντας, τῇ χαινοποιῷ τοῦ Πνεύμα-
τος χάριτι, εὐαγγελιχοὺς λόγους πρὸς τοῖς παλαιω-
θεῖσιν ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς xat ἸΙουδαϊχῆς ἀνοίας, qu»
σικοῖς χαὶ Ὑραπτοῖς, ἁγαπητέ µου, ἑφύλαξά σοι ’
τοῖς μὲν Υραπτοῖς, καθαρθεῖσα xaY ἠθικῶς παιδευ-
θεῖσα, τοῖς δὲ φωυσικοῖς φωτισθεῖσα, xal τοῦ παντὸς

1759

VRAGMENTA IN CANTICA CANTIC.

1770

αἴτιόν σε διὰ τῆς τῶν γεγονότων θεωρίας χατιδοῦ- A te omnium agnovi Auctorem, sed. et. spiritualibus

σα, xai τοῖς πνευματιχοῖς τελειωθεῖσα , θεολογοῦσά
σου τὸ μετὰ Πατρὸς xai Πνεύματος ὁμοούσιον. Λοι-
πὸν

KE9AA. H'.

α.. Τίς δῴη σε désAgubór µου 0nJAdtorra µα-
στοὺς μητρός µου; χουν ἐπειδήπερ μὴ ἡ πρώτη
σου παρουσία, πρὸς τὸ ἀπολαῦσαί[ σου ἠτοίμασται,
τίς µοι χατὰ τὴν δευτέραν σου παρουσίαν παράσχῃ
σε τὸν ἀγαπητόν µου μεθ) ἡμῶν ἐν τῇ τοῦ Πατρὸς
βασ.λείᾳ , fiti; Σστὶν ἡ µήτηρ ἡμῶν τῶν πιστῶν,
ἄνω Ἱερουσαλήμ ; Tlivovza τὸ χαινὸν πόµα ῥέον ἐξ
αὑτῆς sig ἡμᾶς χατὰ χάριν ἁμέσως, ὣς τὸ ἀπὸ µα-
(ov μητρὸς γάλα εἰς τὰ ἔκγονα ταύτης , χἀντεῦθεν
τρεφόµενον τὴν τῶν ψυχῶν ἡμῶν σωτηρίαν, τὸ τέ-
λος τῆς πίστεως τῶν ὑπὲρ φύσιν τὴν µέθεςιν, τὴν
θείαν χαὶ ἀνεννόητον ἡδονήν ' ἣν αὑτὸς ποιεῖν πέφυ-
χας φύσει, χατὰ χάριν τοῖς ἀξίοις ἑνούμενος * οὕτω
χὰρ.

Εὐροῦσα ἔξω φιλήσω σε’ xai ye οὐδὲ ἐξουδε-
γὠσουσί µε. τοι ἐπιγνοῦσά σε, οὐχ ὥσπερ νῦν
χατὰ πίστιν, ἀλλά χατ᾽ εἶδος ἓν τῇ ἔξδω τῆς θεῖκῆς
σου οὑσίας ἡμετέρᾳ οὐσίᾳ τὴν ἀφθαρσίαν ἡμῖν xal
τν ἀτρεφίαν ἐπὶ τῆς χοινῆς δωρούμενου ἀναστά-
σεως, ἁπολαύσυ σου ἁμυχτηρίστως χὰν νῦν παρὰ
τῶν τὰ τοῦ χόσµου φρονούντων ἐξευτελίζομαι, ὡς
διὰ τὴν περὶ σὲ διάθεσιν, πάντα περιφρονοῦσα τὰ
πρόσχαιρα τίς δ᾽ 6 τρόπος τῆς ἁπολαύσεως ἔσται
pt; Καὶ γὰρ

P. Παρα.ήνψομαί σε" εἰσάξω εἰς οἶκον μητρός
pov, xal εἷς ταμιεῖον τῆς συ. λαθούσης µε πο-
tu» σε ἁπὸ οἵνου τοῦ μυρεγικοῦ, ἀπὸ »άματος
ῥοῶν µου. Δηλονότι παρὰ σοῦ χαριζοµένου µου τὴν
θέωσιν, λάδω σε ποθοῦσά σου τὴν λαμπρότητα * xat
ἐν τῷ ταύτην θεάσασθαε, εἰσαγάγω σε εἰς νοῦν, ὃς
οἶχος * μέν ἐστι τῆς διὰ βαπτίσματος τεχούσης µε
^ta μητρὸς, τοῦ παναγίου Πνεύματος χάριτος, ὡς
ταύτης διὰ τὸ χαθ᾽ ὁμοίωσιν χωρητιχός ' ταμιεῖον
δὲ πάλιν αὐτῆς, ὡς τοὺς ἀποχρύφους ταύτης θησαυ-
ροὺς διὰ τὸ χατ᾽ εἰχόνα ἔχων ἀποθέτους àv ἑαυτῷ'
ἥτις µε χάρις συνέλαθε διὰ πίστεως ' πρὸς τούτοις
& προτάξω σοι τῷ διφῶντι τὴν σωτηρἰαν µου, ὥς
τε πόμα, τὴν τε ἀπὸ τῆς συνθέσεως τῶν ἐν πάσῃ τῇ
᾿πτίσει χαὶ «fj Γραφῇ διαφόρων λόγων ἠρτυσμένην

perfecta, de tua jam cum Patre. et Spiritu com-
muni substantia mystice dissero. C:eterum

CAP. ΤΙ.

VrRs. 4. Quis del ie fratrem meum. sugentem -
ubera matris mem } Quoniam non is quidem fuit
prior adventus tuus in quo te frueremur, quis
mihl] te dilectum, cum iterum apparueris, nobis-
cum manentem in regno Patris tui dabit? Hzc
enim est nobis fidelibus mater, superna Jerusalem.
Quis te mihi det vinum bibentem novum illud
quod ex illa in nos per gratiam absque medio
"luit, ut lac ab uberibus inatris in os lactentium?
Vinum salutem nostram alens, bona supernatura-

Ὦ lia, sublata jam (ide, przbens, divinam et inenar-

rabilem voluptatem, quam tu ipse ex te ipso facis,
diguis per gratiam copulatus. Sic enim :

Postquam | te. foris invenero diligam te, et non
spernent me. Agnoscam te non jam per fidem, sed
quoad faciem, extra divinam essentfam, in buma-
nitate nostra, quam resurrectionis ἐς cominuni
Immortalitate εἰ immutabilitate donabis. lta te
videbo et plene fruar te, licet nuncab iis qui
muudana sentiunt, contemplu digna videar, qua,
propter meum erga te affectum, cuncta temporalia
despicio. Sed quis mihi erit hujusce felicitatis mo-
dus? Etenim

γεια. 3. Apprehendam (e, ducam te in dosum
malris meg, in conclave illius que me concepit ;
potum tibi dabo de vino-aromatico , de fonte malo-
rum punicorum eorum. Apprehendam te scilicet
de deificatione me gratificantem , claritudinem
tuam anhelans, et ad contemplandam illam iu
intellectum meum ducam te : hzc est domus illius
qus, per baptismum, peperit me matris, grati:e
scilicet sanclissiimi Spiritus, ad quam, ob simili-
tudinem, excipiendam capax mea mens est. Hoc
est etiam conclave illius, quia per imaginem in se
reconditoa habet secretos illius thesauros , illius
dico gratie qux per fldem me concepit. Insuper
afferam tibi salutem meam sitienti, ut potum,
veritatis (η doctrinam cujus oblivisci non potero,

pot ἄληστόν σου, ὡς ἀληθείας, γνῶσιν ft ofá- p variis sive universe creationis, sive Scripturze

, περ εὐώδης οἶνος, ἱλαρύνων καρδίαν, εὑφραίνει τὰς
μεταλαμθανούσας ταύτης duyág* xai τὴν ἀεννάως
μοι βλύζουσαν ἀγάπησίν σου, ὡς ἀγαθοῦ., ἀπό τε τοῦ
966v τῆς ὑπεροχῆς σου, xal τοῦ πόθου τῆς μετοχῆς
σου, τῶν δίχην ῥοιῶν, τῷ μὲν σξυπτιχῷ, στηριζόὀν-
των µε, τῷ δὲ γλυχαίνοντι εὐφραινόντων µε" εἶτα
πρὸς τὰς µαθητευοµένας abtfj στρέφουσα πάλιν τὸν
a^Tqov, διδάσχει τὴν αἰτίαν τῶν παρ) αὐτῆς πρὸς τὸν
Νυμφίον εἰρημένων, φάσχουσα’

y. Εὐώνυμος avrov ὑπὸ τὴν κεφα.ϊήν µου. |

χουν ἐπειδήπερ αἱ τῶν ὑποδεχομένων xoláo:ov

conditam sermonibus; qua doctrina, ut suave
olens vinum , cor hilarans, letificat animas illius
participes; afferam quoque tibi tuz bonitatis amo-
rem , mihi in zeternum sive e timore excelsitatis
tum, sive e desiderio communionis manantem ,
timore et desiderio que, malorum punicoruin
instar, lum vi astringenle me in virtute confirma-
runt, tum dulcedine lztificavere, — Deinde ad di-
scipnlas rursus sermonem habens, illis indicat ob
quam causam talia Sponso suo dixerit.

Vgns. 9. Leva ejus sub capite meo. Nimirum,
quoniam minae, illos qui a sinistris Sponsi mei

VARLE LECTIONES. DE

* Cod. oia.

PaTrRorL. Gn. LXXXVIII.

n1

PROCOPII GAZAEI

-

1712

erunt manentes, nunc, velut sub capite, sub impe- Α τοὺς ἐξ εὐωνύμων τοῦ Νυμφίου µου ἀπειλαὶ, νῦν

rio spiritali animse sensus meos prorsus submit-
tunt, ob lioc spero quod :

Et dextera illius amplexabitur me. Scilicet mihi
ο promissa sunt illos manentia qui a dextris erunt
regni Dei bona, quz me totam in slernum cir-
cumdabunt, animae et corpori letitiam sine fine
praebentia. Omnibus bis ad doctrinam dictis,

Vtgns. 4. Adjuravi vos, filie Jerusalem , per po-
tenlias el vires agri, quare suscilatis el evigilare
facitis amorem donec ipse velit ? Sane confirmavi
'vos, velut juramento, mysteriorum divinorum ex-

positione, discipulke mez, discernente in Spiritu.

recencilianutem nos Patri suo; valde edocui ob
quam causam, in tlieorícis et practicis potentiis
et viribus, in hoc mundo operari valentibus,
suscitatis per virtutem, et evigilare facitis per
intelligentiam, dormienti similem quando rectum
nón aguoveritis, et bonum non feceritis, illum
qui nos dilexit, qui seipsum dedit. mercedem
pro nobis, donec ipse velit, in posteriori adventu
δυο, propriam in nobis facere quam per gratiam
patimur naturam. Iste autem attonita adiniratione
plene, de magistra sua dicunt :

VgRs. 5. Que est ista ascendens candida, innixa
super fraterculum suum? Qua est. scilicet ista,
more magistrze , a mysticis ad magis mystica
. ascendens, ab omni peccatorum labe purificata ,
el firma in illum fide super Sponsum innixa? At
Sponsus curam Sponsa erga discipulas videns , et
hujus ad bonum acceptam habens excitationem ,
ad pristinz vite sue memoriam illam revocat, ut
4nodesta flat, nec in prasuinptionis malum illam
laudes prazcipitent ; dicit ergo illi:

Sub arbore malo suscitavi te. Veluti sub arbore
malo, qug plerosque delectat sensus, in possessione
sensibilium, sensus oinnes delectanti, dormiebas,
circa bonum mollis et etiosa , terrestribus vero

inhzerens; ego aulem, prudentim et juslitias ser-

monibus, ad mei desiderium suscitavi te.

Etenim | ibi peperit. te. mater. tua, ibi parturit
que peperit 1e. —Videlicet in habitu terrestrium
concepit le prima mater iua Eva, in voluptate
generans, et peperit te in dolore parturiens. Ideo,
amore sensibilium tenebaris, voluptatem quzrens,
dolorem fugiens, et exinde studeg ut a voluptate
finem illius, dolorem dico, separes, quod fleri
nequit. Si ergo vis tali babitu libera esse,

Τεν. 6. Pone me ul signaculum super cor tuum,
ut signaculum super brachium iuum,

Nimirum in me archetypo mane, servans in
mente tua potentiarum tuarum rectrici, veluti

ὑπὸ δίχην χεφαλῆς ἀρχιχὸν τῆς ψυχῆς µου, πάντως
τὸ νοερὸν ὑποτάσσουσι τὸ αἱσθητιχόν ' διὰ τοῦτο ἓν
ἑλπίσιν εἰμὶ, ὅτι

Kal ἡ δεξιὰ αὐτοῦ περιᾖλήγεταί µε. Εΐτουν τὰ
ὑποδεχόμενα τοὺς ἐκ δεξιῶν ἐπήγγελμαι ἀγαθὰ τῆς
τοῦ Θεοῦ βασιλείας, ὅλην µε χατὰ τὸν μέλλοντα
alova περιέξουσι φυχῇ xai σαρχὶ τὴν ἀπέραντον
εὐφροσύνην παρέχοντα. Πάντα δὲ τὰ εἰρημένα διδα-
σχαλιχῶς εἰποῦσα, |

δ. "üpxica ὑμᾶς, θυγατέρες Ἱερουσαιὴμ, ἐν
ταῖς δυγάµεσι, καὶ ἐν ταῖς ἱσχύσεσι τοῦ ἁγροῦν
τί ἐγείρετε xal ci ἐξεγείρετε τὴν ἀγάπην ἕως ἂν
θελήσῃ ; "Ἠτοι κατησφαλισάµην ὑμᾶς ὡς δι ὄρκου,
τῆς τῶν θείων µνστηρίων ἐξηγήσεως, µαθήτριαί
µου, τῆς ἐν ἁγίῳ Πνεύματι ὀρώσης τὸν καταλλάξαν-
τα ἡμᾶς τῷ ibl Πατρὶ, ἀναδιδάξασα τὴν αἰτίαν, oc
fjv ἐν ταῖς θεωρητικαῖς xai ταῖς πραχτικαῖς δυνά-
µεσι, χαὶ Ισχύσεσι, ταῖς ἓν τῷ παρόντι χόσμῳ ἑνερ-
γεῖν δυναµέναις *. ἐγείρετε xav ἀρετὴν, xat ἐξεγεί-
ρετε χατὰ γνῶσιν ἓν ὑμῖν καθεύδειν δοχοῦντα, ὅταν
ἀγνοῆητε τὸ εὐθὲς, xol μὴ] πράττητε τὸ χαλὸν, τὸν
ἀγαπῄσαντα ἡμᾶς, xal δόντα ἑαυτὸν λύτρον ὑπὲρ
ἡμῶν, ἕως ἂν ιεὐδοχήσῃ χατὰ τὴν δευτἑἐραν αὑτοῦ»ν
παρονυσίαν, αὐτὸς τὰ χατὰ φύσιν οἰκεῖα ὁδρᾷν àv
ἡμῖν, πάσχονσι κατὰ χάριν αὑτά. Λἱ δὲ θάµδει πλη-
ρωθεῖσαι, περὶ τῆς διδασκάλου φασ!;

€'. Τίς αὕτη ἡ dva6alvovca «Αελευκανθισµένη,
ἐπιστηριζομένη ἐπὶ τὸν déeAgiócv αὐτῆς ; Δηλαδη,
ὁποία ὑπάρχει αὕτη, διδασχαλικῶς ἀπὸ μυστηρίων
εἰς μυστηριωδἑστερα ἀναθαίνουσα, χεχαθαρµένη ἀπὸ
παντὸς ῥύπου ἁμαρτημάτων xal ἑπερειδομένη ἐπὶ
τὸν αὐτῆς διὰ τῆς βεδαίας εἰς αὑτὸν |Νυμφίον] πί-
στεως; ὁ γοῦν Νυμφίος τὴν ἐπὶ ταῖς µαθητευοµέναις
τῆς Νύμφης ὁρῶν ἐπιμέλειαν, xal ἁποδεχόμενος τὴν
ταύτης εἰς τὸ ἀγαθὸν διέγερσιν, ἀναμιμνήσχει αὐτὴν
τοῦ προτἐρου βίου, ὥστε μετριοφρονεῖν, καὶ μὴ δἀ
τῶν ἐπαίνων, τῷ τῆς οἱήσεως πάθει περιπεσεῖν * καί
φησι πρὸς αὗτὴν *

Ὑπὸ μµη.ὶον ἐξήγειρά σε. χουν ὑπὸ τὴν δί-
x"v^ µήλου τέρποντος τὰς πλείους τῶν αἰσθήσεων,
ἁπάσας ταύτας εὑφραίνουσαν αἰσθητιχὴν χτῆσιν.
καθευδούσης σου τῇ πρὸς τὰ χαλὰ ῥᾳθυμίᾳ xal τὴν
πρὺς τὰ ὑλιχὰ σχέσιν, διἠχειρά σου τὸ φρόνηµα

p πρὸς πόθον ἐμὸν λόγοις προνοίας xal κρίσεως.

Καὶ γὰρ ἑκεῖ ὡδίνησό σε ἡ µήτηρ σου’ xe
ὠδίνησέ σε ἡ τεχοῦσά σε. Δηλονότι ky τῇ σχέσει
τῶν ὑλιχῶν συνελάθετό σε d) προµήτωρ σου Εὖα τῇ
καθ) ἡδονὴν γενέσει, χαὶ ἀπέτεχέ σε τῇ xat! ὀδύνην
γεννήσει * ὑφ) ὧν «συνείχου τῇ προσπαθείᾳ τῶν αἱ -
σθητῶν, τὴν μὲν ἡδονὴν διώχουσα, τὴν δ ὀδύνην φεὺ
Υουσα * χἀντεῦθεν φιλονεικοῦσα, τῆς ἡδονῆς τὸ τέλος.
τὴν ὀδύνην φημὶ, ταύτης ἀποχωρίσαι, ὅπερ ἀμήχα-
vov, El οὖν βούλει διαµένειν τῆς τοιαύτης σχέσεως
ἑλευθέρα,

ζ. 6éc µε ὡς σρραγῖδα ἐπὶ τὴν καρδίαν σου,
ὣς σφραγίδα ἐπὶ τὸν Bpaxlordá σον. Εἴτουν ἓν
ἐμοὶ τῷ ἀρχετύπῳ μεῖνον, τηροῦσα τῷ μὲν ἡγεμόνι
σου vip, τὸ κατ εἰχόνα, χατ ἁπλανη θεωρίαν, xal

1713

FRAGMENTA IN CANTICA CANTIC.

1714

διάθεσιν ἀγαπητιχὴν ἐμοῦ. τῇ δ' ἐνεργητικῇ σου A imaginem, immotam mei considerationem et amo-

δυνάμει, τὸ χαθ᾽ ὁμοίωσιν, χατὰ πρᾶξιν ἀνυπόχριτον,
χαὶ διάπειρον { ἁποτροπΏν τοῦ xaxou* χἀντεῦθεν
μενῶ χαὶ αὐτὸς àv ool, φυλάττων ὥς τις σφραγὶς
κοῦ διανοητιχοῦ σου τὴν ἔδιν xal τὴν ἑνέρχειαν,
ἀσύλους τῇ σχέσει τῶν ὑλικῶν.

"Ort κραταιὰ ὡς θάνατος, dráxn* cxAnpóc ὡς
ἆδης, GiAoc. Ἠτοι ἐὰν τῇ ἀγάπῃ xa τῷ δι’ αὐτὴν
Κήλῳ µένῃς, μενῶ xal αὐτὸς ἐν aol - καὶ φυλαχθἠσῃ,
ὡς εἴρηται ’ ἐπειδήπερ ἡ μὲν ὁλιχὴ εἰς ἐμὲ ἀγάπη,
ἰσχυρά ἐστιν ὡς πάσας ἐπὶ χαχὸν ὁρμήντε καὶ χίνη-
διν καταπαύουσα, δίχην θανάτου ὁ δὲ δι) ἐμὲ ζηλος,
ἀνένδοτος τῷ χαχκῷ, ὡς τὰς ἀλόγους ὁρμὰς δεσµεύων,
xai ἁπροῖτους χατέχων, οἶάπερ ἄδης.

Καὶ yàp περίπτερα αὐτῆς, περίπτερα πυρὺς
φ]όγες αὐτῆς. Δηλαδὴ ὅτι ὁ Ex. πίστεως τῶν Ίπει-
λημένων χολάσεων Φόθος, καὶ ὁ Em ἐλπίδι τῶν ἐπηγ-
γελµένων ἀγαθῶν πόθος, εἰσὶ περὶ τὴν ἀγάπην ὥς
ινα πτερὰ χατὰ πρᾶξιν χαὶ θεωρίαν ἀνυψοῦντα
αὐτὴν ἀπὸ πάντων τῶν γηΐνων πρὀς µε τὸν ὑπερου-
ῥράνιον ΄ xal οἷα μέν τινος πυρὸς, τῆς ἀγάπης εἰσὶ
περίπτερα * ὡς τοῦ μὲν φόβου χαταθαίνοντος 5 πᾶ-
ezv χαχίαν, xai ἐγχαθαίροντος τὴν φυχὴν ἀπὸ παν-
* παθῶν pe)ucpgou* τοῦ Ób πόθου ἑξάπτοντος
αὐτὴν πρὸς Θεόν ofa δὲ αὐτῖς αὖθις τῆς ἀγάπης
tla φλόχες, ὡς ταύτης αὑγαζούσης τῇ Ψψυχῆ, Ev τε
τῷ φλέχεσθαι ταύτην θείῳ πόθῳ, χαὶ συντηρεῖσθαι

εὺν χαταφλέγοντα αὑτὶν πόθον ἁγνῷ φόθῳ, δ.αµέ- C

γοντι εἰς αἰῶνα alivo:. Ταύτην δὲ

C. Ὕδωρ πολὺ οὗ δυγήσεται σδέσαι τὴν ἁγά-
«η», xal ποταμοὶ οὗ συγκ.Ἴὐσουσιω αὐτήν.
"Hyovv αἱ ῥέουσαι ὡς πλῆθος ὑδάτων Ex τοῦ χειμῶ-
νος τῶν ἀχουσίων πειρασμῶν πολλαὶ θλίψεις, xal
αἱ τούτων ἀλλεπάλληλοι, ὡς ποτάμια ῥεύματα ἑἐπ-
αγωγαὶ, ἓν αἷς τὰ τῆς πονηρίας πνεύματα τὴν εἰς
ἐμὲ ἀγάπην σπεύδουσιν, 7] τέλεον ἐχριξῶσαι διὰ µισο-
θεῖας, 3) χατακαλύφαι διὰ µισανθρωπίας οὗ δυνἠ-
σονται, οὔτε πάντη σβέσαι αὐτὴν διὰ βλασφημίας,
οὔτε χαταχλύσαι xal ἀφανίσαι δι ἀπροσεξίας τῶν
ἐντολῶν µου ΄ αἴπερ ἀποδειχνύουσι μὲν τὴν εἰς ἐμὲ
&yáxnv* συµπεραίνονται δὲ εἰς τὴν τοῦ πλησίον"
πλὴν

Β

ris erga me affectum ; inque agendi facultate, νε-
luti similitudinem, actionum sinceritatem et pro-
batam 3 malo aversionem. Tunc ego ipse iu te -
commorabor, ut signaculum queddam, intellectus
tui affectum et vim terrestribus studiis servans
inaccessa.

Quia fortis ut mors dilectio, dura sicul infernus
enulatio. Plane si in amore et zelo ex amore orto
perseveraveris, ipse quoque in te permanebo, et,
ut dictum est, custodieris. Omnis enim in me
amor fortis est, quippe qui omnes in malum im-
petus et motus, sicut et. mors, quiescere facit ;
et in me zelus malo inexorabilis est, quippe qui
irrationabiles devincit impetus, et, veluti infernus,
conclusos compescit ne prodeant.

Etenim periptera. ejus, periptera ignis flamme
ejus. Euimvero, denuntiatarum poenarum timor a
lide procedens, et e spe ortum desiderium promis-
sorum bonorum, amorem circumstant veluti co-
lumine quaedam, per praxim et theoriam, illum ab
omnibus terrestribus ad me colo sublimiorem
erigentia, similia igni quodam modo sunt amoris
periptera, timore omnem auferente malitiam, ani-
mamwque purificante ab omni cupidinum inquina-
tione; desiderio vero animam Deo adnectente.
Similis quoque flammis amor est, quippe qui Illu-
strat animam, tum illam desiderio Dei inflammans,
tum desideriuin istud, quo ista ardet, sancto ser-
vans timore in zeternum mansuro. fllam autem

Vgns. 7. Aqua mulia non poterit exstinguere chari-
tatem, nec flumina obruent illam. Multee sane tribu-
lationes, sicut vis aquarum, de torrente invitarum
tentationum fluentes, simul et illarum irruptiones
veluti fluminum lapsus, continue, quibus nequitis
spiritus erga me dilectionem eruere conantur, illam
nec penitus per odium Dei eradicare, nec per odium
erga liomines obtegere poterunt, neque per blasphe-
miam omnino exstinguere, neque submergere et
abolere per praeceptorum meorum negligentiam ;
iste aulem tribulationes erga me dilectionem
manifestam faciunt, atque etiam erga proximum
adjuvant charitatem.

Ἐὰν 0o drhp τὸν πάντα flor αὐτοῦ iv τῇ D οἱ dederit vir omnem substantiam suam pro dile-

ἁγάπῃ, ἑξουδεγώσει ἑξουδενώσουσιν αὐτόν». Δη-
λονότι χἀν ὁ μὴ τῇ τῶν προσκαίρων ἁπάτῃ ἐχθηλυ.
νόµενος, παράσχῃ τοῖς δεοµένοις πάντα τὰ ὑπάρχοντα
αὐτῷ, διὰ τὴν πρός µε ἀγάπην, εὐτελισμῷ ἔξευτε-
λίζουσιν αὐτὸν αἱ ἀντιχείμεναι δυνάµεις πάντως *
ὡς τὸν Ἰὼδ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν παντὸς τοῦ αἱσθη-
τοῦ πλούτου αὐτοῦ ἑξηυτέλισαν, ἐξαιτούμεναι τοῦτον
ἀπ ἐμοῦ εἰς δοχίµιον τῶν διὰ σαρχὸς ὁδννῶν, xal
τοὺς φίλους αὐτοῦ εἰς τούτου ὀνειδισμὸν ἐπεγείρουσι'
ταῦτα τοίνυν αὐτὴ εἶδυῖα, ὅταν πάσας µου τὰς ἔντο-
λὰς τηρῆς, xai ὀδύνη σοι ἐπέλθῃ σαρχὸς, κατὰ συγ-
χώρησιν ἐμὴν γίνωσχε τὸ τοιοῦτον ἐπισυμθαίνειν

clione , coniemptu contemnent illum. Videlicet οἱ
quis, non temporalium fallacia debilitatus, omnia
bona sua, propter dilectionem in me suam, egenti-
bus dederit, prorsus contemnentes nihili facient
illum adversz potestates, sicut et Job, post illius
exteriorum divitiarum 2blationem, contempserunt,
illum a me vindicantes ad corporis dolorum tenta-
tionem, et amicos ejus ad injuriam excitantes.
Haec autem tu noscens, cum omnia przcepta mea
servaveris, et supervenerit in te carnis dolor,
juxta censensionem meam bzc tibi accidere scito,
ut tua ipsius tentationibus non cedenis dilectio in

YARLE LECTIONES.

€ διάπερονΊ 8 χσταχαϊοντος ?

1115

PROCOPII GAZAI

vr

me manifesta fiat, non vero quod absit ad omnia A σοι ἵνα οου ἡ πρὸς ἐμὲ ἀγάπη πᾶσι χατάδηλος

pertinens providentia. Sponsa igitur Christi Ecclesia,
ab illo jam de se ipsa securitate accepta, optansque
perfectam, in doctrina et virtute, per baptisua
regenerationem erudite a se Judaeorum et genti-
lium multitudinis, de ista sponso suo dicit :

Vgns. 8. Soror nostra parva, et ubera non habet.
Nimirum hae, ob nature identitatem, nostra vo-
cata soror multitudo imperfecta adhuc est ob incre-
dulitatem suam ; idcirco rationes et normas virtu-
tum ad te sponsum conducentes sicut ubera, per
quas salute (ruaris illius, non possidet.

Ei quid faciemus sorori nostre in die qua factus
fuerit sermo ad illam? ld est quid faciemus | isti
sorori nostra vocate, intempore illo quo fidei (uae
przedicationem accipiet ?

Vkns. 9. Si murus est, edificemus super eam pro-
pugsacula argentea ; el si ostium est, describamus
super illam tabulam cedrinam. Nempe si Jegalium
praeceptorum exsecutione, ul. murus aedificatur,
superponamus in eam, veluti propugnacu:a argen-
tea, eminus splendentes intellectuales rationes
syimbolorum quz in legalibus Scripturis continen-
qur. Si vero, per sensus, natur: contemplationi
dedita, uL ostium est, deformemus in ea, ut tabulam
cedrinam, fidem qui mentem dividuut sensus
constringentem, et ex operibus firinltatem hahen-

tem, vanamque omnem gloriam, virtutisque sive C

defectum sive excessum rejicientem. [πο isti jam
dicte multitudini tuam propriam perfectionem
dabis, et ego adjuvabo. Postquam audivit prior
ad fidem inter Judu:os vocata multitudo, magistra
el sponsa verba de illa dicentis quod et ubera non
habet et quod murus est, ad utraque responsum fa-
ciens, ut demonstrative dicit :

. Vgns. 10. Ego murus, et ubera tua sicul turris.
Plane, ego ex Israel murus sum, ut edificata in
doctrinam legalium praeceptorum : Non adulterabis,
el czlerorum ex ordine. Turribus autem similia
sunt legalis Scripturze symbola, mibi, uberum in-
star, tenerum et introductorium cibum przbentia,
et sic intactam me servantia ab ethnicis moribus;
etenim

Ego eram in oculis ejus ut. inveniens pacem. Certe
olim divinz visitationis digna visa sum, et quam-
vis tunc non agnovissem, quie nos Patri suo recon-
ciliavit, veram pacem, banc saltem in typis prophe-
ricis jam noveram. lili, more magistre, sponsa
dicit : Quid mihi vetera proponis ?

Vegas. 14. Vitis fuit Salomoni in Bebelamon. Vide-
Acet spiritualis Ecclesie fidelium plantatio regi
pacifico fuit in multitudine gentium, quod Bebz-
lamon significat.

γένηται, μὴ ἐνδ.δούσης τοῖς πειρασμοῖς, xal οὐχὶ
διὰ τὸ μὴ εἶναι πρόνοιαν ἐπὶ πάντα διῄχουσαν ' fj δὲ
Νύμφη τοῦ Χριστοῦ Ἐγκχλησία, fón μὲν τὴν ἑαυτῆς
παρ᾽ αὐτοῦ λαθοῦσα ἁσφόλειαν, ποθοῦσα δὲ xa τὴν
διὰ βαπτίσματος, χατὰ γνῶσιν καὶ ἀρετῆν τελείωσιν
τῆς τῶν χατηχουµένων αὐτῆς Ἰουδαίων τε χαὶ Ἑ)λ«
λήνων ὁμηγύρεως * περὶ ταύτης φησὶ πρὸς αὐτὴν b -

η’. Ἀδερὴ ἡμῶν quxpá, καὶ μαστοὺς οὐκ ἔχει.
Εἴτουν fj διὰ τὴν ὁμοφυῖαν ἁδελφὴ ἡμῶν χρηµατί-
ζουσα πληθὺς, ἁἀτελῆς ἔτι δι ἀπιστίαν ἐστί xai
διὰ τοῦτο λόγους xal τρ/πους ἀρετῶν προσφεροµέ-
νους σοι τῷ Νυμφίῳ οἷα μαζοὺς, ἵν ἐν τούτοις
ἀπολαύσῃς τῆς σωτηρίας αὐτῆς, οὐ χέχτηται.

Καὶ τἰ ποιήσοµεν τῇ ἁδε.Ἵφῇῃ ἡμῶν ἐν ἡμέρᾳ
jj ἂν AaAn01 1 ἐν αὐτῇ; Δηλαδὴ τί διαπραξόµεθα
ἐπὶ τῇ εἰρημένῃ ἁδελφῇ ἡμῶν, ἐν ᾧ χαιρῷ τὸ σὺν
χατὰ πίστιν παραδέξεται χήρυγµα:

ϐ’. El τεῖϊχός ἐστιν, οἱἰκοδομήσωμεν ἐπ αἰτὴν
ἐπά-ξεις ἀργυρᾶς * xal εἰ θύρα àctl, διαῃράφωµεν
ἐπ᾽ αὐτὴν» σανίδα κεδρίνην. "Ἠτοι ἐὰν μὲν τῇ
πράξει τῶν νομικῶν ἐντολῶν ᾠκοδόμηται δίχην τεί-
χους, ἐπινήσωμεν km αὐτὴν ὥσπερ ἐπάλξεις ἀργν-
ρᾶς τοὺς τηλαυγεῖς κατὰ γνῶσιν λόγους, τῶν ἐν τῷ
νομιχῷ Γράµµατι συµθδόλων. "E&v δὲ τῇ κατ’ αἴσθη-
σιν φυσικῇ θεωρίᾳ i*, διαμορφώσωμεν αὐτὴν, οἱονεὶ
σανίδα χελρίνην, τὴν τὰς µερίζουσας τὸν νοῦν συ-
σφίγΎουσαν αἰσθήσεις, καὶ ἐξ ἔργων ctv βεθαίωσιν
ἔχουσαν, πίστιν ἀποδαλλομένην τῇ µαχαίρᾳ τοῦ
Πνεύματος πᾶσάν τε δόξαν ψευδῆ, χαὶ ἀρετῆς ἕλλει-
Ψιν καὶ ὑπερδολὴν * χἀντεῦθεν τὴν Ev Gol τελειότητα
αὑτὸς μὲν τῇ εἰρημένῃ πληθύϊ δωρήσῃη, ἐγὼ &
ὑπουργήσω * ἐπειδὴ ἤχουσε τῶν τῆς διδασκάλου xal
νύμφης ἁημάτων ἡ ἐξ ᾿Ἰουδαίων πρὸς πίστιν πρ.-
καλουµένη ὁμήχυρις' ὅτι τε μαστοὺς οὐκ ἔχει,
καὶ τὸ, El τεϊχός ἐστι, περὶ αὐτῆς εἱρημένον, πρὸς
ἀμφύτερα ταῦτα τὴν ἀπόχρισιν ποιουµένη, φησὶν
ὡσανεὶ δεικτιχῶς.

V. Ἐγὼ τεῖχος, xal µαστοί σου ὡς αύργον.
Πάντως fj ἐξ "Iopatà, τεῖχος μέν εἰμι, ὡς ᾧχοδο-
μημένη τῇ διδασκαλίᾳ τῶν νομικῶν ἐντολῶν, τοῦ,
« Ob µοιχεύσεις, » xat τῶν ἑξῆς * πύργοις δ᾽ ἑοίχασι
τὰ δίχην μαζῶν, νηπιώδη τροφὴν xal εἰσαγωγιχήν
pot χοµίξοντα σύμθολα τοῦ νομικοῦ γράμματος -
ὡς ἀπόρθητόν µε φυλάσσλντα τοῖς ἐθνιχοὶς ἔθνεσι -
xai γὰρ

Ero ἤμην ἐν ὀρθαλμοῖς αὐτοῦ, ὡς sóploxovca
εἱρήνην. "Hyouv αὐτῇ ποτε ὑπῆρχον ἐπισχοπῆς
θείας ἀξιουμένη ΄ χαὶ κἂν μὴ τότε ἐγνώχειν τὸν χατ-
αλλάξαντα ἡμᾶς τῷ ἰδίῳ Πατρὶ, τὴν ἀληθινὴν εἰρή-
νην, ἀλλ ὡς ταύτην κατά τοὺς τύπους ἓν τοῖς προ-
φήταις ἐγνωχυῖα ἐτύγχανον * πρὸς ταύτην διδασχαλι-
κῶς i Νύμφη φησί” Τί uot προδἀλλῃ τὰ παλαιά ;

ια’. Ἀμπελὼν ἐγενήθη τῷ Σα1ομὼν àv Βεδαα —
Ίαμών. Δηλαδὴ πνευματικὴ φυτεία τῆς τῶν πιστῶν
Ἐχκλησίας, γέγονε τῷ εἰρηνιχῷ βασιλεῖ, ἐν πλήθει
ἐθνῶν, ὅπερ τὸ Βεδαελαμὼν παριστᾷ.

VARLE ΙΝΟΤΙΟΝΕς.

*abróv? τι Cod. ληθῇ. i* Forte addend. θύρα 8.

ΤΗ -

FRAGMENTA IN CANTICA CANTIC.

177

Ἔδωχε τὸν ἆμπεῶγα τοῖς τηροῦσιν. Εΐτουν Α Dedil vineam custodibus. Scilicet Ecclesiam 3po« -

παρέσχε thv Ἐκκλησίαν ἁἀποστόλοις χαὶ διδασχά-
Ἆοις, τοῖς ἐγρηγορότως φυλάσσουσιν αὑτήν ' ἵνα μὴ
ai χατ αὐτῆς ἐπεγειρόμεναι πολυειδεῖς αἱοέσεις,
ταύτην χαταλυµήνωνται, τῷ τὴν ἑνότητα αὐτῆς εἰς
ἃ.λοχότους δόξας χαταμερἰσασθαι.

Αγ ἡρ οἵσει ἐν κσρπῷ αὐτοῦ χαίους ἀργυρίους.
Απλονότι ὃς τῶν τελουµένων χατἠργησᾶ τὰ τοῦ vm-
πίου Ev τῷ προσφερομένῳ τούτοις παρὰ τῶν τελε-
στῶν πνευματικῷ τῆς Ἐκχλησίας χαρπῷ, τῇ xaüáp-
σε:, φημὶ, xaX τῇ φωτίσει xal τῇ τελειώσε:, χοµίσε-
ται οάπερ χ.λίους ἀργύρους, τὴν δ.ὰ χκαθαρότητος
χα) φωτ;σιοῦ τελειότητα * ἀχοῦσας δὲ ὁ Νυμφίος τὴ»
Νύμρης περὶ αὐτοῦ πρὸς τὰς µαθττευομένας αὐτῇ
λεγοἼσης, ὅτι Ἔδωχα τὸν ἀμπελῶνα τοῖς τηροῦσιν,
ἵνα uh δύξωσιν οἱ ἀχούοντες ἀφεστηχέναι τοῦτον
τὴς τοῦ ἀμπελῶνος ἐπιμελείας, φησὶ πρὸς αὐτὴν *

ιδ’. Αμπεών µου ἑμὸς ἐνώπιόν µου. "Hyouv
xi» τινας φύλαχας τῆς Ἐχκλησίαςνχατέστησα ,
ἀλλὰ Δεσπότης ταύτης ἐγὼ χαὶ Νυμφίος ^ xa fj τού-
των σπουδὴ, £v τῇ ἐμῇ ἐπισχοπῆ ἰσχύει. El μὴ γὰρ
ἐγὼ φυλάξω, εἰς µάτην ἠγρύπνησεν ὁ φυλάσσων; ἡ
à Νύμφη ἀνταποχρινομένη πρὸς τὸν Νυμφίον
eraty *

Οἱ χί.Ίιοι col Σα.1οιὼν, xal cl διακόσιοι τοῖς
τηροῖσι τὸν xapxXóv αὐτοῦ. "Ἠτοι fj μὲν ταλειό-
της. σοῦ τοῦ τελειωτοῦ δῶρόν ἐστιν εἱρηνικέ τε xal
εἰρηνοποιέ * 1 6 εἰς ἑαυτὴν τῆς φύσεως ἡμῶν àmo-
χατάστασις, διὰ τῆς τῶν σῶν ἐντολῶν ἐργασίας,
ἕπερ ἑστὶν ἡμῶν τῆς Ἐκκλησίας καρπ»ὸς, τῆς 7poat-
ρέσεως ὑπάρχει τῶν χατ᾽ ἐνέργἒιαν φυλασσόντων
αὐτάς. Καὶ γὰρ ὁ μὲν χίλια ἀριθμὸς, τὴν ἓν Χριστῷ
ἐμφαίνει τελειότητα, ἁἀπροσδεῆς τελειότητος ὑπάρ-
ξων µονάς' ὡς ph µόνον τὸν δυνάµει, ἀλλὰ χαὶ τὸν
ἑνεργείᾳ ταύτης λόγον ἓν ἑαυτῷ φέρων ὅτι Ex. µο-
νώδος ἄρχεται, χαὶ διὰ µονάδος δηλοῦται, χαὶ µονά-
bos ἐστὶ ποιητιχύς ' ἡ γὰρ χιλιὰς καὶ μυριὰς. τῷ τῆς
μονάδος στοιχξίῳ γνωρίζονται. Ὁ δὲ διαχόσια πάλιν
ἀριθμὸς, thv τῆς φύσεως ἡμῶν εἰς ἑαυτὴν διὰ τῆς
τῶν ἐντολῶν ἐργασίας δηλοῖ ἀἁποχατάστασιν * ὡς δε-
χαπλσσιάνων κα-ὰ thv δεχάδα τῶν ἐντολῶν, τὸν ix
τοῦ τετράχις πέντε συντιθέμενον, χκἀντεῦθξεν ὃτ-
λοῦντα τὴν ἐξ ὕλης xal εἴδους φύσιν ἡμῶν, εἰχοστὸν
ἀριθμόν. Πρὸς δὲ τοῖς εἰρημέναις fj Νύμφη, χαὶ τάδε
πρὸς τὸν Νυμφίον, δι ἄχραν την μετριοφροσύνην
xai ἐπιτεταμένον πόθον τῶν µελλόντων ἀγαθῶν,
διέξεισιν.

Υ’. Ὁ καθήµεγος ἐν χήποις, ἕτεροι προσέχο»-
τες τὴν φωνήν σου ἀκούτισόν µε. Εἴτουν, ὥ
Νυμφίε µου, σὺ ὁ ἑπαναπανόμενος τῇ τε νοητῇ κτί-
σει καὶ τῇ αἱσθητῇ, ὡς τοῖς cot; θελήμασι δίκην xf-
πων πεφυτευµέναις, ἄλλοι παρ ἡμᾶς εἰσὶν οἱ ἅμε-
tac per πρὸς ob ἀτενίζοντες, ὃ.ὰ τὸ μὴ µερίξεσθαι

ὃ-σμῷ σώματος αἱ ἄθλοι πάντως xal ἀγγελικαὶ τά- ᾿

ξεις. Εγὼ δὲ ὡς ὑποχειμένη τῷ τοιούτῳ δξσμῷ, δέδοινα
τὴν τροπἠν ' χαὶ διὰ τοῦτο τὴν δευτέραν σου χάθοδον
ἐπιστεόδρυσα ) ἱκετεύω σε, ἀχουστὴν ποίησον τὴν

stolis et doctoribus commisit vigilanter custodicn-
tibus illam, ne multiformes vastent adversus illam
excitat: loreses, unitatem illius ad monstruosas
opiniones distrabentes.

Vir accipiet in [ructu ejus mille argenteos. Sci-
licet, quicunque initiatus evacuaverit qui sunt
parvuli, in accipiendo spirituali Ecclesize fructu ab
initiatoribus initiatis dato, id est, puri(icatioue et
illuminatione et perfectione, veluti mille argenteos,
perfectionem ex purificatione et illuminationc re
portat. Audiens 3utem Sponsus Sponsam suam de
illo coram discipulabus dicentem quod vineam
sua: custodibus dederit, ne credant audientes

B abesse illo vitis curaim, dicit illi :

Vers.12.Vineamea, que mili est coram me. Licet
custodes aliquos Ecclesi: posuerim, at ego Do:winus
et Sponsus ejus; horum stugium in mea vigilantia
vires sumit, Si enim ego uon custodiero, frustra
vigilavit qui custodit eam. Sponsa autem respon-
dens Sponso suo dicil :

Mille iibi Salomoni εἰ ducesti — custodientibus
fructum ejus. S:ilicet. perfectio Lui perfecti donum
est, o pacifice et pacificans, restitutio vero natura
nostr:e in pristinum statuur ουσ], pev. prcepto-
rum tuorum exsecutionem (quz restitutio Ecclesiae
nostra fructus est), a voluntete peudet ex. officio
custodie:tium nos. Numerus enim mille ostenilit
perfectionem in Christo, eo quod sit unitas in se
perfecta, non solum potentia, sed rcipsa perfectio-
nis in se rationem habens. Ab unitate enim | inci-
pit, per unitatem declaratur. et unitatem (monada)
ipse efficit. Numerus enini mille οἱ numerus decem
milllà continens unitatis elemente noseuntur, Nu-
merus vero ducentos continens nature nostra iu
pristinum statum suum restitutionem — ostendit,
Decuplat enim, juxta decada prazceptorum οκ
quinque quater sumpto conflatum, et sie ostenden-
tem naturam nostram ex forma et materia compo-
sitam, vicesimum numerum. — lusuper liis dictis,
sponso h:ec etiam, valde inodesta et ardens futuro-

D ru: bonorum desiderio, narrat.

Vegas. 15. Sedens in hortis, alii attendentes ; vocem
(uam audire me fac. Sponse mi, qui in creatione et
intellectuali et sensibili requiescis, velut in hortis tua
voluntate plantatis, juxta nos alii quoque sunt ad
te. irrelortis oculis attendentes, quippe carnis vin.
culo ron impediti, omnino scilicet immateriales
angelicze turbze. Sed ego, isti tali subjecta vinculo,
a (e metu averti; ideirco posteriorem descensuim
tuum votis festinans, te obtestor ut me hanc delec-
tabilem audientem vocem facias : « Venite, bene-

VARLE LUECTIONES.
Ó Cod. ἐπιπτεύδουσα. Num àzoz1:00932?. vel ἐπ,πνέουσ2 ?

1719

PROCOPIUS GAZJ£US. — SUPPLEMENTUM

1190

dicti l'atris mei, possidete paratum*vobis reguum» A εὐχταίαν ἐκείνηνφωνήν σου’ τὸ, Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι

et sic,

Vgas. 14. Fuge, fratercule my, et. asstmilare ca-
pred, vel hinnulo cervorum super montes aromalum.
Vocatia enim justis ad paratum ab initio mundi
illis regnua tuum, omnem de nobis iu sensibilibus
.«uram abjicis, dignos attrahens αἆ excelsa spiri-
tualium. gratiarum, quarum replentur odoribus ;
lu quibus fragrantibus gratiis, veluti caprea, vel
cervi hinnulus, venenatis nocivus bestiis, furentes
jn ου nequitiz spiritus interimis , istorum adver-
$US$ nos compescens prelium,

τοῦ Πατρός µου, χληρονοµήσατε τὴν ἠτοιμασμένην
ὑμῖν βασιλείαν * » χαὶ οὕτω,

ιδ’. dore, ἀδε.1φιδέ µου, xal ὁμοιώθητι τῷ δόρ-
xui, ἢ νεδρῷ ἑ.λάφων, ἐπὶ ὄρη ἀρωμάτων. Προσ-
χαλούµενος γὰρ τοὺς διχαίους εἰς τὴν ἀπὸ χαταθολῆς
γόσµου ἠτο,μασμένην αὐτοῖς βασιλείαν σου, ἀφίστα-
σαι πάντως τῆς διὰ τῶν αἰσθητῶν προνοίας ἡμῶν -
ἑρελχόμενος τοὺς ἀξίους ἐπὶ τὰ Od τῶν πνευµατι-
χῶὼν εὖμδια,ουσῶν αὐτοὺς χατὰ θέωσιν χαρίτῳν *
ἐν αἷς ὥς τις δόρχων, Ἡ ἐλάφου ve6pbz, ἀναιρετιχὸς
τῶν ἰοδόλων θηρίων, τὰ µαινόµενα καθ) ἡμῶν τῆς
πονηρίας πνεύματα νεχροῖς, χαταπαύων τὸν πρὸ»
ἡμᾶς αὐτῶν πόλεµον.

SUPPLEMENTUM

AD COMMENTARIOS PROCOPII IN PROVERBIA

-

MONITUM..-

Post Procopii Gazei Commentarios in. Proverbia et in. Cantica canticorum qui ex edi-
tione Em. cardinalis Ang. Mai (Class. Auct.,t. IX, 1-956; 957-430; VI, 348-378) cum
interpretatione Latina in nostram hanc novam editionem transiere, quadam hie appo-
nenda curavimus excerpta ex Bibliothece Regie Bruxellensis codd. 3895 et 3896, ex
opere inedito cui titulus: Procopius Gazeus in Proverbia, et in. Cantica canticorum
compendiaria explicatio, interprete Corderio. Ne tamen in immensum cresceret volumi-
nis moles, ilia tantum dedimus que nobis notatu digna videbantur.

CAPUT XII. A WVEns. 92. Bonus vir (hesaurizare faciet filios

VgRs. 1. Qui diligit disciplinam, diligit seusum ;
qui aulem odit increpationes, insipiens est.

Qui moralem diligit eruditionem, amator. est
scientiz:: per quam seusus habenmus exercitatos ad
discernendum bonum et malum. Dei autein. hoc
donum est, Qui autem odit increpationes, insipiens
est, cuin velit semper in ignorantia" versari et nun-
quam veuire ad cognitionem veritatis. Disciplina
porro recentior est increpatione debetoue hanc
priccedere.

Vrns. 5. Cogitationes justorum judicia ; gubernant
autem impii dolos.

Cogitationes enim justorum discret: sunt ac
. simplices. Principium autem. consilii cogita -
tio est, quorum unum quidem laudavit in justo,
alterun. vero vituperavit in impio. Aut certe quia
semper Dei judicia meditantur; vel quia semper
judicia Dei exercent in mente. Meus enim nostra
judex est, et sedet judicans quamlibet virtutem cui
opposito ipsi vitio, et hoc quidem condemnat, illud
vero justilicaL, .

CAPUT XIII.

Vgnas. 15. Contemncns rent contgmnetur. ex ea :
εδ autem mandatum, hic sanus est,

Origenis. Sicut is qui timet Deum, voluntatem ejus
facit, ita qui tinet mandatum, is servat inandatum ;
qui autem conteainit Deum contemnit mandata ejus,
$ana porro est anima quie divinum mandatum servat,

filiorum : thesaurizantur autem justis divitie im-
piorum.

llujusmodi erat Paulus multum in Christo per
Evangelium generans. Hi porro cum ab illo didicis-
sent, alio$ docuerunt. Aut pater est mens qua
boias gignit cogitationes. Πα porro res consimiles
generant,
,— Evagrii, — Hi qui ex impia doctrina convertun-
tur, sunt bonis doctoribus thesaurus, cum essent
diviti: impiorum. Eorum quoque qui de circum-
cisione erant divitiz, in thesauro repositze genti-
bus in Christum credentibus, ablato ab illis reguo
colorum et dato justificatis ex fide. Vel etiam
diviti iu piorum malitia est, quam justi per
bonam doctrinam absument, sive modo, sive iu
fuüuro seculo supra quinque ac decem civitates
constituti.

CAPUT XIV.

VERs. ἆ. Übi non sunt. boves, prasepia munda ;

ubi autem multa genimina manifesta bovis virtus.

Ubi non sunt dociores, ibi subsellia audito-
rum sunt vacua. Virtus autem docentis ostenditur,
ubi multa sunt genimina, id est discipuli. Fortas-
sis vero nunc singulariter dictus bos Jesus est,
cujus virtutis plurimi inter homines fructus exhi-
beri possunt, Itaque ubi non sunt boves spirituales
prophetz et apostoli vacua geniminibus sunt pras-
sepia, in quibus Servator venieus omnem genimiui-

I1

AD COMMENT. IN PROVERBIA.

4

bus terrarum orbem replevit, ita et dicium sic: A si autem cognitionis via est Christus, bhujusque

« Messis quidem multa, operarii vero pauci *. »
ἵεας. 48. Divident. imprudentes malum : Astuti
autem. tenebunt sensum.

Eusebii. — Nempe hanc partem ac sortem hahe-
bunt : malitiam autem seusui opposuit. Si autem
malitia virtuti. opponatur, utique sensus jam vir-
tutem. significat.

Vgns. 96. In timore Domini spes fortitudinis ;
filiis autem suis relinquit firmamentum.

Rursus habitum dixit pro eo qui habet illum.
Spes autem fortitudinis, quoniam is qui certat
adliuc in bac vita, ex parte cognoscens et ex parte
prophetans, spem in futurum habet repositam,
accepturus, filiis autem suis relinquit firmamen-

notitie principium et lex, que padagogus nobis
exsistit ad illam ; ac bons revera vie iuitium sit
facere justa, hocce quid majus fuerit misericordia.
Nunquid igitur hec contemplatio est ? Quia « mise-
ricordiam, inquit, volo, et nou sacrificium * », ct
cognitionem Dei magis quam holocausta.

VeRs. 14. Furor regis nuntius moriis : vir au'em
sapiens placabit eum.

Origenis. — Hoc dixit sanctus a passione alie-
nus : vel furor allegorice accipiendus, vel modo
non in bono regem appellat. Vir autem sapieus,
quamvis ut homo peccavit, per poeBitentiam ipsum
placat. Nuntius qui de supplicio sermones novit,
vocatur angelus seu nuntius furoris.

wm. Cujusmodi erat propheta ille cum morere- Ὦ Vgns. 15. In lumine vite filius regis : qui autem

tur, cujus uxor ad Eliseum veniens, egestatem
suam et foneratoreà deplorabat : hie. autem id
quod habebat mulier oleum multiplicans, et a
feneratoribus eam absolvit e! filiis vicium dedit.
Quin et timor Domini, pios habens filios, qui timo-
ris filii sunt, sicut filii lucis quoque lux vocantur ;
boc firmamentum illis reliquit,

CAPUT XV,

Vgns. 4. Sanitas lingue arbor vite, qui autem
conservat. eam implebitur spiritu.

Sanitatem liugux vocat vel qua sanata est, vel
qua sanavit. Porro sanata est lingua quz verbo
non peccat. Morbus euim linguis est peccatum per

illam adinissum. Doctrina enim de rebus bonis C

germinat vitam : qui autem conservat eam, imple-
bitur Spiritu, nimirum sancto. ldem liortatur per
ea quz sequuntur, diceus : Favus mellis sermones
boni, dulcedo autem ejus sanitas anima.

Vgns. 5. In abundanii justitia -fortitudo multa.

Eusebii. — « Nisi enim, inquit, abundaverit
justitia vestra, non intrabitis in regnum ecelorum *. »
liupiorum autem radix malitia est, qua post przsen-
tem vitam una cum illis interitura est. Huic simile
est el illud : Evellet te et radicem tuam de terra
viventium.

:Vgas. 95. Domus coutumeliosorum diruit Domi-
nus : firmavit autem terminum vidua.

Eusebii. — Domos superborum Judzeorum diruit
Dominus, vidue autem Ecclesix* per evulsionem
ab ea di»boli viduata firmavit terminum. Super-
vacaneos enim eoruin qui veritati resistunt, ser-
monum plexus et structuras evertit Dominus,
perdens sapientiam sapientium, anima autem bisce
viduatae domum stabilit.

CAPUT XVI.

Vegas. 7. lnitium vie bona facere justa : accepta
autem sunt apud. Deum magis: quam. iminolare
hostias.

Si enim, inquit, desideras sapientiam, serva

mandata, et Dominus tibi illam impertietur. Quod.

* Math. ix, 97. * Matth. v, 90. ? Maul. ix, 13.

-

valde accepti sunt ei, tanquam nubilum serotinum.

Evagrii. — Plurimis Scripture locis lux vita
conjungitur, juxta illud: « Vita erat lux homi-
num*5,»in qua luce est filius Regis discipulus Jesu.
Filius quoque Regis Christus et qui in veritatis
scientia secundum Cliristum perfecti suut.

Didymi, — Qui in adventu Christi prope ad (idem
accesserunt, quia in flue sxculorum crediderunt,
quasi nubes seroliue sunt : nempe virtus sero
tandem nata, istiusmodi sui compotem reddit -
acceptum Christo regi, vel etiam cuivis sa-
pienti.

Vras. 17. Qui suscipit disciplinam in bonis erit,
qui autem custodit correpiiones sapiens fiet. Qui
custodil vias suas, serval suam animam, εἰ diligit
vitam suam, parcel ori suo.

Moralis enim eruditio cum introductoria quadarm
sit institutio, virtutum perfectionem proficieuti con-
ciliat, correptiones autem vocat increpationes, vel
sermonum demonstrationes, vel mandata. Dei, hiec
enim nos peccantes reprehen.luut.

VgRs. 32. l'ons vite cogitatio possideitibus : di-
sciplina autem imprudentum malu.

Eusebii. — Cogitatio virorum iutelligentium οἱ
cordatorum quie capit res prout se habeant, dirigit
vitam ipsorum : disciplina autem imprudentum mala,
utpote mortem afferens ; vel etiam malitiam irre-
[ragabilem et iuexcusabilem sic appellavit.

D : VERs. 22. Melior est vir longanimis [orti.

Didymi. — Nam bellum intestinum quovis extero
periculosius omnino ac difficilius est, quod qui de-
bellavit jam curis omnibus solutus est, at illi ob-
noxius cum indefesso lioste decertat

. CAPUT XVII.

Vgns. 1. Melior est. buccella cum voluptate in
pace, quam domus bonorum εἰ injustarum victima-
rum cum jurgio.

Eusebii. — Superni pauis particulans notitia,
pacem przbens cum. voluptate (Pax autem Chri-
stus est) melior est quan ditari cognitione doma-
tum falsi nominis.

* Joan, 1, Ἐδοι |.

1133

PROCOPIUS GAZ/EUS. — SUPPLEMENTUM

1184

Vgns. 3. Servus intelligens reget dominos stultos ; A nifestum fit Deum esse omnipotentem. Nomen au-

in fratribus auiem dividel partes.

Ejusdem. — Popvlus e gentibus, cum servus es-
$»t (Christus enim ipsum pretio redemit ), cre-
dendo factus intelligens, Judaeos nobiles ac dominos
^uperavit, Et alio sensu : Si omnis qui peccatum
facit, servus sit peccati, omnis qui a malitia reces-
sit, per virtutem demones insipientes dominos
devicit; qui et dispensator mysteriorum Dei flet,
pro conditione status unicuique fratrum spirita-
lem. impertiens cognitionem, Corinthium quidem
lacte potans , Ephesium vero solidiore cibo nu-

triens, de longitudine et altitudine, ac profuuditate -

latitudineque disserens, et per hzc interstitia na-
ture rationalis significans distinctionem, qua di-
vini judicii ac providenti: rationis ob immensam
profuuditatem humanum captum fugientes, conti-
net. Horum symbolam est Jesus. Nave. duodecim
tribubus terram distribuens : qui utique de Qui.
sii incarnatione serniones cognitione reconditi
sunt in Juda, in cujus sorte seu tribu Christus na-
scitur,

VERS. (4. Potestatem dal. sermonibus principium
justitig, praecedit. autem egestatem. contentio εἰ jur-
gium,

Origenis. —- Juxta illud : nulla injusta potestas,
vel quod sit supereiniuens potestas, vel etiam,
ut sic dicamus in potestate principium seu caput
sit justitia. Incorrupti enim sermonis fiducia est
seu libertas. Itaque de Servatore dicitur : Erit
enim docens tanquam potestatem habens et μοι si-
cut scribze.

Eusebii. — Praecedit autem egestatem contentio
seu seditio, siquidem exercitus seditio inopiam
parit, sic et cogitationum dissensio inopiam serino-
pum gignit, Si igitur justitiam sequitur notitia,
praecedit ignorantiam malitia.

CAPUT XVIII.

Vgns. 2, Non opus habet sapicntia is qui indiget
corde : magis enim ducitur insipientia.

Didymi, — Magis autem ducitur imprudentia,
quia magis dilexit tenebras qua: lucem, Ad νο
stultitia gaudens arbitraur sapientiam sibi uon
essc necessariain,

Vgns. 8. Pigros dejicit timor : anima autem effe-
iinatoruym esurient.

Eusebii. — S. ilicet inimicus timor, vel timor Do-
wini, per bona opera ipsos a pigritia. separat. Elfe-
minatus autem est qui neque docere potest neque
Jiscere cupit. Itaque illos qui in virtute practica
pigri sunt uralorum seu. inolestiarum timor. excilac
uc priparat, eum non habeat quo confidant in fu.
turum, Vir porro qui voluntate ac studio mulier est,
non! habebit virtutes qua susteutetur.

Vgns. 10. Ex magnificentia [ortitudinis nomen
Danmini : ei autem accurrentes. justi exaltantur,

Ex creaturis enit earumque magnitudine ma-

C$ Eccli.xxvi, 27..." Zach. vi, 12.

tem Domini Dei cognitionem significat. Ac per re-
ctam quidem vitam accurrunt ad ipsum justi, per
contemplationem vero exaltautur. ltem alio sensu ;
Qui magnifice fortis est in confortante ipsuu: Do-
mino nomen Domini est, quem ad se accurrentent
altissimi Dei appellatio sublimem reddit.

Vens. 14. Furorem viri mitigal servus. prudeus;
pusillanimem autem virum quis sustinebii?

Eusebii. — Quemadmodum Dominus nester par-
dus furiens respectu. peccatorum dicitur 5-6, et petra
scandali, respectu infidelium, ita etiam pusillaoi»
mis propter peccatores nuncupatur.

Aliter.— Moyses, cum famulus esset viri : « Ecce
euim vir oriens nomen ejus", » Dei adversus popu-
lum suum furorem miligavit, dicens : « Siquidem
remitlis eis, remitte, »etc. Pusillanimis autein est
qui cito inutat sententiam.

Vgns. 15. Cor prudentis possidet sensum : aures
aulem sapientium querunt cogitationem.

Didymi. — Sensum hoc loco non accipere oportet
uaturalem, sed acquisitum circa dogmata qui sit ho-
minis industrii seu practici. Speculativus autein
cum versetur circa rerum conleinplatiouein, in-
tellectum quaerit, Sepenumero autem, et. precipue
ju presenti Libro, practica et speculativa vita per
sensum οἱ intellectum — designatur ac declara-
Qur.

γεης. 16. Donum hominis dilatat ewm, et apud
principes sedere facit eum,

Eusebii. — Non in angustum redigetur qui dat
pauperibus, sed velut unus de principibus erit, Vel
rectam vitam modo vocavit donum hominis qui
semetipsum dilatans diguum przbet plenitudine Dei,
quam cathedram virtutum nominat, mentis enim
cathedra est habitus optimus qui motu difficilem
vel iiminolum conservat sedentem,

CAPUT XIX.
VEns. 2. Diritie addunt amicos multos :
lem et ab amico qui eral deseritur.
Eusebii. — Divitize cognitionis ac sapientie, an-
gelos nobis multos adjungunt. Impurus autem ab
angelo quoque quein a puero. custodem . acceperat,
separatur. Spiritalis enim amicitia est virtus atque

inops au-

D scientia, per quas sanctis illis virtutibus aiice con-

sociamur.

Vegns. 14. Domum εἰ substantiam dividunt patses
pueris : a Domino autem aptatur mulier viro.

Didymi. — Patrum quidem est docere filios
virtutem ac Dei coguitiouem. Dei autem est ipsis
largiri sapientiam, uxorem enim hic intellige sa-
pientiam. Substautiam quidem vocat sermones de
negotiis, domum vero inentem qua hac audieida
sint,

VEns. 16. Qui custodit mandalum, sercal suam
animam ; qui autem negligit, suas vias per.bit.

Dasilius. — Etenim liomo ad Dei imagiuem cone

* Exod. xxxii, 292.

1785

AD COMMENT. 1N PROVERBIA.

1186

diwms reetas ab eo vias accepit. Fecit enim. Deus A morte moriatur *. Sedet qui Christo et Ecclesi wale-

hominem rectum. Hie ipse autem vie dicuntur
quidem przcepta, quantum ad praecipieutem, vi:e
vero in ordine ad mentem iter facientem: testi-
monia autem quia in coelo et terra tradita sunt ;
unde niens qua suscepit illa vocatur testis, qui αἱ
fallit impune non feret.

Vgns. 47. Fenerat Deo qui miseretur pauperis;
secundum datum autem ejus retribuet ei.

Eusebii, — Sibi euim appropriat vindicatque
Deus quz? in illum collata sunt; secundum auteui
ditum ejus retribuetur ei, loc est secundum aff:c-
um, non ex tristitia aut necessitate retribuit ei. Non
enim dona sed. anii dispositionem wetitur Deus.

Vens. 19. Male cogitags vir nulla damna patie-
(ar : si autem corruperit el animam suam addet.

Didymi. — O:;nnes enim sensus pariter polluit,
inbereas vero etiaur ipsam ex integro animain.
Nanquid autem Πρ quidem damnum est,
ipsa privatio contemplationis rerum creataruin ?
(uibus accedit deletio naturalium de Deo. cogitatio-
num, ipsomet aniuia ad omnünodam rationis priva-
l'onem redacta.

Vras. 24. Qui abscondit. in. sinum suum manus
injuste, neque ori quidem admovebit eas.

Qui non recte vivit, abscondit in auima ma-
nus injuste, terram suam laborare noleus ueque
panibus impleri. Siquidem virtutes circa actioues
occupat? manuum rationem obtipent ut qux panetn
illut ori nostro afferant qui de caelo desceudit οἱ dat
vitam mundo. Non poterit proinde talis, quo: sit piger
εἰ ignavus, ullum frugi actionis initium comparare.

CAPUT XX.

Vgss. 2. Non differt. comminalio regis a. (urore
leonis : qui autem irrita? eum peccal in suam ipsius
enimmam.

Nen enim habet intellectum quo ovadat mala
quibas undique circumdatus est; si autem furor
draconum est vinum illorum, incontinens aulem
v«auin est, utique jincontiuens est οἱ furor,
uipote Lomines intemperantes reddens, οἱ contu-
meliosa est ira ut qua effervescente furore pro-
gignitur. Quamobrem Nazarzi quo, vie ezpertes
viverent à vino abstinere jubebantur. Qui regem
irritat, id est qui peccato αἱ iram Christum
provocat, in suam ipsius animan peccat.

Vgas. 4. Exprobratus piger non confunditur ; simi-
liter. εἰ qui [enore accipit (rumentum a. messe.

Eusebii. — Talis eniiu cum propter tempus de-
beret esse magister, etiamnum priwa opus habet
institutione. Si autem sit frumentum iu messe il-
lud fenore ab illis accepit qui per sex anuos
terram suam laboraruut et septimo viduas et pu-
pillos nutriuut.

vkRS. 20. Muledicentis pairem aut matrem ezstin-
guetur (ax : pupill& autem oculorum ejus videbunt
lenebvas.

Eusebii — Qui enim maledixerit patri aut matri,

* Lev. xx,9.. !* Matth. vii, 13.

dixerit, (ide privabitur quam habebat aute crinis
nationem, quie erat in ipso lux. Possit etiam
de externis teuebris usurpari, quamobrein quoque
in futuro. effertur. Quin. et Christus quidem patcr
est babentium epiritlum adoptionis, mater ve c
eoruin qui laete, et nou solido cibo indigent, quan-
doquidem et Paulus pater quidem Ephesiurum
fuit, sapieuti- ipsis revelans mysteria , mater
vero Coriuthiorum lacte illos potans.

VgRs. 10. Pondus magnum et pusillum.et men-
surg duplices, immunda sunt. apud Dominum et
utraque el qui facit ea.

Dasilii. — Circa judicium ina qualitatem st2te-
rarum appellatione iusinuans, significat euim qui

P golosam habeat affectionem, verbis quidem blan-

dam sed reipsa pravam, esse immundum : ut cum
quis ργ se ferat temperantiam qui non sit tem-
perans. Quia el omuem excessum et defeetuni
Wlensuram magnam el parvam esse arbitror.
Utrumque enim adjunctum — habet. vitium : men-
sura porro duplex est. illi qui ab alio quidem be-
neficia vuli accipere, sed paria vicissim aliis non
retribuit. Nou. enim morem gerit dicenti : « Om-
nia quicunque vultis ut faciaut liomines, bxc οἱ
vos süniliter facite illis 15,
CAPUT XXI.

VgRs. 4. Magna sapiens in contumelia audas
córde ; (ux autem impiorum peccatum.

c Magua sapiens, inquit, in contumelia non in

virtute, sed de quibus coufundi oportuerat in bis

gloriatur. Fax autem. impiorum peccata, justa il-

lud : Ambulate in lumine iguis vestri. Bonum enim
arbitrautur peccatum, cum sit. temporarium. For-
lassis vero etiam quasi respectu impietatis iu
Deum atque deteriorum fax esse peccatum videa-
ur, Sed et à. majori malo quis ad id quod minus
est veniens, initium accipit illus trationis.

VéBs. 19. Melius habitare in deserlo quam cum
muliere rixosa el linguosa el iracunda.

Didymi. — Cilebs esse prastat quam cum — tali
commorari : vel etiam melius est esse in Ecclesia ev
gentibus, quam in Judzorum synagoga. Vel etiam
prout David ait : « Iun lerra deserta, invia, el ina»

D quosa. » Terra igitur est virtus, quae non. liabet

pristinos habitatores, neque homines secundum
desideria erroris depravatos, adeoque diabolus
non invenit in ea requiem, siquidem ambulat per
loca arida et inaquosa querens requiem et non
invenit. Est eniin. ille rex omnium qui in aquis
deguut. Et de sapientia frequentes, inquit, com-
morationes domorum ejus. Quod si hoe verum
uli revera est, inulier pugnax seu rixosa est ma-
litia, qux illum cum quo habitat rixosum, et lin-
guacem et iracuudunm elliciet.
CAPUT XXII.

γεις. 7. Divites pauperibus imperabunt, famuli

propriis dominis fenerabuat,

1181

tati fuerint, in omni cognitione ac sapientia impe-
tabunt iis qui divitiis istis destituuntur. Caeterum
quod hic de servis ac dominis dicitur, tanquam
quid arcanius jam omittatur : ad litteram autem
humans vite instabilitatem declarat. Quin et ubi
penes paucos est imperium, divites pauperibus
dominantur. ltem alio seusu scientia przditi igna-
ris ac rudibus przsunt, et fideles qui ex gentibus
sunt Israelitis, quibus id antea jus erat doctrinam
fenerant, tametsi prius illi gentibus plurimis fe-
neraverint, iisque imperaverint. Nuuce autem
ab iis regno coelorum ablato vice versa contigit,

VEns. 16. Qui calumniatur pauperem, multa. fa-
cit sua : dat autem diviti ad minus.

Quemadmodum diabolus calumniatur nos, ac- B

cipiens a nobis virtutes quas non dederat
uobis, sic el nos calumniamur ipsum accipientes
ab ipso vitia quze non dedimus ipsi. Et in quautum
quidem accipimus 3b ipso vitia, tanquam ab eo qui
virtutibus pauper est accipimus : in quantum vero

virtutes. nostras ipsi damus, in detrimentum no-

strum, tanquam in malitia diviti, illas donamus.
Quo igitur plura quis illi donat, eo animam suam
magis vulnerat.

Vgns. 30. Ei tu vero describe ea tibi tripliciter,
in consilio el scientia super latitudinem cordis (ui.

Fusebii, — Dicit : Proverbia erunt enim tibi hzc
describenti in mente, ut loquaris in eis sedens in
domo et ambulans in via, et decumbens ac sur-
gens. Trifariam autem unumquodque eorum et in
consilio et in scientia describe, v. g., quodlibet eorum
quo theoriain spectant, siquidem etiam habet lit-
tera verum, erit triplex. Verbi gratia illud : « Non
alligabis os bovi triturauti !!, » ad litteram sic ha-
bet : secundum anagogen quidem significat, nou
oportere jn nobis id quod circa terram operatur,
neinpe sensum, prohibere quo miuus rebus sensi-
libus utatur recte, indeque cibum habeat. Secun-
dum allegoriam vero, doctorem qui, inquit, semi-
nat in nobis spiritalia debere metere carnalia,
uempe cibum a nobis accipiendo. Consilium porro
el scienliam vocat ea qux ad actionem οἱ doctri-
nam spectant. Vel etiam quod omuis scripjuristica
compositio seu coinmen!atio in moralem et patu-
ralem ac theologicam dividetur. Ac prima quidein
consonant Proverbia, secunda vero Ecclesiastes,
tertie denique Cantica canticorum, que intellecta
per anima puritatem iu corde describuutur.

Chrysostomi — Yel etiam sic q. d. : Dilata. cor
tuum ad susceptionem theorematum divinorum,
ut quilibet sensus multiplicetur. Audiens enim : Non
mochaberis, siquidem habes uxorem, couteutus
»is littera, sin secus,ne duxeris. ldipsum etiain in
aliena. doctrina. locum habet, vel a Domino sponso
miuime mechandum et recedendum mente ab ejus
8dhzsione; vel illud tripliciter sumitur pro tuto,
ct firmiter vel frequenier, juxia. illud Ezechielis :

*! 3Cor. 1x,99,. '* Job. xi, 12.

PROCOPIUS GAZ/E£US. — SUPPLEMENTUM

Eusebii, — In szeulo futuro qui in omnibus di- A Q:oniam — exfornicata es tripliciter, vel iudesi-

1783

neuter in omui vita tua. Vel trifariam Scripture
verba describuntuf , nempe secundum historiair
et ad mores animie, et secundum anagogen. Tria
porro sunt potissima mutationis ztalis. tempora,
secundum qui quis est puer, juvenis et vir per-
fectus. Atque tripliciter dicens hoc ait : ut simpli-
cior zdiflcetur ab obvia litterz: locutione, perfe-
cius vero ex arcauo litter:e sensu. Ut enim homo
constat e corpore et anima et mente, ita οἱ san-
cta verba. Singula enim tripliciter sunt, nempe
seeundum litteram οἱ intellectum et contemplatio-
nem seu anagogen.

VEns. 27. Si enim non habueris unde solvas, tol-
len stratum quod sub cogjs tuis.

Ne temere des testimonium praeceptoribus de qui-
busdaw scire volentibus, diverso enim illo appa-
rente in te redundabit debitum cui non eris sol-
veudo : nemo euim pro alio bonus ; sibi.netipsi
enim vix sufficiet, occurrent autem doctores quibus
fidem obstriuxisti, in moralibus quidem actiones,
in scientiis vero rectas de Deo ac mundo sententiae,
quibus non exhibitis scu solutis rapieut tegumén-
tum tuun in quo requiescis : animse, inqiam, fa-
cultates seu vires, coste namque vires designant,
ut in isto Job : « Coste ejus, coste anex!*» id est
vires vocis evanide, vel etiam aliter. Ne temere
obstringas carnem, vel ne assumas actiones alienas,
nisi enim repertus fuerit qualem testatus es, on-
nino in te istiusmodi debiti solutie redundabit. Qui
amicas admittunt cogitationes et per lioc maliguum
honorant, probis cogitationibus deteriores solvere
studeaut, quia tollent substratam virtutem, siqui-
dem hac stantis in justitia mentis vestimentum di-
citur, reliquum vero quod per pravas cogitationes
excidit stratum appellatur.

CAPUT XXIII.

: WEns. 1-0. Si sederis caenare ad mensam potentis,
sapienter. intellige qux» apponuntur tibi : Et mitte
manuum (uum sciens, quod oportel te talia praeparare.
Si auiem. insatiabilis es, noli concupiscere escas
ejus : h&c enim obtinent vitam falsam.

lu prandio quidem, inquit, dictis tuis custodiain
adhibe, iu cona vero post prandium intellige quz

D penes te sunt, non qua le superiora et procul sita

sunt; et dictis consonam adjunge actionem : sic
euim spiritualibug consentanea parabimus. lu mensa
igitur potentis nihil humile vel terrenum quixre quo
uutriaris, neque tam id quod historicum, quam
quod spiritale sit atque coeleste. Hoc enim acri

piendum quando littera sensum sequitur : dynastie
autem intellige Christi, sin vero dynastarum scriba-
tur, Moysis et prophetarum, Si autem non amas libe-
rari a litterze consideratione, noli insaturabiliter cou-
cupiscere escas ejus. Nam si circa solam verseris
litteram, ab allegoria abstinens, quid dicere poteris
dc iis qux? secundum litteram simul consistere non
possunt, quale est illud : « Spina nascuntur iu

1189

AD COMMENT. IN PROVERBIA.

1790

m;ei temulenti? /*, Mensa dyuzstarum sunt oracula A — Vns. 20. Nolite inebriari in vinis, sed contersa-

prophetarum, quz oportet auditorem ab historia
iraducere 3d theoriam et εἰς’ illa exercere. Spiri-
aliter autem intellige illa qux apponuntur tibi, et
extende manum iuam. Ne in sola, inquit, historia
pedem figas, neque primo ferculo contentus sis :
hoc enim sibi vult illud; « Et injiceinanum tuam, ,
Sciens istiusmodi tibi esse przparanda, id est spi-
ritaliter intelligenda, nempe ut et tu Christum vir-
iutibus notrias : quod si insatiabili studio historize
inhzereas, quo pacto spiritalis mensze particeps eris ?
»dberent enim vite mendaci, carnes non spiri-
lali : talibus enim istiusmodi cibus apponitur, qui
possit nutrire animas.
Vzas. 91. Omnis enim ebrius etscortator mendica-
Με; et induetur disruptis et laceris omnis somnolentus.
Vetat vinum quod e vité sodomitica expriuitur.
Congruit hoc etiam — quoad litteram οἱ secundum
s^nsum illi qui studet. sapientiz. Nam licet adver-
sariorum doguiala carnium more videantur soJida,
bonumque nutrimentum praestare, sunt tamen ser-
pestipa digestuque difficilia ut venenum aspidum
εἰ uva fellis. Ne illa itaque audiens, ad eorum coem-
piones te extendas : sed ad hoc solum ca audire
permissum ut refutandi illos argumentum consecte-
ris. Habes vinum ex vera vite expressum, nempe
eosum Scripturarum : ex his qui bibit sobria ebrie-
late inebriatur, et ab hominibus excedit conversaus
cum Deo. Qui autem de vinea So.lomorum bibit, ex
dementia compositus est, Quapropter etiam dicitur :
inimici autem nostri ameutes. Mendicat autem om-
ni» qui divina doctrina et sapientia excidit, in cujus
dextera suut diviti:e et. gloria, cum meretricibus
versans veram notitiam simulantibus. Et ebrius est
ex vino veternum inducente. Denique qui ut virtu-
tem comparet non advigilat, neque sobrius est, is
auim:;E suz veslimenta Jacera: el vilia ostendit.
Animz autem vestimenta sunt sana dogmata, el re-
ctarum cogitationes actionum : quie quidem vesti-
menta vir probus lucida obtinens, omui tempore
eandidis induitur, odioque habet tuuicam carnis
sordibus contaminatam.

Vas. 22. Audi, fili, patrem qui genuit te ; εἰ nou
contemnas quoniam senuit maler (πα.

Patris tui. preceptoris mater est doctrina : tua
enim infirmitas illius videtur esse. Excita proinde
magis teipsum et tunc matrem robustam vegetat-
que invenies. Tu euim tua negligentia illam ad se-
secintem et oblivionem redigis, ipsa nihil interim
piiente. Dicebat quidem seniorum animam esse
matrem inentis, animam vocans ipsam auiui a(fe-

'ttionem et iram et concupiscentiam. Nam per pra-

ciicas virtutes in lucem mens producitur : siquidem
μον fortitudinem et temperantiam adipiscimur sa-
pientiam. et scientiam Dei, quie. sunt virtutes ira
et concupiscenti:e, Dixerit autem fortasse matrem
quoque velus testamentum quod non facile coutean-
Beudum cst.

9? [l'rov, xxvi, 9,

mini cum hominibus justis et. conversamini in locis
deambulationis. .

Avertit per hzeca vino et ebrietate, plurima ex-
inde damna recensens atque perpetua 5upplicia.

Evagrii. — Ne seusiliter intelligas Scripturam,
admonet ut conversemur cum justis in ipsa descri-
piis. Vel etiam cum superstitibus adhuc sanctis
conversari jubet ambulantes et. proficientes, quod
neque stantis neque sedentis esl. Mens cnim quz
conversatur in locis deambulationis digne ambulat
vocatione qua vocata est, et in Scripturis versatur
qua vitas justoruip continent.

CAPUT XXIV.

Vens. 5. Cum sapientia. edificalur domus, et cum
intellectu. dirigitur.

Chrysostomi. —Sapenumero Scriptura medias ar-
les appellat sapientias, ut in isto : Quis dedit.mu-
lieribus texendi sapientiam ? hoc est faciendi ha-
bitum: sapientie quidem quz insit artifici, rationis
autem calculi dispeusarum quz satis sint ad perfi-

ο ciendum ; liec enim structura, quin el compages

speculationum sapientixz sapienter ceJifleatur cum
virtute speculativa et intelligentia practica. Verum-
tamen « Nisi Dominus zdiflcaverit domum, iu vanum
laboraverunt qui aedificant eain. » Cooperanie enim
opus est Deo. Domus quz initio non erat, post la-
psum auteu instauratur, cum practica virtute con-
summatur,doinus anima est. Cum intelligentia porro

C horum erigitur et ad vivum depingitur, et cum

sensu, cum labore et actione replentur. aulma re-
ceptacula.
Ῥεας. 10. Immundiiia autem viro pestilenti, in-

- quinabitur in die mala et in die tribulationis quoad-

usque deficiat.

Immunditiam quoque propheta peccatum decla-
rat : immunditiaipsiusante pedes ejus. In actioni-
bus enim ejus peccatum, quod indurabitur in ha-
bitum motu difficilem firmatum.

Didymi. — Talis auteu deficit supplicio affectus,
in die judicii, Nempe qui dum virtute polleret
prius vir erat, desiuit essc talis a virtute excideus
eo die quo patrat mala. Quod si virtutem malitia
minuit, interimit quoque malitiam virtus. Hoc au-

D iem erit in futuro seculo, quoadusque deficiat ini-

quitas. Nam illud inquinabitur idem est quod cor-
rumpetur seu destruetur. Destruitur autein immua-
diiia vel a practica virtute vel abacerbitate supplicii.

VEns. 12. Si autem dixeris : nescio hunc; scito
quoniam Dominus corda omnium noscit : el qui figu-
ravit. spiritum omnibus, ipse novit omnia, qui reddit
unicuique secundum opera ejus. |

Si, inquit, dixeris : Non tovi hunc, arguet te
mendacii et reus eris falsitatis ac czedis. Qui enim
liguravit animam, ipse novit oumia, et reddit uni-
cuique secundum qualitatem, bonum bouo et per-
verso prava. Quod enim non secundum quantitatem
patet : « Non enim sunt condigna passioues hujus

vM

PROCOPIUS GAZ/EUS. — SUPPLEMENTUM

1792

tiuporis ad futuram gloriam. » Quod si vero quis A — Gladius lingua regis el non caruea : quicunque

cliam secundum quantitatem recipere voluerit,
juxta capacitatem eujusque virtutis aestimet, quem-
admodum etau dona Spiritus secundum — fidei
imieusurain dantur. . )

ΥΕΑ. 19. Comede mel, fili, bonus enim est (avus,
ul dulcescat guitur tuum. Sic senties sapientiam ani-
mo luo : si enim inveneris, erit bonus obitus (uus,
el spes te non deseret.

Is inel coiiedit. qui ex divinis Litteris utilitatem

accipit : qui autem ex rebus ipsis e quibus sancti
prophete et. apostoli liauserunt, sermones haurit,
ille comedit favum qui solius est mundi pectoris.
Alio vero sensu dicendum mel esse allegoriam, fa-
vum vero litteralein considerationem, utpote que
alditum et. profundiorem senaum habeat :
enim favo mel : guttur vero. altricem animi facul-
laiem, qua. cibi trajiciuntur in ventrem. Ótaque si
hic recte digesseris (αι qua ad intelligentiam ,
quam quae ad historiam pertinent, eruut. tibi gu-
sius sapieutize ipsamet ejus dogmata el decreta. Et
erit bonus obitus tuus, ita ut dicatur : « Pretiosa
in conspectu Dowini 11055 sauctorum ejus !*: » nec
futurorum bonorum spe excides.

Vins. 15. Noli applicare impium ad pascua justo-
rum : neque seducaris saturilate ventris.

Justorum pascuum est locus virens et floridus,
nec non juxia refectionis aquam educatio. Ne igitur,
iuquit, impium in ovium illius veri pastoris pascua
mutroducas. Cum enim nullam pascendi artem aut
modum teneat, veluti sus quadam imparissima,
manibus pedibusque conculcabit vineam illam quae
4 pati efamilias plantata fuit. Ne igitur decipiat te,
tametsi ex illa nutriri aliqualiter et saturasae ven-
ttem posse videaris, iufirinatur. enim circa rerum
cognitionem. Potius autem ipsi congruit victus te-
nuior, id est prima christiauz fidei institutio qua
3d divina dogmata introducit, ut et solido exinde
cibo vesci possit. Alio. item sensu : Ne voluptatis
causa. Deum prodas : Hic enim est justi pabulum et
nequaquam {ο derelinquet.

. Vins. 19. Ne gaudeas in malefactoribus neque
" emuleris peccatores.
Eusebii. — Quaudequidem inimici tui malis gau-

dent, noli similis esse illis : nam si de punitione D

illorum non est gaudendum, multo minus ipsis mala
patrantühus complacendum.,

Vkns. 20. Non enim [επί posteri maligno, fax au-
tem impiorum ezslinguelur.

Didymi. — Homines perversi non generant vir-
tutes neque recia dogmata, hzc enim rectae aniuize
eunt. piguora. H:ec autem jam dictis cousentanea
sunt, Nam inimici, inquit, perversi cum sint, alienis
tongavisi suit lapsibus. Quod autem reprehendis,
wne zelatus fueris? Quodquod enim quasi splendi-
dum est ipsorum οἱ deceptorium est dum hac viia
durat, et morte exstinguitar, quin et frequenter
viventibus adbuc redargutis exstinctum est.

ἐν l'sal. cxv, 19. " |sa. στ, 2.

!* Eplies.

aulem traditus (uerit, conteretur.

Gladius est autem verbum Dei, et nou carnea,
id est seusibilis, si enim irritatus fuerit furor eju:
cum nervis bomines absuimit et ossa. hominum de-
vorat, et comburit tanquam flamma, ita ut- sint
inepta esui pullis aquilarum.

Veteres euim liomines qui secundum coucupi -
scentias erroris corrupti sunt, gladius Dei consumit;
ut deponentes. vejerem hominem, novum induant.
Qui secundum Deum creatus est, qui et a daewoni-
bus deglutiri non poterit a Domino emundatus et
ab omui vilio abstinens. Subdit enim ita. ut. siat
inepla esui pullis aquilarum, vel etiam quia com-
busta et digesia; czeterum esui inepta sunt aquilis,

inest B est enim usus circumlocutione.

Qui congregavil ventos in. sinu!

Eusebii. — Ac sensilium quidem veutorum vires
moderatur; spirituum vero alae. sunt. sublimes de
Deo cogitationes in quibus inambulat in idem ree
periendus. Si igitur qui egressus est de radice Jesse
congregavit ventos iu sinu, de quo dicitur: et re-
quievit super eum spiritus sapienti: eL scientiae,
spiritus cognitionis et pietatis, spiritus consilii et
foriitudinis, spiritus timoris Dei'*.Aliusait : Quis per
veram cognitionem abscondit cognitionem — falsam ?

.Ne saturatus. mendoz. fiam, et. dicam : quis me
videl ? aut egens furer. et perjurem nomen Domini.

Saturitas enim superbiam gignit, [qua quis ree
prehensione superior esse videalur, ut qui verbo
el opere peccati sit expers. Vel ne, inquit, repletus
scientia videar aliorum captum superare, vel ea
qua supra ipsos sunt proferens, mendax ese videar,
Sed et furatur quis aliena theoremata ut mentem
repleat esurientem. Sed hoc ante Servatoris advern-
tum: nunc autem Paulus ait : « Qui furabatur jam
non furetur !*, » magis autem operetur justitiam, ut
adeptus scientiam cominunicel etiam necessitatem
patienti. Quid eniin non nostrum uL furemur? om-
nia enim nostra sunt, nos autem Christi, Christus
vero Dei. Furatur porro scientiam non qui eau
abillo qui prius acceperat, sed a falsi nominis scien-
tía capit, Fideles itaque qui illam ab apostolis et
prophetis hauriunt, nequaquam theoremata furari
dicuntur, sed potius hiredes esse paternarum pos-
sessionum.

Filius malus sublimes oculos habet, palpebris au-
tem suis exiollitur. Filius malus gladios dentes ka-
bet, et culiros molas, ut consumol et comedat humiles
de terra, ei pauperes eorum ez hominibus.

Filium malum ait patrem maledicere, nempe il-
lum qui educavit ipsum in. disciplina et correctione
ac Domini timore, εἰ matrem situiliter vel etiam
sic : Malus discipulus odit przceptorem, illius ser-
mones nequitie sus reprehensionem existimans,
Virtutem. autem cum doctrina contineat, sugillare
quidem non audet, sed illam inculpatam agnoscen:,
prasidem ipsum conviciatur. Alio scusu, filius wa

iv, 28.

3

AD COMMENT. IN PROVERDDIA.

1794

lus gladios dentes liabet; dicens: Ne accedas ad A obtulerunt. ltaque. inscriptio lime. instar. cotuinnie

we quia niundus sum, ut absumat infirmos de terra.

alicujus res geste historiam lectoribus ezhibet.,

Talea enim infirmerum hominum carnes configen-& atque hoc ipsum quoque prascens lectio. ostendit,

ws mordent ac devorant eos, lllud autem: « exitum
suum non àabluit,» vel corporalem ab alvo directio-
nis intelligit, quod cum iu exortu suo non sit ablu-
tas, justum semetipse judicet, et molas secaules,
sut os ab obsceno sermone, aut cor ab iinmundis
cogitationibus illotum habeat, vel vitze exitum non
sit meditatus: vel adhuc impurus sit, quia inqui-
n3menta qua ος ortu nativitatis contraxerat
baptismatis aqua non alluit ut regeneraretur, sed
mansit in prima generatione.

Vgns. 27. Prepara in egressu opera tua. et ρτα-
earare in agro, εί cade post me, et e dificabis domum
nam.

Id est, hic age qus tibi prosint in futurum.
Agrum autem in Evaugeliis vocavit hunc mundum ;
gsunc vero agrum appel:at mundi contemplationem,
w quem munda corda ingrediuntur. Et vade, in-
qnit, post me: qui enim sapientiam sequitur, me-
diam teuens viam, non declinat ad dexteram vel
«sd sinistram; incedit enim per eam qua dicil:
« Ego sum via; » unde subdit: « Et zedificabis do-
sum tuam; » id est tuum vitz institutum, ubi
mea verba in opera redegeris. Cum sapientia enim
domus aedificatur, in nialevolam vero animam non
introibit sapientia.

CAPUT XXV.

He sunt dücipline Salomonis indistincte quas (C

descripserunt amici Ezechie regis Jude.

Didymi. — In regum tabulis repertz: sunt quze-
dam sententie quas appellarunt disciplinas ad
Ezechbiam regem, quas ejus amici descripserunt,
cum distinctionis ordinem noy haberent, ita ut una
quidem prima et alia secunda esset ac sic deinceps.
!'stius modi intelligentiam hic sermo mihi insinuare
videtur : ut parenmiz quidem qua usque ad hauc
iuscriptionem hoc libro in unum corpus redactae
digestzeque continentur, discrete, id est per versus
etordinate, compositi, concinnante Salomone, sic
repertz sint. At multz adbuc alie sententiz in
apophtegmatum specie ab ipso depromptz sparsim
ferebantur. Historie porro prodidit Regum liber,
qaomodo locutus sit Salomon tria millia parabo-
larum. Ex iis igitur quz sparsim, confuse ac sine
ordiue ferebantur, has amici Ezechim quasi in
hseieulum et concentum colligentes, et in. unum
erdinem ac seriem redigentes, huic libro adjuuxe-
rant. Non ígnoratis autem quam Deo amicus fuerit
rex Ezechias, ae legalium pr:ieceptorum custos, et
sinceri cultus divini studiosus, necnon falsi nominis
é&rorum hostis atque inimicus. Consequenter igitur
ilius amici, utpote eloquentes Hebrzi sopieutes
hasce indistincetas et confusas paremias ordine
quodam diligenter discernentes, et in unum cor-
Pus redigentes, regi quasi honorarium aliquod

11 P«4l. x. 8.

1* Joan. viri, 99... 1? Galat, iu, 13.

Non enim habetuf quas scripserunt amici Ezechiz,
sed quas descripserunt, id cst, exposuerunt et di -
spersas explanaruut in unum concentum con-
texentes.

Gloria autem regis honoral res.

Eusebii, — Diximus ut a virtutibus ac vitiis eo-
rumdem possessores nominentur, juxta illud :
( Justus. Daminus εἰ justitias dilexit '", » id est
justos. Et. timor Domini odit iniquitateu et. con-
tuineliam atque superbiam, id est, iniquum et con-
tumeliosum atque superbum. Et nunc labentem
Dei gloriam vel regis gloriam utrumque vocat. Hli
namque abscondunt Dei verbum in semetipsis, ut
non peccent, et honoraut praecepta ejus dum illa
faciunt. Nisi forsitan honorantem Deum vel regeim
dicat abscondere verbum et przecepta honorare. Qi
enim ipsum inhonorat, per legis pravaricationein
inhonorat ipsum.

Vens. 11. Gratia et amicitia liberat : quas serva
libi ne exprobrabilis [ας : sed custodi vias (uas
composite.

Eusebii. — Etenim Servator ait : « Veritas libe-
rabit vos !*, » Et Paulus : « Christus nos redc-
mit 9, » Si igitur amicitia, οἱ veritas, et Cbristus
liperet , Christus est veritas et amicitia. Unde
etiam hi qui notitiam Christi babent inter se awici
sunt, Álio sensu : Ποιο gratiis ornatus est ami-
cissimus qua ipsius sensum liberare possunt :
nam qui cum virtute cogitationum possidel cons
stautiam, is omuino liber est.

VE&ns. 19. ]n auream inaurem etiam sardium
pretiosum ligatum est, sermo sapiens in aurei
obedientem.

Didymi. — Sicut malum aureum congruit sario,
jta scientia Dei, anima pura. lusere pretiosum
sardium in auream inaurem, et Doinini sapientiam in
mentem expertem perturbationis : qui verbum oppor-
tüunum suo tempore profert, is labet oruatum.
Fortassis vero sardium signifleat actionem, quia
lapis est, aurum vero considerationem, Et quonia:u
sapiens utrisque exoruatur, sermo sic se haben-
tibus immissus quasi propriis accommoratur.

Vgns. |35. Sicul. exitus nivis in messe per &stum
prodest sic nuntius fidelis iis qui miserunt. eum :
animas enim eorum qui ipso utuntur juvat.

Ejusdem. — Vehemens enim stus tempore
messis, ante maturitatem cadere facit triticum ;
$uccedens vero nix resarcit damnum : sic nun-
tius (delis prodest animabus. Fortassis quideni
wsius sinL tentationes et triticum in messe zstu
adustum sit homo tentationibus exercitatus, nix
vero pauxillula refocillatio. Vel symbolice nix est
Spiritus sanctus propteP. splendorem ac puritatem
cujus exitus sunt sermones consolatorii,

Vns. 18. C'aca ePoladius et sagitta acuta : sic el

195

PROCOPIUS GAZ/EUS. -- SUPPLEMENTUM

1796

virqui conira amicum suum dicit falsum testimonium, A hoc agit conforiatus cuilibel eorum septem spiri-

Eusebii, — Ne supra id quod usus et necessitas

.lium, quos assumens spiritus immundus post-

postulat rebus corporeis utaris. ne te Deo exosum * quam exierat, reversus est unde fuerat ejectus.

reddant, mentem tuam carnalem efficiendo : vel
etiam raro aitingenda. sunt. problemata theologize,
ne forte dicamus aliquid quod de Deo minime di-
cendum sit, et tanquam impii a spiritali cogni-
tione excidamus. Sicut autem clavus οἱ gladius et
tela lzedunt, sic etiam calumnia vulnus infligit cuin
judices non habent discerneudi facultatem.

Vrns. 20. Ventus aquilo. suscitat nubes : facies
autem impudens linguam irritat.

Didymi. — Durus ventus aquilo cujus a facie
Suscilantur tala supra omnes inhabitantes ter-
rim, in tentationibus excitat nubes. Diaboluin
vocal faciem impudentem qua irritet anirnam.

CAPUT XXVI.

Vgns. 19. Sic omnes qui insidiantur. suis amicis,
cum autem visi (fuerint dicunt quia ludens feci.

Qui enim, inquit, prav:e ipsorum consuetudinis
inexpertus, si prior lis occurrerit supplantatur :
nibil enim a tentatoribus aut piratis differunt amici
dolosi. Alio sensu : Quemadmodum illi manifestam
absurditatem declinantes excusationis verba pro-
ferunt, accusantes nimirum eos qui tentant, deinde
illum qui contradicit verbo primu:a e medio tollunt :
sic etiam aimulantes quidam amicitiam, sed visis
amicis insidias struentes, cum deprehensi fuerint
dicunt se ludentes facere.

Satanas autem nos rogat aliquando quidem impuris
cogitationibus, voluptatis mollitie alliciendo, ali-
quando autem tanquam victus vocem articulatam
emittendo, cui resistendum, utpote bellum adversus
nos gcrenti.

CAPUT XXVII.

Vgns. 7. Anima que in saturitate est, favis illu—

dit : anime autem. egenti eliam. amara. ἀκίοία οἳ-

dentur. ,

Sapiens omni bono animam refectam habens, in-
differentium deliciarum usuin nullo loco ducit, quod
omnes hujus vite voluptates contemnat. Vel etiam
sic : Qui refecti sunt iis quibus ve adjunctum est,
illi apostolorum ac prophetarum, qui apes fuerunt,
favis illudunt. Esurientes vero qui beati przedican-
tur, adjuti quoque amaris illis quibus exercitati
sunt pseudo-doctorum commentis aliquam proba-
bilitatis speciem prx se ferentibus, habent amaras
illa tauquam dulcis. Nempe qui divina repletus est
cognitione, is huinan: sapientie sermones minime
expetendos ducit : est anima divinis necdum ini-
tiata, ea quae amara sunt, nempe scientias exter-
nas quasi cum vera Dei sapientia comparatas,
dulces putat.

VERs. 10. Amicum tuum vel amicum paternum we
dereliqueris : in dumum autem fratris tui ne ingre-

Vas. 22. Sermones assentatorum | molles : hi (^ diaris improspere agens.

vero percutiunt in penetralia viscerum,

Didymi. — Contumeliosi sermones concitant
rix:e perturbationem ; qui vero proferunt sermones
deceplorios , nt heterodoxi qui persuasibilibus et
dulcibus sermonibus influunt in animas simplicio-
rum. Observa igitur, inquit, viros dolosos, quan-
tumvis mollibus utantur verbis, sunt enim mani-
feste exasperantium, οἱ ad fundum anima pertin-
gunt : vox autem χερχώπων a vulpibus desumpta
est quze non aliter simpliciores aves venari et ca-
pere solent, quam caudis oculis obtensis dormi-
tando, eaque ratione simpliciora animalia ad se
alliciendo et intercipiendo.

γεας. 25. Labia levigata cor occultant triste.

Eusebii. — Cor purum non ,occupabit tristitia,
siquidem concupiscentias corruptas a se expulit :
cor autem triste curant sermones consolatorii.

- VxRs. 24 Labiis omnia annuit deplorans inimi-
cus : in corde autem fabricalur dolos.

Didymi. — Astutus nimirum assentator condolet
2micis usquedum persuaserit s» ipsis condolere ac pro
iis laborare, in corde autem fabricatur inala, de
quibus dictum : « Ore suo benedicebant et corde
suo maledicebant **. » |

Vegas. 25, Si le rogaverit. inimicus magna voce,
ne credideris : Septem enim sunt nequitig in anima
ejus. ο
Iesebii. — Cum euim perfectus. sit in. malitia,

39 νο, rst, 5.

Cum enim etiam pater justus probe educet, si-
miles quoque sibi habebit amicos justos, quos ne
dereliqueris. Moris autem est felicem appellare
illum qui fruitur iis qux in liae vita expetuntur, in-
felicem vero contrarium. Qualis est invidus qui zegre
fert se non habere quod vicinus. Dissuadet igitur
talem se exhibere frawi : et quoniam omnis ejus-
dem filei frater est, domus autem probi est virtus;
ne huic, inqu:t, invideas, in sublimiori vitze insti-
tuto versanti; sed ipsum imitare.

Vns. 18. Qui plantat ficum, comedet fructus ejus; -
qui autem custodit suum. Dominum, honorificabitur.

Eusebii. — Cum littera non omnino sibi constet,
dicendum est ficum una cum vera vite plantatam,

D eujus ficus vidit propheta bonos. Vel Dominus

noster est ficus; nam fructus ejus lepram curat :
qui autem sermonem custodit honorificabitur.
Didymi. — Fortassis vero etiam desancto Spiritu
sermo est. .
Vins. 99. Si flagellaverit imprudenter. in medio
consessus inhonorans, non au[eres imprudentiam ejus.
Eusebii. — Nempe non ignominiose tractando
stultum, abduces ipsum a stultitia sua, sed docen-
do illum quantam ignommiam stultitia conciliet.
Aliter : Ne in omnibus adversus stultum flagel'um
extendas quia impudentior fit et contentiosior.
VERs. 26. Ut habeas oves in vestimentum, cole
campum, ul. sint tibi agni.

ΓΠ

ΑΡ COMMENT. IN PROVERBIA,

798

Eusebii, — Campus floridlus ac variis spirituali- A sanant. Dicit enim contumeliam faciens sed noa

bus scatens flosralis est Scriptura sacra, hierba doc-
wina divina, meonianum fenum morum compositio.
Alterius. — Sitalium.— tibi inexsistentium et mi-
aime deficientium bonorum curam gere. Montauuim
vero fenum est anima qua in transinigratione fru-
etum fert. Omni antem custodia cordis quoque cam-
pur honora. Campum porro appellat mentem :
virentes autem herbas virtutes ης in illa secun-
dum captum exsistunt. Harum porro qui curam
habet, is demetit herbam viridem, nempe Dei co-
gnitionem. Fenum autem. montanum est. quxdain
eanctarum virtutum cognitio qux rudiori adhuc
animarum constitutioni congruit. Mos est autem
tos montium nomine exprimere : ut cum David
sit: « Levavi oculos meos in ,moutes *!, » et ite-
rum : « Montes exsultaverunt ut arietes **, » utique
propter Israelis salutem. Etenim si Qropter unum
peccatorem poenitentiam agentem gaudent angeli 35,
quanto magis propter tam multos, qui relicta ma-
litia 3d virtutem transierunt. Quare vel sola san-
ctorum angelorum cognitio nutrit illas qua in no-
Lis suot virtutes; ex quibus anima induit viscera
uisericordiz, beniguitatem, lo nganimitatem, ceete-
rasque virtutes. Quia et David przditas ratione
amimas vocat campos, diceus : « Campi tui imple-
bantur **, » etc.

Vgns. 27. Fili, a me habes verba fortia ad vitam.

izam el ad vilam ministrorum Iworum.

Didymi. — Habet a Deo verba fortiaqui spiritum
adoptionis flliorum accepit sibi ad vitam cooperan-
tem. Alterum conducit ad vitam iis qui spiriiu ser-
vitutis in timore instituuntur. Et fortassis inter
verba Dei alia quidem ad filiorum, alia vero ad fa-
mulorum vitam scripta sunt.

CAPUT XXVIII.

Vegas. 98. In locis impiorum gemunt justi : in il-
lorum autem perditione abundabunt justi.

Ewuscbii. — Locus impiorum est terrestris hic
wmundus, in quo commorantes velut in tabernaculo
justi ab iis gravati gemunt. Si autem impii impieta-
tem deposuerint, mox Sent justi. Qus illorum per:
ditio impietatis modo designat interitum. Sic Do-
minus perdidit Matthieum ut publicanum, quaudo
illi gratiam et justitiam impertivit.

CAPUT XXIX.

Vegas. 4. Melior est vir correphonum viro dura
€ervicis : repente enim ardente et non est medela.

*Non dixit cessante flamma non esse medclam
sed ardenie, utpote qua ligna, ferrum, stipulam
babeat, quoniam etiam post combustionem medela
est. Qai autem corripit, nempe ad ponitentiam,
abstinet ab opprobriis iis qui corripiuntur inferen-
dis, cum melior sitconviciatore, hic enim est durae
eervicie, Non autem. illud melior comparative sed
per antiphrasin dicitur. Quzcunque igitur is qui
durz cervicis est, inconsiderate profert, minime

"! Psal. cx, 4. ?* Psal. cxiut, 4. ? Luc. xv, 7.

emendare volens. Aliter vero, si : orreptlone non
Ccnremur, repente occendemur et non repente sana-
binur.

Vrns. 18. Non erit enarrator genti inique ;. cus'o-
diens aulem legem beatissimus.

Eusebii. — Non enarrator, iuquit, sed castigator,
si quidem non sermo sed virga datur genti iniqui.
Si euin gens iniqua sit, inutilis est legum euarra-
tor,a quo etiam procul abest beatitudo.

CAPUT XXX.

Vrns. 15. Sanguisuge tres filie erant. dilectione
dilecte , et (res ipse non saturaverunt eam el quarte
non sufficit dicere satis est.

Insatiabilis spiritalium sangrinum diabolus est,
qui tropice sanguisuga dictus est. Anime autem
sanguis est vitalis ejus facultas, Habet autem filias,
sed non filios, nihil enim virile, sed omnem volu-
ptatem effeminatam, et nonhabuit. Quin ct justi cum
veritatem dicant dicentes : « Rapiemur in nubibus
obviam Domino in aera, » non possunt nosse vesti-
gium aquilr, animalis immundi ac rapacis, et. in
lege prohibiti, ne forte polluti, cum Domino semper
esse non possint,

Origenis. — Navis forlasse hic illa intelligenda sit
qu:e Jesum et discipulos ejus veliens per mare non
trausibat; οἱ quidem liec navis confestim erat in
lerra ad quam virtute divina agebatur. Navis vero
qua Jesum non vehit, illa per mare transit, idque

C sdversis semper ventorum flatibus. turbulentum.

Ει quoniam vit:e bujus negotia vanitas sunt, quie
semper mare transeunt et uullum hominum ad vitam
telernam adducunt, viz illorum deprehendi non pos-
sunt, Nempe gloriosorum terr:? regum ναί etiam
principum a vero Dei cultu alienorum vestigium
nullum post mortem residuum relinquitur. Deleta
est enim gloria illorum. Caeteruin, inquit, non co-
gnoscuntur quoque vie viri in juventute concupi-
scenliis accensi, propter morum inconstantiam, el
similiter meretricis propter impudentiam. Vel etiaim
significatur Ecclesia ex geutibus, qua, postquam
baptisino abluta fuit, nihil, iuquit, absuri gessit.
Justus autem nou. est in juventute, quandoquidem
« Consummatus in brevi explevit tempora multa. »

D Τι] etiam omnis mulier adultera quz se a sponso

anenam reddidit, et anima qu virum dereliquit el
post amatores abiit.

Vrns. 21-95. l'er tria concutitur. terra, quartum
autem [erre non potest. Si famulus regnet, et. im-
prudens saturatus. [uerit cibis. Et famula si ejecerit
suam ipsius dominam : Et odibilis mulier si sortita
[uerit virum bonum.

Concussio terrie designat rerum qui in ea ge-
runtur mutationem, semel quidem in diluvio propter
tunc regnans peccatum, quod uatura sua servuni est;
Omnis enim qui facit peccatum, servus est peccati : si
quidem peccatum regnavit in mortali hominum cor-

** Psal, Lxiv, 12.

1799

PROCOPIUS GAZ/EUS. — SUPPLEMENTUM IN ΡΙΟΥ

1860

pore. AKera vero vice in Sodomitis terrze suce ferti- A suas. Sine rege est locusta. εἰ pergit. in acie. ab uva

litatem minime ferentibus, sed hospitibus etiam
vim iuferentibus, Tertia denique vice in abominanda
Agypto qua sortita fuerat virum Joseph, tritici
mensuram omnibus ne fame interirent admetien-
tein : sed non tulit felicitatem snam in filios Israel
iujuriosa. Famula porro quz: dominam suam ejecit,
est Ecclesia ex gentibus, quz? natura sua serva cum
esset el a pactis extranea atque promissis aliena,
ac longe a Deo, magis ei placuit pra nobili syna-
goga qui domina erat^ propter patres ac legisla-
tionem. Ejecit autem dominam et facta est sponsa
Christi. Dixerit autem quispiam hac juxta diversas
intelligentias convenire quoque iis qui ex gentibus
rredideruut, qui οἱ insipientes erant. In gente. enim,
:aguit, insipiente irritabo eos. Hic igitur populus
quondam insipiens divinis oraculis educatus, ac
sapientie panibus quos in lege ac prophetis para-
veral, pastus ac pane vite refectus, cum propter
peccatum, esset famulus, per coelestis Spousi sus-
ceptionem reguavit. Quin et anima nostra, cum sit
mulier odibilis, virum nacta est bonum : vel etiam
Ecclesia ex gentibus cum sit famula domus Dei,
dominàm suam ejecit ad quam Deus dixerat :
« Audi, filia, et vide **, » et qu:e sequuntur. Judi
vero minime intelligentes ea que dicunt neque de
quibus certiores facti sunt, tradunt quomodo nimi-
runi Christus adveuiens amator gentilis muiieris,
hanc secum sumpturus sit ut regat Israel.

Vans. 24-28. Quatuor sunt. minima super terram,
licc cutem sunt sapientiora sapientibus, Formice qui-
bus non est fortitudo et parant estate cibum, et charo-
grylli gens non fortis qui fecerunt ἐπ petris domos

V Psal, xiv, 114.

jussiene ordinate ; et calabotes manibus. innitens εἰ
captu facilis habitat in munilionibus regum.

Visus est ea qua dicta sunt ordine recensuisse :
Primum enim egit de vituper:o dignis sanguisug:e
filiabus et oculo patrem irridente; deinde de pecca.
toribus qui intelligi non possunt : tertium de per-
versorum mutatione; quartum de iis qux& paulo
ante laudata sunt, qualia sunt. sapientiora sapien-
tibus, Deinde de iis consequenter qua prospero
itinere gradiuntur. Minima autem super terram
esse arbitror illos qui ad Christum accedunt. Nam
stulta mundi eligit Deus ut confundat sapientes, et
qus sequuntur:ea sunt sapientiora sapientibus. Si
vero eliam supra terram hec sunt minima, maxima

D igiiur sunt in cello. Quamobrem Servator ait : « Qui

vult magnus esse iuter vos eril. minor omnium. »
Primum autem hortatus est segnem ut minimos in
terra operarios, nempe formicas imitetur : qui
igitur Servatori dicenti : « Operamini dum dies est,
venit nox quando nemo potest operari; » morem
gerunt : sunt sapientibus sapientiores formiez
qui parant state cibum ut pareant. Domino di-
centi : « Levate oculos vestros et videte regiones,
quia albxe sunt jani ad messem, » przparant. eniin
cibum ante futuram irz hiemem. Choerogrylli porro
symbolum sunt eorum qui habitant in adjutorio
Altissimi, et non tautum bibunt de petra quz est
Cliristus, verum etiam in ipso conmimorantur. Pro-
pter diversas autem circa hoc animal intelligentias,
in Levitico quidem immundus censetur choero-
gryllus, nunc autem laudatur. Eodeni: modo leo et
laudatur et pro diabolo accipitur.

PROCOPII GAZ/El

CHRISTIANI] SOPHIST.E

IN ISAIAM PROPHETAM

COMMENTATIONUM VARIARUM EPITOME,
JOANNE CURTERIO INTERPRETE.
AD ILLUSTRISSIMUM VIRUM, D. J. RUPIFUCALDIUM

MAJORIS MONASTERII ABBATEM.
*
PARISIUS

APUD MICHAELEM SONNIUM, VIA JACOBAA, SUB SCUTO BASILIENSI
M. D. LXXX.

ILLUSTRISSIMO VIRO D. JOANNI RUPIFUCALDIO,
MAJORIS MONASTERII ABBATI.

Anno abhinc decimo tertío, quo tempore, mei juris. adhuc, tibi nondum notus eram (vir illustrissime),
cum in. manus meas isthac incidisset in 1saiam, prophetarum principem, commentatio, quam Latine ver -
lere, et edere, de magnorum. virorum consilio, statuissem : eam a me nulli potius, quam termazimo | illi
Carolo Lotharingo, principi et cardinali amplissimo, quem unum Ecclesie, musarumque patronum
Callia tota agnoscebat, consecrari debere credideram. Et fecissem sane biennio ante illius mortem, si. mei
mancipii esse, privataque studia colere, quemadmodum ceperam, | perrexissem. Verum, quod senez inquil
Terentianus, .

Nunquam ita quiaquam bene subducta ratione ad vitam fuit,
Quin res, Φία8, usus semper aliquid apportet novi ;
Aliquid 1noneat. |

Contigit enim anno viz integro post adeptum Procopium, wt ad fÍrairis (ui filios erudiendos accersi-
tus, (uusque factus, nova mihi de me necessario ineunda esse consiha viderem, qui me totum tibi tuisque
tradere sLatuissem. Copi igitur ab eo tempore, qui meus esse desiissem, converso ad te, fratrisque — filios
animo, itu tibi, el illis, totis viribus inservire, ut, quod ipsi temporis mihi superesse patiebantur, id lotum
in obsequii. animique mei erga te significationem conferrem. Hinc ille Eusebiane historie, et aliorum,
qwe ipsi anneciuntur, partus α me apud eos superioribus annis editus, non alium, quam te, dominum
agnovit, cum primum in lucem prodiit, tuumque se vernam exsistere bona fide professus est. Ecce vero
Eusebium sequitur et verna alter etiam Procopius, eodem quidem loco a me muper genitus, sed media ex
]talia ad te dimissus, cum me parentem quidem suum, sed | dominum minime agnosceret. Dicam vero, | si
pateris, ingenue de ipso quiddam etiam aliud, subol[ecisse me (si quid parentes valent ad liberorum suo-
rum animum explorandum) eo ad te discedere libentius, quod nullum esse in Gallia superstitem audiverit,
quem ez animo diligeret magis ingens ille Carolus. felicissime memorie princeps et. cardinalis Lotharin-
$us, el a quo ipse vicissim magis, quam a Ie, diligeretur. Quod si eam mihi pietatem. permittis, que pa- -
πα sue Heroas colere unicuique concedit, agnoscis eliam εἰ in parente ipso idem, qnod filii, ingenium :
(o nomine utrumque tibi churiorem [ore confido, cum eos tanti viri memoriam tecum venerari. animad -
wries.— Accipe igitur, obsecro, Joannes illustrissime, accipe, inquam, et vernam istum alterum Procopium
lum, longo et difficili itinere ad te anhelantem, ipsumque adversus eos, quibus. est. obtrectare, quam me-
Bora prestare proclivius, tandiu saltem tuere, donec, absoluta nosira. peregrinatione, non solum ejus. pa-
rocinium suscipiant isti fratris tui filii omni litterarum genere instructissimi, sed multa. etiam alia es
aclara illa librorum, precipue Grecorum, supellectili, quam hic undique. cumularunt, in Ecclesie, et
literarum, gentisque vestra, ac nominis ornamentum depromant. Vale. Bononie, Id. Octobris. M. D. LY XIX.

ἆθλνχ. CuRTERIUS.

Pargot. Gs. LXXXVII, 07 |. 8

*

» Lee dpt

1803 JOANNIS CURTERII 1804

PR/EFATIO
AD CLARISSJMUM JUVENEM FRANCISCUM RUPIFUCALDIUM,

RANDANKUM, TRENORCHII ABBATEM.

Mouet Graecus antiquitatum Romanarum scriptor egregius, Francisce clarissime, eos, qui ingenii sui
monimenta, quz cum corporibus interitura non sint, posteris velint relinquere ; primum id cürare de-
bere, ut honestum et magnificum scribendi argumentum deligamt, quodque lectoribus utilitatem affe-
rat : deinde uL nullam non diligentiam et curam in comparandis rebus adhibeant, qua ad suscepti
operis confectionem conferant. Non enim sibi cxterisque bene consulere, qui in turpi aut humili versan-
tur argumento ; et qui magna scribere aggressi, non satis ad ea instructi accedunt : cum illi quidem
perpetuam fama, nominisque jacturam faciant: isti autem laborum gloriam nullam consequantur.
Quamvis autem divinarum rerum przstantia, et dignitas, eum in arguinenti delectu de priorum jactura
.ecurum esse jubeat, qui illis operam navare studeat ; nec quemquam deceat, qui serio Cliristianus
esse velit, eam, quam ille intelligit gloriam venari: non possum tamen non ingenue confiteri, adeo
mihi istam profanl hominis placuisse sententiam; ut eam semper, tanquam scriberdi princi-
pium, et fontem, in animo volverem ; quantumque Chbristiani hominis est, mibi proponerem;
non de laude quidem paranda, sed de culpa solum vitanda, fugiendeqse οἱ, in boc vite
professionisque mec genere, sollicitus. Cum igitur annis abhimc fere tredecim, uno tantum
scilicet, antequam ad tua fratrumque regenda studia accederem, vergente jam mihi ad theo-
logiam animo, commentarios istos nactusessem ; lectisque pagellis aliquot, non coetemnendes esse
arbitratus, ceepissem egomet de illis Latine vertendis cogitare : nou prius ea de re quidquam staten-
dum esse duxi, quam illos, et meipsum ad superiorem Halicarnassei normam revocassem. Fisi enim
me de illorum bonitate vix paterentur ambigere, qux» ejusdem auctoris in octo priores Bibliorum libros
autea prodierant, ipsaque adeo veneranda scriptorum veterum, praesertim eeclesiasticosum, antiqui -
138, quos renovare potius et illustrare, quam nova cudere semper visum est satius; ipsum denique
explicati libri argumentum : summorum tamen ztatis nostrze Theologorum, et aliorum etiam, judicium
«996 adhibendum pulavi. in his primi fuerunt magna illa duo Ecclesiz galliez lumina,. Claudius San-
cteus, et felicissima memoriz Simon Vigor; ambo postea ad episcopatum evecti ; quorum ego indieio
cum tuis innotuissem, sum et ipse paulo post ad tui fratrumque educationem per virtutum omnium
laude sine controversia cumulalissimam matzein tese accersitus. Accesserunt. εἰ Gilb. Genebrardus
idem regius Hebr»arum literarum professor, Gracsque lingue caltentissimus; et Natalis Rondzeus,
earumdem peritiseimus, el probissimus, eujws ege pr»sertim industria familiarius usus sum; et
F. Franciscus Feu-ardentius; nennuliique alii, non illi quidem Theologicz professionis titulo celebres,
sed ejusGracarumque et Latinarum litterarmm cognitione, et professione, sane illustres : quibuscum
non Graecum modo exemplar, sed versionis etiam mex inchoatam, et adumbrataám quamdam particu:
lam inspiciendam, examimanmdainque dedissem : non solum ilti Procopium, propter antiquitatem, εξ
eruditionem, maximam eese Ecclesiz utilitatem allaturum responderunt, sed ad ejus inaturandam
editionem me quoque hortati suat, Ab eo tempore ecepiegomet omnia meditari, et facere, quz ad eam
videbantur conducere. Et prodiisset sane celerius, nisi in jaciendis in te fratribusque tuis linguarum
fundamentis occupaius, eo uaque ab illo abstinuissem, donec, fratribus duobus in Italiam profectis,
tu. philosophiam ingressus eoepisses natare (quod aiunt) sine cortice, mihique ad privata ista studia
a3Jiquid otii. majoris velinquere. Hujus vero auctoris cum unicum ego exemplar tantum inultisque in locis
mutilum, et depravatum, baberem ; primus labor in eo restituendo, corrigeudoque, ponendus videba-
tur. Qua in retamen quimnvis plurimur a me, partim litteris ad. ainicos, nonnullosque alios, a quibus
juvari me posse sperabam ; partim etiam preeibus apud eos, quibuscum versabar, sudalum sit; tan-
tum tamei ellicere non potui, ut ejus vulneribus aliter, quam de ingenioli mei viribus, et conjecturis,
mederer. Commodissime tamen aceidit, ut, p»steaquam institutum meum Renato Marchialo, alias Dois-
morso, viro ut nobili, ita onini disciplinarum, linguarumque genere instructissimo , tuique, el. fra-
trum amantissimo; vestrie przierea in studiis litteraram industrie, et opellze meze testi oculatissimo,
aperuissem : e bibliotheca sua locupletissima, mire mihi antiquitatis. exémplar prophetarum omnium
deprompserit ; ex quo non solum ἰδαίῷ verba Gr:»ca, qua in Procopii explanationibus desiderabantur,
cum prophetarum omnium vitis, eidem adjungerem : sed nonnulla etiam ex annotationibus, quas ad
marginem ab iisdem fontibus habebat, e quibus noster bauserat Procopius, corrigerem. Quibus rebus
quonia effectum est, ut duplex ésset quodam pacto hujus operis editio ; Procopii scilicet, et Isaiz :
est omnino sane necessarium de utroque tecum in primis (cujus ego utilitate nihil habeo antiquius) ;
postea vero cum caeteris lectoribus mihi nonnulla prefari.

1905 ΡΗ ἘΕΑΤΙΟ. ι 1800

Dicam igitur primum de Procopio; unde ad me pervenerit ejus exemplar : a quibus qua «cripsit,
hauserit: quid de ejus explieandi scribendique ratione sentiendum: ἱάσπιπο sit, qui in octo priores
Bibliorum libros scripserit: quibus deinde temporibus, et quid scripserit: postremo qux mea sit ejus
interpretandi ; qua notarum ad ejus Grecs litterze marginem; quas correctionum ratio. Dicam deinde et
de sacrorum Bibliorum interpretationibus antiquis omnibus: de Hexaplis Origenis : de notis ejusdem :
de illis quz sunt in nostra [καί Greca editione: deque veteris. exemplaris, unde sumptus est, fide : de
vitis denique prophetarum ab Eusebio Pamphili descriptis (1). Atque ut a priimojam ordiar ; fateor ingenue,
et candide Procopii exemplar ante annós quatuordecim tantum Venetiis, mandató Joannis Pici, classium
inquisitoriarum in senatu Parisiensi przsidis; opera vero, et impensis Bernardi Turrissani Veneti, libra-
riam tom Lutetiz facientis; ab eo, quod in sancti Marci bibliotheca asservatur, ea spe exscriptum
fuisse, ut a pio et docto przside Latine redditum, in lucem postea (sieut et Theodoreti quistiones,
multaque alia) ederetur. Sed eum eo morle intercepto, priusquam Lutetiom Procopius appulisset, ad
haeredes ejus se frustra sepe, ut factas eo nomine impeneas sb illis recuperaret, Turrissanus contu-
lisset : eaque de re me audiente, conquestus esset : mihi statim (qui magnas eoruin opes esse nou jgno-
rabam) preclara illa Theocriti, tibi non ignota, ih mentem redierunt ;

Δαιμόνιοι. Ἐί δὲ χέρδος ὁ µυρίος ἔνδοθι χρυσός;
Oy ὧδε πλούτου φρονέουφιν ὄνασις.

et male me rursum de litteris meriturum arbitratus sum, si ἑρμαῖον istud mihi non sine numine obla-
tum ipse negligerem. Sanctas igitur musas istas apertis portis, ut. est apud eumdem poetam, domo mea
excepi libentissime; et comparato Procopio, quantum mihi otii tua fratrumque studia superessc per-
mittebant , tautum certe in illius editione maturanda contuli. Neque enim dubitabam, cum fontes ipsos,
e quibus ista hausisset, agnoscerem , Ecclesi: ipsum fore utilem. Quis enim vel Origenia Tomos, vel
Eusebii Caesariensis, vel Chrysostomi, vel Basilii etiam integras in principem prophetam lucubrationes,
de quibus vel pauca tantum, vel nulla omnino jam supersunt, avidissime ac utilissime si haberet, nou
legeret ? At habes, istorum omnium (quamvis uullum omnino toto libro nominet) in uno Procopio epitomen
de et industria collectam, οἱ elaboratam ; ut in quibus omnes conveniant, ea semel tantum dicat : in
quibus autem dissentiant, singillatim et breviter; cupiens nimirum explicationes omncs in perfecti
eorporis formam contrahere; ex quo, ceu fonte unico, liceat omnibus, quid omnes sentiant, haurire:
ROnnullis etiam de suo, perspicuitatis gratia, (ut przefatione in Genesim declarat) adhibitis. Ilabes vero
εἰ veterum interpretationum, cum ea, qua utitur, collationes multas nequaquam aspernandas ; quz: non
solum auctoris antiquitatem indicent, cur jaimndiu purz desiderentur, ut postea probabimus; sed utili-
tatem etiam et fidem commendent ; cum singulas eo ipso legisse videatur, quod ex illis sensus idoneos
tlicere conetur. Sed venatur etiam, dicet aliquis, allegorias, et sensus eos, qui videntur a prophetz verbis
vel remoti, vel ita szpe frigidi, ut cum in aliam linguam transtuleris, nihil certe, ve! parum omnino,
dixeris. Verum, si est hoc nomine rejiciendus Procopius (neque enim id ei aliquando contingere negare
pessumus?, rejiciendi etipsi cerle sunt. Grzeci patres, non solum a quibus ista deprompsit, sed et reliqui
fere omnes, cum hanc eos explicationis viam, in Vetus Testamentum przecipue, secutos esse manifestum
sit. Nunquid porro unius tantum Scripture sensusest? Nonne potest. etiam ad varios, eL inysticus intel-
lectus, magno legentium fructu, revocari? hno non parum a Judzis abesse mihi videntur, qui litteram
mordicus tuentur. Quod si usquam est ab ea, ad sensus reconditos, divertendum; neminem tam ini-
«qvum fore arbitror, qui id, in prophetis precipue, non perinittat. Adde etiam, quod non Graci patris
eulpa accidit, si quid Grzece dixit eleganter, quod tam conimode verti Latine non possit ; sed sermonis
nestri penuria. Jquumque preterea fuisset, Grecos patres alienis potius, quam suis inservire? Nun-
quid denique justum cenam opiparam a paucioribus convivis ideo condemnari, quod inter niultas et
optimas undique eouquisitas dapes, nonnullas etiam vel minus bonas habeat ; vel a quibus istorum sto-
waehus abhorreat? haque vel hoc saltem nomine non culpa tantum vacabit noster Procopius , sed
lsedem etiam merebitur, magnoque in pretio fuerit, quod priorum patrum scripta (qua fortasse fuerant
in hoc genere prolixiora) in. epitomen contrahens, ul minore cum fastidio legerentur, effecerit : non
δέος quam qui moeustrato ad. urbem aliquam vig compendio, longioris molestiam nobis abstulerit.
Exsistunt deinde et alia tàm multa. adversus omninm temporum luereses, hiereticorumque mores, de
wieris Ecclesi ritibus; de magnis, et abstrusis in theologia quaestionibus, ita breviter et acute dicla:
€ parum ille sapiat, qui eum non appetat; vel arrogans sit contemptor antiquitatis, qui fastidiat. Est
verostylus ipse, meo quidem judicio, ita purus, ut. Sopliistam agnoscas ; itaque elegans, ut commenta-
lerem decuit; nón. tatnen. ubique sui sinilis; sed eos, si diligenter advertas, referens, a quibus ea
depro:npsit, quaxe collegit, Nec dubium est przeterea, quin attentum lectorem desideret ; cum argumenti
difficultate, οἱ ipso etiam brevitatis studio, multis in locis obscurior evaserit. Accedunt przterea et
crebrae transitiones, non solum a personis ad personas , sed a numeris etiam ad numeros; ad propheta-
rii, credo, imitationem, quibus est hoc. familiare, de industria factas: quas omnino evitare certe nec
poluimus, nec fortasse debuimus. Jam vero, ut quo tempore vixerit inveniamus ; statuopdum primum

(1) Hee De vitis. prophetarum (Eagnenta preler-.— nov. t. 1V, hujus Patrologie t. XXII, col. 498f
misuus, quia ex.tant inter Opera Eusebii cd. — EpiT

1501 —— JOANNIS CURTERII 1808
e»t, aliugne hic ab illo exsistat, quiea in octo priores Dibliorum libros, qux publice leguntur, edidit.
lloc enim semel excusso, non difficile fuerit, quo seculo vixerit, demonstrare. At eumdem esse profecto
judicant ipsa partim utriusque Greci libri (habes enim et Grzecum in Genesim exemplar manu scriptum,
ex cujus inspectione ita se habere cognoscitur, in preclara ílla librorum supellectili, quam bic compa-
rasti) inscriptio ; in qua idem reperitur auctoris et Sophist3G nomen, eademque Christianz religionis
professio ; in Latino autem edito urbs ipsa, unde est: partim ipsa etiam in utroque eadem plane com-
mentandi ratio; quam cum sibi prafatione in Genesim proposuisset ; in Isaiam etiam sequendam arbi-
tratus est. Sed ómnium maxime fidem facit, et eumdem esse procul dubio confirmat ; quod hic, eorum,
que in Mosis carmen dixerat meminit: qua ibidem etiam reperiuntur. Quod si ejusdem auctoris utraque
constat exsistere, non est jam difficile deejus seculo certam et indubitatam conjecturam afferre. Nain
cum scribat in Genesim suo szculo universa idola excisa fuisse , non est dubium quin, si quo id contigit,
demonsirarim , quo vixerit etiam docuerim. Quod si dicat aliquis Constantini edicto dejecta fuisse et
disturbata non solum idola, sed idolorum etiam templa : non tamen efficiet ut ea ztate vixerit Procopius,
cum ne ipsi quidem (Chrysostomuin dico , Basilium, et Cyrillum) undeinulta ille deprompsit, scripsis-
sent adhuc. Invenienda igitur alia etiam eorum dejectio nobis est. Nec potest sane alia reperiri, quam
qui per Theodosium facta est ; qui qued opus alicubi a Constantino inceptum magis οἱ inchoatum,
quam perfectum fuerat, per orbem universum absolvi curavit. Constat enim ex Nicephoro(1*), Gazam ipsam,
unde Gazzus noster Procopius appellatur, vicinarumque regionum civitates ad Theodosii usque tempora
(cum ad itla usque loca Constantini edictuin viressuas nondum exseruisset) idolorum cultum pertinaciter
retinuisse; qui postea, jubente Theodosio, cum idelis et templis omnino ubique sublatus est. Cujus ego
sententi:, przter ecclesiasticas omnes historias, cum auctorem Eunapium, Christianorum hostem acerri-
mum, habeam, qui in ZEdesio utriusque idolorum dejectionis meminit; non video jam, cui dubium esse
possit, quin Theodosii primi szculum attigerit Procopius ; imo et prius etiam aliquanto coeperit ; cam
hic se multos dlacriter martyria subeuutes vidisse testetur; qu: in Juliano cessasse reperiuntur: a
cujus imperio, ad idolorum alteram usque dejectionem, hujus auctoris ssculum produci queat. Sed
dicet aliquis forsan, Hesychium, quem Procopio juniorem esse non dubito, in Catalogo τῶν ἐν xadbela
ὀνομαστῶν, illius mentionem nullam fecisse. Quasi vero ab hoste Christiani nominis id esset exspectan-
dum. IIoc enim argumento, dicit Suidas, idolorum superstitionem secutum esse probatur ; quod virorum
ecclesiasticorum non meminit. Quod si quibusdam minus ista mea placet conjecture ; dabunt illi fersan
eo mihi veniam facilius, quod nibil omnino Procopium de se suaque ztate, przeter ea, qua dixi, locutum
fuisse conste ; nec me hic scriptoris ullius, imu nec doctorum hujus eiiam temporis virorum sententiis
potuisse adjuvari : sed mirum me apud omnes silentium reperisse. Preter id autem, quod in octo
priores Bibliorum libros latine dudum editum est; istaque etiam, quz Grace et Latine nunc primum
prodeunt ; scripsit etin Proverbia, et in Cantica canticorum; qua tibi cum nuper Venetiis ostensa sunt,
nudas patrum sententias colligere tantum ; ut. primum fecerat in Genesim ; non autem in perfecti cor-
poris formam contrahere, ut in, eandem postea, ipsumque Isaiam, ex aliquot paginarum lectione depre-
hendi. Dicam etiam in Gallia, in Regine matris" bibliotheca, reperiri προγυµνάασµατα rhetorices bujus
nomine inscripta. Testes sunt fidelissimi, doctissimus simul εἰ probissimus Jacobus Billius, et hujus
etatis jurisconsultorum jurisconsultissimus Cujacius; quibuscum, superioribus annis, cum essemin
illam admissus , in eaque incidissem, de hoc annotando sum a Cujacio admonitus. Et sane hujus esse
Procopii eo facilius crediderim, quod quicunque illius nomine edita sunt, euin sophistam constanter
appellent. De mea vero ejus interpretatione, atque editione, si quid expectas, dicam primum ea me ex
professo vocabula, qua essent Ecclesie et patribus usitata ; ipsamque adeo vulgatam Bibliorum edi-
tionem ; quantum meus auctor ferre potuit, retinuisse: studuisse deinde, (non verba verbis reddendo
tamen, nisi cum Latini sermonis ratio postulabat) ut Gr:czm orationis brevitatem imitarer; ne para-
phrasim potius, quam versionem, dedisse viderer. Deinde etiam, ut, quoniam Grxca simul et Latina
edere statueram, utraque inter se, quam maxime possem, similia facerem. Quodego si non sum assecutus,
effeci tamen οὐχ ἁμογητὶ μὲν, καὶ δὴ καὶ ἁδαπανητί, quod pro ingenii , otiique mei ratione potui ; el
illud etiam, ut hic auctor, cuin Origenianis veterum iuterpretationum differentiis, et notis ad Isaize
litteram additis, publice nunquam antea, nec Grace, nec Latine lectus, aut editus, inter tot Graecorum
Patrum commentationes in Vetus Testamentum, in lucem prodiret: cujus eo forsan major utilitas et
delectatio futura est: quod principatum Isaias, inter prophetas omnes, facile obtineat ; tamque aperte
de Christi regno disserat, ut Hieronymo evangelista magis quam propheta videatur. Nec male sane,
meo judicio, fecerit; qui eum etiam Veteris Testamenti Paulum alterum nominarit ; cum in utroque
eadem fore sit dicendi libertas et facultas.

Ego vero dignum credidi, qui Graecae editionis, Graecum etiam haberet enarratorem ; eum praecipue,
qui omnium instar, quotquot in eumdem ante se scripserunt, de quibus jam vel pauca, vel nulla om-
nino supersunt, esse posset. Erit igitur noster hic in Isaiam Procopius, quod in Paulum vel Chrysosio-
maus, vel OEcumenius; ambo dudum Grace Verons editi. Usus sum porro exemplari unico, eoque
inultis in locis mutilo, et corrupto; quod quidem non fuit semper deprehendere facile : supplere au-

(19) Lib. xu, eapp. 25-27,

1909 PRAEFATIO. 1810

tem omnino, et restituere impossibile. ln brevioribus lacunis, nonnullisque loeis aliis impleadis, οἱ
emendandis, conatus suin ipse aliquid efficere : quod ad marginem: tantum (2) sine ullis rationibus
(ae libri magnitudinem augerent) annotavi, nihil immutare ausus; ut conjecturas meas doctis οἱ pro-
bis examinandas judicandasque relinquerem. Tantum ipsa [δαί verba, qua. expiicanda suimpsisset
Procopius, Grece, Latineque, alie charactere exeudenda curavi : ut. ita distincta 641 non solum
majestatem retinerent , sed oculis etiam utraque statim subjecta, sensum ipsum facilius.et promptius
indicarent. Sed non possum non dolere, meam istius instituti rationem, totamque adeo editionem, tam
multis operarum erratis (in versione przsertim) esse labefactatam, ut in repurgando isto Augiz stabulo
novo Hercule mihi opus sit. Accedit etiam, ut ingenue fatear, quod nonnulla relegenti niihi occurre-
runt, quz si typis praeesse licuisset, procul dubio immutassem. Utrique malo, quantum ita longe ab-
seus potui, sine autographo meo tamen, mederi studui, notatis gravioribus, et ad libri calcem adjectis :
partim quidem, ut legentibus ipse succurrerem ; partim etiam, ut culpz istius veniam deprecarer. Quod
si plura etiam. notari debuisse quis existimet, cum locis infinitis perturbata sit distinctionuim, puncto-
rum accentuumque οἱ litterarum ratio : respondeo, id primum tam leve esse, ut quamvis leclori mo-
lestum sit, morari tamen eum non possit. l'einde, quia vix unquam accidit, «i eodem loco Grzeca simul
et Latina corrupta sint; eorum illa inter se collatione, brevi et facili negotio posse deprehendi, οἱ cor-
rigi. Sed jam tempus est, ut ad alteram hujusce prefationis partem accedamus : quam placet a Biblio-
rum Grecis interpretationibus exordiri, el dicere, tam multa apud veteres Graecos poetas, et philoso-
phos reperiri, quz procul dubio de Mosaicis libris, ipsoque adeo Salomone, hausta sunt; ut dubitari
Omnino non posait, non de illis eos audisse tantum, sed Ilebrzorum scripta longe ante Ptolomieorum,
Alexandrique, et Persarum tempora, sua lingua habuisse. Neque certe de hoc amplius dubitabit, qui
€lementem (3), qui Eusebium (4), cjus assertores noverit. Quo primum posito, sequitur ut de inter-
pretibus 1xx disseramus : quos etsi Ixxij exstitisse certum sit, illo tamen numero frequentius, quam
isto, significatos esse reperimus. Constat igitur inter omnes, quotquot ea de re scripserunt, Ptolomzum
Pbhiladelphum, Agypti regem, Demetrii Phalerzi hortatu, missa ad Eleazarum Judzorum pontificem
legatione, ab eodem non sacrorum tantum Librorum exscriptionem, sed eorum Graecam etiam inter-
pretationem, quse Alexandrie per duos et septuaginta viros Ilebraice Graceque peritissimos, equo de
singulis duodecim tribubus numero, facta est, impetrasse. Sed quomodo id gestum sit; quorumque
librorum faeta interpretatio, tantum abest, ut inter eos conveniat, ut nonnulli etiam secum de altero
si non dissentire, ambigua saltem dicere videantur. Neque enim putat verum esse Hieronymus (5) quod
de cellulis in Pharo Ptolomzi jussu constructis, tradiderunt Jusunus (6) martyr, et Epiphanius (7),
aliique nonnulli. In eo preterea Justinus et Epiphanius inter se dissentiunt, quod ille singulis interpre-
tbus singulas tribuit cellulas; binis autem iste unicam tantum. Et sane in Hieronyti sententiam
descenderim facile, qui se Aristes historia, quam de hoc ad Eleazarum pro Philadelpho legatione
functus seripsit (in qua de cellulis nulla mentio habetur, sicut neque apud Josephum), ita tuetur ; ut
fabulam non dubitet appellare. Putant deinde nonnulli quod Justinus martyr demonstratis sibi sedicu-
larum reliquiis scribit, famam quidem eam apud Alexandrinos fuisse; sed a Judzorum commentis, in
quibus miri sunt, ortum habuisse; eoque tandem facilius nostrorum anitnis insedisse, quod ad Scri-
pturarum sanctarum auctoritatem commendationemque facere videretur. Quacunque tamen id factum
sit ratione, in hoc omnes conveniunt, quod istorum interpretationem ita probent et admirentur, ut
Ἑλληνιχὴν προφητείαν appellare nostri non dubitent : externi vero (Tertulliano (8) istud de Menedemo
philosopho referente), senes eos, a quibus confecta est, de sententize communione suspiciant. Sed quos-
nam libros interpretati sint, non minus et illi etiam dissentiunt. Non enim jam obscure hic Josephus,
et Aristzeus, totaque Judzorum schola, legem tantum (id est, solos Mosis libros) convertisse affirmant :
eamque opinionem quamvis amplecti videatur Hieronymus; incertam tamen et dubiam relinquit. Mihi certe
magis placet eorum sententia, qui libros omnes Hebrzorum translatos esse existimant : quorum in
primis fuerint Irenzus, et Justinus qui disputatione cum Tryphore, virorum Ixx interpretatione lIsaime
adversus eum utitur; quod multos etiam alios, in aliis Bibliorum libris fecisse manifestum est. Seque-
tor et Clemens (9) ille Στρωματεὺς, qui cum «ác τε τοῦ νόµου Γραφὰς, xal τὰς. προρητικὰς esse
interpretatos dicit, omnes aperte significat. .

Accedet et Eusebius (10), qui, ex Aristobuli sententia, totain Scripturam Philadelphi jussu, ante eum
aatem, imo et ante Alexandrum, Persarumque imperium, quinque libros Mosis in Grecam linguam
conversos fuisse scribit. Et ipse denique Epiphanius (11), qui translationis hujus historiam perstringens,
Hebrseorum libros omnes nominatim recenset. Non est praterea credibile legem tantum ab Eleazaro peti-
. visse Ptolomzeum, neglectis historicis, propheticisque scriptis, qua» res maxime admirabiles complectun-
tur; de quibus fama tantum rex ipse audiverat, nihil legerat. Neque facile mihi persuaserim, Demctrium,

(3) Ex tis quedam uncis inclusa in textu inse- (6) Just. orat. ad Gentes.
Fuimaus. EpiT. (7) Epiph. de pond. et mens.
p Clem. Alex. strom. 1. (6) Tert. advers. Gentes.
^ Euseb. Prapar. 9, c. 5. (9) Strom. 1.
Pee en": [η prooemio trad. hebr. in Geues., (10) 135 pr:»p. c. 7 et 9 cap 5.
h. in Mich. (11) Lib. de pond, ct Πιο».

jid JOANNIS CURTEHII [813

qui omni genere librorum Regis bibliothecam instruebat, Mosis libris, qui in Grsecia jam, δὲ Alexandris
éorsan babebaptur, contentum fuisse. Praterea fieri omniuo non possel, ut in patrum Graecorum scriptis
Lan sa;pe citareptur de quibus agitur interpretes, in caeteris przter Pentateuchuui libris ; nisi et ipsos iidem
essent interpretati. Àdjicio denique Renati Marcbali venerandze antiquitatis, eorum omnium sentestia, qui
illud viderunt, probatum et commendatum exemplar; in quo prophete omnes, cun: viris Septuaginta, reli-
quisque ialerpretibus eellati, adjectis a marginem interpretationum differentiis continentur. Quod si quis
objiciat we hic Arist*i Josepuique sententiam rejicere, quos superius in disputatione de cellulis amplexus
sum : possum foriassis et ipsos etiam n odica interprelatione ad opinionis mez confirmationem adducere ;
si dicam, ita legis nomine, propier Mosis celebritatem, saeros omnes Judevuram libros bic posse intelligi;
uL i, lege etiaus Judaorum apud Joannem scriptum id esse dicitur, quod in Davidis versibus reperitur.
Aique hzc quidem de LXX interpretibus : quos secutus Aquila quidam Sinopita Ponticus, Christum-
que prefessus, cum postea 2d Judzos defecisset, ipsaque vix Hlebrzeorum elementa didicieset, in Chri-
siaBorum odium novam εἰ ipse, Ádriano imperante, sacrorum Bibliorum interpretationem molitus est.
Cujus etiam studium &on ita diu post imitatus est el Symmachus, genere quidem Samaritanus, sed
Ebionitarum sectg addictus ; ut LAX virorum ipiterpretationi, qua tuac usos fuisse Samaritanos arbi-
lamp, quantam posset, detraberet. ldem rursum tentavil et Theodotio pouticus. provecta jam aetate,
. postquam Marcionis lizgresi diu iuquinatus, ab ea se ad Judaismum recepisset. Etsi enim parum esset
in Webhraerum literis versalus ; tamen, ut Marcionitarum libros falsi argueret, ea omnia, quas pro illis
fecerant, apud interpretes LXX ita imamutavit, ut novam dedisse interpretationem videatur. Non ita
diu postea, sub Coracalla, inventze sunt et tot alig, non auctorum quidem suorum nominibus significatse;
&ed ita namero ipso distincta , ut prseter eam, qui in Gracia, ante Alexandri tempora, fuisse dicitur,
septenariue omnes complere numerum reperiantur. De quibus quia singillatim nonnulla diximus ; su-
perest jam, ut pauea de iisdem colligamus, et dicamus uno verbo; ex tam multis interpretalionum ge-
neribus natam videri sacrorum codicum corruptelam illam, qua progressu temporis ad Luciani usque
augrtyris, Hesychiique, et Origenis tempora duravit ; cum illa aate, sicut et ista, quidvie sibi Graecae
SuperaWitionis assertores, Judzique et haeretici, assidua aliorum in alia commutatione, permisissent :
perinula etiam tempus ipsum depravasset, siculi apud Suidam (12) legimus. GCui- merbo mederi cum
eadem fere late, diversis tamen in locis, studerent superius a me Lres nominali ; id eo certe melius
οἱ facilius efficere potuerunt, quod essent omnes Hebraeorum litteris instructi. Neque iamen idem
fuisse videlur. illerun institutum ; eademque corrigendi ratio. ld enim tantum Lucianus et Hesychius
epnabi yidentur, ut collatam cum Hebreo LXX virorum editionem iis.tantum repurgarent, quas in eam
profanorum bominum bereticoruaique, et aliorum eliam, temeritate, vetustate denique, et librariorum
ignavia, irrepserant. A4 Origenes excogitatis tum primum Tetraplis, Hexaplis, Heptaplis, e& Octaplis,
ita ipter se interprejaliones omnes composuerat, ut per quatuor, per sex, per septem, perque octo
spatia, veluji columnas, distincte in unum ita aspectum caderent, ut Hebrzis primas et secundas ; (ex-
presserat epim et Hebrea suis Gracisque characteribus) interpretibus LXX, tertias; reliquis autem
4umdem, quo eas recensuimus, ordinem concederet. Quod certe non nisi magno labore, magnisque sum-
pribus effici poterat. ld autema eo &ne procurarat, ut Hebraeorum fontibus indicatis, quid ab illis differ-
rex interpretes LXX ; quid {βίος rursum czteri juvarent, omnes facilius invenirent. Sed cum non
poseepi bri isi, pertim quidem describendi difficultate, partim mole sua, et magnitudine, partim
elem iWrpensarum gravitate, nisi a paucissimis haberi : aliam et ipse virorum Septuaginta editionem
Medilatas erat; qua sola, notis quibusdam adhibitis, quid esset in llebrzo, quid non ; quid eidem ex
reliquis interpretauonibus additum, quid detractum, demonstraret. Neque vero est, quod tantorum vi-
rorum. Opera, incorrupta diu mansisse sacra volumina; aut ubique etiam receptas illorum fuisse edi-
tiones existimes. Nam praeterquam quod (auctore Hieronymo) AEgypius et Alexandria, Hesychii; qua
autew inter utramque erant Ecclesiz: Origenis isto codice utebantur ; Luciani vero, que ab Antiochia
fortasse, ubi operam istam navasse putatur, ad Constantinopolim usque fuerant : ex tribus illis rursum
- codieibus tanta mibi postea interpretationis virorum Septuaginta nata videtur corruplio, el diversilas ;
cum statim non solum ab ineptis librariis aut non fideliter addit sunt Origenis notz, aul etiam negle-
ctz : sed ab aliis etiam interpretationes ipse alie in alias, damnosius quam antea, ita commutalz et
confusa : ut inde mibi scripsisse videatur Hieronymus, sua jau memoria, in omnibus Ecclesiarum
bibliothecis vix unum atque alterum inveniri potuisse exemplar, in quo mera essel Septuaginta virorum
interpretatio, totque Scripturarum fuisse exemplaria, quod essent codices.
Quibus rationibus. mihi ipse persuadeo ;
el μὴ τὴν γνώµην ἑξαπατῶσι θεοὶ

(ut inquit Theognjs) prastantissimam illam LXX virorum Ἑλληνικὴν προφητείαν nusquam jam ex-
slare veram et integram : sed omnes Graecas editiones, sive qui typis jam mandale sunt ; sive qua in
bibliothecis adhuc latent, mistas esee; forsan alias aliis minus. Quod si quas in Vaticana Romse eet,
ut audio, Septuaginta virorum est; quod non facile crediderim. : non potuit certe nisi magna sacrorum

(12) In vocab. Λουχιανός.

— —

1813 PRAEFATIO. 1814
stediertiss injuria andit occullart. Ad singularum vero interpretationum agnitionem, si quando ali-
quz reperiamtur (Quod nou possum sperare tamen) cum multum conferant Origenis notz : de illis
etiam emniae necesse cet me hic aliquid perstringere; ct eo etiam libentius, quod ad illarum cxpli-
cationem, quibus ulilur vetus {ναί Renati Marchali exemplar, quod hic expressimus, maxime con-
feramt. Doeet igitur. Epiphanius, nonnullique alii, Origenianz editionis netas fuisse qualuor, obelum,.
asteriseum, limaiecum, et hypolimniscum. Primum quidem — veru esse, sive lineam, supra dictionis
imiium, vel orationis, ab interpretibus Septuaginta, preter llebrei eodicis auctoritatem, adjectz,
que jugulaada esset. Alterum autem, id est. asteriscum X, radiantis stella! formam, ubi aliquid ex
Hebrzis haustum [ontibus addidisset, quod esset a viris Septuaginta prztermissum. Liiniscum [7]
deinde, virgulam obelisco quidem similem, sed quis inter duo puncta jaceret : quo diversorum in-
terpretum varielas in verbis, sed sensus idem, significaretur. Hypolimniscum [X] vero, lineam cum
subjecto puncto; ut ea, quibus incumbit, diversis verbis et sententiis a pluribus explicari demon-
$iraret. Quod si jam quzras quo pacto Origenianz ist: notz cum illis conveniant, quibus in nostra
lsaim editione usi sumus, possum ego in formis ipsis, eL numero, aliquam esse discrepantiam re-
spondere ; in ro autem, quam significare debent, vel nullam, vel minimam. Priamm enim liic obelum
omuino noo agnosco: neque etiam, judicio meo, necessarius fuit ; cum procul dubio non sit h:ec Se-
piwaginta virorum inlerprelatio; sed misla quxdam alia, et iis eliam aucta de fontibus &ebraicis,
qus certo consilio (uerant a LXX viris prztermissa, et ab Origene obelo notata. Videe preterea εἰ
alia hic limniscum, et bypolimniscum forma depingi, quam sint ab Origene (si Epiplianio credimus )
delineati. Sed id ex professo magis, quam errore factum esse arbitror, cum siat ubique toto isto
libro sui similes. Cum enim in forma qui descripsil, parum esse videret, aut nihil omnino periculi;
elegantior sibi fore visus est, si hic utriusque extrema leviter in utramque partem flecteret. Sed eane
reprehensione non caret, quod hypolimuisco punctum suum non subjecit, quanquam id forsan eo
fecit, quod obelum rejiceret; qui solus pro hypolimnisco cum errore sumi poterat : eujus hie jam
periculum sublatum erat. 1n rebus autem, quas significant; si quid ego sum post longam meditatio-
Dem assecutus, possum et hoc asserere ubicunque asteriscam [X] reperias, aliquid vel ex Hebreo,
vel ex aliorum interpretationibus esse adjectum, siguificari: nbi autem limniscum [7], notari varias
aliorum interpretationes verbis quidem ipsis discrepautes, sed reipsa similes : mbi denique hypolim-
niseum [X], et verbis et sensu inter se differentes. Atque hz quidem sunt Ürigeniane not», earumque
cum nostris, id est codicis nostri collatio, et significatio.

Sequuntur jam alie hujusce nostri exemplaris proprie. Übicunque enim ad dextrum marginem οἱ 0)
reperies, nihil aliud certe, quam LXX interpretes significare velle putandum est : ubi Z', Symma-
chum, ubi 6, Theodotionem : ubi A, Aquilam : ubi denique ol I*, tres nomine carentes interpre-
taliones : quarum oinnium mira est, cum iis, que a Procopio inter explicandum sspe afferuntur, οἱ
cun Bieronymo etiam, consensio. Sunt porro et alie du:e, Il' scilicet et e. quas paucis in locis adhi-
beatur, et lis arbitror Pamphilium, Origenemque significari; quorum labore et industria fuit emenda-
tus codex, a quo ille desuinptus est, unde Grzca ista Isai» verba, variarumque interpretationum no-
tas bausimus. Cujus rei fides ul penes eos esset etiam, qui venerandum adeo exemplar non sunt in-
tuid : ejus etiam, a quo desumptum esset, testimonium exstare voluimus, quod in eo anto Isaiam, et
Ezechielem legimus. Reperies et hic etiam Origenis tomos, quotquot erant adhuc Éusebii etate su-
Perstites (15), ad margiuem notatos ; ne frustra inter varias interpretum notas adjectos putes. De TI T Π I
autem, quod ad sinistrum marginem toties expressius, quoties in Isaia Ἠύριος nomen occurrit, ni-
bil possum certe dicere aliud, quam nobis tetragrammaton nomen videri ; quod, ut ejus a cxteris
Dei nominibus aliqua exstaret differentia, litteris forsan Hebrzis ab Origene, vel alio, expressum cuin
pingere non valerent Greci sermonis illius rudes, suis illi, quantuin possent, imitari conati sunt, ne
quid et illi, quod a tantis viris notatum esset, pretermisisse viderentur. Quorum ego religionem imi-
tatus, ex magnorum virorum sententia, et ista etiam nota lectorem carere non volui. Adjeci praeter-
ea et prophetarum omnium vitas, quas cum nonnullis aliis, Eusebio adscriptas, habebat vetus Mar-
chali codex; partim quidem, ut ex (ragmento haberent ecclesiasticorum scriptorum studiosi, unde
epus ipsum, ex quo deprompta sunt, si quando in eorum manus incidat, tanquam ἀναγνωρίσει justa
probatum, parenti suo, et posteris, restituerent: partim vero, ut quz tantus auctor de prophetis an-
mOlasset, tantisper exsiarent, dum in lucem imelioribus forsan auspiciis opus ipsum prodiret in-
tegrum.

In Isai: vero versione ita me gessi, ut novam ipse non aggrederer, sed Hieronymianam de Septua-
ginta viris expressam, quantum meus pateretur codex, qui mistam certe Grecam aliam, non hujus,
aut illius certam aliquam complectitur, retinerem. Neque enim tam iniquum in mefuturum quemquam
arbitror, ut Latinam me alteram, quam idem pater ab Hebrzis edidit, et qua etiam nune Ecclesia
utitur, sumere debuisse existimet ; cui nec Greca Isaiz: verba esgent responsura, nec ipsa etiam Pio-
copii explanatio.

Quo loco et ista etiam mea claudi posset oratio, quae susceptis Patribus defuncta satis fortasse vi-

| (43) Eusck. vi, c. 25.

4815 ' PROCOPII GAZEI 1816

deatur : nisi etiam aliquid de idonea sacrorum Librorum lectione ὡξ tv προσθήκης μέρει attingere, non ο
tua tam ratio, quam hujus me moneret operis argumentum. Atque ut breviter incipiam perstringere :
afferam Pythagoreorum non minus elegantem quam veram et utilem de philosophia sententiam ; qui
eam ζωῆς εἶναι ἀνθρωπίνης κάθαρσιν xai τελειότητα voluerunt : ut hujus vite sordes ils esse purgandas
significarent, qui in ejus se disciplinam traderent, qua perfecti Deoque similes efficerentur. Quod si
una prastare potest ea, quz vere philosophia est, et Christiana dicitur ; non est certe ullis ad eam, nisi
summa cautione, beneque purgatis, quod aiunt, manibus, accedendum. Neque enim quidquam proderit
externis disciplinis, ( quae tamen et hic sunt necessariz; nec in te, quantum :ze!as tua ferre potest, de-
siderantur), excultum habere animum, qui ad eam vitiorum sordibus veniat inquinatus : cum perversa
cogitationes, ut est apud Salomonem, separent a Deo, inque animam malevolam non intret sapientia :
nec quisquam sciat sensum Domini, nisi ipse dederit sapientiam, et miserit Spiritum auum de altissimis.
Est igitur et hic opus animi non solum purgatione, sed divino etiam ad intelligendum auxilio; sicut
honus auctor indicavit ipse Jsaias, cum a Deo purgari sibi labia postulavit; et cum scientem litteras
ideo librum legere non potuisse, quod esset obsignatus, monuit. Qux: duo quoniam nulla re magis,
» votis et precibus, a Deo, quidat omuibus aflluenter, possunt impetrari; perge obsecro, Francisce, cum tibi
nec ingenium, nec cztera ad istam laudem desint adjumenta; imitare et hic majores tuos, e quibus
Phoenix ille Picus (a quo maternum genus tibi est) plura se precibus, quam studiorum assiduitate
(qua maxime tamen usus esse narratur; caque bic etiam opus est) didicisse affirmavit. Recordare
vero et patrui tui, viri maximi, ad quem educationis tuz laus prx:cipue pertinet, preclare de re ista
sententiz; qui saepe nobiscum de te colloquens, cum theologiz studia ingredi, αἴῆιιο aniplecti vidisset ;
te per nos, ut divi Bernardi lectionem, qua ipse delectatur, illis szepe intercalares, ideo moneri voluit;
ut, quia vir sanctissimus in suis scriptis θεοδίδαχτος, id est. divina potius, quam humana opeeruditus,
apparet ; neque id ulli sine pura et assidua numiuis invocatione conlingat ; tam pii et eruditi patris
familiaritas in similium studiorum admirationem et amorem animum tuum pertraheret. Praeclara certe
inajorum tuorum, domique nata exempla, et monita; quae ipse sanctissima et verissima exsistere sape
alias ante expertus, in hoc opere certe sensi apertissime. Cum enim Graci hujus mei exemplaris inulta
essent difficillima, multz:quelacung, multe etiam depravate leetiones; nec humana ratione iis me
possem expedire : poetas in tragoediis imitatus, ubi ad numinis auxilium, tanquam re desperata, confu-
gissem ; sensi ego ipsum mihi velut e machina, quod illi dicunt, persspe affuisse ; eaque me postea
afferre, quz essent θεόπεµπτα magis, quam ex ingenio meo allata, et a me excogitata. Nec dubito sane,
quin idem sit sensus animi tui, eademque szpeexpertus sis ; qui jam diu studiis gravioribus incumbas ;
in quibus tantum doctrinz el eruditionis specimen pra-buisti, ul, quoniam aetatem tuam superaret, ad
praeclaras ingenii tui dotes, numen eliam accessisse propitium omnes judicarent. Quo fit, ut non ego
ista tibi, tanquam illis indigeres, addidisse; quibus magis, quam nos, abundas, existimari velim : sed
potius, ut hoc loco, quid ipse desacrarum Litterarum lectione sentirem, qui te ad obscurissimam illa-
rum partem, prophetas scilicet, deducerem, minime pr:etermitterem : tibique adeo et tuis, et mihi etiam,
si juste id possum, tantarum in te surgentium virtutum nomine gratularer, qua te majorum tuorum
laudes vel z&quaturuin, vel etiam superaturum, si pergis, polliceantur. Macte igitur virtute, Francisce,
perge, perge, inquam ; et cave diligenter ne in hac mundi senecta, zvoque labascente, quo jam vulgo
exstincta virtus, in przclaris aliquibus ingeniis relucet adbuc, in te autem splendescit maxime, ztalis
hujus illecebris, quz bonis omnjbus insidiantur, vinci te palmaque ista spoliari patiaris (14).
Bononie, Id. Octob. M. D. LXXIX.

(14) Veterum septem interpretationum differen- — editione omittendas curavimus, quia illas jam edi-
tias cum suis notis ab Origene desumptas quas — dimus inter Opera Origenis, hujus Patrologie
Curteriu& modo fusius explicavit, in hac nostra — tom. XVI. Epir.

1817

COMMENTARU IN ISAIAM.

1318

ΠΡΟΚΟΠΙΟΥ ΓΑΖΛΙΟΥ

XPIZTIANOY ΣΟΦΙΣΤΟΥ

ΕΠΙΤΟΜΗ ΤΩΝ EIE

ΤΟΝ

ΠΡΟΦΗΤΗΝ

HXAIAN

KATABEBAHMENQON ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΕΞΗΓΗΣΕΩΝ.

PROCOPII GAZ/EI

SOPHIST.E CHRISTIANI

IN ISAIAM PROPHETAM

COMMENTATIONUM VARIARUM EPITOME.

JO. CURTERIO INTERPBETE. ?

Προφήτης 6 προφάσχων fj τὸ µέλλον, ἡ τὰ παρ- Α 1 Propheta est, qui res futuras, aut presentes

όντα λανθάνοντα, ὡς ὁ Παῦλός φησιν’ « Ἐὰν δὲ 'προ-
φη-εύητε, εἰσέλθῃ δέ τις ἄπιστος, f] ἰδιώτης, τὰ
χρυπτὰ τῆς χαρδίας αὐτοῦ φανερὰ Υίνεται. » Καὶ
Ἐλισαῖος. «Οὐχὶ ἡ καρδία µου, φησὶν, ἑπορεύετο
μετὰ σοῦ, ἠνίχα ἀνέστρεφεν ὁ ἀνῆρ μετὰ τοῦ ἅρμα-
τος αὐτοῦ εἰς συνάντησίν σοι; » "Opi δὲ ὁ προφήτης
τὸ ἡγεμονικὸν, ὡς ἐν ὀνείροις ὕπαρ τυπούµενος"
À ὡς ἂν τις ἴδοι γραφὴν ἐπὶ πίναχος ἀγαθῶν, 1

: πῶν ἑναντίων πραγμάτων. Οὐ κατὰ ἔχστασιν δια--

volac, ix τινες ἔφασαν, τοῦ ἀνθρωπίνου vo) χαλυ-
πτοµένου παρὰ τοῦ πνεύματος, ὃ δὴ θείας ἐπιδημίας
ἀνάξιον, ἔχφρονα ποιεῖν χαὶ μανίας ἐγγὺς τὸν θεὸν
αὐτόν. Τελειωτιχὸν γὰρ τὸ θεῖον ofc ἂν ἑγγένηται,
ἀλλ’ οὗ τῶν φυσιχῶν ἀποστερητιχὸν λογισμῶν. Οὐ-
δὶ γὰρ εἰχὸς τὺν ὠφελοῦντα λόγον τοὺς ἄλλους,
ἑαυτὸν ἀγνοεῖν, xal τῆς Ex τῶν λόγων ὠφελείας Ex-
πεκτωχέναι. Πῶς δὲ τὸ πνεῦμα τῆς σοφίας ἄγνοιαν
πληροί; φῶς γὰρ τύφλωσιν οὐ ποιεῖ: chv δὲ δύνα-
βιν προκαλεῖται τὴν ὁρατιχὴν εἰς ἑνέργειαν, ὡς xal
θεοῦ * νοῦν χαθαρὸν εἰς ἑποπτείαν πνευµατιχἠν. Πο-
γηρᾶς δὲ xal µόνης δυνάµεως, ἔχστασιν ἐμποιεῖν ἐπὶ
τῇ τῶν δεξαµένων ἐπιθουλῇ. Πῶς δὲ σοφὸς ὧν ὁ
Απόστολος οὐκ ἔχει παρακολουθεῖν οἷς ἐρεῖ; « Σοφὸς
Ἱὰρ, φησὶν, νοῄσει τὰ ἀπὺ τοῦ ἱδίου στόματος; ἐπὶ
δὲ χειλέων φέρει ἐπιγνωμοσύνην.» Πῶς οὖν,ε Ἐξέστη
Ἰσαὰκ, φησὶν, ἐπὶ τῇ εἰσόδῳ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ; » Καὶ
ὁ µέχας Δαδὶδ, ε Ῥγὼ δὲ εἶπον ἐν τῇ ἑχστάσει

occultas praedicit, uti Paulus ait : ' « Si prephetetis ,

intret autem quis infidelis, aut idiota , occulta

cordis ipsius manifesta fiunt.» Et Eliseus : « Non-
ne cor meum, inquit, tecum ambulabat, quando
reversus est vir cum curru suo in occursum tibi *?»
Videt autem propheta, principe animi parte tam-
quam per somnium reapse informata, aut tanquain
qui in tabula rerum bonarum, vel malarum, pi-
cturam intuetur : non vi stupefacta intelligendi , ut
quidam asserunt ; quasi velo mens humana per

Spiritum obducatur. Quod sane divino accessu in-

dignum est, Deum ipsum amentem, et furoris
affinem facere. Solet enim quibus illabitur, natu-
rales animi sensus non auferre, sed per(icere. Ne-
que profecto consentaneum est rationem, qui
prosit aliis , seipsam ignorare, et sermonis utili-
tate privari. Quomodo vero sapienti:e spiritus igno-
rationem operetur ? Nequaquam enim cecitatem
parit lux, imo cernendi vim ad actum provocat, |-
ut Deus etiam mentem sinceram ad rerum spiri-
tualium contemplationem. Sed solius est male
potestatis, 3 in eoruin fraudem a quibus aduit-
titur, menti &&uporem inducere. Qui vero sapiens
Apostolus ea, quz? dicit non intelligat? « Sapiens
enim, scribit, intelliget qux loquitur, in aliis
autem gestat sapientiam *. » Quid ergo in filii sui
ingressu obstupuisse Isaacum legunus *? Et apud

' I Cor. xiv,24,95. * iV Reg. v, 26. 3 Prov. xxix. 19. * Gen. xxvi, 25.
VARUE LECTIONES.

à 3p. θεός.

1319

ΡΠΟΟΟΡΙ GAZEI —— .

1820

magnum Davidem: « Ego dixi in excessu meo?* » Α µου,» ᾽Αλλὰ τὴν ἔχπλησιν οὕτω χαλεῖ, ώς τὸ,

Nimirum consternationem ila vocat. Cujuswodi
' est illud : « Commotum est colum, et terra in-
horruit. * » Est et prophetia per somnia, quibus
Jasephus in Egypto *, et Daniel ia. Babylone 5 ,
futura predixerunt. Nec mirum si Pharao , et
Nabuchodonosor visiones viderint. Par fuit enim
eos, qui aliis praerant in mundanarum rerum
sta;u lutura prespicere, ut populi in eis con&üde-
rent. lno et Balaam *, et Caiphas !', qus» fu-
lura essent, previderunt ; ambo quibus prze-
rant habentes ; hie quidem tanquam summus
pontifex, ille vero tanquam hariolus. llic itaque dis-
pensatio, nou pura mens elucescit, Soleut ergo
prophet: nunc ea qui vident, aperte iia elo-
qui, ut. nulla posthac opus sit ioLerpretatione,
Quale est et illud : « Quo inihi multitudinem vi-
ctimaruim vestrarum, ait Doininus? Plenus eum *5, »
el que deinceps. Nuac etiam per symbola,
ut in somniis Josephi e£ Pharaonis, cum illc qui-
dem per spicas, quse sibi, qux» fratribus essent
eventura, cerneret, hic autem futura tempora.
Cujus generis est et illud: «Vinea facta est dilectos
in cornu, in loco pingui !* , » el qux deinceps.
Quin et Daniel in agrestium animalium formis
imperiorum vices vidit !*. Quzdau przeterea com-
plexim dieuntur ; eorumque alia ad literam , alia
ad sensum referuntur. Sicut cum Salvator ait :
« Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses
Sunt , et messis venit? !* » Hxc quidem sunt ad
litteram sumenda. At qua sequunlur, sensum re-
spiciunt : « Elevate oculoa vestros et videle re-
giones, quia albze sunt jam ad messem '*. » Tale
est et apud Isaiam illud: « Pro eo quod abjecit

populus iste aquas Siloe, que vadunt cum silen-.

tio !*, » et quae postea. In his enim, Siloe, et qui
rapidus dicitur fluvius, tropicum babent intelle-
ctum, 3 Ad litteram autem sumitur: Populus
volens Raasin, qui rex est Damasci, et filium Ro-
melia Samarie imperantem. Solet enim divina
Scriptura que ad conmmunem omnium utilitatem
data est, rudioribus aut etiam segnioribus faci-
lem sensum protendere: perfectioribus autem et
diligentioribus , in quz mentis aciem exacuaut ,

ε Ἐξέστη ὁ οὐρανὸς, καὶ ἡ γη ἔφριξεν.» "στι xat
δι) ὀνεέρων προφητεία, δι ὧν Ἰωσὴφ àv Αἰγύπτῳ,
xai Δανιηλ ἐν Βαθυλῶνι προαγορεύει τὰ μέλλοντα.
Καὶ θαυμαστὸὺν οὐδὲν, εἰ apa xal ὁ Ναθουχοδο-
νόσυρ ἑωράχασιν. Περὶ κοσμικῶν γὰρ καταστάσεων
τοὺς χρατούντας προθλέπειν ἐχρῆν, ἵνα πιστεύωνται.
Καὶ Βαλαὰμ δὲ, χαὶ Καϊάφας προέβλεπον ἔχοντες
τοὺς πειθοµένους " ὁ μὲν, ὡς ἀρχιερεὺς, ὁ δὲ, ὡς
µάντις. Οἰχονομία τοίνυν Ἔνταῦθα, o) νοῦς καθαρὸς
ἑλλαμπόμενος. Ποτὲ μὲν οὖν οἱ προφῆται σαφῶ;
λέγουσι τὰ δηλυύµενα, ὡς uh προσδεῖσθαί τινος αὖ-
τοῖς ἑρμηνείας * ὡς τὸ, « Τί µοι πλῆθος τῶν θυσιῶν
ὑμῶν; ἈΑέγει Κύριος, πλήρης εἰμὶ, » xal τὰ ἑξῃς.
Ποτὲ δὲ διὰ συµθόλων ' ὡς ἐπὶ τῶν ὀνείρων τοῦ
Ἰωσὴφ xaX τοῦ Φαραώ, δι) ἁσταχύων ἱδόντων' τοῦ
μὲν, τὰ χαθ᾽ ἑαυτὸν, xal τοὺς ἀδελφούς * τοῦ δὲ, τοὺς
ἑπιόντας χαιρούς' ὡς xal τὸ, « ᾽Αμπελὼν ἐγενήθη
τῷ ἠγαπημένῳ Ev. κέρατι, ἓν τόπῳ πίονι, » χαὶ τὰ
ἑξῆς. Καὶ Δανι]λ δὲ τὰς Βασιλείας ἐν ἀχρείων ζώων
ἴδεν μορφαῖς. Τινὰ δὲ xal συμπεπλεγμένως λέγεται’
τῶν μὲν πρὸς λέξιν, τῶν δὲ πρὸς διάνοιαν εἰρημένων'
ὡς τὸ παρὰ τῷ Σωτῆρι’ «Οὐχ ὑμεῖς λέγετε ὅτι
ἔτι τετρἀµηνός ἔστιν, καὶ ὁ θερισμὸς ἔρχεται; »
Τοῦτο πρὸς λέξιν. Τὸ δὲ πρὸς διάνοιαν, « Ἐπάρεστε b
τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, xal [bere τὰς χώρας, ὅτι
λευχαί slow πρὸς θερισμὸν ἤδη. » Τοιοῦτον xai €
Ἡσαῖᾳ τὸ, « Διὰ τὸ μὴ βούλεσθαι τὸν λαὸν τοῦτον
τὸ ὕδωρ τοῦ Σιλωὰμ, τὸ πορευόµενον ἠσυχη, » καὶ

Ὁ τὰ ἑξῆς, "Ev τούτοις γὰρ ὁ μὲν Σιλωὰμ, xa ὁ λεγό-

µενος ἰσχυρὸς ποταμὸς, τροπιχκῶς εἴρηνται. Πρὸς
δὲ λέξιν' Ὁ Abe ὁ βουλόμενος τὸν 'Ῥάασιν, ὃς ἣν.
βασιλεὺς Δαμασκοῦ, xat τὸν υἱὸν Ῥωμελίου τῆς Σὰ-
µαρείας βασιλεύοντα. Ἡ γὰρθεία Γραφὴ τῆς ἁπάν-
των ὠφελείας γινοµένη, χαὶ τοῖς ἁπλουστέροις, f)
xai ῥᾳθυμοτέροις πρόχειρον προτείνει διάνοιαν, xal
τοῖς σπουδαιοτέροις νοῦ γυµνασίαν διὰ τῶν ἔπιχε-
χρυµµένων χαρίζεται, Καὶ πᾶσαν δὲ τὴν ἀνθρω-
πίνην ἔσθ᾽ ὅτε διαχόσµησιν οὕτω διέπει θεός. "H τε
γὰρ τῶν ἀναγκαίων ἔνδεια γυµνάζει τὸν νοῦν, αἴ τε
δὴ περιστάσεις xal πᾶσαι συμπτώσεις. Τοιαύτη δὲ xat
τῶν Γραφῶν ἡ ἀσάφεια, ἵνα τούτοις ἑνασχολούμενος
τῶν χειρόνων ἀφέλχηται. Καὶ ὅτι τὰ πόνου χτηθέντα,
ἀγαπητά τε χαὶ τίμια. Καὶ fj φύσις 65 τοὺς ὀνείρους

abstrusiora largiri. Ad hunc quoque modum quid- D διὰ τοῦτο δείκνυσιν ἀσαφεῖς, θεοῦ γυµνάζοντος τὴν

quid est in hominum vita ordinationisut plurimum
Deus moderatur, et regit. Mentem autem exercet
rerum necessariarum penuria, ipsique adeo, quot-
quot imminent, casus adversi. Eo vero spectat ista
Scripturarum diflicultas, vt dum illis opera na-
vatura deterioribus avocemur. Preterea diligimus
magis, et ja pretio habemus qug nobis ipsi labore
comparayimus. Quin et soinnia nobis ideo profert
obscura natura, ezercente vim intelligendi Deo;

5 Psal.cxv, 11. * Isa. xii, 10.

' Gen. τη, 15 sqq.

διάνοιαν, ὡς ἔσθ᾽ ὅτε δεῖσθαι θείον χαρίσµατος πρὺς
διάχρισιν, τῶν ἡμετέρων ὀννοιῶν οὐκ ἀρχουσῶν της
ἀληθείας πρὸς θήραν. Διὸ 4 ταῦτα κρἰνουσιν Ἰωσήφ
τε xat Δανιηλ. "Άμα δὲ xal διὰ τῆς συνεχοῦς µε-
λέτης ἐντυποῦται τὰ θεῖα λόγια τῇ duyfi, καὶ σε-
µνότερα καθίσταται. Aet γὰρ τὸν πάντα βίον μαθεῖν

καὶ. γνώσει χαὶ πράξει. Ὡς ὁ Μωῦσῆς ἐπ᾽ ἔτη τεσ-
σαράκοντα τὴν τῶν Αἰγυπτίων σοφίαν μαθὼν, προ-
φάσει τῆς ποιμενιχῆς εἰς τὰς ἑρήμους Lov, τῇ θεω-

* Dan. n, iv, vin, * Num, xxiv2seqq.. !* Joan.
εν Joan. 1v, 595. "ibid. | [sa. vin, 6

xi,90. '!Isa. 1, 141. 3*4sa. v, 1. ? Dan. vit, 4 seqq.
VAHLE LECTIONES.
b yp. Ἑπάρατε. € .te(z. map. 4 jf. Διά.

r4

1331

COMMENTARII IN ISAIAM.

1822

pig τῶν ὄντων ἑσχόλαζεν, xal ut, βουληθεὶς πρλς A ut quoties ad veritalis indagationem nostra non

ἐπιμέλειαν ἀνθρώπων ἐκπέμπεται, μηδὲ τότε μόνη
τῇ πράςει προσχείµενος, ἑπανιὼν δὲ πρὸς ἑποπτείαν
πολλάχις, ὅτε xal πρὸς τὴν µοσχοπχοιίαν ἑτράποντο.
Τοιοῦτος "Hilag τῶν ἀνθρωπίνων ἁποδιδράσκων τὸν
ὄχλον. El τοίνυν τοῖς ἁγίοις πόνῳ προσεγίνετο τῆς
ἀληθείας ἡ χτῆσις, xal μετὰ µυρίας ἀναχωρήσεις
Ἠλίας ἠξίωτο τοῦ 0:00, πῶς εἰχὸς ἡμᾶς ἁχονιτὶ
xaX ποσὶν ἀνίπτοις ἑμδατεύειν τοῖς χρείττοσι; Asi
δὲ τὰς χο.νὰς xai ἀξιολόγους αἰτίας ο ἔχει, περὶ
θεού tai; λέξεσιν ἐντυγχάνοντας. ΔΑνθρώποις yàp
οὖσιν ἀνθρωπίνως ἡ Γραφὴ διαλέγεται. Ὥστε xàv
ὀργικόμενον, 1) λυπούμενον, f] µεταμελόμενον λέγῃ
*)y θεὺν ἡ Γραφὴ, ζητεῖν προσήχει τὸ τῆς λέξεως
βούλτμα ταῖς περὶ Θεοῦ προσηκούσαις Lvvolatq
ἁρμόττον. Tov δὲ προφητειῶν, ἐπειδὴ περὶ µελλόν-
των εἶσὶν, οἱ ἆ πὸ τῶν βασιλέων προγράφονται χρόνοι.
Ἐπεὶ περὶ ἑτέρους f ἣν dj τότε χατάστασις τῶν παρ᾽
Ἰουδαῖοις πραγμάτων, Ίμελλεν δὲ τὰ μηδὲ πρὸς
νοῦν ἑλθόντα μαχροῖς Όστερον χρόνοις γενήσεσθαι '
ὡς ἂν γνωσθῇ πρὸ πόσου χρόνου ῥηθέντα μετὰ πό-
σον ἀπήντηχεν. Καὶ ὅτι, Ὅτε πεπλεόναχεν fj ἀσθέ-
γεια, ὑπερεπερίσσευσεν dj δύναμις. Σχεδὸν γὰρ οἱ
«εἶστοι σννέδραµον ἀλλήλοις χατὰ τὸν χρόνον.
Ὡστὲ iv ἡμέραις Ὀσίου, χαὶ ἓν ἡμέραις Ἱεροθοάμ.
Μιχαίας ὃν ἡμέραις Ἰωὰθ χαὶ "Ayá,. Σοφονίας iv
ἡμέραις Ἰωσίου νἱοῦ ᾽Αμώς. Πρόχεινται δὲ νῦν βασι-
At, Ὀνίας, Ἰωὰς 6, ᾽Αχὰξ, Ἐζεχίας ' καὶ δείχνυσιν
cox ἐφ᾽ ἑνὸς µόνου βασιλέως, ὁπὶ δὲ τῶν τεσσάρων,
ἑωραχέναι τὰ χατὰ τῆς Ἰουδαίας xal «rc 'lspouca-
λὴμ θεσπιζόµενα. Εὔροις γὰρ ἂν αὐτὸν ἐφ᾽ ἑχάστης
βασιλείας τοὺς Ἰουδαίους ἑλέγχοντα, προλἐγοντά τε
*à χατ᾽ αὐτῶν μετὰ χρόνους χείµενα, μέχρι τέλους
ες Βίόλου, ὡς εἶναι τὴν πᾶσαν ὑπόθεσιν, ὥς φησι,
κατὰ τῆς Ιουδαίας xal τῆς Ἱερουσα.]ὴμ ópacw,
fiv ὡς ἐν χατόπτρῳ παρέδειξεν Δὐτῷ τὸ Πνεῦμα τὸ
ἄγιο. Ἱουδαίαν δὲ τὸ Ἰουδαίων ἔθνος ἐνταῦθα δη-
Aot, ἢ τὴν χώραν αὐτήν. Ἱερουσα.]ἡμ δὲ τὴν πόλιν,
j| τὴν iv αὐ-ῇ τότε χατὰ τὸν νόμον λατρείαν' ὧν
τὴν χαθαίρεσιν, xal τὴν χαινἣν τοῦ Χριστοῦ πολι-
τείαν προέδειξεν. ᾽Απιλάθησαν γὰρ Ἰουδαῖοι διὰ τὸ
ταῖς συνεχέἑσιν ἀπειθεῖν πρυτροπαῖς * ἐχλέθη δὲ τὰ
ἔθνη τῆς τῶν εἰδώλων πλάνης παυσάµενα. Μέλλων
δὲ ὁράσεις xaz' Αἰγύπτου, xaX Δαμασχοῦ, xal Da6v-
λῶνος εἰπεῖν, xai πλείστων ἄλλων µεμνῆσθαι, ταῦτα
μὲν iv δευτέρῳ πάντα πεποίηται. "Ex δὲ τῶν ἀφιε-
Γωμένων θεῷ τὴν ἀρχὴν ἐποιῄσατο, χατὰ τὸ εἰρη-
μένον ε Απὺὸ τῶν ἁγίων µου ἄρξασθε. » Kal,
€ Δυνατοὶ δυνατῶς ἑτασθήσονται. » Καὶ, « Οἷς τὸ
πολὺ δέδοται, τὸ πολὺ ἀπαιτηθήσονται. » Πλείστας
γὰρ ix Θεοῦ λαθόντες εὐεργεσίας, ἀνάξιοι τούτων
ἐγένοντο. Καὶ σφοδρῶς ἐπιφέρεται ἄρχονσί τε xal
ἐπομένοις, παραστήµατι 0slp παντὺς κινδύνου xal
δέους ὑπερορῶν. Mía μὲν οὖν ἡ βίρλος. Εἴρηται δὲ

B coufectionem. animum.

sulfliciunt medilationes , divina sciamus ad judi-
candum opue esse gratia. Hac explicandi via iv-
cedunt Josephus οἱ Daniel. Ad bxc aesidua medi.
tandi diligentia divina oracula mentibus nostris
imprimuntur , et venerabiliora redduntur. Decet
enim perpeluo vit:e cursu non cogbilionis modo,
sed aclionis s£udio nos exerceri: mom secus ας
Moses !', qui quadraginta annos in AEgyptiorum
disciplinis versatus, simulato gregis pascendi stu-
dio, in solitudines secessit, jm quibus rerum com-
templationi vacaret, uude ad hominum cursu
advocatur invitus, ne tum qu'dem tamen δοἳ ac-
tioni deditus, sed sape ad contemplationem rever-
$us, eoque potissimum tempore, quo ad vituli
adjecerant Israelite !*,
Talis fuit et Elias, qui solitudine delecta-
tus hominum turbas solebat effugere !*. Ergo si
sanctis viris labore comparatur veritatis posses-
sio, sique non nisi post infinitas solitudinum
peragrationes, Deo dignus est habitus Elias *? : qui
justum putabitur , sine sudore et pulvere, illotis-
que pedibus, ad prestantiora aggredi ? Decet vero
communibus , et idoneis rationibus eos reliueri
qui scriptis de Deo incumbunt ; cum mortales bu-
mano more alloquatur Scriptura, & laque si ira-
tum, si dolentem, sique peenitentem dical Deum,
orationis sensug is 6 inquirendus, qui recte et
legitirng de Deo notioni pon adversetur. Verum
quia de futuris exeistunt prophetiz, temporum se-
ries ab ipsis regibus prenotatur : quoniam penes
eos tuu) rerum Judaicarum status versabatur,
eranique ea qui: nondum veneranL in mentem,
longo postea tempore eventura: ul quam longo
ante predicte sint tempore, quam impletz, intel-
ligatur. Ad hec, quoniam, Cum abundavit infirmi-
tas, superabundavit et virtus. Fere enim multi
inter se tempore concurrunt. Vixit Oseas tempo-
ribus Oziz, οἱ Jeroboam ; Michaas, Joab et Achaz,

- Sophonias, Joziz, filii Amos. Proponuntur vero

nobis Ozias, Joatham, Achaz, et Ezechias reges,
doceturque non unius regis temporibus, sed qua-
tuor, ea prophet visa esse, quis adversus Ju-
dzam et Jerusalem vaticinatur. Reperias autem ij^

p sum per regna singula Judzos iuscectantem, οἱ qu:

jllis postea eventura essent ad usque librum ul-
tiinum ita predicentem, ut. facile appareat uuiver-
sum esse argumenium , sicut ipse ait , Adversus
Judeam et Jerusalem visionem ; qu sit ei , lan-
quam in speculo, a Spiritu saucto demonstrata,
Judgam autem bic , Judzeorum gentem aut . regi-
onem, intelligit; Jerusalem vero urbem — ipsam,
aut cultum qui in ipsa ex legis instituto lunc
vigebat : quorum excidjum, recentisque per Chri-

57 Act, vui, 29. ** Exod xxxu, 1 seqq. '* Ill Reg.xvu, 1 seqq. **. Hl Weg. xix, 6 seqq.
VARLE LECTIONES.

« [g. Tp. ἑννοίας. — ! pp. ἐχείνους. 6 yp. Ἰωάθαμ.

1823 PROCOPII CAZJEI 1821
stum regni institutionem predixit. Abacti namque A χατὰ µέρος ἐν διαφόροις xaX μαχροῖς χαιρῶν δια-
ideo sunt Judzi , quod crebro ad frugem provo- στήµασι. Καὶ δυσχερὲς τοῖς λόγοις ἑφαρμόσαι τοὺς
cati , monitis non paruerunt: vocal: autem gen- — ypvoo;, xal ταῖς χατὰ βασιλείαν πράξεσιν ἆποδι-
tes , quod ab idolorum errore cessarunt. Visiones δόναι τὴν πολιτείαν. "Eq! ὅλοις γοῦν ἔτεσιν ὁ τῶν προ-
autem contra /Egyptum; contra Damascum, contra µκχειµένων βασιλέων ἁπαρτίζεται χρόνος πεντήκοντα, -
Babylonem narrare, plurimarumque aliarum rerum — (p περιέχλεισε τὴν προφητεία» ὁ λόγος. Φασὶ δὲ, ὡς
meminisse cum statuisset, e secundo loco expe- τοῦ προφήτου τοὺς παρὰ τοῦ θεοῦ λόγους κηρύτ-
dit omnia sumpto ab iis , qui Deo consecrati sunt Άτοντος παρῆσάν τινες οἱ λεγόμενοι ὑπομνηματο-
initio; juxta illud : « A sanctis meis incipite *!.» γράφοι τὰ λεγόμενα σημειούμενοι, Év xe τῷ οἴχῳ τοῦ
Et : « Potentes .potenter arguentur **. » ltem : « Qui-— θεοῦ, xal &v ταῖς πύλαις. "Exst γὰρ τοὺς λόγους
bus multum datum est, multum exigetur ab eis **.» ἍΛἐποιοῦντο, διὰ τὰ ἐπεισιόντα πλήθη. Μετὰ γοῦν τὴν
Cum enim multa in illos Deus contulisset: benefl- . διῄγησιν τοῦ προφήτου, τὰ λεχθέντα συνέταττον.
cia , illis sese indignos przstitere. Insurgit autem vehementer in duces, et subditos, fiducia in Deum
adversus omne periculum, et B metum fretus, Ünicus porro quidem liber est; sed singillatim
multa , variisque et magnis locorum, temporumque distincta intervallis, recenset : nec facile est cum
verbis tempora componere , rebusque alio atque alio rege gestis, statum urbis assignare. In summam
tamen si dictorum regum tempora colligas, quinquaginta consurgent anní ; quos prophetze complexa est
oratio. Feruntur vero cum, divino agente impetu, ad populum concionaretur propheta, ei adfuisse
aliqui ( hos a commentariis vocant ) qui verba ejus in templo portisque civitatis , ubi propter ingre-
dientes turbas sermonem habebant, notis exciperent; qua postea, cessante propheta, in unum

colligebant.
CAPUT PRIMUM.

Vers. 1. Vísio, quam vidit [saias. fílius Amos ,
quam vidil contra Judeam, et conira Jerusálem, in
regno Oaie, et Joatham, et. Achaz, et. Esechig ; qui
regnarunt in Judaa. |

Sensuum, omnium ad veritatis indagationem
certissimus est visus. Neque enim similiter audi-
lus, el visus , que jucunda aut formidabilia sunt,
percipiunt. Unde fit, ut rerum verarum contem-
platio, propter evidentem earum fidem, visio no-
minetur. Obid et videns propheta, et qua ante
sunt, prospiciens, dicebatur ; sicut Amos, et Sa-
muel » tum quod futurarum rerum notitiam ὃς
beret ; tum quod divinz voluntatis nutum contem-

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ.

α’. Ὅρασις, ἣν εἶδεν Ἡσαΐας υἱὸς Ἁμὼς, flv
εἶδε κατὰ τῆς Ἰουδαίας xal κατὰ ᾿Ἱερουσαλὴμ,
àv βασιλείᾳ "Oliov, καὶ Ἰωαθὰμ, καὶ ᾿Αχαζ,
xal ἘΕζεχίου, o! ἐθασίλευσαν τῆς Ιουδαίας.

᾽Αχριθεστέρα τῶν αἰσθήσεων ὅρασις πρὸς την .
τῆς ἀληθείας χατάἀληψιν. Οὐχ ὁμοίως γὰρ ἀχοῇ τε
xaX ὅρασις, φοθερῶν, f) τῶν ἡδέων ἀντιλαμθάνον-
ται. Δι ὅπερ τῶν ἀληθῶν ἡ θεωρία, διὰ τὸ ἑναργὲς
xal ἀναμφίθολον, ὅρασις προσηγόρευται. Δι ὃ xai
ὁρῶν ὁ προφήτης ἑλέγετο, xal ἔμπροσθεν βλέπων,
ὡς ᾽Αμώς τε χαὶ Σαμουήλ’ τὸ μὲν, ὡς τὸ µέλλον
ὁρῶν' τὸ δὲ, ὡς θεωρητικὸς τοῦ θείου βουλήµατος.
"Est δὲ ἡμέτερον μὲν, τὸ πρὸς τὸ βλέπειν χαθαἰρο-

plaretur. Est vero nostrarum partium ut ad viden- C σθαι θεοῦ δὲ, καταυγᾶσαι τὸν νοῦν τῶν ἀποῤῥήτων

dum nos ipsi purgemus : Dei autem, ut ad rerum
jneffabilium revelationem mentem nostram illu-
Siret. Quod autem Visionis vocabulum initio po-
Suit, libri argumentum indicavit. Neque enim quam

audiendo excepit, sed quam menti impressam

habet, sententiam denuntiat. Est ergo ad eorum
explicationem, que videntur, opus oratione : ista-
que tum Deus G informat, cum eorum, qui di-
gni sunt, mentem attingit. Paternam vero prophe-
tiam indicans, et patrem suum addit. Dupliciter
item Videndi verbum sumitur partim quidem, ut

Visionis notetur communio : partim autem, ut.

speciei statuatur. differentia. Praeterea sermonem
facit visibilem, juxta quod in Exodo scribitur ;

« Cunctus autem populus videbat voces *** » Cz- D

terum, prophetarum alii quidem Visionis, alii au-
tem Verbi vocabulum suarum vaticinationum exor-
diis przefixere. Visionem quidem Abdias ; Verbum

3!Ezech.mx, 6. ?* Sap. vi, 7,

bdo. Ναουμ, λῤδαχούμ.

35 Luc, xu, 48

VARLE LECTIONES.

πρὸς ἀποχάλυψιν. "Opactr ob προτάξας, λόγων Ex-
αγγελίαν ἐπήγαγεν. Οὐ γὰρ δι ἀχοῖς ἐδέξατο, τῷ
δὲ vip τυπωθεῖσαν ἑξαγγέλλει διάνοιαν. ΑΛόγων μὲν
οὖν χρεία τῶν ἑωραμένων πρὸς δἠλωσιν. Ταῦτα δὲ
θεὺς ἐντυποῖ τοῦ ἡγεμονιγοῦ τῶν ἀξίων ἁπτόμενος.
Πατρικὴν δὲ τὴν προφητείαν δειχνὺν, xal τὸν πα-
τέρα προσέθηχεν. Διττὸν δὲ τὸ εἶδεν * τὸ μὲν, ἵνα
δείξῃ τὸ χοινὸν τῆς ὁράσεως' τὸ bb, τοῦ ἴδιχου ,
παραστατικόν. Λόγους δὲ δείχνυσιν ὁρατοὺς, xa:à

τὸ Ey Ἐξόδῳ' « Kol πᾶς ὁ λαὸς ἑώρα τὴν φωνὴν.» 2
Τῶν δὲ ἄλλὼν προφητῶν, οἱ μὲν ὅρασυ”, ol 65 Aóyov
τῆς προφητείας προέταξαν. "Opactr μὲν, ᾽Αόδιοῦ ,
Ναοὺμ bh, ᾽Αῄόακούμ" Λόγον δὲ, Ὠστὲ, Apoc, Μι-
χαίας, Ἰωνᾶς, Σοφονίας, ᾽Αγγαῖος, Ζαχαρίας. Ὁ
Μαλαχίας δὲ, « Λῆμμα λόχου Κυρίου, » φησί. Καὶ ὁ
Δαοὺμ, « Λῆμμα Νινενῆ. » Καὶ ᾿Αθδακοὺμ, «Τὸ
λῆμμα ὃ εἶδεν ᾿Αθδαχούμ'-» δηλοῦντες, ὅτι οὐχ
ἀφ' ἑαυτῶν ἔχουσι τῆς προφητείας τὴν δύναμιν, ὡς

55’ Exod. xx, 18.

- -. -

1825

COMMENTARII IN ISAIAM.

1826

τὸ .Ίῆμμα ἴσον εἶναι τὸ i δόµα παρὰ θεοῦ΄ τὸ δὲ, A vero, Oseas, Amos, Michzas, Jonas, Sophonias,

ε Ἐν χειρὶ Αγγαίου, » ταὺτὸν τῷ λήμματι δύνα-
ται.» 'O piv οὖν 'Ησαΐας προτάξας τὴν ὅρασι,
τοὺς λόγους ἐπήνεγχεν ὁ δὲ ᾽Αμὼς λόγους προ-
«άξας, τὸ, «Οὓς ἴδεν ἐπήγαγεν * » χαὶ ol μὲν χρό-
νους δρίζουσιν, οἱ δὲ ἀχρβόνως συνἐγραψαν. Καὶ οἱ
μὲν τοῦ Υένους βασιλέας προέχραψαν’ ol δὲ τῶν
Ἡαρβάρων ἴόως, διὰ «b τότε χρατεῖν ὡς ἐπισημο:
τέρους ἄρχοντας. Καὶ τοὺς ἑαυτῶν πατέρας οἱ μὲν
ἐνέθγκαν, ol δὲ παρέλιπον. Καὶ τάχα φαμὶν, οἱ μὲν
ἐξ ἐπισήμων πατέρων, διὰ τὸ εὐπαράδεκτον' (πι-
στότεροι γὰρ ol γνωριµώτεροι)΄ οἱ δὲ τῶν ἁσήμων
παρεσιώπησαν. Λέγουσι δὲ μὴ τὸν ἕνα τῶν δῴδεχα
τοῦ Ἡσαΐου τὸν πατἐρα τυγχάνειν' ἐχεῖνος γὰρ
᾽Αμὼς φιλῶς λέγεται, xai ἑρμηνεύεται λόγος σχλη-
ρύς. Ὁ δὲ τοῦ Ἡσαϊΐου δασύνεται, xal σηµαίνει
τελέωσιν, χαὶ δύναμιν, καὶ ἰσχύν. Ὀζίας δὲ ὁ αὐτὸς
χαὶ Αζαρίας ἑλέγετο. "Ev μὲν γὰρ τῇ δευτέρᾳ τῶν
Παραλειποµένων, ᾿Οζίας εἴρηται’ ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ
«pv Βασιλειῶν, 'ACaplac, xal πατρὸς τοῦ αὐτοῦ xal
Βητρός. Ἡ μὲν γὰρ µήτηρ Χανᾶ * 6 66 πατὴρ Αμα-
σίας. Καὶ χρόνος τῆς βασιλείας ὁ αὗὑτὸς, πεντή-
χοντα δύο ἕτη. Ἐπὶ ᾿Οὔου δὲ τοῦ καὶ ᾿Αζαρίου
ἑπροφήτευσεν i Ἡσαϊας, Ὡστὲ, Αμώς. ᾽Αλλ ἐπειδὴ,
ἀρχὴ λόγου Κυρίου πρὸς Ὡσηὲ, µήτοτε πρῶτος
ἤρξατο προφητεύειν; xal ἐπειδὴ ὁ ᾽Αμὼς, πρὺ δύο
ἑτῶν τοῦ σεισμοῦ, µήποτε πρὸ τῆς ᾿Οράσεως
*Hcatov, ky ᾗ φησιν, Ἐπήρθη τὸ ὑπέρθσρον;

Aggxus, Zacharias. Malachias autem : « Assum-
ptio verbi Domini, » ait. Et Naum, « Assumptio
Ninive. » Et Habacum : « Assumptio, quam vi-
dit llabacum ; » ut se non a seipsis vaticinandi
potestatem habere docerent ; idemque assumptio-
nis verbo, ac Dei dono significari. At illud, « In
manu Aggami, » non diversum habet ab Assum-
ptione intellectum. 7saias ergo, Visionis prefixo
nomine, verba subjunxit ; Àmos vero, verbis prz-
missis, quz vidit, intulit. At inter eos, qui tem-
pora definiunt (sunt cnim et qui neglecta eorum
ratione scripserunt) alii quidem gentis, alii autem
Barbarorum reges scriptioni su:e pracfixerunt ; ea
fortasse ducti ratione, quod rebus potirentur, es-
setque eorum illustrius imperium. Non desunt
etiam, qui patres suos addiderint ; quos alii prze-
tlermiserunt. Nec est 4 vero forsan quod aiunt,

alienum, eos, qui celebriores essent, quo fidem

magis facerent, a filiis esse nominatos; cum iis
facilius credamus, quos prastantiores putamus ;
qui autem obscuri haberentur, silentio prztermis-
sos. Ferunt autem 1saíg patrem non ex XII pro-
phetis essc aliquem. lllum enim Amos tenuiter ef -
ferri, sermonemque durum significare; Isaia au-
tem parentem aspirari, perfectionemque et virtu-
tem, et robur innuere. ldem jvero ipse Ozias et
Ásarias dicebatur. Nam Paralipomenon. altero,

Οτἷαε nominatur δν οἱ Regum secundo, Asarias?**; cujus idem uterque parens. Estenim mater Cha-
na; pater vero Amasias. Sunt et regni tempora eadem, anni LII. Sub Oaia autem, et. qui Azarias
g vsicinati sunt 7saias, Oseas et Amos. Annon vero quia principium verbi Domini ad Oseam, in
Osea legimus, primus et ipse vaticinari ccpit? Quia deinde ante duos annos terre motus incepisse

se scribit Amos; annon et ante Jsaica visionem,
aggressus videatur ?

B. Ἄκουε, obparé, καὶ ἐγωτίζου, rr, ὅτι Κύριος C — Vens. 9. Audi, celum, et auribus percipe, terra :

ἑ1ά1ησεν.

Καταπλήττει τοὺς ἀχούοντας, ὡς xai τῶν ἀἆναι-
σθήτων αἰσθανομένων θεοῦ λόγων, οὓς αὐτοὶ λογιχοὶ
ὄντες ἁπώσαντο, Ἴσως δὲ οὐ λόγων ἀκροατὰς ἀξιο-
πίστους ζητῶν, µέλλων k δὲ δικαστὰς, ἐφ ὧν
ἤμελλε χατηγορεῖν τοῦ λαοῦ, τὰς &v οὐρανῷ δυνά-
µεις, xai τὰ ἐπὶ γῆς Ἶκα Ἰ συγχαλεῖ τὰ ἔθνη
προαινιττόµενος, ἅπερ ἀντ Ἰουδαίων m τῶν ἀγνω-
µόνων χἔχληχεν ὁ θεὸς, ol xaX της ἐχείνων άἁγνω-
µοσύνης χαταδικάζουσιν. Ἠγουν ἐπειδῃ μετὰ µα-

χροὺς Ίμελλε γενέσθαι τὰ Οεσπιζόμενα χρόνους,
"παλ πρὸς τὴν ἔχόασιν οὐδεὶς ἂν τῶν ἀκουόντων
διετέλεσε ζῶν, τὰς θείας δυνάµεις, xai τὰ διαιων(-
ζοντα µέρη τοῦ xócpou χκαλεῖ xal πρὸς τὴν τῶν Ex-
6ησοµένων ἐς ὕστερον μαρτυρίαν. Μήποτε δὲ, ὡς
τοῦ Ἱουδαίων ἔθνους µηχέτι φωνῆς ἀξίου θείας
ὑπάρχοντος, τῶν ἐθνῶν ἐπικαλεῖται τους οὐράγιον
ἔχοντας φρόνηµα, xai τοὺς Υεωδεστέρους; Διὸ τοῖς
μὲν πρώτοις, ὡς συνετοῖς, τὸ ἀχούει ἀπένειμεν '
τοῖς δὲ δευτέροις, τὸ ἐγωτίζεσθαι. Σωμµατ'κώτε-

** (1 Paral. xxvi, { seqq. ** IV Reg. xiv, 21.

qua elevaium superliminare dicit,

prophetare

quoniam Dominus locutus est.

Perterret auditores, tanquam ea, quse sensu ca-
rent, Dei voces audiant ; quas, qui ratione przdili
sunt, repulerunt, Forsan autem non orationis au-
ditores fide dignos, sed eorum judices potius, quo-
rum erat populum accnsaturus, postulans. qua in
celo, quique in terra sunt, viriutes statim appels
lat ; gentes obscure significando, qu:ze a Dco in in-
gratorum Judzorum locum vocatz, illorum pervi-
caciam condemnant. — Velcerte, quia longis pos-
lea temporibus qua vaticinabatur futura erant,
suumque sortitura exitum (cum eorum, qui tum
audierant, nullus essct superstes futurus) divinas
virtutes, senipiternasque mund; partes, in eorum
etiam, qua postea essent eventura, testimonium
vocat. Fortasse vero, tanquam Judaeorum gens
Dei voce digna amplius non sit, eos, qui ex genti-
bus celeste aliquid sapcrent, et qui terrena avidius
amplecterentur, inclamat : ideoque priorihus qui-
dem, tanquam prudentibus, audiendi verbum ; al-

VARUZE LECTIONES.

ἱ yp. ἑπροφήτευσαν, — k γρ. μᾶ)λον.

jp τῷ.

1 fg, «1είπ. αὐτίχα.

m γρ. àv: Ἰονδ.

1921

PROCOPII GAZAI

1528

teris autem, auribus percipiendi, attribuit. Ἐδί A pov γὰρ τὸ δι) ὥτων ἀκούειν. Ἡ γοῦν ^ ἐπειδη xal

cnim auribus percipere crássius. Vel certequoniam
inter Judaos erant sublimes aliqui, veluti prophe-
te, ϐ et similes, quamvis pauci; reliqui autem
terrenis et. humilibus rebus addicti : sic utrosque
appellavit. Fortassis autem eos in testimonium vo-
€41, quorum teniporibus lex data est ; ut illis prze-
sentibus ejus arguatur violatio. Sic enim ail :
« Congregate ad me tribunos vestros, et seniores
vestros, el judices, atque doctores, ut loquar in
aures ipsorum, et tester adversus eos coelum et

terram **. » Eo (ine et Moses ipsos, tanquam te- .

stes, advocat : « Audi, ccelum, et loquar; audiat
terra verba oris inei ". » At illa ut. procul dubio
eventura significaret, subjungit : Quia locutus est
Dominus. «Dixit enim Deus, et facta sunt *?,) Quem-
2)molum igitur Israelitiei populi tum fuit ma-
nifestissima assumptio, cum pro eo in ZEgyptiorum
ceterorumque hostium perniciem, cuucta moveren-
tur, quae Deus creavit, sic el eorum rejectionem
emnibus apertam esse voluit. Praeterea, quoniani,
despecta lege, crealurz servierant potius quam
Creatori **, militiam coeli, et quze materia constant,
' idola adorantes ^; eorum circa haec impietatem
mira prudentia per invocationem subinnuit. Ob id
et prophetam quemdam sic alloquitur Dominus :
« Surge. et contende judicio adversus montes , et
audiant colles vocem tuam. Audiant montes judi:
cium Domini, et valles fundamenta terra ; quoniam

judicium est Domini cum populo suo, et cuui Israel
dijudicabitur **. » Non enim ad montes et colles,
sed ad impietatem, qua in montibus et collibus
patratur, judicium refertur. Ad hec memorizx acu-
Jeum ipsis praebuit. Celum enim et lerra perpetuo,
si spectentur, beneficiorum acceptorum oblivionem
ab intuentium animis excutiunt. Ad omnes igitur
audiendi verbum referri putandum est, cum de
hominibus sermo habeatur, quos filiorum appella-
tione dignatur. Deinde, quoniam omnis lomo ani-
ma censtat, et corpore, qus cali terraque partici-

ἐν τοῖς Ἰουδαίοις f3áv τινες ὑψηλοὶ, οἷον mpo2n-
ται, χαὶ τοιοῦτοί τινες, εἰ xal σπάνιοι * τὸ 65 λοι-
πὸν ἅπαν γεῶδες καὶ ταπεινὸν, ἀμφοτέρους ἑἐχάλε-
σεν. Τάχα δὲ καλεῖ µάρτνρας, ἐφ᾽ ὧν d τοῦ νόµου
δόσις ἐγένετο, τὴν παρανοµίαν ἐπὶ τῶν αὐτῶν δι-
ελέγξαι βουλόμενος.ε Ἐχχλησιάσατε γὰρ, qat, πρός
µε τοὺς Φφυλάρχους ὑμῶν, xal τοὺς πρεαθυτέρους
ὑμῶν, τοὺς κριτὰς, xal τοὺς γραμματοεισαγωχεῖς,
ἵνα λαλήσω εἰς τὰ ὥτα αὐτῶν, χαὶ διαμαρτύρω-
μαι αὑτοῖς τὀν τε οὑρανὸν xal τὴν γῆν.» Διὸ καὶ
Μωῦσῆς ἐπικαλεῖται τούτους ὡς μάρτυρας" « Πρόσ-
εχε, οὐρανὲ, καὶ λαλήσω * xal ἀχουέτω ΥΠ ῥήματα
ix στόµατός µου. » Τὸ δὲ πάντως ἐχθήσεσθαι ταῦ-
τα δηλῶν, ἐπήνεγχεν’ "Οτι Κύριος ἐλάλησεν.ε Ἐπεὶ
Yàp, φησὶν, θεὸς ἔφη, χαὶ γίνεται.» Ὡς τοίνυν
ἐπισημοτάτη Υέγονεν ἡ πρόσληψις τῶν kv Ἱσραὴῇλ,
πάσης xat Αἰγυπτίων xa τῶν ἄλλων πολεµίων xt-
νηθείσης τῆς κτίσεως ΄ οὕτω xat τὴν ἀποθολὴν πᾶ-
atv ἐθέλει γνωρίζεσθαι. Καὶ πάλιν, ἐπεὶ παριδόντες
τὸν νόµον ἑλάτρευσαν τῇ χτίσει παρὰ τὸν χτίσαντα,
στρατιὰν οὐραν οῦ καὶ τὰ ἐξ ὕλης προσχυνῄσαντες
εἴδωλα, οἰχονομιχώτατα τὴν ἐν τούτοις αὐτῶν &cá-
θειαν ὑπαινίττέται διὰ τῆς ἐπικλήσεως. Ad xa
πρὸς ἕνα φησὶ τῶν προφητῶν ὁ θεός’ « Ανάστηθι,
xai χρίθητι πρὸς τὰ ὄρη, xal ἀκονσάτωσαν οἱ βου-
vot φωνῆς σου. ᾿Αχούσατε, οἱ βουνοὶ, τὴν χρίσιν τοῦ
Kuplou, χαὶ φάραγγες, θεμέλια της γῆς, ὅτι χρίσις
τῷ Κυρίῳ πρὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ, xal μετὰ τοῦ Ἰσ-
gat δ.ελεγχθἠήσδται.» Οὐ γὰρ πρὸς ὄρη xat βουνοὺς
ἡ χρίσις, πρὸς αὑτὴν δὲ τὴν ἀσέδειαν τὴν ἐν ὄρεσι
xai βουνοῖς. Πρὸς δὲ τούτοις χέντρον µνήµης παρ-
έσχεν αὐτοῖς. Οὗρανὸς Ὑὰρ xal γη διὰ παντὸς
θεωρούµενα τὴν τῶν ὀρώντων λήθην ἐξέχρουεν, bo'
ὧν αὐτοὺς ἑποιῆσαντο. Ἐπὶ πάντων ἀχούει” λε-
χτέον 9’ πρὺς ἀνθρώπους γὰρ ὁ λόγος, οὓς ἐκάλεσεν
υἱούς. Καὶ ἐπεὶ xdg ἄνθρωπος ix Ψψυχης οὑρανίας
xai σώματος Υηΐνου συνέστηχε, xal συγγένεων
ἔχει πρὸς οὐρανόν τε καὶ γῆν, ἐπὶ τῶν οἰχειοτάτων
αὐτοῦ τὴν ἁμαρτίαν ἑλέγχει.

pia, cognationem habent cum utroque; per ea, qit& maxime illi usitata sunt. et propria, peccatum

'ipsius arguit. .

9) Filios genui, et exaltasi : ipsi autem me spre-
verunt. [V£ns. 5.] Cognovit bos possessorem, et asi-
nus prasepe domini sui; Israel autein me ΠΟΠ co-
gnovit, et populus me non intellexit.

Verbo, qui Deus eat, congrua videtur orotio,
cum de ratione praeditis animalibus dicit: Filios
genui, et exaltavi. Genuit vero utralibet spectes ra-
tione : sive quod, cum nihil antea essent, eos pri-
mui creavit : sive quod virtutis et doctrina stu-
dio wveliores effecit : qua etiam ratione ezaltavi
verbum hic usurpat. Eadem veroet Paulus eos
parturit **, in quibus Christum oportet informari.
Legem enim ipsis dedit, prophetasque misit. Vel ezal-

*$ Dent, xxxi, 20. " Deut. xxxn, £f.

y», 97. *! Mkh. vi, 1,9. ** Galat. iw, 19.

Υἱοὺς P àrérrnca xal. ὕγωσα ' αὐτοὶ δέ µε
ἠθέτησαν. |Y'.] "Erro βοὺς τὸν κεησάµενον, καὶ
ὄνος τὴν φάτνη» τοῦ χυρίου avtov. Ἱσραὴ.
δέ µε 4 οὐκ ἔγγω, xal ὁ Aaóc pov οὐ cvrrxsv.

To 8e Λόγῳ πρέποι ἂν τὸ περὶ φυχῶν εἰπεῖν
λογικῶν, Υἱοὺς ἑγένγησα. xal ὕψωσα. ᾿Εγέν}ησε
δὲ xaz' ἁμφόταρα * τοῦτο μὲν, ἐκ 500 μὴ ὄντος εἰς
τὸ εἶναι παραγαγὠν' τοῦτο δὲ, xav! ἀρετὴν καὶ
δόγµατα σπουδάσας ἀποδεῖξαι βελτίονας' καθὼς
xai «b ὕψωσα λέγεται. θΟὕτω xat Παῦλος ὠδίνει
τοὺς ἓν οἷς δεῖ µορφωθῆναι Χριστόν. Νόμον γὰρ
αὐτοῖς παρέσχε, xai προφήτας ἀπέστειλεν. Ἡ τὸ
ὄὕψωσα, διὰ τὸ ἐξαγαχεῖν αὐτοὺς μετὰ δόξης Al-

16 Psal, xxxi, 9. 3 Rom. 1, 25. ** [V Reg. xvn, 16; Jerem.

VARIJE LECTIONES.

n yp. yovv. ο Tc. Ael. οὖν, 7), δὲ.

P 6. Σ. ἐξέθριψα.

4 A. 8. μου.

1829

COMMENTARII IN ISAIAM.

1800

γύπτου, xat τοσαῦτα κατὰ τῶν λυπούντων ἐπιτελέ- A [aoi dixit, qnod non sine gloria de Egypto eduxit,

sat παράδοξα. Καὶ πατριχὴν δὲ πρόνοιαν ὑπὲρ αὐτῶν
ἐπεδείξατο * οἷον, ἄρτον ἓξ οὐρανοῦ, καὶ τράπεζαν
ἐν ἐρήμῳ διδούς. Υἱοὺς οὖν αὐτοὺς, καὶ ὡς κτί-
σµατα χαλεῖ νοερὰ, xat ὣς πχείονος παρὰ τοὺς ἅλ-
λους τυχόντας χηδεµονίας, ὅτε ἐγενήθη « Μερὶς K»-
ρίου λαὺς αὐτοῦ Ἰαχὼδ, σχοίνισμα χληρονοµίας αὖ-
τῶν Ἱοραήλ. »Διόπερ αὐτοὺς xa τῆς προσηχορἰίας
᾿παύτης Ἀξίωσεν, eb xat. ἀνάξιοι ταύτης ἐτένοντο.
4) παὶ την vkov προσηγορίαν ἔσχον εἰκονιχὴήν. Ἡ
yàp ἀληθῆς υἱοθεσία ἔκείνων ἐστίν, « OT; ἔδωχσν
ἑξουσίαν υἱοῖς θεοῦ Τενέσθαι, of οὖκ ἐξ αἱμάπτων,
οὐδὲ ix θελήμµατος σαρχὸς, ἁλλ᾽ ix θεοὺ ἐγεν{θη-
σαν * » ὡς πρὸς ἀντιδιαστολὴν πρωτότοχος Ἰσραὴλ,
ἁλλ' οὗ µονογενῆς εἴρηται ᾽ μὴ τοῖνυν Ἰουδαῖοι φρο-
νείτωσαν ἀχούοντες, Υὶὸς πρωτότοκός µου 'lopat$à*
ἐπεὶ xal Κάῑν πρωτότοχος ὢν χατηράθη, θαυµμα-
σθέντος τοῦ "A6c). Καὶ Ἰσμαὴλ πρωτότοκος, ἀλλ
οὗ χληρονόμος χαὶ 'Ἡσαῦ πρωτότοχος, ἀλλ ἐμι-
σήθη. « Tov Ἱαχὼδ γὰρ Ἰγάπησα, φησὶν, τὸν δὲ
Ἡσαῦ ἐμίσησα.) Καὶ ᾿Ρουθῆν πρωτότοκος, ἀλλ ἁπ-
εθλήθη, εἰς τὴν περὶ Χριστοῦ ἔπαγγελίαν, Ιούδα
προτιµηθέντος. θεὸς μὲν οὖν, 45 ἓπ᾽ αὐτῷ, xat Τεν»
và καὶ (fot, καὶ δίδωσι τοῖς ἀξίοις εἰπεῖν, « Πάτερ
ἐμῶν ὁ ky τοῖς οὐρανοῖς.» Οἱ δὲ ἐξ Ἴσραλλ ἠθέτησαν
αὐτὸν, o) φοβηθέντες ὣς θεὸν, οὐχ ὣς πατέρα τι-
Ἡβσαντες. Τὸ γὰρ σέδας τοῖς εἰδώλοις ἀπένειμαν,
Ἀέχοντες ετῷ ξύλῳφ” Θεός µου eL οὗ. xat τῷ A0o *
Σύ µε ἐγέννησας,ν τὸν διάδοχον ἐπιγεγραμμένοι πα-

τέρα. Ὁ γὰρ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, φησὶν, Ex τοῦ δια- C

66109 γεγέννηται. Καὶ τοῖς πονηρενοµένοις φησίν *
ε Ὑμεῖς ἐχ τοῦ πατρὺὸς ὑμῶν τοῦ διαθόλου ἑατέ.
Ταῦτα δὲ xal προφητικῶς τῷ Σαυτῆρι λέγειν ἁρμότ-
τει, μήτε προσδεξαµένων, xat σταυρῷ τετιμηκότων
αὐτὸν τῶν ἐς Ἴσραἡλ, µόνοις αὐτοῖς ἐξ ἁπάντων
ἐπιδγμῄσαντα τῶν ἑθνῶν. Διόπερ φησίν ’ Ἴσραη.ξ
µε oa ἔγγω. Καὶ ὁ Jaóc µε οὗ συγήχεγ. 00 γὰρ
συνήκαν, olo; ἄρα αὐτὸς fv, ὁ καὶ τοῖς πατράσιν
αὑτῶν ἓν ἀνθρωπείῳ σχηματι διχφόρως ἑωραμένος.
Τοιγαροῦν φησιν ' ε«Αδραὰμ ὁ πατὲρ ὑμῶν ἐπεθύ-
µησεν ἰδεῖν την ἡμέραν τὴν ἐμὴν, xol ἴδεν, καὶ ἐχά-
ρη.» Καὶ’ ε Ἱερουσαλὶὴμ, Ἱερουσαλὴμ, ποσάχις
{θέλησα ἐπισυναγαχεῖν τὰ τἆχνα σου, χαὶ o2x Ίθε-
λήσατε ! » Περὶ παντὸς μὲν οὖν ἀνθρώπου, τὸ κατ
εἰχόνα χαὶ τὴν λογικἣν ἁπολωλεχότος ἀξίαν εἴρηται"
χαὶ, « "Oc ἐν τιμῇ Gv o0 συνῆχεν, παρασυνεθ)ήθη
wig ατήνεσιν τοῖς ἀνοήτοις xal ὠμοιώθη αὐτοῖς " »
Ἰουδαῖοι δὲ, τοσαύτης τιμῆς ἁπολαύσαντες, μὴ µό-
yov λογιχοῖ γενόµενοι, ἀλλὰ xai Θεοῦ χρηµατίσαι 5
Jaóc , οὗτοι 6h, φησὶν, ἁλόγων χτηνῶν πεφίνασιν
ἑλογώτεροι, μήτε χατὰ βοῦ», τὸν δεσπότη» Τι-
roo xortec. Φνυσικὴ γὰρ τοῦτον φαντασία γινώσκει.
Μήτε χατὰ ὄνον, τὴν φάσνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ.
΄

39 Psal. rxxvii, 25.
5 Gen. xvi, 1 seuq ;
» Math. vi, 9. ** Jerem. n, 27.
xxit, ὁ]. '* Psal. xcvi, 10.

? peut. xxxi, 9.
3? Galat. ιν, 22-00.

75 Joan. 1, 12-15.
* Gen, xxv, ^3.
5 [ Joan. ri, 8.

et adversus hostes eorem mirabilia opera patravit.
Et paternam eis etixm providentiam patefecit, cum
parem de cocto, et mensam fn deserto largitus est 5”.
Filios igitur, et velat intelligentes creaturas, ipsos
vocal, quaque plus aliis benevolentiz sortitze sunt ;
cum facta est portio Domini populus ejus Jacob ;
funiculus hereditatis ejus Jsraél **. » Quare indi-
gnos licet, eo nomine vocandos censuit ; et hanc
inde filiorum imagiuariam habuerunt appellationem.
Vera enim eorum est adoptio : « Quibus dedit po-
testatem filios Dei fleri ; qui nen, ex sanguinfbus,
neue ex voluntate carnis, neque ex voluntate vini,
Sed ex Deo nati sunt **. » Qualis, qui discretionis
causa, primogenitus Israel, non autem unigenitus,

B vocatus est. Non igitur superbiant Judaei, enm i!-

lud : « Filius primogenitus neus Israel **, » auditmnt ;
cum sit e$ Cain. primogenitus ; sed maledictus ;
Abel amem tromore zífectus 27: et lemael primoge-
nitus ?*; sed non hires ; et Esau quoqueprimoge-
nitus **, sed odio habitus. « Jacob enim, ait, di-
lex$: Fatu zutem 0dío habud ",» Ruben etiam
primogenitus ; sed refectus, et promissione Christi
Jad»s heneratus **. Deus igitur gignit εἰ exaltat
pro sux petestatis arbitrio, digmisque largitur,
eb dicaut : « Pater noster, qui es. im ος.) At
ipsum a se repulerunt Israélitze, nec tanquain Deum
reveriti, nee 1 tanquam patrem bonore prosecu-
tf. Hola enim ita religiose coluerunt, « ligno: ut
dicerent : Deus meus es tt : et lapidi : Tu me ge-
nuisti **; » patrem sibi diabolum azscribentes. Qui
enim facit peccatum, ait, ex diabolo εφ. Et sce-
leratos his verbis alloquitmr Christus : κε Vos ex
patre vestro diabolo estis **. » Hec enim propbe-
tice Salvatorem dicere non est incongruum, quem
Israelis posteri non adwmiserumt , sed cruce multa-
runt, eum apud eos solos ex omni populorum nu-
mero diversaretur. Ait ergo : Israel! me non cogno-
vit, et pepulus me non intellexit. Nom enim certe
qualis ipse esset, qui se majoribus ipsorum hu-
mana forma conspiciendum multifariam preebuis-
set, intellexerunt. Itaque ait: « Abraham pater ve-
ster exsultavit ut videret diem meum ; et vidit, et
gavisus est " ; » Et : « Jerusalem, Jerusalem,

p quoties ego volui eongregare filios tuos, εἰ nolui-

sti ** 1 » De quolibet ergo homine, qui celestem il-
lam Dei iinaginem, rationisque dignitatem amise-
rit : « Quique, in honore cuin esset, comparatus est
jumentis insipientibus, et similis factus est illis**, »
dici putandum est. Judai autem tanti honoris, ne-
dum solius rationis, participes effecti, Deique po-
pulus appellati, magis tamen, quam bruta ipsa, a
ratione alieni, ne dominum quidem suum, bovis in

3! Gen. 1v, 1 seqq.
*5 Gen, XLIX, 9, 10.
^ Mattb

ο Exod. iv, 32.
Roin. ix, 15.

** Joan. virr, 34. "7 ibid. 506.

VARLE LECTIONES.

r Πρ. χρηµατίστς, 7), χρηματίσαντες.

1831

PROCOPII GAZEI

1832

morem (agnoscit enim ipsum naturali quadam ima- A 'O γὰρ ὄνος xàv τὸν δεσπότην οὐκ οἶδεν, ἁλλ᾽ οὖν

ginatione) vel sicut solet domini praesepe asinus,
cognoveruni. Etsi enim dominum asinus non agno-
. Scit, assuetudine tamen ad presepis locum fertur;
el praesepe ipsum, venire magistro, novit discer-
nere. Itaque, tanquam nibil hzc affinitatis inter se
habeant animalia, in lPeuteronomlo**, junctis asino
εἰ bove arare defensum legimus : id est, eam animi
partein, quz labore et strenuitate gaudet, cum ea,
qui voluptatibus, copulare. Non enim de bobus
. cura Deo est 51. Alicubi tamen contra copulari vi-
deas. Scribitur enim : « Beatus qui seminat super
omnem aquam, ubi bos et asinus ambulant *! : »
id est, qui doctrine verbo 11 in anima laboris
studium excitat, et ejus cohibet voluptatum libi-
dines.Pars enim appetens, cum peccatorum pon-
dere onusta est, vectario asino non multum dissimi-
lis videatur, Me igitur, ait, non cognovit, beneficio-
rum auctorem ,

εἰς τὸν τόπον τῆς φάτνης ἀπὸ συνηθείας ἐπείγεται.
Th» φάτνην γὰρ γνωρίζει διὰ τὸ λαίμαργον. Διό-
περ, ὡς ἀνοιχείως ἑχόντων πρὸς ἄλληλα τῶν ζώων,
ἓν Δευτερονομίῳ μὴ ἀροτριᾷν ἐν µόσχῳ χαὶ ἀνθρώ-
Tip * παραχελεύεται’ τουτέστι, τὸ ἐνεργὸν τῆς qu-
χῆς καὶ φιλόπονον, τῷ φιληδόνῳ xal παθητικῷ uh
συζεύξῃς *. Οὐ γὰρ περὶ τῶν βοῶν µέλει τῷ cd.
᾽Αλλαχοῦ δὲ πάλιν συνέζευχκται. Μαχάριος γὰρ ὁς
πειρῶν Uu. ἐπὶ πᾶν ὕδωρ, οὗ βοῦς xai ὄνος mast.
Τουτέστιν, ὁ τῷ διδακτιχῷ λόγῳ τό τε φιλόπονον
τῆς φυχῆς ἐπεγείρων, xat τὸ φιλήδονον abit; θερα-
πεύων * τὸ γὰρ ἐπιθυμητιχὸν «i βάρει τῆς ἁμαρτίας
πεφορτισμένον ἀχθοφοροῦντι ὄνῳ προσέοιχεν. Ἐμὲ
οὖν, φησὶν, οὐκ ἔγνω τὸν εὐεργέτην, τὸν πάντων
Δημιουργόν. Ὅση δὲ Bol πρὸς ὄνον διαφορὰ, τοσαύ-
την Ἱσραὴλ, ὁ θεὸν. ὁρῶν , ἔχει πρὸς τὸν ἁπλῶς
λαὸν χρηµατίζοντα.

rerumque omnium opificem. Quanta ergo inter asinum et bovem differentia, tan-

ta inter Israelem, qui Deum videt, reliquumque communi nomine vocatum populum , dissiniili-

tudo.

VgRs. 4-6. Τα, gens peccatrix, popule plene pec-
calis, semen nequam, filii iniqui, etc.

Gentis populique nomen conjunctum sspe usur-
patur. Hinc illud : « In multa gente dignitas regis,
et in paucitate populi attritio principis **. » Et
illud : « Quare fremuerunt gentes, et populi medi-
tati suntinania** ? » At hic, ab eo, quod genserat pec-
catrix, exordium ducentes, eos in scelere progressus
fecerunt ; ut populus iniquitatum plenus evaserint :

ὃ-ς’. Obal E0voc ἁμαρτω.ὸν, Aaóc π.ιήρης
ἁμαρτιῶν, σπέρµα xovnpór, υἱοὶ ἄνομοι, x. *. £.

Ἔθνος καὶ Aaóc πολλαχοῦ συνεζευγµένως λέγεται
ὡς τὸ, ε Ἐν πολλῷ ἔθνει δόξα βασιλέως, ἓν δὲ ἐχθλί-
Ψειῖ λαοῦ συντριθὴ δυνατοῦ.» Καὶ τὸ, ε "Iva τί ἐρρύα-
ξαν ἔθνη xai λαοί; » Nuw δὲ ἀπὸ τοῦ ἔθνος εἷ-
ναι ἁμαρτω.ὸν ἀρξάμενοι, ἐπιδιδόντες πρὸς χαχίαν,
γίνονται Aaóc π.Ίήρης ἀνομιῶν' xai ἀπὸ τοῦ σπἑρ- .
pa πογηρὸν εἶναι, καὶ τὸ γενέσθαι viol ἄνομοι' ἡ

quique semen nequam ante fuerunt, filii iniquí jam C γὰρ αὔξησις ἀπ' ἑλαττόνων àv. ἀρετῇῃ xal xaxig.

fecti sint. Solent enim. virtutum et vitiorum Incre-
menta a minoribus incipere. Congrue autem post
seminis verbum, sequitur filius ; idque habita ad
animum ratione. Est enim doctrinz semen discipli-
narum fundamentum : filius autem, quisquis do-
centi similis eflicitur, sive virtutis, sive peccati
studio. Sed ille quidem regui, hic vero gehennae
fitius appellatur. In δάσος autem, tanquam qui
reliquis gentibus essent deteriores, contumeliose
19 invehitur. Non enim eos adoptio, non gloriae
sublimitas, non verberum denique varietas, quibus
in eos uti solet, quos filiorum loco habet, meliores
reddiderunt. Quoniam vero corporalem generis
spleudorein, tanquam quí de Abrahz semine essent,
jactabant ; semen nequam, fliosque iniquos, ut et
principes Sodomorum, populumque Goinorrhz vo-
cat ; ut animi instituto et vita, nobilitatem, et con-
tra, parari doceat. Hi quidem patriarchas, claros
procul dubio majores habuerunt ; sed malis dein-
ceps orti patribus, non equidem natura, sed stu-
dioruni imitatione, iniqui evaserunt, Neque vero
lenis est accusatio, quod universam gentem pecca-
tricem, tanquam nullus in ea recté agendi studio te-
neatur, appellat, Per populum deinde plenum pecca-

? Deut. xxu, 10. *! I Cor. ix, 9.

5 Tp. ὃνφ. t Te. Tp. συζεῦδαι.

ο [sa, xxxim, 20.

Ακολούθως δὲ μετὰ τὸ σπόρµα, υἱὸς, xaX ἀναλόγως
ἐπὶ ψυχῆς. Σπέρµα γὰρ διδασχαλίας, fj τῶν µαθη-
µάτων χαταθολἠ. Υἱὸς δὲ nd; ὁ τῷ διδαξαµένῳ γε»
γονὼς παραπλήσιος, cite. xav' ἀρετὴν, εἴτε χατὰ
χαχκίαν. ᾽Αλλ' ὁ μὲν βασιλείας χρηµατίξέε, ὁ δὲ γεέν-
νης vidc. ᾿Ονειδίζει δὲ τοῖς Ἰουδαίοις, ὡς χείροαι
τῶν ἄλλων ἐθνῶν. Οὐχ υἱοθεσία γὰρ τούτους, οὐχ
ὕψος δόξης, χρείττους ἐποίησεν. Οὐ διάφοροι µάστι-
γες τοῦ μαστιγοῦντος πάντα viór, ὃν παραδέχεται.
Καὶ ἐπείπερ εὐγένειαν ηῦχουν σωματικὴν, ὡς ὄντες

ἐξ ᾿Αθραὰμ, σπέρµα zovnpór, καὶ υἱοὺς ἀνόμους |
χαλεῖ, ὡς χαὶ ἑξάρχοντας Σοδόµων xai λαὸν l'onóp-
ῥας, δεικνὺς ὡς προαἰρεσις xal βίος εὐγένειάν τε
καὶ τοὐναντίον ποιεῖ. Οὗτοι δὲ προγόνους μὲν ἔσχον
λαμπροὺς τοὺς πατριάρχας’ Ex πονηρῶν δὲ τῶν μετὰ
ταῦτα πατέρων γεγόναδι πογηροὶ, àX)' οὗ φύσει,
μιμησάμενοι δὲ τὴν ἐκείνων προαίρεσιν. Μεγάλη δὲ
χατηγορία, χρηµατίζειν ὅλον ἔθνος ἁμαρτω.λὸν, ὡς
µηδένα σχεδὸν iv αὐτῷ κατορθοῦν. Τὸ δὲ, zx. Anpsc
ἁμαρτιῶν, πᾶν εἶδος χαχίας ὑπέδειξεν. Τοιοῦτον τὸ,
εΠεπληρωμένους πάσης ἁδιχίας. » Καὶ τὸ, « Οὕπω
γὰρ ἀναπεπλήρωνται αἱ ἁμαρτίαι τῶν Αμοῤῥσίων. »
Καὶ ὁ Σωτὴρ 56 φησιν εΠληρώσατε xal ὑμεῖς τὸ
μέτρον τῶν πατέρων ὑμῶν.» Σπέρµα δὲ πογηρὸν,

55 Prov, xiv, 38. δν Pgal. u, 4.

VARLE LECTIONES. .
u 1. ὁ σπείρων.

Y yp. ἐχλείφει,

m ane
1853

COMMENTARI! IN ISAIAM.

183A

ὅπερ ἐχθρὸς ἄνθρωπος ἐπέστειρ: τῷ σἰίτῳ ζιξάνιον, A tis, omnia vitiorum genera significavit. Quale est

ὃ τελειωθὲν υἱὸς γἐγονεν ἄνομος, ἀντὶ υἱοῦ τοῦ 'Y-
φίστου. Διὸ θρηνεῖ τοῦτον aysbóv mou λέγων * «Πό-
θεν που µεταπέπτωχας» Πρώτη μὲν οὖν κατηγορία,
«b πονηρόν’ δευτέρα xal μείζων fj τοῦ ἀγαθοῦ éyxa-
τά ΊηψιςΣ, ὃν ἑπαναδαῖνει τὸ παροξύναι τὸν ἀγαθόν
«κε καὶ ttpdov: τῶν, κατὰ τὴν ἀναλογίαν, ὀργὴ θησαυ-
ῥίνεται. ᾽Αλλ’ ὥσπερ ὁ τελειούμενος τοῖς ἔμπροσθεν
ἐπεχτείνεται * οὕτως ὁ ἁμαρτάνων εἰς τὸ χατόπιν
ἀναποδίζει. Περὶ οὗ φησιν € Ἰδοὺ ol μαχρύνοντες
ἔαυτοὺς ἀπὸ σοῦ, ἀπολοῦνται 3 Ὡς δὲ πᾶν εἰδος θερα-
φείας προσενεγχὼν ἁμαρτάνουσι, TL ἔτι αἱηγήσε-
σθε, φησί; Tol; μὲν γὰρ láctya πλημμελήσασι φη-
οἷν ἀπειλῶν ὁ λόγος’ c Ἐπισχέψομαι £v ῥάδῳ τὰς
ἀνομίας αὐτῶν.» Tol; δὲ ν»τοῦτιν áviava* Τί ἔτι

zAnryeite ; ὡς ἂν τις ἁπορῶν χαὶ ἀπογνοὺς τὴν διὀρ- D

θωσιν. Τῶν δὲ περιστατικῶν συγχωρήσεων, αἱ μὲν
ἐφ᾽ ἁμαρτήμασι γίνονται * αἱ δὲ πρὸς τὴν τῶν τει-
ῥραζομένων βελτίωσιν’ αἱ δὲ πρὺς ἀνᾶδειξιν ἀρετῆς
Ἰανθανούσης, ὡς ἐπὶ τοῦ Ἰώδ' αἱ δὲ πρὸς τὴν τῶν
ἀπεγνωσμένων ἀπώλειαν, ὡς αἱ νῦν ἀπειλούμεναι,
ὥσπερ αἱ τοῦ Φαραώ. Ταύτας δὲ δυνατὺν µόνως
γοεῖν, μετὰ τὸ σωτήριον πάθος παραδοθέντος τοῦ
ἔθνους. Οὐ γὰρ ἣν ὃ τι μεῖζον ἁμάρτωσιν Ιουδαίοι
εἰπόντες « Alpe, atps, σταύρου αὐτόν. »—« Οὐκ ἔχο-
μεν βασιλέα εἰ μὴ Καΐσαρα. » Τοιγαροῦν διαμαρτύ-
ῥροντα! τούτοις οἱ τοῦ Χριστοῦ μαθηταὶ ὡς πρώτοις
χατάρξαντες, χαὶ μὴ δεξαµένων ἐπὶ τὰ ἔθνη τρεπό-
µενοι, μονονουχὶ λέγοντες' « Ἰατρεύσαμεν τὴν Ba-
θυλῶνα , καὶ οὖχ ἰάθη. Ἐγχαταλίπωμεν αὐτήν. »
Βαόυλῶνι Υὰρ, ὡς ἁσεθεῖς, ἀπειχάζωνται. Al γὰρ
πρὺ τῆς παρουσίας τοῦ ΣωτΏῆρος ἁμαρτίαι οὐχ σαν
ἀνίατοι. Καὶ προφἠτας Υὰρ. ἔσχον àv Βαθυλῶνι. Καὶ
πάλιν ἑπανελθόντες, τῇ λατρείᾳ τῇ χατὰ νόµον ἐχρή-
σαντο, μετὸ δὲ τους Ῥωμαίους, οὐχ ἔτι, καθαιρεθέν-
τος αὐτοῖς «pU νεὼ, καὶ πάντων διεσπαρµένων. Κύ-
ptor ἄρα xaX ἅγιον Ἱσραὴ. τὸν Χριστὸν παρίστησιν
ὁ προφήτης, ὃν érxatéAuxov, ὅτε χαὶ πᾶσα xsgaAn
τούτων εἰς Χόνον ἐγένετο, ἀρχιχὴ δΏλον ἑξουσία
ταπεινωθεῖσᾳ. Καὶ ἀπὸ ποδῶν µέχρι χεφαῖῆς ἡ
α.1ηγή. Απὸ σμ.κροῦ μέχρι τοῦ μείζονος. Τοιγαροῦν
ἀπεγνώσθησαν. Ti; γὰρ ἂν αὐτοῖς µείξων ἐπεγένετο
δεραπεία, μετὰ τὴν Ex τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημήσαντος,
τοῦ πᾶσαν όσον καὶ µαλαχκίαν ψυχῶν τε xal σωµά-

illad : « Repletos omni iniquitate 1319581) ]tem : « Non-
dum adimpletz sunt iniquitates Amorrhaorum**, »
lllaque Salvatoris : « Et vosimplete mensuram pa-
trum vestrorum 57. 2 Sunt porro semen nequam,
zizania ipsa 53, qux inimicus hemo supersemina-
vit, queque adulta in scelestum filium, pro ccele-
sti evaserunt. Itaque et illum luget, his fere ver-
bis : « Unde tandem éxcidisti ** ? » Primum igitur
accusalionis caput est, nequam esse; alterum, et
majus, Dominum deseruisse ; quodque est longe
gravissimum, bonum οἱ mitem provocasse ; quo-
rum pro dignitate ira reconditur. Verum quemad-
modum qui perfectionis studio ducitur, in ca, quie
ante sunt, promovet : sic qui scelerate agit, ad id,
quod atergo est, retroagitur : sicuti canitur : « Qui
elongant sea te, peribunt 9,» Tanquam deinde
nullam non instaurandz sanitfitis rationem scele-
ratis attulisset, Quid ultra, inquit, percutiemini ?
Quorum cnim peccata medicinam possunt admit-
tere, eosdem minacibus verbis castigare solitus :
« Visitabo, inquit, jin virga iniquitates corum **, »
At iis, quorum est deplorata salus, tanquain de
resipiscentia dubitet, atque desperet, Quid ulira,
ait, percutiemini ? Surit vero. calamitatum, quibus
premimur, alit quidem in scelerum ultionem :
alie vero in eorum, qui probantur, 13 utilitatem :
alie autem ad occulte. virtutis, ut. in Job **, de-
inonstrationem : alie denique in eorüm, qui reje-
cti sunt, perniciem ; cujus generis ez fuerunt, quas
propheta minatur, illaque adeo Pliaraonis **. Seg
non possunt istz nisi ad ea tantum referri tempora,
qua salutarem Christi necem secuta sunt, quibus
gentem tradi contigit. Neque enim in aliquo gra-
vius peccare Judsi potuerunt, quam ium dixerunt :
« Tolle, tolle ; cruciflge cuin. ;Non habemus rc-
gem, nisi Cesarem **. » Itaque in illos grave est
Christi discipulorum testimonium ; quod cum ab
eis primum coepissent, repulsam passi, ad gentes
conversi sint, his fere verbis : « Curavimus Baby-
lonem, et non est sanata. Derelinquamus eam **, »
Bahyloni enim, quia impii, assimilantur. Nam οἱ
ante Salvatoris adventum, medicinam adnmittebant
peccata ; cum in Babylone 5ssent proplietze ; cum

των tol; πεπιστευχόσι δυνηθέντος lácac0ac; Τινὲς p item post reversionem, eo cultu, qui secundum lc-

δι, zaca χεφαλἡ, τὸν καθ ἕνα φασὶν ἄνθρωπον,
ὡς τὸ, « Λάδετε ἀρχὴν ἀπὸ πάσης συναγωγῆς Ἰσραὴλ
χατά χεςαλὴν αὐτῶν. Ὡς μηδενὸς εὑρεθέντος ἀξίου
thv ἀπειλουμένην δίχην διαφυγεῖν. Ἔστι δὲ τραῦμα
μὲν, λύσις τῆς τοῦ σώματος συνεχείας, χατὰ μµιχρὀν
τι µέρος τῆς συναφείας διακοπείσης :ὃ δηλοῦν δύνα-
ται τὰ σχίσµατα τῆς Ἐχκλησίας. Ὁ δὲ uoAoy,
ἴχνος to xAnTc ὕφαιμον, θλααθέντος τοῦ σώμα-
τος ix τῆς ἀντιτυπίας τοῦ πλήξαντος. Καὶ τοῦτο δὲ

5599 Rom. 1, 99. ** Gen. xv, 36.

* Psal. Lxxi, 97.
$,15. *'* Jerem.ui, 9.

" Matth. xxi, 22.
*! Psal. 4xxxvin, ὅδ. ** Job 1, 4 seqq... ' Exod. xu; xis, Σιν. ** Joan, xix,

gem erat, uterentur; sed non amplius post Roma-
norum tempora ; cum disturbatum essot teinplum,
omnesque varie dispersi. Per Dominum vero, ct

Sanctum. Israel, Cüristum indicat propheta, quem

ipsi dereliquerunt , cum esset omne capul eorum
languidum ; id 3st, princeps potestas imminuta, et
depressa. Cum denique a pedibus ad caput usque, .—
vuluss ; id est, aminimo quoque ad maximum ;
unde desperati sunt. Quae enim praestantior ipsis

^*^ Matth. xm, 96. ** δα, xw, 19,

VARI LECTIONES.

8 7p. Κυρίου ἐγχατάλειψις. .
PATROL. ὑπ. ΕΧΧΧΥΠ. —

1535 | CROCOPH GAZEI | 1238
accedat medela, post Christi Salvatoris adventum ; A Χατά τι uipog συνίσταται’ ὃ τὰς ὑπούλους * chia.
qui morbum omnem, qui omnem animorum et cor» δηλοῖ. Φ.εγιιονὴ δὲ byxog ἐστὶ πυρώδης, συῤῥεόν-
porum infirmitatem credentibus sanare poterat ? των ἐπὶ τὸ ἀσθενὲς µέρος τῶν ὑγρῶν, καὶ τῇ παρὰ
Quidam antem omne caput, unumquemque sigil- «φύσιν θερµασίᾳ φλεγόντων τὸ πεπονθός. ὃ δτλοῖ
latim hominem intelligunt : quomodo αἱ illud: « Su- φυχῆς ἔπαρσιν ἐξ οἱήσεως ἀλόγου ὀγχουμένης, xat
mite initium ab omni congregatione Israel, per ca» διὰ τοῦτο χατὰ τῆς γνώσεως ἑπαιρομέντς Ἀριστοῦ.
pita ipsorum ** : » tanquam nullus, qui minas istas Φη δὲ περὶ τῶν Ἰουδαίων, ὡς οὐχ £v ἀφωρισμένω;
effagere dignus sit, reperiatur. Est. vero. vulnus, ἔἐσχήχασι πάθος, ἀλλ' ἠνωμένως αὐτοῖς ἐπίχειτα: τὸ

continuitatis in corpore solutio ; cum parte qua- — xaxbv, ὡς πάντα συγκεχῦσθαι ὁλοσχερῶς τὰ πάθτ, |

dam modica connexio discinditur : quo possunt —xai μὴ δέχεσθαι πάθος ἄχαστον τὰ xavál). nia. βοηθή-
Ecclesiz significari dissidia. Livor autem plage νε — pata. Μά]αγμα μὲν οὖν ὁ μετὰ πραότητος xax ἐπι-
stigium suberuentum ; cum teli quidem impetu κειχείας ταπεινωτιχὸς τῶν µαταίων φυσιώσεων λόγος.
contunditur corpus, sed coit parte aliqua : unde — "EJatoró& ὁ μετὰ οἴκτου xai συµπαθείας τὸ ξο)ερὸν,
subdola et fallacia corda innuuntur. Plaga denique καὶ ὕπουλον, xal τραχὺ τῶν ἓν ὑποκρίσει φευδολό-
iumens , 1/4 seu phlegmone, tumor ingens ; cum — yov xaxaJealvov. Κατάδεσμος δὲ 6 τὰ πρὸς διάστα-
in debilioren partem decumbit humor, et affectam B σιν ἐπειγόμενα συγκρατῶν. τὸ δὲ, Οὐκ ἔστιν ἐν
calore pezter naturam accendit : unde elatio ani-^ αὐτῷ ὁλοκληρία, xaX τὰ ἑξῖς, Σύμμαχος οὕτως
mi notatur prava absurdaque opinioneintumescen- ἐξέδωχεν Οὐκ ἔστιν ἐν abc ὑγιὲς, dJAà τραῦ-
tis, οἱ ob id adversus Christi decreta sese efferen- μα, xal µώλωψ., καὶ π.1ηγἡ, τραύματος οὗ σφιγ-
tis. Judzeos vero non uno separatim morbo affici ; τγοµένου, οὐδὲ ἐπιδεγγομένουΣ, οὐδὲ ἁπαΊννομέ-
sed omni confertim malorum genere, tanquam col-— vov ἐ.λαίφ.

luvie, opprimi ; nec ab ullis congrua admitti auxilia, significat. Est ergo fomentum sermo ille, quo
modeste ac leniter, vani opiuionum tumores retunduntur ; oleum vero, quo, luctus et doloris com-

munione, insidiosa, falsa, et aspera. simulate loquentium verha leniuntur. Circumligatio denique,

qua simul ea, quz ad dissensionem festinare videhantur, coercentur et retinentur. Ceterum, verba
ista, non. est in eo integritas , et qu: deinceps, ita reddit Symmachus : Non. est enim in ipso sanitas,
sed. vulnus, et vibez,ei plaga vulnere non coeunte, neque obligato, neque oleo emollito.

Vgns. 7-9. Terra vesira deseria, civitates vestra. ο C-U.'H γῆ ὑμῶν ἔρημος al πόλεις ὑμῶν πυρἰ-
igne succensa. Regionem. vestra coram vobis alieni κανστοι. Τὴν χώρα» ὑμῶν ἐνώπιο» ὑμῶν ἁ.λό-
devorant, etc, τριυι κατεσθίουσιν αὐτὴν, x. τ. λ.

Ista pra«dixit Ozia rege ; qua parte quidem ali- Ταῦτα προεῖπεν ἐπὶ τῆς 'Ojlou βασιλείας, ἐπλη-
qua a. Babylouis incepta, a Romanis autem peni- µρώθη δὲ μερικῶς μὲν ὑπὸ Βαθυλωνίων΄ ἐπὶ δὲ τῆς ὑπὸ
tus, ipso obsidionis lempore, ut. eliam nunc cer- "Ρωμαίων πολιορχίας ὁλοσχερῶς, ἃ μέχρι νῦν ὁρᾶται.
nuntur, perfecta sunt. Significat autem vineg ΠΟ ᾿Αμπελῶνα δὲ τὸ ἔθνος καλεῖ. Λέξει γὰρ προϊών’
mine, gentem ipsam. Dicet 19 enim postea : Nam C *0 yàp ἀμπελὼν Κυρίου Xa6a00 οἶχος τοῦ Ἰσραλ
« Vinea Domini Sabaoth duwmus est Israel ει» - ἔστεν

Ad hzc, desolationis causam facit, quod deser- Tav δὲ τῆς ἐρημίας αἰτίαν φησὶν, ὅτι χραυγὴν
ιο spiritu quieto et miti, vociferationem sint am- ἐπόθησαν, καταλιπόντες τὸ πνεῦμα «b πρᾶόν τε xa!
plexi. ltependit enim justa. Deus, cum a quibus ἠσύγιον. Αντιμετρεῖ γὰρ δικαίως 6 865; ἑγχαταλι-
desertus est, eosdem deserit. Est vero derelictio- — 75, τοὺς ἐἑγκαταλιπόντας αὑτόν. Τὸ πανξελὲς δὲ «Oc
nis absolutae signum desertum vinem tentorium. ῥἐγκατα]είύεως ἡ τοῦ ἀμπολῶνος σηµαίνει σκηνή.
Quandiu enim fructus hahet vinea, a custodeliabi- — "Ey ὅσω γὰρ ἔχει καρπούς, οἰχεῖται ὑπὸ τοῦ φυλάτ-
mur dentorium ; iisque collectis desertum relin- — zoy«o; ἡ σκηνή. Τρυγηθέντων δὲ τούτων, ἔρημος
. quitur: sic gens universa cum fructus edebat, ἀπολείπεται. Οὕτω τοῦ παντὸς ἔθναυς χαρποφοροῦν-
divinum constabat templum ; indeque veluti de — «oz, & θεῖος εἰστήχει νεώς. Αντ ἐπιοχοπῆς ἐντεῦθεν
specula, illius nomine, excuhias agebat Deus, qui — &opoópst τοῦτο θεὸς λέγων « Ἐγὼ ἔσομαι αὑτῇ,
ait : « Ego ero ei, ait Dominus, murus igneus Jvc. Κύριος, [elg τεῖχος] πυρὸς χυχλόθεν, xal εἰς
in cireuitu ; et in gloria ero in medio ipsius *'* » — &6£ay ἔσομαι ἐν µέσῳ αὐτῆς. » Τοιγαροῦν ἀγγελι-
Itaque angelicis virtutibus, tanquam vallo, cingeba- p Καῑς ἐχαρακοῦτο δυνάµεαιν. Ὡς Bb τῶν ἁμαρτιῶν
tr, Sed ex quo scelerum sentes produxit, et uva ^ «àc ἀκάνθας ἑδλάστησε, xal σταφυλὲν χολῆς, καὶ
fellis, sarmentumque ** Gomorrhe fecit, tum pet κληµατίδα Γομόῤῥας ἐποίησε, qnot, διὰ τοῦ ψάλλον -
prophetam ait : « Auferam sepem ejus, eL erit in dt- — 4972 ὁ θεὸς, « Καθελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ, xal
reptionem **; » czeteraque deinceps. Et per alium: — £ozat εἰς διαβπαχεῖν 8, » χαὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ δι ἄλλου
1 Reliqui domum meam, dimisi hereditatem δὲ προφῄήτου enatv: " Ἐγχαταλέλοιπα τὸν οἶχόν μου,
emeam 9, » et eztera. Narrat enim, in expugnatio- ἀφῆχα τὴν χληρονυµίαν µου, » xai τὰ λοιπά. Ἱστόοη-

* Num. 1, 9. ο La. ν, 7. *'* Z«ch. n, δ. * Deut, xxxi, 52. 51a. v, ὃ. 5* Jerem. xn, 7.

VARLE LECTIONES.
3lc. qp. ἐπιδεσμουμένων. 3 vp. τροφητεύσαντο;. 3 jp. διαρπαγἠν.

-
-.

1837 .

COMMENTARII IN ISAIAM.

e
.

1838

xiv δὲ καὶ iv τοῖς περὶ ἁλώσεως ὁ Ἰώσηπος, ὡς A nis liistoria, Josephus 71, antequam urbs caperetur,

πρὶν ἁλῶναι τὴν πόλιν, Ἡκοῦοντο τοῖς ἱερεῦσιν φω-
ναὶ λεγόντω. ἀγγέλων, « Μεταθαίνομεν b ἐντεύθεν, »
,9 µόνον δὲ, φησὶν, τὴν ὡς iv χαρπῷ τιμιωτέραν
οὖχ ἤνεγχε σαταφυλὴν, οὐδὲ ὁπώραν τὴν πρὀσχαιρόν,
xil σω,ιατιχῆΏν, χατὰ τὸν Μωσέως vóuov, λατρείαν.
Ὡραία μὲν γὰρ τῇ θέᾳ xal εὐθαλῆς, ἀλλὰ xaY πρότ-
χα:ρος πρὸς ἣν εἴρηται ἡ τοῦ ὁπωροφυν]αχίου
κατά .-]ειψις, ὅπερ αὖθίς ἐστιν ὁ νεώς. Σικυήρατον
δὲ, τὸ τών σιχυῶν εἴρηται φυλαχκτῆριον. "Όταν γὰρ
tbv ὄντως ἀφέντες 8cbv, τὰς χεῖρας ἡμῶν ἑπάρωμεν
ερὶς θεὺν ἀλλότριον, παραδ.δύµεθα τοῖς καταστρὲέ-
φουσιν. Νόει δὲ xoi γη» μὲν ἔρημον *, τὴν φυχἣν
ὡς δεχομένην τοῦ λόγου τὰ σπἑρµατα. Ἔρημο» δὲ
τὴν ἀρετῶν xax θεοσεδείας ἑστερημένην. δὲ τοι-
αὕτη xal ἆόιις πυρίκαντος, διὰ τὸ πολλὴν ἔχειν
lv τοῖς ἔργοις µαταιότητα, ξύλα, χόρτον, χαλάμην;
ἅπερ ἐν ἡμέρᾳ τῆς χρίσεως καταπίµπραται.

Ἡ αὐτὴ χαὶ χώρα χατεσθιοµέγη ὑπ' dAJAocplov,
οὔτε τῶν καρπῶν πεπληρωμµένη τοῦ Πνεύαατος,
ἀγάπης, χαρᾶς, xai τῶν ἄλλων ἀ.Ί.λοτρίων λογισμῶν
ἐπιπεσόντων, καταναλίσχηται d , χαταστρέφουσί τε
. αὐτὴν οἱ ὄντως ἀἁλλότριοι δαίμονες, ot δῃ περιαιροῦν-
τες τὰς. ἀρετὰς, οὐχ ἀφίστανται πρὶ» ἂν καὶ γνῶσιν
ἑεφαλμένην ἐμθάλωσιν. Οὕτω xd, ἄχαρπος ἔπισχο-
κῆς ἀποστερεῖται θεοῦ. Καρποφορῶν δὲ τῶν ἀποθη-
κῶν τῶν αἰωνίων ἀξίως, τῷ θείῳ φυλάττεται Πνεύ-
µατι ἀποσοθοῦντι τοὺς δυσμενεῖς. Την δὲ ὁπώραν
xal ἐπὶ τῆς βιωτιχῆς ἡδυπαθείας δεξώµεθα, περὶ ἃς
οὐ προσΏχεν ἑπτοησθαι duy v, ἄμπε.Ίον ὑπὸ θεοῦ
φυτευθεῖσαν ἁληθινὴν, κατ εἰχόνα τοῦ Ἀτίσοντος
αὐτὴν, ὃς τὸ μὲν χαρποφοροῦν καθαίρει πρὸς Υένε-
σιν πλειόνων χαρπῶν. Συλλαµμόθάνεται γὰρ τοῖς ἐθέ-
λουαιν πρὸς την ἀπὸ τῶν παθῶν κάθαρσιν, χαθάπερ
γεωρτὸς ἅμπε.Ιον χλαδεύει, τῆς περιττῆς ἀπείργων
λεύχης, 9 χαὶ τὴν πρὸς τὸ ἀγαθὸν σπουδὴν τελειῶν;
τῆς 0: μὴ βονλομένης φυχῆς πίπτουσιν οἱ φραγμοὶ,
αἱ παρὰ τῶν ἁγγέλων βοήθειαι, xol τοῖς παροδτύου-
σιν χαὶ πορθεῖν βουλομένοις προτίθεται, vió; f τε
ἔχριος ἀφανίζει τὸ πᾶν εἰσπηδῶν' xai ξένοι μὲν οἱ
ἑδεύοντες ἡμᾶς, αἱ viv παρὰ τὴν γνῶσιν ἁμαρτη-
µάτων ἑνεργητικαὶ δυνάμεις) εἰσὶν υἱὸς 6 δὲ δίχην
ἀλόγιστα ὁρμῶντος, xal ταῖς ὀυσωδίαις χαλινδουµέ-
νου, τὰ πάθη προχαταλαμβἀνει τὴν τοιαύτην Φυχὴν,

auditas esse sacerdolibus angelorum voces, qua
3bea discedendum monerent. Tantum vero ' abest,
ait, ut, qui reliquorum fructuum prastantissimus
est, uvam cdiderit, ut. ne fugaces quidem autumni
fructus , id est, corporeum legis Mosaic cultum,
specie quideni pulchrum et virentem, sed tempo-
rarium tameu, praestiterit ; ad quem. et ista refeir-
lur teutorii desertio ; quo templum etiam significari
potest. Dicitur vero — cucumerarium, locus, uli
cucumeres assersantur ; cum eniin, Deo vero. reli-
cto, manus nostras ad alienum erigimus, tradimur
vastatoribus. Terram porro animam intellige, tan-
qvam quis verbi semina exceperit. Desertam vero,
quie virtutibus et cultu divimo privetur. Talis est
Igne succensa civitas, qu: operum mnltam habet
vauiiatem, ligna, fenum, arundinem ; quie jpso ju-
dicii 16 die igne cousumentur.

Ipsa est et. regio, quam devorant alieni nullis
fructibus refertam — Spiritus, dilectiouis, gaudii :
qu:E aliis etiam irrumpentibus alienis cogitationi-
bus, consumitur: quamque subveriumt alieni ra
vera daemones ; nec prius dimittunt, quam virtuli-
bus undique sublatis, in. consilii errorem coin;pu-
lerint. Sic omnes, qui siue fructu suut, Dei. custo-
dia destituuntur : qui autem fructus edunt sem-
piternis horreis dignos, divinum Spiritum, qui:
liostes arceat, liabent custodem. | Sumamus vero et
fructus autumnales pro vibe. suavitatibus; quarum:
illecebris animam capt non decet, qui» vera Det
vitis est, quzeque ad imaginem Creatoris sata, ab
codem, cum fructus edit, ad uberiorem proventum
expurgatur. Volentibus enim in expiandis affectibus
opuulatur, et agricole in morem viles pultantis
sarimmentorunque silvam coercentis, honesti stu-
dium perficit: cum renuentis anim vallum, id
est, angelorum auxilia corruant, οἱ pratereuntibus,
diripereque studentibus pateat; aperque ferox
omnia perdat et conculcet ?**. Sunt vere. peregriri
et ille etiam, qua in nos penetrant, minus pravis:
vitiorum effectrices potestates. Apri autem inina-
dum, solo sine ratione impetu ruentis, comnoque
feetido voluiari gaudentis, affectus animam | istius-
modi preoecupant, quod divinis horreis fructus

ὅτι pub, τὰ ἄξια της θείας. ἀπηθήκης ἑχαρποφόρησεν, D dignos ipsa nequaquam ediderit , sed fluxas volup-

ἡδονὰς δὲ τὰς ῥευστὰς xal δυσώδεις, ὧν ἐπιθυμή-
ea; ὁ ἐπιθυμητὴς πάλαι λαὺς ἓν τῇ ἑἐρήμῳ ἑτάφη.
"ExAa.ov γὰρ, qnoi, µνησθέντες τῶν σιχυῶν, xal
τῶν πεπύνων, τῶν Αἰγυπτιακῶν βρωµάτων, ἃ οὐκ
ἂν φάγοι Ἱσραηλίτης ὁ τῷ ἄρτῳ τῷ οὐρανίῳ τρεφό-
µενος. "Ov ἑξουᾶδενώσαντες ἐχεῖνοι τῶν κρομμύων
ἐπεθύμουν xal τῶν σχορώδων b. Τοιοῦτος γὰρ ὁ καθ’
ἡδονἣν βίος, ἑρεθιστιχὸς καὶ δριμὺς ὑπάρχων, xat τῷ
βάθει δυσωδίαν ἑναφίει 1, xal δάχρυα τοῖς Quat xaz'
αὐτὸν ἐμποιῶν οἳ xat ὡς πο.ιορχουµένη πό.ις

1: Joseph. lib. Lxxt, De bell. Jud. cap. 12; Euseb. lib. xxix ΠΗ]ςι., cap, ὅ.

"Num. 11, 5.

tates, et feedas : quorum studio cum populus olim
teneretur, in deserto sepultus est. Lugenant enim,
inquit, memores cucumerum, et peponum 1, cibi
videlicet /Egyptii, quem nunquat comederit, qui
verus est lsraelita caelesti pane enutritus; quem
qui fastidiebant, ecepas et allia deposcebant. Talis
enim est, qui voluptatibns vita indulget, pruriens
et acris, ex imoque graveolentiam immittens, et
lacrymas ex illius instituto viventibus provocans.
Et lii rursum, tanquam obsessa civitas, derelinquun-

"'* Psal, Lxxix, 14,

VARLE LECTIONES.

b ^p. µεταδθαίνωμεν. * dg. εὐ ἔδημον.
8 7p. σχορόδ.ωλ | Tp. ἑναφιείς.
e

d ^p. xat127a)[2*8111.

evp. βλάστης. frp. π. 5 τρ. 0dq

489 EP

«ure agentes'ex improviso adoriantuv. 17 Vocavit

" autem eam de priori hujus. nomine, filiam.. Con-
^' seubtwnea deinde his, qua adversus Salvatorem
* tentata sunt, disit, cuin, Et nisi Dominus exerci-
- tuum reliquisset nobis semen, intulit. Fortassis vero
τα.) est, quod se Abrahamo, et semiui ejus, datu-
*-rum pollicitus est 15, Tanquam enim de uno disit,

- Christo. videlicet; qui, ne Sodomis et Gomorrlie
- similia paterentur, prohibuit. Nam reliqui omnes,
utl ipse dixit, filii sunt scelevati, populus iniquita-

- tibus plenus; a quibus semen esse uon potest ; cum
eos a Sodomorum et Gomorrlie poenis adventu suo
solus liberavit. Adh:ec, post illat:i Christo. inju-
rium, reliquie | quidem, — secundum electionem
gratie Salve faetze supt?*; — cwteri vero ex-
cocati, et subversioni traditi : de quibus Dei nu-
tine afflatus Amos, in hc. verba ait: «' Subverti
vos; sieut Deus Sodomam et Gomorrham ?*, » ul-,
timam nimirum eversionem significans. Senen au-
tem etiam apostolorum chorus intelligendus est ;
non quidem tanquam impioruu, sed. prophetarum
potius ; qui universie gentis salute deplorata, a
Ueo consolationem adepti, ab eo semine, quod de
se in]lucem proditurum erat, — illuminati. sunt ;
quod tanquam fermentum in gentibus exsistens,
omaes in vite sue similitudinem ita co,npulit, ut
Ali Israel, et populus Domini, et iu abscondito Ju-
dei, spiritualiumque promissionum h:eredes facti
sint. Quod si non se pietalis omnis conciliatoreg

praebuissent, nec per eos esseut ubique excitata (c

Ecclesiz (quoniameverti Judieorum templum conti-
git) : quibusnam 698 potius quam Sedomorum et
«Gomorrhe interitui, de quibus nihil omnino su-
perest, comparari decuil? Siynificat autem Sodonee
-nomen, declinationem : Gomorrhe vero, seditionem,
-Umnes igitur, inquit, a Deo declinaturi eramus,
-Sanctaque pace rejecta, bello et seditione (qualia
solent scelerati mmores parere), abundaturi. Αἱ nuac
-omnium longe mentes exsuperans pax per carnem
. cunctis illuxit: eamque ita omnibus praedicarunt
' Christi discipuli ; ut jpsa jam aecepti beneficii gra-
(ias agens Ecclesia: 18 Nisi Dominus nobis reli-
-quisset semen, omni cum fausto et ἴῶιο applausu
.«oncinat. Est tamen Israelitici populi, quantumvis
-ónitie reliquiarum nomine tautuin ceasus sit, po-
-stea tandeu futura revecatio. Istud. enia) propheiz
Aon dissimulavit oratio dicentis : « Quia multos
dies sedebunt (lii Igrael sine rege, et sine priucipe,
et sine sacrificio, et sine altari, et sine cplied, el
sine theraphim ; et posthaec revertentur fllji Israel,
et querent Dominum Deuni suum, et. David regem
suum 6 » EL alibi: « Non faciam secundum furo
rein. ir mee : nom relinquam υἱ disperdain
Ephraim ?**, » Istud«et alio significabatur modo.
flefragstus enim est vetus ille populus, de quo

PROCOPII GAZ.EI

s. ir pum ideo cingunt liostes, wl reriisse et. se- A ἐγχαταλεέπονται, f» πο.λέμιοι περικάθτνται, τῶν

1840

ἔνδον ἐπιτηδευόντων “ἣν ἄνεσιν, ὡς ἂν ἀφυλάχτοις
ἱπίθωνται. Ἐκόλεσεν δὲ αὐτὴν Ex τοῦ προτἐρου ταύ-
της ὀνόματος θυγατέρα. ᾿ΑἈχολούθως ὃξ τοῖς κατὰ
τοῦ Σωτῖρος τολμηθεῖσιν ἔπένεγχεν' Kal el μὴ Κύ-
fioc. Za6aó9 £yxac£Aixer ἡμῖν σπερμα. Τουτο δ᾽
ἂν εἴη περὶ οὗ φησιν ὁ θεὺς ᾿ΑἈθραάμ” « Ότι σα) -.
δώσω xax τῷ σπἑρµατί σου.» Ὡς γὰρ Eq' ἑνὸς εἶπεν,
ὃς ἐστι Χριστὸς, ὁ χωλύσας τὰ Σόδόμων καὶ Γομόῤ-
ῥας παθεῖν. Οἱ γὰρ ἅλλοι πάντες, ὡς ἔφη , υἱοὶ ἄνο-
pot, καὶ lab; πλέρης ἁμαρτιῶν' ὧν οὐχ ἂν εἴη τὸ
c aéppa * οὓς ὀρείλοντας τὰ Σρδόµων παθεῖν, τῇ ἰδίᾳ
παρουσίᾳ χεχωλυμµένωυς '', Καὶ μετὰ τὴν χατὰ Χρι-
στου δὲ τόλµαν, τὸ μὲν λεῖμμα τὸ xav ἐκλογῖν χά-
ριτος ἐσώθη. Οἱ δὲ λοιποὶ ἐπωρώθησαν, ot χαὶ παρ-
εδόθησαν τῇ Χχαταστροφῇ. περὶ ὧν rat ᾽Αμὼς
ἐχ 8:00: & Κατόστρεψα ὑμᾶς, χαθὼς χατέστρεφεν
Κύριος Σόδοµα xaX Γόμοῤῥα, » τὴν τελευταίαν ση-
μαΐνων χαταστροφἡν. Σπέρµα δὲ χαὶ τὸν ἁποστολιχὸν
γοητέον χορὸν, οὐχ ὡς τῶν ἀσεθῶν σπέριια, τῶν δὲ
προφητῶν μᾶλλον ὑπάρχοντας, ol τὸ πᾶν ἕθνος ἁπ-
εγνωχότες, παραμνθίας ἐτύγγανον, περὶ { τοῦ ἐξ αὐὑ-
τῶν ὀναφανησομένου σπέρματος φωτιζόμενοι, ὅπερ
ὡς ζύμη Υενόµενον ἓν τοῖς Eüvzot, πάντας πρὸς τὴν
οἰχείαν εἴλχυσεν ὁμοιότητα, ὡς χἀχείνους Ἰσραῦλ
χρηµατίζειν xa λαὺν Κυρίου, καὶ xpuztbv Ἰουδαῖον,
χαὶ τῶν πνευματικῶν ἐπαγγελιῶν κληρονόμον. E!
δὲ μὴ πρόξενοι πάσης θεοσξθείας ἐγένοντο, καὶ δι’
αὐτῶν ἐκχλησίαι παντχχοῦ χαθίδρυντο (τοῦ νεὼ τοῦ
παρ Ἰουδαίοις λελυµένου), τίσι τούτους Eypr,» παρα-
θαλάσθαι, ἢ τῇ Σοδόµων καὶ Γομόῤῥας καταστροφῇ,
ὧν οὐδὲν ὑπολέλε:πται; ἱΣόδομα δὲ ἔκχλισις, Γο-
Ιαιάῤῥα 9$ στάσις ἑρμηνεύεται. Πάντες οὖν εἴχομεν,
φγοσὶν, ἐχχλῖναι θεοῦ, xaX thv πνευματ'χκὴην εἰρήνην
ἀφέντες πολέμου πληρωθΏναι xal στάσεως, ἃ δὴ
xaxía xaX τὰ πάθη Tout. Nov δὲ fj ὑπερέχουσα πάντα
νουν εἰρήνη διὰ σαρχὺς πᾶσιν ἐπέλαμόεν * xal ταύ-
την εὐηγγελίσαντο πᾶσιν οἱ τοῦ Χριστοῦ μαθηταὶ,
ὡς τὴν ᾿Εκκλησίαν τῆς εὐεογεσίας προσάγουσαν χα-

X ρῥιστἠρια, τὸ, El μὴ Κύριος xacéAuxer ἡμῖν σπέρμα,

μετὰ πάσης εὐφημίας ὑμνεῖν. Πλὴν ἔσται xat τῶν
Ἰσραπλιτῶν ἓν ὑστέραις ἀνάχλησις, εἰ xal ἓν ἀρχῃ
λεῖμμα µόνον ἐγένετο. Καὶ τοῦτο προφητιχὸς ἑδήλω-
σεν λόγας, ε Διότι, λέγων, ἡμέρας πολλὰς χαθήσον-

D ται οἱ υἱυὶ Ἰσραὴλ οὐχ ὄντος βασιλέως, οὐδὲ ὄντος

ἄρχαντος, οὐχ οὔσης θυσίας, οὐδὲ ὄντας θυσιαστη-
ῥρίου, οὔτε ἱερατείας, οὔτε δήλων, Καὶ μετὰ ταῦτα
ἑπιστρέφουαιν οἱ viol Ἰσραῇλ, καὶ ἐπιζητήσουσι Κύ-
ριον τὸν θεὺν αὐτῶν, xal Δανῖδ τὸν βασιλέα αὐτῶν.»
Καὶ ἀλλαχοῦ : « O0 μὴ ποιῄσω χατὰ τὴν ὀργὴν τοῦ
θυμοῦ µου., οὗ μὴ χαταλίπω τοῦ ἐξαληφθῆναι t τὸν
Ἐφραῖμ. » Τοῦτο xai γαθ ἕτερον ἡμῖν ἑδηλοῦτο
τρόπον. Ἠπείθησε μὲν γὰρ' ὁ πάλαι λὰὸς, περὶ οὗ
φησιν, ὡς « "posa Ev τῇ ὀργῇ pov, εἰ εἰσελεύσον-
ται εἰς την κατάπανσίν µου, » Χαλὶὲδ δὲ καὶ Ἰησοῦς

15 Gen, xini,15.. "* Isa. 11x, 20; Που, x1, 20. 75 Απιος iv, 10, 110300 11,4, 5. 7* Oseext, 9. —
ΥΝΔΗΙ4 LECTIONES.,

1’ qp. χε] κε μόνος, — iic. παρά.

k 1). ἐξαλειφθηναι.

1841

COMMENTARH IN 1SAIAM.

συνειαέδηυαν τῷ νέῳ λαῷ, τύπος ὄντες τοῦ ἔγχατα- À scribitur : « Juravi in ira mca, si. introibunt. in re-
q'iein meam ", » At Chaleb, οἱ Jesus, cum novo .
ingressi sunt, typumque reliquiarum. l5rael, quie :

λείμματος Ἱσραὴλ, σεσωσμένου μὲν δι’ ὑπαχοῆς xal

πίστεως τῆς bv Χριστῷ, διαθιδασθέντος 65 μεθ’ ἡμῶν

«by ἅγιον Ἰορδάνην, xai κληρονομεῖν μέλλοντος τὴν
τῶν οὐρανῶν βασιλείαν.

«4

t. Ακούσατε.ἱόγον Κυρίου, ἄρχορτες Σοδόµων"'
«αροσέχετε γόμον θεοῦ 1, ὁ Aaóc Γοµόῤῥας.

"Aw μὲν οὐρανὸν χαὶ γην ἑἐμαρτύρατο. Nov δὲ
τοῖς Ἰουδαίοις αὐτοῖς διαλέγεται, µερίσας αὐτοὺς εἰς
ὄρχοντας, καὶ «Ίαόν. Σοδόµων δὲ αὐτοὺς καὶ Γο-
µόῤῥας χαλεῖ, ὡς μέλλοντας αὐτοὺς παθεῖν mapa-
πλήσια, f| καὶ διὰ τρόπων ὁμοιότητα. Καὶ προϊὼν'
γὰρ ἐρεῖ. Τὴν δὲ ἀνομίαν αὑτῶν ὡς Σοδόµωγ
ἀπήγγειλαν, χαὶ ἐνεφάνισαν σὺν τῇ ἁδιχίᾳ αὐτῶν,
ret ἐθουλεύσαντο βουλὴν πονηρὰν, καθ) ἑαυτῶν εἰ-
SóvtE;* « Δήσωμεν τὸν δίχαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν
ἐστιν. » 'Ἡ τοίνυν κατὰ τοῦ ἑνὸς λεγοµένη διχαίου,
Χριστοῦ δηλονότι, παρανομία, τοιαύτης αὑτοὺς
κροσηγορίας ἑνόχους ἀπέδειξε. Κολάζει δὲ αὐτῶν
xai τὸ ὡς Ex εὐγενείᾳ τῇ ἐξ ᾿Αθραὰμ ὑπερήφανον,
δηλῶν, χατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον « Ὡς οὐχ ὁ iv
τῷ φανερῷ Ἰουδαῖός ἔστι, » καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ πάλιν'
« Οὐ γὰρ οἱ ἐξ ἹσραἨλ, οὗτοι Ἱσραήλ. οὐδ' ὅτι
εἰσὶ σπέρµα "A6paàp, Πάντως τέχνα. » Οὐχοῦν t»
τῶν ἑναντίων xat τοὺς * ἐξ ἀλλοφύλων δυνατὸν χρ]-
µματίσαι * dpyorcac Ἱσπραὴλ, καὶ λαὺν Θεοῦ πράξεις
ἀξία; παρεχοµένους xai δόγματα. ,

Χωρισθέντος δὲ τοῦ ἐγχαταλειφθέντος ἡμῖν σπἐρ-

πατος, ἀχολούθως τοὺς λο,ποὺς τοιούτων ὀνομάτων C

ἀξίωσεν, ἄρχοντας λέγων Σοδόµων , διὰ τὸ µητρό-
πολιν ὥσπερ εἶναι τῆς πονηρίας τὰ Σόδοµα, fc?
χατὰ χαχίας ὑπερδολὴν ὑπερέχειν τοὺς ἄρχωντας.
θἰκείως δὲ χαὶ παρέθηχεν P, ὅτι ὥσπερ ἐχεῖνοι παρ-
Ἱτοῦντο τὸν τὰ δίκαια xplvovysa Ao, λέγοντες *
t Εἰσῆλθες παροιχεῖν, ud καὶ xplatv χρίνειν», » οὕτω
xal οὗτοι τὸν δίχαιον παρῄῃτοῦντο χριτὴν, λέγοντες *
«Σταύρου, σταύρου, αἷρε τὸν τὀιοῦτον. » Κάχεῖνοι
μὲν, εἰς ξένους Όθριζον * οὗτοι δὲ, τὸν εἰς τὰ ἴδια
ἑλθόντα. Κάχεῖνοι μὲν, el; ἀγγέλους οὗτοι δὲ, εἰς
θεόν. Καὶ Ἱερονυσαλὴμ τοίνυν ἐξ ἀσεθείας ἐγένετο-
Σήδομα. Ὡς γὰρ ἐν ἐχείνοις oby εὗρε δέχα διχαίους
ἑητῶν ὁ θεὸς , δι’ οὓς ἔδει σωθῆναι τὴν πόλιν ΄ οὕτως
ἡ Ἱερουσαλὴμ πολλὴν εἶχε τῶν διχαίων τὴν σπἀνιν.
Διόπερ Ἱερεμίᾳ λιπαροῦντι περὶ αὑτῆς ἔφασχεν ὁ
θεός; « Περιδράµετε tv ταῖς ὁδοῖς Ἱερουσαλὴμ., xat
Ez, καὶ γνῶτε , Χαὶ ζητήσατε ἐν ταῖς πλατείαις
αὐτῆς ἐὰν εὕρητε ἄνδρα, εἰ ἔστι ποιῶν κρῖμα, καὶ
ζητῶν πἰστιν, καὶ Deo; ἔσομαι αὐτῇ, λέχει Κύριος.»

Καὶ παντὸς ἑστερημένοι καλοῦ, προσέτι xai πρὸς

ἄχρον ἀαεθείας χατήντησαν, τὸν Χριστὸν ἀποχτεί-
ναντες * ὃ δῃ μάλιστα γέγονεν , διὰ τὴν τῶν ἀρχόν-
tw» ἁνοσιότητα. Elbózs; γὰρ ὡς ἔστιν ὁ κληρονόμος,
ἀνελεῖν ἐπεχείρησαν, θέλοντες αὐτοῦ τὸν ἀμπελῶνα

B tem prodiderunt,

per obedientiam et (ldem in Christum salvandoe

- erant, sanctoque Joriane superato, culestis im-

perii participes futurze, liabuerunt.
YEns. 10. Audite verbum. Domini, principes Sodo-
morum : attendite lege Dei, populus Gomorrl,
Superius.quidem celum et terram obtestatus
es!; nunc vero Judzos ipsos alloquitur, eosque in
populum el prineipes dividit. Vocat autem Scdo-

morum et Gomorrle nomine; vel quod illis similia:
passurl essent : vel certe propter morum similitu-:

dinem ; ut in: progressu dicel. Sua vero ipsi sce-
lera; sicut. Sodoma, detexerunt. suamque iniquita-.
cum inito male
adversus se dixerunt : « Ligemus justum,

quoniam inutilis est nobis '*, » Una igitur eos ista.

adversus justum, Christum videlicet, injuria, huic
nomini obnoxios fecit. Eos autem, tànquam qui ab
Abrahamo generis sui splendorem repetentes inso-
lescerent, castigat : quod, juxta Apostolum : «Nun
qui in mahifesvo, Judzus sit "*, » et czetera. Et
rursus, quod : « Non omnes qui ex Israel sunt,;
ii sunt Israelite ; neque 19 qui semen sunt Abra-
hz», omnes filii **, » Possunt ergo ex contrariis,
diversisque gentibus, principes Israel, populusque
Dei effici ; nimirum, sí ad dogmatum consensionem
operum dignitas accesserit.

At eo Jam separato, quod nobis relictum est,
semine, apte reliquis principibus hujusmodi no-
mina auribuit, Sodomorum inquiens: quoniam,
ut erat urbs illa precipua; ita quoque nequitia
preter ceteras abundabat, ipsiusque principcs.
scelere et maleficio longe populum superabant.

Convenienter autem et populum addidit: quod .

quemádmodum illi incorrupte jura dicentem Lo-
thum rejecerunt, his verhis lacessentes : « Ingre
sus és ut advena , nunquid ut judices *! ? » Sic
et justum illi judicem recusarunt, cum dicerent :
« Tolle, tolle; crucifige eum **, » Praterea, in ἐχ-
ternos illi fuere jnjurii: li vero in euni, qui ia
propria venerat **. Illi item in angelos; at isti, in
Deum ipsum. Et ipsa igitur Ilierosolyma, propter
impietatem, Sodoma evaserant. Nam sicut in ipsis

1:427

consilio -

ne decem quidem probos reperit Deus, quorum.

nomine servari civitas posset **: sic llierosoly-
mis mira erat integrorum virorum paucitas. Ita-

D que et Jeremis» pro ea roganti dicebat Deus:

« Ciecuite vias Jerusalem, et.aspicite, et considc-

rate, et quzerite iu plateis ejus, an. invenlatis vi- (

rum facientém judicium, οἱ quszerentem veritatem;
et propitius ero ei, ait Dominus **. » Praterea
nulla non virtute destituti, imo ad summuin ctiam
vitiormnm — progressi fastigium, Christum ipsut

" "* Psal. xciv, 141... 7* Sap. u, 12. 7? Ποπ. 98, ** Rom. :x, 0, 7... ! Gen, xix, 9. * Joan. xix, 6,
Joan, 1, 11. ** Gen. xvii, 4 860. "* Jerem. v, 4.

* — VARLE LECTIONES.

"Nol Y uo so2 ἡμῶν,

"d, τὸ τοὺς. Plc. Aer. τους.
N :

e[c. vp. πα. — "1c. MUR 31.

1919

PROCOPII GAZ EI

1814

Arucidare ausi sunt; quod totum principum sce- A xAnpoy ἴδιον ἀπεργάσασθαι. Περὶ ὧν ἐν προφῄταις

lere imprimis patratum est. Cum enim heredem
esse non ambigerent, spe hzreditatis adeundz,
vinewque usurpand;, adducti, in illius cadem
conspirarunt. -De his ita in prophetis loquitur
Deus: « Pastores multi demoliti sunt vineam
;neam **, » etc. Itemque : « Stulte egerunt pasto-
res, et Dominum non quissierunt. Propterea non
intellexerunt, et omnis grex dispersus est *'. »
Eos enim oportuit Mosi fide habita, Dominum
agnoscere, et ad eum reliquis viam munire, « De
me enim, ait, ille seripsit 9*, cum dicit : Prophe-
tam vobis suscitabit Deus de medio fratrum 90
vestrorum, tanquam me. Ipsum audietis **. » Ita-
que imordaci eos adhortatione, pro suo in illos
sludio, ad ipsius agnitionem propheta studet im-
pellere : principes quidem, 1anquam acutiores,
audiendi verbo provocaus, quod ad mentem re-
fertur magis. Non aliter quam, cum ad verba sua
facit attentiores Dominus* ait : « Qui habet aures
audiendi, audial *5*; » populos autem crassiores
οἱ rudiores, attendendi aut, ut alii reddiderunt,
auribus percipiendi, quod sonum tenuem auribus
«capere οἱ haurire significat. Quare et in Exodo
ait populus: « Oinnia quae locutus est Dominus,
faciemus, et erimus attenti **, » Qui enim non-
* dum perfeció sunt, corporalia legis observantes
operantur ; unde prius habetur : « Perfectus au-
tem audit; » menteu ad legis voluntatem conver-
tens. Rursus, hac ratione, principibus quidem
verbum ; populo autem legem. auribuit. Est eniin
Jex, justi et injusti regulá, agenda imperans, pro-
hibensque fugienda ; quam, flne alioquin igno-
}4ἱ0, non pauci mortales servare studuerunt. Sed
erbum, causam etiam, qua quidque dicatur,
legem nináirum spiritualem, demonstrat et docet.
Principes autem | Sodomorum appellat ; non quod
sin& improborum duces solummodo, sed quod
sint eb ipsi tales. Nec tamen subditorum nequi-
t am reticet, cun, populum | Gomorrhe nominat.
Principio enim satis erat populi scelera notasse.
Sed longe majora ideo tribuit principibus, quod
primas inter quinque urbes facile Nodoma obti-
nerent; unde pracipua et oninium maxima ipso-
rum iniquitas significatur. Sodomorum vero Prin-

" qna ὁ θεός * εΠοιμένες πολλοὶ διέφθειραν τὸν àp.-

πελῶνά µου, » xai τὰ ἑξής. Καὶ πάλιν ' εΠο:μένες
ἠφρονεύσαντο, χαὶ τὸν Κύριον οὐκ ἐξεζήτησαν. Aux
τοῦτο οὐκ ἔγνω πᾶσα fj νομὴ, καὶ διεσχορπἰσθησαν.»
Ἐχρῆν γὰρ Μωσῇ πιστεύσαντας ἐπιγνῶναι Κύριον,
xai πρὸς αὑτὸν ὁδηγῖισαι τοὺς ἄλλους. « Περὶ ἐμοῦ
γὰρ, φησὶν, ἐχεῖνος γέγραφεν, εἰπών᾽ Προφήτην
ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ θεὸς Ex τῶν ἁδελφῶν ὑμῶν,
ὡς Éué* αὑτοῦ ἀκούσεσθε. » "0θεν πληκτικῇ νουθε-
σίᾳ φιλανθρώπως αὐτοὺς ὁ προφήτης ἐπάγεται πρὸς
τὸ δεῖν αὐτὸν ἐπιγνῶναι, τοῖς μὲν ἄρχουσιν ὡς ἑἐν-
τρεχεστέροις, τοῦ dxov cac ῥοῶν, ὅπερ μᾶλλον δια-
νοίας ἐστίν, Aib. πρὺς τὸ vivat τὸ βούλημα τῶν
ἑαυτοῦ λόγων διεγείρων ὁ ἹΚόριος φησίν" «'O ἔχων

B ὦτα ἀκούειν, ἀχουέτω: » τοῖς δὲ .]αοῖς, ὡς συν.

έτοις, τὸ προσέχει», ἢ τὸ ἐπωτίζεσθαι, ὡς ἐξέδω-
xay ἕτεροι. Δῆλον δὲ τὸ ψιλὸν τὸν Ίχον ἐντίθεσθαι
τοῖς ὡσίν. Διὸ xal Ev Ἑξύδῳ φησὶν ὁ λαός «Πάντα
ὅσα ἂν εἴπῃ ὁ θεὸς, ποιῄσοµεν, καὶ ἀκουσόμεθα. »
Οἱ μὲν γὰρ ἀτελεῖς ποιοῦσι τὰ σωματικὰ τοῦ νόµου
φυλάττοντες ΄ διὸ xal προτέτακται΄ « Ὁ δὲ τέλειος
ἀκούει, 2 νοῶν τῶν £v τῷ νόμῳ τὸ βοῦλημα. θὕτω
δὲ πάλιν τοῖς μὲν ἄρχουσι τὸν λόγον ἀπένειμεν * τῷ
αφ δὲ τὸν γόμον. Ὁ μὲν γὰρ νόμος χανών ἐστι
δικαίων xal ἀδίχων '.προστακτικὸς μὲν ὧν ποιητέων’
ἀπαγορευτιχὸς δὲ ὧν [οὐύ, 7], μὴ] ποιητἑον, ὃν ὁ πολὺς
φυλάττειν ἑσπούδαχεν ἄνθρωπος τὸν σχοπὸν ἀγνοῶν.
'O δὲ .Ίόγος καὶ τῆς αἰτίας ἐστὶν ἁποδοτιχὸ , δι fy
ἔχαστον εἴρηται, πνευματιχὸν τὸν γόμον δεικνύς.
"Αρχοντας δὲ Σοδόµων, οὐχ ὡς πονηρῶν ἄρχογ-
τας µόνον, φησὶν, ἀλλὰ καὶ ὡς αὐτοὺς τοιούτους
ὑπάρχοντας. Καὶ τοῦ «αοῦ δὲ τῶν πονηρίαν παρ-
έστησεν εἰπὼν, Jaóc Γομόῤῥας. Ἠρχει γὰρ τὸ πρῶ-
τον, εἰ τοῦ λαοῦ τὴν πονηρίαν ἐδήλου, Ταύτης δὲ τὸ
πλέον ἀπονέμει τοῖς ἄρχουσι, διὰ τὸ προχαθέσεαθα:
τὰ Σόδοµα τῆς Πεντατόλεως, ἀρχιχὴν αὐτῷ καὶ
µείζω τὴν καχίαν δειχνύς.΄Αρχοντας δὲ Σοδόµων,
πλὴν τῶν ἠττηθέντων, EE ἱστορίας οὗ παρειλήφαμεν'
διὰ δὲ τὸ σὺν πολλῇ παῤῥησίᾳ τοὺς ἀδικοῦντας ἑλέγ-
χειν, φησὶν ὁ Παῦλος. ε Ἡσαῖας δὲ ἀποτολμᾷ καὶ
λέγει. » Τοιγαροῦν xal µίαν ταύτην αἰτίαν 57; ἐπι-

᾿θουλῆς τῆς κατὰ τοῦ. προφήτου φασίν. Χρήσαιτο 6'

ἄν τις νούτοις πρὺς ἄρχοντας ἐχκλησιῶν ἀτόπους,
xai παρανομοῦντα λαόν.

cipes, prztlerquam qui deleti sunt, ex historia nullos esse novimus. Non est autem omittendum,
quia libertate multa peccdntes arguere solitus erat propheta, de eo Paulum scripsisse his ver-
bis: « Isaias autem audet, et 91 dicit **. » Itaque et unam lianc in eum insidiarum occasionem
fuisse putari. Queunt praterea non male ista etiam in absurdos et insolentes Ecclesie praefe-

clos, ipsumque adeo exlegem populum torqueri.

VEns. 11-15. Quo mihi. multitudinem victimarum p^ :a-w'. Tl µοι π.1ῆθος τῶν θυσιῶν υμών; Aéret

vestrarum, dicit Dominus ? Plenus sum, eic.
Receniis legis promulgationem inducit oratio,
velere, quie nibil ex ejus instituto carnaliter de-

85 Jerem. xpi, 00.

XXiV, 7. "1.3. txv, 1 ; Rom. x. 20.

Κύριος" π.]ήρης 1 εἰμὶ, x. τ. λ.
Καινὴν νοµοθεσίαν ὁ Ἰόγος εἰσάγει την παλαιὰν
παραιτούµενας, ὡς τοῖς σωματικῶς κατ αὐτὴν p:o»-

*' Jerem. x, 21. ** Juan. v, 46. ** Deut. xvin, 19. ** Matth. τε, ἀδ.. 3) Exod.

6 À ἐμπέπλησμαι.

1845

COMMENTARII IN 1SAIAX.

1546

σιν ἀνόνητον. ᾽Αδύνατον γὰρ αἷμα ταύρων καὶ cpá- A gentibus prodesset abrogata, Neque enim taurortoA

Tw» ἀφαιρεῖν ἁμαρτίας, ei καὶ αὐτοὶ πλημμελοῦντες
$:à τούτων ἑνόμιζον ἐξιλεοῦσθαι Θεόν. Περιῃρηµέ-
νου δὲ «ou σπέρμᾶτος, ὃ κχατέλιπε Κύριος ὁ θεὸς,
εἰχότως νωµιστέον περὶ τῶν χατὰ Χριστοῦ τοιαῦτα
τετολμηχότων τὸν λόγον χαθίστασθαι ἀρχόντων τε
καὶ ἑπομένων. Τοιγαροῦν. φησὶν, Οὐκ ἔτι ἀνήσω
rác ἁμαρτίας ὑμῶν. Ανγῆκε γὰρ τοῖς εἰς Βαθυλῶνα
«ηφθεῖσιν ἑθδομήχοντα παρελθόντων ἑτῶν, ὡς ὁ Za-
χλρίας qrolv: «Τὰς πόλεις Ἰούδα ὑπερεῖδες τοῦτο
ἐδδομηχοστὸν ἔτος ΄ » τοῖς 65 Χριστὺν σταυρώσασιν
οὐχ ἀνήσειν φηαὶν, πλὴν ὅτι Ev ἑσχάτῳ τῶν ἡμερῶν
τὸ ἐγχατάλειμμα σωθήσεται. Τῆς δὲ τοιαύτης ἔγχα-
ταλείψεως τὴν αἰτίαν ἐπήνεγχεν λέγων, Al γὰρ χεῖ-
pec ὑμῶν αἵματος πλήρεις, τὴν Χριστοῦ μιαιφονίαν

ὁπλῶν. Τηρεῖ γὰρ ὡς οὐδαμοῦ νῦν αὐτῶν ὡς εἰδωλο- B

λατρούντων χατηγορεῖ, ἁλλ᾽ ὃτι ju ἔγνωσαν τὸν Κύ-
ρ'ον, χαὶ ὅτι ἐγκχατέλιπον αὐτὸν, xal παρώξυναν τὸν
ἅγιον τοῦ Ἰσραλλ. At. xal τὰς θυσίας αὐτῶν, ὡς
ἀσεθῶν, ἁποστρέφεται, χαὶ πρ’σχειµένων τοῖς ἆμαρ-
τήμασιν. «θυσία Υὰρ τῷ θεῷ πνεῦμα συντετριµμµέ-
vov. » Ἔχαστον γὰρ ἑαυτὸν προσάνειν δεῖ θυσίαν ζῶ-
σαν, εὐάρεστον τῷ θεῷ, λογικὴν λατρείαν, θυσίαν
αἰνέστως. Ταῦτα γὰρ xat αἱ πρὶν θυσίαι σκιὰν ἔχου-
σαι τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, ὑπῃνίττοντο: εἰ xol
τοῖς τότε παχέἑσιν οὖσιν χατὰ τὸ φαινόµενον fippot-
τον µέχρι χαιροῦ διορθώσεως: ἐπεὶ, ὅσον εἰς τὸ ἀρέ-
οχειν θ:ῷ, οὐκ ἂν τὰς θυσίας ἐνομοθέτησεν. Ἐπειδή
δὲ τὸ πληθος τῶν κατὰ νόµον θυσιῶν ἀποπέμπεται,
µίαν προσεδέξατο θυσίαν ἐπ᾽ ἑσχάτων αἰώνων, εἰς
αθέττσιν ἁμαρτίας, τὸν ἁμνὸν τοῦ θεοῦ τὸν αἴροντα
την ἁμαρτίαν τοῦ κόσμον. Καὶ τῆς ἀληθείας φανεί-
σης, ἀνόνητος ἡ σχιά. Καὶ δεῖ θεῷ προσάχειν ἀρετάς
τε χαὶ πίστιν. Τοιαύταις γὰρ θωσίαις εὐαρεστεῖται
εἰεός. Ἐπεὶ καὶ πάλαι ὑπὲρ τῶν ἰδίων πληµμμελη-
(κάτων προσέφαρον, χαὶ συννεχώρει Χριστὸς, ἓν τοῖς
προσαγοµένοις τυπούµενος. ᾽Αλλὰ νῦν ἐπιδημήσας,
τοῖς τύποις πέρας ἀπέθηχεν. Τὸ δὲ. Π.1ήρης εἰμὶ.
«ηπτέον καθ) ἑαυτὸ, μὴ συνάπτοντα τοῖς ἑξῆς. θεῷ
γὰρ póvo τὸ π.Ἵῆρες ἁρμόττει πάσης µακαριότητος,
aXÀ οὐ τῶν ἐφ ἑξῃῖς ἐπιφερομένων. «'Ex τοῦ γὰρ
πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἑλάδομεν. » Πάν-
των γάρ ἐστιν ἐφετὸν, αὐτὸς οὐδενὸς Σφιέμενας. Απ΄
. αὑτοῦ ὠτέφανος πλήρης χάριτας xal δυνάμεως. Καὶ

hircorumve sanguis peccata tollere poterat ; quan-
tumvia se talibus peccantes reconciliari arbitra-
rentur. Est vero putandum, eo semine excepto,

: quod Dominus Deus reliquum f«eerot, merito in

principes et subditos , qui adversus Christum talia
àusi sunt, sermonem institui. Itaque, Non ainplius
addit, remittam peccata vestra. Remisit enim iis ,
qui in Babyloneim abrepti erant, cum anni septua-
ginta preteriissent, teste Zacharia, ubi οἱ: « Ur-
bes Juda sprevisti annum hunc jam septuagesi-
mum 93. » At his se, qui Christum cruci aflixerunt,
remissurum negat; quanquam tamen ultimis tem-
poribus salvanda sint reliquie ο". Neque vero
derelictionis causam 99 omittit, cum manus eorum
sanguine plenas esse , Christi cedem. innuens, ad-
jungit. "Observat euim hoc loco, non quod idola
coluerunt, sed quod Dominum non agnoverunt, et
ipsum deseruerunt , Sanctumque lsrael provocae
verunt, argui. Itaque et eorum sacrificia, tanquam
impiorum, et qui nihil aliud quam scelera cogitent ,
aversatur : « Sacrificium namque Deo spiritus
contribulatus **. » Decet enim seipsum. efferre
unumquemque, hostiam viventem , samelam ,
Dco placentem , rationabile obsequium, *5 sacri&-
cium laudis 11. Talia enim hostis, qua prius utp-
bram futurorum bonorum hahebant obscure
significabant **; quantumvis specie quadam, ad

usque instaurationis tempora crassioribus tuno.
temporis convenirent ; cum eo fine nequaquam μα”

crifüicia jusserit lez, ut Deo grata esse ostenderet.
Quoniam vero sacrificiorum, quie ex legis imperio
fiebant , multitudinem rcjicit, unicam in peccati
interitum ad ultima usque szcula hostiam, 35gnury
Dei scilicet, « qui tollit peccata uundi *? » ample-
ctitur. Exorta nimirum veritatis luce, nullius opis

- est umbra; decetque virtutum opera, et. fidem,

cujusmodi sacrificiis obleetetur, Deo offerre. Ad
hzc, et olim etiam, pro singulorum vitiis cluen-
dis offerendi lex erat ; ipseque adeo in vicli-

mis Christus adumbratus, veniam largiebatur ; sed .

ex quo nobiscum diversatus est, figuris omuibus
janrficem imposuit. Hoc autem, quod ait : Plenus
sum, separari, non cum sequentibus jungi, putan-

ἐ]φῦλος, μετὰ τὴν ἐπίγνωσιν, πλήρης πνεύματος ὑπ- D dum est. Uni namque Deo beatitudine omni plenum

έστρεφεν εἰς Ἱερουσαλὴήμ * πλήρης ἐντεῦθεν ἡμε-
(ὧν ᾿Αδραάμ. Καὶ ἓν τῷ ἐπιστρέφοντι λαῷ ἡμέραι
πλήρεις εὑρεθήσονται. Ἁλλ' εἰ ἀποθάλλει πᾶσαν τὴν
6:3 Μωῦσέως λατρείαν, πῶς «"Ev ἰῶτα οὗ pij παρ-
ἐλθῃ ἐκ τοῦ νόµου ἕως ἂν πάντα γένηται; » Οὐκ
οὖν εὔδηλον ὡς τὸ σωματικὸν ἐκθαλὼν, τὸ πνευµα-
τιχὸν πληροῦν ἐἑπαγγέλλεται.

esse congruit ; non illis ipsis rebus, qua: sequuntur.
Nam : t Et ex cjus plenitudine omnes accepimus ' ; »
et hunc'enim omnia appetunt, nec ullorum ipse
desiderio capitur. Ab ipso Gt Steplanus plenus
gratia οἱ fortitudine, Et Paulus, statim atque

seipsum collegit, spiritu refertus Jerusalem σοι” |
tendit. Plenus inde dierum Abraliaw ; iudeque in .

populis, qui convertentur, pleni dies invenientur *. Verumegimvero, si oninein qui ex Mosis erat instituto,
eultuim rejicit ; qni tandem « ne iota quidem unum de lege peribit, douec omnia fiant *? » Apparet. ergo reje«
elis corporalibus, spiritualia 2 3 se adimpleturum poliiceri.

T£o: 6t ὡς οὗ πᾶν ἀπεδοχίμαστν αἷμα, τὰ δὲ ἐξ

*! Z char. s, 12.
3, l. **Joan. :, 29.

5. Rom. ix, 27. "* Psal.

! Joan. i, 10.

ι. f9
! ['sal. Lxxu, £0, * Mat hi. v, 18.

Sed obscrva nou sanguinem quemlibet, se! bru-

** Rom. vn { οτε), tix, 2. ?* Hlcbr.

E

1941

PROCOPII GAZXI

1848

torum. animalium detestari; ad ejus di(ferentiam, A ἀλόγων ζώων, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τοῦ Ex Σσχάτων

qui est ultimis diebus in peccatorum remissionem
effusus , quique illo Abelis loquitur longe melius.
Translatis vero in ea quie sunt spiritus, sacriliciis,
et sacerdotium ipsuin transmutari oportebat ; ut
quod est secundum ordinem Melchisedech, vicetu
ipsius subiret. Est porro el holocaustum 4 przece-
dentibus distinguendum, atque cum arietum jun-

gendum ; ut ad verbum holo congrue referatur : ad.

quod etiam respondet quod sequitur, eque venia-
tis in conspecilum meum. Horum enim nolo coin-
mune verbum est. Abrogat autem cum sacrificiis
εἰ illud, quod in Domini conspeetum masculum
omne venirc jubebat : quia nullo non scelere et
dolo abundabant. Scribitue utem : « Oculus Do-
míüni super justos *. » Item : ZEquitatem vidit
oculus ejus. Preterea addit : Quis hec quesivit
de manibus vestris ? Corporalia nimirum legis prse-
cepta. lloc enim veluti compendio lex tota conclu-
ditur, ut proximum nostrum, nàn aliter ac nosmet-
jpsos, diligamus. Deinde, Calcare, ait, atrium meum
non apponelis. Adco borroris plenum est negotium,
eos, qui separati sunt, Ecclesiam despicere; nisi
qui poenam omnium maximam el gravissimam,
ultro amplectuntur. Notat vero contumeliosum
' ipsorum ingressum, tanquam qui sancta conculca-
rint. At eorum, qui ingrediuntur, alius quidem ad
usque Sancta sauctorum, corporearum rerum velo
οὐ interioribus detracto, nudaque intelligibilium
€ontemplatione potitus, progreditur : alius vero
-eultum magis corporeum attingit. Qui autem nunc
inducitur, solum ingredi atrium jussus, ne ad ex-
: terni quidem cultus, loca admittitur. Ad legis au-
Lem spiritualemn contemplationem, per eam, 499
corporalium est, rejectionem nos provocat. Est
enim spiritualis siligo, sermo de Deo a rerum
corporearum cogitatione separatus. Est etiam Deo
indignum, olfactus illum voluptate delectari cre-
dere; nec. incemsi nomine, sanetificationem eam,
que QA animi temperantia in corpore perlicitur,
quoties :quali temperie animi partes inter «e ad
incensi compositionem consentiunt, intelligere. Ad
weomeniam przlerea sempiternis annis dignam,
easque solemmitates celebrandas, qua poenitentis

ἡμερῶν ἐκχυθέντος εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, κρεῖττον
λαλοῦντος παρὰ τὸ τοῦ "A61. Μετατιθεμένων δὲ τῶν
θυσιῶν ἐπὶ τὸ πνευματιχὸν, xa τὴν ἱερωσύνην ἐχρῆν

υµετατίθεσθαι, ἵνα ὃ χατὰ τὴν τάδιν Μελχισεδὲκ

ἀντεισέλθῃ. Διασταλτέον ἂξ xal τὸ ὁλοχκαύτωμα,
καὶ οὕτως ἐπενεχτέον, τῶν κριῶν * ἵνα πρὸς τὸ, οὗ
βού.Ίομαι, συμφώνως ἐπενεχθῃ. Πρὸς ὃ ἁποδοτέον
«b, Οὐδ' ἂν ἔρχησθε ὀφθῆναί (οι. Κοινὸν γὰρ τὸ,
ob βού.ομαι. ᾿Λθετεῖ δὲ μετὰ τῶν θυσιῶν καὶ τὸ,
δεῖν ὁρᾶσθαι rdv ἀρσενιχὸν ἐνώπιον Κυρίου. "Αδικοι
γὰρ σαν καὶ σχολιοί. Γέγραπται δέ « Ὀφθαλμοὶ
Κυρίου ἐπὶ δικαίους. » Καὶ « Εὐθύτητας ἴδε τὸ πρόσ-
ωπον αὐτοῦ *1 λέγει δὲ xat, Τίς ταῦτα ἐζήτησεν ἐκ
τῶν χειρῶν ὑμῶν; τὰ σωματικὰ δηλονότι τοῦ vó-

B µον. "Όλος ὙΥάρ ὁ νόµος ἀναχεφαλαιοῦται Ev τῷ,

t Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου, ὡς ἑαυτόν. » Καὶ, Πα-
τεῖν µου, qno, τὴν αὐ.]ἡν οὗ προσθήσεσθε. Οὕτω
φοθερὸν καταφρονεῖν Ἐκκλησίας ἀφορισθέντας, εἰ
μὴ τὸ µέγιστον τῶν ἐπιτιμίων αἱρουμένους ἐπίτηδες.
Δηλοϊ δὲ τὴν ὑδριστικὴν αὐτῶν εἴσοδον, ὡς xava-
«ᾳατούντων τὰ ἅγια,. Τῶν δὲ εἰσιόντων à μὲν eig
αὐτὰ φθάνει τὰ "Άγια τῶν ἁγίων, ἔσωθεν τοῦ χατα-
πετάσµατος τὰ σαρχιχὰ διαθὰς, καὶ γυμνῆ τῇ θεω-
pla τῶν νοητῶν ὁμιλῶν ' ὁ δὲ τῆς σωματιχωτέρας
λατρείας ἑφάπτεται. 'O δὲ νῦν εἰσαγόμενος τῆς
abARc µόνης ἐπιδῆναι χελεύεται. Ὁ δὲ καὶ ταύτης
ἔξω τῶν τῆς εὐσεθείας τόπων ἑλήλαται. Πρὸς δὲ τὰ
πνευματιχὰ τοῦ νόµου Παραχαλεῖ διὰ τῆς τῶν σω-

6 ματιχῶν ἐχδολῆς. Πνευματικὴ γὰρ σεμἰδα.Ίις, λόγος

περὶ Θεοῦ σωματικῆς ἐννοίας χεχωρισµέἑνος. ᾿Ανάδξιον
θεοῦ καὶ τὸ, νοµίζειν αὐτὸν τῆς δι ὀσφρήσέως εὖ-
ωδίας ἐπιθυμεῖν, xaX μὴ θυµιάµατος τὸν ἁγιασμὺν
νοβσαι τοῦ σώματο; ὑπὸ τῆς χατὰ Φνχὴν σωφροσύντς
ἐπιτελούμενον, ἱσοκρατῶς ἐχόντων γ...ατασίαν Σ
πρὸς ἄλληλα τῶν μερῶν τῆς φυγῆς κατὰ τὴν σύν-
θεσιν τοῦ θυμιάματος. Παρακαλεῖ δὲ καὶ νουμηνίαν
ποιεῖν αἰωνίοις πρέπουσαν ἔτεσι, xal τὴν διὰ µετα-
νοίας πρὸς τὸ ἀρχαῖον ἀποχατάστασιν ἑορτήν. INov-
µηνία γὰρ ἡ ἀρχὴ τοῦ ἓν φωτὶ βίου ἐκλειφθέντος τῇ
πρὸς τὸ χεῖρον τροπῃ. Ἡ πρὸς αὐτὸ ἐπάνοδος,
ἑορτή. Μούλεται δὲ καὶ Σάδδατον τὴν τῶν κακῶν
ἁργίαν νοεῖν. ᾽Αντὶ δὲ τῆς µεγά.ῖης ἡμέρας, xAn-
τὴν ἑξέδωχαν ol λοιποί’ ὡς μὴ ulav σηµαίνεσθαι,

auxilio, res in antiquum statum restituant, adhor- D πᾶσαν δὲ τὴν ἓν τῷ νόµῳ καλουμένην xAnciy, ola

tatur. Est enim neomenia, vitz in luce deficientis
principium, eum fit in deterius mutatio : Solemni-
tas autem ipsa ad eam reversio. Nee alia Sabbati
nomine cessatio, przier eam, quz a vitiis est,
signilicatur. Cateruin pro magno die, celebrem re-
liqui transtuleruut; ut non unum aliquem, sed
quemlibet in lege celebrem, primum videlicet ac
septimum azymorum, ipsamque Pentecostem , et
meneis decimum; ipsas denique, ut summatim

* Páal. xxxi, 16: 1. Petr, in, 19.

ἡ πρώτη ἑδδόμη τῶν ᾽Αζύμων, καὶ τῆς Πεντηχο-
στῆς, xal dj δικάτη τοῦ μηνὸς, καὶ πᾶσαι ἁπλῶς
ἐπίσημοι ἑορταί. Καὶ νηστείαν δὲ βούλεται τὴν
χωρὶς ἐπιδείξεως δουλαγωγοῦσαν τὸ φρόνημα τῆς
capxb;, ὅπερ οὐ διὰ πλησμονΏς βρωµάτων vivega:,
ἀλλὰ xai δι ἀναστροφῆς ἀγαθῆς καὶ συνουσίας τῶν
ὠφελούντων. Οὐδὲ τὴν ἀποχὴν δὲ τῶν βρωµάτων
ἐπιτείνειν χρεὼν, ὥστε λυθῆναι τὸν τόνον τοῦ σώ-
µατος, καὶ περιέλκειν εἰς ἁπροσεβίαν τὸν νοῦν. Παρ-

VARLE LECTIONES.

amma. λείπι κχτάστἆΣιγ.

[519 -

COMMENTAAUI IN ISAIAM,

1£R0

όντος δὲ τοῦ νυμφίο ph νηστεύειν ἐχελεύσθημεν A dicam, solemnitates wniversas signlflcarent. ναι.

τὺν ix τοῦ λόγου νηστείαν. .
neg:ecto, carnis superbiam retundat ;

terea jejunium postulat, quod ostentationis studio

non quale fit cibi et potus ingurgitatione, sed bona conver-

$1lione, el eorum qui? prodesse queunt, consuetudine. Nec tamen a cibo eousque abstinendum
est, dum corporis viribus profligatis mens nobis in socordiam contrahatur; cum presente Sponso

verbi jejunium jejunare prohibeamur 5,

ις’-κ’. λούσασθε" καθαροὶ 1ένεσθε. ᾿Αφέ.ετε
τὰς πονηρίας ἀπὸ τῶν φυχῶν ὑμῶν, ἀπέναντι
τῶν ὀφρθᾳλμῶν µου. Παύσασθε ἀπὸ τῶν» ποεγη-
ριῶν * ὑμῶν, x. 1. ).

Ακολούθως προτρέπεται τῆς ἐθελοθρησχείας «fg
χατὰ τὸν σωματικὸν νόµον µεταστάντας, τῆς Καινῆς
ὑπηχόους Διαθήκης Ὑενέσθαι. Διὸ καὶ τὰ ταύτης
εἰσάγει μυστήρια, μονονουχὶ τὸ ἐν Εὐαγγελίοις
βοῶν' « "E&v uf τις ἀναγεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύ-

µατος, οὐ μὴ εἰσέλθη εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὖρα- D

viov. » Καὶ τό « Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα
τὰ ἔθνη, βαπτίζονχες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πα-
τερὲς, χαὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. IIo;
δὲ ὡς ἀνίατα ἡμαρτηχότων εἰπών' « Ἐὰν πληθύνητε
τὴν δέησιν ὑμῶν, οὐχ εἰσακούσομαι" » νῦν ὡς ἰἱᾶσθαι
διὰ τοῦ λουτροῦ δυνάµενος διαλέγεται; "Oct τὸ ἁδύ-
γατον τοῦ νόμου ΧἎρ:ιστὸς ἑἐλθὼν ἀνεπλίρωσεν, οὐχ
ἑφ᾽ ἑκάστῳ καθαίρων μολύσματι ῥύπου αωματικοῦ,
οὐδὲ πλύνειν χελεύων ἱμάτῶν, ἐν δὲ βαπτίσµατι τὰς
ἑμετέρας ἁποχαθαίρων φυχὰς, xaY ἐποιχοδομεῖν
τῷ βαπτίσματι τὰς ἀρετὰς προτρεπήµενος. Ἡ
μὲν γὰρ τοῦ λουτρηῦ χάθαρσις, φιλανθρωπίας ἐστὶ
θ:οῦ. Ἡ δὲ τῆς τῶν χαχῶν ἔξεως ἀπθδθεσις, ἔργον
ἡμέτερον, βοηβοῦντος χἀνταῦθα θΘςοῦ, xai τοὺς
ἑθέλοντας ὁδηγοῦντος πρὸς ἀρετὴν. Οὐ δεῖ vip
ἀπρακτεῖν τῇ τοῦ βαπτίσματος ἑπονέχοντας χάριτι.
Λοῦτρο» μὲν γὰρ καθαίρει. ἀρεταὶ δὲ φαιδρύνουσιν.
Απέναντι bk τῶν ὀφθα.]μῶ» µου, φησὶν, ἐπειδὴ
τοῖς ἀνθρώποις ὀυνατὸν ἐπιπλάστως xal καθ) ὑπό-
χρισιν δοχεῖν ἡμᾶς ἀγαθούς ' Osb; * τὰς χαρδίας
ἐμθατεύων, xal τὰ χρυπτὰ τῆς διανοίας ὁρᾷ * Ίγουν
ὡς μηδεμιᾶς πράξεως χαθηγόντως ἀννοαμένη-, el
ph μετὰ τῆς sl; Χριστὸν εὐσεθείας ἑπιτελῦται.
Δεῖ οὖν λογισμοὺς χαθαἰρειν, οὗ µόνον χαχίας ἆπο-
χόπτεςιν ἑνέργειαν, ὃ τῆς τελείας ἀγάπης ἑστί. Κατά
vXo Παῦλον, « Ἡ &váT οὗ λογίζεται τὸ χαχόν. » Καὶ
τοῦτο ὄντως ἐστὶ τὸ, Βαπτιαθῆναι Πνεύ-κατί ἁγίῳ,
xai πυρὶ πάντα ῥύπον συν:ῖτξα:ι. Παραγγέλλει δέ
που xax λόγιον, « Πάσῃ φυλα»ῇ τήρει σῆν καρδίαν »
Φησὶ δὲ, Μάθετε κα.]ὸν ποιεῖ». 0) γὰρ σαφὶς 6
Γθινὸς λόγος. Διχαίως Υὰρ, quat, τὸ δίχαιον διώξεις,
δεῖν ὡς ἡμᾶς μετάγων περὶ δικαιοσύνης λόγον τὴν
διχαίαν πρᾶςι» ἐπιτελεῖν. ᾿Εχζητήσατεα xpicur. "H
τὸ φροντίζειν ἀεὶ καὶ μεριμνὰᾶν τοῦ Χριστοῦ τὸ χρι-

τήριον (ἀποδώσει γὰρ ἑκάστῳ χατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ) -

xat τὸ τοῦτο μελετᾷν ἀπείργει χακίας, καὶ προτρέπει
πρὺς ἀρετήν. Ἡ τὸ δεῖν ἕχαστα κεχριµένως ποιεῖν.
εΜετὰ βουλής Υὰρ, φησὶ, πάντα ποίει. » Καὶ, « Λόγι-

5 Matth. ix, 15.

* Joan. uit, 5.
avi, 20.

?* Mauh.. xxvi, 19.

ΔΝ

Vgns..90.« Lavamini ; mundi estote; auferte
malitias ab animabus vestris coram oculis meis.
Cessate a nequitiis vestris , etc, »

95 Deinceps quos a corporex legis supersti-
tione arcere studuit, Novum atiplecti Testamen-:
tum hortatur; ideoque ipsius indueit mysteri»,

illud fere, quod est in Evangeliis clamans : « Nisi

quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non in-
trabit in regnum celorum *. » Et illud : « Euntes
docete gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et
Filii, et Spiritus sancti ". » Quomodo vero, pro-
pterea quod ea admisissent, qua «medelei non
ferunt, etiam si orationem suam multiplicarent,
eos sec non exauditurum dixit : eosdem jam, tan-
quam per baptismum sanare possit, alloquitur?
Nimirum, quod in lege deficiebat, adventu suo
supplevit Christus, non corporis, non vestium
hnperata lotione et munditie ; sed animorum per
baptismum purgatione, εἰ ad virtutium superstru-
ctionem adhortatione, Ut. enim eam, quie. per la-
vaerum est, purgationem sibi vendicat Dei in ho-
mines amor : Sic scelerum pravos habitus nostra .
opera exuere, si divino auxilio voluntas nobis ad
virtutem dirigatur, possumus. Neque enim decet
quexiquam gratia baptismatis innixunm otio langue-
τος et a rebus gerendis avocari : cum purgare
quiiem lavacri sit; virtutum autem, splendorem
ei ornatum addere, Ab oculis autem meis, ail,
quod fiete nos et simulate bonos hominibus videri
facile sit : cam Deus corda perscrutans, etiam
mentis occulta perspiciat : tanquam nimirum ni—
hil convenienter geratur, nisi ab ea, qua in
Christum esr, pietate conficiatur. Decet igitur
animi wotus internos purgare ; non ipsa modo
nequitie opera (in quo perfecte Ji'»ctionis caput

'est) amputare. Charitas enim, si Paulo eredi-

mus *, nom cogitat malum; et id est revera Spi-

p rit baptizari, igneque sordes omnes absumere :

qud alicubi monet. oraculum, enm. omni custo-
dia eor nostrum servari postulat *. Sequitur vero :
Discite bonum facere. Haud enim aperta est, quz
de moribus est disputatio; ideoque 26 juste apud
Mosem !*, quod justum est, persequi cavetur : ni-
mirui, ut quae verbis de justitia Jactamus, reapse
prestemus. Querite judicium. Aut perpetuo nos
ad Christi tribunal animum cogitationemque re-
vocare monet ; quando unicuique secundum opera
!* Deut.

* Prov.

* ] Cor. xui, 5. iv, 25

VARILE LECTIONES

5 ο πονπρευόμενοι. — ! le. Aula. δὲ.

1901

PROCOPII GAZ EI

322

r-dditurus est 1! ; quxe cura solet a vitiis revocare, A Gao δικαίων πρίµατα. » Διττὴ δὲ ἡ ἀδικία * elg Φυχικᾶ,

et ad virtutem accendere : aut nihil, nisi pruden-
ter, agendum significat. « Cum cousilio enim, scri-
bitur, omnia facito !*. » ]tem : « Cogitationes justo-
yum, judicia !*. » Duplex autem cum injustiti:e
genus sit, alterumque ad. animi quidem, alterum
autem ad corporis res pertineat * prius, ut majus,
jóa plus affert. impedimenti. « Corrumpunt enim
bones mores colloquia prava !*; » neque id, si
. virtutis tantum; sed si doctrine viam etiam in-
tuearis. liaque fr:ide retecta, qui tales erunt, auxi-
lio nostro juvandi sunt. « Erue euiim, scribitur, eos
qui ad mortem. ducuntur, et qui ad σα dem agun-
tur, redimere ne cesses !*. » Decet praeterea, quan-
(um possumus, et eam etiam, qua corpori infer-

tur, injnriam propulsare. Judicate pupillo; nam et B
patre orbatur; et sibi ille pei zetatem non potest.

opitulari. ltaque, quoniam credentium pater est
Deus, si quis & fide, lhonestisque actionibus resi-
list, dio quidem orbus cfficitur; quia ejus destitui-
tur auxilio : sed est et ipse moderatz increpatio-
nis, decentisque sermonis auxilio, ad id, unde
exciderat, revocandus. Quinetiam, et qui scelerate
ajit, patrem. liabet. diabolum, a quo cum defecit,
felix. purrfllus evasit, egetque aliquo, si per Evan-
gelium regenerari cupit, a quo ad Deum, qui vere
pater est, deducatur. Ab his ergo qui publico
munere funguntur, liujus ministerii leges accipiat.
Viduam autem, qux vere vidua sit, quz&eque omni
destituta auxilio Dei ministerio incumbat : et eam
etiam, qux hnjus. instar, sponsi Verbi vidua sit;
8nima scilicet diemonum fornicatione inqulnata ;
justa et idunea ratione adjuvari oportet. Intelligas
νετο εἰ tidue nomine, Israelitarum Ecclesiam,
qua legis excusso jugo, non amplius adultera,
Christo viro alteri nupsit : quam a nobis justam
haberi, quod evangelice justitize disciplinam di-
dicerit, asquum sit. Ista $7 omnia inesse nobis in
Domini conspectu decet, non ut ín sensum oculo-
rum veniunt; neque, ul intus simus lupi rapa-
ces !; neque, ut, quod Jeremias ait : « Ore quis
pacem loquatur, et occulte in seipso habeat
odium !';» dequo et ipse cauit David : « Molliti
sunt sermones ejus super oleum, et ipsi sunt ja-
cula !'*, » Quantumvis enim latere ipsi studeant ;
quictamen in celis habitat, irridebit eos, et sub-
sannabit Dominus, renes et corda ipsorum in.
(iens !*, [taque ait et Paulus :

, xax σωµατιχά. Καὶ μείζων ἡ πρώτη, xaX ταύτης μεῖζον

τὸ xu).2 ua. Φθείρουσι γὰρ ηθη χρηστό ὁμιλίαι xaxa,»
κατ ἀρετὴν τε χαὶ δόγματα. Kat δεῖ τούτοις βοηθεῖν
atv ἁπάτην ἐλέγχοντας. « 'Pócat γὰρ, φησὶν, ἀγομέ-
νους εἰς θάνατον, χαὶ Ex tpltou χτεινοµένους, pt φεί-
σῃ. » Act δὲ χαὶ τὴν σωματιχὴν ἁδιχίαν ἀπείργειν Gor
τις δύναµις. Κρίνατε ὀρφαγῷφ. Καὶ πατρὸς γὰρ ἔρη-
pos, xat βοηθεῖν ἑαυτῷ διὰ τὴν ἡλιχίαν ἀδυνατεῖ.
Ei δὲ xal τῶν πεπιστευχότων Πατὶρ ὁ θεὸς, &£áv τις
παραθὰς ἁποστατήσῃ τῆς πίστεως, xai τῶν πρε-
πόντων ἔργων τῇ πίστει, γέγονε μὲν ὀρφανὸς τοῦ
θεοῦ, τῆς αὐτοῦ προνοίας ἔρημος (v. Δεῖ δὲ τηυτον
ἐπαναγαγεῖν, ὅθεν ἐκπέπτωχεν, ἐπιτιμήσει µετρίᾳ,
xaX λόγοις προσήχουσιν. ᾽Αλλὰ καὶ ὁ τὰ πονηρὰ
πράσσων πατέρα ἔχει τὸν διάβολον, οὗπερ ἀποστὰς
γἐγονεν ἀρφανὸς ἀγαθὸς, χαὶ δεῖται τοῦ χειρεγω.-
γοῦντος πρὸς τὸν ὄντως Πατέρα θεὸν, ἀναγεννηθΏναι
διὰ τοῦ Εὐαγγελίου βουλόμενος. Τυγχανέτω οὖν τῆς
προσηχούσης οἰχονομίας παρὰ τῶν τὰ xotvyà διοι-
χούντων. Καὶ ἡ χήρα δὲ ἡ ὄντως χήρα, καὶ πάσις
ἔρημος βοπθείας, xat προσκειµένη λειτουργίᾳ θεοῦ"
ναὶ ἡ ἀναλόγως ταύτῃ χήρα, τοῦ νυμφίου Λόγου,
ψυχἠ ἐκπορευθεῖσα τοῖς δαἰμοσιν, τῆς προσηχούσης
ἀναλόγως ἑκατέρα βοηθείας ὀφείλει τυχεῖν. Εἶποις
δ' ἂν χήραν καὶ τὴν χατὰ σάρχα τῶν Ἱαρατλιτῶν —
Ἐκκλησίαν ἀπάθεμένην τὸν τοῦ νόµου ζυγὸν, ὥστε
µηγχέτι µοιχαλίδᾳ χρηματίσειν γενομένην ἀνδρὶ ἑτέρῳ
Χριστῷ, fjv δεῖ παρ) ἡμῶν δικαιοῦσθαι, τὴν τοῦ
Εὐαγγελίου δικαιοσύνην µανθάνουσαν. Ταῦτα πάντα
δεῖ προσεῖΐναι ἡμῖν ἑνώπιον τοῦ Θεοῦ, οὗ xav' ὀφθαλ»
µοφάνειαν, οὐδ' ὡς ἔνδοθεν εἶνάι λύκους ἅρπαγας"
οὐδ' ἵνα τις, κατὰ τὸν Ἱερεμίαν, « TQ στόµατι λαλῇ
εἰρηνιχὰ, xat ἐν ἑαυτῷ ἔχῃ τὴν ἔχθραν. » Περὶ οὗ
φησὶν ὁ Δαθίδ' ε Ηπαλύνθησαν οἱ λόγοι αὐτοῦ ὑπὲρ.
ἔλαιον, xal αὐτοί εἰσι βολίδες. » Kàv γὸρ λανθάνειν
οὗτοι σπουδάζοιεν * ἀλλ ὁ χατοικῶν iv οὐρανοῖς
ἐχγελάσεται αὐτοὺς, xal ὁ Κύριος ἐχμυχτηριεῖ αὐ-
τοὺς, νεφροὺς xai Χαρδίας εἰδώς. Διὸ xai Παῦυλός
φησι « Προνοούμενοι καλὰ οὗ μόνον ἑνώπιον Κν-
ρίου, ἀλλὰ xal ἐνώπιον ἀνθρώπων. Κὰν δέ τις
ἑξάρῃ τὰς πονηρίας ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν'
Κυρίου, γίνεται Ναθαναὴλ ἀληθῶς Ἰσραηλίτης, ὃν
ᾧ δόλος οὐχ ἔστιν. Ὁ δὲ τοιοῦτος, παῤόησίαν πως

D λαθὸν, εἰς «5 διχκαστήριον ἁπαντᾷ τοῦ Θεοῦ. ᾿Αξιοῖ

Υὰρ διὰ φιλανθρωπίαν πρὸς ἡμᾶς διελέγχεσθε Ἱ
δειχνυς ὅσα εὑεργετήσας ὅσα πέπονθεν ὑφ᾽ ἡμῶν,

« Providentes bona non solum coram Deo, sed etiam coram ἱνομληί -

, bus **. » Quisquis vero. coram oculis Domini | iniquitates sustulit, fit Nathanael, vere lsraelita, in
quo dolus non est *'. Qui talis. est, fiducia plenus quodammodo ad Dei tribunal sponte accedit. Po-
stulat επ] pra sua in nos henevolentia coram nobis argui, υἱ quanta. ille contulerit, quanta. ipsi

quoque beneficia reposuerimus, demonstret.
Et pradictis tameu. oblivionem, nobisque $an-
guine quantumvis rtbefactis (odo per lavacri re-
" Matth. xvi, 97. * Prov, aim. 16,

' Mattb. vir, Ίο. 1 Jerem, is, δ. IP
*! Juan. 1, 47.

n Prov.
sal. Liv, 3.

Kal ἔμως ἀμντστίαν ποιεῖται τῷ προξιρημενῶν
xai αἵματι περοινωµένους καθαίρω» ἡμᾶς διὰ της

τη, EOM | Cor. xv, 55... t! Prov.
5 κος ας do 5 HE Cor. viu, 20 ; How.

xxiv, 311.
τι, — dT.

VARLE LECTIOXES

5 Υρ. ἐχπριοὺν. ο. δια γτσήα..

9

1853

COMMENTARII IN ISAIAM.

9

1954

τοῦ λουτροῦ παλιγγενεσίας, xai βασιλείαν οὐρανῶν À generationem purgemur) colorum regntum pollice-

ἑπαγγέλλεται. Hohz ὃν λέξομεν ἐλεγχόμενοι |ὦδε],
« Τί ἀνταποδώσω τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων, ὧν ἀντ᾽
ἀπέδωχέ µοι; » Πολλαχοῦ δὲ τῆς Γραφῆς ἔχομεν
ὡς ὁμοτίμως τοῦ θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις εἰς χρίσιν συγ-
χαταθα[νοντες. ^^ Φησὶ γὰρ αὐτός' «Κύριο; Ίξει εἰς
χρίσιν μετὰ τῶν πρετθυτέρων τοῦ λοοῦ, καὶ μετὰ
τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ. » Καὶ Μιχαίας δὲ φησιν,
« Αχούσατε λόγον Κυρίου: Κύριος εἶπεν, 'Avá-
στηθι χαὶ χρίθητι πρὸς τὰ ὅὄρη, ὅτι χρίσις τῷ Ku-
ρίῳ πρὸς τὸ» 2abv αὐτοῦ, xaY μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ
διςλεγχθήσεται. 2 Θεῷ γὰρ πρέπουσα χρίσις d) χοι-
νωνιχῆ μᾶλλον Ἡ τυραννιχἡ., τόπον ἀπολογίαις τοῖς
χρινοµένοις παρέχουσα. ΓΕραφικῆς δὲ ταῦτα προσ-
ωποποιίας µέριμναν ἡμῖν ἐμποιούσης τῆς Ex τῶν
ἔργων ἀπολογίας. Οὐ γὰρ ἀχούσομέν τι χαὶ λέξομεν.
Ἡ δὲ χρίσις μεταξὺ τῶν λογισμῶν κατηγορούντων,
ἢ xoi ἁπολογουμένων ἐν fju£pa, &v f] χρινεῖ ὁ θεὺς
τὰ χρυπτὰ τῶν ἀνθρώπων. Τοῦτο xai παρὰ τῷ Δα-
vti λεγόμενον σηµαῖνουσι βίθλο:ι, ἓν τῷ µνηµονευ-

τιχῷ τῶν ἀνθρώπων ἀνακινεῖσθαι δ.δάσχκουσαι τῶν

πεπραγμένων τοὺς τύπους, μνημονεύοντος ἑχάστου
καὶ βλέποντος δι ὃ χολαζόµεθ1. Ὁ τοίνυν ἔλεγχος
οὐχ ὡς κρινοµένων ἡμῶν τῷ Δεσπότῃ [διχαιωθή-
σεται γὰρ ἓν τοῖς λόγοις αὐτοῦ, χαὶ νιχήσει χρινζ-
μενος. Οὐδεὶς γὰρ χαθαρὸς ἀπὸ ῥύπου, οὐδὲ χαυ-
q59:1a: ἁγνην ἔχειν τὴν καρδίαν), ἐλεγχομένων δὲ
μᾶλλον ἐν ἑαυτοῖς, ὡς « O2x ἄξια τὰ παθήματα τοῦ
vov xatpoo πρὸς τὴν µέλλουσαν δύξαν ἀποκαλυςθῇ-

ναι εἰς ἡμᾶς. » Τὸ δὲ θεῖον λοῦτρον οἱ μέν φασιν ἁρ- C

χεῖν πρὸς τὸ AEvxa(rtw ἡμᾶς ὡς χιόνα. Δυσέκ-
πλυτον γὰρ οὖδέν φασι θεοῦ διασµίχοντος x. Κατὰ
Πανλον εἰπόντα' « Οὐ Y δὲ ἐπλεόνασεν d ἁμαρτία,
ὑπερετερίσσευσεν f) χάρις. ν Ka, «θεὸς 6 δικαιῶν,
τίς ὁ κατακρίνωνς » Οἱ δέ φασιν χαθαἰρειν µόνον,
Teá$ ων ób χρῆναι πρὸς τῆν τοσαύτην λαμπρότητα,
ὁπιία ἡ ὁρρανοῦ χρίσις, καὶ χήρας δικαίωσις. Too

δὲ «φοινικοῦ τὸ κὀκκινόν ἔστιν ἑρυθρότερον, ὅθεν᾽

ἀνα)λογεῖ τὸ μὲν πρὸς χιόνα, τὺ δὲ πρὸς Epio. Ἐρ»-
θρῷ δὲ χρώματι τὰς ἁμαρτίας ἀπείχασεν, ὡς φοί-
νιχας τὼν ἡμετέρων ψυχῶν. ᾽Αλλ) ἡ μέν ἐστι δεσο-
Tub; ὡς Ev χρυματι, xal ἀνέχπλυτυω»ς. Ἡ ἑὲ τὴν
ἐπιπολῆς ἔχουσα τάξιν εὐχερῶς ἀποπλύνεται, κατά
λόγον τῶν ἁμαρττμάτων, τῆς ψυχῆς ῥᾷον, 1] 6vaxó-
λως καθαιροµένης. Τὸ μὲν οὖν ἔριον χαίπερ ἔσθ)
ὅτε φυσιχως ὑπάρχον «ευκὸν, ἐξ ἐπιμελείας τινὸς
ἑα.τοῦ λευχότερον γίνετα:. Ὡς xal ἄνθρωπος τὰς φὺ.:
σ'χὰς ἀφορμὰς EG ασχῄσεως τελειῶν, ἐπὶ πολὺ δύ-
ναιτο προελΏεῖν ἀρετῆς. Ἡ δὲ χιὼν, ὕδωρ &v νεφέ-
lat; οὖσα. τῇ τοῦ πνεύματος ἀναχοπτομένη βίᾳ λευ-
χαΐνετα εἰςἀφρὸν μὲν οἰδαίνουσα, πῆξιν δὲ λαθοῦσα
τῷ τοῦ ἀέρος φυχρῷ, xal πρὸς τὰ χάτω βάρη xt-
νουµένη xai ῥέπουσα. Οὕτω xal φυχὴ τὰς φυσιχὰς
ἀπορμὰς οἰχείᾳ τε, ἀσχήσει, καὶ τῇ βοηθείᾳ τοῦ

** Psal, cxv, 19. [σα ui, 14.

** Mich. vi, 1, 9.

lur; ad quem ita convicti respondebimus : « Quid
retribuam | Domino pro omnibus que retribuit
mihi **? » Multis vero in Seriptura locis Deum ha-
bemus pari veluti conditione in judicium cum ho-
minibus, descendentem. Ait enim proplieta ipse :
« Dominus. veniet. in judicium cum sacerdoti. us
populi, et cum principibus ipsius 335. » Item Mi-
chaas : « Audite verbum Domini ; Dominus locu-
tus est. Surge, et contende judicio adversus morm-
tes, quia judicium Domino cum populo suo, et cuim
populo suo dijiud:cabitur **. » Peu namque judicium
illud congruit, quod commyni societatis jure, ner
tyranni in modum peragitur, et accusatis praebet
defensionis locum. Sed sunt ista Scripturis usi-

B tace personarum | ficiones, ut. defensionis ejus,

qua ah operibus est, nobis curam in;iciant. Neque
enim quidquam tum vel audiemus vel dicemus,
Erit autem judicium, inter se invicem cogitatio-
num accusantium, aut etiam defendentium in dle,
qua judicabit Deus occulta hominum. Istud οἱ
apud Danielem libri significant ** , qui docent In
hominum memoria rerum gestarum 38 notss re-
volvi; ut quibus de causis torqueamur si.gulf,
meminerimus. Non de nobis eryo intelligitur. ac-
cusatio, tanquam Deum in jus vocantibus, (justiff-
cabitur enim in sermonibus suis **, et vincet accu.
satus : nec quisquam adeo sordibus vac.t, ut
purum se cor habere audeat gloriari 1), sed de
convielis potius , intusque fatentibus, nequaquam
condiguas esse passiones hujus seculi ad futuram
gloriain, quie revelabitur in nobis "*. Aiunt vero
quidam sacrosanctum! lavacrum satis esse, ut,
quasi nix dealbemur : quomodo nulla adeo pervi-
cax sOrdes exsistit, ul Deo πιυμι]αμίς elui non
queat, Paulo teste, ín liec verba : « Uli abunda-
vit delictum, superabundavit et gratia **. » ει 5
ε Deus. est, qui jusiificat ; quis est, qui condem-
net ?? » Alii autem in eo quidem purgandi vim ad-
mittuat; sed tamen operibus ad tantuin. splendo-
rem, qualia sunt, pupillo judicare, et villuam
defendere, opus esse contendunt, Est porro purpura
rubrius coccinum ; unde et istud quidem ad nivem;
illam autem ad (anam retulit. ldco autem. rubro

D colori peccata assimilat, quod ad animas nosiras

lepra instar se habeant ; ejusque alia quidem per-

. tinax , veluti in. coloribus, nunquam deponatur;

alia autem δη in cute hzrens facile eluatur :
quomodo prompte, vel difficuller ab animo, pro
eorum ratione, solent peccata removeri. Ut igitur
lana quantumvis aliquando natura alba, cura ta-
men et diligentia, seipsa plerunque fit albior : sic
homo, qui nature impetus exercitatione reddide-

rit meliores, poterit virtutem ipsam ad miros pro-

16 Psal, 1,6. *' Prov. xx,

*5 Dan. ix, 2 seqq.

9. *' Rom. vi, 18. ** Rom. v, 20. ?? Hom. vit, 99, 34.
VARIA: LECTIONES.,

X 7p. δ:ασμήχαντος. . Y pp. OS.

1355

PROCOPII GAZEEI

1856

gressus perducere. ία antem, in nubibus cum A Πνεύματος συναυξήσασα, ἀξία γίνεται, ἓν τῇ δικαίᾳ

nihil aliud quam aqua sit, ventorum impetu re-
pressa albescit, spumzque in morem tuinet : sed
ubi :eris frigiditate concretionem adepta est, suo
pondere deorsum trahitur : sic &nima, que natu-
rales impetus exercitatione singulari, sanctique
Spiritus auxilio adauxerit, in illo Dei justo judicio,
gratie splendore, «quz sanctis per ipsum datur,
digna efficitur. Cujus adipiscendi potestatem nobis
quas sequitur, facit oratio, his verbis : Si volueritis,
εί audiveritis me, bona terre 99 comedetis. Ubi
Judzos crasso et pingui ingenio praeditos vel ad-
dito rerum corporearum pramio adhortatur : vel
terrzz nomine juxta positam in Evangeliis de semi-
nante parabolam, animam intelligit, qua coelo

τοῦ Θεοῦ χρίσει, τῆς χάριτι Θεοῦ διδοµένης τοῖς
ἁγίοις λαμπρότητος * To τὸ αὐτεξούσιον ὁ λόγος ὃπο-
φαΐνων φιησίν. ἸΕὰν ἐθέλητε, καὶ εἰσαχούσητέ
[(0v, φάγεσθε, φησὶν, ἆγαθά * ἃ διὰ τῶν σωματικῶν
παχεῖς ὄντας τοὺς Ἰουδαίους παρθχαλῶν' ἡ qur,
φποὶ, τὴν φυχὴν, χατὰ τὴν £v Εὐαγγελίοις τοῦ anó
pov παραθολὴν, f) τὸν οὐράνιον σπόρον ὑποδέχεσθαι
λέγεται, ἷς ἀγαθὰ , τὰς xaz' ἀρετήν qnot mpoxo-
πάς ' ἡ τὰ ἐπηγγελμένα ἐν οὐρανῶν βασιλείᾳ γῆ
λεγομένη, κατὰ τὸ, « Μαχάριοι οἱ πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ
χληρονομήτσουσι τὴν Tri* * » 3j τὰ ἀγαθὰ , « "A ὀφθα)-
μὸς οὐκ ἴδεν, χαὶ οὓς οὐκ Ίχουσεν, xal ἐπὶ χαρδίαν
ἀνθρώπον οὐκ ἀνέδη. » Ἔνθα καὶ Ἱερουσαλὴμ, xal

* «b Σιὼν ὄρος, τὰ ἑπουράνια ταῦτα τοῖς πειθοµένοις,

demissum semen excipiat 29, cujus bona, ipsi sunt B τοῖς δὲ ἀπειθοῦσιν µάχαιραν ἀπειλεῖ. Κατὰ μὲν τὸ

in virtute progressus : vel certe premissa in coelo-
rum regno significantur, qua ratione beatos esse
miles, quoniam ipsi terram possessuri sunt, legi-
mus *! ; vel denique bona illa designat : « Quz nec
oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor bominis

ascenderunt **, » Inde et Jerusalem, et montem -

Sion, celestia liec videlicet, credituris pollieetur;
non credituris autem gladium : qu: sensu quidem
exteriore, de Romano, a quo statim sunt impetiti,
dici putanda sunt; aresno autem, et recondito de
diabolo ; quem illi, repudiata Christi gratia, subie-
runt, animatum prorsus aliquem et intelligibilem,
quem sanguine vulneratorum inebriatum esse scri-
pium est **, Os autem Donini forsitan ipse dicatur
fpiritus sanctus, cujus auxilio scripta ista sunt.
Siquidem, ne minas istas contemneremus, Os Do-
sini, quod est a mendacio.alienum, locutum esse
ait, Neque vero minime audiendi aliunde subisse

αἰσθητὸν, τὴν Ῥωμαϊχὴν, τις αὐτοῖς παρὰ πόδας
ἀπήντησε' χατὰ δὲ «hv ἀναγωγὴν, τὴν διαθολιχὴν,
ὑφ' ἣν γεγόνασιν Χριστοῦ τὴν χάριν ἀρνούμενοι,
Ίγουν ἁπλῶς Σμφυχόν τινα [καὶ] νοητἠν ' περὶ fe
εἴρηται, ὅτι ἐμεθύσθη αφ) αἵματος τραυματιῶν,
Στόμα δὲ Κυρίου, τάχα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ
συνεργῆσαν αὐτὰ Υραφῆναι. Ὡς ἂν γὰρ un χαταφρο-
νῶμεν τῶν ἀπειλῶ», στόµα τὸ ἀφευδὲς Κυρ/ου ταῦ-
τα, φησὶν, εἴρηκον. Καὶ προέταξε δὲ τοῦ μὴ εἰσακοῦ-
σαι πάλιν τὸ μὴ θελῆσαι, καὶ τῶν χαχῶν αἴτιον τὸ
ἐφ᾽ ἡμῖν ὑποτίθεται͵ Συμφωνεῖ δὲ ταῦτα τοῖς Ok
ἹΜωσέως εἰρημένοις ὑπὸ θεοῦ * « Ἰδοὺ δέδωχα πρὸ
προσώπον σου τὴν ζωὴν xaX τὸν θάνατον. » Δι) xat,
'AgéAets τὰς πογηρίας, προεῖπεν. Οὐδὲ γὰρ ἄλλον

ὠφελεῖν 1| βλάπτειν, ὡς αὐτὸς ἑαυτὸν ἔχαστος δύναται.

Τὸ δὲ προτῆχον ποιοῦντες, ὡς πρὸς ἰα-ρὸν δραμού-
µεθα καθαίροντα τὰς bv χρόνῳ πολλῷ στυφείσας
ὑπὸ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν συνειδήσεις.

ait impedimenta, quam ab aversa voluntate ; ut malorum in nobis principium et causam jacere de-

monsiret ; miro videlicet cutn iis consensu, quz: a Deo per Mosen dicta sunt, ubi :
conspectu tuo vitam et mortem ** , » legimus ; unde et malum de cogitationibus nostris

« Ecce posui in.
auferendum

. prius meminit. Non enim alius alii tantum commodi vel incommodi, quantum sibi quisque af-
ferre potest. At eo, quod decet, peracto, tum demum, tanquam ad medicum, confugimus; qui
jndurat^m temporis diuturnitate peccatis nostris conscienliam, molliat et sanet.

90 ἵεις. 21-22. Quomodo facta est meretrix civi-
tas fidelis Sion, plena judicii, in qua requievit jus-
titia, nunc autem homicida, etc.

Relictum iri filiam Sion superius dictum est :
quo nomine civitatem, que in monte Sion sita est,

xa'-xy'. Πῶς àréveto πόρνη πό.ις πιστή Σιὼν
π.]ήρης κρίσεως; ἐν $ δικαιοσύνη ἐχοιμήθη : ἐν
αὐτῇ, vvv δὲ φονευέαὶ, χ.τ.λ.

Ἑλέγετο χαὶ πρόσθεν' « Ἑγχαταλειφθήσεσθαι ἠθν-
Υάτηρ Σιών. » Οὕτω δὲ τὴν πόλιν ἑἐκάλει τὴν ἐπὶ

vocabat, tanguam montis flliam, urbis templum p τοῦ Σιὼν Üpouc, οἱονεὶ θυγατέρα τοῦ ὄρονς, fiYouv

significaret; nunc vero tanta: in deterius mutatio-
nis causam veluti stupefactus demiratur. In lege
jenim divina educata Quomodo facta est meretrix 2
jPrimum quidem quod idololatriam ; deinde, quod
a Salvatoris adventu, disciplinas et mandata homi-
jnum amplexata est, Est vero fornicationis animi
ei corporis causa increduülitas. Nemo enim Deum
ubique adesse, et cernere qux in mentibus latent,

[4

* Marc. 1v, 8, 30. ?' Math. v, 4. Isa. 1xiv, 4 ;. T Cor. n, 9.
- VARLE LECTIONES.

t E. Χνλίνετο.

σὺν ἐν τῇ πύλει νεών. Νῦν δὲ ὥσπερ ἀποθαυμάζει τῆς
τοσαύτης ἐπὶ τὸ χεῖρον ᾳεταθολῆς τὴν αἰτίαν. Νόμῳ
γὰρ τραφεῖσα θείῳ, πῶς ἐξεπόρνευσεν; πρῶτον
μὲν, πρὸς εἰδωλολατρείαν * μετὰ δὲ τὴν τοῦ Σωτῆ-
pos ἐπιδημίαν, εἰς διδασχαλἰαν [χαὶ] ἐντάλματα
ἀνθρώπων. Αἱτία δὲ τῆς χατὰ ψυχἠν τε χαὶ copa
πορνείας, ἀπιστία. Οὐδεὶς γὰρ θεὸν πανταχοῦ παρ-
εἶναι πιστεύων, βλέπειν δὲ χαὶ τὰ kv διανοίαις λαν-

?! [sa, xxxiv, 6. ** Deut, xxx, 15.

«4

1857 COMMENTARU IN ISAIAM. 1858 -

ῥάνοντα, ἀνέχεται [οὐδὲν] ηνη * φρονεῖν τι δεινὸν, ἢ A existimans, indignum aliquid vel cogitare vel ad-

v9; ἔρχοις ἐπιτελεῖν. Πίοτειν b δὲ πό.Ίιν τὴν τῶν
αιστῶν οἰχήτόρων καλεῖ, ἐν oi; ἀρετῇ καὶ δικαιο-
σύνη ἑνοιχκοῦσα ὥσπερ ἐπανεπαύετο. Τοῦτο γὰρ διὰ
τοῦ χεχοιµῆσθαι παρέστησεν. Too; χατὰ Δαθὶὸ δὲ
χρόνους ὑπογράφειν δοχεῖ. Ταύτην γὰρ &x χειρὸς, ἁλ-
λοφύλων λαθὼν, τοῦ [Θεοῦ] τὴν κιθωτὸν ἐν αὐτῇ,
xa τὴν σχηνην κατεστήσατο, ᾧχδι τε ταύτην |ἆγιον
τό] πον χρηματίζουσαν. Τότε γὰρ ἦν πιστὴ καὶ δι-
xaía. Χορούς τε γὰρ ὑμνοῦντας τῷ sip ὃδ.έταζεν ὁ
Aa6:5, Φαλμούς τε xal λογικωτέραν λατρείαν, ἧς
αὐτὸς γέγονεν εὑρετῆς, συνόντων ἑτέρων αὐτῷ προ:
φητῶν Ναθὰν, xoi Γὰδ, καὶ ᾿Ασὰφ, τά τε περὶ τὸν
Ἰδ.θοὺμµ, xat Αἱμᾶν viov τε Kop£, ὅτοι τε τοῖς τού-
των χοροῖς συνετάττοντο. Eixhg δὲ xal μετὰ Δαθιδ, ἐπὶ

mittere sustineat, Civitatem autem fidelem, a fide-
libus incolis habitatim, vocavit , inter quos virtus
εἰ justitia inhabitans. veluti requiescat, Est. enim
istud requiescendi verbo significatum. Videtur porro
Davidis tempora subinnuere. Hanc enim cum ah
alienigenarum manu sustulisset, arcam Dei ibidem
et tabernaculum collocarat; in. eaque, quod sane
cius esset locus, habiiabat. Erat euim tunc tempo-
ris fidelis αἱ justa. Nam et choros ad hymnorum
modulationem in. ea, psalmosque, et cultum Dei
pristantiorem (cujus ipse, cum Natham, Gad, et
Asaph, aliisque prophetis, auctor fuit) David insti-
tuit, officiaque Idithum et. Zwmam, et filiis Core 35,
reliquisque, quibus partes in choro essent aliqug,

τῶν εὐσεθῶν βασιλέων εὐηρεστημέναι Oz, πιστοὺς B descripsit. Est vero consentaneum, et post Davi-

xal ξιχαίους ἔχουσαν ἓξ εὐσεθείας οἰχήτορας. Πόρνη
δὲ γέχονεν διὰ τοὺς πορνεύσαντας ἓν αὐτῇ, οὓς χα) χα-
λεῖ φογευτάς. | Ὕστερ]ον γὰρ ἐξέχεον αἷμα Χριστοῦ
λέχοντες' « Τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ᾽ ἡμᾶς. » Καὶ πρὸ τού-
του τοὺς προφήτας ἀπέχτειναν. « Ἱερουσαλὴμ, γὰρ
σποὶν, Ἱερουσαλὴμ fj ἀποχττίνουσα τοὺς προφήτας.)

dis tempora sub regibus piisetiam Deo placuisse,
cum fidei, justitize, religionisque nomine commea-
datis civibus abundaret. At meretrix dicitur, pro-
pter scortationes incolarum ; quos item hemicidas
vocat. Tandem enim effuso Christi sanguine, di-
cere ausi sunt : « Sanguís ejus super nos ?*, »

Aio ne prophetis quidem ipsis antea pepercerunt. Ait enim : « Jerusalem, Jerusalem, qux occidis pro-

plietas 57.0

« Tiva γὰρ τῶν προφητῶν ox ἀπέχτειναν οἱ πατέ-
δες ὑμῶν,» ὁ Στέφανος Ἱουδαίους ἐπωνείδισεν. 'Ap-
µόσει δὲ μᾶλλον ἐπὶ τοῦ τῆς ἐπιδημίας ὁ λόγος χαι-
poo * διὸ xai ὁ Σωτῆρ γενεὰν πονηρὰν χαὶ µοιχαλίδα
τοὺς αὐτοὺς τούτους χαλεῖ. Τοιγαροῦν ὁ προφήτης
οὐκ εἰδωλολατρείαν vuv, ἁλλὰ μιαιφονίαν αὐτοῖς ἐγ-
χαλεῖ. Καὶ ἐπειδῃ μετὰ τὸ τυσοντον χατὰ τοῦ Δε-

31 Quem enim prophetarum nonocciderunt patres
vestri, Judzisexprobrat Stephanus ** ? Sed tempo-
ribus istis magis couveniant, quibus peregrinatus
est nobiscum Salvator; unde erat etiam geuera-
tionem pravam οἱ adulteram eos appellare solitus 55,
Hoc itaque tempore, non eos jam idololatriz, sed
ezdis, εἰ homicidii, Isaias accusat. Et quoniam

σπότου τὄλμημα, θεοσεθείας εἶναι προσςποιοῦντο δι- (1 post tam audax in. Dominum facinus, pietatis ta-

' 6$ásxaAot, ταῖς «s Γραφικαῖς ἑρμηνείαις δευτερώσεις
μυθικὰς ἐπεισέφερον εἰχότως αὐτῶν ἀδόκιμον
χαλεῖ τὸ ἀργύριον. Καπη.εύονγτας ὡς ἐξυδαροῦγ-
τας τὸν ἄκρατον καὶ ἐπιστρεπτιχὺν τῶν Γραφῶν
νοῦν, xal τὸν olvov τὸν εὐφραίνοντα γαρδίας ὀνθρά»-
που, διὰ τῆς µυθώδους αὐτῶν παραδόσεως. Καὶ οἱ
ἄρχοντές σου, φησὶν, ἀπειθεῖς. Καλοῦντι γὰρ οὐχ
ὑπήχουσαν τῷ Χριστῷ. Καὶ Ἰούδα δὲ τοῦ χ.ῑέπτου
γεγόνασι Χχοινωγοί. Σννῆσαν γὰρ αὐτῷ τῆς προδο-
σίας µετέχοντες. Ἡροὐδίξοσαν δὲ χαὶ δωροδοκοῖγ-
εες τὸ δίκαιον. ᾽Ανταπεδίδοσαν δὲ xaxbv, τὸν ὑπὲρ
ὠφελείας ὑφαιροῦντες ἔλεγχον. Πεπιστευµένοι δὲ τῶν
ἑνδεῶν τὴν ἐπισχοπὴν, ὀρφανοὺς χαὶ χήρας παρ"
έόλεπον * ky πᾶσί τε τούτων ἑκπεπορνευκότων, Θεοῦ

gistri haberi volebant, Scripturzque interpreta-
tionibus fabulosas traditiones: adjungebant ; nou
immerito ipsorum argentum impurum esse ait; et
cauponari, id est merum — aqua extenuare, since-

. ramque et puram Scriptárze mentem, vinumque"

illud, quod hominis cor l:tificare dicitur **, fabu-
losis traditionibus adulterare. Ad hac principes tui,
ait, inobedientes. Christi enim monita nequaquaia
audire, sed furis Jud: socii esse maluerunt ; qui
conjuratz proditionis exstitere participes. Quinetiam
muneribus corrupti quod justum est, prodiderunt,
utilitati dedecus przponentes. lllirursus, cum esset
egenorum sihi cura demandata, vupillos et viduas
neglexerunt. Et in iis omuibus cua fornicata esset

$ πόλις ὠνόμασται πόρνη. Οὕτω τε ταύτην Ἱερεμίας D Dei civitas, ob id meretriz rite vecata est. Sic et

χαλεῖ λέγων « Ἴδες ἃ &noinaé£v pot jj κατοικία τοῦ
Ἰσραῇλ. Ἐπορεύθησαν εἰς πᾶν ὄρος ὑψηλὸν xax ὑπο-
χάτω παντὺς Εξύλου ἁλσώδους, καὶ ἐπόρνενσαν
ἐχεῖ. » Καὶ πάλιν’ « Καὶ σὺ ἑξεπόρνευσας ἓν ποιµέ-
σι πολλοῖς, xal ἀνέχαμπτες πρός µε, λέγει Κύριος.»
Πλὴν ὅτι ὁ μὲν εἰδωλολατρείαν, |ὁ] δὲ πᾶδαν πονη-
pla» χατηγορεῖ. ᾽Απείη δὲ ταῦτα πάσης € Ἐκκλη-

Jeremias eom nuucupat his verbis : « Vides quae
fecerit inihi dumius Israel. Abierunt. super omnem
montem excelsum, et sub. omni ligno frondoso,
et fornicati sunt ibi *'. » hemque: « Et twíornicata
es cum pastoribus multis, et reversa es ad me, ait
Dominus **. » Verum hie idolorum cultum, ille vero
^mnia vitiorum genera insectatur. Qu:e tameu de

35 f Par. xv, 17seq.. Matth. xxvii, 25. 9 Μαϊτα. xxi, 37. ? Act, vi, 59, ? Matth. xiu, 39.

. *6 Psal. ciu, 15. " Jerem, i, 0. ** ibid. 1.

. γρ. f. ὃ Ίρ. πιστήν. * Io. pp. περὶ τῆς.

VARLE LECTIONES.

1359

' PROCOPII GAZAEI

155)

Ecclesia. audiri prohibeat Deus ; neque repudiato A σίας ἀχοῦσαι, ὅταν 3 ἁποθαλονσα τὸν λόγον τῆς ri-

fidei verbu, quod ab initio tradiderunt, qui illam
virginem intacta:wque Christo Patres tradiderunt,
*ab his multa i!la, et varia verbi semina admittat,
' qui mysteriorum. venerandam majes(atem adulte-
rant ; quique anim rui» jure optimo interfectores
ideo nominantur, quod fiaudulenter et dolose,
veluti gladio, bujus inundisapienti: fuco, verbisque
instructi, siimplicioribus vitam adimunt. Horum
de fide sdulterata: Argentum. est. impurum ; non
regio illo nobis per apostoles 39 εἰ prophetas
tradito, signatum charactere ; sed quod adversarii
cudentes, Dei opes ita se posse labefactare rati, in
regios thesauros imuniserunt. Preterea vinum
ipsum, quod fundente Spiritu immortalem efficiebat
eetitiam, in auditorum interitum, aqua efítenuare
aiguuntur ; niwirum de suo ingenio aliqua. immi-
scere, nec Spiritui credere, sed. subditos ad vitz
sinilitudinem praeparare; qui principum — studia
moresque solent initari. ltaque nihil jam mirum
est, si repudiata fide, civitas ipsa meretriz evaserit.
- Ad hiec etiam furum socios vocat, non illorum, qui
in parvi momenti furtis deprehenduntur ; sed quod
gentium, aut urbium duces facti, publica undique
corradunt, religionisque, et pietatis emenlito no-
mine, ex iis. quie injuste rapuerunt, efferunt. Alii
autem, quorum muneris erat monere, el. arguere,
obliia non recipiunt tantum ; sed el eos saepe, a
quibus accipiendi spes cffulsit aliqua, beatos pra-
dicant. Ait igitur ipsos munera diligere, quorum
cupidirate. multa largientibus velita permittunt,
Reiibutionesque sequuntur; quod esta principis
officio inaxime alienum ;. quem decet potius, qua-
cunque potest ratione, injuriam propulsare. Quo-
nam enim pactoetiam malum pro malo uon reddere
doc-at *5? Cgterum ut iniquitatis judicem istorum
audacia longe superari ostendat **, αά judicium
eicue non attendere subjungit, llle siquidem quan-

timnvis nulla laugeretur. commiseratione, vidue tamen adeuntis constantia

στεως, ὃν ἑξαρχῖς οἱ Πατέρες παρέδοσαν ol παρθένον
αὐτὴν ἁγνὴν παραστήσαντες τῷ Χριστῷ, πολλὰ xai
πο:.χίλα λόγου παραδέχηται σπέρματα παρὰ τῶν tiv
σεμνότητα τῶν µνστηρίων ἐχπορνευσάντων, οἳ xat
Ψυχῶν εἰκότως λέγονται φονευταὶ, ἁπάτῃ xal δύλῳ
τῶν ἁπλουστέρων τὴν Quy. ἀφαιρνύμενοι, χαθάπερ
ξίφει, τῷ λόγῳ τῆς τοῦ χόσµου σοφίας" ὧν ὁ τῆς
πίστεως λόγος παρατετυπωµένος, ὀργύριέν ἐστιν

, ἀδόκιμον, την βασιλικΏν μὴ φέρον εἰχάνα, ἣν ἀἁπό-

στολοι χαὶ προφΏται παρέδωχανς ὃ ἐχθροὶ παρακό-
φαντες, χαὶ πολεμίαν ἐμθαλόντες μορφὴν, τοῖς βα-
σιλικοῖς θγσαυροῖ; ἐπεισάγουσιν, τὸν θεῖον δ'οφθεί-
ροντες πλοῦτον. Καὶ τὸν οἵνον τὸν ἐμποιοῦντα tbe
φροσύνην αἱώνιον οἰνοχοοῦντος τοῦ Πνεύματος, il

τα Στροφῇ τῶν ἁκουόντων ἐξυδαροῦντες, ἐλέγχονται
τὸν ἑαυτῶν ἐγχαταμιγνύοντες νοῦν, xal ἀπειθοῦντες
τῷ Πνεύματι, xot τοὺς ὑπηχόους μιμεῖσθαι παρα-
αχξυάςοντες. Ἐπομοιοῦύσθαι γὰρ φιλοῦσι τοῖς ἅρ-
χουσι. Διὸ καὶ τὸ πιστὸν ἡ πό.Ίις ἀποθεμένη. γέγονε
πόρνη τούτους χα) x.lexeor κοινωγοὺς εἶναί φη-
σιν, οὗ τῶν ἐπὶ κλέμμααιν ἑαλωχότων σμικροῖς,
ἁλλ ο ἐθνῶν 7) πόλεων ἄρχοντες, τὰ χοινὰ πα f...
έχοντες προφάσει θεοσεθείας, ἐξ ὧν ἁδιχοῦσι, προσ-
φέρουσιν. Οἱ δὲ, δίον ἑλέγχειν xal διορθοῦσθαι,
λαμθάνουσιν, ἔαθ᾽ ὅτε χα) µαχαρίζοντες τοὺς παρ-
έχοντας. Aib χαὶ ἁ]απῶνγτας δῶρα, qnot, &à 8 τοῖς
προσιοῦσ, συγγωροὺσι τῶν ἀπηγορευμένων πολλὰ,
xai διώκουσιν ἀνταπόδομα, ὅπερ παντὸ: μᾶλλον
ἀλλότριον ἄρχοντος, [ῥέον. 1), ὃν δεῖ] τοὺς λελυπτκύ-

C τας χατὰ πάντα τρόπον ἀμύνεσθαι, IIo; γὰρ ἂν xal

διδάσχοι jh ἀποδιδόναι xaxbv ἀντὶ xaxso ; Τὴν δὲ
τούτων ἁλασονείαν χεἰρω τῆς τοῦ κριτοῦ τῆς ἀδιχίας
ἑλέγχων ὑπάρχουσαν ἐπήνεγχε, Κρίσει χήρας οὐ
προσέχοντες. Ἐκεῖνος γὰρ εἰ χαὶ ἀσυμπαθὴς ἣν,
διὰ τὸ τῆς προσιούσης χήρας λαρτεριχὸν προσ-
έσχε τῇ χρίσει’ οὗτοι δὰ χαθόλου προσχεῖν οὐκ ἣν-
έσχοντο.

superatus, ad cause

judicium advertit ; cum isti. ad niil omnino voluerint,

Ven». 24-31. 39 Propter lioc, ait. Dominus
Deus Sabaoth : Wee, potentes. lsrael.. Non cessabit
enim [uror meus in adversariis, et j1dicium de hosti-
bus meis faciam, etc.

Dominus Sabaoth, idem quod virtutum νε]
exercituum | Dowm:;nus, si verbi rationem qua2-
ris, Sgnilicat, ει ad ipsum Salvatorem, qui
Filius Dei est, refertur. Tertio enim. et vicesimo
p$Ino, ubi de illius in. celos reditu sernio est :
« Dominus virtutum ipse est rex glorie **', »legi-
mus. De eodem est et. apud l'aulum : «Si enim
cognovisseni, nequaquam" Dominum gloriz crucifi-
xissent **. » Attotius Hierosolywitang corruptela
causam ad principes refert, qui monstrata populo
peccandi via, scelerum ipsis auctores exstiterunt.
Erant autem isti in quos similia usurpavit Salva-

99 fom. adu, 17.

é pp oU ἄν, ο ἴσ. Jala. ὅτι τῶν.

Χδ -λα᾿. Διὰ τοῦτο. τάδε .έγει ὁ Δεσπότης Κύριος
Za€6uó0 *- Οὐαὶ οἱ ἱσχύοντες Ἱσραή.. Οὐ παύ-
σεται áp µου ὁ θυμὺς ἐν τοῖς ὑπεναντίοις, καὶ
κρίσιν ἐκ τῶν ἐχθρῶν µου ποιήσω, x. τ. λ.

p Σαδαφθ ἑρμηνεύεται Κύριος τῶν δυνάμεων, 1j |

* Luc. xvin, 2-7, "Psal, xxi, 10.

Κύριος στρατιῶν. ἸΑναρέρεται δὲ ἐπὶ τὸν ΣωτΏρα
τὸν Υἱὸν τοῦ θεοῦ. "Ev τρἰτῳ γὰρ καὶ εἰκοστῷ φα]-
μῷ, περὶ τῖις ἀνόδου λέγων αὐτοῦ τῆς εἰς οὐρανὸν, ἐπ-
ἠνεγχε' « Κύριος τῶν δυνάμεων αὑτός Eat: ὁ βασι-
λεὺς τῆς δόξης. » Ἱερὶ οὗ καὶ ΠαὈλός φησιν’ « EL γὰρ
ἔγνωσαν. οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἑσταύρω-
σαν. » Tou δὲ χατεφθάρίαι τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀνατί-
θησιν τὰς αἰτίας τοῖς ἄρχουσε, τοῖς εἰς τὸ πλημμε)εῖν
τὸν λαὸν ὁδηγήσασιν. Οὗτοι δὲ ἦσαν περὶ ὧν φησιν
ὁ Xwthp συμφώνως τοῖς νῦν; « Οὐαὶ ὑμῖν, Γραµµα-
tel; καὶ Φαρισαῖοι, ὑποχριταί. » Ἑαυτοῦ δὲ θυμὸν
*5 | Cor. n, 8.

VARIAE LECTIONES,
Ic, «εί. πάντα a7).

8 vp. δι’ X,

*u-

1861

COMMENTARII IN ISAIAM.

1202

ἑ ἐπαθὴς λέγει θεὸς, τὴν κολσστιχῖν αὐτοῦ δύναμιν, A Lor, cum ait : « Vae vobis δεί εἰ Pharisiei,

ΣΚύριον τοῖς ἄρχουσιν ἐποίσειν φηδὶν, ἀνθρωτίνως
φοδῶν. 'O γὰρ ἐλάχιστος συγγνωστός ἐστιν ἑλέους /
$ova co δὲ δυνατῶς ἑτασθήσυνται. Οἱ γὰρ ἰσχύοντες
ἐν πλούτῳ, 7 λόγῳ, fj ἄλλῃ τιλ δυνάμεις χαὶ μὴ viv
εροσίκχουσαν ἐπιχουρίαν τοῖς ἀσθενεστέροις προτεί-
γοντες iy Ἐκχλτσίᾳ, χαὶ πανταχοῦ δίχας τίνουσι τῷ
θ:ῷ τῷ πρὺς τα Δεδομένα τὸ ἔργον εἰσπράττοντι *
9); xzl ὑπεναντίους φησαὶν, ὡς ἂν cl βαρυνθέντας
αὐτοῦ τοῖς προστάγµασιν, ἀφ᾽ ὧν οὐ παύει τὸν θὺ-
μὸν ὅσον ὑπεναντίοι τυγχάνουσιν. Καλεῖ δὲ τούτους
ἐχβροὺς. xaX αχρίσιν ἐξ αὐτῶν ποιήσειν φηαίν.
Ἔφη γὰρ αὐτός' « 'O πιστεύων εἰς ἐμὲ, οὗ μὴ κρίνε-

, ται. Ὁ δὲ ἀπ,στῶν, ἤδη χέχριται. » Οἱ ἐχθροὶ τοίνυν

εἷς χρίσέως αἴτιοι. « Ἔργχεται γὰρ, φησὶν, fj ὀργὴ

hypocritae **. » Suumautem furorem, ex pers alió--
quin per:urbationum Deus, ultricem. scelerum 3po-
testatem vocàt: quam, cum bumano more terroret
inducit, in principes immissurum se significat. U.
quisque enim minimus est, ila venia diguus ; pe
tentes contra, potenter arguendi ***. Qui enim au
opibus, 36, aut verbo, aut aliqua. alia facultate
pollent, uec illis debitum, qui in Ecclesia, vel ubivis
laborant, auxilium prz-tant, Deo tum demum, cum
pro acceptorum ratione opus e3iget, parvas per.

solveut. Alque ii sunt, quos adversarios vocat ;

. 9 . Ν
tanquam qui. ejus mandata graviter tulerint ; tnde
non prius iram st positürus, quam tales esse de-
sierint. Hostes vero sibi exsistere, deque ipsis se

τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῆς ἀπειθείας. » Λέγει δὲ D Judicium [acturum — asserit. Ait enim ipse: « Qui

χεχριµένως τὰς χολάσεις ἐπάγειν αὐτοὺς, χατὰ τὴν
ἀξίαν xal τῶν ἡμαρτημένων τὸ μέγεθος. Φιλάνθρω-
πος δὲ (y ὁ Λόγος, xaX μὴ βουλόμενος τὸν θάνατον

τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὴν µετάνοιαν, ἑπαγγέλλεται τοῖς

μὴ τοῦ θυμοῦ δεοµένοις, τὴν θεραπευτιχὴν χεῖρα
προσενεγχεῖν, χαὶ διὰ ταύτης πυρώσειν éxl τὸ xa-
θ.ρα:, καὶ &axplvat τῶν χειρόνων τοὺς χκρείττους.
Δι ὃ Σύμμαχος μὲν εἶπεν, εἰς χαθαρὺν τν σκω-
plar σου. Ὁ δὲ ᾽Αχύλας, τὸ γιγαρτῶδές σου, ὥσ-
περ οἱ πυροῦντες χαλχὺν, f| σἱδηρον, την σχωρίαν
ἐποθάλλουσι, xai τὸ γιγαρτώδες ἓν τοῖς ληνοῖς. Δη-
λοῖ δὶ τούτους εἶναι, δι’ ὧν ἐπιρέρει, τοὺς ἀνόμους,
καὶ τοὺς ὑπερηφάνους' ai... ων σαφέστερον εἰρημέ-
uv ὑπὸ τῶν ᾿Εθδομίχοντα, χα) τὴν ἀλληγορίαν fo-
μηνευχότων. Οἱ λοἰίποὶ, κασσίτερον, ἐχδεδώχασι. Ίι-
vis δὲ τὸν αὐτὸν θυμὸν καὶ χεῖρα νοήσαντες, xal
“περὶ τῶν αὐτῶν ἑκάτερον, "Opa, φασὶ, τὸ αἴσιον τέλος,
τῆς Χρίσεως τοῦ θ:οῦ. θ.μοῦται γὰρ οὕτως, ὡς ἂν
εὔεργετῃ τοὺς ἁμαρτωλοὺς διορθούµενος, ἀλλ᾽ οὐ xo-
λάζων αὐτοὺς cl; ἀφανισμόν. Καὶ τοῦτό φησιν αὐτὸς
Κύριος" :Πορεύετα, ὡς πῦρ χωνευτηρίου, καὶ ὡς πόα
Ἑλυνόντων, xal χαθιεῖται χωνεύων, xal χαθαρίζων
ὡς τὸ ἀργύριον, καὶ ὡς τὸ χρυσίον.» Καὶ τί λοιπὸν &v-
τευθεν τὸ χρῄσιµον; «Ἔσονται, qt, τῷ Θεῷ mpoa-

άχοντες θυσίαν by δικαιοσύνῃ.» Πῦρ δὲ καλεῖν ἔοιχε, '

τὰς ix τοῦ πολέμου xal τῶν «ἄλλων περιστατικῶν
συμφορὰς, πάλαι μὲν δι’ εἰδωλολατρείαν, ὕστερον δὲ
διὰ την εἰς Χριστὸν παροινίαν, ὅτε καὶ τὴν χεῖρα
τούτοι; ἐπαιαγὼν, ὥσπερ τις τεχνίτης, διέκρινεν ἐν
πυρὶ τὸ χέθδηλὀν τε χαὶ γνήσιον, τὸ μὲν τηρήσας
ἑαυτῷ, τὸ δὲ εἰς ὄλεθρον παραδούς. ——

credit in me, uon judicabitur ; qui autem non cre-
dit, jam judicatus est ". » Hostes ergo iudicii
auctores exsistuut. « Venit enim, ait, ira Dei sup r
filios incredulitatis *^. » Caeteru: pro. peccatorum
maguitudine, juste se jn eos aninadversurum

diserte siguificat. Alioquin tamen Verbum, pro sua
in homines benevolentia (quia non ita mortem
peccatoris atque pornitentiam exoptal) illis se,
quibus furo:e nou opus est, sanatricem manum
allaturum pollicetur, ut Ad purum excoquantur,
prolique ab improbis secernantur. Itxque Ad pu-
rum scoriam tuam quidem Syumachus; Aquilas
antem, vinacea (κα reddiderunt ; tauquam qui ass,
aut. ferrum excoquentes, scoriam, vinaceaque In
torcularibus abjiciunt. Istos autem exsistere, quos
iniquos εί superbos ait, ex his que sequuntur,
significat, utest a Septuaginta clarius, allegori:ze
sensu retecto; interpretatum ; cum ceteri stamnum |
trapstuleriot. Nonnulli tamen ideni furoris el manus
vocabulis signifieari, deque iisdem utrumque usur-
pari putantes, vile, aiunt, letum οἱ prosperum
divini judicii exitum. Πα enim Deus irascitur, ut
correptos beneliciis cumulel, non snppliciis perdat,
Atque illud est quod ipse ait Dominus : « Aimbula-
bit quasi ignis conflatorii, ct quasi berba fullonuim.
Et sedebit conflaus, et emundans, quasi argentum,
et quasi aurum. *9 » Sed quie inde postea utilitas ?*
« Erunt. Domino, ait, sacrificia offerentes in justi-
tia **. » Ignem vero eas. vocare consentaneuui est,
qus ex bello, reliquisque rebus adversis,ort:e sunt
calamita tes, olim quidem idololatriz nomine,postea

vero, prop:er illatam Christo injuriam, conciliatas: quo 35 nimirum tempore ipsis admota manu, vel-
wl peritus aliquis artilex, adulterina a veris (ut ista sibi reservet, illa autem perdat) ignis ope

discrev:t,
Βαπτίνει yàp πνεύµατι καὶ πυρὶ, καὶ τῷ πτύῳ
δ-αχαθαριεῖ την ἅλωνα αὐτοῦ, xal τὰ EEnc * Οὐχοῦν,

«τοὺς ἀποστόλους ἐπιλεξάμενος, τοὺς ἀνόμους καὶ

ἀ Ιωζόνας Ῥωμαίοις παρέξωκεν, ἀπειθήσαντας μὲν

** Matth. xxii, 22.

«* Sap. vi, 7.
5 10].

5 Matth, ως 11. ?* ibid. 42.

b 2p. Tv. | Ic. αὐτῶν.

*' Joan. 15i, 18.

Baptizat enim in spiritu et igni ! ; et ventilabro
purgabit aream suam **, et quae deinceps. Selectis
igitur apostolis, qui iniqui et superbi remanserunt
Romanis tradidit, tanquam legis contemptores ;

*5 Coloss. 11, 6. *" Malach m, 2, 3.

ΥΑΠΙΑ; LECTIQNES, D

1863

PROCOPII ολ

1861

elatoque in aliwin cornu adversus Deum ipiquita- A τῷ νόµῳ, ἑπάραντας δὲ xipu; εἰς Uo; xa λαλί-

tem loquentes 23. Nec vero leve est anime benc-
ficium , quod ab ea secernantur iniqui, et qui de-
| fectionis auctores exstiterc. ltaque et illae, quibus
! Ecclesia utitur, formulis, eos, qui vetita patraruut,
.2 reliquis separaut, ne modicum fermentum totam
massam adulteret ** ; ita tremendum illud in tene-
bras abjectorum judicium, ad quod imprudentes
illi nerszepe non adveriunt, adumbrando. Verum
quam non nisi maximo detrimento qui iniqui sunt
cum aliis rctineantur, vel ipse Paulus abunde te-
stis est, ubi succensel Corinthiis **, quod non luxis-
sent, ut de melio sui, qui malum perpetraral, tol»
jPeretur. Bis igitur — abactis, ait, Jveliquos tibi,
tanquam. aurum probatum, restituam judices ,' et

σαντας κατὰ τοῦ cou ἁδιχίαν. Μεγάλη δὲ εὔεργε-
cla ψυχῇ, τὸ τοὺς ἀνόμους καὶ τῆς ἁποστάσεως ai-
τίους αὐτὴν χορηθῆναι 1. Ad καὶ τῆς Ἐνκλησίας
οἱ τύποι, τοὺς ἁπηγορευμένα πλημμολοῦντας χωρί-
ζουσιν, ὡς ἂν μῆ μιχρὰ ζύμη ὅλον τὸ φύραμα δολώ-
σῃ, τύπον ὄντας τῶν Ex τοῦ φοθεροῦ κριτηρίου πρὸς
τὸ σχότος χωρικοµένων, ὃ μὴ νοοῦντες ἀνεσθητοῦ -
σιν πολλάχις. Τὴν δὲ ἀπὸ τοῦ τοὺς ἀνομυυς μὴ χω-
ρίζέσθαι βλ άβην παρίστησι Παῦλος ἐπιτιμῶν Κοριν-
θίοις, ὅτι μὴ ἐπενθησα»ν, ἵνα ἐξαρθῇ ἀπ᾿ αὐτῶν τὸ
πονηρὸν ἐξειργασμένος. Τούτων δὲ, φησὶν, άπελτ-
λαμένων, τοὺς περιλειφθέντας ὡς Χρυςὸν δεδοκι-
μµασμένον ἐπιστήσω σοι κριζὰς καὶ συμθού.Ίους
κατὰ τοὺς πρώη» ἐκείνους. El μὴ γὰρ εἶχον πά-

«η. iliarios ; sicul antiquitus, Neque enim si tales B Xa τοιούτους, οὐχ ἂν ἔλεγε διὰ τοῦ αὐτοῦ προφή-

olm non habuissent, istud unquam ab eodem pro-
pela audissent : « Ecce certe dominator Dominus
exercituum auferet ab Jerusaleni **. » Deinde quos-
nam adjiciens : « Et judicem, inquit, et proplie-
tam 9; » ubi nec vénerandum omittit consilia-
rium, per quos, co tempore, fidelis, judiciique, et

{δεί plena exstabat civitas; ad quorum exem--

plum, apostolos antea reliquiarum nomine signifi-
catos, cuin de illis : Nisi Deus Sabaoth reliquisset
mobis semen, usurpavit, effecturum se pollicetur :
quo tempore, non meretriz ampliuss sed recenti
nomine justitie civitas; non homicidii, sed justi-
tie plena; non civilas tantum, sed civitatum ma-
gistra vocabitur; eritque reliquis dux, et auctor
salutis; quippe qux: de se certus eorum, qui so-
litario vite genére delectantur, tanquam colonias
émittet; qualia dudum quidem apud Judzos inte-
gra, nunc plane exciderunt; sed per orbem uni-
versum 46 in Ecclesiis Chris, qua supra petram
fundatie sunt, perpetuo ab apostolis, eorum suc-
cessionis ordine, qui illas regunt, ita vigere cer-
nuntur, ut illorum admiratione ductus David, pro
patribus illi natos esse filios diceret **, Judzi euim
cum essent, Jud:eorumque discipuli, et ipsorum
Synagogz filii, in patrum illi ordinein transierunt,
velerem matrem Synagogain. ad Christum. dedu-
centes. De Christo rursum, ejusque discipulis sic
οι alibi propheta : « Ecco rex justus regnabit, et
principes cuin judicio imperabunt **. » Quam ob rem
vero regibus pr:eterimnissis, judicum tantum memi-
hit, cum tamen inter reges non, defuerint aliqui,
qui probitatis nomine queant commendari ? Quo-
niam sub judicibus libera, suique juris erat eorum
vitze ratio, nec regem alium, prater Deum nove-
rant. Sponte enim, sed sano nequaquam consilio,
regem sibi postularunt. Beneficiis ergo ornátos, ad
beatum pristino vitz statum redire erat opera
pretium cun possent.« Nonenim rex erai in leraél,
sed unusquisque quod in oculis suis rectum vide-

55 Psal. txxiv, θ. E Cor. v,6. "ibid. 1, 3.

xxxii, 1.

“τεθεμελιωμένον ἐπὶ τὴν

. * ]s2. in, 1. *" ibid. 2.

του * « Ἰδοὺ δη Κύριος Za6a00 ἀφελεῖ ἀπὸ τοῦ Ἱες
ῥουσαλήμ. » Elsa εἰπὼν τίνας, ἐπιγέρει’ € Καὶ δι-
χαστην, xat προφήτην, » ἓν οἷς xai θαυμαστὸν Σύμ-
6ovAov, δι’ 00; ὑπῆρχε τότε πιστὴ χαὶ πλῆρης n
σεως καὶ δικαιοσύνης ^ xa0' οὓς ἑἐπαγγέλλετα

τοὺς ἁποστόλους ποιῆσαι τὸ χατ᾽ ἐχλογὴν lupa - .
περὶ ὧν ἔλεγεν' El μὴ Κύριος Σαθαὼφθ épyxacée-
πεν "pir σπέρμα, ὅτε xat ὀνόματι πό.Ίις δικαιο-
σύνης κληθήσεται ἀντὶ πόρνης ᾽ καὶ ἀντὶ τοῦ co-
γευτῶν, xólu πιστὴ k δικαιοσύνης καὶ ἀντὶ
πόλεως, μητρόπο.]ις. Καὶ ἄλλοις καθηγουµένη πρὸς
σωτηρίαν * xai οἷον ἀποιχίας τινὰς στέλλουσα τῶν
µοναξόντων τὸ σύστηµα * τοῦτο δὲ πάλαι μὲν συν-

: εστήχει παρ᾽ Ἰουδᾶίοις, καὶ πέπτωχε, νυνὶ δὲ χαθ)

ὅλης ὁρᾶται τῆς οἰχουμένης ἐν "ExxAnsiatg Χριστοῦ
πἐτραν, ἀρχὴν ἀπὸ τῶν
ἁποστόλων λαθὸν, xai τῇ διαδοχῇ προεδρεῦον ἐν
Ἐχχλησίαις, περὶ ὧν θαυμάζων ἔλεγεν ὁ Δαθίδ.
« Αντὶ τῶν πατέρων σου ἐγεννήθησάν σοι viol. » Ἰου-
δαῖοι γὰρ ὄντες, xax Ἰουδαίων οἱ µαθηταὶ, καὶ τῆς
ἐχείνων Συναγωγῆς υἱοὶ, πρὸς πατέρων µετέστη-
σαν τάξιν ὁδηγοῦντες τὴν πάλαι μητέρα Συναγωγὴν
bx τὸν. Χριστόν. Καὶ ἄλλος 1 δὲ προφήτης περὶ
Χριστοῦ φησι xal τῶν μαθητῶν. ε Ἰδοὺ δὴ βασιλεὺς
δίκαιος βασιλεύσει, xal ἄρχοντες μετὰ κρίσεως ἄρ-
ξουσι. » Διὰ τί δὲ ὑπερθὰς τοὺς βασιλεῖς, τῶν κρι-
τῶν ἐμνήσθη, χκαίτοι xat v βασιλεῦσί τινες γεγόνα-
cw ἀγαθοί; Ὅτιπερ ἐπὶ τῶν κριτῶν, αὑτόνομος

D ὑπῆρχεν fj πολιτεία, xa θεὸν µόνον ἡπίσταντο βα-

σιλέα. Κατ ἰδίαν γὰρ γνώµην ἐξ ἀθουλίας Ἱρήσαν-
το " βασιλέα. Ἐχρῆν oov εὐεργετουμένους ἐπανελ-
θεῖν ἐπὶ την µαχαρίαν χατάστασιν, τὸ ἑλευθέριον
ἔχοντας. « 02 γὰρ ἣν βασιλεὺς ἐν Ἱσραὴλ, ἀλλ ἔχα-
στος τὸ εὐθὲς ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτ.ῦ ὁποίε.», "H
ὅτι ^ τοῦ ἀληθινοῦ βασιλέως ἐπειδημήσαντος, οὐχ-
έτι βασιλέων ὑπῆρχς xatphe, κριτῶν δὲ, περὶ ὧν εἷ-
ρηταε, ὅτε Καθίσετε ἐπὶ δώδεκα θρόνους κρίνοντες
τὰς δώδεχα φυλὰς τοῦ Ἱσραήλ. Πάλιν δὲ, διὰ τὸ αὐ-
τεξούσιον, συμδού-ους δώσειν ἐπήγγελται. Βασιλεὺς

5 Ρα]. χειν, 417... [ο

YARLE LECTIONES,

j| pp. αὐτῆς χωρ.σθῆναι. — kp. πιστή.

| γρ. ἀλλαχοῦ.

v γρ. ᾖτήσαντο,. 3 γρ. ἢ

*

1865

COMMENTARII IN ISATAM.

1866

μὲν γὰρ προστάττε:, πείθει δὲ σύ[ιδου.Ίος τοὺς οὐκ Α batur, faciebat 9, » Aut quoniam verilatis abscute

ἂφ᾽ ἑαυτῶν συνορῶντας τὰ δέοντα. Πᾶς οὖν ἑπίσχο-
κος, οὐχ ἄρχων, ἀλλὰ σύμδου.Ίος δέδοται, ὡς οἱ
προρᾶται, καὶ Μωῦσῆης οἷς πᾶσιν 9... νόσιν ἐξομοιοῦ-
σθαι χρεών. « Γνώμην δὲ δίδωμι ὡς Ἠλεημένος ὑπὸ
Κυρίου. »Ὅτι δὲ περὶ ὀλίγων ὁ λόγος, ἀπὸ τοῦ "Iou-
δαίων περιλειφθέντων λαοῦ δεδήλωκεν ἀπενεγχών ᾿
Μετὰ γὰρ κρίµατος σωθήσεται ἡ αἰχμαλωσία
αὐτῆς, xal μετὰ ἐλεημοσύνης. "H ὡς οἱ λοιποὶ
ἑρμένευσαν μετὰ δικαιοσύνης. Οἱ Υὰρ σωτηρίας
ἄξιοι χριθέντες ὑπὸ zou, µ/νον τεύζονται τῆς ἑπαγ-
Ἱελίας, τῶν Ἰουδαίων φανταξοµένων μίαν τὴν ἐπι-
στροφην ἕσεσθαι τοῦ παντὸς αὑτῶν ἕθνους. Αἰχμα-
Aucíac P δὲ ἁπαλλαν ἣν ἀπὸ πλάνης ἐπὶ Θεοῦ γνῶ-
σιν μεταθολὴ», διὸ xat ὁ Σωτὴρ τὴν ἔχουσαν περιχο-

vh» « Πνεῦμα Κυρίου ἐπ᾽ ἐμὲ, οὗ εἴνεχεν ἔχρισέ B

µε.» "Ev ᾖ ἐστι, « Κηρῦξαι αἰχμαλώτοις Égeotv: à
περὶ ἑαυτοῦ εἰρῆσθαι διισχυρίσατο. 0Οὐδὲν γὰρ νῦν
ὁ προφήτης περὶ αἱσθητῶν πολεμίων διήλεχται.
"AX ἕχαστος ἁμαρτάνων ὑπὸ τοῦ πολεµίου δέσµιος,
σχηματισμῶ τὴν παρ) ἀνθρώπων δόξαν Ὀηρῶντες,
μετὰ τὴν φανέρωσιν τῶν κρυπτῶν (ὅταν Ὑένηται
πάντα γυμνὰ xal τετραχηλισµένα, μηδέ τις 1] 4 xxl-
σις ἀφανῆς), ἄωρον ἔσονται θέαµα τῆς νῦν περι a2-
τους ἁπάτης ἀφανισθείσης, ὥς τε δρυὶ τὰ χατ αὐ-
τοὺς ἀπεικάνεσθαι ' οὕτω γὰρ ol λοιποὶ τὴν τερέδιν-
ov ἑχδελδώχασιν. Καὶ ἐν τῇ Γενέσει 66 τὴν αὐτὴν

ὁδρῦν xaX τερέθινθον» µεμαθήκασιν. "Ἔσται δὲ κα ce «9. s. s

ἡ ἱσχὺς αὐτῶν ὡς κα.άμη στυππίου. 'AXY οὗ

του, οὗ δὲ τινος ἑτέρου ἀναγχαιοτέρου, « Διὰ τὸ
ἀς πρῆσθας παρ) αὐτῶν ἰσχύοντα, xal ἰσχύουσαν ἰσχὺν
ἄρτου, καὶ ἰσχὺν ὕδατος, Ὕίγαντα, χαὶ ἰσχύοντα. »
Ὡς μὴ δύνασθαι χατὰ Παῦλον εἰπεῖν, « Πάντα ἰσ-
χύω ἐν τῷ ἑνδυναμοῦντί µε Χριστῷω-εΤίς ἡμᾶς χω-
ρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ ; » ἀπολέσαντες
γὰρ τὴν ἐλευθερίαν, τοῖς τυχοῦσι 'Ῥωμαίων δουλεύ-
ουσιν ἄρχουσιν, xal ἡ τῶν εἰδώλων, ἓν οἷς ἐθάῤῥουν,
lo xvc διελἠλεγχται. Οὖτω σειραῖς τῶν ἰδίων ἆμαρ-
τηµάτων ἕχαστος σφἰγχεται. Αὐτὰ γὰρ αὐτοῖς Υέ-
Υονε μονονουχὶ zti:p xe xax ξύλα. Καὶ ἡ προσδοχγθεῖσα
δύναµις αὐτοὺς πυρὶ ἀσθέστῳ παρέδωχεν, ὡς καὶ
πάντα τὰ παρ) ἡμῶν πλημμελούμενα πυρὶ τοὺς δρά-
σαντας παραδίδωσιν, x&v αὐχῶσιν: εἶναι Χριστιανοί.
Ἄγομοι [καταυχηθήσονται] γὰρ, qot, xat ἁμαρτω-
4ol dpa. Μηδεὶς οὖν ψιλῷ καυχάσθω Χριστιλνισμῷ.
Al yàp ἐργασίαι πᾶσι πυρὸς αἴτιαι γίνονται τοῖς μὴ
χρυσὸν μηδὲ ἄργυρον, μηδὲ λίθους τιµίους, µόνην δὲ
καλάμην οἰκοδομοῦσιν, ὡς περὶ τῶν Ἱρυδαίων ὁ λόγος’
ὧν τὴν µητρόπο ιν καὶ τὸ αἰσθητὸν ἐπενείματο πῦρ
παροινησάντων εἰς τὸν Ἄριστόν. Τινὲς δὲ, δ.ὰ τῶν
προχειµένων, τὴν μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν ἔφησαν

δν Judic. xx1, 34. *! Matth. xix, 28.
15. **'Gen. xxxv, 4,8. *" Isa. μι, 4.

** | Cor. vi, 95.
$5* Philipp. 1v, 13... ** oin, virt, 55.

rege, regibus lecus non remaneret, sed judicibus :
quos supra thronos duodecim sessuros, totidemque
wibus Isragl judicaturos esse legimus *!. Deinze
vero, propter arbitrii libertatem consiliarios datu-
rum se pollicetur. Est enim regis imperare ; consi- |
liaríi autem, eos, qui per se non vident qua recta
sunt, edocere. Meminerint igitur episcopi se non
lanquam principes, aut imperalores sed ut con-
siliarios (quales prophetz ipsi, ct Moses exstiterunt;
quibus per omnia similes esse debent) populo con-
cedi : « At ipse consilium do, tanquam misericor-
diam consecutus a Deo **. » Verum enimvero,
quoniam de paucis sermo est, a Judaici populi re-
liquiis progreditur, his verbis : Cum judicio enim
salvabitur captivitas ipsius, et cum misericordia ;
vel, prout alii sunt interpretati, cum justitia. Quos
enim Deus salute dignos censuit, soli illi promis-
sionis erunt participes; quantumvis.solaum gentis
sud universa conversionem nescio quam somnient
Judei. 97 Gaptivitatis autem. liberationem, eam
dicit inutationem, quz ab errore fiet, renovato ad
Dei cognitionem animo : quzque nullam postea ha-
bitura sit intermissionem ; unde illud est, quod ait
Salvator : « Spiritus Domini super me, propter
quod unxit me. » Quo loco ? « Pr:edicare captivis
remissionem **, » de se dici confirmavit. Nihil enim
nune de iis hostibus, qui sub sensum cadunt, pro-
pheta disputat.lmo ouis peccator ab lioste vinctus,

ficto vultu ab hominibus gloriam venantes, post-
quam quz latent, retecta fuerint (quo nimirum
tempore nuda fient et aperta omnia **, nullusque
latendi creature remanebit. locus), tum patefacta
fraude, adeo injucundum de se przbebunt specta-
culum ; οἱ eos non. immerito quercui assimilarit ;
sic enim reliqui pro terebintho reddiderunt; et in
Genesi ** idem quercum et terebinthum esse didice-
runt. Erit porro et robur ipsorum tanquam lini sti-
pula, non frugum, aut rerum magis necessariaruin;
quando « Ab eis ablata sunt fortitudo omnis, om-
neque robur panis, et robur aquz, et fortis, et vir
bellator*'*: » quibus effectum est, ut cum Paulo di-
cere non queat:«Omnia possum in'co qui me
confortat Christus ***: »-«Quis nos separabit a dile-
ctione Christi **? » Nam libertate prorsus amissa,
quibuslibet Romanorum serviunt imperatoribus ,
illudque idolorum robur, cui fidebant tantopere,
vanum jam roboris nomen apparet. Adeo suis quis-
que peccatis, tanquam catenis, constringitur. Illis
enim ipsa pro igne et lignis exstiterunt ; illosque
exspectata virtus 38 perpetuo igni tradidit; non
* Isa. Lxi, 15; Luc. iv, 18, 19. € Hebr, iv,

VARLIE LECTIONES.

* Ic. vp. καγόσιν. P locum hunc varie mutilum, et perturbutum
bk ἁπαλλαγὴν λέγει τὴ» ἀπὸ πλάνης ἐπὶ Θεοῦ γνῶσιν pstafokhv, u
. * lc. A. φησίν.

φησι ' Πνεύμα. 3 γρ. Π. "7p. αὐχῶμεν.

PATROL. Ga, ΙΙ ΧΧΧΥΙ,

. 8ic legi posse pulaiim : αἰχμαλωσίας
Ἡ ἔχουσαν περικοπέν. Aw) xal ὁ Σωτέρ

eS

1861

PROCOPII 6ΑΣΛΙ

1568

aliter, quam qux a nobis improbe aguntur omnia, Α δηλοῦσθαι χατάστασιν, τὴν ἀρχαίαν δόξαν ἄπειλη-

quantumlibet ipsi Christiano nomine gloriemur.
Comburentur enim, ait, iniqui et peccatores simul.
Cesset igitur jam quilibet nudum Christiani nomen
confidenter jactare. Ignis enim quibuslibet opera-
tiones caus sunt, qui neque aurum, neque ar-
gentum, neque lapides pretiosos, sed solam stipu-
lam zdiflcant *' ; veluti de Judais przsens indicat

φότων, xa) χριτὰς ἀγαθοὺς, καὶ αἰσχυνομένων ἐφ'
οἷς πάλαι κατέλιπον τὸν Θεόν * xal ἓν τῇ αἰχμαλω-
cla δὲ ταύτην qaot, τὴν αἰσχύνην ἠσχύνθησαν máv-
των στερηθέντες, xol µαταιωθείσης αὐτοῖς τῆς ἐπὶ
τοῖς εἰδώλοις ἑλπίδος, δι’ ἣν γεγόνασιν ἀσθενεῖς, xal
τῆς ὀργῆς τοῦ θεοῦ τὸ πῦρ ἀνῆνψαν ἑφρ ἑαντούς.
Απόφασιν δὲ θεοῦ τίς 0h χωλῦσαι δυνῄσεται ;

'oratio : quorum ne principi quidem civitati idem ille, qui sub sensum cadit, ignis, propter illatam

Christo injuriam, pepercit. Non desunt autem, qui, per ea, qus premissa sunt, eorum statum, qua

- captivitatem secuta sunt, demonstrari putent; cum veteris glorise splendorem , judicesque bonos, et

νοςφ

verz in Deum pietatis cultum amisisse Judsos ριάσγεί. Aiunt etiam boc. demum pudore tactos esse,
cum captivitate affligerentur. Erubuerunt enim, aiunt, vel tum maxime, cum omni ope destituti,
eaque spe, quam in idolis collocarant, imbecilles csse se, et divini furoris ignem in sese accendisse

didicerunt. Sed quis divinze voluntatis decreta possit impedire ?

CAP. Πα.
39 Vzns. 1-4. Verbum, quod [facium est ad
Isaiam filium Amos, de Judaea et Jerusalem, etc.
Prima quidem adversus Judzam visio inscripta
est. Praesens autem de Jud(ea, vel, secundum
Symmachum, super Israel. Certe si de hac, post-

quam comininationes recensuit, qua fausta sunt, -

adjecisset, mutationem appellare decuiiset, Sed
quoniam de hac rursum, que tristia sunt, addidit
his verbis : Dereliquit populum suum, domum
Jacob, etc. Itemque : Ecce certe Dominusexercituum
auferet a Judea, ei quae deinceps : consequenter
el ista ad visionem, qua in Judsam praecessit,
referuntur, tanquam illius repetitionem habeant
inertimy,. Sunt autem el ista ob id de Judea inscri-
pta, quod cum gentibus, de quibus nunc sermo est.
ο πάσος eliam ad veritatis notitiam vocat, his ver-
bis : Ei nunc , domus Jacob, venite, et ambulemus in
luce Domini. Fortassis autem et istos imprimis
vocat, Abunde siquidem eos visione praecedenti
adhortatus, cum prater paucos rejecisset, ad gen-
tes transiit : quibuscum nihilominus et illos voca-
vit. Itaque et Paulus ait : « Vobis oportebat pri-
mum loqui verbum Dei : sed quoniam repellitis
illud, ecce convertimur ad gentes *'*. » Quod et
lac etiam prophetica oraiione usurpari videmus.
Nec vero absurdum praterea videtur, super Judaa
inscriptionem admittere, cum inde Evangelii, cu-
jus virtute praedicationis et curationis opera pa-
travit Christus, gratiam cepisse notum sit. Neque
cnim quod illis comminatus est, iisdem priruum
lianc esse communicatam gratiam prohibet. Itaque
εἰ de liac concionatus est his verbis Zacharias :
{0 « Lauda et lztare, filia Sion *5, » quie cum
istis eadem sunt. Quod si quis mentem intucatur,
nunc de Judea alia, et Jerusalem ; vel, ut interpre-
tatur Symmachus, pro Jerusalem, sermo esse vi-
deatur. Recentem enim, prater eam, quz a Mose
hia est, legem, aliudque verbum , et montem etiam

ΚΕΦΑΛ. B'.

α-δ. Λόγος ὁ γενόμενος πρὸς Ησαίαν υἱὸν'
Αμὼς περὶ τῆς Ιουδαίας καὶ περὶ ᾿Περουσα.ήμ.

Ἡ μὴν πρώτη, κατὰ τῆς Ἰουδαίας ὅρασις ἔπε-
γέγραπτο" 4$ δὲ νῦν, περὶ τῆς Ἰουδαίας ' κατὰ δὲ
Σύμμαχον, ὑπὲρ τοῦ Ἱσραή.ὶ. Ei μὲν περὶ ταύτης
ἐπέφερεν ἀγαθὰ, τῆς εἰρημένης ἀπειλῆς Ίνειχα t
ειν µεταθολἠν. Ἐπειδὴ δὲ σχυθρωπὰ περὶ ταύτης
πάλιν ἐπήνεγχεν υ...Υηχε τὸν Aaóv αὐτοῦ τὸν οἶκον
τοῦ Jaxi6, χαὶ τὰ λοιπά. Καὶ πάλιν, Ιδοὺ δὴ Κκύ-
proc XZa6a00 ágeAec ἁπὸ τῆς Ἰουδαίας, καὶ τὰ
ἑξης' ἀχολούθως ἀποδέδοται χαὶ 7... χατὰ τῆς Ἰουδαίας
ὁράσει χαθἀπερἑχείνης ἑπανάληψινῶντας ῥώνης... Τὰ
νῦν x' κατὰ τῆς Ἱουδαίας ἐπέγραψεν, ἐπειδὴ μετὰ
τῶν ἐθνῶν, περὶ ὧν νῦν ὁ λόγος, καὶ τοὺς Ἱουδαίους
ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας γνῶσιν χαλεῖ λέγων, Καὶ »Ό»,
ὁ οἶκος τοῦ Ιακὼδ, δεῦτε καὶ πορευθῶμεν ἐν τῷ
φωτὶ τοῦ Κυρίου. Τάχα δὲ καὶ προηγουμένως τού-
τους χαλεῖ. Καὶ διὰ τῆς προλαθούσης γὰρ ὁράσεως
ἰχανῶς αὐτοὺς προετρέφατο, xaX πλὴν ὁλίων ἆπο-
δοχιµάσας αὐτοὺς, πρὺς τὰ ἔθνη χωρεῖ. Μεθ᾽ ὧν xà-
x&lvoug οὐδὲν ἅττον καλεῖ. Το,γαροῦν xai Παῦλός
φησιν’ « Ὑμὶῖν fjv ἀναγκαῖον πρωτον λαλῆσαι τὸν
τοῦ θεοῦ λόγον * ἐπειδῃ δὲ ἁπωθεῖσθε αὐτὸν, ἰδοὺ
στρεφόµεβα εἰς τὰ ἔθνη. » Τοῦτο xa νῦν Ev τοῖς τοῦ
προφήτου λόγοις γεγένηται. Οὐκ ἁποτρόπου δὲ πἆλιν
ὑπὲρ τῆς Ἰουδαίας εἶναι νῦν εἰπεῖν τη» ἐπιγραφῆν,
διὰ τὸ τὴν εὐαγγελιχὴν ἐντεῦθεν ἄρξασθαι χάριν,
χαθ᾽ fjv τὸ χήρυγμα, xal τὰς θεραπεἰας ὁ Χριστὸς
ἐπεποίητο. Τὸ γὰρ αὐτοὺς 7 Ἠπειληχέναι, τὴ» τοῦ
θεοῦ χάριν οὐκ ἀθετεῖ πρῶτον εἰς αὐτοὺς γενομένην.
Τοιγαροῦν xaX Ζαχαρίας ταύτην εὑηγγελίσετο” «Xai-
ps σφόδρα, θύγατερ Σιὼν, » καὶ τὰ αὑτὰ ταῦτα. To
δὲ πρὸς νοῦν ὁρῶντι περὶ ἑτέρας δύξειεν λέγεσθαι
νῦν Ιουδαίας * xal Ἱερουσα.λἡμ, καὶ ὑπὲρ "Iov-
δαίας, κατὰ τὸν Σύμμαχον. Εἰσάγει γὰρ νόμον παρὰ
tbv Μωσέως καινὸν, xai Aóyor. ἕτερον, καὶ ὅὄρος
ἄλλο καινὸν, τὸ πάλαι μὲν ἀφανὲς, vov δὲ Υεγονὸς
ἐμφανὲς, οἶκόν τε Θεοῦ τοῖς ἔθνεσιν ἐγνωσμένον,

*' I Cor. m, 12. *" Act. xm140. ** Zachar. i, 10.
VARLE LECTIOSNES.

* [σ. γρ. ἔδει καλεῖν. Ἡ Ic. eim, ἀνῆκε.
Y gp. αὑτοῖς.

Y lg. καὶ τάδε τῇ. x (c. ῥαστώνης. α΄’ Τὰ νῦν δὲ περὶ τῆς.

1869

COMMENTARILI IN ISAIAM.

9

1510

οὐχ Ἰουδαίοις. ᾿Απολούθως οὖν xai Ἰουδαίαν χαὶ A novum alium, antea quidem obscurum, nunc vero

"IepovcaAi y ἑχληπτέον ἐπηγγελμένας τοῖς ἔθνεσιν.
Περὶ ἧς nov, «Γνωστὸς ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ὁ θεός. » Εἴη
ὃ ἂν dj τὴν Θεοῦ γνῶσιν ἀνειληφυῖα quyh, fjv οὐκ
ἔσχεν ὁ πρῶτος λαός. Ἔφη γὰρ, « Ἱσραὴλ δέ µε οὐχ
ἔγνω, xat ὁ λαός µε o9 συνηχεν.) Διὸ λαὺς Γομόῤῥας
χαὶ Σρδόμων ἄρχοντες ἐχρημάτισαν. ᾿Αχολούθως
τοίνυν κλήσεως ἐθνῶν θεσπιξοµένης, τὸν τοῦ Θεοῦ
Λόγον προτάττειν ἐχρην συμφώνως Ἰωάννῃ τὴν τοῦ
Εὐαγγελίου ἀρχὴν ἀπὸ τούτου ποιῄσαντι, « Ἐν ἀρχῇ
ἣν ὁ Λόγος.» Αὐτὸν γὰρ χαὶ νῦν ὁ προφήτης εὐαγγε-
λίζεται. Ταὐτὸν δὲ ὃρασίς τε xa «ἐόγος. Οὐδέτερον
γὰρ αἰσθητόν. *A γάρ τις ἀχούει, βλέπει τῷ v. Καὶ
ὧν αὖθις ὁρᾷ, φέρει τοὺς λόγους ἐν ἑαυτῷ. Καὶ πάλιν,
µία μὲν ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις δύναμιν ἐχ θεοῦ τοῖς

illustrem, domumque Dei gentibus notam, non Ju-
deis inducit. Sequitur ergo, ut Judeam, et Jerusa-
lem, gentium pracdicatione illustres intelligamus, a
quibus « Notus in Judza Deus ** » dicitur. Fortasse
vero et animus esse queat, qui Dei cognitionein
resumpserit, qua primus carebat populus. Ait
enim : « Israel autem me non cognovit; et popu-
lus me non intellexit '*. » Quo fit ut populus Go-
morrhe Sodomorumque principes evaserint. Dono
igitur ordine, post gentium voeationem, Verbum
Dii prophetiz premisit; ut cum Jeannis Evangelio
conveniret, qui ejus a Verbo, « quod erat in prin-
cipio ", » sumpsit exordium. Ipsum enim etiam
nunc proplieta enuntiat. fdem vero visionis, quod

ἁγίοις παρέχουτα πρὸς τὴν τῶν ἁγνοουμένων διάγνω- B verbi nomine significari putandum est; cum nen-

σιν OV ἀποχαλύφεώς τε xai φωτισμοῦ τῆς xapblas *
χατὰ δὲ τὴν τῶν πραγμάτων διαφορὰν, περὶ ἃ ἡ γνῶ-
σις, ὅρασις, 3). Aóyoc εἰχότως ἂν λέγοιτο. ᾽Ανωτέρω
μὲν οὖν τὰ παρόντα ἑθλέπετο, ἡ κακία τοῦ λαοῦ, ὁ
ἀπὸ τοῦ 8:00 χωρισμὸς, τὸ περὶ τὸν εὑεργέτην ἀχά-
ριατον " ἐνταῦθα τὸ µέλλον προαγορεύεται. Διὰ τοῦτο
«ἑόγος περὶ τῶν ἐθνῶν τονῦν προαγορεύεται. Οὐ γὰρ
Ἰουδαίων µόνον ὁ θεὸὺς, ἀλλὰ χαὶ ἐθνῶν. Καὶ χατὰ
τὸν θεῖον ᾿Απόστολον, « Οὐχ ὁ iv τῷ φανερῷ Ἰοῦ-
δαῖός ἔστιν, ἀλλ᾽ 6 ἓν τῷ χρυπτῷ. » Tip μὲν οὖν φα-
νερῷ τὰ προειρηµένα, τῷ δὲ χρυπτῷ τὰ μέλλοντα
λέχεσθαι:. Ὁ δὲ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκ-
χλησία, τεθεμελιωμένη ἐπὶ τὴν ἁῤῥαγη καὶ σωτήριον
πέτραν. Ἑσχάτας δὲ ἡμέρας χαλεῖ, τὰς τῷ τἐλει
τοῦ παρόντος αἰῶνος Σγγύς ᾽ συγγενεῖς * γὰρ τοῖς
ὀρωμένοις ὁ χρόνος καὶ φθειροµένοις συµφθείρεται.
Συνιρδὰ δὲ τούτοις τεβέσπιχκεν Ἰακὼθ τὰ ἐπ ἐσχά-
των ἑσόμενα τοῖς xw λέγειν ἐπαγγειλάμενος,
c 02x. ἐχλείψει ἄρχων ἐξ 'Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ
τῶν μγρῶν αὐτοῦ, ἕως οὗ ἔλθη ὃ ἀπόχειται, καὶ αὺ-
τὸ τορσοχία ἐθνῶν.» Καὶ vov γὰρ ἤξει,ιφησὶ, πάν-
ta τὰ £ürn ἐπὶ τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ ἁπὶ τὸν οἶχον
τοῦ θΞοῦ, τὴν Χριστοῦ δηλῶν Ἐχκλησίαν, περὶ ἃς
αὐτός φησιν’ OS ἑύναται πόλις χρυθῆναι ἑπάνω
ὅὄρους χε,µένη. Τὸ ἐπ᾽ dxpov δὲ τῶν ὀρέων ὁ Παῦλος
fub ἐδηγήσατο φῄῆσας, Ἐποικοδομηθέντες ἐπὶ τῷ
θεµελίῳ τῶν ἀποστόλων xai τῶν προφητῶν. » Τὸ δὲ
ὄρος τοῦ Θεοῦ εἶποις ἂν ἴσως σωµατιχώτερον, ὡς

trum sensibus percipiatur. Qux enim quis audit,
mente intuetur. Et qua oculis. usurpamus, eorum
intus ipsi rationes gerimus. Una quidem est prz-
terea Spiritus gratia, virtutem 4 Deo sanctis viris,
ad eorum qua ignorantur, cognitionem per revela-
tionem, cordisque illustralionem prsstans; se
pro negotiorum differentia, in quas cognitio in-
cumbit, vel visio, vel eerbum merito dicatur. Su-
perius quidem ergo, que praesentia erant, ipsa
nimirum populi iniquitas ; ipsa a Deo secretio,
ipse denique in benefilcum et liberalem ingratus
animus cernebatur; sed hic futurarum rerum agi-
tur predictio : verbumque ideo de gentibus nunc
predicitur. Neque enim Judsorum tantum. Deus
est, sed et gentium. Deinde Apostolo teste : « Non
qui in aperto Judzus est, sed qui in occulto '*. »
Ergo ad apertum superiora, ad occultum futura
referuntur. A4 domus Domini illa ipsa est, qus
ex gentibus supra firmam salutaremque petram
fundamento jecit Ecclesia. Novissimos ὧν] autem
dies vocat, qui extremum hujus szculi finem
prope attiagunt, Cognatum enim iis, quse cadunt
in aspectum, tempus est ; illisque pereuntibus
non potest non corrumpi. Conveniunt autem cum
istis. qua vaticinatus est Jacob ; ubi que pustre-
mis temporibus liberis suis essent eventura, di-
cturum se professus, ait : « Non auferetur sce-
ptrum de Juda, neque dux de femore ejus, donec

Ἰονδαῖοι, τὸ ἐπὶ χωρὰς αὐτοῖς b. Καὶ πῶς ἐμφανὲς D veniat. quod reconditur, et ipse erit exspectatio

ἔσται φπσὶν, ὡς λανθάνοντος πρότερον; οὔτε γὰρ
ἄλλου Ópovc Ὑένεσιν, οὔτε δευτέρου olxov κατα-
σχευὴν ἐπ᾽ ἄλλων ὁρῶν ἑσομένην ὁ σάρχινος Ἱσραὴἢλ
περιµένδι ' κατὰ δὲ τοὺς 'Hoatou χρόνους xal τὸ
Zur ὄρος, καὶ ὁ vabg, πᾶσιν ἐφαίνετο χατὰ τὴν
vov διάνοιαν ὁ ὑψ'η.ὸς καὶ οὐράνιος τοῦ Κυρίου «ἐό-
Toc 6 εὐαγγελιχός. "H, ὡς ὁ μέγας Παῦλος Zu ὄρος
ἐπουράνιον εἶναι δ.δάσχει, xal ἄνω Ἱερουσαλὴμ, ἣν
τινά φησιν εἶναι μητέρα πάντων ἡμῶν. Οὐκ ἣν δὲ
ἄρα τοῖς παλαιοῖς ἀνθρώποις ἐμφανὲς τοῦτο τὸ

3 Ρο]. Lxxv, 1. Τὸ δα, 1, 5. !! Joan. 1, 1.
75 Ephes. 11,20. '

gentium ?, » Et nunc enim ait : Venient. omnes
gentes. in montem. Dei ; Christi. videlicet. Eccle-
siam: de qua, qua supra montem est, civitatem
abscoudi non posse legimus '*. Quod autem in
vertice montium dixil, vel Paulo pateat. interprete;
qui superadiflcatos super fundamentum apostolo-
rum et prophetarum scribit '*. Montem Dei ρτᾶ-
terea crassius foriasse quis ex Judaorum sensu,
eum intelligat, qui in ipsa regioue potet. Sed qui
tandem manifestum forc ait ; quasi prius latuisset ?

τε Rom. in, 28, 29... 7? Gen. stix, 10. * Ναι, v, 14.

VARLE LECTIONES, -

: yp. Àéyetat. α jp. συγγενής,

b wp. xt0a3 αὑτῆς.

T

1871

PROCOPII GAZAEI

1872

Neque enim vel monitis ortum recentem, vel do- Α ὄρος ἀλλ ὅτε Χριστὸς εἰς ἀθέτηδιν ἁμαρτίας τε-

mus alterius quibuslibet in montibus :xedificatio-

mem carnalis exspectat Judzus. 1mo vel ipsis

]saie temporibus, Mons Sion, et templum, eo-
dem, quo nunc, sensu, excelsa, ceelesteque Domi-
nici Evangelii verbum ; esse apparebat ; aut, sicut
magnus docet ille Paulus, mons Sion caelestis,
supernaque Jerusalem, quam communem oinnium
matrem idem nominat Τὸ, Nec eo tainen tempore
priscis hominibus talis mons ante manifestus ex-
slitit, quam peccati Christus profligator, petra
factus, supra quam suam ipse Ecclesiam con-
struxit. "", in terris innotesceret. Omnibus enim
jam, cum substrata eidem petra, inclaruit Evan-

gelii verbum; ex quo mysterium illud, quod ab -

φανέρωται, γενόμενος τοῖς ἐπὶ γῆς πέτρα, ἑἐφ᾽ ᾗ τὴν
ἰδίαν ᾠχοδόμησεν Ἐκχκλησίαν. Ἐφάνη γὰρ νῦν ἅπα-
σ.ν ὁ εὐαγγελιχὸς «Ἰόγος μετὰ τῆς ὑπεχειμένης αὐτῷ
πέτρας, ὅτε tb µνυστήριον τὸ ἀποχεχρυμμένον ἀπὸ
τῶν αἰώνων ἐπὶ συντελείᾳα τῶν χρόνων ἐφανερώθη. .
"Ορη * δὲ ἡ τοῦ Κυρίου χάθοδος ἐπὶ γῆς παρεικάσθη,
διότι τὸ ὄρος ἐπὶ γῆς ἔστιν ὑψτλόν * καὶ ἡ σὰρξ δὲ
τοῦ Κυρίου, γη κατὰ τὴν xowwhv φύσιν ὑπάρχουσα,
διὰ τῆς συναφείας τῆς πρὸς τὸν Θεὸν ἀνυψώθη, ὃν οἱ
µιμούμενοι χρηµατίζουσιν ὄρη, xa πέτρα: τὸν οἵ-
xov ἀνέχοντες τοῦ θεοῦ, olo; ἣν ὁ Πέτρος πρὸς
ὃν εἴρηται, « Καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰχοδομήσω
µου τὴν Ἐκχλησίαν, » xal πᾶς ὃς τις ὑψηλὸν xo
ἐπηρμένον ἔχει τὸ φρόνημα τῶν Υηΐνων ὑπερανεσττ-

iufinito feculo latebat, ad temporum consumma- B χὸς, χωροῦν τε τὴν θεἰαν γνῶσιν διὰ μέγεθος νοῦ xol

tionem prodiit in lucem "*. Monti porro Christi
comparatus esl in terram descensus; quia mons

est, quod in terra Ιω] eminet, ipsaque Do-

mini caro, terra alioquin nature communione
exsistens, per eam, quam habet cum Deo, affini-
talem, awrsum assumpta, elevataque est: quam
qui imitantur, montes illi, et petree domum Dei
fuloientes 49 vocantur; qualis οἱ Petrus exsti-
tit, de quo. illud : « Et super hanc petram «edifi-
cabo Ecclesiam meam ?*, » legimus. Qualis item
quisquis supra caduca bac evectus, rerum divi-
narum cognilione, pro sua animi magnitudine,
actionumque sinceritate, perfruitur. lidem vero
et ipsi sunt. moniium vertices, in quibus constru-
ela est Domus Domini elevata super colles ; id est
supra Lerrze cumulos modice quidem a terra ela-
tos, humilibusque paulo sublimiores; sed altissi-
mie tamen depressiores. Quoniam vero Domini et
hominum celsitudo, quantumlibet omnes rerum
gestarum magnitudine clarissimos simul compre-
hendas, similis nunquam esse potest; ob id eam
super colles elevari dixit, Amplioris enim gloriz
ipse pres Moyse dignus est habitus, quanto am-
pliorem bonorem habet domus, qui fabricavit
illam. ltem pre Abrahamo, qui exsultavit, ut
videret diem incarnationis, et vidit, οἱ gavisus
est, et decimas Melchisedecho, Christi typum
gerenti prestitit. Talis enim Dominice incarna-
tionis exetitit dispensatio. « Peccatum enim non
fecit, nec inventus est in ore ipsius dolus **. »
Absit enim, ut Deo gloriam ab ea celsitudine,
qua rebus subjectis eminet, quaque vel coelos
exsuperat dignitate, queeramus. In domum Domini
ergo, inquit, venient omnes gentes. Venient enim
salutari praedicatione vocati : « Quoniam przdica-

bitur Evangelium hoc in universo mundo *'. » [tein, quoniam

χαθαρότητα πράξεων. Οἱ δὲ τοιοντοι dpa εἰσὶ τῶν
ὀρέων, ἐφ ὧν ᾠχοδόμηται ὁ τοῦ θεοῦ οἶχος ὑπερ-
υγούμεγος τῶν βουνῶν, oU τινες γἠλοφοί τινές εἰ-
σιν εὐπερίγραπτον ἔχοντες τὴν ἀπὸ γῆς ἑπανάστασιν,
τῶν μὲν ταπεινῶν ὑπερέχοντες, τῶν δὲ ὑψηλοτάτων
ἀπολιπόμενοι. Ἐπεὶ οὖν ἀνείχαστος ἡ χατὰ τὸ &v-
θρώπινον τοῦ Κυρίου ὑπεροχὴ πρὸς πάντας ὁμοῦ τοὺς
ἐν οἵοις δήποτε διαφανεστάτους χατορθώμασιν, διὰ
τοῦτο xat τῶν βουγῶν ὑπερανέστηκε. Μείζονος γὰο
δόξης παρὰ Μωῦσὴν Ἠξιώθη, καθ) ὅσον µείζονα τιμΏν
ἔχει τοῦ οἴχου ὁ χατασχευάσας αὑτόν καὶ παρὰ τὸν
'A6paXp , Oc ἠγαλλιάσατο τὴν ἡμέραν ἰδεῖν της
ἑνανθρωπήσεως, xal ἴδεν, καὶ ἐχάρη, xa δεκάτας
δέδωχε τῷ Μελχισεδὲκ, ὃς ἦν τύπος τοῦ Κυρίου. Ἡ
μὲν οὖν ἕνσαρχος τοῦ Κυρίου οἰκονομία τοιαύτη.
c ᾽Αμαρτίαν γὰρ οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν
τῷ στόµατι αὐτοῦ.» Mh γὰρ εἴη τὴν θεότητα δοξάζειν
Ex τῆς πρὸς τὰ δοῦλα ὑπεροχῆς, fic ἐπήρθη ἡ µεγα-
λοπρέπεια ὑπὲρ ἄνω τῶν οὐρανῶν. "Ex οὖν τοῦ Κυ-
plov πᾶν ἔθνος f£, φησίν. 1ϊξει γὰρ ἐπὶ τὴν πί-
στιν πάντα χληθέντα τῷ σωτηρίῳ κηρύγμµατι΄ «Kr
ρυχθήσεται γὰρ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦτο ἐν ὅλῳ τῷ
χόσµῳ: » Καὶ τῶν ἀποστόλων ἐξῆλθεν ὁ φθόγγο; εἰς
πᾶσαν τὴν γῆν. ᾽Αλλὰ πῶς Ev μὲν τῷ, ἤξειν πάντα
ἔφη τὰ ἔβνη ' Ev δὲ τῷ, πορεύεσθαι xoA.lá ; ὅτι τὸ
μὲν, ἐπὶ τοῦ πιστεύειν τέταχται ^ τὸ δὲ πορεύεσθαι,
ἐπὶ τοῦ πολιτεύεσθαι. Πάντες yàp ὁμολογοῦμεν τὴν
πίστιν. Πάντες δὲ, κατὰ τὰς ἐντολὰς [οὗ] πορενόµε-

D θα. ᾿Επὶ γὰρ πολιτείας xat ó θεῖος ἔφη Aa615, « Ma-

χάριοι οἱ ἅμωμοι ἓν ὁδῷ οἱ πορευόµενοι Ev νόµ Ku-
ρίου.» Πῶς οὖν ἔθνη xoAJAà qnot, τοῦ Κυρίου λέ-
γοντος ὀλίγους εἶναι τοὺς εὑρίσχοντας τὴν ὁδόν; ὅτι
ἄλλο ἔθνος, 1j ὁλότης ' ἄλλο δὲ τὸ πλῆθος τὸ ὑπ' α»-
«6. Πο Aà μὲν οὖν ἔθνη, &v οἷς οἱ βιοῦντες ὀρθῶς *
ἐκ δὲ τῶν ὐφ) ἕχαστον ἔθνος, ὀλίγοι.

apostolorum vox in omnem ter-

ram exivit **. Ceterum quonam tandem pacio ventwras gentes. omnes, deinde multas ambulaturas
significat ? Nimirum, ut ad fldem, quod praecedit, quod sequitur autem, ad vite genus refera-

19 Galat. iv, 96.

" Matth. xvi, 18.
*! Matth. xxvi, 13.

15 Coloss. :, 5 seqq.
* Psal, xvin, 5; Row. x, 18.

7 Matth. xvi, 19. ?*l Petr. n, 22.

VARLE LECTiONES.

ε γρ. ὄρει.

-- -- .. -— ^

1873 COMMENTARILI IN I3AIAM. Is?
wr. Fidem enim nulli non profitemur; cum tamen secundum pra«cepta non omnes — anibulemus,
Nam et de vitz ratione intellexit quod ait David sanctissimus : « Beati iminaculati in via, qui am-
bulant in lege Domini 53.2 A4 vero, qui gentes multas dixit, cum paucos esse, qui viam inveniant
&stetur Dominus 299 Quia aliud, esl gentem dicere .universam, aliud subjectom genti muliitudi-
mem. R3 Sunt ergo gentes. multe ; inter,quas non desunt, qui recte vivant: ex ilis amtem, qui
singularum gentium nomine continentur,pauci.

Καὶ Σοφονίας qnoi, «Πάντες οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς À — Preterea, Sophonia teste : « Reges omnes terrz

fi£ouct τοῦ δουλεύειν αὐτῷ ὑπὸ ζυγὸν ἕνα. » 'Amo-
λιπόντα τοίνυν τὰ ἔθνη τὴν πολύθεον πλάνην xal
τὰ πάλαι νοµμιζόµενα δαίµοσιν ἡ Οεοῖς ὄρη σωµα-
τιχκἁ σπεύδει νῦν ἐπὶ τὸν ὄντως θεὸν ἀλλήλοις παρα-
χελευόµενα” Δεῦτεα, xal ἀναδῶμεν εἰς τὸ ὄρος
Κυρίου xal εἰς τὸν οἶκον τοῦ 8600 '"[axo6. Οὐκ
εἴρηται δὲ νῦν οὑρανοῦ xol γῆς Κύριος xaX θεὸς,
ἀλλ 'Iaxo6* ἐπειδήπερ ὤφθη τῷ Ἰακὼδ tv ἄνθρω-
πίνῳ σχἡµατι, χαὶ τὴν τοῦ πατριάρχου προσηγορίἰαν
µετέθαλεν χαλέσας αὐτὸν Ἱσραήλ. Διὸ καὶ τὸν τόπον
ἐχάλεσεν εἶδος 8500, εἰπών' "Ióoy γὰρ θΘεὺν πρὀσ-
ωπον πρὸς πρόσωπον, xal ἐσώθη µου ἡ φυχἠ. Νῦν
οὖν φησιν αὐτὸν ἐχεῖνον τοῖς ἔθνεσι γνώριµον ἔσε-
σθαι, ὡς τῷ ἸΙακὼδ τὴν τῶν ἐθνῶν ἑπηγγείλατο
χλῆσιν ' ol; νῦν προφητεύει τὸ ὅρος xaX τὸν οἶχον
τοῦ Θεοῦ, τὰ iv οὐρανοῖς ἐμφανῆ γενέσθαι χαὶ γνώ-
eiua Παύλου λέγοντος « "lH δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ
ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶ µήτηρ ἡμῶν. Καὶ,
t Προσεληλύθατε Σιὼν ὄρει xal πόλει Θεοῦ ζῶντος
Ἱερουσαλὴμ ἑπουρανίῳ. » Οἱ δὲ προχόπτοντες τῇ
ἵνώσει, xal οἷον προχαταλαβόντες τὰ ἄνω, προχα-
λοῦνται πρὸς ὅμοιον ζῆλον τοὺς ἐμφιλοχωροῦντας
τοῖς κάτω. 'O γὰρ συνεχερθεὶς τῷ Χριστῷ, xat τὰ
ἄνω ζητῶν, χειραγωχεῖ τοὺς φρονοῦντας ἐπίγεια.
Καὶ εὐχτέον ἁνιόντας μὴ χατελθεῖν. Διττὴ γὰρ d
σχέσις. Noolto 8' ἂν ἐπὶ τῆς σαρχιχῆς οἰχονομίας
ὀρθῶς, θεοῦ μὲν συγχαταθαίνοντος τῇ τῆς σαρχὸς
χοινωνίᾳ, ταύτης δὲ συνυψουµένης ἑνώσει τῇ πρὸς
αὐτόν. Προτρέπωμεν τοίνυν ἀλλήλους ἐπὶ τὸ ὕψος

τῆς θεολογίας ἀναδραμεῖν, ἀπὸ τοῦ πάθους ἀρχό- C

µενοι, xal πρῶτον εἰς τὸ ὄρος τοῦ Κυρίου, κατὰ
τὰς χοινὰς περὶ Θεοῦ προλήψεις’ εἶτα προχοπτούσῃ
τῇ γνώσει τὴν τοῦ Θεοῦ προσθήἠσοµεν ἱδιότητα τοῦ
6εοῦ 'laxo6. « Ἐγὼ γὰρ, qnoi, ὁ θεὸς ᾽᾿Αδραὰμ,
χαὶ Ἰσαὰχ, χαὶ Ἰαχώδ. Τοῦτό μού ἐστιν ὄνομα
αἰώνιον. » ΣυνΏῆψε γὰρ ἑαυτῷ τοὺς ἁγίους ἀειμνᾖ-
στους εἶναι ποιῶν παρὰ τοῖς ἀεὶ μεμνημένοις θεοῦ.
Γνώσεται δὲ Θεόν μὲν "axó6, 6 ἔτι παλαίων xoi
πτερνίνων τοὺς δαίμονας, τὰ ἑαυτῷ µανθάνων ἐφικτὰ
xai ἁρμόδια ᾿ θεὸν δὲ Ἰσραῇλ, ὁ τὴν τελείαν θεω-
pi1» δεξάµενος ᾿ ὁ δ᾽ οὖν θεὸς "Iaxi6 οὐκ ἀναγγελεὶ
ἡμῖν τὴν ὁδὺν αὐτοῦ, ἐὰν μὴ ἀναδῶμεν εἰς τὸ ὄρος.
Μη δεχόµενοι γὰρ τὸ Εὐαγγέλιον, πῶς κατ’ αὐτὸ
βιωτόμεθα:; οἱ δὲ καλοῦντες ἀλλήλους, ἐὰν ὧσιν Cont,
πόθεν ἐπίσταντα: τὴν ὁδόν; ᾽Αλλὰ δηλονότι τὴν προ-
0v iav ἐμφαίνουσιν, οὕτω d δὲ τῶν ἀγαθῶν τὴν ἐπί-
| τευςιν c ὡς εἰ 9 νῦν τινες ἀλλήλοις Aévotsv* Δεῦτε
τῶν Yrivov ἁποστάντες φρονήσωμεν τὰ οὐράνια
εἰσέλθωμεν. εἰς οἶκον Θεοῦ, καὶ τὴν ὁδὺν ἐκεῖθεν

*! P;al, cxvni, 1. δὲ Matth. νι, 14.

5* Sophon. i1, 9.
5 Hebr. xii, 99. 3 Coloss. 11, 1, 2. ** Exod 1n, 15.

venient, ut illi serviant sub jugum unum **.,
Deorum enim fallaci. rejecta multitudine, repudia-
lisque sive daemonuin, sive, quos antea colebaut,
consecratis montibus, ad eum jam, qui vere Deus
est, festinant, ita sese mutuo provocantes : Ve-
nile, ascendamus in montem Domini, et in domum
Dei Jacob. Nec vero jam coeli, terrzeque dominus
sed Deus Jacob dicitur; qui patriarche humana
forma apparuit, cum mutato nomine, lsraelem
eum nuncupavit, unde ei locum, Dei faciem, Ja-
cob appellavit 56. cum se ei Deum facie ad facieu
vidisse, suamque servatam esse animam diceret.
Eum ipsum ergo nunc gentibus notum fore innuit;
uti Jacobo gentium vocationem praedixit ; quibus

B uunc montem, domumque Dei, quz in colis sunt,

nota et aperia fore vaticinatur, astipulante Paulo
his verbis : « [lla autem qua sursum est Jerusa-
lem, libera est ; qua est mater nostra *'. » [taque:
« Àccessistis ad montem Sion, civitatem Dei vi-
ventis, celestem Jerusalem **.» At qui cognitione
profecerunt, quique veluti quz sursum sunt, pria-
res adepti sunt, alios rebus humilibus inlzrentes
ad simile provocant studium **. Qui enim in Chri.
slo excitatur, idem coelestia quarit, reliquisque
ad eadem dux est et auctor, qui terrena adhuc
sapiunt. Atque utinam qui eo ascendunt, nunquam
relabautur. Duplex enim habitus, duplexque ra-
lio est; eaque recte ex incarnationis mysterio
intelligetur; in quo se Deus ad carnis participa-
tionem demisit, eamque facta unione secum exai-
tavit. Nos ergo ad divinitatis altitudinem capes-
sendam mutuo excitemus, sumpto ah auimorum.
infirmitate exordio, primumque in montem Ώο-
mini, secundum communes de Deo notitias, as-
cendamus : deinde promovente intelligentia, pe-
culiare Dei Jacob adjiciemus discrimen. « Sum
enim ipse, ait, Deus Abraham, Deus Isaac, Deus
Jacob ; hoc mihi nomen est perpetuum **. » San-
clos enim sibi adjunxit, ut sempiternam A44 iilo.
rum memoriam, apud eos, qui Dei nunquam
obliviscuntur, futuram esse ostenderet. Deum
vero Jacob ille cognoscet, qui adhuc Iuctatur, et
deimonas supplantat, que potest, sibique con-
gruunt, addiscens: Deum autem [srael, qui per-
fectam contemplationem fuerit amplexus. Deus
ergo Jacob viam nobis ipsius non annuntübbit,
nisi prius in montem ascendamus. Quo pacto enim,
nisi admisso prius Evangelio, ex ipsius institutc
vivamus? Qui vero sese invicem provocant, si
δὲ Gen. 90. 30.

XXXII, *' (4ἱαἱ. iv,

1815

PROCOPII GAZ.EI

1916

aquales. sunt, unde ipsi, monstrante. nemine, A γνωσόµεθα τῆς πρὸς τὸ τέλειον ἀναθάσεως. [170εν δὲ

viam addiseent? Suum ipsi nimirum — studium
ostendunt, qui boni nihil sunt adhuc consecuti :
non aliter quam si. uunc ita se mutuo alloquan-
tur aliqui * Agite, spretis rebus terrenis coelestia
co,itenius; ingrediamur domum Domini; viam-
que inde, qua patct ad perfectionem ascensus,
addiscamus. Unde vero provocat gentes, et quo
usiP prrieceptore:; Venite, ascendamus dicar, si-
gnificat, eum ait De Sion esse exituram legem,
el verbum Domini de Jerusalem. Est enim lex. ista
recens et verbum inaudita. afferens aliud. ab eo
quod in Sina monte traditum est ; illud, inqua,
quod de Sion. egressurum, gentesque docturum si-
guificatur. Superne enim Christi lex. evangelica
de coelesti illa; iino etiam et terrestri Sione pro-
diit; in qua salutis nostra causa, et mori, et re-
surgere Salvator voluit, ab eaque ejus in orbem
universum propagande principium sumere. Nam
qui de Mosis lege ista efferri arbitrantur, etiam
quo pacto, de Sion illa exierit ; quomodo rursus fu-
turuin. illits. exitunt predici; quod denique ver-
bwmn significari putent, interrogandi sunt. Si
enim propheticum respondeant, quomodo de Hie-
rusalem prodiisse docebunt ? Ubique enim in Ju-
d:a exstitit, imo et ubi captivi tenebantur: et
Ninive etiam. Leges ergo Domini, de summa spe-
enla, id est de carne ipsius, inanantes, unde res

ὁρμηθέντα τὰ ἕἔθνη, f τίνος διδἀξαντός φασι’ Δεῦτε
ἀναθῶμεν, ἐπήνεγχε λέγων Ἐκ γὰρ Σιὼν ἐδ-
ελεύσεται ὀνόμος, καὶ Aóroc Kvp'ov ἐξ Ἱερουσα-
Aij. Καινὸς γὰρ οὗτος ὁ νόμος, καὶ ξενίζων «όγος
παρὰ τὸν ἐν δρει Σινᾶ, λεγόμενος ἐκ Σιὼν' ἑξε.1εύ-
σεσθαι, γαλ διδάξειν τὰ ἔθνη. Ὁ γὰρ εὐαγγελιγὸς
τοῦ Χριστοῦ νόµος ἄνωθεν ὀρμηθεὶς, ἐκ τῆς Em οὗ -
pavíou Σιὼ», μᾶλλον δὲ καὶ τῆς ἐπιγείου, ἓν fj πέ-
πονθεν ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Σωτὴρ, καὶ παθὼν ἀνέστη, xal
τὰ τῆς Καινῆς Διαθήκης poozixà παραγγέλµατα τὴν
ἀρχῆν λαθόντα προῆλθεν εἰς πᾶσαν τὴν οἰχουμένην.
Τοὺς γὰρ περὶ τοῦ Μωσέως »όµου λἐγεσθαι ταῦτα
νομίζοντας, xal πῶς ἐκ Σιὼν οὗτος ἐρωτητέον ᾿
πῶς δὲ µέλλουσαν αὐτοῦ προφητεύει τὴν ἔξοδον.
Τίς δὶ καὶ ὁ Aóyoc; El γὰρ ὁ προφητιχὸς, πῶς ἐδ
᾿Ἱερουσαλήμ: Ιανταχοῦ γὰρ τῆς Ἰουδαίας γεγέ-
νηται. Μᾶλλον δὲ x&v τῇ αἰχμαλωσίᾳ καὶ Νινευῃ.
Ο0ὐχοῦν δεχέσθωσαν τὴν τοῦ Κυρίου νοµοθεσἰαν &xb
τοῦ σκοπευτηρίου γδνοµένην, ἀπὸ τῆς αὐτοῦ σαρχὸς,
ἀφ᾽ ἧς ἑπασχόπει τὰ παθ᾽ ἡμᾶς, οὐ xaX 6 Adyoc ἀρξ...
μὲν ὡς f ἐξ Ἱερουσαλὴμ εἰς πάντα διεδόθη τὸν xó-
σµον. Pact τοίνυν οἱ καλοῦντες ἀλλήλους, ἣ ὅτι λη-
φόμεθα Aóyov ἐκ τοῦ olxov τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦτον
ἐχαῖ Υεγονότες εἰσόμεθα - Ἡ ὅτι καταλέλοιπε τὴν
Σιὼν, xoi οἷον ἐχδέθηχεν ἀπ' αὐτῆς ὁ vópoc, xal
ἁπὸ τῆς Ἱερουσα.]ἡμ ὁ θεῖος [λόγος] ἀποπεφοί-
τηχε, παροινησάντων αὐτῶν εἰς αὐτόν.

nostras intuebatur; unde etiam verbum, facto ex Jerusalem docendi principio, ad omnes dimanavit,
amplectantur. Àiunt ergo invicem sese vocantes: aut verbum de domo Dei ἆμβ sumemus; illudque

cum eo semel pervenerimus, intelligemus : aut. Sionem reliquit, ab eaque recessit lex;

ct ab 4e

rusalem, contumeliose illud excipientibus Judais, divinum verbum refugit.

ltaque ait propheta : « Etdixi: Non pascam vos: C

quod moritur, moriatur, et quod succinditur, suc-
eidatur ?';»et reliqua, « devorent. unusquisque
carnem proximi sui **.» Est enim hzc eventu ipso
post Salvatoris crucem , visio prophetiaque con-
firmata. Itaque et eos, qui verbum non exceperant,
his verbis 4lloquitur. Paulus: « Ecce convertimur
ad gentes; sic enim nobis impcravit Dominus ?*. »
Idem vero Judicabit inter gentes ; dignis quidem
sibi seorsum positis , vocatis autein ab illis, qui
tales non sunt, separatis. At enim stans Deus in
coetu deorum dijudicabit?*; iuter gentes autem judica-
bit. Eum cnim inter sanctos, propter eximiam ipsius
cognitionem, dijudicare; inter eos autem qui frus-

tra vixerunt judicare convenit. Et liae igitur ratio- —-
ne aiunt quidam, quotquot pietatem non colunt D

omnes judicabuntur ; sed pro cujusque vit: ratio-
ne, et judicii etiam exstabit differentia. Sic ergo
verbum evangelicum (postquam gentes α populo
multo discrevit ) arguit vel cos , qui crediderunt ;
cum priorem illorum errorem ostendit , vel eos ,
qui in ipsum non credeutes, sua culpa perierunt.

9! Zachary. x1, 9. 3 ibid.

φ᾿ οὗ τις ἔφη προφήτης, « Kal εἶπα, οὐ μὴ
ποιήσω € ὑμᾶς, Τὸ ἀποθνῆσκον ἀποθνησκέτω, καὶ τὸ

᾿ἐχλειπὸν ἐχλειπέτω,» xal τὰ χἀτάλοιπα. « Ἑσθιέτω

ἄνθρωπος τὰς σάρχας τοῦ πλησίον αὑτοῦ. » Ἔσφρα-
γίσθη γὰρ ὅρασις καὶ προφητεία μετὰ τὸν του Σω”
τῆρος σταυρὀν. Διὸ [xat μη] δεξαµένοις τὸν «1όγον,
6 Παῦλός φησιν, « Ἰδοὺ στρεφόμεθα εἰς τὰ ἕἔθνη.
Οὕτω γὰρ ἑντέταλται ἡμῖν ὁ Κύριος. » Αὐτὸς δὲ καὶ
διέκριεν hb. ἀναμέσον τῶν ἐθνῶν, ἀφορίσας ἑαυτῷ
τοὺς ἀξίους, xai ἐχλεξάμενος τοὺς χλητοὺς ὁ πὸ τῶν
μὴ τοιούτων, ᾽Αλλ) ἓν μὲν συναγωγῆ cov στὰς θεὸς
διαχρινεῖ: ἀναμέσον δὲ τῶν ἐθνῶν κρινεΙ. To
μὲν γὰρ ἁγίοις τὸ διαχρἰνεσθαι πρέπει, πρὺς την
τῆς ἀξίας αὐτοῦ γνῶσιν. Toig δὲ µάτην βεθιωκόσιν
τὸ κρίνεσθαι. Καὶ πάντες μὲν οὖν, φασί τινες, οἱ
τῆς εὐσεθείας ἑχκτὸς χατ᾽ αὐτὸ touto κρίνονται "
πρὸς δὲ τὸν διάφορον ἑκάστου βίον xal πολιτείαν
καὶ ἡ χρίσις διάφυρος. Οὕτως οὖν ὁ εὐαγγελικὸς
Λόγος, τῶν ἑὺνῶν διακρίνας [τὸν] -taóv πο.ῦ»',
ἤ.1εγξεν, «xot τοὺς πιστεύσαντας εἰς αὐτὸν, thy
προτέραν αὑτῶν πλάνην ἑλέγδας, ἡ vob; εἰς αὐτὸν
μὴ πιστεύσαντας ἐ.λέγξας i, παρὰ τὴν αὐτῶν αἰτίαν

55 Act. xi. 46, 47. ?* Psal. Ίχτχι, 4.

VARLE LECTIONES.

d 4p. οὕπω. * Tp. «ost.

1 áp. τὸ ἐλέγξας.

Ü M. οὗ καὶ à λήγος ἀρζάμενος.

6 γρ. ποιμανῶ. — 5 ἴσ. pp. xpivi.

- m

ISTI

COMMENTARII IN ISAIAM.

1878:

ἀπολλυμένους. Διὰ δὲ τοῦ ἐλέγξει, τὸ δίχαιον τῆς A Ostenditur autem arguendi verbo ipsa judicii

xpíogux, δείχνυται. € Ἐλέγξω áp σε, qol, xai πα-
ραστῄσω xarà πρόσωπόν σου.» 'AXA' ἐνταῦθα μὲν
διὰ μαρτύρων ὁ ἔ.κγχος ἓν Ob τῷ τῶν χρυπτῶν
ὃ.χασττρίῳ, αὐτὰ ἡμῖν τὰ πράγµατα παρίστανται,
ἐν τῷ ἰδίῳ σχήµατι ἑκάστης ἁμαρτίας παρισταµένης
τῷ ἁμαρτήσαντι. Κάχεϊ μὲν ὁ ἔεγχος εἷς σύστασιν
τοῦ διχαίου τῆς χρίσεως ' ἐνταῦθα δὲ πρὸς διόρθω-
σιν. Βασανιζόμεθα γὰρ πικρῶς, τῶν ἡμαρτημένων
λαθόντες συναἰσθησιν, ἀναισθητοῦντες τὸ πρότερον.
Οἱ 5h οὖν καταδεξάµενοι αὐτὸν, πάσης πολεμιχῆς
προαιρέσεως ἁπαλλαγέντες, ἓν εἱἰρήνῃ διάγουσιν,
ἀπηλλαγμένοι τῶν πάλαι χρατούντων δαιμόνων, ofc
φησιν ὁ Σωτήρ: «Εἱρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν,
εἰρήντν τὴν ἐμὴν ἀφίημι ὑμῖν. » Ὁ δῆ xa σημεῖον

τῶν χρόνων ὁ λόγος ἑδίδου, φήσας τὰ πολεμικὰ πρὸς B

εἰρήνης ὄργανα µετατίθεσθαι, πἀλιν ! πάντων ἐπ'
ἀλλήλους µεµηνότων. Οὐκ ἂν γὰρ εὗροι τις τοιαύτην
εἰρηναίαν κατάστασίν , ὁποίαν ἐπὶ τῆς Ῥωμαίων
ἀρχῆς μετὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίαν, κατὰ ἔθνη
xai πόλεις τε xal ἀγρούς. Διό φησι, xal οὗ μὴ μά-
θωσιν ἔτι πο.Ίεμεῖγ. Τὸ δὲ τῶν ἐ.λέγχων εὔχρῃστον
τέλος, τὸ τοὺς ταραχώδεις εἰς εἰρήνην μεταθαλεῖν,
'O yàp Χριστοῦ νόµος καὶ AóToc εἰρήνην ἐχήρυξεν
τοῖς ἐγγὺς, καὶ τοῖς μαχκρὰν, Ἱουδαίοις καὶ ἔθγεσιν,
ὡς τὴν φθείρουσαν μἀχαιραν, ζωοποιῶν σπερµάτων
τῶν Ex. τῆς σοφίας ταῖς λογ,χαϊῖς ψφυχαῖς ἐγγινομένων
εἶναι παρασχευαστιχὴν ἄροτρον γενοµένην ἁπαλύ-
vov τὰ πεπορωμένα, ἀχάνθας ἀνατρέπον"' τὴν δὲ
ζδύνην, τὸ πόὀῤῥωθεν χαταχοντίζον xa ἁπωθού-
µενον, εἰς τὸ συνάγον ἐγγὺς χαὶ συνδετιχόν. Δρε-
πάν η γὰρ τὰ διεσκορπ.σµένα συναγαγοῦσα πρὸς
χοινωνίαν, συνδεῖσθαι παρασχευάζει τὰ δράγµατα.
Πρὸς δὲ, τὸ λογιχὸν αὗταὶ θέρος συµθάλλονται, περὶ
οὗ φησιν’ «Ἐπάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, καὶ
ἴδετε ὅτι αἱ χῶραι λενχκα( εἶσιν, » Πρὸς ὃν ἀποστέλλει
τηὺς µαθητάς. Πολεμοποιὸς γὰρ οὐδεὶς πρὸς τοιοῦτο
θέρος ἐστὶν ἐπιτήδειος. Ὡς οὖν ἓν τῇ xa pla πολέμου
μὴ ἔχουσιν ὄργανον δέδωχεν ἑξουσίαν εἰρήνην &v-
.αφιέναι τοῖς οἴχοις εἰς οὓς ἀφίχονται ' ὅπερ οὐχ ἣν
ἕως ἐνείργει k τὸ διαπύρως ὁ τῆς τοῦ χόσµου σοφίας
λόγος. ἨἩκχουνημένη ! γὰρ µελέτῃ xaV πιθανότητι
στίλόουσαν τοῦ λόγου τὴν (ιάχαιρα» ἀλλήλοις προσ-
άφερον * ὡς δὲ χατηγχέλει, «Δόξα Ev ὑφίστοις θεῷ,

zquitas. « Arguam enim te, ait, et statuam contra
faciem tuam **. » Sed hoc loco, qua testibus fit
adhibitis , reprehensio intelligitur : cum in occul-
to illo judicio, resipse nobis obversentur , et.
propria specie singula in auctorem suum peccata
testentur : cum. denique recti judicii ilic sla-
tuendi, hic autem poenarum ratio postuletur. Tum
demum enim acerbe torquemur, cum sensu, quo
aptea caruimus, revocato in peccata mentis ocu-
los intendimus, Qui illud ergo excipiunt tcunctis.
prorsus ; quze solent semper esum animo bellum
gerere, repulsis cupiditatibus superatisque dz-
monibus, quibus antea obsidebantur , tranquille
agunt; ii videlicet, ad quos ait Salvator: « Pacein
meam do vobis, pacem meam A6 relinquo vobis**.»
Atque hoc quidem temporum signum ipsa ora-
tio, cum cuncta rei bellicz instrumenta in pacis
usum, omnibus antea inter se fureutibus , con-
versum iri significavit. Neque enim pacem ejus-
modi, qualis in imperio Romano, post Christi ad-
ventum , per gentes urbesque, el agros stetit,
quisque reperiat. Itaque ait, mec discent amplius
bellum gerere. Est vero reprehensionum finis op-

.limus, cum turbulenti homines, in quietos, et

pacis amatores transmutantur. lta enim Christi
lex et verbum , non vicinis modo, sed longe remo-
tis id est Judzis, et gentibus , pacem enuntiavit ;
ut qui gladius fuerat ad interimendi usum fabri-
catus , in aratrum jfm conversus, semina illa vi-
vifica qua sapienti: beneficio, rationis participihu s
animis innascuntur , prz pararet: et qua jam ob-
duruerant, emolliret, sentesque revelleret: [aucea
autem eminus pelere et propellere solita , in id
quod prope cogendi colligandique facultatem hahet,
verteretur. Faíx enim qua dispersa sunt, cogens
in unum , manipulos ad colligationem praeparat.
Conferunt vero ista ad verbi messem , de qua le-
gitur:« Elevate oculos vestros : et videte quoniam
regiones albe sunl ?*; » ad quam etiam discipulos
suos mittit Christus. Neque enim qui bella ciet,
3d hanc messem commodus esse ducat. lllis er-
go, tanquam qui in corde nullum belli gestarent
organum , quascumque domos appellerent , im-

xai ἐπὶ γῆς εἰρήνη, » ἅπαν ὅσον ψεῦδος τῇ άληθείᾳ p mittendee pacis facultatem dedit: quod non licuit,

ὑπεσιώπησε, xaY οὐχέτι τοῖς διδασχάλοις λογοµαχίας
τρἰδούσιν λόγος. Ἐπὶ δὲ τὴν χάριν τοῦ σωτηρίου
λουτροῦ φιλανθρώπως χαὶ τοὺς Ἱουδαίους χαλεῖ.

donec mundan: sapientiz verbum ferociter intus
dessxviret. Cura siquidem magna, veluti admota
cote acutum ; rerumque probabilium specie ful-

gentem orationis gladium in se invicem depromebant. At ex quo: «Gloria in excelsis Deo, et in

terra pax hominibus ** ,»

annuntiari capit; omne prorsus veritas mendacium cotmpescuit ; nc

jam inde qui verborum pugnas docebant, quidquam vel hiscere 3usi sunt. Vocat vero perhu-

maniter et Judzos ad salutaris lavacri gratiam.
ε-θ' Kal viv πι ὁ οἶκο ᾿Ιακὼδ, δεῦτε xal

πορευθῶμεν àv τῷ φωτὶ Κυρίου. Ανῆκε γὰρ

τὸν Jaórv αὐτοῦ. τὸν οἶκον τοῦ Ιαχκὼδ, κ. τ. λ.

*$ Psal ΕχΙΣ, 91. **Joan. xiv, 27.

** Joan. iv, 35

[jg Vins. 5-9. Et nunc, domus Jacob, venite
et ambulemus in. [umine Domini. Dereliquit. enim
populum , domum Jacob ; etc.

56 Luc, u, 14.

VARIA LECTIONES,

| pp. πάλαι. — X yp. ἐνεγεῖτο,

| qp. Ἰκονημένη.

" rt. 0».

1979

PROCOPII 6ΛΑ728Ι

1880

Peramanter domesticos adhortatur, ut. effusa Α ΦΔιλοστόργως ἄγαν παραχαλεῖ τοὺς οἰχείους κατα΄

in geutes omnes pacem, id est Evange'ii splendorem,
amp'ectantur,?rta valde, οἱ ad incendendum com-
mo.la adhortatione. Neque vero eos Jacobi sobolem
amplius ; qua jam indigui appellatione evaserant ;
domum Jacob simpliciter vocavit: velutique sus-
cepta pro Deo defensione, rejiciendi populi causas
a jecit. Apertius prieterea quiddam est quod, post
zontem Domini, etiam. domum adjunxit ; ut. pro-
moventium notaret ascensum ; qui puriore et splen-
Jiliore luce. illustrati. beatarum rerum specta-
vulorumque sola mentia agitatione cognitorum
voluptate fruuntur, Tale est. et. illud *? : « Acce-
lite ad eum et illuminamini, et facies vestrae non
confundentur. » Qui possunt enim confundi, su-
per quos signatum est lumen vultus Doniini !?
Quoniam vero abunde lucis babere copiam dicebant,
qui legali et prophetica illustraretur: veluti in-
terpretationis gratia, Domini vocabulum addidit.
Lex enim et proplietz lampadis, e! stellarum ins-
tar, ante solis ortum babuere. 48 Λι ex quo
ccpit iste illucescere , inutiles illas occultari
cerium est. liaque et eos sic adhortatur Salvator:
« Quandiu lucem habetis ambulate in luce, ut
. non vos tenebrae comprebendant *. » Et alibi cum
dose loqueretur ; « Ego sum lux mundi *. » Eo-
dem οἱ hic fere pacto Mosis se litteram in veri-
tate:n transforimare clamitat. propheta. Caeterum,
quoniam propter majores suos Deo se cur» esse
credebant, quamvis alioquin graviter peccarent ;
εἰ ab eo se , qui communis omnium salutis causa
. carnem assumpsit, averterent; populum suum
dereliquisse Dominum propheta testatur. Quod et
alius his verbis innuit, « Concupierunt agros : bona
crplianorum diripuerunt ; vi possederunt *.» Atque
ita de Domino verbis audacibus loquebantur :
« Noune. Dominus in nobis? Minime venient in
nos mala *. ΟΡ, «Propter vos Sion, tanquam
ager, arabitur. 5, » etc. Ilem et ad. ipsos aicbat
Chirisius qui se nolebant recipere; « Ecce relin-
quetur domus vestra deserta". » Alioquin enim
el causam ctür ab ipso relicti sunt , addidit pvo-
pieta, nempe, quad eorum impietatem qui regio-
nem prius incolebant, essent imitati. Est autem
uon levis multa, cum quis a Domino derelinquitur.
Tanquam enim ipsos, omni adhibita servandi dili-
gentia, prius manu Deus cohiberet, nec esset
amplius de populo sollicitus, relinquendi verbum
usurpavit. Praeterea, quanta mala, pariat divinatio
(habet enim. causam cur à Deo relinquantur )
eorum exemplo intuere ; qui fidem professi ejus-
modi rebus agitantur. Omnia enim ista, vel ipsa
Mosis lex, tanquam demonum commenta, vetuit,
«Tibi autem, ait, non ita dedit Dominus Deus
tuus*.» Est enim absurdum plane eos, qui et cer-

δέξασθαι τὴν πᾶσι τοῖς ἔθνεσι χυθεῖσαν εἰρήνην, xa:
τοῦ Εὐαγγελίου τὸ φῶς, Παρορμητικῶς δὲ ἄγαν ἑτνυ-
τὸν τῇ παραινέσει φέρων ὑπέθαλεν. Καλεῖ δὲ αὐτοὺς
οὐχ Ἰακώθ (ἀνάδιοι γὰρ), ἀλλ ὡς οἶκον τούτου δια-
χενόν. Ὑπεραπολογούμενος δὲ τοῦ Θεοῦ, τοῦ ἀνεθῆ-
ναι τὸν Aaóy τὰς αἰτίας ἐπήνεγκεν. "Αλλο δέτι
τρανότερον, μετὰ τὸ ὄρος Κυρίου, xaX τὸν olxov
ἐπήνεγχε, χατὰ τὴν τῶν προχοπτόντων ἀνάδασιν
χαθαρωτέρας χαταλαμθανόντων αὐγῆς cl; χατανότ-
σιν τῶν µαχαρίων xaX νοητῶν θεαµάτων. Τοιοῦτον
τὸ, « Πρωπέλθετε πρὸς αὐτὸν, χαὶ φωτίσθητε, καὶ τὰ

: πρόσωπα ὑμῶν οὐ μὴ χαταισχυνθείη.» Ho; γὰρ ἂν

αἰσχύνοιντο, ἑἐφ᾽ οὓς ἐσημειώθη τὸ φῶς τοῦ προσ-
ώπρυ Κυρίου; Καὶ ἐπειδὴ φῶς αὕταρχες τὸ νοµικόν

B τε xai προφητιχὸν ἔχειν ἑαυτοὺς ἑνόμιζον, τὸ Kv-

plov προσέθηκεν. Ἐγεῖνα γὰρ λύχνος ota καὶ ἁστέ-
pcc σαν, πρὶν ὀφθῆναι; τὸν fov, μεθ) ὃν ἐχεῖνα
καλύπτεται τῶν ἁνονήτων Ὑγενόµενα. As xai ὁ
Σωτὴρ αὐτοῖς ἔλεγεν * « Ἔως τὸ φῶς ἔχετε, περι-
πατεῖτε ἓν τῷ φωτὶ, ἵνα μὴ ἡ σχοτία ὑμᾶς χαταλά-
65 » περὶ ἑαυτοῦ λέγων * ε Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ
χόσµου.» Καὶ νῦν ὁ προφήτης μονονουχὶ µεταπλάτ-
τοµαί qnot, τὰ Μωῦσέως γράµµατα πρὸς ἀλήθειαν.
'AXX ἐπεὶ δ.ὰ τοὺς πατέρας ᾧοντο μελεῖν θεῷ, χἂν
δεινῶς ἁμαρτάνωδιν, κἂὰν μὴ τὸν δι ἡμᾶς σαρχω-
θέν-α προσἰοιντό, φησὶν αὐτοῖς' Ανῆηκε γὰρ τὺν
Aaór αὐτοῦ. Δηλοϊῖ δὲ τοῦτο προφήτης ἄλλος εἰπών'
εΚαὶ ἐπεθύμουν ἀγροὺς χαὶ διρπαζον ὀρφανοὺς,
χαὶ οἴχους χατεδυνάστευον.» Καὶ ἐπὶ τὸν Κύριον
ἐμεγαλύνοντο λέγοντες * εΟὐχὶ Κύριος Ev ἡμῖν ἐστιν;
05 μὴ ἐπέλθῃ ἐφ᾽ ἡμᾶς τὰ xaxá; » Διὰ τοῦτο, «Δι
ὑμᾶς, Σιὼν ὣς ἀγρὸς ἀροτριαθήσεται, » χαὶ τὰ ἑξης.
Τοῦτο καὶ ὁ Σωτὴρ ἔλεγεν μὴ βουλομένοις αὐτὸν ὑπο-
δέξασθαι’ « Ἰδου ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶχος ὑμῶν ἔρημος.»
Αλλά γὰρ 0:X τί ἀνῆήκεν αὐτοὺς, ὁ προφήτης En-
fveyxev, ὅτι τοὺς πρὸ αὐτῶν τὴν χώραν οἰκοῦντας
ἀσεθεῖς ἐμιμήσαντο. Χαλεπωτάτη δὲ ζημία dj ἀπὸ
Θεοῦ ἑγχατάλειψις. Ὡς γὰρ κχρατοῦντος αὐτοὺς τῇ
χειρὶ διὰ φυλαχῆς τοῦ θεοῦ, τὸ, ἆνῆκας 3 φησὶ,
μηχέτι τοῦ λαοῦ προνοούμενος. Kal ὅρᾳ πότων χα-
χῶν ὁ κ.1ηδονισμὸς θεοῦ γιγνόµενος ἐγκαταλείψεως
αἴτιος, διὰ τοὺς, ὅσοι τῶν πιστῶν τοῖς τοιούτοις
συμπεριφέρονται. Πάντα γὰρ ταῦτα καὶ ὁ Μωσέως

p ἀπεχήρυδε νόμος, ὡς δαιμόνων εὑρήματα. « Σοὶ δὲ

οὐχ οὕτω, φησὶν, ἔδωκεν Κύριος ὁ θεός σου.» ᾿"Ατο-
πον γὰρ, ἔχοντας τὴν Ex τῶν διχαιωµάτων τοῦ θεοῦ
συμθολὴν, τοῖς εἰχῆ γινοµένοις ἀπάγεσθαι. Εὔρημα
δὲ τῶν Φυλιστιαίων ἔοιχεν εἶναι κ.Ἰηδυνισμὸς, ὡς
Χαλδαίων ἀστρολογία, xaX Αἰγυπτίων ἐπῳδαί τε xal
φαρμαχεῖαι, χαὶ Κρητῶν οἰωνοσχοπία. Καὶ τέχνα,

᾿φησὶν, d.4óguJa ἐγενγήθησαν ἐν αὐτῇῃ. "Όταν

γὰρ πόλις ἔθη μοχθηρὰ χαταδέξηται, τοῖς ἐπιγινο-
µένοις λοιπὸν ὥσπερ νόμος Ὑίνεται τὸ τῶν πατέρων
ἁμάρτημα * xai εὐθὺς Ex γενέσεως ἀλλότρια Υ'νεται

? (sal. xxviri, 6. ! Psal. iv, 7. 3 Joan. xn, 35... * Joan. vui, 13. * Mich. i, 9, * Mich. i, 11... * Jerem.

xxvi, 18. ? Mattli, xxii, 38. * Deut. xvin, 14.

VARUE LECTIONES.

9 qp. ἀνηχε.

1881

COMMENTARII IN ISAIAM.

1882

τοῦ θεοῦ ἀ1λόφυ.Ία χρηµατίζοντα, xai τῆς πορνείας A tis perfectique Dei operibus consiliorum rationem

πληθυνθείσης ἴσως Ex γυναικῶν ἀλλοφύλων ἐγένον-
το. Ἐπὶ Φφυχῆς δὲ τέχνα dAJógvAa οἱ ἀπὸ τῶν
ἔξωθεν τῆς θεοσεθείας λόγων καρποί. Τὸ δὲ φιλο-
πλουτεῖν, ὅσον δεινὸν δείχνυσιν μετὰ τοιούτων ἆσε-
δηµάτων τάξας αὐτό, Χωρὶς γὰρ τῆς ἀδίχου χτήσεως
ἡ μὲν πενία παιδαγωγός ἐστιν εἰς εὐσέδειαν ὁ δὲ
πλοῦτος ὕδρεως ἀφορμή. Διό φησι μὴ θησανρίζειν
ἐπὶ τῆς γῆς. Τῶν δ' ἵππων, φησὶν, οὐκ οὖν ο
ἀριθμὸς, εἰπόντος τοῦ νόµου, μὴ πληθυνεῖς σεαυτῷ

ἵππον. Καὶ πᾶς ἅγιος τὴν τούτων χρῆσιν ἀπέφυγε.

Δηλοῖ δὲ διὰ τούτων τὴν Ἱουδαίων ἁλαζονείαν. Τὸ δὲ,
οὐκ ἦν ἀριθμὸς, T) ὑπερδολιχὸν * ἢ ὅτι παρὰ θεῷ τῶν
χαχῶν οὐδὲν ἐγαρίθμιον" οὐ γύναιον, ὡς ἁἀσθενές"
οὐ παιδίον, ὡς εὐχαταφρόνητου, πλὴν πρωτητόχων,

κχὶ λευϊτῶν * οὗ δοῦλος, διὰ τὸ ἄτιμον * οὐκ ἐπίμι- B

χτος, διἀ τὸ ἀλλότριον. Εἶτα, καὶ περὶ βδελυγμάτων
φησίν. Ἔδει γὰρ ἁρξαμένους ἀπὸ χ.Ίηδονισμῶν, διὰ
φυλαργυρίας τε χαὶ ἱππομανίας ὁδεύσαντας, χαταν-
τῆσαι πρὸς εἰδωλολατρείαν τοὺς ἐπὶ πλούτου θαῤῥη-
σαντας ἁδηλότητι, xal ψεύδεσιν ἴπποις εἰς σωτηρίαν,
ἀλλ’ οὐ τῷ δυνατῷ σνντρίδειν πολέμους. ΒδέΊυγμα
δὲ παρὰ Κυρίῳ πᾶσα πρᾶξις παράνομος. Πρὸς δὲ
τὴν εἰδωλολατρείαν, ἐφ' οὗ ἐχρήσατο ἡ Γραφὴ, πᾶς

, ἀναπλασμὸς φευδῶν δογμάτων ἐν διανοἰᾳ τυπούµε-

νος, εἰχότως λέγοιτο βδέ.Ίυγμα. Καὶ κατὰ τὸ φαινό-
pevov δέ φησιν fj Γραφῃ, « Ἐπικατάρατος ἄνθρωπος,
ὅστις ποιήσει Ὑγλυπτὸν f] χωνευτὸν [βδέλυγμα Κυ-
pp! ἔργον χειρῶν τεχνίτου.» Πρὸς ὃ σχετλιάξων ὁ
προφήτης qnot Kal ἔχρυψεν ἄνθρωπος, xal προσ-
εχύνησεν ἀγήρ. Ei «&P τιµιώτατον μετ ἀγγέλους
ἐν λογιχοῖς, εἰχόνι τε τιμηθὲν θεοῦ ὑπέπεσεν εἰδώ-
λῳ χαθάπερ σώζειν ἰσχύοντι εἰς γῆν χεχυφὼς, xal
μηδὲ ἄξιος ἀνανεύειν εἰς οὐρανοὺς, διὰ τὴν εἰς αὐτὸν
ἁμαρτίαν Aib καὶ ἐταπειγώθη φηαὶν, ὡς ἐξ ὕψους

ποσούτου πεσὼν ὁ Χριστὸν 4 ἔχων κεφαλὴν, xal τὸ

μέγιστον τῆς αἰσχύνης, ὅτι xal ἀνήρ: δι» xat, ὅτε
μετὰ τοσαύτας παρανοµίας εἰς εἰδωλολατρείαν xat-
ἤντησαν, ἐπήνεγχεν' οὐ μὴ ἀνήσω αὐτοῖς, ὡς
ἑαυτούς τε χαταισχύνασι, xal τοῦ θΞοῦ τὴν ἀξίαν
προσενέγχουσιν εἰδώλοις, xal τὸ μὴ ἀγεῖναι δὲ θεἰας
εὐεργεσίας. Ἡ γὰρ ἄνεσις ἀχολασίας ἐστιν ἀφορμή.
Θεοῦ δὲ µνήµην fj βλῖψις ἐργάζεται, Ἱστέον μέντοι
ὡς οἱ λθιποὶ ἑρμηνευταὶ, ἀντὶ τοῦ (ἀνῆκε yàp τὸν
Jaóv αὐτοῦ) πρὸς τὸν θεὸν τὸν λόγον ἀπέστρεφαν.
Αχύλας μὲν, εἰάσας εἰπών ' 6 δὲ Σύμμαχος, ἀπέῤ-
ῥιψας. 'Ὁ δὲ θεοδοτίων, dvrxac. OQ χαὶ ἑφαίνου-
ow ἀ..λορύ.Ίους τινὰς κατὰ τοὺς προφητευοµένους
χρόνους µέλλειν οἰχῆσαι τὴν Ἰουδαίαν, δηλαδὴ τοὺς
Ῥωμαίους π.ἰούτῳ χαίρογτας κ.Ἰηδογισμῷ ce, xal
ἵπποις, xal τῇ τῶν εἰδω.ο.Ίατρείᾳ, ἃ χερσ]ν' ἰδίαις
χατασχευάσονται. Ταῦτα δὲ τοῖς ᾿Ιουδαίοις τὸν
Σωτῆρα μὴ δεξαµένοις ἀπήντηχεν ἀπειθήσααι τῷ
λέγοντι προφήτη * Δεῦτε xal πορευθῶμε» τῷ

inire possunt; ad ea, quz temere fiunt , abduci.
Videtur autem Palzestineorum inventum esse divi-
natio; ut Chaldzorum astrologia ; ut. /Egyptio-
rum incantatio et veneficium;ut Cretensium au-
guratio. E! filii, ait , alienigeng nati sunt. in
ipsa. Cum enim sceleratos mores semel am-
plexa /59 est civitas; ad posteros, tanquam in le-
gem, parentum flagitia transeunt : sicque qui erant
ab ipso nascendi principio a Deo alieni, alieni-
gena non immerito nuncupantur ; et ob id forsan,
quod aucta scortatione, de mulieribus alienigenis
nali essent. Au. animum autem si filios alienigenas
referas, fructus illi fuerint intelligendi, qui de
scriptis externis, et a pietate alienis, colliguntur.
Divitiarum porro studium quam grave malum sit
vel eo ostendit, quod in scelerum tantorum nu-
mero, et hoc etiam crimen haberi voluit. Est
enim, quz injuste partis opibus caret ad pietatem
dux et magistra paupertas : diviti: vero contume-
liz, et injuriarum hortatrices : quo fit ut in terra
thesauros colligere Christus prohibuerit *. Equo-
rum przlerea, ait, non erat numerus; licet equos
sibi multiplicare lege sit prohibitum '*; omnes-
que, qui sanctitate illustres fuerunt, eorum usum
semper sint aversati : unde Judzorum superbiam
aperte constat. significare. Quod autem eorum
non esse numerum scribit ; aut id lhyperbolice dicit;
aut, nullo apud Deum numero mala. haberi signi-
ficat ; non mulierem, propter sexus imbecillitatem;
non puerum, si primo partu, Leviticoque genere
procreatos excipias, propter ztalis facilem despe-
ctum; non servum, propter conditionis vilitatem ;
non advenam, propter morum diversitatem. Dein-
ceps el de abominalionibus dicit. Par fuit enim

. eos, qui facto a divinalionibus initio, ab opum

etiam, equorumque insana libidine non abhor-
ruerant, ipsam demum idololatriam attingere; qui
divitiarum instabilitati, fallacibusque ad salutem

equis confiderent ; non ei, qui bella potest conte-

rere !!, Est vero abominatio, injusta omnis apud
Deum actio. Sin autem referas ad idololatriam (quo
sensu bic utitur Scriptura), omnis jure falsorum
dogmatum animo impressa imago, abominatio dici
possit. De ea praterea, quie sub sensum cadit
oculorum, constat et illud usurpari, quod scribi-
tur : « Maledictus liomo qui faciet sculptile, aut
conflatile, abominationem Domino, opus manuum
artificum '*. » Cujus rei vieem lugens propheta in-
tulit: Et incurvavit. se. homo, et humiliatus 90
est vir : quia nimirum ratione praeditorum om-
nium, post angelos, przestantissimus, Deique ima-
gine honoratus, ante idola prostratus, tanquam
salutem darent, in terram procubuit; ne coelum

* Matth. vi, 19. !* Deut, xvii, 16. !1 Judith. xvi, 5; Psal. atv, 10. !* Deut, xxvn, 15.

VABRIE. LECTIONES.

Ρ 1ρ, ὅτι, — "IC.x)p:oV.

* Tp. ἦν.

1883

dignus. Itaque et humiliatus est, ait; id est, tanta
celsitudine deturbatus, cum Christum pro capite
haberet, virque etiam, qui pudor est permaximus,
exsisteret. Quando igitur ad tantam scelerum :col-
—. Juviem idolorum cultum addiderunt; uon remit-
lam ipsis, inquit, qui nullam pudoris rationem ha-
buerunt Deoque debitum peculiari nomine hono-
rem in idola contulerunt. Proterea, quod se re-
missurum negat, divime etiam [ου liberalitatis est.
Excitat enim intemperanti:x occasiosem remissio ;
nr.emoriam vero de Deo afflietio. Non est autem
silentio prietereundum quod superius: dereliquit
enim populum suum, dicium est; converso ad
Deum sermone, Aquilam quidem, dereliquisti ;
Symmachum autem, abjecisti; Theodotionem vero,
rejecisti transtulisse : qui el ipsi alienigenas quos-
dam, Homanos videlicet, divitiarum cupidos, divi-
nationibusque, et equis, idolorumque cultu gauden-
. les; qua suis sibi manibus essent fabricaturi, de-
signatis a prophela temporibus Judzam esse ha-
bitaturos signiüicant. Quz certe ideo Judais con-
tigerunt, quod Salvatore repudiato ad prophetam

PROCOPUI GAZJETI
quidem, in quem tam graviter peccavit, suspicere Α. gori

1884

Κυρίου, ἐπὶ δὲ τοῖς ix τῶν ἁλλοφύλων
γινοµένοις ὁ προφήτης ἀγανακτῶν., πρὺς Κύ-

ριον ἔλεγεν ἀνήκας τὸν «1αό» σου τὸν "Iaxo6,

Καὶ τεκμήριον τῆς ἀγέσεως ἐξέθετ», τὰ παρὰ ror

ἀ..1ορύ.Ίων γινόμενα. Καὶ μετὰ ταῦτά φησι Καὶ

μὴ ἀφῇς αὑὐτοῖς * ἀντὶ γὰρτοῦ, οὐ μὴ ἀν ήσω ab-
τοὺς, ὁ μὲν ᾿Αχύλας, οὐ μὴ ávnc αὑτοῖο ἑρμήνευ-

σεν. 'O δὲ Σύµµαχος, xal μὴ ἀφῇς αὗὐτοῖς. "περ

οὐχ ἂν ἔχοι λόγον περὶ Ἰουδαίων εἰρῆσθαι (πῶς γὰρ

ἂν ὁ προφήτης χατηύξατο τοῦ ἱδίου λαοῦ ;) ἀλλὰ τῶν

ἐπῳφχηχότων thv Ιουδαίαν ἐθνῶν. Τοιγαροῦν ἐν τοῖς

προχειµένοις, οὔτε τοῦ ἕθνους, οὔτε τοῦ λαοῦ ἔμνη-

µόνευσεν * ἁλλά τῆς χώρας, xa γῆς, ὣς μελλούσης

ξένων οἰχητόρων πληροῦσθαι. Τοῦτο δὲ μετὰ τὴν τοῦ

Σωτῆρος παρουσἰαν ἐγένετο. ΠἩρότερον δὲ οὗ φα[νον-

ται ἀ.1.Ίόφυ.Ίοι τὴν Ἰουδαίαν οἰχήσαντες. Πρὶν μὲν

γὰρ ἀπαχθῶσιν εἰς Βαθυλῶνα οἱ ἀπὸ τοῦ Δαθὶδ ἐδα-

σίλευον * χατὰ δὲ τὴν αἰχμαλωσίαν ἔρημος ἣν παν-

τελῶς ' μεθ) ὃ πάλιν Ἰουδαῖοι ταύτην χατῴχησαν

μέχρι τῆς Ῥωμαίων πολιορχίας. Μεθ) fv ἄθατος

αὐτοῖς ἡ πόλις ἐγένετο. Μέτοιχοι yàp ὑπὸ Ῥω-

µαίων ἀχθέντες τῶν τόπων ἐχράτησαν. Τὰ δὲ μέλλοντα;

non attenderint dicentem : Venitg et ambulemus.

in luce Domini. Cum autem propheta ab alienigenis talia. committi doleret, Domino populum suum
Jucob derelictum esse inclamat ;. additque derelictionis signum ; 68 nempe, quxab externis patra-
rentur. Ad hzc ait, postea : Et non remittas illis; ita enim reddunt Aquila et Symmachus, pro eo
quod est non. dimittam illos: quod quia nulla ratione Judzis conveniat (qui enim genti sue pro-
pheta 51 imprecetur?);sunt ista potius de gentibus, qus Judseam incolerent, intelfigenda. Atque
hinc est, quod prius ncque gentis, neque populi meminit : sed regionis, et terrze; tanquam pere-
grinis habitatoribus essent implenda. Quod ideo post Christi tantum adventum contigisse putandum
est, quod prius alienigenas Judzam habitasse nullos apparet. Priusquam enim in Babyloniam captivi
ducereutur, de stirpe Davidis reges habuerunt. Et cum toto captivitatis tempore mera fuisset solitu-
do, ab ejus fine rursus, ad Romanani usque obsidionem, eadem a suis est habitata Judaeis; ad quam
deinceps non illis aditus patuit. Banc enim possedit a ltomanis eo deducta colonia. Futura autem;

$9 γε». 10-21. Et nunc ingredimini in petras, εἰ C — v.-xa'. Καὶ νῦν εἰσέλθετε slc τὰς πέτρας, xal
abscondimini in terram a (acie timoris Domini , εἰ. ἁρύπτεσθε εἰς τὴν γη» ἀπὸ προσώπου τοῦ φόδου

a gloria fortitudinis ejus, cum surrexerit ad per-
culiendum terram, etc.

58 ipsss tandem melu Domini terram con(ringentis
abjicient; quz certe priore etiam ipsius adventu qua-
dam ex parte facta sunt, cum qui olim pro diis culti
sunt, falsi esse arguerentur. Sibi enim ne opitulari
quidem valuerunt, Hinc ergo eorum quidem cultores
humiliantur; universorum autem Dominus exalta-
(ur. Pretiosz itaque maleria, qua idola constabant,
jacturam veriti, cum ipsa , inquit propheta, tene-
brosis in locis, rcgios viros celare conarentur,
abscondebant. Quod autem Septuaginta interpretes
non habent, quiescite vobis a viro; ad ea, que
processerunt non convenienter additum videtur.
Cateru:n quoniam de superbis elatisque multis ante
fuit disputatum ; jam nos propheta ne vel ad íllog
attendamus , vel in. mortalem speremus ullum,
qui in naribus vitam possideat, adhortatur. Fortasse

Κυρίου, xol ἀπὸ δόξης τῆς loxvoc αὐτοῦ, ὅταν
ἀναστῇ θραῦσαι τὴν ΥΠ», x. τ. λ

τέλος αὐτὰς ἀποῤῥίφουσι φόδῳ τοῦ θραύογντος Kv-
plov τὴν γῆν. ἃ δὴ xo ἐπὶ τῆς πρώτης παρουσίας
ix µέρους γεγένηταε, ἑληλεγμένων τῶν πάλαι νοµι-
ζομένων θεῶν. Ἑαυτοῖς γὰρ ἐπιχουρεῖν οὗ δεδύνην-
ται. Διὸ τεταπείνωνται μὲν οἱ τούτων προσχυνηταί -
ὁ δὲ τῶν ὅλων ὄψωται Κύριος. Καὶ δεδιότες τὴν τῆς
πολυτελοὺς ὕλης τῶν ζοάνων ἀφαίρεσιν, ταῦτα xavà
τὴν προφητείαν ἀπέχρυπτον ἓν ἀφεγγέσι χωρίοις,
τοὺς βασιλιχοὺς ; ἄνδρας λανθάνει» πειρώμενοι. Τὸ
δὲ μὴ xsipevov παρὰ τοῖς Ἑθδομήχοντα, παύσα-
σθε ὑμῖν ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου, δοχεῖ μὲν ἀνακολού-
tog τοῖς πρόσθεν ἐπάγεσθαι. Πλὴν ἐπειδὴ πολλὰ περὶ
τῶν ὑπερηφάνων καὶ μετεώρων προλέλέχται, παρ-
αινεῖ νῦν ὁ λόγος μὴ προσέχειν ἐχείνοις, μηδ el;
θνητὸν ἐλπίζειν τινὰ, καὶ τὴν πᾶσαν ἐν τοῖς µυ-
χτῆρσι κεχτημἐνον ζωήν. Ἴσως δὲ xat ταῖς ἀοράτοις

VARLE LECTIONES.

! [c. 1f. πολεμικούς.

1885

COMMENTARII IN ISAIAM.

1886

προστάσσει δυνάµεσιν, ἃς γυκτερἰδας ὠνόμασε τρυ- A vero invisibilibus etiam prazcepit potestatibus (quas

πιχῶς, ἀπέχεσθαι λοιπὺν τῆς ἀνθρώπων ἐπιθουλῆς
ἀσθενῶν μὲν ὄντων χατὰ την σάρχα, τιµίων δὲ, xal
μηδὲν ἀφήτητον ἐχόντων παρὰ θεοῦ. Τὴν δὲ προχει:
µένην ῥῆσιν ἄλλως ἄνωθέν τινες ἐχλαμθάνουσι λέ-
γοντὲς, ἄλλη παράχληαις αὐτὴ πρὰς τὸν οἶκον Ἰα-
χὼδ, ἐπὶ τὸ συμφέρον παραχαλοῦσα. Ὡς γὰρ d,
δεῦτο xal ἀναδῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου ' καὶ ὡς
ἡ, δεῦτε καὶ πορευθῶμεν τῷ uri Κυρίου * οὕτω
. καὶ τὸ, εἰσέθετε alc τὰς πέτρας, xal κρύπτεσθε
εἰς τὴν yv, ἀπὸ προσώπου τοῦ φόδου Κυρίου.
Τίς δὲ τολμήσει συχοφαντεῖν τὴν Γραφὴν, ὡς συµ-
θουλεύουσαν ἀπὺ προσώπου τοῦ gó6ov Κυρίου
φυγεῖν, ἐγ ταῖς χοι]ότησι χρυφθέντας τῆς 176;
« Ποῦ γὰρ, φησὶ, πορευθῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματός σου,
xai ἀπὸ τοῦ προσώπου σου ποῦ φύγω:»Τῶν τοίνυν
ἠριθμημένων πρόσθε xaxov µία τὶς ἐστιν ἁπαλλαγὴ,
τὸ εἰσε.θεῖν εἰς τὴν σκέπην τῆς πέτρας, εἰς τὸ
στερέωμα τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως , ὅπου καὶ Μωῦ-
σῆς ἑτέθη µέλλων ἰδεῖν τὸν Ozóv. Καὶ τὸ, Κρυφθη-
ναι τῇ Trj θάπτοντας ἑαντοὺς διὰ τοῦ βαπτίσματος,
ὡς ἂν συνταφέντες αὐτῷ, xal τεθνηχότες τῇ ἁμαρτίᾳ
ἐν χαινότητι ζωῆς περιπατήσωµεν. Οὕτω γὰρ ἐχχ)λί-
νοµεν ἆπ)ὸ rov Φόδου Κυρίου Üpavortoc τὴν γην,
τὰ γἠῖνα xai τὸν yolxbv, ἵνα τὴν ἐν τῷ π,ευματικῷ
ζωὴν ἀνεμπόδιστον ἔχωμεν. Οὕτω δὲ φθᾶσαι τὴν
μετ) ἰσχύος αὐτοῦ xal δόξης ἀνάστασιν. Καὶ ἵνα μὴ
νοµίσῃς ἀναχώρησιν ἀπὸ Θεοῦ συμθδουλεύειν σωµα-
τιχὴν, δείχνυσιν ἐξ ὕψους ἀποσχοπεύοντα τὸν θεὸν

tropice vocat vespertiliones) ut insidias in posterum
desinant hon.inibus tendere, quantumv s propter
cornem infirmos, imbecillesque, charos tamen
habet Deus; nec indiscussum quidquam eorum
esse apud se permittit. Przposita autein verba aliter
alii, repetito altius initio, explicantes, aliam hic
Domui Jacob ad meliora fieri adliortationem volunt,
Qua enim ratione : Venite et ascendamus in montem
Domini, dictum est ; itemque : Venite et ambulemus
in luce Domini ; eamdem οἱ hic : /ngredimini ín
pelram , et ubscondimini in lerram a (acie timoris
Domini , dici arbitrantur. Quis vero Scripturz : A
facie [uroris Domini fugere, et in terre cavernis
latere monenti, audeat. calumniari? « Quo enim
ibo, ait, a spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam 111
Patet ergo hoc unum superiorum malorum super-
esse effugium, ut nos iu petre tegumentum reci-

' piamus; id cst, ut fidei in Christum firmamentum

gubeanuis, quo se et Moyses ipse Dominuni visurus
contulit. Itemque, ut ipsi biptisinatis ope, tanquam
terre mandati, 54$ sepelianiur;quo tandem cum illo
sepulti, peccatoque mortui, in novitate vitze ambule-
mus !**. Sic enim furentis Domini, terramque, id
est, terrenum et fragilem hominem **, quo liberam
in spiritu vitam vivamus, qualientis , faciem vita-
bimus. Sic rursus ad illius , qux est in fortitudine
el gratia , Tesurrectionem perveniemus. Praterea
ne corporeau: quamdam a Deo secessionem euadere

οὐδὲν τῶν χάτω λανθάνειν. Ταπεινὸς δὲ ἄνθρωπος C putes ; nibil illuu ab alto inferiora hzec intuentem,

οὐδὲν ὢν ἓν παραθέσει θεοῦ, fj ὁ τὴν ἁλαζονείαν ἆπο-
θεὶς μετρίῳ φρονήμµατι, ἡ ὁ πεσὼν ἐξ ὕφους δι’
ἁμαρτίαν ' iy ἑπαίνῳ δὲ vov ἡ τοῦ ὄψους τῶν dr-
θρώπων ταπείνωσις εἴρηται, ἀποτιθεμένου τοῦ µα-
€alou φρονήµατος πρὸς τὴν ἰδίαν ἁπανιόντων ἀξίαν.
Ἐπὶ χαχῷ γὰρ ἑλέγετο τὸ, ἔχυγεν ἄνθρωπος, xal
ἑταπεινώθη ἁγήρ. Nov γὰρ ὁ λόγος περὶ τῶν ὑποφυ-
γόντων τῇ πέτρᾳ xal συνῖαφέντων Χριστῷ. Τὸ γὰρ
taxewór ἐπιγνόντες τῆς Φύσεως, μόνῳ τὸ ὕψος
μαρτυροῦσι θεῷ. Εκείνῃδὲ φησὶτῇ ἡμέρᾳ, ὥσπερ»
ὠμολογημένης διαλεγόµενος, ἡ μὴ σωματικὸν qi;
ἄρχον xaX λῆγον ἀποτελεῖ, ἀλλ) ἔστιν ἀχίνητος, ὁμοῖα
πρὸς ἑαυτήν" v f| μόνος, φησὶν, ὑψωδήσεται Κύ-
ριος. Πᾶν γὰρ ὕψος, xat πᾶσα λαμπρύτης, x$v aó-
tov El τῶν νρερωτέρων δυνάµεων, τῇ τῆς θείας
ὑπερθολῇ δόξης ἀφανίσεται ' πᾶν τε μέγα προφητῶν
τε, xal ἁποστόλων, xal τῶν tv οὑρανῷ πάντων,
ἐχείνου φανέντος, ταπεινωθήσεται. Πρὸς ἡμᾶς γὰρ
τοὺς πτωχοτέρους μεγάλα ταῦτα xal ὑψηλά, Πρὸς
αὐτὸν γὰρ !, οὐδεὶς οὐ δυνατὸς, οὗ σορός. Πρὸς ὃν xat
Μωῦσῆς ἰσχνόφωνος xat βραδύγλωσσος, χαὶ ᾽Αθρσὰμ
Υῆ xat σποδός. Ὡς γὰρ φῶς xat λυχνία ὄντα τῷ φωτὶ
τῆς σταθερᾶς µεσηµθρίας ὑπεραυγάζονται". τὴν
ἡιιέραν δὲ Κυρίου, φητὶν, ἐπὶ πάντα ὑδριστὴν
καὶ ὑπερήφανον. Αρχὴ yàp αὐτὴ χαχῶν. Κόρῳ γὰρ

latere pusse demonstrat. At humilis homo! jure
dicitur: vel quod, si cum Deo conferatur, nibil
esse videri possit: vel guod animi modestiam au-
plexus, superbiam οἱ fastum omnem potuerit ; vel
certe, quod ex alto, per peccatum dejectus , ceci-
derit. Est vero laudis ergo ista hominum sublimita-
tis allata depressio; eorum videlicet, qui vano 8u-
perbie fastu deposito, ad pristinam redierunt |
dignitatem. Erat euim quod superius dictum est:
]ucurvavit se homo, ei humiliatus est vir, in malam
rem usurpatum : at. jam de his sermo est, qui- ad
petram confugerunt, el sunt cum Christo sepulti.
Nature enim /fumilitatem agnoscentes , soli Deo
peculiarem esse celsitudinem testantur. Jlia autem

D die ait , lanquam de rata et ceria locutus; quz

nullum lucis corporez principium vel finem habi-
turà, sibi semper similis immobilisque futura est;
in qua solus , ut *scribit, exaltabitur Dominus.

Omnem enim exaltationem, omnemque claritatem,

quie spiritualibus alioqui potestatibus tribuitur ,
unus divin: glori: splendor eximius magnitudine
sua vincit et obscurat. Nam sive proplictarum ,
sive apostolorum, sive ccelestium denique omnium,
sublimitatem intuearis, uno illo prodcunte omnia
humiliabuntur. Su:t. enim , si nobiscum tenuiori-

92 Psal, cxxxvin, 7. ?* Rom, vi, 4. !1 Cor. xv, 47.
γη LECTIONES.,

* (C TX. ὡς περ. ' lc. yp. δὲ.

-

13887

PROCOPII GAZ.EI

1888

bus ista conferantur, magna quidem et ardua:sive Α t&u6pisas ὁ διάδολος ἀπέστη θεοῦ χοινωνοὺς ἑτέρου:

autem cum illo, nihil quemquam vel posse, vel
sapere quidquam certum est. Apud hunc lingua
larum et blesum Mosem 18, ipsumque — Abraha-
mum terram et pulverem !! exstitisse legimus. Lam-
padis enim accensz instar, stato meridianz
lucis splendore , superati obtencbrescunt. 55
Diem deinde Domini super omnem fore super-
bum, et contumeliosum ait. Inde siquidem ma-
lorum omnium principium et fons. Elatus enim
superbia dialio!us, sociis secum assumptis, a. Deo
recessit, ista usurpare ausus : « Super astra Dei
exaltabo solium meum ?*; » quibus et alia adjicit
inquiens: « Ero similis Altissimo !*. » Inde igitur
sumendum ultionis fuerat exordium, Viam vero
mnit, et ad contumeliam dux est superbia. Qui
enim alios fastidit, primus contumeliam facile
aggred'tur, nec aliud est quidquam super alios

efferri, quam superbum esse : eaque ut cognata vi- .

lia sunt; sic pari modo puniri necesse est. Ab his
vero labitu tantum differunt, qui sublimes excelsi-
que dicuntur. Nam et in se ipsi attolluntur, et lcvi-
tate intumescunt, firmum quidquam nihil habentes.
Plectuntur tamen quod sui obliti sunt ; quia pecca-
tumet ipsam esse elationem constat. Eos autem
per Libani cedros intelligit, qui fastu occzecati intu-
mescun!. Nam et ipse procere valdesunt; nec
usibus idomeos fructus gerunt, vixque vel sene-
Scunt, vel putrescunt, Erat. vero omni idololatriz

genere refertissimus Libanus. Hinc et que in eo C

vagabantur, malas potestates Cedri signi(icant, quze

nequitize fastigia adversus Dei notitiam sunt attol- ΄

lere solita : illie nimirum, de quibus est apud Davi.
dem : « Conteret cedros Libani Dominus **, » Si-
gnificant autem et mores, nullis subjectis fructibus
elitos. Quarumdem enim rerum possessione, etsi
(ale id quidem, non sine ratione tamen, efferri
quis possit. Przeterea, quid istos, Libani cedrosesse
dixit? P.imum, quoniam — dzmonicuin quiddam
omnis babet elatio. Deinde quoniam aliena quodam-
modo celsitudine attolli videntur montan:e arbores:
cujusmodi fere sunt, qui rerum externarum glo-
ria efferuntur. Reperias alioqui et cedros laudari :
« Saturabuntur enim, scribitur, ligna canipi, et
cedri Libani, quas plantavit *!. » Item : « Laudabunt
Don inum ligna fructifera, et omnes cedri 13. 1 Ni-
hil enim suapte natura malum docet exsistere ; cum
sponte Deum quilibet vel adversetur, vel ample-
ctatur. Ipse autem Libani cedri 5G excisz (quod
ad idololatriam retulerim), in templi assumuntur
structuram, ibique remanentes conteruntur, Nimi-
rum, ut semel dicam, et animalium naturales im-
petus, et. plantarum species, ad varios hominum
meres significandos usurpantur. Arbor autem
glandis Basan, ipsam morum duritiem, pervica-

λαθὼν, λέγων * «Ἐπάνω τῶν ἄστρων 0fjoopat tbv
0póvov uou: ) ἄλλα τε εἰπὼν ἔφη” «Ἔσομαι ὅμοιος
τῷ Ὑψίστῳ. » Ἐχρὴν τοίνυν ἐντεῦθεν ἄρξασθαι ctv
ἐχδίκησιν. Προηγεῖτα: δὲ τῆς ὑπερηφανίας tf; Ὀθρ.ς.
Ὁ γὰρ τοὺς ἄλλους διαπτύων, ἁλαζονείαν προοιµιά

ξετχι. Τὸ ὑπερφαίνεσθαι γὰρ f) ὑπερηφάγνεια δηλοῖ.
Κολάζεται γὰρ ὁμοιοτρόπως τὰ συγγενή πλημμελή-
pata. Tfj δὲ σχέσει διαφἑρει τούτων ὁ ὑψη.ῖὸς καὶ
µετέωρας. Καὶ xa0' ἑαυτὸν γὰρ ὢν ἑαυτὸν ὑψοῖ xal
ἑπαίρει, διὰ χουφότητα μηδὲν ἔχων ἑστηριγμένον.
Ἑαυτὸν δὲ ἀγνοῆσας χολάζεται. Αμαρτία γὰρ, φη-
civ, ἐστὶν ὁ µετεωρισµός. Τοὺς ἀναισθήτως δὲ φυ-
σιουµένους, κέδρους τοῦ Λιθάνου χαλεῖ. Ὑψηλαὶ
γὰρ αὑταὶ λίαν ἀχρήστους ποιοῦσαι χαρποὺς , οὗ
γηρῶσαι ῥᾳδίως, οὔτε χατασηπόµεναι. Πλήρης δὲ
πάσης ἣν εἰδωλολατρείας ὁ A(6aroc * xaX τὰς ἑμφι-
λοχωρούσας αὐτῷ δυνάμεις ὁὀλεθρίας αἱ κέδροι en-
µαΐνουσι, τὰ τῆς πονηρίας ὑψώματα τὰ ἐπαιρόμενα
κατὰ τῆς Ὑνώσεως τοῦ θεοῦ * περὶ ὧν, φησὶν ὁ Δα-
605 * εΣυντρίψει Κύριος τὰς κέδρους τοῦ Λιθάνου. »
Σηµαίνουσι δὲ xai τὰ Ἠθη τὰ διαχενῆ ἑπαιρόμενα
χωρὶς ὑποχειμένων χαρπῶν ' ἔστι γὰρ ἐπί τινι τῶν
πλεονεκτημάτων, el καὶ χαχῶς, ὅμως δι αἰτίαν ἑπ-
αἱρεσθαι. Καὶ πῶς οὗτοι, Λιδάνου; Πρῶτον μὲν,
ὅτι δαιμονιῶδες πᾶν ἔπαρμα ' ἔπειτα, ὅτι τὰ ἐπ)
ὅρους δένδρα , ἀλλοτρίῳ ὕψει µείζονά πως δοχεῖ.
Τοιοῦτοι δὲ xat οἱ τοῖς μὴ ἐφ᾽ ἡμῖν ἑπαιρόμενοι,
Εὔροις δ' ἂν xaX κέδρους ἑπαινουμένας. «Χορτα-
σθήσονται γὰρ τὰ ξύλα τοῦ πεδίου, αἱ κέδροι τοῦ
Λιθάνου ἃς ἑἐφύτευσε. » Καὶ « Αἰἱνοῦσι τὸν Κύριον
ξύλα καρπορόρα xai πᾶσαι χέδροι. » Δείχνυται γὰρ,
ὡς οὐδὲν τῇ φύσει xaxóv. Παρ' ἑαυτὸν " δὲ τις ἆλλο-
τριοῦται θεοῦ, χαὶ συνἆπτεται. Αὐταὶ δὲ τοῦ Λιδά-
yov χοπτόµεναι (ὅ περ ἐστιν εἰδωλολατρείας) εἰς
τὴν καταοχευἣν παραλαμθάνονται τοῦ vaou* µένου-
σαι 6$ χατ) αὐτὴν συντρἰθονται. Καθόλου μέν τοι,
καὶ τὰ τῶν ζώων Ἠθη, καὶ τὰ τῶν φυτῶν εἴδη, εἰς τὸ
ποικ[λον τῆς προαιρέσεως τῶν ἀνθρώπων λαμθάνε-
ται. Δέγδρον δὲ βα.άνου Βασᾶν, ακληρὸν Ίθος
δηλοῖ καὶ ἀντίτυπον. Toug δὲ τοιούτους, xal ἡ χοινη
συνήθεια παρεικάζει 6put, Tic ὁ χαρπὸς χοίρων τρο-
φἠ. Όθεν δένδρον αἰσχύνης ὠνόμασται. Τοῦτο γὰρ
τὸ Βασᾶν ἑρμηνεύεται, Κολάζονται οὖν καὶ ὧν 1j

D δόξα ἓν τῇ αἰσχύνῃ αὐτῶν. Κατὰ δὲ τὸ ῥητὸν, χω-

ρίον τοῦτο τῆς Ἰουδαίας εἶναί φασι τὴν Βασᾶν, τὴν
νῦν Βαταναίαν, δένδρων ἀρίστην τροφόν. Oo µόνον
δὲ τὸν ἀσελγῆ βίον, ἀλλὰ xai τὴν εἰδωλολατρείαν,
αἰσχύνην φηαῖν ἡ Γραφή. Ὡς Ἐλιοῦ mph; ᾿Αχαάθ,
ε᾿Αποστεῖλαι, φῃσὶ, πρὸς αὐτὸν εἰς τὸν Κάρμηλον
τοὺς προφήτας, τῆς αἰσχύνης ἄνδρας, oi ἤσθιο» τὰς
τραπέζας Ἰεζαδέλ. » Πλὴν, « Πᾶν δένδρον μὴ ποιοῦν
καρπὸν καλὸν εἰς πῦρ ἐμβάλλεται κοπὲν ἐν τῇ Ku-
ρίου ἡμέρα. » Kal ἐπὶ πᾶν Ópoc, φησί, καὶ ἐπὶ
πάντα βουνόν. Πονηραὶ δυνάμεις αὗταὶ, µέτρα τῶν

! Exod, iw, 10, !1 Gen, xvm, 27. 1* 152. xiv, 10. !? ibid. 14. ?* Psal, xxvir, ὅ. ? Psal. ciu, 16. 31 Psal.

Cxric1, 9, 10,

* d0- παρ ἐχυτοῦ.

VARLE LECTIONES

1889

COMMENTARITI IN ISAIAM.

1830

ἁδιχημάτων ἔχουσαι τὴν πρὸς ἀλλήλας διαφορὰν, ὡς Α cianique significat : quibus qui przditi sunt, quer-

ὄρη τε xai Bovrol τοῖς ὑποχειμένοις διαφέροντα.
Καχεῖ γὰρ απροαίρεσις µία τῷ µεχέθει διάφορος. Ὁ
δὲ πύργος, ὑνη- ὸν' σκοπευτῆριον πρὸς φυλαχῆν πό-
λεως, xai γνῶσιν ἑφόδων πολεμικῶν, ὁποῖος ἡμῖν ὁ
vou; ἑδόθη παρὰ θὲοῦ, φυλαχτιχὸς μὲν ἁιαθῶν,
προθλέπων δὲ τοὺς ἐπιθουλεύοντας. UO yph δὲ τοῦτον
ἐν αὑτῷ Ἱ διὰ τῶν Υπῖνων τὴν εἰς οὐρανὸν ἄνοδον
πραγµατεύεσθαι. Καταθαίνει γὰρ ὁ Κύριος πρὸς αὐ-
τὸν χάτω πεσόντα διὰ τὸ φρόνημα, δ.ασπῶν ἐπὶ σω-
τηρία τὴν πρὸς τὰ χαχὰ συμφωνίαν αὐτοῦ * περὶ οὗ
τῆς οἰχοδομῆς χξλεύει πρῶτον ψηφίζειν ὁ Κύριος,
eta * πρὸς ἀπαρτισμὸν ἐχτησάμεθα. Τοῦτον ύψηλο-
ςρονοῦντα δεδιέναι δεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου φησίν.
Καὶ τὸ τεῖχος δὲ φυλᾶττον πόλιν, τῶν πολεμίων τὰς
προσθολὰς ἀποκρούεται.

8

cui plurimum, cujus glande sues vescuntur coin-
patantur : unde et turpitudinis arbor ipsa nuncu
patur. Hoc enim, si nominis rationem postula:
Basan significat. Et ipsi ergo plectuntur, quorui
gloria in sua ipsorum turpitudine versatür. Defi-
nitesi quaeras, Basan Judea locum esse volunt
alio nunc Batanzaam nomine, arboribus nutriendis
aptum maxime et fecundum. Neque vero solam
vitae lasciviam; sed ipsam etiam idololatriam tur- |
pitudinis nomine Scriptura significat. Elia sic
Achabum alloquente : « Mitte ad ipsum in Carmeli
montem proplietas, turpitudinis viros, qui come-
derunt de mensa Jezabel 33. » At vero: » Omnis
arbor, quz bonos fructus.non facit, excidetur in
die Domini, et. in ignem mittetur δν. » Et. super

omnem monlem, addit, εί super omnem collem : quibus verbis ipse significantur male potestates
que iniquitatum magnitudine discrepant inter se, non secus ac montes ipsi, collesque subjectorum
mensura differunt. Nam et ibi unum est institutum, unaque intentio ; sed magnitudine dispar. Turris
autem excelsa ipsa est ad urbis salutem, hostiumque prospiciendum accessum comparata specula:
qualis quze nobis a Deo ad bonarum rerum observationem, malarumque vitatiouem collata mens
est. Eam vero non decet de reditu sibi in. ccelum terrenis rebus comparando, laborare. Ad ipsam
enim, si fastum deponat, descendit Dominus; ut salutis ergo ejus ad mala consensum dissipet. De
(turris hujus zdificatione cogitantem jubet primum subducta ratione videre Dominus, si que suut ad
integram 'constructionem necessaria, comparata habemus. Eamdem russum, si superbe elateque
sentiat, diem Domini timere debere ait. Quin et murus 5/7 ipse ad urbis custodiam factus, hostiusa

propulsat impetus.

Οὕτω xal λόγων τῶν ἐν ἡμῖν, οἱ μὲν τῶν τῆς ἆλη-
θείας δογμάτων φυλακτικοὶ, τῷ νῷ πρὸς τὸ μὴ xa-
θαιρεῖσθαι τὰ δόγµατα περικείμενοι' οἱ δὲ πρὸς
ὀχύρωαιν φεύδους, xat φυλαχὴν µαταιύτητος ἐκ τῆς

ἔξωθεν ἐπινοίας ἐπιτηδευόμενοι. Τείχος γὰρ Ἡ δια- C

λοχτιχὴ, pt συγχωροῦσα τοῖς BouXopévor; διαρπᾶσαί
τε xal διαλῦσαι τὰ δόγματα. AU, τὰ μὲν τῆς Ἱερου-
σαλὴμ τείχη ἐπὶ τῶν χειρῶν ἀναγέγραπται τοῦ Κυ-
plou* τὰ δὲ Ἱεριχοὺῦς ὑπὺ Ἰοσιοῦ καθαιρεῖται φωνῇ
µόνῃ δ.αλυόµενα. "Avo μὲν οὖν µόνα χατηγορεῖται
τὰ vnd. Ἐνταῦθα δὲ, χαὶ τὰ ἰσχύν τινα μετὰ τοῦ
Ὀψους ἔχοντα τὴν Ev ταῖς ἀποδειχτικαῖς µεθόδις
ἐπὶ πολὺ χραταιωθεῖσαν πιθανότητα, xal ὑψωθεῖ-
σαν, τείχος Oy nAóv τροπικῶς λέγοντος τοῦ προ-
φήτου διαθεθαιουµένου ér ἡμέρᾳ Κυρίου τοῦτο χαθ-
αιρεθῄσεσθαι. Γυµνασίας δὲ χάριν διὰ ὀνομάτων
αὐτὰ παραδίδωσιν ἡ Γραφὴη μηδὲν εἰκή προσίεσθαε,
μηδὲ τὸν νοῦν ἔχειν χαμαὶ συνεθίξουσα. Μετὰ δὲ

Sic et doctrinarum, qui in nobis sunt, alic
quidem ad verorum dogmatum przsidium faciunt,
mentemque cingunt, ne dogmata. tollantur : aliz
vero ad falsitatis assertionem, vanitatis uestudium
retinendum, depromptis ab externis rationibus
comparantur. Murus enim ars est ipsa disserendi,
eos, qui dogmata diripere, et dissolvere conantur,
propulsaus. Inde et urbis Hierosolymitanz muri in
Domini manibus descripti esse dicuntur δν: Jeri-
chuntinz autem sola Josue voce dejecti, prostrati-
que. Superius ergo, excelsa quz essent, sola re-
prehensa sunt: hic autem, qua robur aliquod
celsitudini conjunctum nacta sunt, id est, qui per-
suadendi facultate potentes attolluntur, ezrcelsi
muri nomine οἱ ipsi, figurato dicendi genere, a
propheta designati, in die Domini perdendi veniunt.
Sunt vero exercitationis gratia involucris ista per
Scripturam tradita ; quo temere nulli ad eam acce-

τὸν ὑψηλόφρονα νοῦν, καὶ τοῖς ταπεινοῖς o) συναπα- p) dendum esse, nec humilium rerum contemplationi

γόµενον, xat περὶ σωμάτων αὖθις αἰνίττεται, π.Ίοῖα
ταῦτα θαάσσης εἰπών. OO τοῖς ἀφύχοις γὰρ
φοθερὰ ἡ τοῦ Κυρίου ἡμέρα ' τοῖς δὲ διὰ τῶν σω-
µάτων Ev τῷ ἁλμυρῷ τοῦ βίου τοῦ τούτου χλύδωνι
σαλευηµένοις, ὃν 6t χαταπατοῦσιν ol Ev σαρχ' ζῶν-
τες, xat pf χατὰ σάρκα στρατευόµενοι, ποιοῦντες
ἐργασίαν ἐν ὕδασιν πολλοῖς, ὅτε xai τῷ βίῳ συγχα-
ταθαίνουσιν ἐπὶ τὸ τῶν βεθυθισµένων χερδάναι τι-
νὰς. Διὸ εἴδοσαν τὰ ἔργα Κυρίου, μισθὸν τῆς ἐργα-

mentem debere oceupari significetur. Quia vero
animi elationem, quie bumilibus non. comumovea-
tur, exagitavit; de ipsis etiam corporibus obscure
rursum disputat, cum ea maves maris appellat.
Neque enim iis metuenda Domini dies esse potest,
qui sensus facultate destituuntur : sediis, qui in
corporibus, hujus vite, tanquam Maris tempesta- .
tibus, agitantur; quas facile contemnunt, qui im
carne viventes, ejus imperantis castra non sequun-

33 |l Reg. xvi, 19. ?* Matth, in, 10. *5 Ίνα, xix, 10.

ΑΠ. ΓΙ
Y le. yp. ἑαυτῷ.

LECTIONFS.

1891

PROCOPII GAZAI

1852

tur; sed in aquis multis operationem faciunt **, A σίας τὴν σύνεσιν τῶν ἔργων Κυρίου, xa! τῶν ἐν τῷ

ideoque ad vits commoda sese domittunt, ut. eo-
rum, qui in profundo demersi sunt, aliquos 'ucren-
tur : unde opera Domini vidisse, id est, rei gestae
mercedem, divinorum operum, rerumque in pro-
fundo mirabilium cognitionem percepisse dicuntur.
Minitatur autem et iis, quibus corpora studiosius
ornare, eaqueetiam intuendo voluptate nimis
anxie incitari gratum est. Neque enim est. navium
aspectus metuendus; sed corporum, quz& ad volu-
ptatem expetuntur, contemplatio. Ut autem qua su-
perius dicta sunt, znigmata esse doceret, addidit :
Et humiliabitur omnis homo ; 88 idem penitus, ac
si omne maloruni genus ab homine depulsum iri
diceret. Solus vero, ait, exaltabitur Dominus. Luce

βυθῷ θαυµασίων λαμθάνυντες. 'Amenks? δὲ καὶ τοῖς
τὰ σώματα χαλλωπ]/ζουσιν, xal περὶ τὴν τούτων θέαν
περιέργως ἑπτογμένοις. Ob γὰρ fj cov π.]υίων θέα
qobcpá* ἁλλ᾽ ἡ πρὸς ἐπιθυμίαν τοῦ σώματος κατα-
νόησις. "Οτι δὲ τὰ περὶ τῶν προειρηµένων ἐατὶν
αἰνίγματα, δεδήλωχεν εἰπών ΄ καὶ ταπειγωθἠήσεται
πᾶς ἄνθρωπος τοῦτ) ἔστι πᾶσα £a τῶν Ey ἀνθρώ-
Tote καχῶν καταπεσεῖται. Μόνος δὲ φησιν ὁ Κύριος
ὑψωθήσεται. Φωτὸς γὰρ ἀναφανέντος, ἀφανίζεται
σχότος, xal ἁληθείας ἁποδειχθείσης, 1) τοῦ ψεύδους
φύσις ἑλέγχεται. Καὶ πάσης τῆς ἁληθινῆς θεωρίας
καταληφθείσης, εὐκαταφρόνητα τὰ δοκοῦντα πρὶν
ὁψ'η.1ὰ καὶ μετέωρα, πάσης λογικῆς φύσεως τὸ
ὕψος µόνον μαρτυρούσης Θεῷ. Ἐπιπεπλεγμένως

enim exorta, tenebras fugari, sicut et veritate de- B δὲ περὶ τῶν δύο τοῦ Κυρίου παρουσιῶν 1j lpagh

monstrata, mendacii naturam argui, quaque prius
excelsa sublimiaque videb:intur. (cunctis hominibus
uni Deo propriam etpeculiarem esse celsitudinem
testantibus) despici facile el contemni necesse est.
M;stim aulem utrumque Christi adventum pro-
pheta&e complexa est oratio. De altero enim, «uc
superius dicta sunt, intelliguntur; qua vero de
idolis adjecta, de priore, quo eadein lapides οἱ ligna
censentur exsistere. Crucis vero eliam aspectum
et rumen damones refugiunt. Nec a secundo tamen
penitus dissidet oratio, si quis ad integrum impie-
latis spectet interitum. Idola porro, eas etiam, quas
sibi de falsis dogmatibus quisque fingit, opiniones
esse dicebamus. Posteaquam ergo vera lux illuxit,
abdicato quisque peculiarium dogmatum studio ista
rejicere, et tanquam in speluncis cavernisque occul-
tare fesjinabit, tum autem vel. maxime, cum iram
De: terrena ipsa, nt spiritualia manifestentur, con-
fiingere, et luto constantem imaginem, ut ccle-
stis altera appareat, perdere videbit. Ceterum qui
prius idola absconderunt, tandem et ipsa aljiciunt.
Decet enim primum errore notato pudore aflici ;
deinde ipsum a corde rejiecre. Sunt porro argen-

tea idola, falsa dogmata, quz plausibilibus verbis .

asseruntur : aurea vero, quae in mente contra ve-
ritatem. reconduntur cogitationes. Adorare rursum
tespertiliones is dicitur, qui demonum potentize,
t nebris alioquin cognate, divinitatis aliquid tri-

huit: a quibus qui se cupit revocari, foramina D

[για petrae ingredi quierat necesse est, qua sola
pro fidei in Christum modulo, solent aperiri. Signi-
ficant porro scissurg& peltrarum, corporis ipsius
passioneui, ad quam confugere, quibus salutis cura
csl, eaque, taiquam tegumento, includi, celarique
perp:.tuo omnes exoptant. Czelerum, si litteram
spectes, fugientes, latebrasque. quierentes Jud:eos
valde ridiculos fecerit, deorumque B9 quibus ser-
viebant, imbecillem iufirmamque potentiam stolide

15 Psal. cvy, 90.

διαλέγεται. Τὰ μὲν γὰρ προειρηµένα, περὶ τῆς δευ-
τέρας. Τὰ δὲ περὶ τῶν εἰδώλων ἐπιφερόμενα, περὶ
τς πρώτης, ἀφ᾿ Tic τὰ εἴδωλα, ξύλα xat λίθοι νοµί-
ζεται. Σταυροῦ δὲ καὶ θέαν xal τοῦνομα φεύγουτι
δαίµονες. Οὐκ ἀπάδει δὲ παντελῶς οὐδὲ τῆς δευτέρας
ὁ λόγος, ἥτις Y πρὸς τὴν τελείαν τῆς ἀσεθείας ἴδοι
χαθαίρεσιν. Εἴδωλα δὲ, καὶ τὰς ἑντυπωθείσας περὶ
ψευδῶν δογμάτων φαντασίας ἑλέγομεν. Τοῦ τοίνυν
ἀληθινοῦ φανέντος φωτὸς, ἕχαστος τῶν ἰδίων δογµά-
των κατεγνωχὼς, ἐξαφανίσαι ταῦτα σπουδάσει ἐν
οἰονεὶ σπη.ὶαίοις xal τρώγ.λαις ἑγκατακρύνφας αὖ-
τὰ, ὁρῶν ἐκ τῆς ἑνεργείας τὰ φοθερὰ τοῦ θΘεου
θραύοντος τὰ ὑλικά τε καὶ γἠῖνα πρὸς τὴν τῶν πνεν-
ματικῶν ἤδη φανέρωσιν, xal ὡς δεῖ, ἐξαφανισθῆναι
τοῦ χοϊκοῦ τὴν εἰκόνα, ἵνα ἡ τοῦ ἐπ᾽ οὐρανίου áva-
φανῇῃ. Ἁλλ' οἱ τὸ πρῶτον τὰ εἴδωλα xacaxpoyartsc,
Όστερον ἐκθάλλουσιν. Ast γὰρ πρῶτον ἐπαισχυνθῆ-
ναι τῷ ψεύδει, εἶτα xal ἐχθαλεῖν τῆς χαρδίας. Kal
ἀργυρᾶ μὲν εἴδω-ῖα, τὰ λόγοις πιθανοῖς ψενὲη auy-
κείµενα δόγματα. Χρυσᾶ δὲ, οἱ ἓν τῇ διανοίᾳ περὶ
«oU Φευδοῦς ἑναποχείμενοι *. Προσκυγεῖ δὲ τὰς
φυχτερίδας ὁ τὴν τῶν δαιμόνων τὴν δύνα”.ιν συγ-
evi, οὖσαν τῷ σχότῳ θεοποιῶν ' ὧν τις παυσάµενος
εἰς τὰς τρὠγΊας εἰσεθεῖν τῆς στερεᾶς πέτρας
ζητάσειεν. Μόναι δὲ αὗται χατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς
εἰς Χριστὸν πἰστεως διαιρούµεναι. Σχισ(ιαὶ δὲ πε-
τρῶν, τοῦ σώματος αὑτοῦ τὸ πάθος στµαίνου-
σιν, € προσφυγεῖν καὶ ἑγκατακρυφθΏναι τῇ σχέπῃ
πάντες εὔχονται διαπαντὸς οἱ σωζόμενοι ' χατὰ δὲ
τὸν 8 ῥητὺν, Ὑέλωτος ἀξίαν τὴν τῶν Ἱουδαίων ποτ.
φαίνεται σχέψιν, εἰ καταχρύπτουσι τοὺς θεοὺς xal
σώζειν τοὺς προσχυνουµένους ἐπείγονται, τὸ τούτων
ἀδρανὲς olg ποιοῦσι σηµαίνοντες, μῆ σὺν αὗτοῖς αἰχ-
µάλωτοι τοῖς πολεµίοις γενήσονται. Οὐδὲν γὰρ ἀπώ-
ψαντο τῶν εἰδώλων οἱ ταῦτα χατασχξυάσαντες. Καὶ
τάχα που ταῖς »υκτερίσιν ἀνεδείμαντο τοὺς vasos.
Ἑαφιλοχωρεῖ γὰρ τοῖς ἀφεγγέσι τόποις τὸ φῶον,
οὓς δὴ xal δυσωδίας πληροϊ. ᾿Αναλογ/σουται τοίνυν b

VALE LECTIONES

Y 1. εἴτις. 3.1. ἴσ. λογιζµοί,. — 9 opp. τό.

b A. ἵσ. δαίµοσιν.

1893
ὅτι δὴ μᾶλλον vuxtepict
δώλοις ἐμφωλευούσαις αἴσθησιν ἐχούσαις € toT; τούτων
καταγωγίοις ἀναισθήτοις ὑπάρχονυσιν. Συγκατορύττε-
σθαι δὲ τοῖς ἑαυτῶν θεοῖς ἑσπουδάκασιν, ἀλλ οὗ μετὰ
8:0) τῶν ὅλων ὄντες ἐχρύπτοντο, ἁλλ᾽ 6d φαραὼ διώχων
χατεποντίζετο. ᾽Αλλ) οὐδὲ Ῥαψάκου ταῖς ἀπειλαῖς µα-
νέντος ὁ θεὸς ἀπεχρύπτετο τὸν ἀσεθῃῆ τιµωρούμενος.

' COMMENTARIT IN ISAIAM.
προσεκύνουν τοῖς cl- Α prodentes; qui eosdem occultare, et ne a militibus

1851

captivi secum «4ucerentur, eripere conari dixerit.
Nihil enim ab idolis adjumenti quidquam senutie
bant, qui illa fabricant. Fortasse etiam et vespert
lionibus ipsis alicubi (οπιρία construxerant. Gaude
enim locis tenebrosis et c:ecia hoc genus animalis,
eaque etiam tetro gravique odore solet inficere.

Inter diemionas igitur. reputabuntur, quod vespertiliones anima praeditos idolis incubantes, potius
adorareut, quam eorum latibula, quz sensu carent. Studuerunt vero. cum suis ipsi Deis defodi,
sed non eo tempore latuerunt, cum Deo universorum duce, a Pliaraone liberati sunt ipse autem
instans a tergo mari absorptus**;imo nec eo tempore occultatus est Dominus, quo impium et furen-

tem Hapsacein ultus ο8ἱ 19,
ΚΕΦΛΛ. I".

α.ια’. Ἰδοὺ 0) ὁ Δεσπότης Κύριος Xa66a00
ἀφε.Ίει dxó τῆς Ἱουδαίας, καὶ ἀπὸ Ἱερουσα.ὴμ
ἰσχύογτα xal Ισχύουσαν», ἰσχὺν ápcov, xal ἱσχὺν
ὕδατος. Γἰγαντα καὶ Ισχύυντα, καὶ ἄνθρωπον
ποιεμιστὴν, x. τ. λ.

Εἰπὼν περὶ τῆς ἡμέρας τῆς ἐκδιχήσεως, νῦν ἐξ
ἑτέρας ἀρχῆς ἀφαίρεσιν ἀπειλεῖ τῶν ἓν τῷ προτἐρφ
lap τῶν 9 τοῦ Θεοῦ χαρισµάτων, οὐ δι’ εἴδωλολα-
τρείαν εἰπὼν, οὗ δι ἄλλας ἀφαιρεθήσεσθαι πράξεις,
ιά δὲ τὴν BovATv, ἡν κατὰ τοῦ δικαίου, φῃσὶν,

ἐθου.1εὐύσαντο. Τοὺς προφήτας γὰρ ἀποκτείναντες.

τέλος καὶ τῷ Δεσπότῃ πάντων ἀσεθῶς ἐπεμάνησαν,
t^v ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς, ὅσον ἦκεν εἰς αὐτοὺς, ἀποχτεί-
γαντες, ἀφαιρεῖ δὲ πρῶτον loxvorca xal ἱἰσχύου-
σαν, κατὰ δὲ ᾽Αχύλαν, ἔρεισμα καὶ ἐρεισμόν. Κατὰ
δὲ τὸν Σύμμαχον, Στήριγµα καὶ στηριγμὸν, δηλῶν,
χατὰ τὸν λόγον τὸν ἁποστολιχὸν, τοὺς χατὰ θ:ὸν
διαπρέποντας, οὓς χαλεῖ στύλους xa ἑδραιώματα.

60 CAP. iH.

Vtns. 1-11. Ecce sane dominator Dominus exer-
cituum auferet α Judea et ab Jerusalem. validum
el validam, robur panis, et robur aqua, gigantem,
et robustum, οἱ hominem bellatorem, eic.

Absoluto de ultionis die sermone, alium jam,
non idololatriz, non aliorum scelerum, sed hoc
tantum nomine, quod adversus justum, ut ait, con^
silium inierunt, de donis a veteri populo auferendis,
exorditur. Prophetis cnim trucidatis, tandem et
in Dominum ipsum omnium,impie maxime furere
ausi sunt, Auctoremque vile, quantum in ipsis
fuit, vita privare. Auferet vero imprimis validum
el validam : aut fulcimentum εἰ firmitudinem, ut
Aquilz vertenti placet, αἱ; firmamentum et firmi-
tatem, ut Symmachus ; id est, pietate in Deum il- .
lustres columnas, et firmamenta, ut Apostoli verbis
utamur **. Tales eniin etiam olim priscus ille ha-
buit populus : sed tum maxime, cumvalidus esset,

Τοιούτους Υὰρ εἶχεν καὶ ὁ πάλαι λαὺς ἱσχύεν{ἵ δὲ ϱ Deoque adjutore suis affectibus superior. A1 jam,

xai 6 θεἰᾳ ῥοπῇ χρατῶν τῶν παθῶν. Τοιοῦτος δὲ
vov παρ) Ἴουδαίοις οὐδείς. Οὐ γὰρ δύνανται λέγειν,
«Πάντα ἰσχύω Ev τῷ ἐνδυναμοῦντί µε Χριστῷ. 'Ho-
θένησαν γὰρ τῇ διὰ τὸν σταυρὸν ἀπιστίχ.

Ὁ γὰρ μὴ ἔχων τὸν Ἀριστὸν, τὴν τοῦ θεοῦ δύνα-
µιν,τῆν ἰσχὺν, οὐκ ἔχει. Ισχύν τε ἄρτου, qnot,
xai ἰσχὺν Όὕδατος. Οὐκ ἄρτον οὔτε ὕδωρ ἁπλῶς,
ἀλλ’ ἰσχὺν ὃ δη προφήτης ἄλλος ἡρμήνευσεν εἰπών *
« Ἰδου ἡμέρα: ἔρχονται, λἐγειΚύριος, xat ἁποστελῶ
λιμὸν ἐπὶ τὴν γῆν, οὐ λιμὸν ἄρτου, οὐ δὲ δίψαν ὕδα-
τος, ἀλλὰ λιμὸν τοῦ ἀχοῦσαι λόγον Κυρίου, » ὧν
νοµίζουσι μεταλαμέάνειν ἓν τῷ διέρχεσθαι τὰς θείας
Γραφὰ:, φιλοχαλεῖν τε τὴν τούτων ἐχμάθησιν, οὐκ

qui talem se przstet, inter Jud:eos invenias nullum.
Non enim jam « Ouinia possum in Cbristo, qui me
confortat *?^, » dicere qucant. Sunt enim corum,
quia crucis fidem non amplectuntur, G1 prostratze
et dejectze vires,

Quoniam qui Christum non possidet, frustra a
Deo virtutem et robur exspectat. Quod autem robur
panis, el robur aque : non panem et aquam siimn-
pliciter dixit propheta ; alius his verbis est inter-
pretatus: « Ecce venit dies, ait Dominus, et. mit-
tam famem in terram, non famem panis, aut sitim
aque, sed famem audiendi verba Domini *!: » quo-
ruin se fore participes putant, qui sacras Scriptu-
ras evolventes, in eas discendi studio incumbunt,

ἔχουτες τῆν τῶν θρεπτιχῶν λόγων ἰσχὺν, καὶ πηγΏς D nutrientis alioquin robore verbi, aquaque vivilica

τῆς ζωοποιοῦ. Ἄρτου δὲ περὶ οὗ φησιν ὁ Δαθὶδ,
. € Άρτον οὐρανοῦ ἔδωχεν αὐτοῖς. » Καὶ ὑδάτων
περὶ ὧν φησιν ὁ προφήτης" « Αντλήσατε ὕδωρ pev
εὐφροσύνης ἐκ τῶν πηγῶν τοῦ Σωτηρίου. « Kat ὁ
Σωτὴρ, « Ὃς δ' ἂν πἰῃ £x τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω

αὐτῷ, γενήσεται πηγη ὕδατος ἀλλομένου εἰς ζωὴν:

αἰώνιον. » Καὶ πάλιν, « Ἡ σἀρξ µου, φησὶν, ἆλη-

destituti. Panem porro intelligit illum ipsum, de quo
sic locutus est David : « Panem cali dedit eis?* »
Aquas item, de quibus oit propheta his verbis :
« Haurite aquam cum gaudio de fontibus Salvato-
ris **. » Ex Salvator ipse : « Qui biberit ex aqua,
quam dabo οἱ, flet fons aquz salientis in vitam zeler- ,
nam **. » Et iterum : « Caro mea vere cst cibus,

? Exo. xiv, 27 seqq. ** 1V Reg. xix, 55, 36 ; Isa. xxxvi, 50. ?* Gal. 1,9. ?? Philipp. τν, 15. ?! Anios
vin, 14. δὲ Psalt. xxvii, 24, 335 DE:o. xir, 5. ?* Joan. iv, 14.

VARUE LECTION?S.

ἆ Τσ. ὅταν. * dg. τῶν.

* 4. Tc. f.

u.isyiov.

1895

PROCOPII GAZJEI

1896

et sanguis meus vcre est potus ?* ; » quibus qui A 0f ἐστι βρῶσις, xai τὸ αἷμά µου ἁληθής Eccc πό-

carent, ne se quidem panis εἰ aque robur liabere
somniare audeant ; sed imbecillibus se cibis, et ad
vitam roborandam impotentibus vesci fatcantur ne-
cesse est. Defecit vero ab eis et ipsa spiritus pro-
phetici virtus, cujus siti torquentur tantopere. Est
preterea apud nos etiam cibi genus ad nutritionem
quidem impotens, sed mortem tamen arcens, νἱ-
tanque protrahens, cujusmodi Corinthiis infanti-
bus legitur appositus 136, Quinet olera infirmorum
cibus sunt. Perfectorum enim tantum ille est, qui
solidus dicitur 21. Decet vero oculos adaperire, ut
isto pane,istaque aqua impleamur. « Aperi enim, ait,
oculos tuos et saturare panibus 15, » Agaram prz-
tereaaperuisse oculos, aquamque vidisse legimus **.
Aliter etiam Judsmis ablatum esse vivificum panem
dicere possumus ; illum nempe, qui mundo vitam
dedit : aliam item ablatam sacri scilicet baptismae
tis aquam, virtutemque ipsam, qua peccata remit-
tere, et Spiritus renovatione Christo conformes
reddere, lJiberamque in cali regiam ingrediendi fa-
cultatem praebere solet. « Nisi enim quis, ait,
renatus fuerit ος aqua et Spiritu, nou potest in-
gredi in regnum celorum **, » Gigantem autem,
neque Ilebrzus ipse sermo, G9 neque reliquorum
quisquam interpretum posuit : sedhujusloco Aqui-
las quidem potentem. ; Symmachus. vero fortem ;
Theodotio denique dynastem , quasi prefectum,
vel prepotentem Latine dicas. Quanquam tamen

giganiis nomen in bonam usurpari partem hoc loco-

reperiamus : sicut et illic : « Exsultavit ut gigas,
ad currendam viam *'. » Significat autem gigantis
- appellatio hominem illum, qui summum spiritua-
lis fortitudinis fastigium sit adeptus. F'oriis autem,
sive potens, eum ipsum, qui paulo factus inferior,
el ea eliam, qua inillo cogitatio celsitudine supera-
tur ; quia unicuique a Deo. gratiz tributam esse
mensuram certuin sit *. Ait enim Paulus : « Veliu
quidem omnes homines esse sicut. meipsum. Sed
unusquisque vestrum proprium donum liabet ex
Deo ; alius quidem sic ; alius autem slc **. » Potest
vero et alind gigas significare ; eum nempe, qui
nature beneficio ad perceptionem doctrinz, aut
virtutis exercitationem, eximium quid. privatim
consecutus est. Naturale enim gigantum robur est,
AL fortis eum qui cura tantum οἱ labore, quod est

a natura tributum, perficit οἱ complet. Neque vero
apud Jud;eos ulli. restant amplius bellatores, quia
militaribus catalogis nulli jam conscribuntur : sed
voluptatum victi illecebris, animzque affectibus, et
contrariis rationibus, superiores jam non evadere
modo, sed ne mente quidem, quod justum est, vel
agitare vel statuere queunt. Deo enim rectore, et ad
id, quod zquum est, duce, ita destituuntur ; ut

$5 Joan, νι, 56.

** [ Cor, u1,1,9. **. Hebr. v, 12.
* Psal. xvin, 6. ** Ephes. iv, 17. *! I Cor. vis, 7.

gtg* » & ph Égovzec, obx εἶχον ἰσχὺν ἄρτου καὶ
ὕδατος. Ἐξ ἀσθενῶν 65 τροφῶν, ἀσθενεῖς ol τρεφύ-
µενοι. Ἐπέλιπε δὲ αὐτοῖς xal dj ἰσχὺς τοῦ προφη-
τιχοῦ πνεύματος, xaX κατάδιφοι τούτου τυγχάνον-
σιν. Ἔστι δὲ καὶ παρ) ἡμῖν τροφὴ ἰσχὺν μὲν οὐκ
ἐμποιοῦσα, χωλύουσα δὲ τελευτᾷν ' ἧς οἱ Κορίνθιοι
νήπ'οι ὄντες µετέλαθον. ᾽Αλλὰ xai λάχανα ἀσθε-
νούντων τροφή. Τελείων γὰρ ἂν στερεὰ τροφή. Act
δὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀνοῖξαι πρὸς τὸ τοιούτου ἔμπλη-
σθΏναι ἄρτου xal ὕδατος. « Διάνοιξον γὰρ, qna*,
τοὺς ὀφθαλμούς σου, xai ἐμπλήσθητι ἅἄρτων. » Καὶ
διηνοίγησαν, φησὶ,τῆς "Αγαρ οἱ ὀφθαλμοὶ, καὶ ἴδεν
τὸ 060p. Καὶ ἄλλως δὲ τῶν Ἰουδαίων ἀφβρηται ὁ
ζωοποιὸς ἄρτος, ὃς δίδωσι τῷ κόσμῳ ζωὴ», καὶ τὸ
ὕδωρ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, χαὶ ἡ loy vc αὑτοῦ ἡ
τῶν ἁμαρτιῶν ἀπόθεσις, ἡ πνευματιχὴ ἀναχίνη-
σις 8 ἡ συµµόρφους ἐργαζομένη Χριστοῦ, xav τὸ
παῤῥησίαν ἔχειν εἰς οὐρανῶν βασιλείαν ' « ᾿Εὰν Υάρ
τίς, qnot, μὴ γεννηθῇ ἐξ ὕδατος xax Πνεύματος, οὐ
δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐ ,ανῶν. »
Γίγαντα δὲ, οὔτε τῶν Ἑδραίων ἡ φωνῇ, οὔτε ot
λοιποὶ τῶν ἑρμηνευσάντων ὠνόμασαν * ἀντὶ δὲ τού-
του, Αχύλας μὲν δύνατον., ὁ δὲ Σύμμαχος dvópstor,
ὁ δὲ θεοδοτίων δυνάστη» ἐξέδωχαν. Πλην ἐπὶ χαλοῦ
τὴν Υί}αντος ἔνταῦθα προσηγορίαν εὑρίσχομεν, ὡς
xày τῷ, € ᾽Αγαλλιάσεται ὡς γίγας δραμεῖν ὁδόν. »
Δηλ.ἵ δὲ τὸν εἰς &xoov ἰσχύος ἑλθόντα πνευματιχῆς.
Ἱσχύοντα δὲ, τὸν ὑποθεθηχότα βραχὺ. xax τῆς àv

C ἑχείνῳ νοουµένης ὑπεροχῆς ἐλαττούμενον. Ἑκάστῳ

γὰρ δέδοται χάριτος µέτρον παρὰ θεοῦ. Φησὶν γὰρ
ὁ Παῦλος, « θέλω δὲ πάντας ἀνθρώπους εἶναι ὡς
xai ἐμαυτόν. ͵ Αλλ' ἕχασιος ὑμῶν ἴδιον ἔχει χάρισμα
ἀπὸ θεοῦ, ὁ μὲν οὕτως, ὁ δὲ οὕτως. » Δύναιτο ὃ'
ἂν χαὶ ἄλλως γίγας μὲν δτλοῦν τὺν Ex φύσεως ἔχοντα
προτερήματα εἰς ἀνάληψιν ἐπιστήμτς, Ἡ nob; ἄσχη-
σιν ἀρξετῆς' Φφυσικὴ γὰρ ἡ τῶν γιγάντων ἰσχὺς,
"ασχύων δὲ, «by ἐκ µελέτης χαὶ πόνων τὸ Ex φύσεως
ἀγαθὸν τελειώσαντα. Οὐκ ἔτι δὲ παρ) Ἰουδαίοις
πο.Ίειισταί ' οὐδὲ γὰρ ἐἑναριθμοῦνται τοῖς στρατιω-
τιχοῖς xazalóyotg. Νικῶνται δὲ ταῖς ἡδοναῖς xai
πάθεαι Ψψυχιχοῖς, καὶ λόγοις ἑναντίοις, χρατεῖν οὐκ-
έτι δυνάµενοι * ἀλλ οὐ δὲ ταῖς κατὰ voov δικάδειν ἐν-
νοίαις. Οὖκ ἔχουσ, γὰρ τὸν χατευθύνοντα πρὸς τὸ

D δέον θ5όν' ἀλλ᾽ οὗ δὲ περὶ τῶν προσπιπτόντων xpi-

νειν ἴσασιν, ὅπερ ἀρέσχον ἐστὶν αὐτῷ. Οὗτοι δὲ xal
παρεδόθησαν δικασταῖς τοῖς αἰχμαλωτίσασιν αὐτοὺς,
αὐτοὶ µηχέτι δικάζοντες καὶ ἓν Ἑκχλησίᾳ δὲ πο-
Aequc cal μὲν, οἱ τὴν τοῦ Κυρίου πανοπλίαν ἀναλαμ-
θάνοντες, xal πρὸς τὰς τοῦ διαθόλου µεθοδίας Υεν-
* valtog ἱστάμενοι, συγκαχοπαθοῦντες τῷ Εὐαγγελίῳ,
xai μὴ ἐμπλεχόμενο, ταῖς τοῦ βίου πραγµατείαις,
ἵνα τῷ στρατολογήσαντι ἀρέσωσιν. Δικασταὶ δὲ οἱ
τοὺς ἁδελφοὺς συµθιβάξοντες, ἀφ᾿ ὧν καὶ ὁ χόσµος

55 Prov, xx, 45. *? Gen. xxi, 19. '* Joan. 11, 5.

VARLE LECTIONES.

€ }ρ. ἆ αχαίΐνωσις.

1597 COMMENTARII IN ISAIAM. 1898

χρίνεται, o! xal ἀγγέλους χρινοῦσιν. Ἐὰν δὲ μὴ A nec occurrentium rerum diserimen ullum habere,
ὧσιν, ἀλλ᾽ ἐτὶ τῶν ἀπίστων xplvovcac 6 ἁπορίαν — nec, qua Deo gratiora sint, apud se valcaut decer-
ἁγίων * xal οὕτω σημεῖον ἐγχαταλείφεως. nere. Traditi vero sunt etiam judicibus, apud quos
non amplius ipsi jus dicentes, sed bello capti detinentur. Praterea, sunt οἱ in Ecclesia quidem 6ellato-
res, qui Domini armatura sepli sese fortiter diaboli insidiis opponere ; nullumque ncn. £vaugelii
causa, laborem amplecti, nec ullis hujus vite negotiis, quibus imperatoris minuatur benevolentia, iin-
plicari solent. Judices autem, qui fratres inter se conciliare concordesque reddere student, intelligun-
tur ; a quibus el mundus ipse, et angeli etiam judicabuntur. Quales alioquin. G3 si inveniantur nulli,
vel ab ipsis etiam infidelibus, propter sanctorum penuriam, quo sic desertionis signum palam fiat,

judicabuntur.

"Agatupst δὲ χαὶ προφήξην. Πέπαντα: γὰρ παρ
αὑτοῖς της προφητείας ἡ χάρις. Καὶ ἑσφράγισται
ὅρασις xal προφητεία κατὰ τὸν Δανιήλ. Μέχοι γὰρ
Ἰωάννου παρ) αὑτοῖς ὑπΏρχεν ἡ προφητεία. Ἐν δὲ
τῇ Ἐκχλησαίᾳ cb; ἔθετο πρῶτον ἁποστόλους, δεύ-
τερον δὲ προφήτας. « Εὰν γὰρ, qnot, προφητεύητε,
εἰσέλθῃ δὲ ἄπιστος, f] ἰδιώτης : ἑλέγχεται. » AX ὁ
μὲν προφήτης, ἀποχαλύψει τοῦ Πνεύματος, προαγο-
ρξύει τὰ μέλλοντα: ὁ δὲ στοχαστὴς, συνέσει τῇ δι᾽
ἐμπειρίαν πραγμάτων, ἐξ ὁμοίου παραθέσεως τὸ
μέλλον τεχµαίρεται ' ὧσθ) ὅταν τὰ Σοδομιτῶν motfj-
σωµεν, πεισόµεθα παραπλήσια, ἐὰν µετανοῄσωμεν,
ὡς οἱ Νινευῖται σωζόµεθα. Πρεσδύτερος δὲ οὐχ
ἁπλῶς ὁ τῆς προεδρἰας ἁπιωθεὶς, ἀλλ ὁ φρενῶν
χησμούμµενος γενναιότητι, xal τὸν τοῦ πρεσδυτέρου
χαραχτηρα φέρων ἀχέραιον μάλιστα μὲν ἄγαμος '
εἰ ὃξ μὴ, μιᾶς γυναιχὸς ἀνῆρ τἐχνχ ἔχων πιστὰ, xal
τὰ ἑξῆς ' ἀντεχόμενος τοῦ χατὰ τὴν διδασχαλίαν πι-
στοῦ λόγου, ὡς δυνατὸς εἶναι xal παρακαλεῖν Ev τῇ
ὑγιαινούσῃ διδασχκαλίᾳἁ, xai τοὺς ἀντιλέγοντας ἑλέγ-
χειν. δεῖ δὲ προῄχειν καθ ἡλιχίαν πολλῶν mimstpa-
μένον διὰ τὸν χρόνον, καὶ τὸ εὐσταθὲς τῶν Ἰθῶν Ex
τῆς ἐπανθούσης αὐτῷ πολιτείας b ὑποφαίνοντα.
Δίξα γὰρ πρεσθυτέρου πολιαί,. Κάῑν ἓν ἡλιχίᾳ δὲ Ev
Φρόνημά τι εὕρῃ πρεσθυτικὺν, οὐκ ἀτιμαστέον τὸ
δῶρον. Πολιὰ γὰρ, φησὶ, φρόνησις ἐν ἀνθρώποις.

"Qv ἀφῃρημένων τῆς Ἱερουσαλὴμ ψευδώννμοι νῦν -

οἱ παρ᾽ Ἰουδαίοις πρεσθύτεροι. Διὰ δὲ τῆς ἀφαι-
ρέσεως τοῦ πεγτηκοντάρχου, πᾶσαν τὴν εὔταχκτον
περὶ αὐτοὺς οἰχονομίαν δηλοῖ συγχυθήσεσθαι, ἀπὸ
μέρους τὸ ὅλον εἰπὼν, ὅσον ἸἹοῦὺρ Μωῦσεῖ συν:εθού-
λευσεν, Καὶ τὴν πᾶσαν 65 πολ,τικὴν εὐταξίαν παρ-
ίστησιν. "Ext γὰρ συνόντος αὐτοῖς τοῦ Χριστοῦ, xal
χαλοῦντος ἐπὶ ζωὴν τὴν αἰώνιον, σαν ἔτι παρ) αὖ-
τοῖς ἀρχιερεῖς, καὶ ἠἡγούμενοι Γραμματεῖς xa Φα-
ρισαϊῖοι. Τὰ δεινὰ δὲ τολµήσαντες κατ’ αὐτοῦ, τῶν
ἀγαθῶν ἁπάντων ἑστέρηνται, χαὶ συμθού.-ων τῶν
εἰσηγουμένων τὰ δέοντα. Καὶ πρὸς τὰ βιωτικὰ μὲν
Υὰρ οἱ τοιοῦτοι λυσιτελεῖς, πρὺς δὲ τὰ ψυχικὰ, xal
µάλα col; πειθοµένοις σωτῄήριοι. "v. τις ἀπορῶν,
σχάφος ἐστιν ἀχυδέρνητον ταῖς τρικυµίαις ἐχδεβο-
μένον. ᾽Αϕ᾿ οὗ δὲ τὸ ποντρὸν συμθούλιον ἐποιῄσαντο,
tb πῶς παραδώσουσιν Ἰησοῦν τὸν θαυμαστὺν, ἀφ-
Ἱρέθησαν σύμέου.Ίον, οὗ τὰς συμξου.ἰὰς ἐθαύμα-

** Dan. viil, ix, xu.
xvin, 4.

Auferet vero eliam. prophetam. Apud ipsos enim
propheticum cessat munus; ipsaque jam visio, et^
prophetia, secundum Danielem, obsignatze sunt **.
Λι) Joannem enim usque penes ipsos stetit prophe-
ti: munus. At in Ecclesia Deus posuit primum
apostolos, deiude prophetas **. « Si enim proplic-
taveris, ait, ingrediatur autem infidelis, aut idiota,
arguitur 6. » Est vero propheta qui revelatione
Spiritus futura przdicit : conjecior autem, qui
solo rerum usu adjutus, eventuum collata simili-
tudine, de futuris conjicit : veluti quis moneat nos,
si Sodomorum scelera imitemur, non illis quie
passi sunt, esse dissimilia laturos : sin autem im-
probe nos vitze poeniteat, eadem nos, quz et Nini-
vit», esse experluros. Senem porro vocat, non
eum simpliciter, quem dignitatis gradus reliquis
praesse facit; sed quem animi commendet genero.
sitas, senectutisque purus ille et illibatus, quo de-
bent cominendari presbyteri, character * eum pr:ee
cipue, qui uxorem nunquam duxerit, vel salte:n,

C qui unius uxoris vir factus, fideles ab eadem filios

sustulerit; scermonemque, qui secundum duottri-
nam est, fidelem fuerit amplexus, ut poteus sit
exhortari in doctrina sana, et eos qui contradi-
cunt arguere. Decet vero juvenibus eum przire,
qui multarum rerum, temporis usu, notitiam ade-
ptus, morum constantiam, efflorescente in ipso
canitie, ostentel. Est enim gloria presbyteri ipsa
canities ". Quanquam, si in ipsa juvenili zeiate,
senilis aliqua reperiatur prudentia, nequaquam οἱ
istud negligendum donum sit. Altera euin est lio-
minibus canities, prudentia, ut scribitur **, Quibus
semel ab Hierosolymorum urbe sublatis, falso jam
Judxi senum nomen usurpant. Per guinquagenarii
vero ablationem aperte totum significans, ordinis
omnis et economie, quam bene antea Mosis
opera ^, de soceri sui consilio constitutam et co-
haierentem habebant, perturbationem confusionem-
que significat. Adhuc enim, conversante cum ipsis
Christo, et ad vitam perpetuam vocante, habebant
et sacerdotum 44 principes, et Scribas, ct Phari-
$;e0s. Sed statim post graves in eum contumelias,
et bonis privari oinnibus, οἱ consiliariis, qui recta
mionerent, quique illis praeessent, destitui cepe-

" Ephes. iv, 11. ** IE Cor. xiv, 24. "" Prov. xx, 99. ^ San. iv, 8. 5 Exod.

VARUE LECTIONES.

b qp. πολιᾶς.
ParROL. Gn. LXXXVII,

GU

1899

PROCOPIi 06Α71

- M. ο.»

1300

Tuul : qui tamen et ad vitz rationem commodi, et Α Cor. Ἐξεπλήττοντο γὰρ ἐπὶ τῇ διδαχᾗ αὐτοῦ, ταὶς

ad anima salutem, precipue credentibus, ita sunt
necessarii; ut qui illis careant, nihil a navi diffe-
rant, qua undis maxima tempestate szvientibus,
eo, qui clavum teneat, destituitur, Sed enim ex

quo perversum de necando illo mirabili Jesu consi--

lium inierunt, eo sunt consiliario privati; cujus
consilia mirari quidem (adwirabantur enim super
doctrina illius), sed eis nequaquam credere sole-
hant. — Quo pacto enim mirabilem non dixerim,
qui uon jam oculum pro oculo effodere, sed unam
maxillam ferienti, alteram etiam porrigere, non
irasci, non litigare; non male appetere, non accu-
sare inimicum; sed odium dilectione superare,
consulat? Talem ergo consiliarium , quoniam ad-
uittere noluerunt, et prophetas etiam, quos ad Ju-
daorum salutem premiserat, Dominus abstulit.

Est vero sapieus archilectus omnis, qui Ecclesiam -

novit edificare : qua ratione se Paulus, ut sapien-
tem. architectum fundamenta posuisse dicit 5:
itemque Spirituin sanctum Dei Ecclesiam z.lificare,
ut co:edificetur in tabernaculum Dei in spiritu **.
Prsterea, ut iministratlione spiritus cozdi(ivetur et
crescat in templum sanctum in Domino. Eos igitur,
«ui mirabiles illum consiliarium, Dei verbum re-
pulerunt, Spiritus sancti, id est, architecli εα-
piculis, beneficio privavit. Auferet porro et pruden-
tem. auditorem; eum videlicet, qui discretionem

δὲ παραινέσεσιν αὐτοῦ οὐχ ἐπείθοντο. Πῶς δὲ οὐ
θαυμαστὸς, ἀντὶ τοῦ, Ὀφθαλμὸν ἀντ ὀφθαλμοῦ, συµ-
θουλεύων στρέφειν τῷ παΐοντικαὶ τὶν ἄλλην σιαγόνα,
μὴ ὀργίξεσθαι, μὴ δικάζεσθαι, μὴ ἐπιθυμεῖν καχῶς,
μὴ χρίνειν ἐχθρὸν, νικᾷν δὲ ἀγάπῃ τὴν ἔχθραν ; Τὲν
οὖν τοιαῦτα συμθου.ἰεύοντα., διὰ τὸ μὴ παρα-
δεχθΏναι παρ' αὐτῶν, dgeiAev Κύριος χαὶ πρότερον
τοὺς προφήτας τὰ εἰς σωτηρίαν Ἰουδαίοις εἰσηγου-
µένης !. Σοφὸς δὲ ἀρχιτέχτων, πᾶς οἰχοδομεῖν
ἐχχλησίαν εἰδὼς, ὡς ὁ Παῦλος civ, « Ὡς σοφὸς àp-
χιτέχτων θεµέλιον τέθειχα. » Κάθ᾽ ὃν καὶ τὸ Πνεῦμα
τὸ ἅγιον ἀρχιτεχτονεῖ Ἐχχλησίαν θεοῦ λέγοντα,
συνοικοδομεῖσθαι εἰς κατοιχητήριον θεοῦ ἐν πνεύ-
ματι. Καὶ τὸ, διὰ τῆς ἐπιχορηγίας τοῦ πνεύματος

B συνοικοδομεῖσθαι xat αὔξειν εἰς ναὺν ἅγιον ἐν Κυρίῳ.

Tou; οὖν ἁποθαλόντας xbv θιυμαστὺν σύμδον.ον
τὸν θεοῦ Λόγον, ἑρήμους ἐποίπσε τοῦ σοφοῦ ἁρχι-
téxrovoc τοῦ ἁγίου Πνεύματος. ᾽Αλλὰ xal συγετὺν
ἀκροατὴν ἀφαιρεῖ τὸν ἔχοντα διάχρισιν Πνεύματος,
xat συνιέντα, τίς μὲν ὁ Ev Πνεύματι θεοῦ λαλῶν, τίς
δὲ ὁ ἓν ΒεελςΣδούλ. Διὸ καὶ Παῦλός φησιν’ «Γίνεσθε
φρόνιµοι τραπεξῖται, πάντα δοχιµάκετε, τὸ χαλὸν
χατέχετα, ἀπὸ παντὸς εἴδους πονηροῦ ἀπέχεσθε.» El
δὲ χατὰ τὸν Σολομῶντα, Λόγος πολυτελὴς εἰς Em.
Ἴκοον οὗς,' ὅπου Λόγος οὐχ ἔστιν, οὐδ' ἀχοῆς pela.
Tou δὲ θαυμαστοῦ συμθού.Ίου παραιρεθέντος, xat
ὁ συνετὸς ἀκροατὴς συναφᾖρηται.

habet Spiritus, quique novit, quis in Spiritu, quis η Beelzebub loquatar. Hinc et Paulus , nos pru-
dentes mensarios exsistere, omniaque probare, et quod bonum sit tenere; ab omni denique mali
specie abstinere jubet **. Quod si, juxta Salomonis sententiam **, verbum eperosum in aurem audien-
tem penetrat; profecto, ubi jam abest Verbum, auditu nihil opus esse certum est. Sublato itaque
giirabili illo consiliario, G3 uon immerito auferendus οἱ prudens auditor veniebat.

Num eniio, si deficiunt nummi, οἱ nummula- C

rium frigere necesse est? Est vero etiam permo-
lestum, quoties ad intelligendum difficilis et ab-
sirusa fuerit oratio, abesse ideo qui intelligat,
quod mentis aures arrigere et adhibere non queat;
qua tamen Clhiristus ad sermonis sui auscultatio-
nem postulavit, cum dixit : « Qui habet aures au-
diendi, audiat **. »:Quibus omnibus, ante Salva-
torig adventum, finem suum mequaquam isthaec
esse Cousecula demonstratur. Neque enim vel
Isai: state, vel Babylonicze expugnationis tem-
pore, contingere potuerunt ; cum ante obsidionem
permultos, posi reversionem non paucos οἱ pro-
phetas et administratores, multos item populi ju-
dices certum sit habuisse. Nam et Babyloniis senio-
jibus jus dixisse constat Danielem ; et post rever-
sionem Jesum, itemque Zorobabelem Josedecli
Salathielisque filios; Esdram deinde et Neermiam.
Preterea nec senum prudentium illis ornamentum
defuit, Imo nec militaris virtus, si ad Machabzeo-
yum tempora respicias. Non defuere certe et quwin-

Mh ὄντος yàp ἀργυρίου, τραπεξίτης ἀργεῖ: λυ-
πηρὺν δὲ καὶ ὅταν λόγος μὲν ᾗ πλήρης νοημάτων,
ὁ δὲ συνιεὶς βῆ nap, τῷ μὴ ἔχειν ὥτα φυχῆς, ἃ ζη-

«τεῖ Χριστὸς πρὸς τὴν τῶν ἱδίων λόγων ἀχρόασιν, λέ-

γων, € Ὁ ἔχων va ἀκούειν, ἀχουέτω. » Καὶ ἐκ τού-
των ὃξ πάντων συνἰσταῖαι τὸ μετὰ τὴν σωτήριον
mapoucíav ταῦτα τέλους τετυχηχέναι’ οὔτε Υὰρ χατὰ
τοὺς Ἡσαΐου χρόνους, οὔτε χατὰ τὴν ὑπὸ Βαδθνυλω-
νίων ἅλωσιν, ταῦτα γεγένηται. Πολλοίτε γὰρ συνῖῆσαν
προφῆται πρὸ τῆς πολιορχίας αὐτοῖς. Ἐπὶ τῆς τε
Ώαθυλῶνος κατὰ τὴν ἐκεῖθεν ἐπάνοδον. Εἶχον δὲ xol
διοικητὰς τοὺς χρίνοντας τὸν λαύν. Ἐν μὲν γὰρ Bz-
θυλῶνι Δανιῆλ xplvet τοὺς πρεσθυτέρους. Μετά τς
τὴν ἐπάνοδον fy Ἰησοῦς, ὁ τοῦ Ἰωσεδὲγ, xoi Ζωρυ-
θά6ελ ὁ τοῦ Σαλαθιήλ. Καὶ µες αὐτοὺς Ἔσδρας χαὶ
Νεεμίας. Καὶ συγετοῖς δὲ πρεσθυτέροις διεχοσμοῦν-
το χαὶ ἀγαθοὶ δὲ πολεμισταὶ χατὰ τοὺς Maxa6alou;
ἐγένοντο χρόνους. Καὶ πεγτηκόνταρχοι δὲ πάντως
ὡς ὃν τάξξι πολεμικῇ, καὶ ὡς εἰχὸς σύμόδου.ῖοι θαυ-
μαστοὶ, καὶ λόγων σορῶν ἀρχιτέχτονες, κατὰ Παὺ-
λον τῆς Ἐκκλησίας τὸν ἀρχιτέχτογα. Καὶ συ; ετοὶ

'* [ Cor. ur, 10. ** Ephes. i1, 90.99. ** I Thess. v, 12-93. 52 Prov. xv, 3. δν Luc. vii, 8.

.NARLE LECTIONES.

Σ 4p. clan voupévouq

1901

COMMENTARIT IN ISAIAM.

1902

δὲ ἀχροαταὶ ol τοὺς τῶν προφητῶν λόγους ἑνέκρι- A quagenarii, tanquam in acie militari; οἱ ut. proba-

VOV, τοὺς τῶν φευδοπροφητῶν ἁποδοχιμάζοντες πνεὺ--
µατι χριτικῷ, χατὰ τὸν λέγοντα, ᾧ μὲν προρηττίαν
δεδόσθαι, ἄλλῳ δὲ διαχρίσεις πνευμάτων. Πάντων δὲ
τούτων ἐχπεσόντες μετὰ την Χατὰ τοῦ Σωτηρος ἐπ'-
6ουλὴν ἐμπαίκταις ἈΧυρίοις καὶ γεανίσχοις ἅρ-
χουσι παρεδόθησαν. Διπλη δὲ τιμωρία, χαὶ ἆφαιρξ-
θῃναι τὰ ἀγαθὰ, xal παραδοθΏνα; τοῖς χείροσιν. Xa-
λεπὴ γὰρ τ'µωρία, τὸ ὑπὸ γεανίσχων ἄρχεσθαι πὀ-
λιν. Μυρία Υὰρ ὑπὸ χουφότητος χλχκὰ συνέφευκται
τῇ νεύτητι. Ἑν κῶς δὲ εἰπὼν τὰ χρηατὰ, ἰσχύογτα
xal Ισχύουσαν, xaX «^ ἄλλα, πρὸς mir 00g ἀπειλεῖ
χαχά. Οὐχ ὅτι ἠλιχίαν δὲ νέος χατηχορεῖτα:, ἀλλ' ὁ
νεαρὸς τὸ ἦθος. Ἐπεὶ καὶ πρὸς... i διελέγετο, «ΜΗ λέ-
γε ὅτι νεώτερός εἰμι, » δειχνὺς μὴ οὖσαν ἂν αὐτῷ
«hv νεότητα, διὰ τὴν τῆς διανοίας τελείωσιν. Ἐμ-
παῖκται γὰρ χυριεύσουσιν ὑμῶν τῶν παραστησάν-
των ἑαυτοὺς δούλους τῇ ἁμαρτίχ. 'O γὰρ χοινὸς ἐχ-
(ph, Υινόµενος xUptoc, οὐχ tz ἰδίοις χρῆται τοῖς
ὑπὸ χεῖρα, ἀλλ᾽ ὡς ἐχθροῖς ἐμπομπεύει χατεπαιρῦ-
µενος αὐτῶν, xal κυρίου, οὗπερ τούτους ἀπέστητε.
Τοιγαροῦν ὁ τῆς ἐχεῖθεν ἑνεργείας ἐπαισθανόμενος,
φησὶν, ὅτι « Αἱ φόαι µου ἐπλήσθησαν ἐμπαιγμάτων. »
Τούτους δὲ τοὺς ἑμπαίκτας οὐκ αὑτός φησιν ἔπι-
στῇσειν ὁ Κύριος, ὡς τοὺς Υεαγίσκους ἄρχοντας.
«ΑΦ ἑαυτῶν δὲ χυριεύει, φησί», ἑχάστου τὸ χυ-
ριευθῆναι παρ᾽ αὐτῶν, διὰ τῶν ἔργων ἐπισπωμένων.
Εμπαίξαντες δὲ πρὸς τοῦ σταυροῦ τῷ Χριστῷ,νεω-
τέρᾳ παρεδόθησαν τῇ Ῥωμαίων ἀρχῇ ' ἐμπαϊκτοι
δὲ xal αὐτῶν ἑκυρίευσαν , οὐκ ἔχονυτες ἐν ἑαυτοῖς
τὴν ἀλήθειαν, µόνον δὲ πρὸς τὸ δοχεῖν διαχείµενοι *
ἔσθ᾽ ὅτε καὶ χρήµασιν ὠνούμενοι τὸ χαλεῖσθαι ῥαθθί.
Τοὺς δὲ τοιούτους πῶς οὐχ ἄν τις εἶποι χαὶ »έους
εἶναι τὸ φρόνημα; τοιούτους ἔστιν αὐτοὺς Ἰουδαίων
διδασχἀάλους ἰδεῖν. ᾽Απείη δὲ τοιαύτην ᾿Εκχλησίαν
ὁρᾷν ἁγομένην ὑπὸ τῶν πανουργίᾳ δηλούντων τὸν
λάγον, kv ὑποκρίσει φευδολόγων, διὰ τῆς χρηστολο-
Τίας xal πιθανολογίας ἑξαπατώντων τοὺς ἀκεραίους.
Οὓς ἄν τις εἰχέτως ἐμπαίκτας χαλέἑσειεν. Αλλ εἰς
9 τι φέρει ταῦτα τέλος, ἐπβνεγχεν, ὅτι συμπεσεῖ-
ται ὁ Aaóc ἄνθρωπος πρὸς ἄνθρωπον, πᾶσαν δει:
ανὺς ἁμικίαν xal ταραχὴν, αἰδοῦς ἁπάσης ἀνηρη-
Μένης xal τάξξως * φανερῶς δὲ, χαὶ οὗ δι) αἰνιγμάτων
ἔτι, τὰ τῆς ἑσχάτης ἁλώσεως ἑἐκδιηγεῖται χαχά. Στά-
σεως γὰρ xal φόνου τὴν πύλιν ἀνέπλησαν, μηδὲ φό-
ϐῳ τῶν πολεμίων ὀλλήλοις ὁμονοῄσαντες, ἀλλήλοις
δὲ «ιαρχοῦντες ἐπῄξσαν, μηδενὸς ἐμμένοντος
αρεσόυτέρου διδάγµασιν ' ἔχων δέ τις Ex βίου τὴν
ἀτιμία», χατὰ σεμνοῦ τὸν τρόπον ὠπ]ίζετο. Ἐκτε-
τηκότες δὲ λιμῷ, xat ἀλλίλων γευσάµενο:, προστά-
τας τοὺς δοκοῦντας πλουτεῖν ὀπεγράγαντο, xal συγ-
γενεῖς, εἴπως διὰ τὸ γένος ἐπιχλασθεῖεν πρὸς ἔλεον,
οὑκ ἀγαθοὺς ζητοῦντες ἄρχειν, ἀλλὰ τοὺς τρέφον-
τας.

pugnationis. ultima: damna explicat. Seditiorie

9 f Cor. in, 10. "5 Jerein. i, 7.

enim, et οσο urbem replerunt :. non

bile est, mirabiles consiliarii , scientiarumque
periti arch&ecti, ut cum Paulo Ecclesia coristru-
ctore, loquar ?*; prudentes item. auditores, qui. d«
prophetarum oratione judicare, discretionisque
spiritu, falsosa veris, juxta traditam aliis prophe-
tandi, aliis discernendi facultatem, dijudicare ct
rejicere possent. At his jam destituti omnibus post
ineditatas in Christum insidias, derisoribus domi-
nis, juvenibusque principibus Wraditi sunt. Nec vero
unum et simplex ultionis genus est, quod bonis
privatos, deterioribus etiam traditum iri^minatur.
Non enim leve malum est a juvenibus rempublicam
administrari, quos mille, propter levitatem et in-
constantiam, obnoxios essc constat incommodis.

B Singulariter autem cuin validum et validam, czte-

raque alia utilium ratione comprehensa, dixisset :
multitudinis numero que mala sunt. comminatur ;
non quidem zlate, sed moribus juvenem accusans.
Siquidem GG οἱ Dominus ipse, cum Jeremiam
conveniret, ne se juniorem esse diceret, probi-
buit *5; ut juvenem esse minime, qui mentis csset
senili perfectione preditus, ostenderet. l(lusores
enim vobis dominabuniur, qui vos in peccati jugum
servitutemque dederitis. Cum cnim communis ille
hostis in suum dominium, suamque possessionem
venit, non tanquam domesticis suis ulitur subje-
clis ; sed in eos superbe, veluti de hostibus trium-
phans, insultat, ne Domino quidem ipsi parceus, a
quo deficere eosdem ad se curavit. Inde est igitur,
quod qui vires illius expertus erat, lumbos suos
illusionibus plenos esse clamabat 57. At ejusmodi
illusores, sicut principes juvenes, non se jam datu-
rum dicit Dominus ; sed esse sponte sua domina-
turos, qui ab unoquoque ad doniinaudi licentiam
operibus attrabantur. Ante crucem vero quoniam
Christo. illuserunt : recentiori Romanorum impe:
rio traditi sunt, eisque dominati. sunt. illusores,
qui veritate nulla, sed. virtutis opinione tautum
ducebastur :. imo etiam qui pecuniis aliquando
Rabbi cognomentum sibi comparabant. Tales au-
tem quis non mente Juvenes. esse statuat ? Ejus-
modi omnino exsistere Jud:eorum magistros con-
stat. Absit vero, uL ab lis, ,qui privati commodi

D studio, versute probitatem. simulant, ineautosque

auditores plausibilibus illis quidem , sed falsis
verbi interpretationibus in fraudem deducunt,
eodem redigi Ecclesiam conspiciagmus. [Jos autem
quis non illusores jure dixerit ? Caeterum, ut quem
ονἰέσηι ista tandem habitura sunt, non dubites,
collapsurum populum, et hominem in hominem, ad-
dit, ut confusionem meram, et. perturbationem,
oinnisque pudoris et ordinis eversionem fore no-
taret. Aperte porro, nec jam per zniguata, ex--
hostium

9 psal. xxxvi, 8.

VARLE LECTIONES.

| «1. Ig. Ἱερεμίαν Kopio; οὕτως,

1353

PROCOPII GAZZEI

"1904

aucti inter se. cohzerentes, sed dominandi studio alter in alterum delati : non denique seniorum mo-
"iia quidquam facientes ; sed, ut quique erant scelere et turpitudiue vita maxime infames, ita in

probos et honoratos viros armis insultabant '*,

7 Fame praterea tabescentes seseque mutuo A Οἱ δὲ πενίαν ἴσην ἀντιπροὐθάλοντο. Κατακρατοῦ-

«lepascenteg, cum duces presidesque quzrerent,
*os sibi, quos ditiores esse putabant, vel genere
yropinquiores, quo possent ad misericordiam magis
«ommoveri, non bonos amplius, sed a quibus sus-
tentari, nutririque valerent, ascribebant : qui rursus
οἱ ipsi parem cum illis. penuriam opponebant.
Furente enim seditione, non corum amplius, qui
reliquis przeesse possent, aquo suffragiorum jure
: delectus habebatur: sed obvius quivis assumeba-
tur δν, Faccssat vero ab Ecclesia morbus hic ; neque
eum, qui nuptialibus vestibus careat, quique spi-
ritualibus epulis exceptos pascere, et verum panem
illum cor hominis roborantem confirmantemque,
ex mentis occulto penu. depromere non possit, in
ducem nobis unquam assumamus. Atque equidem
apud Judaeos, qui ad imperium vocabantur, ea se,
quibus carebant, habere haudquaquam polliceban-
tur: sed apud nos non desunt, qui nec Christum
induti, nec visceribus misericordi» commoti, nec
d imperandum vocati, ultro festinare non veren-
tur. Egerent vero illi przclaro et honesto Verbi
xestimento, quo anima sux turpitudinem occul-
tarent. Ceterum qui vocali sunt, non eos a se
principatum simpliciter, sed populi hujus tantum,
rejecisse significat ; causamque addit, cum Jeru-
«alem relinqui subjungit. Olim siquidem in manu
Domini connexionis vinculo servata, nunc relicta
e8t; sublatisque firmamentis ipsa concidit Judea.
Iniquorum vero linguas habuerunt, qui toli a. Deo
abhorrentes, in cujus lege die ac nocte meditari
debuerant, Samaritanum, edacem, vinosum, notlium
denique, οἱ dzemoniacum dicere non erubucrunt.
Quibus de causis non immerito tendi retia volati-
libus quis dixerit, At improborum hominum non
potest non. infelix esse exitus. Omni ergo amissa
prorsus confidentia, ad Deum sese erigere non
possunt. Tam gravia enim eorum exsistunt scelera,
ut Sodomitis ipsis comparentur; quorum exem-
plo, nullo pudore sua etiam flagitia propalare,
jMlisque gloriari, et omnibus predicare non dubi-
tent. Ut enim Sodomitze viros a8 Loto depo-
scentes 50, suam ipsi libidinis nequitiem aperte de-
monstrarunt ; sic et isti profecto. suam improbita-
tem, dum voce clata : « Tolle, tolle ; crucifige
eum *!, » Pilato inclamarunt. At quicunque in
alium mala cogitat, ipse sibi damnum meditatur;
non secus ac tela, quie in solida corpora mittuntur,
iu eos, a quibus prodeunt redire videmus. Quod-
nam ergo istud est consilium? | Ligemus | justum,
Quoniam inuulilis — est. nobis. — Ligatum enim a4
Caipham Christum deduxerunt, Est. porro justitia

8 Joseph. lib. v, vi, vit De bello Judaico.

σης δὲ τῆς διαστάσεως, οὐχ ἀπὸ συμφώνου τὴν ἐχλο-
γὴν τῶν ἄρχειν δυναµένων ἐπεποίηντο. Ἕχαστος δὲ
τοῦ προστυχόντος ἐπελαμθάνετο. Ἑλπηλάσθω δὲ τῆς
ἐχκλησίας τὸ πάθος, ὥστε τὸν ἁποροῦντα γαμιχῶν
ἑνδυμάτων Κ ὠχεύοντά τε βρωμάτων πνευματικῶν,
xaY τὸν ἀληθινὸν ἄρτον τὸν στηρίζοντα χαρδίαν &v-
θρώπου ἓν τῷ x[pun]tà τῆς διανοίας οἴχῳ μὴ ἔχοντα
πρὺς ἡγεμονίαν χαλεῖν. Καὶ παρὰ μὲν Ἰουδαίοις cl
καλούμενοι πρὸς ἀρχὴν, ὃ μὴ εἶχον, οὖχ ἐπηγγέλ-
λοντο. Παρ᾽ ἡμῖν δέ ᾽ τινες οὐ Χριστὸν ἑνδεδυμένοι,
o) σπλάγχνα οἰχτιρμοῦ, πρὺς ἀρχῆν πηδῶσι xol
ἄχλητοι. Ἐδέοντο δὲ ἱματίου εὐσχήμονος, xal xc-
σµίου λόχου, τοῦ καλύπτοντος αὐτῶν τῆς ψυχῆς την
ἁσχημοσύνην. Οἱ δὲ κληθέντες οὗ χαθόλου τότε παρ-
Πτήσαντο τὴν ἀρχὴ», τὴν δὲ τοῦ «ἰαοῦ τούτου. Καὶ
τὴν αἰτίαν φασὶν, ὅτι Αἰγεῖτε Ἱερουσαἲἡμ. Ὑπὸ
χειρὸς γὰρ Κυρίου τῷ δεσμῷ τῆς συναφείας χεχρα-
τήμένη 1, νῦν ἁποέέδληται, xaX πέπτωχεν Ίου-
δαία τῶν στηριγµάτων ὑφαιρεθέντων, ἀἁγέμων 65
γἠῶσσαν ἐκτήσαντο, τὴν καρδίαν πρὸς τὸν θεὺν
ἀλλοτρίαν χτησάµενοι, xal ἀντὶ τοῦ μελετᾷν Ev vó-
μῳ Κυρίου ἡμέρας καὶ νυχτὸς, Σαµαρείτην εἶναι λέ-
Ύοντες, αὐτὸν ἔχειν δαιµόνιον, φάγον τε xal olvo-
πότην, xal ix πορνείας Υεγενηµένον. 'Eo' of; ἂν
εἴποι τις οὐχ ἀδίχως, ἑχτείνεται ἑίχτυα πτερωτοῖς.
Καταστροφ} δὲ ἀνδρῶν παρανόμων χαχἡ. Παῤῥησίαν
τοίνυν μὴ ἔχοντες οὐχ ἀνανεύουσι πρὺς θεόν. Τοιαῦτα
γὰρ ἤμαρτον, ὡς Σοδομµίταις αὑτοὺς παραθάλλε"
σθαι, μηδὲ λάθρα παρανομῄσαντας δι’ αἰσχύνην , διὰ
δὲ τ) γαυριᾷν, τὴν ἁμαρτίαν πᾶσιν ἀναγγεί.Ίαντας.
Ὡς yàp Σοδομῖται τῷ λὼτ τοὺς ἄνδρας ἀπαιτοῦν-
τες ἀνήγγειλαν τὴν ἀσέλγειαν ' οὕτως οὗτοι τῷ Πι:-
λάτῳ τὴν ἀνομίαν, « Alpe, αἷρε βοῶντες, σταύρου
αὐτόν. » Kax& δὲ xd; βουλενόμενος, ἐφ᾽ ἑαυτὸν ἑδου-
λεύσατο " ὡς ἀπὸ στεῤῥῶν σωμάτων τὰ προσπετόντα
βέλη πρὸς τοὺς ἀφέντας ἐπάνεισιν. Τίς δὲ ἡ βου.ή;
Δήσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμιν ἐστιν.
Δήσαντες γὰρ τὸν Χριστὸν ἤγαγον πρὸς «bv Καϊάφαν.
Δύσχρῆστος δὲ τοῖς ἁδικοῦσιν ἡ δικαιοσύνη, χαθάπερ
ὀφθαλμιῶσιν ὁ fos. Τὰ γεγγἧματα δὲ cor ἔργων
αὐτῶν, αἰχμαλωσία, διασπορὰ, καταστροφἡ τοῦ ναοῦ,
ἡ ἀπὸ δόξης χατάπτωσις, fj αἰσχύνη τοῦ προσώπου
αὐτῶν, δι fjv οὐχ ἀναθλέπουσι πρὸς θεὸν, εἰς τὸν µο-

D νογενη Υἱὸν ἀσεθήσαντες, χαὶ δήσαντες τὸν Λόγον,

τὴν ἀλίθειαν, τὸ φῶς, τὴν δικαιοσύνην, τὸν Xov pa,
τὸν ἰατρὸν, τὸν ἑλευθερωτήν * ἃ δὴ πο.:κίλως ἐπινοεῖ-
ται Χριστός. Ἑστέρηντάι Λόγου, φωτὸς, ἀληθείας,
ἀνθ᾽ ὧν ἔσπειραν, τοιαῦτα θερίζοντες. « "O yàp ἂν
σπείρῃ ἄνθρωπος, τοῦτο xal θερίσει. » Καὶ ὡς παρ-
έδοσαν Πιλάτῳ τὸν Ἰησοῦν, xaX ταῖς τῶν στρατιω-
τῶν ἀνημέροις ὀργαὶῖς ' οὕτω xai αὐτὰ, φτσὶ, "Puo-

5 Πυροςίρ. lib. m, iv, v, De excid. urbis Il'erosol.; V.u-

seb. lib. ut Historie eccles. ** Gen. xix. 1 seqq. *! Joan. xix, 6. ΄

k 4, Ισ. τὸν up εὐω. ᾖ} A. Fo. ποτέ.

VARLE LECTIONES.

1005

COMMENTARII IN ISAIAM.

1906

µαίων παραδοθήσονται στρατιαῖς. Οἷς Ἰεξεχιῆλ A contumeliosis, et injuriis hominibus inutilis ; npn

συμφώνως qnot, « Καθὼς ἑποίησα , φησὶν, οὕτω
Χαὶ ἔστχι σο.. Τὸ ἀνταπόδομά σου ἀνταποδοθήσεται
εἰς χεφαλήν σου. » Ταῦτα δὲ περὶ τῆς ἑσχάτης θείας
εἴρηται κρίσεως ἀντιμετρούσης ἑχάστῳ τὸ» δίχαιον.
Ei δὲ’διὰ τοῦτο ' Οὐαὶ τῷ πογηρῷ, ὅτι κατὰ τὰ ἔργα
αὐτοῦ συµδήσεται αὐτῷ d μὴ προεχώρησεν εἰς
ἔργον fj κακία, ἐν δὲ τῇ καχίᾳ συνετελέσθη, ἄρ᾽ οὐκ
ἔσται χόλασις, xal οὐαί; ᾽Αλλὰ τὸ τέλειον εἰπὼν ἐν
xaxía, cot τὸ λειπὸν ἐξ ἀναλόνου χατέλιπ»ν. Τὸ γὰρ
ἐργον τελειοῖ, ἡ δὲ τῆς διανοίας ὁρμὴ ἀτελής. ᾿Αντὶ
δὲ τοῦ, αἱ γ.λώσσαι αὐτῶν, Ἁχύλας qnot τὰ ἐπιτη-
δεύµατα. "Avi δὲ τοῦ, ἀπειθοῦντες, ὁ Σύμμαχος,
εἷς τὸ παραπικρᾶναι αὐτὸν, ἐξέδωκχεν. ᾿λπὸ δὲ
τοῦ αἴου mj νὴυχῇ αὐτῶν, ὅτι βεθού.Ίευνται
JBovAàv πουνηρὰν, 6 προφήτης λέγει θρηνῶν, ἰδὼν
αὐτῶν τὴν ἀναιδη xal Σοδομιτιχὴν τόλµαν τὴν εἰς
ἀσέθειαν'

secu$ atque sol lippientibus oculis **. Exsistunt
vero operum illorum fructus, captivitas, dispersio,
templi eversio, reprobatio, ruina, tultus confusio ;
qua eos, quoniam in Verbum, iu veritatem, in
lucem, in justitiam, in Salvatorem, in medicum
denique, Deumque libertatisque vindicem (quibus
varie Christum significari intelligimus) tau) con-
tumeliose et impie peccarunt, ad Deum jam oculos,
altollere non patitur, qui verbo, luce et veritate
privantur, dignam ea, quam fecerant, semente,
messem colligentes. « Quod enim quisque semi-
naverit, hoc ipsum et metet **, » Denique, sicut
Pilato, furentibusque militibus Jesum tradiderant :
sic sunt et ipsi Romanorum copiis traditi. Nec his
male conveniunt, quae apud. Ezechielem legimus:
« Sicut fecisti, sic erit et. tibi. Retributio tua re-
tribuetur in caput tuum ὃν, Sed hc. de ultimo

Dei judicio, quo cuique, quod justum est, rependetur, dici putanda sunt, Quod si ob idt malo
fore ait, quoniam secundum opera manuum ejus fiet ei; num et illi etiam, cujus ad. opus aliquod nmon-
dum praecessit iniquitas, sed in eo solo concepta remansit, ultionem ipsam, maledictionemque ex-
speciandam putabimus? Nimirum, quando quod est in scelere summum: el. perfectum. dixit, pari de
reliquis ratione sentiendum signilicavit. Opus enim ipsum, perfecit; cum cogitationis impetus imper.
fectus adhuc remaneat. Quod autem hie lingum eorum legitur; studia vertit. Aquilas: Quod item
que Domini sunt, 89 non. credunt; Symmachus, ut provocarent eun. Abeo deinde loco, ubi: Ve ani-
πι eorum, quia malum consilium inierunt, scribitur; ista prophetam lugendo, cum eorum impu-

dentem, Sodomiticamque ad impietatem audaciam cerneret, dixisse arbitramur. -
εβ-ιε. Λαός µου, οἱ πράκτορες ὑμῶν κα.α- ( — VEns. 12-25. Popule mi, exactores vestri racemant

porca; ὑμᾶς, καὶ οἱ ἀπαιτοῦντες κυριεύσουσιν
ὑμῶν. Λαός µου, οἱ μακαρίζοντες ὑμᾶς π.]ανῶ-
cir ὑμᾶς, καὶ τὸν ερἰδον τῶν ποξῶν ὑμῶν τα-
ῥράσσονυσιγ, x. τ. λ.
Τῶν xaxá τι πλημμελούντω», οἱ μὲν πταἰουσιν ἓν
γνώσει, νικώμενοι μὲν ὑπὸ τῆς καχίας, ὑπὺ δὲ-τοῦ
᾿συνειδότος δαχνόµενοι. Οἱ δὲ ἐν ἀγνοίᾳ, ῥοσκημάτων
δίχην βιοῦντες. Πάντων δὲ χείρους, οἱ xai ἄλλους 5c
ὁρπαγῆς πρὸς τὴν xaxiav ἑνάγοντες * ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ
Λόγος πολλοὺς χατὰ πλάνην kv Ἰουδαίοις ὁρῶν ἆμαρ-
νάνοντας, ἀφορίζει μὲν τῶν πρόσθε κατηγορηθέντων
αὐτοὺς, οἷά τε Πατὴηρ Χριστὸς τούτους παρακαλεῖ,
Jaóv. ἴδιον αὐτοὺς ὀνομάζων προτρεπτικῶς. Αὐτοῦ
Υὰρ πάντες. xlv ἁμαρτάνωμεν. Διὸ χα) πάντας θέ-
Àet σωθῆνα:, xai εἰς ἑπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν, μὴ
βουλόμενος ἡμῶν τὺν θάνατον ὡς την μµετάνοιαν,
f, yovv ὡς δυναµένων, εἴπερ ἕλοιντο, Κυρίου γενέ-
σθαι JAuóc * συγγνώµην τε νόμων τοῖς κατ ἄγνοιαν
πλημμελήσασιν, τοὺς αἱτίου- αὐτοῖς τῆς εἰς αὐτὸν
ἁπιστίας ἑλέγχει, οὓς ἔμτροσθεν ἐμπαίκτας ὠνό-
pase», οὓς xal καΛαμᾶσθαί φησι» τὸν JAaóy, n τὰς
ἁτιαρχὰς χα) ὃτκάτας λαμέάνειν ἐθέλοντες, o) συν-
εχώρουν πιστεύειν Χριστῷ. "Ev ol; γὰρ ἐπλούτουν,
μόνον φυλάττειν τὸν νόμον ἐχέλενον, ἐντολῶν παρα-
μελουντες τῶν ἄλλων. Διόπερ αὐτοὺς ἑταλάνιζεν, ὡς
ἁποδτκατοῦντας τὸ ἄνηθον, καὶ τὸ Γδύοσμον, χαὶ τὸ

" Tertull. lib. De patient. — ** Galat. vi, 8.

vos; el questores dominantur vobis. Popule mi, qui
beatum vos dicunt, decipiunt vos; οἱ viam pedum
vesrorum conturbant, ctc.

Eorum, qui in aliquo peccant, a!ii quidem cognitio-
nis errore, sed malitia victi, repignante tanien con-
scientia, labuntur: alii autem ignoratione, vita nihil
a pecudibus differentes. Sed omnium sunt longe ne-
quissimi, qui vi czeteros ad flagitium adigunt. Cum
igitur Dei Verbum non paucos in Judira. opinionis
errore peccare animadverteret ; cos a. superius ac-

D cusatis separavit, et patris in moreni benigne adhor-

tatus, populum. suum peculiari nomine nuacupavit.
lpsius enim ones, etam peccatis onusti sumus. In-
deque est, quod cunctos salvari, οἱ ad veritatis agni-
lionem pervenire ; neque se interitum nostrum,
sed penitentiam exoptare elamitat*5 : id est, suum
nos (quia possumus, si νους) fieri populum.
Proterea veniam. iznoranter 7Q peccantibus lu-
gitus, eos, qui peccaudi illis auctores exstiterunt,
infidelitatis. lu sc reos facit ;4juo0s superius illusorcs
nominavit, eosdem nunc popu'i racemalores idco
puncupans, quod primitiis el decimis exigendis
intenti, Christi fidem amplecti non sincrent. Ja
quibus enim augendarum rerum spes effulserat, in
liis legem solum servare jubebant, de reliquis prae-

*^ Ezech. χι, 21. *5 1 Tim. 2, 4; Ezech. xviii, àZ;

VARLE LECTIONES,

^ T0. οὐαί, 0 dex. ὅτι,

1307

ΡΒΟΟΟΡΗ GAZJEI

1903

ceptis parum solliciti. Eos igitur indemiseros dice- A χύμινον, ἀφιέντας δὲ τὰ τοῦ νόµου βαρύτερα, thv

bat Christus *5, quod anetlium, et mentliam cu-
minenmque decimarent, judicium autem, misericor-
diam, fidem, quz essent in lege graviora, prater-
mitterent. Aliquandoetiam etlapsos in jus vocabant,
ut qui deprehensus esset, accusatione perterritus,
munera supra vires eis offerret. ldeoque racemandi
verbo usus est, tanquam in eaetiam, que a collí-
gentibus relicta essent, manus injicerent. Vocat et
ernclores ; quippe qui non clementer in eos potesta-
tem suam, ut doctores in discipulos oporteba',
exercerent : sed tanquam duri sevique Domini, a1
id quod placeret, adigerent ; contraria plane quam
est a Petro prescriptum ratione, qui doctores non
clero dominari, sed se gregi exemplaria vita, quie

xplatv, xai τὸ ἔλεος, χαὶ τὴν πίστιν. "Ec0' ὅτε δὲ xat
δίχην ἐπῆγον τοῖς πταίουσιν, ὡς ἄν τις ἁλοὺς, ἐπὶ
ἑγχλήματι τὰ ὑπὲρ δύναμιν αὐτοῖς προσάγει φοθού»
µενος. Ὃθεν κα.αμᾶσθαί φησιν, ὡς μετὰ τὸ θερί-
σαι, χαὶ τοῖς ἔτι λειπομένοις προσάγοντας δέξιάν *
xai πράκτορας χαλεῖ. Κατεξουσίαζον γὰρ αὐτῶν οὗ
πράως, ὡς δη μαθηταϊῖς διδάσχαλοι προσφερόµενοε,
ὡς δὲ σχλτροὶ δεσπόται πρὸς τὸ δοχοῦν ἀναγχάξον-
τς, ἑναντίως τῷ θείῳ Πέτρῳ παραγγέλλοντι τοῖςδι-
δασχάλοις μὴ ὡς χαταχυριεύοντες τῶν χλήρων, ἀλλὰ
τύποι γινόµενοι τοῦ ποιμνίου. Καὶ φυχῶν δὲ τυγχά-
νουσι πράκτορες πονηραὶ δυνάμεις τὴν ἐπὶ τὸ χεῖ-
pov ἀπαιτοῦσαι σπουδἠν * ὅθεν ἢ Γρσφὴ µακαρίζει
τοὺς μὴ ἀχούααντας φωνὴν φορολόγου * τὸν τὰ πά-

furmas vocat, praestare jubet *'. Sunt ad hzc ani- B θη δηλονότι νενικηχότα, xal τῆς ἑαυτοῦ διανοίας,

juarum exactores male potestates, quee nequitia
studium in nobis urgent ; iudeque beatos Scriptura
preedicat **:99, qui exactoris vocem non audierunt :
id est , qui perturbationibus evaserunt superiores,
nec mentem sibi ἀθιμείὶ auferrique permiserunt.
Qua certe. omnia pro viribus dum apud Juda:os
Plüarisz»i efficere conarentur; partim, ut dictum
esi, terrebant ; ρα domos eorum ober-
rantes, blanditiis verborum demulcendo, bea-
(wmque populum prezdicando, et. sortem Dei nun-
eupanido, lucri gratia Dei legem violare cogebant.
Sant enia a Dowino accusati, tanquam qui privatis
traditionibus Dei mandatum abrogarent 10. Tata
igüur cum admittant, non. sinunt vos, inquit,
salutaris Verbi via insistere; haud iguari scilicet,
quod antiquata lege, rerum istarum ad eos nulla
&t amplius perventura utilitas. Vius ergo confun-
debant, qui umbris acquiescere docebant. Neque
vero parum nocet, qui adulatorie beatos dicit , cum
adempto scelerum 71 seusu, qua ad penitentiam
ducit. Viam claudat. Parit enim afflictio huimilita-
tem, tumorem autem et superbiam felicitatis
p'edicatio, Simpliciores ergo altollit quidem
wabit vituperatio, nec facit insoleutem laudatio.

CAP. V.

79-73 Vsns. 1-8. Cantabo jam dilecio meo can-
ticum dilecli mei, vinee mee, elc.

εως Ig et qui fructum fert, purgabit eum, ut
fructun copiosiorem afferat, Quod malus i!Je aeco-
nomus non fecit, qui se fodere non posse affirinavit.
Quod autem πεο pulala, nec [ossa est, consequitur
maxime, ul ín ea, tanquam terra. inculta, spine
crescant, quas non malc Doininus hujus vite curis
similes fecit ?*. Spinas ergo fecisse superius dictum
es : at hic crescere, quod. est amplius, addidit.
Nihil eniih aliud quam sceleris magnitudinem, pro-
fus:imque ad vitia libidinem ipsa indicat oratio.
Quoniam igitur ut. fructus ederet, ait, exspectavi ;
sponte autem spinas produxit; desertam jam faciam,
tollamque omnino; quoniam iis ipsa se pouis di-
gnam prostitit. (uin οἱ nubibus ipsis, nme super

ὡς μήτε θερἰζεσθαι, µήτε xa.lauáacÓat τὸν vouv*
ἃ δὴ ποιεῖν οἱ Φαρισαῖοι πάντα τρόπον παρ Ίου-
δαίοις ἐθέλοντες, mr] μὲν ἑφόδουν, ὡς εἴρηται ' T
δὲ. τοὺς τῶν Ἰουδαίων οἴκους περιφοιτῶωντες yer oto-
επεῖν ἐπεχείρουν, εὐ.λογημένον τε λαὺν ὠνόμαζον
καὶ xMfpov θεοῦ, χέρδους τε χάριν παραλὺσαι τὸν
γόµον ἀνέπειθον, Ἠτιᾶτο 1 Xp αὐτοὺς ὁ Κύριος ὡς ἆχυ-
ρυῦντας τὴν ἐἑντολὴν τοῦ θεοῦ, διὰ τὴν ἰδίαν παρά-
δρσιν. Ταῦτα οὖν δρῶντες, obx ἑῶσι, φησὶν, ὑμᾶς
πρὸς τὸν σωτέριον λόγον ὁδοιπορεῖν, εἰδότες ὧς
καταργουµένου τοῦ νόµου, µετέχειν τῶν διὰ τούτου
λημµάτων oby ἔξουσιν. Σννέχεον οὖν αὐτῶν τὰς
ἑδυὺς, ταῖς σχιαῖς ἑναπομεῖναι χελεύοντες. Κολα-
κιχῶς δὲ τις µαχαρίζων, οὗ μέτρια βλάπτει, τὴν
ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασι παραιρούµενος αἴσθησιν, καὶ
χωλύων τὴν ἐπὶ µετάνοιαν βαδίζει’ ὁδόν. Al μὲν
γὰρ θλίψεις ταπείνωσιν, ὁ δὲ μαχαρισμὺς φυσίωσιν
ἐμποιεῖ. Κολαχεία μὲν οὖν τοὺς ἁπλουατέρους imal-
ρει, σπουδαίαν δὲ ψυχην οὐ xaxnyopla συστέλλει,
οὐχ ἔπαινοι ταὐτηνἑπαίρουσιν. . « o. e .

.
. e e. e . * 9 . ^ e.

adulatio; sed fortem animum nec unquam con-

ΚΕΦΑΛ. E'.

α-η’. "Acc δὴ τῷ ἡγαπημένῳ ἆσμα τοῦ ἀγα-
πητοῦ µου, τῷ ἀμπεῶγί μου, x. τ. λ.

2... καὶ τὸ χαρπὺν φέρον, x1Üalpet αὐτὸ,
ἵνα καρτὸν πλείονα φέρῃ. Ὅπερ ὁ xaxb; οἰκονόμος
οὐ διαπράττεται. Σχάπτειν γὰρ, Φφησὶν, oox ἰσχύω.
Αχολουθεῖ δὲ τῷ μὴ τἐµνεσθαι, μηδὲ σκάπτε-
σθαι, τὸ ἀναδαίνειν ὡς εἰς χἑρσον ἀκάνθας, ἂν
ὁ Κύρ.ος ταῖς βιωτικαῖς µερἰμναις ἀπείχασεν. "Ανω
μὲν οὖν ἔλεχεν, Ἑποίησε δὲ ἀκάνθας ' ἐνταῦθα δὲ
προσέθηκεν, ἀναδήσονται. Τὸ γὰρ μέγεθος τῖς
xaxlag, καὶ ην ἐπὶ πολὺ χύσιν ὁ λόγος ἐμφαίνει.
Ἐπεὶ οὖν, φησὶνἀν έμεινα μὲν τοῦ ποιῆσαι χα atv,
ἐξ ἰδίας δὲ προφᾳιρέσεως ἀκάνθας ἐποίησεν, παβα-
δώσω αὐτὸν ἐρημίᾳ τε καὶ ἀφανιαμῷ, ὧν ἑαυτὸν
κατέστησεν ἄξιον. ᾽Αλλὰ xal ταῖς γεφέΊαις ἐντέ-λ-
Λεται τοῦ μὴ βρέξαι ἐπ αὐτόν ' οὕτω τοὺς m(C-

** Λα. xxi, 2ο. 8 | Petr. v, 9. *^** Job xxxix, 1 seqq. 7? Matth. xv, δε, ο Matth, xin... 22.

1009

COMMENTARII IN ISAIAM.

1910

εήτας καλῶν, διὰ τὸ χαθαβὺν αὐτῶν xal διαυγὲς Α ipsam pluant, mandalurum se minitotur : prophetas

τοῦ βίον, διὸ 9 οὐράνιος αὐτοῖς ἐχορηγεῖτο λόγος.
Ὡς γὰρ εφέ.ῖη ἀἡρ ἐστι πάσχυς P Ex τῆς ὑγρᾶς
ἀπὸ γῆς ἀναθυμιάσεω; συνιστάµενος' xal µετεωρι-
σθεὶς τοῖς ἀνέμοις, ὅταν λάδῃ παρ᾽ αὐτῶν ἀξιόλογον
ἄθροισμα, xai τὸ Ex τῆς ἐνεσπαρμένης αὐτῷ νοτίδος
βάρος ἱκανὸν ἑγγένηται, τότε σταγόνας εἰς τὴν γην
καθίηδιν. Καὶ αὐτὴ τῶν ὄμθρων ἡ φύσις ἀπὸ γῆς
εἰς vv φεροµμένων ' οὕτω xal οἱ προφῆται ἐκ μὲν
τῆς χοινῆς ὀρμώμενοι φύσεως, διὰ χαύαρότητα δὲ
φυχῆς τῇ δυνάμει τοῦ Πνεύματος συνυφούµενοι, xat
λόγων Υονίµων σταγόνας ταῖς ψυχαῖς ταῖς ἀγαθαῖς
xai χαρποφόροις ἑνστάζοντες. Τοιοῦτος ὁ λωῦσῆς,
« Προσδοχάσθω, λέγων, ὡς ὑετὸς τὸ ἀπόφθεγμά
μου. 2 Καὶ πάλιν, € Ὡς ὄμθρος ἐπ ἄγρωστιν χα)
ὡσεὶ νεφετὸς ἐπὶ χόρτον τὰ ῥήματά µου. » Ἐντέλ-
λονται οὖν μὴ βρέχειν ἐπὶ τὸν ἀχανθοφόρον ἆμπε-
λῶνα, τὸν ταῖς ἀχάνθαις ταῖς οἰχείαις στεφανώ-
σαντάἀ µου τὸν Κύριον, καὶ χραυγὴν ἄθεον ἐπὶ τούτῳ
χινῄσαντα, « Alpe, αἷρξ, ταύρου αὐτόν.ν Ταύτην γὰρ,
φησὶν, τῆς ἑγκαταλείψεως τὴν αἰτίαν, δι ἣν χαὶ ὁ
ναὺς ἐπὶ γῆς, xal τὸ ἔθνος ἀνεπισκόπενυτον, xal
ὑετὸς αὐτοῖς οὑχ ἔστιν οὐράνιως ' χαίτοι χαὶ ἐν Αἱ-
γύπτῳ xal Βαθυλῶν: προφῆται συνῆσαν αὐτοῖς, καὶ
μετὰ τὴν ἐχεῖθεν ἑπάνοδον * vuv δὲ παντελῶς ἐχλε-
λοίπασιν.

ΕΙ δέ τις λἐγοι καὶ πρὸ τῆς ἐπιδημίας ἔπιλελοι--
πέναι τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ᾽ οὐχ ἅπαντα ' ἔτι γὰρ καὶ ὁ

γεως συνειστήχει, xal τὴν νομιχὴν ἑτέλουν λατρείαν, ϱ

μέχρι τῆς αὐτοῦ παρουσίας. Nüv δὲ xoi πύργου
Χαθαίρεσις, χαὶ ἐρημία τοῦ ἀμπε.ἰῶνος, καὶ ἔχλει-
Ψις προφητῶ»ν, ἀντὶ τῶν ἀκανθῶν ἑχείνων, καὶ τῆς
κραυτῆς, ἣν ἀφίῆσιν πᾶσα ἡ πρὸς θάνατον ἁμαρτία,
αὐτῆς βοώσης τῆς πράξεως, ὡς καὶ τὸ αἷμα τοῦ
Αδὲλ Bod. ᾽Αγομίαν» δὲ ποιεῖ mà; p" κανόνι δι-
κατοσύνης, μηδὲ νόµου, πράττων δὲ ἁδιακρίτως τὰ
δόξαντα, κραυγῆς Gv xal θορύθου xai συγχύσεως
αἴτιος * ὡς τοῖς δικαίοις χρίµασιν ἡσυχία παρέπεται,
τῶν κρινοµένων εὐσταθῶς καταδεχομένων τὰ ὁρι-
φόμενα. A xal Παῦλός φησι, « Πᾶσα κρανγὴ xa
θόρυδος ἀρθήτω ἀφ᾿ ὑμῶν.» Ἔστι δὲ xai x pav)
τις ἀστεία, ἣν ὁ Κύριος ἑστὼς £v τῷ ἱερῷ ἔχραξεν.
"H xai Δαθὶδ ἐχέχρητο λέγων, « Φωνῇ µου πρὺς
K3ptov ἐχέχραξᾳ, » à δηλοῖ τὸ μεγαλόφωνον xat µε-
Υαλοφυὲς τῶν οὐρανίων δογμάτων. Ὡς ἡ πρώτη
χρανγὴ συγγενί{ς ἔστιν ἀπὸ Σοδόµων καὶ Γομόῤῥας,
Διῃρέθη δὲ ἡ προσηγορία τοῦ "Iaxi6 εἰς τὲν Ἱσραὴ.ὶ
xal Ἰούδαν ' xai πρότερον μὲν ἐπὶ τοῦ Δαθὶδ, μετὰ
την τελευτῖν τοῦ Σαοὺλ, εἰς αὐτὸν Δαθὶὸ, xal τὸν
υἱὸν τοῦ Σαούλ” ὕστερον δὲ ἠνίκα τοῦ Ῥοθοὰιι τὰς
δέχα φυλὰ; ἀπέστησεν Ἱεροδοάμ. Διὸ καὶ νῦν τὰς
δύο προσηγορίας Φφησίν. Πλείονα δὲ ἡμάρτανεν
Ἱσραὴ.], ὅθεν xax θᾶτ-ον Ἠκμαλωτίσύπ. Διὸ καὶ
ἐνταῦθα, ὁ μὲν ἀχαωνθο-ζόρος ἀμπελὼν οἶκος τοῦ
Ἱσραὴ.ὶ "vivera ὁ δὲ ἄνθγωπος τοῦ Ιούδα,
151], τν

7 Deut. xxxi, 9. Gen. αν. 45.

" FÉphes. iv, οἱ.

per nubes, propter eorum vitze puritatem et splen-
dorem signillcans; unde et coelitus illis loquendi
suppetebat facultas, Ut enim nubes nihil aliud est,
quam crassus quidam aer humido de terra vapore
constans; qui sursum ventis eveetus, simul atque
eorum opera in justum acervum congregatus, ide-
neam gravitatem humoris inspersione consecutus
es!, in terram guttatim labitur; unde ipsa imbriuii
a terra in terram delatarum natura exsis!it, Sic usi-
tato nature quidem ordine in lucem erumpunt pro-
phetr, animi puritate tamen et Spiritus virtuto
adjutiattolluntur, fecundzeque orationis guttas men-
tibus bonis ct frugiferis insüillant. Talia Moses suis
ipse verbis ostenditur, cum ait : « Exspectetur,.
tanquam imbcr doc'rina mea "**, » Rursus : « Quasi
imber super terram. et quasi stille super gramina,
eloquia mea ?*, » Jubeutur ergo nequáquam super
spiniferam vineom pluere, que Dominum suis spi-
nis coronavit, quaque voce impia tolleudum, cru-
cique affigendum conclamavit. Hanc enim dereli-
ctionis causam assignat, propter quam et templuin
eversum i esse, gentemque custode carere, ceelcstem
denique pluri«em. minime sentire liquet. Nequo
enim in ZEgypto, ipsaque Babylone; imo ne post
reditum quidem ab isla, prophetis 975 unquam
caruerunt ; sed jam illis omnino destituunttr.
Quod si quis ante Cliristi adventum ista. defecisse
conteudat; certe non omnia fateatur necesse est,
cum templum ipsum staret adhuc Christi tempo-
ribus, in eoque vigeret legis cultus. At Jam et tur-
ris eversio, et vitis desertio, et yrophetarum denique
amissio, in spinarum, el clamoris, vicem subierunt;
quem omne ad mortem peccatum excitat, ipso
vocem edente facinore : non aliter quam de Abelis
sanguine scriptum legimus "*. 7niquitatem autem
[acit, quicunque nulla justitie, nulla legis regula,
qua veniunt in mentem, clamoris, et turbarum,
confusionisque auctor, exsequitur : non aliter quam
justa judicia pax ipsa consequitur, cum illi, quo-
rum de rebus est lata sententia, eau constauter
amplcctuntur et servant. Inde et illa Pauli : «Omnis
clomor et tumultus tollatur a vobis "€. » Est przeter-
ea honestus quidam, nee vituperaudus clamor ;

D qualem stans in templo Christus emisit; quali usus

est et David, cum ait : « Voce mea ad Dominum
clamavi **; » coelestium nimirum dogmatum magni-
tudinem. vocis contentione significans : non aliter
quam prior ille Sodomorum et Gomorrhz clamori
eognatus exstitit. Divisa est autem Jacobi appellatio
in Israelem, et Judam. Sed prius quidem cum Saule
mortuo regnare caypisset. David, in Davidem, et
Saulis filium ; deinde vero cum a loboamo decem
tribus ad se de(icere curavit Jeroboamus. Átque

'inde est, quoJ utrumque cognoimnentum addidit ;

ipsumque Jsraelem, cujus essent majora scelera,
7$ Ώρα], 1, 5 et alibi. )

VARLE LECTIONES.

9 yp. δν 0 ὁ, P yp. ποχύς,

-

11

PROCOPII GAZAI

1212

captivitatis peenas sensisse celerius. Itaque et liic A οὐχέτι ἀμπελὼν, ἀλλὰ veógurov, οὗ κεχερσωµέ-

spiniferaim vineam, lsraelis domum esse dicimus ;
virum aulem Juda, non vineam amplius, sed plan-
tam novellam, non incullam, sed' dilectam. Quo-
niam autein viticole nulla hic habetur mentio, ob
id Christus ipse, veluti notam populi principibus
parabolam apponit , ut ibi adderet, quod hic
deesse videbatur, dum eis vineam suam se elocasse,
rusque esse se profectum significavit; unde cura
servos postulante tempore ad fructus percipiendos
iuisisset, ab agricolis VG esse trucidatos ; imo ne
a filio quidem, quem postea miserat, esse tempera-
tum. Unde malos male se perditurum agricolas
minitabatur. lpsi ergo verz viti, tanquam vivifico
repleti succo palmites, adhzrere precibus conten -
damus. Sic enim spiritus familiaritate et consuetu-
dine adjuti, fructum sumus edituri. Ait enim :
« Manete in me et ego in vobis. Ut enim nequit
pilines. fructum. facere, nisi manserit in vile; sic
et vos, nisi in me manseritis. Ego sum vitis, vos
estis palmites; qui manet in me, et ego in eo, hic
feret fructum copiosum ". » llle igitur ipse es!, qui
fructus in nobis edere, qui sepem circumdare, qui
murum denique, quo transeuntes arceantur , exci-
tare possit. Ad ipsum enim afiud item refertur ora-
culum, his verbis : « Et xdi(icabuntur deserta

perpetua, monumentumque generationum generationibus; et vocaberis exstructor sepium,

lasque, quz: in medio sunt, cessare facies 15. »
47 Ύει». 8-17. Ve qui conjungun! domum domui,
el agrum agro. copulant, ut vicino aliquid auferant.

Nunquid habilabitis soli in terra? audita enim C

sunt hec auribus Domini exercituum, etc.

l'ossunt et hzc quidem communiter in cos, qui
Jibidinis et avaritia morbo laboraut, efferri ; pos-
sunt item superioribus adjungi, proque spinis,
quas vitem peperisse dixit, separatim usurpari.
Possunt et cetera. denique, que Judxis eventura
essent, per eas damna significari : de quorum e-
ventu parum solliciti, rapinis interim οἱ crapulis
incumbebant, tanta in. Dominum flagitia patrare
minime veriti. Ceterum quoniam nostrum unus-
quisque ugri in se interni culturam sortitus est,
eaveamus in primis, Deum ne offendamus. Tunc
enin virtutem :inultam, tanquam domum sla-
bilem et tutam possidentes, Aabitabimus, frumen-
tumque, sicut valles, multiplicabimus. Benedictio-
ne enim augebuntur semina justitia nostre, ut
Pauli verbis utamur "? ; qui ebriosos item regni
Dei laredes nunquam futuros asserit **. Hos enim
etiam nuuc luget propheta, qui sobria mente ἔπ-
fueri opera. Domini non. permittantur. Vino enim
succensi, flammam zstu ipso prodente, quie per-
turbalionibus aliis, ista rursus augentibus cxci-
tatur, potandi finem non faciunt. Excitatur et

** Joan. xv, 9-5». "*lsa. Lviut, 12.

το [I Cor. ix, 10.

yov, ἁλλ' ἡγαπημένον. Ἐπειδῇ δὲ σεσιώπηται ἐν
τούτοις ὁ περὶ τῶν γεωργῶν τοῦ ἀμπε.ἰῶνος λό:ο.»
διὰ τοῦτο Χριστὸς τοῖς ἄρχουσι τοῦ λαοῦ τὴν mpo-
χειµένην, ὡς γνώριµον, ἔφη παραθολὴν, καὶ τοὺς
γεωργοὺς προστίθησι, τὸ λεῖπον ἀναπληρῶν ' ἓν fj
φησιν, "Oc ἑξέδοτο τὸν ἁμπελῶνα χαὶ ἀπεδήμησεν. Ul
δὲ τοὺς Σούλους χατὰ χαιρὸν ἥχοντας ἐπὶ τὸ λαθεῖν
τοὺς καρποὺς , ἀπέχτειναν, οἵσπερ ὕστερον xal τὸν
υἱὸν καὶ χκλτρονόμον προσέθηχαν. Aib χαχοὺς καχῶς
ἀπολέσειν Ἀπείλει τοὺς γεωργούς. Βὐξώμεθα τοίνυν
ἀπηρτῆσθαι τῆς ἀληθινῆης ἀμπέ.ου, ola χλύµατα
τῆς ζωοποιοῦ πιότητος ἐχπληρούμενοι, Οὕτω γὰρ
δι’ οἰχειότητα πνευματιχῆν χαρποφόροι Υινόµεθα.
Διό φησι, « Μείνατε ἓν ἐμοὶ κἀγὼ ἐν ὑμῖν. Καθὼς

B τὸ χλῆμα οὗ δύναται xapmby «φέρειν οὐδὲν, ἐὰν μὴ

μείνῃ ἐν τῇ áp οὕτως οὐδξ ὑμεῖς ἐὰν μὴ ἐν

, ἐμοὶ µείνητε. Ἐγώ εἰμι dj ἄμπελος, ὑμεῖς τὰ χλή-

µατα * ὁ μὲν Qv ἐν ἐμοὶ, χἀγὼ ἐν αὐτῷ, οὗτος φέρει
χαρπὸν πολύν. »: Αὐτὸς οὖν χαρποφόρους ποιεῖ. Αὐ-
τὸς Φραγμὲν περιτίθησιν. Καὶ ἑἐγείρας τεῖχος &vo-
στήσει τοὺς διοδεύοντας. Πρὸς γὰρ αὐτὸν, λόγιόν
φησιν ἕτερον, « Καὶ οἰχοδομτθῆσονταί σοι ἔρημοι
αἰώνιοι, xa μνημόσυνον γενεῶν γενεαῖς, xai κλη-
θήσῃ οἰχοδόμος φραγμῶν, καὶ τὰς τρίδθους τὰς àva-
μέσον παύσεις. »

seimie

1/- c. Oval οἱ συνάπτοντες οἰκίαν πρὸς ol«lav,
xal dypér πρὸς ἁγρὸν ἐγγίζογτες, ἵνα τοῦ π.ῖη-
clor ἀφέλωνταί τι. Mi οἰκήσετε μόνοι ἐπὶ τῆς
γῆς; ἠκούσθη γὰρ εἰς τὰ coxa Κυρίου Σαθθαὼθ
ταῦτα, X. τ. λ.

Δύναται μὲν xal χοινὰ ταῦτα εἶναι παραγγἑέλματα.
το πλεονεξίαν xaY τρυρἣν 4 νενοσηχόσι. Δύναται
δὲ xal συνηρτῆσθαι τῶν ἄνω, xal τὰς ἀκάνθας δι-
ηγεῖσθαι χατὰ µέρος, ἃς ἔφη τὸν ἁμπελῶνα πεποιηχέ-
ναι. Καὶ Σ πάλιν, & διὰ ταύτας Ἰουδαίοις συµθήσε-
ται δυσχερΏ, ὧν ἔσεσθαι µελλόντων ὁλιγωροῦντες,
ἁρπαγές * χαὶ µέθαις προσἑχειντο, xal ταῦτα κατὰ
τοῦ Κυρίου τολμήσαντες δεινότατα. Ἐπειδὴ δὲ xa
ἡμῶν ἔχαστος ἓν ἑαυτῷ φέρει γεώρχιον, φυ)αξώμεθα
τὸ προσχροῦσαι θεῷ. Τότε γὰρ ὡς olxov ἁσφαλ]
τὴν ποιχίλην ἀρειὴν κἀτοικῄσομεν, πληθυνοῦμεν δὲ
σῖτον ὥσπερ κοιλάδες. Εὐλογούμενα γὰρ αὐξίσει τὰ

D γεννήµατα τῆς δικαιοσύνης ἡμῶν, xatà τὸν θεῖον

Απόστολον. Οὓς t 6h xa*, φησὶν, ὅτι μἐθύσοι βασι-
λείαν Θεοῦ οὗ χληρονομήῄσουσι. Τούτους γὰρ χαὶ vuv
ὁ προφήτης θρηνεῖ μὴ συγχωρουµένους ἰδεῖ τὰ ἔργα
Κυρίου νῄφοντι λογισμῷ. Συγκαιόµεγοι γὰρ οἵνῳ,
πρὸς τὸ πίνειν οὐχ ἔχουσι πἐρας, τῆς συγχαύσεως
δηλούσης xaY τὴν φλόγα τὴν ix τῶν ἄλλων ἔγειρο-
µένην παθῶν ἐπιτεινόντων ταῦτα, χαὶ τῶν ὀργάνων
τῶν μουσιχῶν, ἃ τοῦ Ἰωθάλ ἔστιν εὑρήματα, τοῦ ἐκ
τοῦ Κάῑν καταγοµένου, οἷς xol Λάδαν Πθούλετο

5ο [ Cor. vi, 10.

VARLE LECTIONES.

«4 vp. τοῖς. — rues. lc. ἄλλα.

s qM ἁρπαγαῖς. — ' qp ὄνι

1919

COMMENTARII IN ISAIAM.

1914

παραπέµπειν τὸν Ἰακὼδ, ἁλλ' ἁπέδρα πρὸς τὸ ἰδεῖν A musicis organis, quorum auctorem φιλοι il*

τὰ ἔργα Κυρίου, ταῦτα χρἰνας ἐμπόδιον, ὧν ἀχοῦσα:
xa αἱ φυλαὶ τῶν Βαθυλωνίων χατἐπιπτὀν. Οἱ δὲ φυ-
Ὑόντες τὸν οἶνον τὸν Βαθυλώνιον, xai τοῦ βασιλέως
ἐχείνου την τράπεζαν, οὔτε πεσόντες προσεχύνησαν,
xai τὸν δύναμιν ἔσθεσαν τοῦ πυρός. Β.έπει (ἐν οὖν
τις δι ὀφθαλμῶν τὰ ἔργα Κυρίου. Απὸ δὲ τούτων
χατανοεῖ τὰ ἁόρατα. Ταῦτα γὰρ τοῖς ποιήµασι νοού-
. μενα καθορᾶται. Καὶ πῶς ἂν τοῦτο Yévotto σχοπου-
µένου * τῇ µέθῃ τοῦ vou, χαὶ θεὸν ὁρᾷν οὐκ Ισχύον-
τος; ἔργα δὲ χειρῶν, xal dj προσδοχωµένη χατὰ τὸν
ἆδην ἀντίδοσις, πῦρ xal γλῶττα ξηραινοµένη, χαὶ
κὰ λοιπά ΄ ὅθεν ἁγιστάμεγοι ζὴν ἐθελήσωμεν ἱερατι-
χῶς. € Olror γὰρ καὶ σίκερα, φησὶν, οὐ πίεσθε » πρὸς
λαρὼν xai τοὺς υἱοὺς ὁ θεὸς, « ἠνίκα ἂν εἰσπορεύε-
σθε εἰς τὴν σχηνὴν τοῦ μαρτυρίου. » Σίκερα δὲ καθ;
Ἑβραίους πᾶν ἐμποιῆσαι µέθην δνυνάµενον. Εἶτα
λοιπὸν ἐπάχει τὰ διὰ ταῦτα δεινὰ γενόμενα μὲν αὖ-
τοῖς ὑπὸ Βεσπασιανοῦ xal ᾿Αδριανου Ῥωμαίων αὖ-
εοχρατόρων. Καὶ χατὰ διάνοιαν δὲ στερηθέντες τοῦ
ἐπιουσίου xal λογικοῦ ἄρτου τῆς ζωῆς, «ιμώττουσι
εινῶς, χατὰ τὸ, « Ἐπιστρέφουσιν εἰς ἑσπέραν, xal
λιμώξουσιν ὡς χύων, xal χυχλώσουσι πόλιν. » Καὶ
τὸν ἀρχτγὸν τῆς ζωῆς ἀρνησάμενο:, τῷ τῆς ψυχῆς
θανάτῳ περιπεπτώκασιν, ἀποστραφέντες τε τὸν ἑλ-
θόντα χτρύξαι αἱγμαλώτοις ἄφεσιν, xal τυφλοῖς ἀνά-
Θ)εγιν, τοῖς νοητοῖς παρεδόθησαν αἰχμάλωτοι πολε-
μὺις. Ἐεκρώθησαν οὖν οὐ διὰ Aur ἄρτου, οὐδὲ
6:à δίγαν ὕδατος, ἀλλὰ διὰ λιμὸν τοῦ ἀχοῦσαι λόγον
Κυρίου, καὶ διὰ δίψαν ὕδατος, οὗ τις &x τοῦ Κυρίου
μεταλαθὼν o5 uh διγήσει εἰς τὸν αἰῶνα” o0 λιµοκτο-
νῆσει γὰρ Κύριος ψυχὰς δικαίων ᾿ οὐδὲ τὸ σπέρμα
τοῦ διχαίου ζητεῖ ἄρτους * οὐδὲ νηστεύουσιν οἱ τοῦ
νυμφῶνος υἱοὶ παρόντος αὗτοῖς τοῦ νυμφίου. Τὸ δὲ,
Ἐπ.ιάτυγεν ὁ ᾷδης τὴν νυχἠὴν αὐτοῦ, τὸ πάθος
τῶν ἁπολουμένων δηλοϊ. 05 γὰρ τὸζῶον οὕτως Y, οὐδ'
ἡ δύναμις ἐπιτεταμένη τοῖς ἁποθνήῄσχουσιν. Τὸ δὲ
στόµα λέγων, παρέστησεν τόπον τινὰ ix τῆς εἰς θά-
νατον ἁμαρτίας ἑνδοτάτω τῆς γῆς ἀφεγγῆ διὰ στο-
µίου τινὸς τοὺς χατιόντας δεχόµενον. Αἰχμα.]ωτίζά-
ται δέ τις, ἁπαχθεὶς ἁπάτῃ τῆς ἐν τῷ παραδείσῳ µα-
χαριότητο-. Δεκροῦται δὲ, την ἐκ τῆς ἑντολῆς ox
ἔχων ζωήν. Elc ἆδου δὲ κάτε'σι ὁ φύσει xaxía; τοῦ
θεοῦ χωρισθὲὶς, τῷ ἀγαθῷ ποιούσης ἑναντίαν διά-
θεσιν.

lum **, qui Caini soboles exstitit, accepimus ; qua-
lia deducendo fratri cum adhibere studeret, laba-
nus, Jacobum ipsum, qui ea 78 sibi impedimeuto
fore credebat, ad opera Domini contemplauda con-
stat. effugisse **, Dabylonios autem, qui aures illis
arrexissent, lapsos esse. At, qui Babyloniorum
vinum, ^egisque illius mensam evitarunt, nec ca-
dentes acdorarunt, ignis vim ipsi exstinxerunt 35,
Ergo Domini opera oculis ille demum considerat,
qui eis excitatus, invisibilia : animo meditatur,
llec enim intuemur, quaudo cum operibus mentis
cogitatione conferimus. Verum qui possit istud
fieri, cum ebrietate obc:zecatus animus , Deum non
potest intueri ? Opera vero manuum pene ipse
sunt, qua omnes apud inferos manens, ignis, lin-
gua arefacta, cteraque olia expergefacti. ltaque
vitam sacerdotum more degere contendamus. Vino
enim et sicera Aaronem, ejusque filios, cum testi-
mouii tabernaculum ingressuri essent, abstinere
jussit Douiunus **. Est. vero apud Hebraeos, quid-
quid inebriandi facultatem habet , sicere nomine
coniprehensum., Deinceps ea adducit, que Vespa-
siani, et Adriani temporibus, a Romanis ob
hsc passi sunt. Ad νεο ipsa animi cogitatione,
substantiali rationabilique pane vite destituti, fame
premuntur graviter, juxta illud : « Convertentur ad
vesperam, et famem patientur, ut canes, et. circui-
bunt civitatem **,» Nam et vite Auctore abncegato,
anima mortem subierunt; et eo qui captivis remissio
nem, ezcisque visum nuntiaturus venerat, repulso,
invisibilibus traditi sunt liostibus. luterierunt ergo
non panis, aut aqux inopia; sed audiendi verbi
Dei fame, ct aqua. illius siti, quam qui a. Domino
hauserit, sitire in z:eternum non poterit. Nequa-
quam enim justorum animas fame interire, ne-
justi semen panem quarere Deus paii-tur, qui
Spousi filios, presente Sponso non vult jejucare **.
Quod autem infernum animam suam dilatasse ait ;
id ut eorum qui perierunt cruciatus exprimeret,
addidit, Neque enim hunc animal, aut vim es$e
aliquam, quas in mortuos dilatetur, existimandum
est. Deinde, cum os ei attribuit, locum quemdam
in ipsis terrz visceribus caliginasum, peccati ad

D mortem auctores eo descendentes ore suo excipien-

tem significat. Fieri vero captivus '79 quis dicitur, cum fraude a paradisi beatitudine — abripitur. et in-
terire, cum quam ex precepto habere debuerat, vitam non habet : in infernum autem descendere,
cum scelerum multitudine , quibus honestati contrarius fit habitus, a Deo separatur.

Ἐκ δὲ τῶν ἑναντίων ὁ δίκαιος συνηγἑἐρθη ΧἈριστῷ,
χαὶ συνεχάθισΣν Ey τοῖς ἐπρρανοῖς. Κατίασι δὲ πρὸς
ᾷδην, πρῶτον οἱ ἔνδοξοι, δοχοῦντες μὲν ἀγαθοὶ, μὴ
τοιαῦτα δὲ τὰ ἔργα κτησάµενα.. Εἶτα οἱ μεγά.οι.
δυνάµει xal ἀρχῇ τῶν ποᾶ.1ῶν ὑπερέχοντες, οἱ ἐξ
ἀδιχίας τε π.]ούσιοι, ἢ οἱ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ πλείο-
voc ἀχόρεαἄτον ἔχοντες,.Λοιμοί c8 πάντες, οἱ δ.δάσχον-

*! Gen. iv, 90.

5! Gen. xxxi, 1. seqq.
" Math. 1x. 15.

83 Dan.

Αι ex dissimilibus plane cum Christo, qui ju-
$tus est excitatur, et ceelitibus ipsis assidet. In in-
[ernum ergo primum descendunt. illustres, qui pro-
bitatem sitmulantes, vitam omnino probilati cov-
trariam exegerunt. Deinde magni, id est, virtule εἰ
dignitate populo superiores. Tum, qui scelere et
maleficio divites facti sunt, aut insatiabili habendi

n, d seqq. — *' Levit. x, 9. — ** Psal. Lvin, -T-

VARLE LECTIONES.

Ν΄ Ἡρ. σκοτουµένου. — Y 6. οὗτος.

[d

1915

PROCOPII GAZAEI

1916

cupiditate tenentur : ii denique, qui pestes homi- A τες πονηρὰ λόγοις, ἡ τῷ πρὺς ἁμαρτίαν ἐρεθιαμῶ.

num nefaria verbis doceut, aut ad peccandum pro-
vocant. Exsultat autem in terrena Jerusalem, qui-
€unque ex carnis iustitu:o vitam agens Jud:zus,
ad illam minime, qu: beatis reposi'a est, gratiam
attendit. Humiliatur vero homo simpliciter ille qui-
dem, qui communium notitiarum, et virtutis ope,
quam a prima accepit conformatione, altior evasit,
per eum, quem habet cum iuferioribusconsessum.
Sed qui viri nomine jam dignus evasit, si pcrtur-
bationibus frangatur, eo non solum quod coumu-
ne habet simpliciter, sed illo etiam quod exercita-
Lione sibi comparavit, bono multatus, igrominia
afficitur. » Quicunque enim, ait Regum primo, glo-
rifi: averit me, glorificabo eum : qui autem contem-
nunt ine, erunt ignobiles*". » Contemnit vero Deum,
qui mandata illius transgreditur. Dicuntur eorum
porro oculi suólimes, quorum in allum attollitut
cogitatio. Rerum siquidem omnium opificem con-
templati, οἱ iis, quae sub sensum cadunt, superio-
res effecti, opinionis errore, terrenarumque rerum
studio delectati, merito depressi esse dicuntur. Exal-
tatur autem in judicio, Deus, propter justam, de
quibus dictum est, meritorum retributionem. Deum
preterea singulis rebus bene gestis exaltamus.
Quidquid enim bene gerimus, lotum ipso nobis

auctore et adjutore gerimus. ltáque ait : « Exalta-

bo te, Domine, quoniam assumpsaisti me *5. » Eum-
dem rursus exaliamus, cum ipsius sapientiam,
80) potentiam et judicia contemplamur; non se-
eus ac de justo dicitur : « Altitudines Dei in gut-
ture ipsius **. » Qui porro in judiciis exaltatum
Dominum contemplatur ; idcm et gloriam justitize
ipsius intuetur. Caeterum pro co quod est : Et pa-
scentur direpli tanquam tauri; Symmachus habet :
Pasceniur agni juxta ordimem suum. Iniquorum
aulem deserta adveng depascent, Ο 080 Landem etiam
coniigisse certum est. Populi enim principibus ,
tanquam (auris, armentorum ducibus, alio aboctis
per variasque gentes disiractis, desertas eoruin re-
piones accole quidam et inquilini occuparunt;
quod et liis verbis monebat, cum diceret : Et re-
gionem vestram coram vobisalieni depascent, À qui-
bus illa plane discrepabant, quz 60 pro populo

ΑἉγαυιᾶται δὲ Ev Ἱερουσαλὴμ τῇ ΥΠῖνη, ὁ γατὰ
σάρχα ζῶν ᾿Ἰουδαῖος, πρὸς τὴν ἀποχειμένην τοῖς
ἁγίοις μὴ βλέπων µακαρ:ότητα. Τατεινοὔται δὲ dr-
θρωπος μὲν ἁπλὼς ὁ κατὰ τὰς xo: ἐννοίας µείτων,
καὶ τὴν δύναμιν τὴν Ex πρώτης αὑτῷ δοθεῖσαν χατα-
σχενῆς, διὰ τὴν πρὸς τὰ κάτω σομπάθειαν. Ὁ δὲ κατ-
αξιωθεὶς Ίδη χρηµατίζειν ἀνλρ, πρὺς τὰ πάθη µᾳ-
λἀχιζόμενος, ἀτιμάζεται ῥὁημιωθεὶς οὐ τὸ χοινὸν
ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐξ ἀσχήσεως αὐτῷ γεγονὸς ἀγα-
θόν. « Τοὺς γὰρ δωξάζοντάς µε, δοξάσω" καὶ οἱ ἐξου-
θενοῦντές µε, ἀτιμασθήσονται, » φησὶν ἐν πρώτῃ Ba-
σιλειῶν. Ἐξουθενοϊ δὲ Θεὸν ὁ παραθαίνων τὰς ἕἔντο-
λάς. Οφθα.λμοὶ δὲ µετέωροι τῶν τὴν διάνο"αν εἰς τὸ
ὕψος ἁράντων. Θεασάμενοι γὰρ τὸν τὰ πάντα ποιἠ-
σαντα, χαὶ ὑπεράνω γεγονότες τῶν αἱσθητῶν, δ.ὰ
Ψευδοδοξίας xxi τοῦ προσπάσχειν τοῖς ὑλικοῖς, εἰχό-
τως ἑταπεινώθησαν. Υνοῦται δὲ Κύριος ἐν χρίµατι,
χατὰ τὴν δικαίαν τῶν εἰρημένων ἀνταπόδοσιν. Ka
καθ᾽ ἕχαστον δὲ κατόρθωμα ὑψοῦμεν Θεόν. Ῥυνεργίᾳ
γὰρ χατορθοῦμεν τῇ xa p' αὐτοῦ. Διό φησιν, « " Ydo-
δω σε, Κύριε, ὅτι ὑπέλαθές µε; » χαὶ πάλιν, ὑψοῦ-
μεν αὐτὸν, θεωροῦντες αὐτοῦ τὴν σοφίαν, τὸν δύναμιν,
τὰ xplgaza* ὡς λέγεσθαι περὶ τοῦ διχαίου, « Αἱ ὑψώ-
σεις τοῦ θεοῦ iv τῷ λάρυγγι αὑτοῦ. » 0 δὲ τὸν Νύ-
ριον iov ὑνψούμενον, iv τοῖς χρίμασιν, ὁρᾷ xal
τὴν δόξων τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ. ᾿Αντὶ δὲ τοῦ,
Καὶ βοσκηθήσογται ol. διηρπασιιέγοι ὡς ταῦροιν
ὁ Σύµµαχος, Νεμεθήσονται, φησὶν, οἱ ἀμνοὶ Σ a5-
τῶν. Τὰ δὲ ἔρημα τῶν παρανόμων πάροιχοι oá-
ΊοΥται’ ἃ xoX πρὸς λῆξιν ἐγένετο. Tov Υὰρ ἀρχόν-
των τοῦ λαοῦ δίχην ταύρων» ἀγέλης ἡγουμένων εἰς
μετοιχίαν ἁἀπαχθέντων, καὶ ὁπὶ τῆς ἀλλοδατπῆς διαρ-
πασθέντων, τὰς ἐρήμους αὐτῶν χώρας πἀροιχκοίτινες
ἑπελθόντες χαὶ µέτοιχοι χατέσχον» ὅπερ ἔλεγε, Tiv
χώρα» ὑμῶν ἑνώπιον ὑμῶν ἀ.Ἱόεριοι κατεσθίου”
civ αὐτήν. OO τούναντίον ἣν, ὅτε θεὸς ὑπερεμάχει
του ἰδίου λαοῦ. Nov δὲ δι’ ἄλλου προφήτου φ;σὲν ὁ
θεὸς, « Καλαμᾶσβε, χαλαμᾶσθε, ὡς ἄμπελον τὰ xa-
τάλοιπα τοῦ Ι[σραἡλ. Ἐπιστρέψατε ὡς à τρυγῶν ἐπὶ
τὸν χάρταλλον αὐτοῦ. » Φησὶν οὖν καὶ οὗτος. ὅτι οἱ
πάλαι ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων διηρπασµένοι Ἠνίκα τού-
τοις συνεμάχει θεὸς, τὰ τούτων βοσκηθήσονται,
ταύρων ἔχοντες δύναμιν. Καὶ τὰς ὀρήμους, Qvo,

decertare solitus erat. Dominus. Nunc autem per D τῶν πολιορχηθέντων ἄρνες ol ἐξ ἐθνῶν βοσχηθήσο)-

alium prophetam ait Deus : « Raceniate, racemate,
inquam, quasi vineam, reliquias Israel. Convertite,
tanquam viudemiator ad cartallum suum **, ) Si-
ginlicat ergo et hic, eos, qui à Judeis quondam di-
repii fuerant, cum bella Dominus pro eis gereret,
Judieos ipsos esse depasiuros, tauris robore non
dissimiles. Ait przterea : Et deserta, obsessorum
herbam videlicet, quz inulta crescit in deserto,

gentium agnos esse depasturos ; laurorum quidem nomine robore praestantes, agnorum vero, eos, qui
patinur, cum ab adversariis potestatibus bello superati, nul-

tales non sint, intelligens. Talia porro

*' | Reg. 11,50. *^ Psal. xxvi, 10.

*? Psal. cLxix, 0.

tat, βαθυτάτην, ὡς iv ἑρήμῳ, π΄αν νεµόµενοι. Τοὺς
[μὲν] ἰσχυροὺς ταύρους εἰπὼν, τοὺς δὲ μὴ τοιούτους
ἄρνας. Τοιαῦτα δὲ πάσχομεν ὑπὸ τῶν ἀντιχειμένων
δυνάµεων ἠττώμενοι χατὰ πόλεμον xai ὑπὸ τῶν
ἀλόγων κινημάτων, ταύρων δίκην, ἐν τῇ ἑρημιίᾳ τοῦ
βίου τούτου δάξοµεν Y." Όθεν obx ἔφη, Βόες. Xovaye-
λαστιχαὶ γάρ. Ὁ δὲ ταῦρος θυμοειδῆς Gv ἀποσπᾶται
τῶν ἄλλων.

ο Jerem. vi, 9.

VANLE LECTIONES.

*[c.xa:k τάξ.ν. 7 pp. διάγουτες.

1917

COMMENTAHMII IN ISAIAM.

1918

loque rotionis sensu, (aurorum instar, acti cupiditatibus , per hujus vit: deserta vagamur, unde
non boves jam (quos societate, armentisque gaudere videmus), sed (41105 iracundos, et ab aliis

svelli solitos, esse dixit.

επ.ιθ’. Οὐαὶ οἱ ἐπισπώμενοι τὰς ἁμαρτίας ὡς Α S1 Vess. 18,19, Va qui trahitis peceata, tanquam

exowip gaxpo, xal ὡς ζυγοῦ ἱμάντι Cagd.teoc:

τὰς ἀνομίας οἱ Aérorcec ' Τὸ τάχος ἐγγισάεω d
ποιήσει, ἵνα ἴδωμεν. Καὶ ἑἐθέτω ἡ βουλὴ τοῦ
ἁγίου ᾿Ισραῇ.ὲ, iva Tropev.

Καὶ ταῦτα τοῖς προλεχθεῖσιν ἀχόλουθα. Πολ-
λῶν Υὰρ ἑπακούσαντες διδασχαλικῶν λόγων. τοῦ
Σωτῆρος, pst! αὐτόν τε τῶν ἀποστόλων, ἐπιμέ-
νοντες ἁπ.στία, προσθήχας ἐποιοῦντο πληµμµελη»
µάτων, ἀεὶ τοῖς προλαξοῦσιν ἐπισυαπλέχοντες
ἕτερα, χαθάπερ ol πλέχηντες σχοιγίον, παυσαμέ»
νου τοῦ κλωθοµένου συνάπτουσιν ἕτερον, μαχρὸγ
ποιῆΏσαι βον)όμενοι. Πᾶς δὰὲ ἁμαρτάνων, δεσμοὺς
ἑαυτῷ δι ὧν ἁμαρτάνει χατασχενάζεται, μακρὺν,
ἡ βραχὺ, χατὰ λόγον τῶν ἁμαρτημάτων, τὸ σχοι-
víox ᾧ δεσμεῖται ποιῶν. Διὰ γὰρ τοῦτο γινόμεθα
δέσµιοι χατὰ τὴν Ἱερεμίου φωνήν. Σειραῖς γὰρ τῷ
ὄντι τν ἰδίων ἁμαρτημάτων ἕκαστος σφίγγεται.
Καὶ ἅπερ δὲ κατὰ τὸν: πλιγσίον οὐκ Ex τοῦ παρατυ-
χόντος, ἀλλ £x βουλῆς χαὶ ἐνέδρας xal μακρῶν σνν-
σελοῦμεν κατασχενῶν, σχοιγίον» ἑστὶ μακρὸν, δι)
οὗ xal πόῤῥω χειµένας ἑαυτοῖς τὰς ἁμαρτίας ἐπι-
᾿συρόµεθα, Ίγουν τὰς ὁπ᾿ αὐταῖς τιμωρίας. Καὶ ταύ-
τᾶς γὰρ οἶδεν ἁμαρτίας καλεῖν fj Γραφῆ. Τρόπον γάρ
εινα τὴν τοῦ θεοῦ χαθ) ἑαυτὸν ἐλθεῖν βιαςόµεθα δἼχην,
ὡς ἡμῶν ἑχάστῳ λέγεσθαι' ε Ἡ τοῦ πλούτου τῆς
χρηστότητος αὑτοῦ, xai τῆς ἀνοχῆς, xai τῆς µαχρο-
θυµίας καταφρονεῖς; » 'O δὲ Σύμμαχος ἐξέδωχεν '
O?al οἱ ἔλχοντες τὰς ἀνομίας, ὡς σχοιγίῳ µα-
ταιόζητος, xal ὡς βρόχῳ τῆς ἁμάξης ttv. ἆμαρ-

tíar. Maxpà γὰρ ὄντα τὰ σχοιγία δυσδιάλυτά C

ἐστιν, τῷ τῶν ἁμαρτημάτων εὐτόνῳ πυχνούμενα.
Οἱ γὰρ ἁνγόδεσμοι, οὐδὲ ὑπὸ τῶν ἰσχυροτάστωγ ζυ-
γῶν, χαὶ βιαίως ἐπισπωμένων τὰ βάρη, εὐχερῶς
διαῤῥήγνυνται, Τὴν δὲ ἰσχὺν ἐπέτεινεν ἐκ δαιιἀ-ῖεως
εἰπὼν τὸν ἐμάντα ἰσχυροῦ τε ζώου, xal οὔτε διὰ πό-
voy, οὔτεδιὰ χρόνον ἡσθενηχότος. "H οὕτως, ὡς οἱ τὰς
ὑαμάλεις, Ώτοι τὰς βοῦς ὑποφέροντες τοῖς ζυγοῖς,
ἔλχουσεν ἔσλ᾽ ὅτε σὺν Bla πολλῇ εἰς πόνους [καὶ] xa-
εαχδεσμεύουσιν * τὸν αὐτὸν τρόπον τοῖς &x θξίας ὀργῆς
ἐσομένοις ἑαυτοὺς ὑποφέροντες ἔφασκον, ᾿Εγγισάτω

τὸ τάχος ἃ ποιήσει, τὰς xaü' ἑαυτῶν ἀπειλὰς παρά |

τε προφητῶν, xal αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος ἀχούσαντες,
δ ἀπιστίαν τε ταύτας ἐπικαλούμενοι, Διό τις αὖ-

funiculo longo, et tanquam jugi loro juvente , ini-
quitates, dicentes : Cito appropinquent qua faciet, ut
videamus, et veniat consilium Tsraelis, ut sciamus.

Et hzc illis, quz pr:edicta sunt, conseptanea
exsistunt. Cum enim multa Salvatore et apostolis
postea docentibus audissent, pertinaciter ineredu-
litatem amplexi, flagitia flagitiis an plificabant, alia
aliis eorum more addentes, qui dum funem texunt,
deficiente materia, novam subinde adjiciunt, ut
longum magis efficiant. Peccota vero quilibet, eo
ipsoz quod péccat, sibi tanquam vincula longa, vel
brevia fabricat, pro ratione peccatorum funiculum
quo vinciatur, texens : ob idque, sicut est ab Je-
rena dictum, vincti efflcimur. Vinculis eum reve-
ra quilibet propriorum peccatorum constringitur.
Preterea, qux» in vicinum, non temere, sed pre-
meditato longisque insidiis molimur, funiculus lon-
gus ipsa sunt, quo longe remota scelera, id est
Scelerum penas, in nostrum caput attralimus.
Sol«-t enim hoc nomine Scriptura spe flagitia no-
minare. Nam et numinis vindictam persepe, tan-
quam vi, in nos attrahimus; unde non immerito
omnibus dici queat : « An divitias bonitatis ejus,
et patienti, et longanimitatis contemnitis *!? » At
vero sic habet Symmachi tralatio : Vo qui trahitis
iniquitates, tanquam funiculo vanitatis, et tanquam
luqueo plaustri, peccatum, funes enim longos non est
dissolvere facile, qux» bene peccatorum densitate
spati sunt. Neque enim ipsa etiam lora jugalia,
quantumvis robustis jugis onera vi trahentibus
contendantur , facile disrunipuntur. Robur autem
amplificavit, cum juvcence lorum, robusti videlicet
animalis, nec dum laboribus aut aetate confecti,
dixit. Vel certe, quod non aliter, quam qui jucen-
cas, aut boves jugis subinittunt, vi multa. ad labo-
res aliquando trahunt, et vinciuut : sic qui se di-
vina ive ingruenti ultro subjiciebant, eam etiam
non dubitabant provocare his verbis : Fesiinet, et
veniat cito opus ejus, prophetarum minas nimirum,
et Salvatoris ipsius easdem inculcantis magna per-
fidiz contumacia 9 iu suam perniciem invocontes.
Indeque est, quod eis quidam imprecatur prophe-

τοὺς ταλανίζει προφήτης εἰπών * εθύαὶ οἱ ἐπιθυ- ῃ 1a, liis verbis : « Vd desiderantibus diem Doniini :

μοῦντες τὴν ἡμέραν Κυρίου. Καὶ αὕτη ἐστὶ σχότος,
xa οὗ φῶς. «Καὶ αὐτὸν μέντοι γενόμενον δέσµιον
ἁμαρτίας ἀχολουθῆσαι Χριστῷ τῷ ἑροῦντι τοῖς ἓν
ἑισμοῖς, Ἐξέλθετε. Ἅγιον δὲ ᾿Ισραὴ.ἲ τὸν μονογενῆ
τοῦ θεοῦ Aóyoy φησίν.

x'. Oval οἱ.λέγοντες τὸ πογηρὺν κα.ὺν, xal τὸ

*! fom. n, 4... ?* Amos v, 18.

et ipsa tenebrze, οἱ non lux?*. » Decet vero et eum
qui peccati nexibus impeditur, Christum in vinculis
detentos voce soluturum, et exire jussurum, inse-
qui. Sanctum deinde Israel, unigenitum Dei Ver-
bui significat.

γεας. 90, Va qui dicitis malum bonum, et bonum

VARLE LECTIONES.

Σ ρ.τοῦ. κα [c,. Δεῖ δὲ.

1919

PROCOPH GAZEI

1920

malui; qui ponitis tenebras lucem, et. lucem tene- Α xaAÓv xornpór, οἱ τιθέγτες τὸ σχότος qoc, καὶ

bras ; qui ponitis amarum dulce, et dulce amarum.

Et liec in. eosdem dicuntur, quod sano et sobrio
Salvatoris despecto consilio , contrarias rationes
Sequi, quod pro luce evangelica, erroris sui tene-
bras, tanquam lucem aliquam ainplecti ; quod ama-
ram denique scelerum naturam, vcluti dulcem vo-
luptateni aliquam. venari malucrunt : quemadmo-
dum etiam punc Evangelii veritatem respuere, ani-
les autem fabulas admirari et retinere videmus.
Adeo magnum erat, latronum partes sequendo
Christum negare Darabbanique postulare ; idolorum
cultores probare, Christi vcro populum hones ate et
prudentia. commendabilein insectori. Ea enim re-

pudiata, quz per Christum est, illustratione, in B

tenebris ipsi jacuerunt ; juxta illud τε Exspectau-
tibus jpsis lucem, tenebrz faetae sunt, ex spectan-
tes splendorem caligine, cireumsepti sunt ?*, » Est
vero perfecti, qui exercitatis probe sensibus habi-
tum contraxit, boni malique uaturam posse dis-
tinguere; sicut et solertis nummularii, quod bo-
num cst, relinere : non secus ac ineptum eun di-
cimus, qui prxter naturam affecta judicandi in-
sirumenta habeat. Tres igitur nunc apposiL:e sunt
corporeis quidem rebus discrepantes conjugatio-
ncs, sed variis acceptionibus circa unum quiddam,
quod ad auimum attinet, occupate, Bonum itaque id
esse definiunt, quod honestum et laudabile sit : cui

quod turpe est opponitur, malum nunc appellatum; c

$3 quo nomine quod vituperandum est , significa-
Ur : lucem autem, substantiam tenebrarum dissipa-
tricem : ténebras vero, aerem luce destitutum.Est rur-
$us οἱ du/ce, quod humoris vel succi lenitate sensum
exhilarat : amarum vero, quod gustum cxasperat.
Fuerit igitur ista quidem de medio sumpta et
facilis explicatio. Sed de his, quie sensu perci-
piuutur, haudquaquam sumenda videatur oratio.
Verum, quia preceptum Domini lucidum, illumi-
nare oculos dicitur **, qui non ad illius normam
vite δι cursum dirigit, sed lutosis voluptatum
illecebris perfunditur; lucem ille voluptates, et
Domini praceptum tenebras esse avbiu'atur. Pre-
terea si ad dogmatum rationem attendas, qui in
veram lucem non credit, illam quidein tenebras,
lucem autem diebolum facit. Ad hxc, si dulcia
in justi faucibus eloquia Domini exsistunt **;
qui mandatorum onus reíugit, hic voluptatum
dulcedinem amplexus, dulcis et amari naturam
evertit. Quin etiam dogmatum habita ratione, eis-
dem dulcis est Dominus, a quibus scite fuerit de-
gustalus: « Gustate enim, ait, et videte quoniam
dulcis est. Dominus **, » qui vero in ipsum nonu
Credit, quod dulce est, amarum dicit. Est porro
bonum revera, quod in omnia convenienter se-

?! Isa, tix, 0. δν Psal. αν, 9.

'ἀγαθοὺς τοῦ

*5 Psal, cxvii, 105.

τὸ φῶς σκότος, οἱ τιθέγτες τὸ πικρὸν γ.λυκὺ,
καὶ τὸ γυκὺ πιχρόν.

Καὶ ταῦτα τοῖς αὑτοῖς ἑπιφέρεται. Tob; γὰρ
Σωτῆρος καὶ [φρο]νίμουνς λόγους
ἀποστρεφόμενοι, τοὺς ἑναντίους λογισμοὺυς ἁπ-
εδέχοντο. ἸΑντὶ δὲ τοῦ εὐαγγελικοῦ φωτὸς , τὸ
τῆς αὐτῶν πλάνης σκότος, ὥσπερτι φῶς, χατησπά-
ζοντο, τῆς τε xaxlag τὴν πικρὰν φύσιν, ὥσπερ
τινὰ Ἰλυκεῖαν ἡδονὴν µετεδίωχον. Ὡς xai νῦν τοῦ
Εὐαγγελίου τὴν ἀλήθειαν ἁἀποστρέφονται, xalb
τοὺς ὙΥραώδεις µμύθους Οαυμάκοντες, τοιοῦτον
Jv καὶ τὸν Χριστὸν μὲν ἀρνήσασθαι, τὸν δὲ Βαραξθὰν
ἐξχιτεῖν, τῆς τῶν ληστῶν γεγονότας µτρίδος * καὶ
τὸ εἰδωλολάτρας μὲν ἀποδέχεσθαι, διώχειν δὲ τοῦ
Χριστοῦ τὸν λαὸν τὸν σεµνόν xe xal σώφρονα. Παρ-
ωσάμενοι γὰρ τὸν διὰ Χριστοῦ φωτισμὸν, µεμενή-
xac ἓν σχότῳ, χατὰ τό" « Ὑπομεινάντων αὐτῶν».
τὸ coc ἐγένετο αὑτοῖς εἰς σχότος * ὑπομείνανςες
αὑγὴν bv ἁωρίᾳ περιέστησαν. » Τελείου δέ ἐστιν,
τοῦ διὰ τὴν ἕξιν γεγυι»ασμένα ἔχοντος τὰ αἱσθητή-
ρια. διαχρίνειν δύνασθαι τὴν τοῦ κα.οῦ φύσιν, ἀπὸ
τοῦ πογηροῦ. Καὶ δοχέµου τραπεκίτου, τὸ xa.lór
χατέχειν ὥσπερ ἀδοχίμου, τὸ παρὰ φύσιν ἔχειν τὰ
κριτήρ:α διακείµενα. Τρεῖς μὲν οὖν συζυγίαι vov
παρετέθησαν, ἓν μὲν τοῖς σωματικοῖς διαφέρουσαι,
by δὲ τοῖς Φυχικοῖς, Χχατὰ διαφόρους ἐπινοίας περὶ
Év τι στρεφόµεναι. Κα.λὸν' μὲν οὖν ὁρίζονται ἀγαθὸν ᾿
ἐπαινετὸν, ᾧ τὸ αἰσχρὸν ἀντίχειται, ὃ νῦν ὠνόμασε
πονηρόν * ὅπερ ἂν eU xaxbv ψεκτόν. doc δὲ οὐσία
διαχυτικὴα σχότους. Σκότος δὲ àhp ἑστερημένος
Φωτός. Καὶ γλυκύτης μὲν Ἀλειότης χυμοῦ f] χυλοῦ
τὴν γενυστικὴν ἠδύνουσα αἴσθησιν. Τὸ δὲ πιχρὸν
γευστὸν ἐχτραχύνον τὴν γεῦσιν.

Ταῦτα μὲν οὖν χατὰ τὴν πρόχειρον ἔχδοσιν. "AM
ἔοιχε μὴ περὶ τῶν Ἀαἰσθήσει γνωρίµων ὑπάρχειν ὁ
λόγος. Ἁλλ' εἴπερ ἡ ἑντολὴ Κυρίου τηλανγὴς, φωτί-
ζουσα ὀφθαλμοὺς, ὁ μὴ ταύτῃ ζῶν, ἓν ὑλιχοῖς δὲ
πάθεσι χυλινδούμενος, ταῦτα νενόµικε οῶς ἑχείνην
σκότος δοχῶν, χαὶ δογματικῶς ὁ μὴ πιστεύων εἰς
τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, τοῦτο μὲν σκότος, φῶς 0i
ποιεῖ τὸν διάθολον. Καὶ, εἰ γλυχεία τῷ λάρυγγι τοῦ
διχαίου τὰ λόγια τοῦ Κυρίου, ὁ τὸ τῶν προσταγ-

D µάτων φεύγων ἐπίπονον, συγκατατιθέµενος δὲ τῷ

λείῳ τῖις ἡδονῆς, οὗτος ἀναστρέφει τὸ rAvab xal πι-
κρόν. 'AMX χαὶ δογματιχῶς, Υ.δυκύζης ἑστὶν τοῖς
ἐπιστημόνως αὐτοῦ Ὑενομένοις ὁ Κύριος’ «Γεύσα-
σθε γὰρ, xal ἴδετε ὅτι Χριστὸς d ὁ Κύριος.» ΜΗ
πιστεύων δέ τις αὐτῷ, τὸ γλυκὺ λέχει πικρό». Καὶ
τὸ ἀληθὲς δὲ κα.ὸν, τὸ ἐν τῇ duy] συμµέτρως ota-
χειµένῃ χατ ἀρετέν. Μεσότης γὰρ ἡ ἀρετὴ, ἃς τὸ
ὑπερθάλλον 1| λεῖπον, xaxia* ὡς ἐπ' ἀνδρείας ἔλλειψις
μὲν ἡ δειλία, d δὲ θρασύτης πλεονασμὸς, ἄἅπερ
αἴσχος ἑργάνονται, xal ὁ μὴ πιστεύων δὲ εἰς τὸν Ku-

** Psal. xxxiH, 9.

VARLE LECTIONES.

Ρ ἴσ. ἂρ. καὶ. ο yp. διατχιστική.

8S χρπστόσο

1921 | COMMENTARII IN ISAIAM. . 1922

ῥιον,. οὐδὲ τῇ τοῦ xa.lo0 συγχατατίθεται φύσει. A cundum virtutem. affecta habetur. Mediocritatem
Κυρίως γὰρ ἐχεῖνο κα.1ὸν, κατὰ τὸ, « Tf, ὡραιότητί επἰπέ virtutem dicimus in qua si quid vel desit,
σου χαὶ τῷ χάλλει cou.» αἴσχος δὲ πᾶν ὁ διάθολος. — vel abundat, vitii nomine censetur; ut in forti-
Ἐτεὶ οὖν οὐχ ἔστι χοινωνία φωτὶ πρὸς xáJ)o;*, οὐ — tudine quod abest, timiditas; quod abundat, au-
δὲ 72290vm3ig Χριστοῦ πρὸς Βελίαρ, χωριστέον — dacia nominatur : quorum utrumque dedecus ope-
ταῦτα ἀλλήλων ’ xal μὴ παρχλογιαθέντες, φῶς, vo- ratur. Ad hzec in. Dominum qui non credit, Ao-
µίσωμµεν τὸν μετασχηματ.ζόμενον εἰς ἄγγελον φωτὸς, — nesti el pulchri uaturze non adlierescit. Horestum
μηδὲ γλυκεῖαν τὴν ἡδονὴ», μηδὲ κάλλος σωματικὸν — enim proprie bonum cst, vel psalmi testimonio
τοῦ ψυχιχοῦ προτιµήσωμεν. Διὰ τί δὲ ἐπὶ piv τοῦ — canentis: « Specie tua, et pnlchritudiue tua *! : »
χαλοῦ, τὸ, λέγοντες, εἴρηται ' ἐπὶ δὲ τοῦ φωτὺς xal — turpitudiris autem fons diabolus. Quoniam ergo
τοῦ TÀvxéoc τὸ, τιθέντες; χατά τι μὲν οὖν τὸ λέγειν nulla lucis et tencbrarum societas, nulla Christi
τοῦ πράττειν ἁπλούστερον, χατά τι δὲ xal π͵,κρὀτε- — et Delial esse potest *5; separanda ista a se in-
gov. lI3px3í γὰρ τὰς πρὠτας αἱρέσεις τοῦ βίου διὰ — vicem et distinguenda sunt : nec committendum,
τοῦ λόγου µόνον σφαλλόµεθα. Ἐνεργοῦντες δὲ tb xa- — ut falsis decepti ratiorvibus, vel quod se in 1ucis
χὸν, xal μετὰ πεῖραν προσµένοντες, ὥσπερ ὅρους angelum transformat 9*, lucem esse credamus;
ἑαυτοῖς ἀχινήτους τῶν τῆς χαχίας Épyov τιθέµεθα. B vel duces voluptatis illecebras, corpórisque ve-
Káv τις ἐξ ἀσελγείας πρὸς σωφροσύνην οὗ µετατίθε- — nustatlem, aniuie. pulchritudini praeponamus. Ve-
ται, τίθησιν ἑαυτῷ τὸ πικρὸν TAÀvxÜ. Χεῖρον δ — rumenimvero quid-ad boni nomen, &4$ qui dicitis;
τούτου, τὸ καὶ συνηγορεῖν τῷ χακῷ, xal λέγειν xb. ad. [ucem. autein. et. dulce, qui ponitis, addidit?
κα.ὶὸν πογηρόν ' οὗ µόνον γὰρ ποιοῦσι, φησὶν, — Est profecto aliquanto dicere, quam facerc, sime-
αὐτὰ, ἀλλὰ xal συνευδοχοῦσι τοῖς πράσσουσι. Τιθ6- —plicius, aliquanto etiam acerbius. lnitio enim,
γαι μὲν οὖν, τὸ πράττειν. Λέγειν δὲ, τὸ δογµατίζειν. — cum in vita aliquid a nobis eligitur, tum sermo-
"O τὴν εἰς θάνατον ἁμαρτίαν τινὲς ἀπεφήναντο τῶν nis error adinittitlur. tantum. Sed. cum malum
εὐδοχούντων οὖσαν , ἁλλ᾽ οὗ δαχνοµένων ig' οἷς operamur, si eidem facto periculo rursus incum-
ἁμαρτάνουσιν. ἓξ οὗ τὸ μτδὲ μετανοεῖν ἐπιγί- bimus, tum ipsi scelerum metas nobis immobiles
vETAL. ponimus. Quisquis rursus lascivia ad temperau-
tiam animum non revocat, ipse sibi quod dulce est, amarum ponit. Scd facit longe deterius, qui
:*alo patocinatus, quod tale est, bonum non veretur dicere. Νου enim, ait, ista faciunt tantum,
sed facientibus etiam congratulantur. Est ergo idem ponere, quod facere: idem dicere, quod do-
eere: quod esse peecatum ad mortem definierunt nonnulli; cum est adinissi sceleris dolor nullus,
sed snimi potius gratulatio; quo. nihil a poenitentia magis remotum est.

κα-κγ’. Oval ol συνετοὶ £r ἑαυτοῖς, καὶ ἐνώπιον 6 — Vens. 21-25. γα qni intelligentes sunt. in seipsis,
αὐτῶν ἐπιστήμογες. Οὐαἱ ol ἱσχύοντες ὑμιῶν, ol πί- — et coram se scientes. Ve qui robusti sunt. in vobis
»orr&c τὸν οἶνον, καὶ ol Óvrdo cut, καὶ οἱ xepav- — qui bibunt vinum, et qui potentes sunt, et qui mi-
φύντες τὸ σἰκερα. Οἱ δικαιοῦντες τὸν ἀσεθὴ Év&- — scent siceram, qui justficant. impiflu propter dona,
x£Y δώρων, xal τὸ δίκαιον τοῦ δικαίου ἀἵρογτες. εἰ justitiam justi tollitis.

Καὶ ταῦτα τοῖς ἄνω πάλιν ἐφήρμοσεν, εἰ καὶ γενικΏν Et hiec rursum superioribus congrue addita
πρὸς τοὺς δοκησισόφους ἔχει τὴν ἀπειλῖν ὁποῖοί τινες — sunt : licel iis nomine communi minetur, qui sibi
ἦσαν οἱ τῶν Ἰουδαίων δ,δάσχαλοι, μηδὲν piv im' sapientes videntur: quales erant in primis Jud:o-
ἀχριδείας διδάσκοντες, χαλαμώμενοι δὲ τὸν λαὸν, καὶ — rum doctores, qui populum tamen exacte οἱ bene
τή µέθῃ προσχείµενοι. Too γὰρ νόµου λέγοντος, εΚρῖ- — nihil docerent; sed (οί incumbentes ebrietati,
μα δίχαιον χρίνατε, » ὁ προφήτης φησὶ πρὸς τῖν Ἱε- bonis ipsum spoliarent. Quamvis enim judicium
ρουσαλήμ’ «Οἱ ἄρχοντές σου ἀπειθοῦσιν, κοινωνοὶ justum judicare lex imperarct, sic Jerusalem ar-
χλεπτῶν, ἀγαπῶντες δῶρα, διώκοντες ἀνταπύδομα, — guit propheta : « Piincipes tui infideles, socii fu-
ópqa»oi; οὗ χρίνοντες; καὶ χρίσει χήρας οὗ mpos- rum, diligunt. munera, sequuntur. retributiones,
έχοντες. » Ταῦτα γὰρ Éópuov αἰσχρῶν λημµµμάτων | pupillo non judicant, et ad judicium viduze non
ἠττώμενοι, πρὸς την ἁσωτίαν τοῦ βίου. Aib c; 85 ^ advertunt !. 9. Ista. siquidem turpi quiestu. ducti,
προφήτης φησὶν, « Οἶνον ἐκ συχοφαντιῶν ἔπινον.» ad fovendum vitz luxum, scelera adimnittcbant. Ad.
Καὶ xaxüv δὲ ὄντες διδάσχαλοι, τῷ τῆς ἀγνοίας — quod spectans et. alius quidam propheta, « vinum
ἐχεχάρωντο σχότῳ, xal τοῖς ἄλλοις ποτὸν ἐχίρνων — eos injuste damnatorum bibere, &5 dicelat *. »
δεδολωµένον, τὸ σίκερα, τὸν τοῦ Θεοῦ χαπηλεύοντες — Scelerum cnim magistri ctim. esseut, ignorantie
A^vov. Πρὸς οὓς ἔλεγον, « Oi xázrAol σου µίσγουσιν — tenebris offundebantur, aliisque dolosum potum,
τὸν οἶνον ὕδατι, » καὶ χατεδίκαζον δὲ τὸν ἀθῶον, Gàg- — siceram nimirum, Dei verbum cauponantes, mi-
εέντες τὸν αἴτιον. scebaut : unde caupones eorum vinum aqua di-
luere, et in justum, scelerato sententia liberato, paenas decernere. objiciebat.

*? Psal. xiv, 5. '* IL Cor. vi, 15... ** IL Cor. xi, 14. ! δα. 1, 27. * Amos i1, 8.
VARIZE LECTIONES. e

t yp. σχότος. ({ ἴσ. πρός. f mp. τς.

PROCOPII σλ2 81
ed autem prudentes in seipsis dixit, non est Α Λέγεται δὲ τὸ, οἱ συγετοὶ àv ἑαυτοῖς., οὐ µόναν

is taotum accipiendum qui sibi, αι tamen
faut, scire videntur, sed de his etiam, qui
niim domum sortiti, ceteros ejus participes

| faciunt. « « Occulize enim scientie, thesauri-

^ abditi, que potest esse utilitas * ? » Ejusmodi

» exstitit, qui defosso taiento sibi solus sapere
aluit *. Si quis rursus el eam, quam habet, in
alos usus, non in Dei gloriam scientiz faculta-
am conferat, haud in oculis Domini sapiens esse
jueat : non secus ac qui quod praeclare gessit,
propria virtuti solet ascribere, ΠΟΛ Deum tanti
muneris auctorem agnoscere, ei predicare. ln
quem opporiune quis dixerit : « Quid habes quod
non acceperis? Quod si accepisti, quid gloriaris,

quasi non acceperis 5 1 » Dicitur vero intelligentia, B

anime veluti facilis apprehensio, rerum notitias
in unum statim colligentis. Vel soleriia mentis
expedita, qua, quod rebus singulis proprium sit
inveniat. Scientia. autem hahitus in se confirma-
ti et ratione immutabilis, Sapientia vero divina-
rum et humanarum rerum, quibus illa continen-
tur, scientia. Quoniam autem sapientia ipsa Chri-
stus est, eum Christi participatione quatenus sa-
pientia est, sapieutem dicemus, quem perfectuin
significare volumus, quales arcs illius exstitere
opilices, « Implebo cnim, scribitur, eos spiritu
$3pientie el scientiz *, » quae nisi quisque sibi
adjungat, eumdem miserum ct in'elieem profitetur.
Erat enim Nazarzis, ipsisque sacerdotibus, quo-
ties. in Sancta sanctorum cesset ingrediendum,
tino et sicera interdictum *. Est. praterea et apud
Salomonem in hunc modum loquens sententia :
« Vino, qui ad Iracundiam proni sunt. principes,
abstinento, ne cum biberint, sapientis obliviscan-
tur *. » Decet enim, non eum modo, qui Dei mi-
nisterio addictus sit, sed cui hominum cura man-
data, animum purum et sincerum habere. Nam ut
" iniuus quisque Θ0 est, ita veniam meretur fa-
cillime : «Potentes autem potenter arguentur *, »y —
« Et cui multum traditum est, amplius ab ipso re-
poscetur !'*. » Is rursum tandiu dicitur inebriari,
quisquis affectibus constringitur ; quandiu ratio-
vis imperio deturbatus, hujus se confusione, et

περὶ τῶν εἰδέναι δοχούντων , ἅπερ οὐχ ἴσασιν, ἀλλὰ
xa περὶ τῶν ἑχόντων μὲν χάρισμα γνώσεως, οὐ µε-
ταδιδόντων δὲ τούτου τοῖς ἄλλοις. « Σοφία γὰρ χε-
κρυμμένη xei θησαυρὸς ἀφανῆς, τς ὠφελία ἐν ἁμ-
φοτέροις; 2 Οἷος ἂν ὁ τὸ τάλαντο» χρύφας παρ Eav-
τῷ µείνας σοφός. Κὰν ἐπὶ xaxip δὲ τις, καὶ μὴ εἰς
δύξαν Θτοῦ χρῆται τῇ γνώσει, οὐχ ἔστιν ἐνώπιον
Θεοῦ ἐπιστήκων, ὡς οὐδὲ ἆ χαταΥγράρων ἑαυτῷ τὸ
Ὑατόρθωμα, χαὶ ph τὸν θεὸν, ὡς αἴτιον τῆς δωρεᾶς
ἀνυμνῶν. Πρὸς ὃν εὔχαιρον εἰπεῖν, « Tl. δὲ ἔχεις ὃ
οὑχ ἔλαθες; El δὲ xal ἔλαθες, τί χαυχᾶσαι ὡς ph
λαθών ; » Λέγεται δὲ σύγεσις, ofov εὐπαραχαλουθη-
caía φυχῆς, ὀξέως εἰς Ev συναγούσης τὰς τῶν πρα-
γµάτων &vvolac * Ίγουν ἑντρέχεια δ.ανοίας εὐπαρα-
πολούθητος, τῷ ἑκάστῳ πράγματι οἰχεῖον εὑρίσχουσαο
Ἐπιστήμη δὲ, tech ἐν ἑαυτῇ τὸ βέθαιον ἔχονσα»,
ἀμετάπτωτος ümb λόγου. Σοφίαν δὲ, φασὶν, ἐπιστί-
µην θείων καὶ ἀνθρωπίνων πραγμάτων, xal τῶν
τούτων αἱτιῶν. Ἐπειδὴ δὲ αὑτοσορία ὁ Χριστὸς , σο-
φὲν ἐροῦμεν τὸν κατὰ μετοχὴ» Χριστοῦ, χαθ ὃ αοφί:
ἑστῖν, τετελειωμένον * ὡς οἱ τῆς σχκηνῆς ἐχείνης ἁρ-
χιτέχτονες' « Ἑμπλήσω γὰρ αὐτοὺς, φησὶ, πνεύµα-
te; σοφίας xai ἐπιστήμης' » ἅ τις αὐτῷ μὴ ἆνατι-
θεὶς ταλανίζεται. Απείρηκο δὲ Ναξιραίοις οἶνος xal
σίκερα, xax τοῖς ἱερεῦσιν εἰσιοῦσιν εἰς τὰ ἅγια. Καὶ
λολομῶν ἐν Παροιμίαις φησἰν' « O0 δυνάσται θυµάώδεις
οἰσὶν, οἶνον μὴ πινέτωσαν, ἵνα μὴ πιόντες ἐπιλάθων-
ται τῆς σοφίας. » Ast γὰρ ἀθόλωτον ἔχειν τὸν νοῦν
τόν τε Θεὸν θεραπεύοντα, xai τὸν ἀνθρώπων ἔπιμε-
λουμένον, Ὁ μὲν γὰρ ἐλάχιστος xal συγγνωστὸς
EXéou* «Δυνατοὶ δὲ δυνατῶς ἑτασθήσονται. » Καὶ ᾧ
πολὺ παρέθεντο περισσύτερον ἀπαιτήσουσιν αὐτόν.
Καὶ πᾶς δὲ πάθει χρατούµενος, μεθύειν λέγεται τοσ-
οὗτον, ὅσον τούτῳ χεχράτηται, χατὰ λόγον ὑπημένων
vhv ἔχστασιν, χαὶ αυγχύσει ταύτης εἰς λήθην τῆς
σοφίας χωρῶν, ἁλλὰ πῶς 6 ἔχων σοφίαν θυµώδης;
"Ott µήπω λέγει τὸν ἁπαθη * περὶ δὲ τοῦ µετριοπα-
θοῦς xat ἑτέρωθί πού φτσιν, «λφρων αὐθήμερον ἑξ-
αγγελεῖ ὀργλν, σορὸς δὲ ταμιεύεται χατὰ µέρος. »
Λογισμῷ γὰρ τὸ πἀἆθος ἠνιοχεῖ, καθὸ λέγεται, «'Op-
γἰζεσθς χαὶ μὴ ἁμαρτάνετε. » 'O δὲ Κύριος διατάσ-
σων τὰ τελειότερα , χαθόλου τὴν ὁὀργὴν ἀπηγόρευ-
σεν.

sapientia oblivione delineri patitur. Ceterum. qui potest, qui sapientiam liabet, esse iracundus,
nisi eum dicat, qui nondum prorsus. est affectibus liberatus? At vero de eo, qui modice pertur

batur, etiam alicubi dicitur : « Stultus eo ipso die, quo irritatur, iram prodit : quam

$3piens recon

dit et differt quodam tenus !'. » Ratione enim tanquam freno, dolorem cohibet ; ut. dicitur : « Irasc

mini, et nolite pe.caie'*. » At. Dominus qui perfectiora longe imperat, irasci

huit !*,

87 Vess. 24-50. Propter id, sicut exuretur. sti-
pula a carbone ignis, et comburetur a flamma popu-
tente , sic radix eorum, tanquam favilla erit ; et flos
eorum, tanquam pulvis, ascendet. Non enim volue-

: Eccli. xx,59. * Matth, xxv, 95.
*OSap. vi, 7. !* Luc. xi, 48. !! Prov. xn, 46.

51 Col. iv, 7.
155 Psal. 1v, 5.

omnino prob

x5-Y. Διὰ τοῦτο ὃν τρόπον καυθήσεται xa.ld
ὑπὸ ἄνθρακος πυρὸς, καὶ συγχαυθήσεται €
gAoróc ἀγειμέγης, ἡβῤίζα αὐτῶν ὡς χγοῦς ἔσι
xal τὸ ἄνθος αὐτῶν, ὡς κογιορτὺς ἀγαδήσε

* Exod. xxxi 6. " Levit. x, 9.

? Mattb. v, 99.

6 Prov. xxx

9 VARI LECTIONES,

h TP- ἔξις.

1525

COMMENTARII IN ISAIAM.

1926

0 γὰρ ἠθέλησαν τὸν γόµον Κυρίου Za66ai0, A runt legem Domini exercituum, sed. oraculum sancti

dAAà τὸ .Ἰόγιον τοῦ ἁγίου Ἱσραὴ1 zapotvrar,
x. t. λ.

Προαναχηρύττει πάλιν ταῖς ἀπειλαῖς τὰς χολά-
σεις, εἶ πως ἐπιστραφεῖεν ἀχούσαντες. Λέχει δὲ, διὰ
τοῦτο, tout ἔστιν διὰ τὰ εἱἰρημένα, οὗ διά τινα συν-
τυχίαν, 3) φυσικὴν ἀνάγχην, 1) εἱμαρμένην, δι ἅπερ
tt ἐξέθετο πλημμελήματα. Τοῖς γὰρ ἀντὶ σταφυλης
ξύλα, xal χόρτον, χαὶ xaAdygmr, ἀχανθῶν τε πλῆθος

πεπο.ηχόσιν, εἰχότως τὸ, "Or τρόπον συ]κχαυθήσε- j

. tat xaJdjm, φησί * φλόγα δὲ ἀνγτιμεγην χαλεῖ xtv
ἀχάθεκτον, καὶ μηδενὸς χωλύοντος Er ἐξουσίας' βα-
δίεουσαν δὲ τὴν ἵ ὡραιότητα λέγει τοῦ σώματος,
τοῦ τε πλούτου thv δόξαν, xai τοῦ παντὺὸς ἔθνους εὃ-
πρέπειαν, ἃ τρόπον χογιορτοῦ, φησὶ , διασχεδασθί-
σεται. 029δὲ vuv δὲ αὐτῶν εἰδωλολατρείαν χατηγορεῖ,
ἁλλ᾽ ὅτι μὴ τὸν γόµον κατεδέξαντο, περὶ οὗπερ
ἕφααχεν ' «Ἐκ γὰρ Σιὼν ἐξελεύσεται vópos, χαὶ λό-
Ίος Κυρίου ἐξ Ἱερουσαλήμ. »' Λέγοι 6' ἂν xaX τὺν
Μωῦσέως' « El ἐπιστεύετε γὰρ, φησὶ, Μωῦσαῖ, ἔπι-
στεύετε ἂν ἐμο[. Περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐχεῖνος ἔγραφεν. »
'AAÀ' οὐδὲ τὸν εὐαγγελ,κὸν ἐδέξαντο λόγον. Διὸ τε-
θυμῶσθαι, φησὶν, ἐπὶ τὸν Aaór αὑτοῦ Κύριον.
Ἑαυτοῦ γὰρ Τθελεν εἶναι λαὸν, οἱ δὲ οὐχ ἐδέξαντο "
λο.πὺν αὐτοῖς πολεµίων ἔφοδον προφωνεῖ, xal πλῆ-

0o; τῶν ἀναιρουμένων, ὡς xal αὐτὰ πληροῦσθαι τὰ

ó,n σωμάτων vexQuy.

Ofov δὲ παραμενούσης αὐτοῖς εἰς ἔτι νῦν τῆς τοῦ
θεοῦ ὀργῆς, εἴρηται τὸ, Ἔτι ἡ χεὶρ ὑψη. ή: Ὁ δηλῶν
ὁ Παῦλός φησιν, «Ἔφθασεν δὲ εἰς αὐτοὺς ἡ ὀργὴ εἰς
τέλος. » Πόθεν δὲ τὰ τοσαῦτα ϐνγησιµωϊῖα λοιπὺν ἐπ.
ενῄνοχεν, ἔφοδον ἑθνῶν ὑπογράφων , παράταξίν τε
πολεμιχήν; Πόθεν τε τὰ ὄρη παρωξύνθη, μᾶλλον δὲ
ἐκ.1ον ήθη, xazà τὸν Αχύλαν ἡ ἐταράχθη, κατὰ τὸν
Σύµµαχον; "Hv | o0x ἀφ᾿ ἑαυτῶν ἐποιῄσαντο, ὡς Ex
Θεοῦ δὲ συρόµενοι, πρὸς τὴν τῶν ἡμαρτηκότων πο-
λιορχίαν, ἐξ ἄκρου τῆς γῆς, ἵνα «b Ῥωμαίων Ση-
λώσῃ στρατόπεδον ἀπὸ τῶν δυτικῶν ὥρμησαν μερῶν,
Βαθυλωνίους γὰρ χαὶ ᾿Ασσυρίους 1j k ἐξ ὀνόματος $!
ἀπὸ βοῤῥᾶ χαλεῖν εἴωθεν ἡ Γραφή. Βορειότεροι γὰρ
οὗτοι τῆς Ἰουδαίας εἰσίν. Νῦν δὲ περὶ Ρωμαίων
λέγων φησὶν, ᾿Οργώσιν ὡς Aéorcec, xal [παρ-
ἐστησαν] ὡς σχκύμγοι Aéovzoc. Δηλῶν δὲ xaX τὸ

. Israel exacerbaverunt, eic.

Minas rursum ante ultiones prxnuntiat, ut iis
auditis, si fleri possit, resipiscant. Ait vero, pro-
pler id, hoc est, propter ea, qua dicta sunt, non
casu aliquo, vel naturze necessitate, vel fato, sed
ob ea, qua ipsi admisere, facinora. Quibus enim
pro uva Jignum, fenuinque, et stipula, spinarum.
que copia, nata sunt, uon immerito, sicut stipuium
combustum iri ipsa dicuntur. Vocat autem flam.
mam populantem, cujus incendium, nme potenter
vagelur, ab ullo repriii non queat. Nec aliud
quidquam corporex pulcliritudinis nomine, quat
divitiarum gloriam, gentisque universe splendo-

D rem, qua pulveris instar dispergenda sit, siguifi-

cat, Neque vero jam eos idololatriz nomine inse-
clatur, sed repudiatze legis accusat, de qua lezi-
Ur : « De Sion exibit lex, et verbum Domini de
Jerusalem '*. » Fortasse autem Mosaicum intelli-
git. « Si enim ait, Mosi crederetis, et inihi etiam;
de me enim ipse scripsit !'5. » Sed neque cvange-
licum illi verbum amplexi sunt; unde est, quod
furore Dominum | in. populum suum iratum esse
dixit. Eui enim, a quo essent in populum delecti,
admittere noluerunt. Hostium rursus ipsis invas:o-
nem, et caesorum tantum fore numerum signifi-
cat; 88 ut montes ipsi cadaveribus repleantur.

Deiude, tanquam de szviente adhuc in ipsos ira

C Domini, intelligendum est, quod ait : Adhuc ma-

nus ejus excelsa; quoi his verbis innuit, et Pau-
lus : « Pervenit autem ira Dei in illos in finem !*. »
Quorsum vero, cum hostium irruptionem, milita-
remque aciem describeret, tam multoruu deinceps
morticinorum meminit? Quorsum mentes cxacer-
batos, vel secundum Aquilam commotos; vel, ut
Symniacho placet, conturbatos esse dixit? Nimi-
rum, ut ista sponte nequaquam exsistere; sed, ut
a Deo scelerum vindicem paterentur obsidionem,
ab extremo lerre Romanum evocatum esse exerci
tum doeerel. Assyrios enim et Babylonios, vel
proprio, vel Aquilonis nomine distinguere solet
Scriptura. Sunt. enim Judaea magis septentriopa-
les. At hic de Romanis loquens, ait: Huunt. tan-

πληθος xai τὸ συμμιγὲς τῆς φωνῆς, 0aAdreg xv- D quam leones; et astiterunt, tanquam caluli leonis,

µαιν σύσῃ τούτους àxslxacsv. Περὶ δὲ τῶν πολιορ-
χουµένων φησὶν, Εμέλέψονται elc γην. Kal ἰδοὺ
σκότος cxAnpór ἐν τῇ ἀἁπορίᾳ αὐτῶν, τὴν Ex τῶν
δειµάτων ἁπορίαν δηλῶν, ot καὶ κοπρίων δίκην ὑπο-
χείσονται τοῖς ἐχθροῖς. Σύσσημα δὲ, φησὶν, τὰ ὑπὸ
τῶν ἀνατεταμένων σημείων, fj κατασπωµένων τοῖς
στρατοπέδοις δηλούµενα. Ταῦτα δὲ πεπόνθασιν ἆπο-
στραφέντες τὸν Λόγον Κυρίου, χαθάπερ xa Ἱερε-
μίας φτοὶνι, ε Ἐπτοήθησαν xal ἑάλωσαν. » Σοφία «i;
ἐστιν αὐτοῖς, ὅτι τὸν Λόγον Κυρίου ἀπεδοχίμασαν

δα. 1, 5. !5 Joan. v, 40. !* | Thess. iw, 16.

quorum ut inultitudinem vocisque varietatem οἱ
confusionem notaret, d&stuantis maris sonitui simi-
les effecit. Est vero quod in terram ínapecturum
adjicit, de obsessis intelligendum. Et ecce addit
tenebre densg in angusliis eorum ; nimirum, ut
consilii eorum, in rcbus dubiis et metu plenis,
inopiam signiflcel ; qui tanquam stercora hcsiibus
essent subjiciendi. Signa vero vocat, quie soleny
exercitui, ve] expansis, vel contractis vexillis. ai
in;peratoribus significari. Taliaque νεο, quo

VAKLE LECTIONES.
Στρ. τὴν δέ. 1 gp. 8. k qp. fo T vp f. m sp. ὅρμωσιν.

18927

PROCOPII GAZEI 1923

Verbum Domini essent aversati, Jercmia teste, A A:5 νῦν αὐτοὺς ἀπειχάνει χα.άμῃ, fici; διάχενος

perpessi sunt. Ait enim his verbis : « Expaverunt,
et capti sunt 11. » Quz enim illorum exstat sapien-
tia, qui a se Christi Verbum repudiarunt? Ecs ita-
que non male nunc stipula comparat, qux intus
inanis, radici infirma innititur, et habet. in-
aequalia augmenta; qualia quis facile inhujus vitze
celebrioribus personis animadvertere possit. luterio-
“ιο enim homine prorsus inanes, reique imbecillze
innixi, intemperantis et inzqualis vite rationem
sequuntur. Est autem carbo ignis ille terrenus,
qui exstincta flamma solet in crassiori remanere
materia. I'lis ergo, qui suis accensi alfectibus 89
divitem sitis incendebat !5.. Quales item, qui vini
extremum per flammam interitum comminatur.
Rursus et jura ipsa sumendis muneribus ever-
tunt. Indeque est, quod. radicem ipsorum, id est
pecuni: studium, quie fructus edere. non consue.
vit, combusturum se siznificat, Οσίου qualis
ipse flos? pulveri merito non absimilis, qui nec
certo stare loco natura, nec dispergenti vento po-
test reluctari. Deinde nos aliter quam si. gutturi
illeinhzreat, respirationem remoratur, vit;eque
nostr:? molitur insidias; sic ipsi avaritiz flores,
insanum scilicct habendi studium, mendacium,
calunniz, veram nobis vitam adimere, Sanctique
Spiritus ad nos accessum solent impedire. Caete-
rum quia superius, Ve fortibus vestris, et poten-
tibus, dixerat ; nunc jam iratum esse (urorem Do-
mini in populum suum significat, tanquam qui ipse

przfectorum exemplo peccasset. Ab his emi. ad €
populum iram demanasse significat, Dicuntur — au-

tein de Deo non sine tropo ira et. furor. Et. iram,
correptionem fortasse, quie. nonnisi laboris sensu
aliquo fieri solet, appellant : furorem vero, repse-
hensionem, qu:e mentis nostr: operationes per-
turbat. 1n furore enim suo. turbabit eos, ait :tan-
quam verbis dignos ampiius non putet. At ira
castigantis modo corripit; sicut scriptum est; et
loquetur adeos in ira δια, hoc habet ergo ira
furore amplius, quod corripit. ltaque et Jeremias
ait : « Corripe me, Domine, verumtamen in judicio,
et non in furore tuo '*. » Non enim, Et non in
iia, dixit. Est vero quz in. judicio fit, sive corre-
ptio, sive eas:igatio, illa longe, quie a furore, et
ira est, mitior. Qui enim judicio corripitur, Dei
judiciie, ut nihil nisi judicio etl ratione, faciat,
illustratur. « Cogitationes enim justorum etiam
judicia. » Quod autem manum suam in popslum im-
misisse dixit, vindicem — potestatem significavit;
non aliter, ac de Jobo legitur : « Quia mauus
Dowini tetigit ine ?**; » de qua etiam et dia-
bolus ipse $ic loquitur : « Nequaquam, sed
mitte manum tuam, et tange illius ossa *'; »
9Q Tunc, pergit, exzacerbati sunt montes ; quasi cum

οὖσα, ἐπὶ σαθρᾶς βαίνει τῆς βάσεως, ἀνώμαλόν ss yet
τὴν αὔξησιν, οἵους ἄν τις ὑπόθοιτο τοὺς ἀπὸ τῶν τοῦ
χόσµου τούτου γνωρίµους. Κενοὶ γὰρ ὄντες tuv ἔσω
ἄνθρωπον, τῇ τοῦ βίου συζῶσιν ἀνωμαλίᾳ, βαΐνοντες
Υὰρ 3 ἐπὶ σαθρούυ.’”Α»θραξ 66 ἐστι mop γεῶδες μετὰ
τὴν τῆς Φλογὸς πάροδον τῇ παχυτέρᾳ Όλῃ ἐναπομεῖ-
vay. Tol; οὖν ὑπὸ παθῶν φλεγομένοις, ὡς Evbov ἔχου-
σι τῆς χαύσεως τὴν αἰτίαν, ἓξ ὃς ὁ πλυύσιος ὑπὸ δί-
ης ἐφ.]έγετο, οἷοι καὶ οἱ τὸν οἶνον πίνουτες, xat ὑπὸ

ετούτου φ.1έ;όμενοι, πρὸς οὓς νῦν ὁ λόγος, τὸν Ex trjg

χαὐσξεως εἰκότως ἁφανισμὸν ἀπειλεῖ.

incendii causam gerunt interius. (qualis illa, quae
potu cemburuntur, quos nunc insectatur propheta )

"AXAX xaY δώρων, ἔφη, χάριν τὸ δίχαιον Ciaszot-
φουσιν. Διὸ χαὶ την ῥίζαν αὐτῶν συγχα»θήσεσθτ:,
fou ἐστὶν ἡ φιλαργυρία" ἀφ᾿ ἧς ῥίζης οὐ καρποὶ
γίνονται. "Av0oc ὃΣ ὁποῖου ; εἰχὸς χογιορτῷ παρα-
πλ]σιον ἀστάτῳ φύσει καὶ σχὲδαστῃ. Καὶ, ὥσπερ
οὗτος ἐμποδίζων ταῖς ἀνατνιαῖς ἐπιθουλεύει ἡμῶν
τῇ ζωῇ * οὕτω, καὶ τῆς φιλαργυρίας τὰ ἄνθη, αἱ
πλεονεξίαι, τὸ Φεῦδος, αἱ συκοφαντίαι, τὴν ἁλτύη
ζωὴν ἡμῶν ἀναιρεῖ, τῇ καθαρύτητι τοῦ Πνεύματος
ἑωποδίνοντα * εἰπὼν δὲ, Οὐαὶ οἱ ἱσχύοντες ὑμῶν,
xul οἱ δυνἁσται, νῦν qnot, Kai ἐθυμώθη ὀργῇ Αύ-
ριος ἐπὶ τὸν Aaóv αὐτοῦ, ὡς xaX αὑτοῦ χατὰ ζηλον
τῶν προεστώτων ἡμαρτηκύότος. 'As' ἑχείνων γὰρ
ἐπὶ τοῦτον ἡ ὀργᾗ τὴν πάροδον ἔσχηχεν θυμὸς δὲ
xai ὀργὴ τροπικὼς ἐπὶ θεοῦ. Καὶ τάχα ἡ μὲν ἐπί-
πονος παίδευσις, ἀργῇῃ. 'O δὲ capa ἡμῶν ἐμποιῶν
τοῖς )ογισμοῖς ἔλεγχος, θυμὸς προσηγόρευται. Ἐν
θυμῷ γὰρ αὐτοῦ, qnoi, ταράξει αὐτοὺς, µήπω λό-
You μεταλαθεῖν αὐτοὺς ἀξιῶν. Ἡ δὲ ὀργὴ παιδεύει
χατὰ τό" «Τότε λαλήσει, πρὸς αὐτοὺς ἐν ὀργῇ αὑτυῦ.»
Θυμοῦ τοίνυν ἀνύει μᾶλλον, πα:.δἐύρυσχ. Διόπερ
Ἱερεμίας, « Παίδευσον ἡμᾶς, φησὶ, Κύριε, πλὴν ἐν
χρίσει, καὶ μὴ £v θυμῷ. » OO γὰρ εἶπεν, Καὶ μὴ ἐν
ὀργῇ. Χρηστοτέρα δὲ ἡ ἀπὸ χρίσεως παίδευσις, τῆς
ἀπὸ θυμοῦ χαὶ ὀργῆς. 'O γὰρ Ev. χρίσει παιδευθεὶς,
ἀπὸ τῶν τοῦ θεοῦ χριµάτων φωτίζεται πρὺς τὸ xpl-
σξι πάντα χαὶ λόγῳ ποιεῖν, Λογισμοὶ γὰρ δικαίων
καὶ χρίµατα. Τοῦ δὲ Θεοῦ τὴν χεῖρα ἐπάγοντος
τῷ «Ἰαῷ, τουτέστι τὴν κολαστιχὴν δύναμιν, κατὰ τὸν

D Ἰώβ' « Χεὶρ γὰρ Κυρίου ἡ ἀφαμένη μον ἐστίν »περὶ

οὗ xal φησιν 6 διάθολος * « OO μὴν δὲ, ἀλλ ἀπόστει-
Aov τὴν χεῖρά σου xal ἄφαι τῶν ὁστέων αὑτου.»Τότε,
qnot, ταρωξύνθη τὰ ὄρη. Συγκινεῖται γὰρ τῷ θεῷ
πρὸς Σίχην ἡ χτίσις. Οὕτω παντσχόθεν ἦσαν αἱ τῶν
Αἱγυπτίων «nya, ἁπὸ ἀέρος, ἀπὸ γῆς, ἀπὸ ὕδατος.
Καὶ πὂρ δὲ πρὸς τούτοις ἑφλόγιζε. Τινὲς δὲ Φασιν
οὕτως εἱρῆσθαι τὰς Ρωμαίων ἀρχὰς, διὰ τὸ £v δόξῃ
περιφανὰς, xal τὸ ἓν ἀξιωμασιν ἐπηρμένον. Κοπρίοις
δὲ διὰ τὴν ἀτιμίαν ἀπειχάνει τοὺς τεθνηχκότας. Τει-
οὗτοι χαὶ οἱ τοῖς ἁμαρτήμασιν ἐπιμείναντες, xai ὑπὸ

U ειδη]. vir, 9. !* Luc. xvi, 94. !? Jerem. x, 24. 9 Prov, xi, 5. ?! Job xi, 21.
VARLE LECTIONES.

* (19. γάρ.

1929

COMMENTARII IN ISAIAM.

1950

τῶν ἑναντίων δυνάµεων καταπατούμενοι. Διὰ γὰρ A Deo in scelerum vindictam, εἰ ipsa eonspirans

τὴν ἀμετανόητον αὐτῶν καρδίαν, cór θυμὺν, φησὶν,
οὐχ ἀποστραφᾖσέσθαι, πρὸς δὲ δίχην µένειν ἔπηρ-
µένην τὴ» χεῖρα xa0* ὧν καὶ τὰ ὄρη τὰ νοητὰ παρ-
οξύνεται, ἀρχαὶ, χαὶ ἐξουσία:, xal χοσµοχράτορες,
ὑφ᾽ ὧν θνῄσχει duyh, 8:02 µηχέτι χωλύοντος ' ὡς
ἐπὶ τῶν διχαίων παρεμέθάλλει ἄγγελος Κυρίου χλυ-
αῶν 9 φοθουμένων αὐτὸν, xal ῥύεται αὑτούς. Τοῦτο
δὲ τέλος τῆς χατὰ Ὀξίαν τὸν βασιλέα προφητείας
ἁρξαμέντς ἀπὸ τοῦ, "Axove, οὐρανὲ, καὶ ἐνωτίζου,
γη. Τὰ δὲ ἑξής μετὰ τελευτήν ἐστιν Ὀξίου ἐπὶ Ίωα-
θαµ, ὃς αὑτὸν διεδέξατο.

creatura commoveatur 3 Ad απο modum
plagis undique JEgypüios, ab aere, ab aqua, a
terra, ab. ipso igne denique, a quo, prater hzc,
consumerentur, obsessos fuisse legimus. Nc-
que desunt, qui MHomanorum imperium, pro-
pter late patentem eorum gloriam, — subli-
memque dignitatis gradum, significari conten-
dunt. Deinde slercoribus, mortuos, propter Ίρπο-
niniam, similes facit. Tales exsistunt, qui pecca-
torum sordibus inliz:rentes, ab adversariis potes-
tatibus conculeantur. Eos enim propter cordis

pervicaciam, in quorum vindictam jam elata sit manus, furorem evitare non posse significat 7 cuin
et mon!es ipsi monte comprehensi, id est dominationes, mundane denique potestates, a quibus,
Deo non amplius prohibente, anima solet interire in eos exacerbeutur : non aliter, quam angelum
Domini timentes eum, circumdare, et liberare constat. Atque hic quidem finem suum consequi-
15, qua Ozie temporibus edita est. prophetia, ejusque ab eo, quod dixit : Audi, celum ; aus«ulta ,
lerra, exordium exstitit. Qux deinceps sequuntur, àb Ozia imorte ad Joathamum usque, qui postea

reghi gubernacula suscepit, referuntur.
ΚΕΦΛΛ. 4'.

α-ε’. Kal ἐγένετο τοῦ ἐγνιαυτοῦ, οὗ ἀπέθανεν
'Otiac ὁ βασι.εὺς, εἶδον τὸν Κύριον καθήµιε}ον
ἐπὶ θρόνου oy'nAov καὶ ἐπηρμέγου. Καὶ π.Ίήρης
ὁ οἶχος » τῆς δόξης αὐτοῦ, καὶ Σεραφεὶμ εἰστή-
χκεισαν χύκ.1φ αὐτοῦ, x. t. λ.

Τὸν Κύριο», ὃν ἓν τοῖς φθάσασι πολλάκις Σαθαὼθ
ἀνεχήρυσςεν, αὐτοφίᾳ παρείληφεν. "Hv δὲ ὁ µονογε-
viz τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὁ ὧν εἰς τὸν χόλπον τοῦ Πατρὸς,
ὃς ὑποχαταβαίνων ἔαθ᾽ ὅτε τοῦ ἰδίου μεγέθους, épa-
τὸν ἀνθρώποις ἑαυτὸν ἁπεργάζεται. "Όφθη πολλάκις
τῷ ᾿Αβραὰμ, χαθά φησιν ἡ Γραφὴ, xai ἔσχηματ:-
δµένος ἐν ἀνθρώπου μορφῇ, ὡς χαὶ ὑπὸ δρῦν γενέ-
σθαι, xo) τοὺς πόδας ἀπονίψασθαι, καὶ χοινωνῆσαι
εραπένης. Καὶ Ἰσαὰκ δὲ ὤφθη, χαὶ Ἰαχκὼθ πολλά-
Χις ΄ χα) παλαίοντα τοῦτον εἶδεν ὡς ἄνθρωπον. ἜἨτει
δὲ xai λωῦσῆς γνωστῶς ἰδεῖν τὺν Θεὸν, ἀλλ ἀχή-
Xo£v: « Οὐ δυνἠσῃ ἰδεῖν τὸ πρόσωπὀν µου. Οὐ γὰρ
ph Um ἄνθρωπος τὸ πρόσωπόν µου, xa ζήσεται.)
Ἡ γὰρ θεότης τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ 0:05, μένει
τοῖς πᾶσιν ἀθέατος. Καὶ Ἰξζεχιηλ δὲ τὴν τούτου
δξόξαν δι αἰνιγμάτων ἑώρακεν. Τούτου δὲ xat ὁ παρ-
ὧν προφήτης ἠξίωται, xol μάρτυς ὁ Ἰωάννης. Ei-
πὼν γὰρ, ὅτι εἶπεν 'Hoatac, Τετύφλωκεν αὐτῶν τοὺς
ὀφθαλμοὺς, xaX τὰ λοιπὰ,ε Ταῦτα εἶπε, qnoi,
Ἡσαῖας, ὅτε εἶδε τὴν δόξαν αὐτοῦ.» Νῦν γὰρ ᾿Ησαῖας
τοῦτό φησιν « ΑἈχοὴν ἀχούσετε, χαιοὺ μὴ συνῆτε, »
xai τὰ E&rg. "oce vv Χριστοῦ δόξαν διὰ τῶν προχειµέ-
νων ὁ προφήτης ἑώραχεν, οὐ πάντως σαρχὸς ὀφθαλμοῖς,

CAP. VI.

9] Vzns. 1-5. Et (actum est, annoquo mortuus est
Ozias rex, vidi Dominum sedentem super. solium
excelsum et. elevatum. Et plena domus gloria ejus
el Seraphim steterunt circum eam, etc.

Dominum, quem Sabaoth antea perszpe preedi-
cavit, oculata fide se complexuin esse affirmat. Est
autem is procul. dubio unigenitum Dei Verbum;
quod in Patris sinu recumbens, submissa ali-
quando peculiaris glorie magnitudine, videndum
se hominibus prebuit. Visus Abrahamo persa pe,
Scriptura teste **, etiain in hominis speciem trans-
formatus; nimirum, cum sub quercu esset **, cum
ei pedes ablueret, cum mensa fieret pattíceps. Vi-
susestet 194460 sepe, et Jacobo **, qui luctan-
tem hominis more eumdem expertus est. Postula-
vit vero Moses, aperte Deum ut videret : sed quae
sequuntur audivit : « Non poteris videre faciem
meam : Non enim (addit) videbit me homo, οἱ vi-
vet 17. » Unigeniti. enim Filii Dei ipsa invisibilis
inanet omnibus divinitas. Vidit hujus et Ezechiel
gloriam ; sed per x»nigmata **. Tantz etiam rei ho-
nore dignum hunc prophetam habituin, vel Joannis
testitnonio, probatur. Cum enim ille usurpato
Isai: testimonio, exczecatos eorum esse oculos, et
qua sequuntur, dixissel, tandem subjungit : «Πως
dixit Isaias, quando vidit gloriam ejus **. ». Istud
ipsum enim est, quod jam Isaias ait : « Auditu au-

ἀλλὰ τοὺς ἔνδον πεφωτισµένους 3 ὑπὸ τοῦ θείου p dietis, et non intelligetis **^, » ceteraque deinceps.

Πνεύματος. Συγερχίᾳ Ὑὰρ φωτὸς τοῖς ἔνδον ὁρῶμεν
χαὶ τοῖς ἔξωθεν ὀφθαλμοῖς. Δι) ὅ φησιν ὁ Σωτήρ:
« Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ χαρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν θεὸν
ὄψονται. » Οἷος ὢν 'Ησαῖας, Εἶδε τὸν Κύριον Σα-

θαῶθ, ἀλλ οὐ ζῶντος "Os lou: τοῦ * γὰρ οὗτος ἐπὶ τοῖς

33 Sap. iv, 3. 3 Gen. xviii, 4. 9 Gen. xxvi, 1 seqq.

* Ezech.) seqq. 3 Joan. xii, 41.

Constatergoex lis, qui superius posita sunt,
Christum prophetam vidisse, nec illis tamen, qux
eorporis sunt : sed internis, id est, Spiritu sancto
illuminatis oculis usurpasse. Lucis enim auzxilio
internis, veluti externis oculis videmus. Hinc est,

** Gen. xxxit, 1 seqq... !" Exod. xxxi, 18-40.

50 [sa, vi, 9; Matth, xui, 14.

VARLE LECTIONES:

ο vp. χύχλω.
' Ic. βασιλέως xat.

ParROL. GR. LXXXVII

P. καὶ τὰ πρὸς ποδῶν αὐτοῦ ἐπλήρουν τὸν ναόν. — 4 yp. τοῖς ἔνδον πεφωτιαμένοις'

61

191

PROCOPII GAZEI

1932

quod ait Salvator : « Beati mundo corde, quoniam A διὰ Θεοῦ κατορθώµασιν, ἃ χατώρθωσε θεοσεβῆς τὰ

ipsi Deum videbunt ?'. » Talis cum esset 1saias :
Vidit Dominum 99) Sabaoth : sed rege Ozia non
amplius superstite. llle euim pius initio, rerum
feliei successu eo elatus est, ut. sacrum ministe-
rium usurpare non dubitaret, donec efflorescente
lepra in fronte abdicatus est 53. Et quanquam legis
precepto extra castra leprosus, tanquam impurus,
pelli juberetur *? : Hierosolyma tamen secedere
recusans, totam urbem przsentia sua pollutam
impuramque reddidit. Inde est, quod tacuit Do-
minus, prophetas suos alioquin minime dedigna-
tus ; sed eorum doctrina indignos arbitratus, qui
eamdem cum homine impuro civitatem incolerent.
lta enim et Ezechielem alloquitur :, « Et linguam

tuam adhzrere faciam palato tuo, ct eris mutus, B

nec vir qui redarguat; quia domus exasperans
est 5. » Hinc etiam nunc tacet irritatua : eamque
ob causam llierosolyma ipsa couimota sunt. ldem

preterea et Amos significat, cum ait :« Verba |

Amos 15. » Deinde, regibus enumeratis, quoruin
tempore verba facta esseut, ante duos annos terrze
motus. intulit, Ergo cum rege ipso finem suum
etiam habuit el hoc silentium ; quo nimirum tem-
pore imperaret Joathamus, quem in oculis Domini
quod rectum esset, fecisse testimonio comproba-
tur : Vidit itaque Dominum sedentem super solium
excelsum el elevatum ; et plena domus gloria ejus.
At non in domo, sed in solio vidit. De quo omnino

πρῶτα Ὑενόμενος, εἰς ἱερατιχὴν ἱέναι λειτουργίαν
παρεθιάζετο, μέχρι τῷ μετώπῳ λέπρας ἐπανθγσά-
σης ἑλέλαται, Τοῦ δὲ νόµου κελεύοντος ἐχπέμπεσθαι
τῆς παρεμθολῆς tbv νεκρὸν, ὡς ἀκάθαρτον, ᾧκησεν
ἸὈζίας £v Ἱερουσαλὴμ, τὴν πᾶσαν πόλιν µιαίνων *
ὅθεν ὁ Δεσπότης σεσίγηχεν, οὗ τοὺς προφίτας dst
µάζων, ἀναξίους δὲ τῆς αὐτοῦ χρίνων νουθεσίας τοὺς
ἀχαθάρτῳ συνοικοῦντας " καὶ γάρ φησι πρὸς "ley:-
xdj «€ Καὶ τὴν γλῶσσάν σου σννδῄσω xal ἀποχω-
φωθῄσῃ, καὶ οὐκ ἔσῃ αὐτοῖς εἰς ἄνδρα εὐθύνοντα,
ὅτι οἶχος παραπιχκραἰνων ἐστί. » Καὶ νῦν δὲ δι΄ ἀγα-
νάκτησιν σιωπᾷ, καὶ διὰ ταύτην Ἱεροσόλυμα σέσει-
σται. Δεδήλωχε δὲ τὸ τοιοῦτον ᾽Αμὼς εἰπών ' « AÓ-
γοι ᾽Αμώς, » Εἶτα τοὺς βασιλεῖς εἰπὼν, ἐφ᾽ ὧν οἱ λό-
γοι γεγόνασιν, ἐπήνεγχε * Πρὸ δύο ἑτῶν τοῦ σεισμοῦ.
Συμπέχανται τοίνυν καὶ dj σιγὴ τετελευτηχότι τῷ
βασιλεῖ, βασιλεύσαντος Ἰωαθὰμ, ὃς καὶ τὸ εὐθὲς
ἐνώπιον Κυρίου πεποίηχεν καὶ * μαρτύρέται, Εἶδεν
οὖν τὸν Κύριον Σαθαὠφθ καθήµεγον ἐπὶ θρόνου
ὑψ-η.οῦ καὶ ἐπηρμένου, καὶ π.Ίήρης ὁ οἶκος της
δόξης αὐτοῦ. Αλλ οὐχ ἐν τῷ οἴχῳ τὸν Κύριον ὅ
προφήτης ἑώραχεν, ἀλλ᾽ Ev θρόνῳ: περὶ οὗ πάντως
φησὶν fj Γραφή ' « Κύριος ἓν ναῷ ἁγίῳ αὐτοῦ. Κύ-
ριος &v οὑρανῷ ὁ θρόνος αὐτοῦ. » Καὶ ὁ Κύριος δέ
qnot: « 'O οὐρανός pot θρόνος, ἡ δὲ y Ox0T140:09
τῶν ποδῶν pov. » Καὶ ἄλλος' « Ὑψοῦ pat ὁ 0pó-
vo; αὐτοῦ, » ὅτι πάσης ἐστὶν ἐπέχεινα φύσεως 1j τοῦ
θεοῦ βασιλεία. Τὸ δὲ βέδαιον, καὶ tv ταντότητι τῶν

Seriptura loquitur, cum ait : « Dominus in tem- C ἀγαθῶν ἱδρυμένον, τῷ καθῆσθαι δεδήλωχεν. Καὶ ὁ Δα-

plo sancto suo. Dominus in coelo thronus ejus 24.)
Ad hac ait Dominus : « Colum mihi thronus
est, et terra scabellum pedum meorum 37. » ltem
alius : « Alte elevatus est thronus ipsius ** ; »
quandoquidem supra naturam omnem regnum Do-
iini attollitur. Quod autem sedentem facit, statum
et firmum eumdem bonorum tenorem indicat. Sic
et David ipse :«Deus in throno sancto suo se-
det **, » Sic item et Baruch : « Quia tu sedes in

605 φησιν’ « 'O θεὸς κάθηται ἐπὶ θρόνου ἁγίου αὐτοῦ. »
Καὶ Ἱερεμίαςτ, « Ὅτι σὺ χαθήµενος τὸν αἰῶνα, xal
ἡμεῖς ἀπολλύμενοι τὸν αἰῶνα. » "Avo μὲν οὖν ἑὂώρα
τὸν Κύριον, τὸν δὲ οἶκον τὸν ἐπὶ γῆς [qnot] π.λή-
ρη εῆς δόξης, ὥσπερ φωτὸς ἀχτῖσιν ἄνωθεν ἐξ οὐ”
ρανοῦ ταῖς τοῦ θείου Λόγου μαρμαρυγαῖς αὐγαζόμε-
vov. Οὕπω γὰρ δεδυσσεθηχότος Ἰσραὴλ εἰς τὸν Ac-
σπότην Χριστὸν, ἐπλήρου τὸν ἐχεῖσε ναὸν ἡ δόξα
Κυρίου.

sempiternum, nos autem peribimus in evum *^;» Dominum ergo videbat superius. At. domum jam,
quain terra est, gloria. ipsius plenam intuetur, non secus ac supernzlucis radiis, divinique Verbi

splendore illustratam. Quo enim tempore in Christum Dominum

nondum tam impie se gesserat

Israel, quod ibi babebant 93 templum Domini solebat replere gloria.

At ex quo semel illius regnum abjurarunt, sta-
tim audierunt : « Ecce relinquetur vobis domus
deserta *. , Seraphim autem si interpreteris, fla-
grantes, sive. ferventes. sonabit. Nihil enim apud
supernas potestales frigidum, nihil torpeus. Dein-
de, qui Domino sese adjungit, fervet ille spiritu,
et dilectione in Deum accenditur. (Quas autem
Deum ambire ait potestates, easdem et Danielem
significasse constat, cum ait: «Millies mille mi-
nistrabant ei, et decies mille myriades ante ipsum

ει Matth, v, 8.

?* ]] Paral. xxvi, 16-32.
X, 5.

9?! [ga. Lx vr, 4.

95 Num. v, 9.
95 Dan. v, 95. 55 Psal. xxxxvi, 9.

'Apynaápevor δὲ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, ἀκτηχύασιν *
« Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἴχος ὑμῶν ἕρημος. 1 Διερµη-

D νεύεται δὲ σεραφεὶμ, ἐμπρησταὶ, Ἠτοι θερµαίνον-

τες. Ψυχρὸν γὰρ οὐδὲν παρὰ ταῖς ἀνωτάτω δννά-
µεσιν, καὶ ὁ χολλώµενος δὲ τῷ Κυρίῳ, ζέων ἀποτε-
λεῖται τῷ πνεύµατι, xal θερμὸς τὴν ἀγάπην τὴν
εἰς θεόν. Τὰς δὲ κύχ.ῳ θεοῦ δυνάμεις xal Δανι]λ
ἑδήλωσε λέγων * « Χίλιαι χιλιάδες ἑλιτούργουν αὖ-
τῷ, καὶ µύριαι μυριάδες παρειστίχειααν ἔμπροσθεν
αὐτοῦ. » Oüx id δὲ, xa0' à τινες ἑνόμισαν, δύο

*' Ezech. 1, 96. Amos 1, 4 seqq. ** Psal.

** Baruch. 11, 9. *' Mattb. xxu, $8.

VARIA LECTIONES.

5 yg. πεποιγχέναι. — ! To. Βαρούχ.

1933

COMMENTARII IN ISAIAM.

194

νοεῖσθαι τὰ Zezazelp, τὸ λέγεσθαι αὐτὰ κὐκὰῳ εἷ- A stabant ο). ) Nec vero patitur,ut sicut arbitrati

φωι θεοῦ, xaX περιέπειν αὐτοῦ τὸν θρόνον, τῷ iQ
αὐτοῦ ζωοποιεῖσθαί τε xaX φωτίζεσθαι, δι’ ἃς δυνἀ-
μεις καὶ Κύριος λέγεται Ea6ad0, δηλοῦν τὸ, Κύριος
τῶν δυνάµεων, 1, Κύριος στρατιῶν. "EC δὲ πτέρυ-
Tac ἑχάστῳ πεφυχέναι φησὶν, ἅπερ εἰσὶν ἔμοντοί
εινες ἀρεταὶ, δι ἃς ὑψοῦνται τοσοῦτον, ὡς πλησίον
εἶναι θεοῦ τὸν νοῦν ἔχοντες ἓν ἀποῤῥήτοις νοημάτων
ὑψώμασιν. Ὡς Υὰρ φυσιχαί τινές εἰσι σωμάτων al-
σθήσεις, οὕτως ἐχείνας εἰχὸς δυνάµεσι θείαις παρα-
δόξων τινῶν ἐνεργητ'ικαῖς, ἡμῖν δὲ ἀγνώστοις, χε-
χρῆσθαι. Μή ποτε δὲ προαιρετικὰς αὐτὰς μᾶλλον
ὑποθετέον, ἡ φυσικάς. Οὕτω γὰρ δίδωσι νοεῖν ὁ πε-
σὺν Ἑωσφόρος. Σωματιχαὶ δὲ οὐχ ἂν εἶεν ai. πτέρν -
ες, ὡς οὐδὲ ἐπὶ τοῦ" «€ Ὁ περιπατῶν ἐπὶ πτερύγων
ἀνέμων.» Τῶν οὖν οὕτω λεγομένων ατερύ]ων»,
δύο μὲν τὸ ἴδιον ἑκά.1υπτον ἃ πρόσωπο» * ἀμέλει
Σύμμµαχος ἐξέδωχεν, τὸ πρόσωπον ἑαυτοῦ, ὡς μὴ
τολμᾶν ἁἀτενὸς ópdv εἰς τὸ θεωρούμενον. ε0ύδεὶς
γὰρ ἔγνω τὸν Υ δν, εἰ μὴ ὁ γεννήσας αὐτὸν Πατήρ. »
Δύο δὲ τοὺς πόδας ἑχά.]επτον τοὺς ἑαυτῶν, τὰ
ἔσχατα τῆς οἰχείας πορείας, ὡς ἂν εἴποι τις τὰ Dfj-
µατα, τοῦ βίου τὰς πράξεις ἐπισχιάζοντα, ὡς ἂν μὴ
ἐχαλύπτοις πησὶν τῷ ἑαυτῶν παραστήκοιεν βασιλεῖ.
Τοῦ βίου δὲ κρύπτοντα τὴν πορείαν, τὴν µέσην pó-
νην κχατάστασιν ἑαυτῶν παρεῖχον ὁρᾷν. Καὶ αὐτοῦ
δὲ τοῦ Μονογενοῦς τῆς µέσης προνοίας καὶ διοική-
σεως τὴν σοφίαν ὑπερεβαύμανον, μήτε τὸ πρόσωπον
τῆς θεότητος τολμῶντα θεάσασθαι, μήτε τὸ άπειρο:

µέγεθες τῆς ἀτελευτήτου καὶ ἀχαταλήπτου φύσεως, c

ὅπερ πόδας ἐχάλεσε. Ταῦτα γὰρ ἐχπληττόμενα
ἐθόων χατὰ δύναμιν ἕχαστον, πολλάχ.ς προσάλληλα
τὴν ὑμνώδη ταύτην φωνήν ' οὔτε γὰρ µίαν φωνὴν,
οὔτε μὴν ἀθρόαν ἔπεμπον ἅπαντα, πρὸς δὲ τὸν
ἕτερον ἕτερος ἑμφαίνων τὸ θαὔμα. Μάλιστα δὲ ὑπερ-
εξέπληττεν αὐτὰ dj ἀπὸ τῶν ὑψηλοτάτων ἐπὶ τὰ
ταπεινὰ τοσχύτη χατάθασις τῆς δόξης τοῦ 8:o0 Λό-
Του, ὡς uh µόνον τὸν οὐρανὸν ἔχειν τὴν δόξαν αὐ-
τοῦ, διιχνεῖσθαι δὲ χαὶ µέχρ: τῆς γῆς, καὶ ταύτην
πληροῦν, ὅπερ Eoi φιλανδρίας ὑπερθολή. "Ὅτε μὲν
οὖν ἡ τούτων ἐγένετο θέα, μόνος sov! ἐπὶ γῆς ὁ ἐν
Ἱερουσαλὴμ οἶχος π.ήρης ὑπῆρχε τῆς δόξης αὖἎ-
τοῦ. Τοῦτο γὰρ ἔφησεν ὁ προφήτης. "Orts δὲ mpo-
γνώσει τοῦ μέλλοντος ἔμαθον, ὡς fj πᾶσα γη π.ή-
nc ἔσται τῆς δόξης αὐτοῦ, τότε xal τὸ ὑπέρθυ-
pov αἴρεται, ὁ δὲ οἶκος ἐπ.Ίηροῦτο καπγοῦ.
Ἐδείχνντο γὰρ διὰ τούτων fj τε τῆς ἀσφαλείας ἀφαί-
ρεσις, τοῦ ναοῦ γυμνουμένον,δὃ τε τῷ οἵχῳ παρεσό-
µενος ἐμπρησμὸς, Χριστοῦ γνωαθέντος τοῖς ἔθνεσιν,
ὅτε xal πᾶσιν ἐδείχθη τῆς αὐτοῦ θεολογίας ἡ δόξα,
οὐχ b; ἔτι, πλειύνων δὲ xa0' ὅλις τῆς οἰχουμένης
σταθέντων οἴχων κρειττόνων. Ὡς γὰρ τῇ Ἰουδαίων
Συναγωγῇ τοῦ, "Άγιος, ἄλιος, ἅγιος, οὐχ ἁρμόττον-
τος (ὁ γὰρ ὕμνος τῇ Ἐκχλησίᾳ τῇ καθ) ὅλης τῆς οἱ-
κουµένης ἀπέχειτο ), ἡ ἄνωθεν αἴρεται χάρις.

** Dan. vri, 10,

* Luc. x,18. "Psal. xvn, 14.

sunt quidam, duo ob id Seraphim intelligantur,
quod in circuitu Dei esse, ejusque thronum ambire
dixit, ut ab ipso animentur et illustrentur ; obquas
potestates etiam Dominus Sabaoth, id est potesta-
tum, sive exercituum Dominus appellatur. Quod
autem sex alas unicuique attribuit, insitas quas-
dam et innatas virtutes intelligit, quibus ita sur-
sum attolli contingat, ut mente Deo quam proxime
adhzrescere, rerumque arcanarum meditatione in
sublime erigi valeamus. Ut enim corporum n3tu-
rales sensus quosdam habemus; sic divinis illis
virrutibus nobis ignotis rerumque admirabilium
effectricibus esse prae4ditas consentaneum est ;
que et ipse tamen non delectu. magis, quam
natura censeanlur, Quod ut ita cogitemus, facit
ille, qui lapsus est, Lucifer**. Corporex autem
esse hic nequaquam valeant alie, quemadmodum
nec ubi : «Qui ambulas super pennas vento-
rum, » scribitur. Ex alarum igitur ejusmodi nu-
mero, duabus quidem propriam faciem velabant ,
quod ita plane Symmachus intellexit, qui faciem
&uam interpretatus est; tanquam fixis oculis in
id, quod contemplarentur, minime intueri audere
significaret : « Nemo enim novit Filiuin, nisi, qui
ipsum genuit, Pater **. » Duabus autem pedes suos
velabant, quse proprio gradiendi, nostrique corporis
infiina organa; id est, vitze anteactze tanquam ob-
umbrabant vestigi:, ne ad regem suum nudis ac-
cederent pedibus, sed celato prioris vitze gressu,
illius tantum medium statum spectandum. exhibe-
bant. Unigeniti przterea qui omnibus in medio
apparet, providentie 94 et gubernationis sapien-
tjam admirabantur, nec divine nature immensa
videlicet, atque incomprehens2 limites, quos pedes
nominavit, audebant intueri. Ingenti enim admni-
ratione incitati, totis vicissim alter ad alterum
viribus canticum istud personabant. Nequeenim una
et conferti, sed ordine, certisque vicibus, alter
alterum excipientes, quo miraculi in lucem magis
prodiret dignitas, intonabant. Eos vero imprimis
in admirationem trahebat divini Verbi tantus a
supernis ad infima descensus, quo non celis modo
ejus gloria perfrui, sed ad terram usque etiam

D deferre, eaque istam, quod in mortales benevolen-

tie maximum est argumentum, replere daretur.
Quo ergo tempore rerum istarum editum est spe.
ctaculum, sola in orbe universo Hierosolymitaua
domus Gloria ipsius plena ezstitit. loc enim ipsum
dixisse propheta videtur. At quaudo futurorum
presensione Gloria ipsius terram universam ple-
nam fore didicerunt : tuuc et superliminare coumo-
veri domumque ipsam [umo repleri conspexerunt.
Talibus enim et asyli fiduciam, templo videlicet
spoliato, ademptum iri, el domum esse conflagrae.

" Matth. xi, 97.

VARLE LECTIONES.,

" αρ. ἑχάλνπτον.

1935

turam, cum gentibus innoluisset Cliristus signi- A

ficabatur, quo tempore non una amplius, sed
pluribus et przstantioribus per orbem universum
constructis domibus, divinitatis ipsius gloria appa-
ruit. Tanquam enim Judaicz, Sanctus, Sanctus,
Sancius (quod per orbem universum decantatura
erat Ecclesia), non quadraret ; quam superne ha-
bebat, ab eadem gratia jam tollitur. Fuit ergo
superliminare vel facile commoveri necesse, cum
vim omnem ad Judaicas res commovendas tur-
. bandasque fleri contingeret. Hine est, quod ait
quidam propheta : «Ponam Jerusalem , veluti

factum. esse apparet, cum Gloria ipsius orbis universus repletus esi.
pudore et egritudine perturbato pradixit Deus.
gloria mea universa terra ". » 95 Psalmo praterea Lxxi scri»
« Et implebitur gloria ejus" omnis terra. Fiat, fiat **. »

lus vitulum coullasset,
nomen meum, «quoniam implebitur
bitur :

ΡΒΟΟΟΡΙΙ GAZEI

superliminaria commota **. »

1936

Ανάγχη τοίνυν xai τὰς παραστάξας σαλεύεσθαι
ῥᾳδίως, ὅθεν πᾶσα ysip σαλεύει τὰ Ἰουδαϊχά. A:b
προφήτης τις ἔλεγεν «θέσω τὴν Ἱερονσαλὴμ ὡς
πρόθυρα σαλενόµενα.» "O δῆ γέγονε πάσης τῆς
γῆς π.Ίηρωθείσης τῆς δόξης αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ xal
προείρητο Μωῦσεϊ περὶ τῆς τοῦ λαοῦ µοσχοποιίας
τὸν Θεὺν δυσωπήσαντι' « Πλην ζῷ ἐγὼ, xal ζῇ τὸ
ὄνομά µου. ὅτι πλησθέσεται τῖς δόξης pou πᾶσα ij
γῆ. » Καὶ ἐν πρὠτῳ καὶ ἐθδομηχοστῷ da) up qnot,
« Καὶ πληρωθήσεται τῆς δόξης αὑτοῦ πᾶσα 1!) YT.
Γένοιτο, γένοιτο. »

Quod quidem tum
|sta rursus et Mosi, cuin popu-
( Vivo ego, ait, el vivet

Maud aliter δἱ nunc inclamarunt Seraphim, cum B Ka0x καὶ νῦν ἐδόα τὰ Eepagelu- μέλλουσαν Ex -

gloriam ejus in terra fore illustrem, nec ter-
του» quidquam substantizeadinissuram, cernerent;
sanctas autein laudes non semel modo, sed sape,
imo etiam vicibus in(initis iterarent; dum alter
alteri, quid peculiariter miraretur, ostenderet : id
est, dum sibi vicissim ex adverso responderent,
non ut cantaudi labore sublevarentur; sed, ut spa-
tium laudes vicissim reponendi praeberent. Neque
enim fas, qu» sursum fiunt, ornate et decore fleri
non putare. Ter deinde sanctus repetentes, in eo
Jaudis summam concludunt, quod qui Dominum
Sabaoth dicunt, in una divinitatis natura Trinila-
tem ponunt, Videtur autem propbeta, qui de futuro
eoruin excidio non ambigeret, ne et ipse simul
eum multitudine pereat, metuere. Itaque compa-
rata hominum natura cum ea, quam viderat, mi-
serum se exclamat, non animi, non corporis uni-
versi, sed labiorum impuritatem confessus; nisi si
quis ex parle lotum intelligat, quanquam potius
reliquis omnibus, et corde ipso, purum fuisse con-
veniat ; qui alias Dominum videre non poterat. Unde
autem immundage labia habere dixit, nisi ex quo-
tidiana cumimpuris liominibus consuetudine, qui-
buscum agens, eorumdem scelera non immerito
cogeretur insectari? Ádeo enim purus exstitit ; ul
perlevi de causa compunctus, miserum se et infeli-
cem exclamet, Justus enim sui ipse est accusator **,
]ta vero prior cum Deo allocutione Abrahamus,
simulatque eumdem esset intuitus, terram esse se
οἱ pulverem, non veritus est dicere **, id alioquin

C

λάμπειν ἐπὶ γῆς ὀρῶντα τὴν δύξαν αὐτοῦ, μτδὲν ἐκ
τῆς Υεώδους ζημιουμένην οὐσίας, τὸν δὲ ἁγιασμὸν
οὐχ ἅπαξ, ἁλλὰ πολλάχις, μᾶλλον δὲ καὶ ἀπειράχις
ἐφθέγγετο, πρὸς τὸν ἔτερον ἕτερος τὸ ἴδιον θαῦυμα
δηλῶν. ἤγουν ἐξ ἁμοιθῆς ἀντιφωνοῦντα πρὸς ἄλλη-
λα, οὐ διὰ τὸ κάμνειν, διὰ δὲ τὸ τὰς τιμὰς ἀλλήλοις
παραχωρεῖν, ἀντιδωρεῖσθαί τε τὰς δοξολογίἰας' πάντα
γὰρ ἐν χόσμῳφ τὰ ἄνω. Ίρὶς δὲ τὸ ἅγιος λέγοντες,
χαταχλείουσι τὴν δοξολογίαν εἰς τὸ, Κύριος Za6a00,
ἐν μιᾷ θεότητος φύσει τῶν ἁγίαν τιθέντες Τρ:άδα.
Τὴν δὲ µέλλουσαν αὐτοὺς ἐρημίαν χαταλαθεῖν ὁ προ-
φήτης μαθὼν, δέδοικε μὴ τῷ πλίθει xal αὐτὸς συν-
απόλοιτο. Καὶ τὴν ἀνθρωπίνην δὲ φύσιν τῇ φανείσῃ
παρατιθεὶς, ὡς ἔστι vdJac φηαὶ, xai τῶν ἰδίων
χειλῶν τἡγκάχαθαρσίαν ὁμολογεῖ, οὗ φυχῆς, οὐδὲ
παντὸς τοῦ σώματος, πλὴν εἰ μὴ τὴν πᾶσαν ἑαντοῦ
φύσιν ἐκ µέρους δηλοῖ, μᾶλλον δὲ τὰ λοιπὰ xa ἣν
χαρδίαν χεχάθαρτο. Οὐ γὰρ ἂν ἴδε εὐν Κύριον. τὰ
δὲ χεί.Ίη φησὶν ἔχειν ἀκάθαρτα. Πόθεν, ἡ ἐκ τῆς
πρὸς τοὺς ἀχαθάρτους ὁμιλίας, oL; ὁμιλῶν ἠναγχά-
ζετο τῖς ἑχείνων µογθηρίας ἄξ,α φθέγγεσθαι; οὕτω
γὰρ ἣν xa0apóc, ὡς xàri σμικρῷ κατανύττεσθαι
καὶ τα.Ίαγίζειν ἑαντόν. Δίχαιος γὰρ ἑαυτοῦ xav-
ήγορος ἐν πρωτολογίᾳ' καὶ ᾿Λθραὰμ δὲ θεωρήσας τὺν
Κύριο», γῆν καὶ σποδὸν ἑαυτὸν ἁπεχάλεσε, πρότερον
μὴ τοῦτο εἰπὼν, ὡς οὐδὲ νῦν 'Hsataq τὸ rdJac
πρὶν κατανοῆσαι τὸν Κύριον. 0Οὐδὲ Μωῦσης παι-
δευόµενος τὴν Αἰγυπτίων σοφίαν, καὶ, ὡς εἰχὸς, εὔὖ-
quía καὶ συνέσει τούτους νικῶν, ἤσθετο ἑαυτοῦ

D ἱσχνοφώνου ἡ βραδυγλώσσου» ἀλλ’ ὅτε ἤχουσε τοῦ

non autea professus , sicuti nec Isaias Me miserum .

prius, quam Deum esset intuitus, exclamavit. Imo
Moses ille /Egyptiorum disciplina instructus, ipsis-
que, ut par est iugenio, prudentiaque longe su-
perior linguae suae balbutiem et tarditatem animad-
verterat . Sed ex quo edentem Deum oracula
audivit, lingue su: vitium slatim non agnovit modo,
sed accusavit. Mosis praterea legibus, ne cum
, Ssanetis profani misceantur, cautum esse, nec 96
parvh diligentia observatum, legimus. Indeque est

* Zachar. xi, 9..." Num. mv, 2f; Deut. xxvii, 3.

vin, 21.

χρηµατίζοντος, τὴν ἰδίαν φωνὴν ἐμέμψφατο. Ὁ µέν-
τοι Μωσέως προσέταξε νόμος μὴ συναναμἰγννσθαι
τοῖς ἁγίοις «bv βέθηλων' xal τοῦτο διὰ πολλης ἑτί-
θεντο φυλαχῆς. AD xa Πέτρος ἐν τῷ τῆς ἄγρας
πλήθει, τῆς Ἰησοῦ δυνάµεως πειραθεὶς, ὅτε χελεύ-
σαντος αὐτοῦ χαθῆκε τὸ δίχτυον, Ἔξελθε, φησὶν, àz'
ἐμοῦ, ὅτι &vhp ἁμαρτωλός εἰμι, Κύριε. "Άλλως γὰρ
οὐχ ἂν ἡξίωσεν ἀπ᾿ αὐτοῦ τὸν Χριστὸν ἀπελθεῖν.
Καὶ οἱ Γεργεσηνοὶ δὲ μετὰ τὴν πεῖραν τῶν τοσούτων
θαυμάτων παρεχάλεσαν μεταθῆναι ἀπὸ τῶν ὁρίων

" Psal, .xxv, 0. ** Prov. xvin, 17. '* Geu.

1921

COMMENTARII IN ISAIAM.

1938

αὐτῶν, χαίτοι χρατεῖν ἔδει μᾶλλον τὸν ἑλαύνοντα Α quod in pradz ubertate, cum divinz virtutis peri-

δαίμονας, xal πάσης νόσου Ὑινόμενον ἰατρόν. "0ῦεν
xo Φαρισαῖοι, χληθέντος πρὸς σωτηρίαν Ματθαίου,
καὶ εἰς τὸν οἶχον ἑαυτοῦ χαλέσαντος Ἰησοῦν, ἔπει.
δὴ πολλοὶ συνησαν ἁμαρτωλοὶ xal τελῶναι, τοῖς αὖ-
τοῦ μαθηταῖς ἔλεγον ' Διὰ τί μετὰ ἁμαρτωλῶν xai
τελωνῶν ἑἐσθίει ὁ δ.δάσχαλος ὑμῶν; Αἱτιᾶται δὲ καὶ
τοὺς ἑξάρχοντας τῶν Ἰουδαίων 8:5; λέγων, ἸΑναμέ-
σον ἁγίου καὶ βεθήλον οὗ διέστελλον. Av ὃ xal νῦν ὁ
προφήτης ὑπὸ τοῦ συνειδότος καταγένυκται, φησὶν,
ὅτι τῶν ἁγίων δυνάµεων χεί.Ίεσι παναγίοις ὑμνούν-
των τὸν Κύριον, οὐκ εἶχε σὺν αὐτοῖς ἀν »μνεῖν, εἰ-
δὼς ὡς οὐχ ὡραῖος alvo; ἐν στόµατι ἁμαρτωλοῦ.
Διόπερ ἐξέδωχε Σύμμαχος" Οἴμοι, ὅτι ἑσιώπησα.
"Hv μὲν γὰρ dxdOaproc χεί.ἰεσω Ἱσραὴ.ὶ, βλασ-
Φημήσας τὸν Κύριον Ἰτσοῦν τὸν Χριστόν. Ὁ δὲ
προφήττς πρὸς alg εἰρήχαμεν αἰτίαις, μετριάζων
ἑαυτὸν συναναµίγνυσιν τῷ Aa * τάχα δὲ καὶ τῆς
ἀνθρώπου φύσεως τὴν νόσον ὁμολογεῖ, χατὰ Δαθὶδ
εἰρικότα) « Ἐγὼ δὲ εἶπα ἐν τῇ ἑκστάσει µου" Πᾶς
ἄνθρωπος φεύστης. » Νοσεῖ γὰρ τὸ Φεῦδος ἡ φύσις,
εἰ χαὶ νηφοντες ὀλίγοι τοῦτο φεύγειν 6602 v1] xat.
Ὅτι δὲ χρὴ καθαροῖς xelAegtv ὑμνολογεῖν τὸν Gaby,
δηλοῖ τις τῶν µαθητὸν περὶ τῆς γλώσση: εἰπὼν,
t Ἐν αὐτῇ εὐλογοῦμεν τὸν Κύριον, καὶ ἐν αὐτῇ κατ-
αρώμεθα τοὺς ἀνθρώπους τοὺς καθ) ὁμοίωσιν Θεοῦ
γεγονότας.ν Ὁ δὲ Σύμμαχος ἐξέδωκχεν ἔτι σαφέστε-
p^?» εἰπών ' Εἶδον τὸν Κύριον καθήµενον ἐπὶ θρό-
vov ὑψη.οῦ καὶ ἐπηρμένου, καὶ τὰ πρὸς ποδῶν

culum, retihusin Dei verbo laxatis '!, fecisset Petrus,
Dominum a se quia peccator exsisteret, recedcre
postulavit **. Alioqui enim Christum a se ut rece-
deret nunquam fuerat petiturus. Quin et Gergescni
miraculorum ejus magnitudinem experti, eum, ut
suis finibus exiret, precati sunt ** ; cum divimonas
abigentem, morbumque omnem | persanantem ain-
plecti potius decuisset. Inde etiam quod cum vo-
catus esset ad salutem Mattheus, domique Jesum
exciperet, quoniam intererant peccatores multi,
multi item publicani, a Phariszis ejus discipuli,
cur cum illis magister ederet, interrogati sunt.
Accusat autem οἱ Judxos Dominus, qui sahcetum
a profano minime discernerent ; ideoque se jim
conscientiz spiculo compungi ait propheta, qui
labiis suis hymnum Deo dicentibus potestatibus,
eadem ipse eum illis personare non valeat; qui
ingratam Deo in ore peccatorum laudem esse non
ignoraret. ltaque sic habet Symmachi interpretatio z
Hei mili, quoniam tacui. Erat enim revera labiis
impurus Israel, qui in Duminum Jesum Christum
ore blasphemo convicia exspuisset. Sed propheta
preter eas, quas attulimus rationes, modestiae
causa, seipse populo admiscet. Fortasse vero et
humana naturz morbum confitetur, juxta Davidi-
cum illud : « Dixi in excessu meo, omnis homo
mendax 5, » Est enim mendacium hominibus na-
turalis quidam morbus ; quantumvis sit a nonnullis

avtov éx.lijpov τὸν vaór. Σεραρεὶμ ἑστῶτα ἐπ- C evitatum. Eum vero, qui ad Dei laudes sese accin-

ἆωθεν. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ οὐρανὸς αὐτῷ θρόνος, ἡ δὲ
ΥΠ ὑποπέδιον τῶν» ποδῶν αὑτοῦ, ὁ ἐπὶ γῆς δὲ
ναὺς, £v τῷ ὑποποδίῳ αὐτοῦ συνειστήχει’ εἰκότως
τὰ xÀmpobrra τὸν ἐπὶ }ῆς οἶκον, πρὸς ποδῶν
ἐλέγετο τοῦ θεοῦ. ΣεΓαφεὶμ δὲ εἰστήχει ἑπάνωθεν
τοῦ olxov. Οὐ γὰρ δῆ τοῦ Κνυρίου, ἁλλ' οὐδὲ εἴσω
ἣν τοῦ οἴκου (7j γὰρ ἂν καὶ αὐτὰ πρὸς τοῖς ποσὶν
hw τοῦ 0:50), ἀλλ' fv ὑπεράνω τοῦ olxov περιπο-
λοῦντα τὸν βασίλειον Opóvor. Mh ἀγνοῶμεν δὲ ὡς
οἶκόν' τινες ἔφασαν τὸ σύμπαν σύστημα τῆς νοητης
καὶ αἰσθητῆς κτίσεως, ἐπηρμένον ὃὲ θρόνο», τὴν
ἐπὶ πάντων ἀρχήν. 'Eypijw δὲ τούτους προσθεῖναι
xaX πῶς ὁ οὕτω νοούµενος οἶχος ἐπ.Ίηρώθη xa-
αγοῦ. ι

gat purgatis esse labiis oportere, satis indicavit
apostolorum quidam de lingua sic locutus : «Jun ipsa
benedicimus Deum et Patrem, οἱ in ipsa maledici-
mus howines, qui ad imaginem el similitudinem
Dei "facti sunt **. » At istbzc adbuc apertius inter-
pretatus est Symmachus, eum ait: Vidi Dominum
sedenlem in (lrono excelso et. elevato : et ια sub
pedibus ejus erunt, .templum replebant. Seraphim
stabant superne. Quia enim coelum ipsi thronus cst
terraque scabellum pedum ejus; 67 quod in terra
deinde templum habetur , in ipsius etiam scabelfo
consistil ; ea merito qu& lerrenam domum replent,
sub Domini pedibus esse dicuntur. Sequitur vero :
Seraphim stabant supra domum. Neque enim certe

supra Dominum, imo ne intra domum quidem (essent enim et ipsa sub Dei pedibus), sed supra
domum exsistere, regiumque (ronum cireumire significavit. Non ignoramus tamen, domus appel-
latione, universam intelligibilis, visibilisque mundi, structuram ; sicut per tironum | exaltatum , summam
ipsam in res omnes potestatem intelligere. Sed hujus sententie auctores oportuit explicare, qui
posset hoc sensu domus usurpata fumo etiam repleri.

ς-ιγ’. Kal áxsccá.ln πρὀς µε Ev τῶν Σεραφεὶµ, Ὁ καθ. 6-15. Et missus est ad me unus de Sera-

καὶ ἐν τῇ χειρὶ εἶχεν ἄνθρακα, ὃν τῇ -Ίαθίδι EAa-
6ε) ἁπὸ τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ Taco τοῦ στό-
µατός µου, καὶ εἶπεν Ἰδου Taco τοῦτο τῶν
χει.λέων σου, x. t. λ.

T μὲν Ἱερεμίᾳ εἰρηχότι « Ὁ àv, Δέσποτα Κύ-
ριε, ἰδου, οὐχ ἐπίσταμαι λαλεῖν, ὅτ. νεώτερος ἐγώ

phim, et in manu habebat prunam, quam forcipe
accepit ab aliari, et tetigit os. meum, el dixit:
Ecce tetigit hoc labia tua, etc.

98 Cum dixisset Jeremias : « A, Domine Deus,
ecce nescioloqui, quia puer ego sum **; » extendit

S9 Luc. v, 9. ο) Mattli, xvi, 25. Matth, vin, 94. ** Psal. cxv, 1, Jac. iit, 9, 7* Jerem. 1, 6.

1939

ΡΗΟΟΟΡΙΙ GAZEI

1940

máanum suam Dominus, et tetigit os ejus, implens A εἰμι, » ἐξέτεινε Κύριος ttv αὑτοῦ χεῖρα, χαὶ faxo

spiritus prophelici gratia, cum purgatione opus
non haberet ' : qua cum isti opus sit, non Domi-
nus ipse, sed Seraphim unus purgatoriam yrunam
admovet; unde urentes merito, sive accendentes,
vocati sunt. Eam ob rem de potestatibus angelicis
scriptum legimus : « Qui facit angelos suos spi-
ritus, et. ministros suos flammam urentem **. »
Purgationis enim, quibus ipsa opus est, vim obti-
nent. Implet autem altare suum purgatoriis carbo-
nibus Deus; indeque et alicubi, carbones succen-
$08 esse ab eo, legimus **. Ad lic ignem consu-
mentem , Deum Moses appellavit *. In Spiritu
.sancto et igne preterea baptizat Salvator ** : cuin
nisi solo igne divino purgari quemquam posse

£erium sit. Quale enim cujusque sit opus, ignis ῃ

ipse probabit, et salvabitur, ait, tanquam per
ignem **. Fortasse vero Christus prunz, sive car-
bonis nomine, significatur, qui lignum natura
exsistens, iguem Loto corpore concipit, ejusque
vires et actionem retinet. Solet vero Deum igni
perlibeuter Seriptura comparare. At : « Verbum
caro factum est, et habitavit in nobis **. » In
Christo enim si unionis rationem contempleris,
omnis habitavit deitatis plenituao **. Est vero et
hinc miraculorum effectrix caro Salvatoris. Si-
mul ac enim loculum tetigit, redivivus vidus fa-
. ctus est filius 15. Idem preterea sputo visum re-
stituit * 99 qui nunc labiis appositus, eadem
quoties ejus fidem prefitemur, repurgat.

Hinc et illa Pauli: « Prope est verbum in ore €

tuo, et in corde tuo, hic est, Verbum (dei, quod
praedicamus *",»et qua postea. Ejus enim opera
peccatorum sordibus mundati spiritu ferventes
efficimur; quod ejus caro mundi peccatum sustu-
lerit. Ait vero et David : « lgnitum eloquium tuum
vehementer , οἱ servus tuus dilexit. illud **; »
postquam vires illius expertus est. Cognatus vero
huic et ille, qui Mosi in rubo in monte Choreb
. apparuit, ignis est **. Nec ab eo differt, qui Cleo-
pha Simonique corda, cum eis Scripturas Dominus
aperiret "*, incendebat. Talem et ipse sensit Jere-
mías, cum diceret : « Et factus est ignis in visce-
ribus meis, et fractus sum undique "'. » lunc
ipsum et Salvator etiam ut iu mundum jaceret
venit. « Et quid volo? ait : enimvero jam accensus
est **. » Hunc ergo ab altari ignem capit unus deScra-
phim, qui locus est purgationis animaruin ccelestis,
unde sanctificantibus et lustrantibus Potestatibus
ignis purgatorius emittitur. Ipse siquidem datis a
' Deo cuique lionoris uomine partibus defungentes,
sub jugum unum ordinemque muneris veniunt.
Nutibus enim Dominicis obsequentes , honoris

95 Psal, cii, 4. 5 Psal. xvii, 9.
5 Joan. 1, 14. ** Coloss. 1, 19.

V Jerem. 1, 9.
** [ Cor. 11,15, 15.
49; llebr. s, 8.
Σι, 40.

** Psal. cxvin, 140. * Exod. 1u, 2 seq. "* Luc. xxiv, 92... ! Jereiui.xx,9.. ᾖ Ἱ,

τοῦ στόµατος αὐτοῦ πληρῶν τῖς προφητικῆς αὐτὸ
χάριτος, ἐπείπερ οὐκ ἐδεῖτο χαθάρσεως. Νὸν δὲ τῷ
δεοµένω ταύτης, οὐχ ὁ Κύριος, ἓν δὲ τῶν Xepügelpu
προσάχει τὸν ἄνθρακα τὸν χαθάρσιον, ὅθεν εἰχό-
τως την, ἐμπρησταὶ, Ίγουν ἐμπιπρῶντες, προσηγο:
pla» Ἱνέγχαντο. Av ὃ περὶ τῆς ἀγγελικτς δυνάμεως :
εἵρηται’ ε« 'O ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα,
χαὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πυρὺὸς φλόγα. » Καθαρ-
τιχο) Yáp εἰσι τῶν δερµένων χαθάρσεως. Π.Ίηροϊ δὲ
τὸ ἑαυτοῦ θυσιαστήριογ ἀγθράχων χαθαρεικῶν ὁ
θεὺς, δ:᾽ 6 ποὺ φησιν ^ Άνθραχες ἀνέφθησαν ἀπ αὐὑ-
τοῦ. Καὶ mop καταναλίσχον τὸν θὲὸν ἐχάλει Μωσῆ-.
Βαπτίζει καὶ ὁ Σωτῆρ ἁγίῳ Πνεύματι χαὶ πυρἰ. Οὐχ
ἔστι γὰρ κχαθαρθΏναι, πλὴν διὰ τοῦ θείου πυρός.
'Οποῖον γἀρ ἐστιν ἑχάστου τὸ ἔργον, τὸ πῦρ αὑτὸ
δοχιµάσει. Καὶ σωθήτσεται δὲ, φησὶν, ὡς διὰ πυρός.
Mf, ποτε δὲ Χριστοῦ σύμθολον ληπτέον τὸν ἄν»
0paxa, ὃς ξύλον μέν ἔστι τῇ φύσει, πλην ὅλος δυ
ὅλου µεμέστωται τοῦ πυρὸς, οὗ καὶ τὴν δύναμιν ἔχει
xai τὴν ἑνέρχειαν. Παρεικάζειν δὲ φιλεῖ πυρὶ xal
τὸν θεὸν ἡ θεία Γραφή. « Γέγονε δὲ σὰρς 6 Λόγος,
χαὶ ἑσχήνωσεν ἐν ἡμῖν. ». Ἑν τῷ Χριστῷ γὰρ πᾶν
τὸ τῆς θεότητος χατῴχηχε πλήρωμα, χατὰ τὸν τῆς
ἑνώσεως τρόπον, Θθαυματουργὸς ἐντεῦθεν xal τοῦ
Σωτῆρος ἡ σάἁρςε. ᾿Ηψατο ouv Υ τῆς σεροῦ xa
ἀνέστησε τὸν τῆς χεῖρας * vlóv. Καὶ πτύσας, τὸ
Αλέπειν χαρίζεται, ὃς περικαθαίρει τὰ χεί.Ίη γινό-
µενος ἐν αὐτοῖς, ὅταν τὴν πίστιν ὁμολογῶμεν τὴν εἰς
αὐτόν.

Διὸ xal Παῦλός φησιν’ ε Ἐγγύς σου τὸ ῥημά
ἐστιν Ey. τῷ στόµατί σου, καὶ ἓν τῇ xapbia σου"
τουτέστιν τὸ χήρυγµα τῆς πίστεως, ὃ χηρύσσομεν,
χαὶ τὰ ἐπὶ τούτοις. Δι αὐτοῦ γὰρ ὁ τῆς ἁμαρτίας
ἐχτήχεται ῥύπος, γινόμεθά τε τῷ πνεύματι ζέοντες.
Αὐτοῦ γὰρ ἡ σὰρξ fjps thv ἁμαρτίαν τοῦ χόσµου.
Καὶ Δαθὶδ δέ φησι «Πεπνυρωμένον τὸ λόγιον σου
σφόδρα, xal ὁ δοῦλός σον Ἠγάπησεν αὑτό' » τῆς ἐν-
τεῦθεν ἑνεργείας αἰσθόμενος. Συγγενὲς δὲ τούτου τὸ
πρ τὸ ἐπὶ τῆς βάτου xai τοῦ Χωρήθ * τοιούτῳ πυρὶ
Κλεώπα xai Σίμωνος ἐχα[ετο ἡ χαρδία, ὅτε δ.ἠνο.γεν
αὐτοῖς ὁ Κύριος τὰς }ραφάς. Τοιοῦτον Ἱερεμίας
ἔλαδε πῦρ, 67 ὃ xaX ἔλεγεν * « Καὶ ἐγένετο rop ἓν
τοῖς ἐγχάτοις µου, xol παρ) εἶναι πάντοθεν. »

D Τοῦτο xal ὁ Σωτὴρ ἐπὶ τὴν γῆν ἠλθεν βαλεῖν. « Καὶ

τί θέλω, φησίν ; ἁλλ᾽ ἤδη ἀνήφθη. ν Τοῦτο τὸ πὂρ ἀπὸ
τοῦ θυσιαστηρίου «Ἰωμέάνει τὸ *. Σεραφείμ. Χω-
plov δὲ τοῦτο χαθαρισμοῦ ψυχῶν ἐπουράνιον, ὅθεν
ἐχπέμπεται ταῖς ἁγιαζομέναις δυνάµεσι τὸ καθάρ-
σιο» πῦρ. Αὗται μέντοι τῆς πρεπούσης ἑχάστη
παρὰ θεοῦ τιμῆς ἀπολαύουσαι ὑπὸ ζυγὸν ὑπάρχον-
ctv ἕνα ' νεύµασι γὰρ ὑπηρετοῦσι Δεσποτιχοῖς, ἐν
μέρει τιμῆς τὴν δουλείαν δεχόµενα α. Διὸ xal vov
** Deut. 1v, 24; Hebr. σι, 39. *! Μι]. ui, 11.

* Luc. vi, 14, 10. ** Joan. ix, 6. *! Deut. xvii,
utc.

VARLE LECTIONES,
Y TP. Yáp.. * yp. yhpx;. Joyp. παρεῖμαι. C * dc. Ίρ. ἓν τῶν. — ^ Tp. δεχόµεναι.

1911

COMMENTARIT IN ISAIAM.

1942

τὸ b. Σεραφε)μ τᾗ τοῦ c pogítoo χαθάρσει διακονεῖ, A ergo servitutem amplectuntur. Itaque et hic pro»

Jau6ádvor τῇ «Ἰαδίδι ccv ἄνθρακα, τὸ σέδας ip-
φαῖνον, ὅπερ Έχει πρὸς τὸ θυσιαστήριον, χειρὶ μὴ
τολμῆσαν ἑφάψασθαι. ᾽Αληθινὸν γὰρ ἣν τὸ πῦρ, ἀλλ'
οὐχ ἀλλότριον, ᾧ Na646 xai ᾿Αθιουδ χατεκάησαν.
Τοῦτο γὰρ ὡς μὴ xatov τοῖς χείλεσιν τοῦ προφήτου
προσάγεται. Οὗτο νῦν οι διὰ τὸ χαυστιχὸν ἡ ἀαθὶς,
ἀλλὰ δηλοϊ τὴν ἐν ἑχάστῳ τυγχάνουσαν ἐπιτηδειότητα
πρὸς τὴν τῶν ἀπὸ θεοῦ διδοµένων ἀγαθῶν ὑποδοχὴν,
χατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς &v ἑχάστῳ ὑπαρχούσης πρὸς
τὸ καλὺν οἰχειώσεως. "H, ὅτι τὴν ἐπὶ Χριστῷ πίστιν
xai γνῶσιν, χαθάπερ τιν) «ἰαδίδι, δεχόµεθα διὰ νοµι-
x&v τε ἅμα καὶ προφητικῶν παιδενµάτων, ὧν ταῖς
µαρτυρίαις οἱ ἁπόστολοι τοὺς ἰδίους λόγους ἔπισφρα-
γίδοντες, ἔπειθον τοὺς ἀχούοντας, τὸν ἄνθραχα τοῖς
αὐτῶν προσάχοντες χεί.λεσι», καὶ τὴν πίστιν όμολο-
Υγῆσαι παρασχευάζοντες ' ὃν ὁ προφήτης δεξάµενος
θαῤῥεϊ, µηκέτι λέγων’ Τάλας ἐγώ ἀποστολῇ δὲ τῇ
παρὰ τοῦ φανέντος ἑπιτρέχων αὐτόματος. Τοσοῦτον
δύνανται δυνάμεις λειτουργικαὶ πεμπύµεναι πρὸς
τοὺς µέλλοντας κληρηνομεῖν σωτηρίαν, οὐκ αὖθεντι-
κῶς, οὐδὲ αὑτεξουσίως καραγινόµεναι. Προηγουμένη
γὰρ αὐταῖς xai χατὰ φύσιν ἐστὶ ζωὴ τῷ τοῦ θεοῦ
Χάλλει ἑνατενίζειν ἁςὶ, καὶ διηνεχῶς δοξάζειν αὐτόν
περιστατιχὴ 65 ταύταις ἑνέργεια dj πρὸς ἡμᾶς τοὺς
ἀνθρώπους ἐπιμέλεια χαὶ στρορἠ. Τοιαύτη xai d)
νῦν προσενεγχοῦὺσα τὸν ἄνθρακα. Νοῄσωμεν δὲ τοῦ-
τον λόγον ἀληθῆ , διαπύρως χαὶ ἑλεγχτικῶς τὸ φεῦ-
δες χαθαίροντα, οἷς ἂν ἀπὸ τὶς δραστηρίου δυνά-
µεως προσενεχθῇ. Τη» γὰρ χεῖρα τοῦ Σεραφεὶμ

ἑνέρχειαν χρη νοεῖν ἀγαθῶν παρεκτικἠν. Ὁ δ᾽ οὖν C

Κύριος χαθαρθέντα τὸν προφήτην προστακτικῶς οὐχ
ἀπέστειλεν, ἀλλά φησι ΄ Τίς πορεύσεται; Δοχιμά-
ζοντος δὲ τοῦτον f) τοιαύτη quvh, xai τὴν αὐτοῦ
προθυµίαν προχαλουµένου, ὡς ἂν τῆς ἀγαθῆς πρραι-
ῥρέσεως χοµίζοιτο τὸν µισθόν. "Eotxe δὲ xat αἰτιᾶ-
σθὰαι λίαν τὸν Ἰσραὴλ, ὡς τοῖς ἁποστελλομένοις ἀεὶ
χινόμενον ἀπειθῆ, xat δ.αρόρως αὐτοὺς τιμωρούμε-
vov. Τοιγαροῦν χαὶ πρὸς τὸν Ἰεξεχιήλ φησιν ὁ θεός’
« 'O δὲ οἶχος τοῦ Ἱσραὴλ οὗ μὴ ἐθελήσωαιν ἀχοῦσαί
σου, διότι οὗ βούλονται εἰσαχοῦσαί µου, ὅτι πᾶς ὁ
οἶχος τοῦ Ἱσραὴἡλ φιλόνειχοί ciot xal σχληροχάρ-
διοι. » 0θεν ἔοικεν ἀποροῦντι, Tl; δυνήσεται πεῖσαι
τὸν Ἱσραίλ; Ὁ δὲ, ἅτε ἄγθραχος τοῦ θείου µεταλα-
θών, χαθαρὸς μέν ἐστι, πρόθυμος δὲ καὶ νεανιχὸς
πρὸς ἀποστολὴν, οὗ µετειληφότες μᾶλλον οἱ τοῦ
Χριστοῦ µαθηταὶ θερµότεροι πρὸς ταύτην ἐγένοντο.
8:5; δὲ «bv Μωῦσην οὐχ ἠρώτησεν, ὡς vo» 'Heatav:
&XA' ὡς ἔχων ἔτοιμον, φησί. « Δεῦρο, ἁποστείλω σε
πρὸς Φαραὼ βασιλέα Αἰγύπτου. » Καὶ ὅμως παραι-
τεῖται, ὁ δὲ πλείστῃ τῇ ἀγάπῃ φερόµενος, ἀορίστως
ἀχούσας τοῦ λόχου, ἐπιδίδωσιν ἑαυτὸν μηδὲν ὧν πἀ-
σχειν Ίμελλεν λογισάµενος. Αλλ’ οὐχ ἑναντίαν ταύτῃ
διάθεσιν ἔσχεν ὁ Μωῦσῆς. 'AXX δει την ὑπόθεσιν,
εἰς ἣν ἀπεστέλλετο, xai ὡς ἀνένδοτός ἔστιν ὁ Φαραὼ,

"5 Levit. κ, 1, 2. "* Ezech. ii, 7.

b lg, yp. ἐ. τῶν.

v »
€ yp. 92 391294

phetze purgationi subservil. unus de Seraphim, qui
carbone de aliari forcipe accepto, honorem, quem
altari exhibet, aperte significat, curi manu tangere
non audet. Verus enim, non alienus ignis ille
exstitit, quo Nadab et Abiud conflagrasse legimus'*.
Tanquam enim non urat, prophete labíis admo-

. vetur. Non bic igitur, ut urendi potestas vitetur,

forceps adducitur ; sed, ut percipiendz a Deo gra-
tie juxta singulorum virtutis rationem, faeultas
demonstretur. Aut ceite, quia que in Christum
est (idem el cognitionem, non aliter quam forcipe,
per legis et prophetarum documenta accepitnus ;
quorum testimoniis scripta sua roborantes - apo-
soli, auditores admoto tanquam /abris carbone ad
fidei confessionem — praparatos, pertraxerunt .
Quem cum semel excepisset propheta 100, mire
confldens, miserum se non exclamat amplius, sel
uliro ad ejus, quem vidit, missionem festinat.
Adeo maguum est ministrarum virtutum, in eos
qui salutem sunt consecuturi, monumentum ; qua
non sponte tamen, sed Dei nutu missz nobis ad-
sunt. Primaria enim illis et naturalia vita est, in
Dei pulehritudinem semper aciem intendere eum«
que perpetuo celebrare : hac autem adventitia
functio, ut hominum curam habeant, et nobiscum
versentur : qualis et ipsa nunc est, quz carbonem
deferre dicitur. Intelligamus vero et veritatis ver-
bum exsistere, quod acriter et evidenter falsa de-
struat, in qua semel virtutis sug vires converterit.
Decet vero per manum Seraphim , vim ipsam bo-
norum effectricem et largitricem intelligere. Neque
vero purgatum prophetam Dominus abire jubet ,
sed big verbis interrogat : Quis ibit? Qu vox
probantis est , et alacritatem illius provocantis ,
bonique instituti tanquam mercedem pollicentis.
Videtur autem Israeliticum populum non leviterac- :
cusare, tanquam qui ad se missis semper reluctatus,
eosdem variis cruciatuum generibus affecisset. Ita-
que et nunc Ezechielem ipsum alloquitur Dominus :
«Domus autem Israel nolunt audire te, quia nolunt
audire me, quando quidem omnis domus Israel
contentionibus delectatur, et duro corde est "*. »
Indeque fit ut dubitanti similis,quis lsraelem (lectere
posset , el persuadere, quzrere videatur. At hic,

D tanquam divino labris admoto carbone purga-

tus propheta, magna ad gerendam provinciam
animi alacritate, et fervore accedit; cujus qui
abundantius fuere participes Christi discipuli , iu
hujus legationis obeundo munere, etiam ferventio-
res exstiterunt. Nec vero Mosen Deus, ut hic
Isaiam, interrogavit, sed tanquam paratum haberet:
« Accede, ait, mittam ie ad Pharaonem regem
AE gypti Το. » et ille recusat tamen, cum hic majore
longe dilectione praeditus sermone noudum penitus

7 Exod. ui, 10.
—. XARLE LECTIONES.

1915 PROCOPII GAZ! MT.

audito, nihil eorum animo quidquam, quz passurus A ὁ δὲ λαὺς Ἱσραὴλ δνσπειθης, πεῖραν τούτου pa-
essel , cogitans , seipsum permittat. Neque est ta-.— θών.

men, quod huic esse contrariam Mosis credamus animi sententiam. Sed notat ad qux» negotia mit-
teretur, qui esse obstinato animo Pharaonem non 10] ignorabat ; qui populi pervicaciam experimento

didicerat.

De se enim benemeritum fuga sibi salutem quaz-
rere compulerunt, et simulato pastoralis vitz
studio, hominum tumultus declinare. Verum, quid
ipse sentiret postca satis aperuit. Constat enim
suis eum precibus conflati vituli poenas ab Israele

depulisse; cum dicenti Domino : « Abi, populi« -

que istius dux esto, el mittam angelum meum
ante {6 1092 statim reposuit : « Precor, Domine, si
te ducem nobis praebere non statuis, inde nos non

educas "*, » Quamobrem vero? quia nimirum sce- B

Jetatus poputus, peccatorum remissione, quam an-
geli prestare nequeunt, opus haberet, Peccata
enim ulcisci quidem, sed non item possunt remit-
tere. Unde et alium superius, quem mitteret, vc-
rum illum scilicet legislatorem, qui potest unus
salutem dare, unus item peccata remittere, profe-
rendum dicebat "*, Sed est haudquaquam exaudi-
ius, cum temporum nondum adventasset plenitudo,
figurisque prius homines assuescere docerique
conveniret. AL [saias peccatorum remissionem
adeptus, cum medio in populo labia impura ha-
benie habitare se dixisset ; cum praterea, quis ad
populum istum esset abiturus quzri audissel ; ta-
lem ideo postulari, ut pari beneficio afficerentur,
arbitratus; tur, sperata illorum nomine peccato-
run venia, letus offerre se, secureque, veluti
carbonis opera purgatum decebat, respondere non
dubitavit. Cum enim duo distincte, quem mittam,
et quis ibit essent postulata; unica ambobus re-
sponsione satisfecit, cum Ecce ego, Domine, mite
me, non autem amplius, (turum se, adjecit. Est
enim in nostra situm potestate, apostolatum ad-
mittere. Vires autem ad obeundum sufficere, Dei
unius, qui istam gratiam largitur, humanz itaque
jmbecillitatis probe conscius, nihil ad id respon-
deus, soli Deo reliquit et quod sibi non arrogavit,
Domino largiente accepit. Sequitur enim : Vade,
et dic populo huic. Quod autem habetur : Ecce sum

ES yàp παθόντες τὸν εὐποιήσαντα φυχεῖν map-
εσχεύασαν , χαὶ προφάσει ποιμενιχῆς τοὺς τῶν &v-
θρώπων θὈορύθους ἐξέχλινεν. Δηλοῖ δὲ τὴν γνώµην
τοῖς ἑφεξτς. Ὡς γὰρ ταῖς αὐτοῦ λιταῖς τὴν ἐπὶ τῇ
µοσχοποιἰίᾳ δίχην ἀπέδρασαν, τοῦ Θεοῦ πρὸς αὐτὸν
εἰπόντος * « Πηρεύου καὶ ὁδήγει τὸν λαὸν τοῦτον, xal
τὸν ἄγγελόν µου ἐξαποστελῶ ἔμπροσθέν σου, » φισὶν
εὐθέως * « Δέομαι, Κύριε, εἰ μὴ αὐτὸς σὺ προπορεύῃ
ἡμῶν, μὴ ἀναχάγης ἡμᾶς ἑωτεῦθεν. » Τίνος χάριν ;
"Οτι ἁμαβκωλὸς ὁ λαὸς χρῄςει τοῦ ἀφιέντος ἁμαρτίας,
ὅπερ ἀγγέλοις ἀδύνατον. Τιμωρητικοὶ μὲν yàp τῶν
ἁμαρτανομένων οἱ ἄγγελοι, συγχωρητικοὶ δὲ τούτων
οὐχέτι. Διὸ καὶ ἑξαρχῆς ἔλεγεν, Προχείρισαι ἄλλον
ὃν ἀποστελεῖς. Τουτέστιν, Ἑλθέτω ὁ ἀληθινὸς νομοθέ-
της, ὁ ξυνατὸς Σωτ}ηρ, ὁ μόνος ἔχων ἐξουσίαν ἀφιέναι
ἁμαρτίας. Οὐκ εἰσηχούσθη δὲ, ὅτι µήπω παρῃην τὸ
πλήρωμα τῶν χαιρῶν, xal ἔδει ἓν τοῖς τύποις προ-
εθισθΏναι τὴν ἀνθρωπότητα. Ἡσαΐας δὲ τῶν ἆμαρ-
τιῶν ἀφείμενος εἰπὼν, ὅτι Ἐν µέσῳ .Ίαοῦ ἑὼ οἰκῶ
ἀχάθαρτα χεί.Ίη ἔχοντος ' εἶτα νῦν ἀχούσας, Τίς
πορεύεται πρὸς τὸν λαὸν τοῦτον; νοµίσας ἐπὶ τῷ πα-
ραπλήσια χαχείνους εὐεργετηθῆναι , ζητεῖσθαι τὸν
ἁἀποστε.ἰΊόμεγον, ὑπὸ περιχαρείας ἑαυτὸν ὑποθάλ-
Act, ὡς ἂν χαχείνοις ἀφεθῇ τὰ ἡμαρτημένα * ἀσφαλὴ
μέντοι πεποίηται τὴν ἁπόχριαιν, ὡς ὠφελημένος Ex
τῆς τοῦ ἄνθρακος Ίδη καθάρσεως. Πρὸς γὰρ δύο
λόγους µίαν πεποίηται thv ἀπόχρισιν, Tíva ἆπο-
στε.ῶ; xaX, Τίς πορεύσεται; Ἰδοῦ ἐγώ εἰμι, ἁπό-
στειᾖόν µε, μηχέτι προσθεὶς xax, ᾿Εγὼ πορεύσομαι.
Τὸ μὲν γὰρ δέξασθαι τὴν ἀποστολὴν, ἐφ᾽ ἡμῖν ' τὸ δὲ
δυναμωθτναι πρὸς τὴν πορείαν, Ex τοῦ δδόντος τὴν
χάριν θεοῦ; διὸ τοῦτο χκατέλιπε τῷ Bed, μηδὲν ἕπ-
αγγξιλάµενος ἀσθενείᾳα τῆς φύσεως, . . περ d οὐκ
ἔλαθεν ἑαυτῷ, τοῦτο χαρίζεται Κύριος, εἰπών' [Io-
ρεύθητι,͵ καὶ εἶπον τῷ Aag τούτῳ.Τὸ δὲ’ "Ido, εἰμὶ
ἐγὼ, θαῤῥῶν εἶπεν, ὡς Ίδη τοῦ ὄντος μεταλαθὼν, xal
ἐν τοῖς οὖσιν ἀριθμῶν ἑαυτὸν μετὰ τὴν κάθαρσιν.
Ἐπεὶ δὲ ἔθετο ὁ θεὸς πρῶτον ἁποστόλους, ὃξύτερον

ego, confidentis verha sunt, tanquam ejus, qui D προφίτας, διὰ τοῦτο Ἡσαῖας πρῶτον τὸ τῆς ἆποστο-

est, ραγιοἱρθι! se, οἱ in eorum qua sunt, nu-
mero, post purgationem censeri signiflcet. Quo-
niam vero apostolos 109 primum, deinde pro-
phetas, creavit Deus "*; ob id primum apo-
stolatus gratiam 15saias excipit ; audit et Moses :
« Accede, mittam. te. ** » Et Jeremias. : «
omnes, ad quos mittam te, abibis *!, » Audit au-
tein. vocem Domini, qui mente ab ipso infor-
mita, propter vit:e integritatem, resonantis in
sc Verbi, tanquam in libro, divinos conce-

Τε Exoj. xxxi, ο. 7? ibid, 54.

3 7.

Ad .

τε xod, iv, 15.

λῆς δἐχεταί χάρισμα" xal Μωῦσῆς ἀχούει' « Δεῦρο
ἀποστελῶ G&* » xal Ἱερεμίας' «Οτι πρὸς πάντας
οὓς ἂν ἐἑξαποστελῶ σε, πορεύσῃ. » ᾿Αχούει δὲ φωνῆς
Κυρίου ὁ τὸ ἡγεμονιχὸν ἐξ αὐτοῦ τυπωθεὶς, διὰ τὴν
ἐν αὐτῷ χαθαρότητα τοῦ ἑνηχοῦντος ἀχροώμενος Λό-
γου, ὥσπερ βιθλίῳ τῇ Φυχῃ τὰ νοήματα τὰ θεῖα χα-
ράττοντος. Τί οὖν εἰπεῖν 'Haatag προστάττεται,
Ἁχοῇ ἀκούσητε, xal οὗ μὴ συνητε, καὶ β.Ἱέπον-
τες βένητε, xal οὐ μὴ ἴδητε. Τίνα δὲ β.ιέψουσι»,

ἢ τίνος ἁχούσονται, παρΏκεν ἡμῖν καταλιπὼν τοῦτο

15 Ephes, iv, 1. ** Exod. i, 10, *! Jerem.

VARLE LECTIONES,

4d ἴσ. 4. κὰὶ ὅπερ.

1915

COMMENTARII IN ISAIAM

1916

σχοπεῖν £x τῆς ἀχολουθίας τοῦ λόγου λεγούσης, ὅτι A ptus in anima nostra describentis, sonum auscul-

"Qv σὺ τεθέασαι Κύριον, ὦ προφῆτα, τοῦτον ὄψεται
παὶ ὁ λοὺς οὗτός ποτε" xal οὗπερ ἀχήκοας, χαχεῖνος
ἀχούσεται ᾽ ἀλλ' οὗ συνῄήσει, οὐδὲ γνώσεται, τὴν
αὑτοῦ χάριν δέξασθαι μὴ βουλόμενος, ὡς ἀνθρώπου
φανέντος ibm) τῆς γῆς. Τοιγαροῦν προϊὼν, « Tal
ἁμαρτίαι; ὑμῶν ἐπράθητε, φησὶ , χαὶ ταῖς ἀνομίαις
ὑμῶν Σξαπέστειλα τὴν µητέρα ὑμῶν. Διότι 800v,
xai οὐκ ἣν ἄνθρωπος, ἐχάλεσα xai obx ἣν 6 ὑπ-
αχούων. » Tiv δὲ τρόπον τοῦ ἑωρακέγαι δειχνὺς,
τοὺς ὀφθα.ὶ]μοὺς αὐτῶν ἑκάμμυσαν. Ὁ μὲν γὰρ,
ἅτε φῶς ὑπάρχων, πάντων ἐφώτιζε τὰς φυχὰς, ὡς
xal τυφλοῖς τὸ βλέπειν χαρίζεσθαι, Ο/ δὲ τοὺς
ὀρφθα.]μοὺς χαταμύσατντες, SAéxorcec οὺὖκ ἔ6.ε-

tat. Quid ergo dicere jubetur Isaias? Auditu au-
dite; et nolite intelligere. Et videntes videte ; et
nolite cognoscere. Quanam vero ipsi audituri es-
sent, aut visuri, progressu orationis discendum re-
liquit, dum quem prophetia Dominum cerneret,
eumdem esse quidem visurum populum addi-
dit; quem item audiret, auditurum : sed euim,
cujus grat&iam, cum ut homo in terris visus
est, admittere noluerunt, nec cogniturum , nec
intellecturum. Itaque git postea:« 1n iniquita-
tibus vestris vendili estis, eL in sceleribus vesirig
dimisi matrem vestram ; quia veni, et non erat vir;
vocavi, et nonerat qui audiret **. » Videndi autem

Sov, τουτέστι, δυνάµενοι βλέπειν, ox Ἠθελον. T'ive- B modum exprimens, oculos eorum clausos esse ad-

ται δὲ τοῦτο, f) χαταφρονήσει τοῦ ὁρωμένου παρα-
τρεπόντων τοὺς ὀφθαλμοὺς, fj προσποιῄσει τοῦ μὴ
ἑωραχέναι, & τις ἑώραχε. Τὸ μὲν οὖν ϱΑ.1έψαι παρῆν
αὐτοῖς ἀπὺ τῆς τοῦ ὀφθέντος χάριτος” τὸ μὴ ἰδεῖν δὲ
συμθέδηχεν uvcárcov τοὺς ὀφθαλμούς. Οὕτως
ἀχούων τις οὐκ ἀκούει, εἰ uh συγιῇῃ παραχούων *
& δη γἐγονεν αὐτοῖς ἐπὶ τῆς τοῦ ΣωτΏρος ἐπιδημίας.
Παρόντα γὰρ αὐτὸν ὀρθα.ὶμοῖς ὁρῶντες οὐχ ἔθλεπον,
τά τε μυστῆρ.α τῆς βασιλείας διδάσχοντος οὐχ tvsi-
χοντο. (ὕτω γὰρ xat Παῦλος νοῶν ἔλεγεν ἐν ταῖς Πρά-
ξεσ.ν mph; τοὺς iv Ῥώμῃ τυγχάνοντας Ἰουδαίους *
« Καλῶς γὰρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἑλάλησε διὰ Ἡσαῖου
τοῦ προφήτου ποὺς τοὺς πατέρας ὑμῶν λέγον΄ Πο-
ρεύθητι,͵ καὶ εἶπον τῷ Aag τούτῳ, » xai τὰ aero, εἰς
τὴν τοῦ Σωτῆρος ἀναφέρων ἐπιδημίαν τὸν λόγον.
Τοῦτο δὲ ἦν ἄρα χαὶ µάλα σαφῶς, ὅπερ ἔφη Χρι-
στὺς, τοῖς ἐξ Ἱσραὴϊλ ἀπειθεῖν εἱρημένοις * « Mi
γογγύζετε κατ ο ἀλλήλων. Οὐδεὶς δύναται ἑλθεῖν
πρὸς µε, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ πέµψας µε ἑλχύσῃ αὖ-
τόν.» Καὶ πἆλιν' € Ildg ὁ ἀχούσας παρὰ τοῦ Πατρὸς
xai μαθὼν, ἔρχεται πρός µε. » Οὐὑκ οὖν ixxixinv-
ται πρὸς ἐπίγνωσιν τοῦ Υἱοῦ δι) ἁποκαλύφεως τοῦ
Θεοῦ xai Πατρὸς, ὅτι μηδὲ ἦσαν ἄξιοι τῆς αὐτοῦ
σωτηρίας τε xal ζωῆς” xal ἐν τούτῳ τὸ εὔλογον τῆς
τοῦ Θεοῦ χρίσεως ἀναφαίνεται. Εἰπόντος γὰρ 'Haatov*
"Ότι ἁκάθαρτα χείλη ἔχω, καὶ περὶ τοῦ λαοῦ πάλιν
τὰ ὅμοια, αὐτῷ μὲν ἐδόθη διὰ τοῦ ἄνθρακος tj χάρις
τῆς συγχωρῄήσεως * τοῖς δὲ, οὐχέτι. Ὁ μὲν γὰρ ἰδὼν

Jicit. Πο siquidem; quia lux erat, ita animis om-
nium illucebat, ut czcis visum etiam restitueret ;
at qui octlos. claudere voluerunt, videntes ipsi non
viderunt ; id est, cum videre possent, noluerunt. Ef-
ficitur autem istud, vel cum ejus, quod cernitur,
contemptu, oculos avertimus; vel cum ea, que
ipsi videmus, non videre nos simulamus. Videre
ergo pctuissent, si ejus gratiam, in quem intueri
debebant, amplexi essent. Àt quod non viderunt,
id solum causa est, quod oculos clauserunt. Pari
modo audiens quis, non audire, nisi qua audit in-
telligat , putandus est, Qu: ipsis certe cum in ter-
ris Salvator agerct, contigisse nemo est, qui ambi-
gat. Prosentem enim suisque obvium oculis nec
videre, nec celestis regni mysteria docentem !ole-
rare potuerunt. ]ta enim et Paulus secum in Actis
reputans, Sibi, qui Romx occurrissent, Jud:eis ista
exprobrat : « Bene enim per Isaiam propbetam ad
patres vestros 109 locutus est Spiritus sanctus
dicens : Vade, et dic populo huic **,y etczelera, quie.
ad Salvatoris nebiscum peregrinationem retulit.
Istud ipsum autem vel liquido apparet exsistere ;
quod Israelitis — fidem abnuentibus hoc modo di-
cebat Christus : « Nolite inurmurare in invice v.
Neino potest venire ad me, nisi Pater, qui misit
me, iraxerit eum **; » Et rursum : « Omnis qui
audivit a Patre, et didicit, venit ad me **. » Ad
Filii igitur agnitionem, ex ea, quz Dei Patrisque

Κύριον Za6ai0, ἐπίστευσεν οἷς ἐθεάσατο * οἱ δὲ βλέ- p est, revelatione, quoniam erant salutis ejus, εἰ vi-

ποντες ἐπιδημοῦντα τὸν Κύριον, οὐκ ἐπίστευον. Καὶ
6 μὲν ἀχούσας τῆς δοξολογία:, συνἤκεν * ol δὲ τοῦ
Σωτῆρος ἀχούσαντες, οὐχ ἐδέχοντο. Καὶ ὁ μὲν xaca-
νυγεὶς τῆς ἰδίας ἁμαρτίας ἠσθάνετο, καὶ τά.Ίας
ἔφη πρὸς ἑαυτόν ' τῶν δὲ ἐπαχύνθη fj xapbla, πρὸς
τὺ μὴ τῶν ἰδίων xaxov ἐπαισθάνεσθαι , xal προσελ-
θεῖν τῷ δωρουµένῳ τὴν ἄφεσιν. Δι) ὅ φησιν ὁ Κύριος
πρὸς αὑὐτούς' «Οτι ἀποθανεῖσθε ἐν ταῖς ἁμαρτίαις
ὁμῶν. » Δόξει δὲ χωλύειν ἐπὶ τοὺς χρόνους ταῦτα τοῦ
ΣωτΏρος ἀνάγεσθαι, τὸ ( Εἶπον τῷ AaQ τούτῳ ) λέ-

*! isa. t, 1. ' Act. xxvn, 26. ** Joan. vi, 45.

tz munere indigni, non vocantur : quo vel maxi-
me divini judicii probitas zquitasque apparet.
Isaiam enim, cum impura se, populumque fabia ha-
bere confessus esset, carbone admoto remissionis
gratiam consecutum esse, istos autem nequaquam,
videmus. Ille enim Dominum Sabaoth contempla-
(us, qu: vidit, credidit : cum isti Dominum secum
diversantem intuiti, in eumdem nequaquam cre-
diderint. llle etiam laudes auditas intellexit : eum
isti auribus suis personantem Salvatorem experti,

*? ipid. 45.

VARUE LECTIONES.

ς rp. uz.

1941

PROCOPII GAZJEI

1918

nequaquam admiserint. Ille denique corde com- Α Ύεσθαι δειχτικῶς. Too γὰρ δειχνυµένου λαοῦ τίς

punctus, peccatique sui conscientia commotus,
miserum se exclamavit : cum istorum adeo indura-
"tuin cor fuerit, ut nec sua peccata agnoscere nec
ad eum qui peccata condonat voluerint aece-
dere. Hinc est, quod eos sic alloquitur Christus :
« Et in peccatis vestris moriemini **. » Videbitur
autem, quominus ad Salvatoris tempora istlize re-
ferantur, illud impedire; quod demonstrative, dic
gopulo huic, expressalegantur. Quem enim ex toto
populo, qui tum ostendebatur, Salvatorem vel au-
diturum, vel ejus miracula intuiturum fuisse cre-
dimus? At ex simili, qualesit et istud, intellige-
mus. Dixit enim ex. duodecim quidam proplieta :
« Popule mi, quid feci tibi? Responde mihi. Quan-

doquidem eduxi te de terra /Egypti; el servitutis B

domo liberavi te, et misi ante te Mosen, Áaronem
et Mariam 57. » Quemadmodum enim qui prophete
tempore superstes erat populus . Egyptum non vi-
derat; imo ne superius quidem nominatos duces
unquam habuerat, ettamen in eos tanquam ingra-
tus arguitur. Sic qui tum 1044 (uere superstites,
bic intelliguntur. At certum est, quz prophetia
notantur, Salvatoris tempore contigisse. Est vero et
hic usitatus nobis loquendi modus, quem ἀλλοιού-
pevov Grzce quidam nominarunt : Latine variatum,
vel mutatum dicere possumus. Chorum enim eum-
dem vocamus etiam cum singulis, quibus antea
constabat, discedentibus, alii in eorum vicem lo-
cuique subeunt. Quod certe et urbibus ipsis acci-
dere videmus; cum prole in mortuorum locum
suffecta, rursus implentur. Ad hunc modum, de-
monstratus prophete populus, idem cum eo, qui
temporibus Salvatoris superstes esset non singulo-
rum duratione, sed comimuni gentis appellatione,
dici potest. Talibus igitur auditis interrogat pro-
pheta: Usquequo, Domine? Quem tandem enim
finem ccitatis habitura est civitas ? At ex his
mala quz: δυάαῖς, sub Vespasiano, post Salvatoris
crucem acciderun!, Deus s'guillcavit : quo tempore
permultz ita deieize sunt urbes, ut,teste Joseplio, ne
nomine quidem supersint. Pari quoque ratione
gladio viduate domus ; fame denique, exsil'o, cap-
tivitate, homines profligati et perdit. Caterum

pro his verbis: Et post hac elongabit Deus homines ; p

apertius extulit hoc. modo Syu:mnachus ; Longe
, faciet Dominus homines : quod captivitatem, fugam
€t dispersionem potest significare. At non defuere,
qui Judaeorum a Deo aversionem quibus hzc ex
parte czcitas contigerat, ut gentium intraret ple-
nitudo **, notari autument, Sanctorum enim cde
et sanguine prius contaminati, adjecta vitze aucto-
Tis nece, longe ipsi recesserunt. Citerum qui
relinguentur, ait, multiplicabuntur. Quamvis ita

Ίμελλε τοῦ Σωτῆρος ἀχούει», 1| βλέπειν αὐτοῦ τὰ
θαυμάσια; 'E& ὁμοίου δὲ τοῦτο νοῄσοµεν. Εἴρηται
γάρ τινι τῶν δώδεχα * «Λαός µου, xl. ἐποίησά σοι;
ἀποχρίθητί µοι. Διότι ἀνήγαγόν σε ἐκ γῆς Αἰγύ-
πτου, xal ἐξ οἴχου δουλείας ἑλυτρωσάμην σε, xal
ἐξαπέστειλα ἔμπροσθέν σου τὸν Μωσῆ, καὶ ᾽Ααρὼν,
xai Μαριάμ. » Ὥσπερ yàp τότε οὐχὶ ὁ χατὰ τὸν
προφῄήτην λαὺς εἶδε την Αἴγυπτον, οὐδὲ παρὰ τῶν
εἰρημένων ὡδήγηται, καὶ ὅμως, ὡς ἐπὶ τούτοις ἀγνω-
μονῶν ὀνειδίζεται, οὕτω xal νῦν ol. μὲν τότε ζῶντες
ἐδείχνυντο * τὰ δὲ τῆς προφητείας, κατὰ τὴν τοῦ Σω-
τΏρος ἐπιδημίαν ἐξέδαινεν. Ἔστι δὲ γαὶ συνῄθης ὁ
τοιοῦτος λόγος ἡμῖν, ὃν ἀλλοιοῦμενόν τινες ποσηχγό-
Ρρευσαν. Tbv αὐτὸν γὰρ χαλοῦμεν χορὸν, καὶ ὃτε καθ
ἕνα ἑκάστου τῶν αὑτὸν πληρούντων ὑπεξελθόντος,
ἕτεροι τοὺς ἑκείνων διαδέξονται τόπους. Ὅ δη καὶ
πάσχουσιν πόλεις διαδοχή τῶν ἔπιγινομένων ἀντὶ
τῶν ἓν µέρει θνησχόντων ἀναπληρούμεναι. Οὕτω xal
Jaóc ὁ νῦν τῷ προφἡτῃ δεικνύµενος λέγοιτ ἂν ὁ
αὐτὸς τῷ ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ὑπάρχειν, οὗ διαμονῇ τῶν
καθ) ἕκαστον, τῇ χοινῇ δὲ τοῦ ἔθνους ὀνομασίᾳ. Τού-
των οὖν ὁ προφήτης ἀχούσας πυνθάνεται, Εως πότε,
Κύριε; Τί γὰρ ἔσται τέλος τῆς τοσαύτης αὐτῶν ἆθλε-
φίας; Ὁ δὲ θεὸς, δι ὧν ἐπιφέρει, δηλοῖ τὰ ἐπὶ Οὐ-
εσπασιανοῦ γενόµενα τοῖς Ἰουδαίοις χαχὰ, μετὰ τὸν
τοῦ Σωτῆρος σταυρὺν, ὅτε καὶ πλεῖσται πόλεις γε-
γόνασιν ἀφανεῖς, ὡς ὄνομα τούτων μῆ λείπεσθαι,
καθάπερ ἱστόρησεν ὁ Ἰώσηπος. Kat ὡς οἶχοι πλεῖστοι
τῶν οἰχητόρων χεχένωνται µαχαίρᾳ, καὶ λιμµῷ. qu-
Yat; τε xaX αἰχμαλωσίᾳ διεφθαρµένων. Αντὶ δὲ τοῦ,
Καὶ μετὰ ταῦτα μακρυγεῖ ὁ θεὲς τοὺς ἀνθρώπους,
σαφέστερον ἐξέδωχε Σύμμαχος εἰπών ' Μακρὰν ποιή-
σει Κύριος τοὺς ἀγθρώπους. Τοῦτο δὲ τὴν αἰχμαλω-
σίαν παρίστησι, καὶ τὸν τῆς φυγῆς σχεδασµόν. Τινὲς
δὲ τοῦτό φασι δηλοῦν τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπὺ τοῦ Θεοῦ
ἀλλοτρίωσιν, ofc ἡ ἀπὸ μέρους ἐγένετο πῄρωσις, ἵνα
τὸ πλήρωμα τῶν ἑἐθνῶν εἰσέλθῃ. Ἑμακρύνθησαν δὲ
ἁγίους ἀπεχτονότες, προσθέντες δὲ καὶ αὑτὸν τὸν
ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς” ἀλλὰ καὶ οἱ κατα.λειφθέντες,
φησὶ, π.Ἰηθυνθήσογται, καἰπερ οὕτως ὄντες ὀλίγοι,
ὡς δοχκεῖν αὐτοὺς µέρος εἶναι τῶν ἑἐφθαρμένων τὸ
δέχατην. Τί δὲ xal τούτων ἔσται τέλος, ἐπήνεγχε. Kal
πάλιν ἔσται εἰς προνομὴν, καὶ τὰ ἑξῆς ' àv0' ὧν ἐξ-
έδωχε Σύμµαχος, Καὶ zd.lr ἔσται εἰς καταθόσκη-
σω ὡς δρῦς, καὶ ὡς βάανος, ῆτις ἀποδαλοῦσα
Ίσταται μόνη, ἑρημίαν παντελη τοῦ λόγου mpo-
αγορεύοντος ὑπ' ᾿Αδριανοῦ γεγονυζαν τοῦ αὐτοκράτο-
poc, ὅτε διατάγµασι καὶ νόµοις βασιλιχοῖς οὐδὲ πόῤ-
ρωθεν αὐὗτοῖς ἑξῆν τῆς ἑαυτῶν µητροπόλεως τὴν
ἑρημίαν ἰδεῖν * ὅτε xai ξένοι τινὲς ἀλλογενεῖς κατ”
ἐσχον ἐξελληνισθέντα τὸν τόπον, καὶ τὴν προσηχο-
plav fj πόλις µετέλαθεν, ἑπώνυμος γενοµένη τοῦ ταύ-
την ὑστάτου πολιορχήσαντος.

pauci exsistant, ut ne mortuorum quidem decima pars esse videantur. Nec tamen et istorum qualis
vitz finis futurussit, reticuil; cum eosrursus in depasiionem [ore, cseleraque , qua sequunlur, di- -

serte monuit. Pro quibus, ita Syminachus

*5 Joan, vii, 9f.

: Et rursus in. depastionem

erit, tanquam quercus, el

* Mich. vi, 2, 4. * Rom. xi, 25.

1949

COMMENTARII IN ISAIAM.

1990.

gens, que semel dejecta. sola stat. Quibus procul dubio magnam illam solitudinem, 105 verbique

penuriam, quae Adriano imperante fuit, intellexit :

quo tempore legibus ita, regiisque edictis, abacti

sant, ut iis ne desertam quidem principem patrie civitatem procul aspicere liceret: quam extern

gentes aliz occupatam, falsis superstitionibus profanarunt,

expugnatoris appellarunt.

et precedenti mutato, de ultimi nomine

Οἰχεῖα δε λίαν τὰ παραδείγµατα, ὡς τερέδινθος,Α — Commoda autem valde exempla adhibuit, cum

3j ὡς Ópvc, ἢ ὡς Bd.laroc, ὅταν ἐχπέσῃ ἐκ τῆς
θήκης αὐτῆς. Οὐχέτι γὰρ ἀμπελὼν Κυρίου Σαθαὠθ͵,
οὐδ' ὡς παράδεισος Θεοῦ, οὐδ' ὡς ἑλαία ὡραία,
οὗδ᾽ ὡς φοῖνιξ κατὰ τὸν δίχαιον, 3 ἄλλο τι τῶν ἡμέ-
pov) xai ἀναγκαίων φυτῶν ἔσεσθαι τούτους φησὶν,

ὡς βά.1ανο». Οὐδὲ αὐτὴν συνεστῶσαν, ἀλλὰ πεσοῦ-
σαν τῆς θἠκῆς. Καὶ ὡς τερέδινθον, Ἡ χατὰ τοὺς
ἄλλους ἑρμηνευτὰς, ὡς δρῦν δὲ xal βά.Ίανον, καὶ
δρυμὸν, xal τῶν ἄλλων δένδρων, ὅσαπερ ἄχαρτα καὶ
ἀνῆμερα τὰ ἔθνη χαλεῖν τὰ ἀλλόφυλα σύνηθες τῇ
Γραρῃ. Οἴει ! ὅμοιον ἔσεσθαι τὸ Ἰουδαίων ἔθνος
qnc, μηδενὶ διαφέροντα 8 τρόπῳ xaX Blu, πλὴν ἐπὶ
τὸ χεῖρον, ὡς τοὺς μὲν τὰς οἰχείας ἐπέχει) χώρας,
χαὶ τοὺς xatà φύσιν thv αὐτῶν προφέἑρειν χαρποὺς,
τοὺς δὲ τῆς ἑαυτῶν ἐχπεπτωχέναι, xal μηδὲ ὁμοίως
ἑχείνοις ἐνεργεῖν, ὡς διὰ τοῦτο παραθάλλεσθαι δοχεῖ
ἀγρίῳ φυτῷ, καὶ SaAdvov χαρπῷ ζώων ἁλόγων
θρεπτιχῷ. Ἐπὶ τούτοις, μετὰ προσθήχης ἁστερί-
σχων, ἐπιλέγει περὶ τοῦ ἐξ αὑτῶν ἁγίου σπέρµατος,
περὶ οὗ τό. « El μὴ Κύριος Σαθαὼθ ἐγχατέλιπεν
ἡμῖν σπέρμα, » προὐλέγετο. θεοδοτίων μὲν γὰρ ἔφη,
Τὸ στέρµα ἅγιον τὸ στή.Ίωμα αὐτῆς. 'O δὲ ᾿Αχύ-
Aa; στή.Ίωσις ἔφησεν. "0 δὲ Σύμμαχος, ἡ στάσις
αὐτῆς. Στάσις γὰρ τοῦ ἑχπεσόντος λαοῦ, τὸ ἐξ αὖ-
τῶν ἅγιον σπέρμα τὸ μὴ τὴν ὁμοίαν τοῖς λοιποῖς
ὑπομεῖναν πτῶσιν. Οἱ τὴν σωτῄριον χάριν δεξάµενοι,
xai συγέντες τὴν ἀκοὴν, καὶ ἰδόνγτες ἐθεά-
σαντο. 00; µαχκαρίζων ὁ Σωτὴρ ἔλεγεν * « Μαχάριοι

lanquam lerebinthus, aut. quercus , aut glans, cum
theca sua. exciderit , dixit. Non enim eos jaw vi-
neam Domini Sabaoth, non ut,Dei paradisum, noa
ut olivam pulchram, non ut palmam denique, cui
justus comparatur **, aut cicuratarum , ad usum-
que vil: necessariarum arborum aliquam ; sed ve-
luti glandem , nec eam quidem sibi constantem
amplius, sed deciduam, relictaque 4heca humi ja-
centem ; vel tanquam terebinthum , vel (si alios
sequaris interpretes ) quercum, et balanum, agre-
stemque arborem aliquam. vel nullos, vel amaros
fructus edentem (quibus Scriptura genles usitate
significat), fore priedicit. Nec his absimilem Judzeo-
rum fore gentem significat, quz nioribus et vita

B cum his consentiat, lio vero longe illis deterio-

rem; cum et suas isti regiones occupent, et solito
nature ordine fructus edant; illis contra, sua
etiam nihil illis tale producente exciderint : unde
agresti plantze balanique fructui, quo bruta vescun-
tur, comparari videantur. Posthzc adjectis aste-
riscorum notis, de sancto illo semine, quod ab
ipsis fuerzst oriturum , aliqua colligit, de quo et
illud antea : « Nisi Dominus reliquisset nobis se-
men *? » fuerat usurpatum. Theodotio enim, senten
sanctum fulcimentum ejus; Aquila firmitatem ;
Symmachus autem stabilitatem, transtulerunt. E t
enim populi cadentis stabilitas, semen illud, quod
simileni cum reliquis casum non sentit ; nimirutn,

οἱ ὀφθαλμοὶ, ὅτι βλέπουσιν, xal τὰ ὥτα ὑμῶν, ὅτι ϱ qui accepta salutari gratia auditu intellexerunt, eum-

ἀχούουσι. » Τινὲς 6b τὸ, Καὶ οἱ κατα.1ειφθέγτες
4.1ηθυνθήσονται, ἐπὶ τῶν εἰς Χριστὸν πεπιστευχό-
των ἑδέξαντο. El δέ φησι, Καὶ ἔσονται εἰς xpovogtiv,
χαὶ τὰ ἑξῖς, δηλοῖ, φασὶ, τὴν xatà μικρὸν ἀπὸ τῶν
Ἱουδαϊκῶν ἐθῶν , ἐπὶ τὴν χατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πο-
λιτείαν µεταδολἠν. Πάλιν γὰρ εἰς προνομὴν οὗτοι
Υενῄσονται συνηγµένοι, ὡς συνάγεται ὁ τῆς τερε-
6ίνθου χαρπὺς, χαὶ ὡς ἡ βά-Ίανος 1j ὥριμος fbr
πρὸς συλλογἠν. Τότε γὰρ ἀπολύεται ἀπὸ τοῦ πρὸς
τῇ θήΧῃ δεσμοῦ ἡ πεφθεῖσα Ἡδη xal τελειωθεῖσα τῷ
χρόνφ. Τάχα δὲ, φασὶ, καὶ διὰ τὸ ἐκπεπτωχέναι
γενοµένους ἐν τῇ διασπορᾶ, SaJárq τῆς θήχης ix-
πεσούσῃ παρεθλήθησαν. Συνάγονται δὲ οὗτοι, ὡς ce-
ῥρέδιθός τε καὶ βάλαγος, ἓν τῷ γενέσθαι σπέρµα

que, quem sunt contemplati, viderunt ; quos Sal-
vator beatos predicat his verbis : « Beati oculi, quia
vident, et aures vestre, 'quia *! audiunt. » 1068
Non desunt autem, qui verba ista : Et qui relin-
quentur, multiplicabuntur, de his, qui in Christum
crediderunt, intelligant. Quod autem eos dicit ἐπ
depastionem fore, et quz sequuntur, de ea istud
mutatione, quae paulatim a Judaicis ritibus ad
evangelicam vitam futura est, intelligendum
putant. Rursus enim illi in depastionem, quaudo
collecti fuerunt, futuri sunt; non aliter, quain
solet terebinthi fructus, ipsaque adeo tempestiv&
glans in unum acervum congregari. Tunc enin .
excocta, temporisque diuturnitate maturata, vin-

ἅχιον ἐν τῇ στάσει καὶ βεθαιότητι αὐτῶν, κατὰ τὴν D culo illo, quo in theca retinetur, exsiccato, solvi-

προσθήχην θεοδοτίωνος. Τινὲς δὲ οὕτως ἑνόησαν.
Ἡρώτησεν ὁ προφήτης ᾽ Μέχρι τίνος ἡ πώρωσις ; ὁ
δὲ Geb; ὅηλῶν τὴν τοῦ παρόντος βίου συντέλειαν,
ελ ἐπὶ τούτοις ἐπήνέγχε,. Δεῖ γὰρ πρῶτον πολέμους
ἡμὸς ἀχοῦσαι, καὶ ἀχοὰς πολέμων, ἀναστῆναί τε

0 Psal. Lxxxi, 12. *? [sa. 1, 9.

tur. Fortasse vero , aiunt, eo etiam quod propt t
peccata àua dispersi essent, glandi, qu: theca
exciderit, comparantur. Congregantur vero ipsi,
tanquam lterebinthus et balanus, dum semeu san-
ctum in sua firmitate et constantia, ut Theodotio-

*! Matth. xin, 16. ,

ΥΛΗΒΙΑ L.ECTIONES.

{ί Πρ. oq. 5p. ὀιακφέρον τῷ.

12351

PROCOPII GAZAI 19.2

nem sequamur, fiunt. Non desunt tamen , qui ita A ἔθνος ἐπ᾽ ἔθνος, ἑρημωθῆναί τε πόλεις. xat οἴχαυς,

esplicent. Quasivit propheta : Usquequo tandem
abitura est czcitas ista ? At Deus , ut prasentis
vit$ consummationem nolaret, qua postea se-
quuntur intulit : Oportet enim bella primum nos
audire, et rumores bellorum, gentem adversus
gentem insurgere, domos ipsas et urbes in solitu-
dinem redigi ,

εἶτα τὸ τέλος. Μεθ) ὃ µακρύνονται λοιπὸν, μετὰ τὸν
τῆς ἀναστάσεως δηλονότι χαιρὸν, δ.ηνεκῆ ζῶντες
βίον, ἀνῃρημένης εἰς ἅπαν φθορᾶς τε πάσις xal
ἁμαρτίας τὺν δὲ νῦν πεπωρωμένον Ἰσραὴλ, ἐν
ἑσχάτοις τοῦ αἰῶνος χληθήσέσθαι χαιροῖς dj θεία
λέχει Γραφή.

deinde (inis 53: post quem deiuceps, exacto nimirum resurreclionis tempore, prolonga-

buntur, cum omni in sempiternum corruptione peccatoque purgati vitam agent perpetuam. Sed
enim qui nunc exczcatus est Israel, eumdem ultimis seculi temporibus vocatum iri testatur Scri-

ptura 93,
CAP. VII.
107 VYzss.
filii Joatham, filii Ozie regis Judu; ascendit Rhaa-
son rex Áram, et Phacee filius Rhomelice, rex Israel,
in Jerusalem ad bellandum contra eam, et non potue-
runt eam debellare, eic.

Primas in narrandi serie, qua sub Oia exstitit
prophetia habuit. Oziaim secutus est Joatham ; quo
statim imperante, quz de Domino Sabaoth et Se-
raphim fuit, in qua Unigeniti significabatur divini-
tas, visio subsecuta est. Sed non nisi elapsis jam
annis X sexdecim (non paucioribus enim impe-
ravit Joatham ) ad regni gubernacula impiissimus
accessit Achaz : cujus tempore ista est de Unige-
niti secundum earnem generatione, in quem in-
cumbimus 108 edita prophetia. Sic enim ordo
postulabat, ut ad ea qux de divinitate precesse-

4-9. Et factum est. in diebus Achaz

ΚΕΦΑΛ. Z'.
a-0'. Kal &yéreco ἐν ταῖς ἡμέραις "Axat τοῦ
"Ivá0ap, tov viov 'Ottov βασιἸέως Ιούδα, ἀνέδη

B 'Ραασσὼν βασιλεὺς ᾿Αρὰμ, καὶ Φαχεὲ υἱὸς Ῥο-

µε.1ίου, βασιλεὺς "IopasjA, ἐπὶ ᾿Ἱερουσα.]ἡμ, πο-
νεμῆσαι αὐτὴν, καὶ οὐκ ἠδυνήθησαν πο.ιορκῆ-
σαι αὐτὴν, x. τ. λ.

Τὰ πρῶτα τῆς προφητείας ἐπὶ Ὁζου βασιλέως
ἐλέλεχτο, Μεθ) ὃν ᾿]ωάθαμ. 0ὗ κατ ἀρχὰς τῆς βα-
σιλείας ἡ ὁπτασία γέγονα Κυρίου Σαθαὼθ xoi τῶν
Σεραφεὶμ. δηλοῦσα τοῦ Μονογενοῦς τὴν θεότητα.
Ἐτῶν δὲ διαγενοµένων ἐχκαίδεχα (τοσαῦτα γὰρ ἐδα-
σίλευσεν ᾽ΙἸωάθαμ), ᾿Αχαζ 5 δυσσεδέστατος διαδέχε-
ται, x30' ὃν θεσπίζεται τὰ προχείµενα, προφη-
τεύοντα περὶ τῆς χατὰ σάρχα γενέσεως τοῦ Μονοχε-
νοῦς. "Ἔδει γὰρ ἀχολούθως ἐπενεχθῆναι ταύτην τοῖς
περὶ τῆς θεότητος εἱρημένοις. Ἡ δὲ τῆς προφητείας
ὑπόθεσις αὕτη.... ἀσεβοῦντι μετὰ τῶν ὑπηχόων "Ayat

rant, hzec altera sequeretur disputatio. Habet au- C χατά θείαν δίχην δύο βασιλεῖς ὁ Δαμασχοῦ καὶ Σα-

tem hujusmodi argumentum prophetia. In impium
Achazsum, ejusque subditos, non sine justa Numi-
nis vindicta, Damasci et Samari:? reges duo con-
&pirarunt, prior Phacee, Rhaason alter nominati.
Centum itaque et viginti trucidatis hominum uilli-
bus, ducenta altera bello coeperunt. Post tantam
vero stragem collecto rursus exercitu magna urbis
cxpugnanda interficiendique Achazi, quo Thabe-

elis filium regem crearent, spe concepta, Jerusalem,

obsessuri veniunt. Qua cum domui Davidi (sic
enim regis hujus posteros omnes, subditosque
nominabant ), essent renuntiata; non parum omnes
praeteritae cladis memoria commoti, reruin futura-
rum, bellique eventui non diflidere ( sicut exacte
altero Paralipomenon volumine describitur ** ) non
potuerunt. Tantum vero eorum motum silvurum
ligno, fecundis cicuribusque arboribus ad com-
parationem non assumptis, similem efficit. Verum
qui non peccatoris morte, sed ejus poenitentia, et
conversione potius, vita denique laetatur **, quos
ultus antea fuerat graviter, in eosdem nunc hu-
muanitatem clementiamque convertit. Prophetam
eniin ad. Achasum mittit una cum relicto sibi e
multis filio, quem Jasub nominat. Unus autem ille

** Mare. xii, 94 seqq.
Ezech. xvin, 20

5.154. x, 21; Tom. ix, 97.

µαρείας ἐπέθεντα, Ῥαασσὼν ὁ πρῶτος, ὁ δὲ δεύ-
τερος Φακχεέ. Τοιγαροῦν ἀναιροῦσι μὲν αὐτῶν δώδεχα
µνριάδας. αἰχμαλώτους δὲ λαμθάνουσιν εἴχοσι ' μετὰ
τὴν τοιαύτην πληγὴν, xal δεύτερον ἐπεστράτευσαν
ἐλεῖν Ex moAtopxla; ἐθέλοντες την ᾿Ἱερουσαλὴμ, ἀπο»
xtelval τε τὸν ΄Αχαξ, xat ἀντ᾽ αὐτοῦ βασιλέα χατα-
στῆσαι τὸ viv Ταθεή.ὶ h. "Qv ἀναγγε.Ἰθέντων τῷ
olxq Ααθὶδ (οὕτω δὲ τοὺ; àx Δαθὶδ ἅπαντας μετὰ
τῶν ὑπηχόων ἐχάλουν), πάντες οὗτοι σαλεύονται τὴν
Ψυχην, πείρᾷᾳ τῶν προλαθόντων δεδιότες τὰ μέλλοντα.
Ταῦτα μετ) ἀχριθείας tj δευτέρα τῶν Παραλειποµέ-
vtov ἑδήλωσεν. Τὸν δὲ σά»ῖον αὐτῶν ἀπειχάζξει £0lo
δρυμοῦ, μηδὰ vov δένδρον παραλαθὼν εὐγενές vc
χαὶ ημερον. 'AXÀ' ὁ μὴ θέλων τὸν θάνατον τοῦ ἆμαρ-
τωλοῦ, ὡς τὸ µετανοῆσαι, xal ἐπιστρέψαι, xal (rv
αὐτὸν, οὓς πρώην τιµωρίᾳ, τούτους νῦν φιλανθρω-
πίᾳ µετέρχεται. Πέμπει γὰρ πρὸς ᾿Αχαζ τὸν προφή-
την, μετὰ τοῦ περιλειφθέντος Ex. πλειόνων vlov.
Καλεῖ δὲ τοῦτον Ἱασούδ. Περιελείφθη δὲ ἣ θανάτου
τῶν ἀδελφῶν, f) τῆς τῶν πολλῶν Ἰουδαίων πλάνης
μὴ µετασχών. "Εδει γὰρ τὸν σωθέντας ! τῆς πλάνης
μαθητεύεσθαι τῷ πατρὶ διὰ τοῦ παρεῖναι προσιόντι
θαρσαλέως θεῷ, χαὶ ποιοῦντι τὰ χελευόμενα * εἰπεῖν
δὲ προστάττει ' Φύάὰαξαι τοῦ ἠσυχάσαι. "Ozsp

** JI Paral.

xxvin, 1 seqq. ; IV Reg. xvi, 4 seqq.

VARLE LECTIONES.

h vp. τὸν νἱὸν Ταθεήλ,. — 1 pp. σωθέντα.

1900

COMMENTARII IN ISAIAM.

1954

Σύμμαχος μέν φησιν, Φύ.ίαξαι, xal ἠσύχασον. A evaserat, vel auis fratribus superstes; vel. Judaicse

'0 δὲ θεοδοτίων, Πρόσχες, καὶ ἠσύχασον. Καπγι-
Ὀμένους δὲ δα.Ίοὺς, τοὺς δύο χέχληχε βασιλεῖς,
ὡς µήτε φῶς, μήτε δύναμιν ἔχοντας χαυστικἣν Ίδη
σδεσθεῖσαν. El γὰρ χαὶ παιδευτικῇ, φησὶ, δυνάμει
μετΏλθεν k ὑμᾶς, ἣν ὀργὴν οἶδε χαλεῖν ἡ Γραφὴ,
παραδοὺς τοῖς πολεμίοις ὑμᾶς, ἁλλ᾽ οὖν παίσας ἰά-
σοµαι:,- δι’ ἀμφοῖν ὑμᾶς χαλῶν εἰς εὐσέδειαν, δι ὃ
v9v ἀνόνητος ἡ τῶν βασιλέων Sov.

tincta facultate, priventur. Ad vos enim. quantumvis, ait, correctrice
tradiderini;

Scriptura solet, accesserim, in hostiumque manus

multitudinis errori nequaquam consentiens, filium
enim errore liberatum, qui patri confidenter ad
Deum accedenti, et imperata facienti adesset, ab
eodem equum fuit instrui docerique. Jubet. autem
dicere : Vide, ut quiescas; quod Syminachus :
Vide et quiesce ; Theodotio autem : Attende. εἰ quie-
sce, reddiderunt. Fumigantes porro titiones, due
reges vocavit, tanquam qui luce, ipsà urendijau ex-
potentia, quam iram vocare
cedens tamen ad pietatem utrinque :

provocatos 109 εαπαθο. Atque hine est, quod regum nibil hoe loco proficit consilium.

Ἀρὰμ δὲ λέγει Σνρίαν, Σαμάρειαν δὲ τὴν νῦν Σε-
ἑαστήν. ᾽Αρχεῖ γὰρ, φησὶν, τῇ μὲν Zapapetaxega-
Ah ἔχειν την Δαμασκὺν, xal ταύτης εἶναι βασιλέα
εν Ῥαασσών * τῷ δὲ ᾿Εφραῖμ τῆς Zapapsíac.
Οὕτω δὲ ἑχάλουν τὰς δέχα φυλὰς Ἰσραὴλ, διὰ τὸν
ἐξ Ερραῖμ αὐτῶν βασιλεύσαντα, xal ταύτης ἡγεῖ-
ὅθαι ᾿Ρωμείίου viór. Γνῶθι δὲ xol τοῦτο πρὸς τοῖς
ἄλλοις, "Αχαξ, ὡς ἐντὸς ἑτῶν πέντε xal ἑξήχοντα 1
της Σαµαρείας ὑπὸ τῶν ᾿Ασσυρίων βασιλεία χατα-
λνθίσεται, τοῦ βασιλέως σὺν ὑπηχόοις παραδοθέντος
αἰχμαλωσίᾳ. Ταῦτα προσέταξε λέγειν ὁ Θθεὸς τῷ
"Αχαξ ἁπαντήσαντα τὸν προφήτην, χατά τινα τόπον,
ὃν εὔχαιρον Ίδει πρὸς τὸ περιτυχεῖν τῷ "Αχαζ. Too
δὲ χρόνου συµπληρωθέντος, Δαμασκὸς xal Σαμά-
Ρεια, of τε τούτων βασιλεῖς καὶ ὑπήχοοι, πρὸς τῶν
Ἀσσνρίων ἑάλωσαν, ὡς fj τετάρτη τῶν Βασιλείων
ἑηλοῖ. EIE γὰρ 5 μὲν Τεγλαθφαλλασὰρ τὴν» Aapa-

Per Aram autem Syriam intelligit; et per Sama-
riam, eam, quam nunc vocamus Sebastam. Samarie

B enim ait, sufficit caput habere Damascum, et hujus

regem esse Rhaasson : Ephraim autem Samariae.
Hoc enim nomine decem Israelis tribus appella-
bant, quod ex illa Ephraim imperatorem, et ducem,
Rhomelie filium haberent. Scias vero, o Achaz et
istud enim cateris, fore ut intra sexaginta quinque
annorum spatium, Samarie regnum, rege ipso et
subditis in captivitatem adductis ab Assyrio dissol-
vatur, et evertatur. Talia Dominus Achazoregi, cum
loci designatione quem in occursum prophetz pu.
taret. idoneum, jussit denuntiari. Revera autem
post illud exactum temporis spatium, Samaria ipsa
et Damascus, cum suis regibus et subditis (ut
quarto Regum volumine scribitur **. jn Assy-
riorum potestatem venerunt, Damascum enim et

σκὀν xai tbv Ῥαασσὼν, ὁ δὲ Σαλμανασὰρ τὸν C Raassonem cepit Teglathpbalasar ; Oseam au-

Doné xal Σαµάρειαν. Κατὰ κοινοῦ δὲ, τὸ ἐκ.λεί-
ει ἐν τῷ, xal ἡ κεφα.ἡ Σοµόρωγ. Τὰ γε μὴν ἑξὴ-
χοντα πέντε ἔτη παῖδες Ἑθραίων φαίνονται μετ)
ἀχριθείας συνάγεσθαι, τούτων εἰ ποιἠσαιτό τις ἁρ-
xv ἀπὺ τοῦ πέμπτου xal εἰκοστοῦ ἔτους τῆς 'OCtov
βασιλείας. Προφητεύει μὲν γὰρ χατὰ τοῦτον Ησαΐας
ἐμοῦ xaX ᾽Αμώς' θεσπίζει δὲ πρῶτος ᾽Αμὼς τὴν ἅλω-
σιν Ἱσραὴλ ἐν ἡμέραις ᾿Οσίου βασιλέως Ἰούδα, πρὸ
δύο Et τοῦ σεισμοῦ τοῦ γενοµένου, φασὶν, ὅτεπερ
Ὀξίας εἰσεκθὼν εἰς τὸ ἀἁγίασμα λεπροῦται, χαὶ ἢ
τοῦ θυσιαστηρίου πιότης ἐχχέχυται. V'ivexac δὲ τὰ
λοιπὰ «o0 Ὀζίου ἔτη εἰχοσιεπτά. Τὰ γὰρ πάντα δύο
xai πεντῄχοντα βεδασίλευκεν, ὧν xazà τὸ πέμπτον
xai εἰχοστὸν, πρῶτος ᾽Αμὼς θεσπίζει τὰ περὶ τῆς
ἁλώσεως Ἰσραήλ" μεθ) ἃ τοῦ Ἰωαθὰμ Ex. Exxal-
δεχα, καὶ τοῦ "Ayac ἄλλα τοσαῦτα, xat τῖς Ἐζεκίου
βασιλείας E. "A δὴ συντεθέντα πληοοϊ τὰ πέντε xal
τὰ ἑξήχεντα. "Extp γὰρ ἔτε, Ἐζεχίου τὴν ὑστάτην
Ἱσραὴλ αἰχμαλωσίαν ὑπέμεινεν. Ταῦτα Άπρολέχει
θεός. Συνιδὼν δὲ τὸν "Αχαξζ καὶ τὸν ὑπ αὐτῷ λαὺν
ἁπίστως ἔχοντα πρὸς τὰ λελεγμένα, ἐπήγαγε τὸ, Ἑάν
μὴ πιστεύσητε, οὐδὲ μὴ συγῆτε. Tol; γὰρ ταῖς
ἀπιστίαις περινθρίζουσιν τοῦ θεοῦ τὸν λόγον, οὐδ' ἂν
γένοιτο σύνεσις ἡ παρ) αὐτοῦ. Τὸ δὲ, ἔξε-θε, πρὸς

ο. |V Reg. xvi,1 seqq.

tem et Samariam Salmauasar. Sed memineris
verbum deficiet clausul&. sequeuti, caput. Samarie,
communiter inserere. Quod vero ad sexaginta quin-
que aunos attinet, bos. demum exacte colligi posse
voluerunt — Hebrzi, vicesimo quinto, — Hujus
enim tempore simul lsaias et Amos vaticinan-
tur. Sed primus Amos lsraelitarum captivita-
Lem eam vaticinatus est, quz& sub Ozia Jud:e rege
exstitit, ante duos annos terre motus, inquiunt ;
quo tempore sauciuarium ingressus Ozias altaris
effusa pinguedine lepra corripitur. Restant vero
Ozis regis anni viginti septem. Duos enim et quin-
quaginta in universum imperavit, quorum si ad
quiutum et vicesimum spectes, Israeliticam ca-
privitatem vaticinantem. primum Amos inveneris.
Post quos, Joatbami sexdecim ; totidemque Achas ;
item Ezeclie anni consequentur sex ; quibus
in sunimam collectis, sexaginta quinque consurgere
necessum est. Sexto enim, Ezechia regnante, cap-
tivitatem ultimam passus est Israeliticus populus.
Atque hzc ipsa sunt quz longe ante przdixit Do-
minus. 110 Verum cum Achazuin, ejusque popu
lum fidem przdictis non adhibere cerneret, intulit :
Si non credideritis, non intelligetis. Quibus onim in

3

VARLE LECTIONES.

k Tp. μετῖλθονο

1955

PROCOPII GAZEI

1956

Dei verbum incredulitatis scelere contuineliosis A τὸν προφήτην εἰρημένον, ὑψηλῶς ἑχδεκτέον. Ῥυχὴ΄

esse contigit, non potest in eos illa cadere, quz
a Deo est, intelligentia. Habet autem egredere νετ--
bum, quod ad prophetam refertur, sublimem quam-
dam acceptionem. Animus enim cum se ad rerum
colestium contemplationem colligit ; eo nexu, quem
babet cum corpore, liberare se, et quasi egredi di-
citur. At rebus humanis incumbens, cum aut ad
necessariam corporis servitutem, aut ad alia ne-
gotia amplius nequit extendi, ab externis, ad ea
quz interna sunt, veluti ingreditur.Prophetam ergo,
qui Deo sermonem auditurus esset, egredi, non ali-
ter quam patria terra exire Abrahbamum juberi opus
fuit *". Hanc enim qui relinquere studeat, corpo-
rea primum rejicere necesse est, cognationem de-
inde, qua sensusipsi significantur ; tum paternam
domum, qux ipsa est malorum studiorum familia-
ritgs. Quibus sublatis, perfectaque et coníirmata
exeundi alacritate, eduxisse Abrahamum Dominum
legimus. lisdem quoque et Mosen persuasum extra
castra sibi tentorium fixisse putamus. Humanis
enim se rebus eripiens, tentorium suum fixit extra
castra, id est, vitam suam firmam et perturbatio-
nibus vacuam reddidit. Significat autem Jasub vo-
cabulum, si interpreteris, idem quod convertens :
nimirum, ut oratione discas, eos, qui in viam re-
dire student, cum se carnis affectibus exemerint,
facile cum propheta esse egressuros. Quidam vero
reliquias sive relictum, Jasub nomen significare vo-
lunt ; tanquam figura quadam Judz reliquias, quae
cum Deo remanserunt, servatum iri Scriptura de-
monstret 3: cum Dei personam propheta sustineat.
Jubetur autem superiorem illam, que ad piscinam
ducit viam arripere; locum nimirum sic vocatum,
ei rerum gestarum memoria illustrem. Scribitur

μὲν γὰρ 'Éavthv πρὸς τὴν θεωρίαν τῶν ὄντων !
συλλέγουσα, τῆς πρὸς τὸ σώμα ἑπιπλοχῆς ἐξιέναι
λέγεται. Πρὸς δὲ τοῖς ἀνθρωπίνοις Ὑεγενηµένη, f)
xai πρὸς ἀναγχαίαν θεραπείαν τοῦ σώματος, Ἡ xat
μὴ δυνηθεῖσα πρὸς τὰ διαφέροντα πλέον ἑχτείνεσθαι,
ἀπὸ τῶν ἔξω πρὺς τὰ ἔνδον ὥσπερ εἰσέρχεται. "Eózt
οὖν τοῦ ἔξε-ῖθε πρὸς τὸν προφήτην μέλλοντι λόγον
ἀχοῦσαι θεοῦ. Οὕτω ποὺς ᾿Αθραὰμ, ᾿Εξεῖθε Ex. τῆς
γῆς σου, φησί». Ast γὰρ ἀναθῆναι τῆς γῆς, πλαδη
τῶν. σωματιχῶν, ἐξιόντας αὐτῆς. Εἶτα χαὶ ἀπὸ τῆς
συγγενείας, ἅπερ ἐστὶ τὰ αἰσθητέρια, καὶ Ex. τοῦ
οἴχου τοῦ πατρός σου, ὃς ἐστιν ἡ πρὸς τὰ φαῦλα τῶν
ἐπιτηδευμάτων οἰχείωσις. Μεθ᾽ ἃ γέγραπται ὡς
ἐξήγαγεν αὑτὸν ἕἔξω ὁ θεὸς, τὴν προθυμίαν αὑτοῦ
thv πρὸς τὴν ἔξοδον τελειῶν. Διὰ τοῦτο xal Μωῦ-
σῆς ἔξω πήγνυσι τῆς παρεμθολῆς τὴν ἰδίαν σχηνἠν.
Διαθεθηχὼς γὰρ ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων, ἔξω κατέπτδε
τἣν ἰδίαν σχηνην, τὴν ἑαυτοῦ ζωὴν ἑδράσας ἀσάλευ-
τον. Ἑρμηνεύεται δὲ ᾿]ασοὺ6, ἐπιστρέφων * δειχνύν.
τος τοῦ λόχου, ὡς ἐπιστρέφειν ἐθέλοντες δύνανται
μετὰ τοῦ προφήτου χατορθῶσαι τὴν ἔξοδον, τῶν τῆς
σαρχὸς παθῶν ἐξερχόμενοι. Τινὲς 66 φασιν ὑπόλειμ-
pa xal ὑπολελειμμένος τὸ Ἰασοὺόδ ἑρμηνεύεσθαι,
τοῦ τύπου σηµαίνοντος, ὅτι σωθήἠσεται τὸ ὑπόλειμμα
φοῦ Ἰούδα μετὰ θεοῦ µεμενηκός * θεοῦ γὰρ εἰς τὺ-
«oy ὁ προφἠτης λαµθάνεται. Κελεύεται δὲ ἀγε.Ίθειν'
ἐπὶ τὴν ἄνοδον τὴν οὖσαν πρὸς τὴν κουµδή-
θραν. "Hv μὲν γὰρ ὁ τόπος xoi κατὰ τὴν ἑστορίαν
ἐπίσημος * γέγραπται γὰρ ὅτι ἀπέστειλεν ὁ βασιλεὺς
Ασσυρίων Ῥαφάχην ix Λάχεις εἰς Ἱερουσαλὴμ
μετὰ δυνάµεως πολλῆς, xal ἔστη ἓν τῷ ὑδραγωγῷφ
τῆς χολυµθήθρας τῆς ἄνω, ἓν τῇ ὁδῷ τοῦ ἀγροῦ τοῦ
χναφέως. "Apa δὲ διδάσχει τῶν ταπεινῶν xol χαμαὶ
χειµένων ἀφίστασθαι.

enim ab Assyrio Rapsacem ingenti cum exercitu ad oppugnandum Jerusalem missum, ex Lachis ad
aque superioris piscinz ductum, qua ad fullonis agrum tenditur, constitisse **. 111 Docet veroet

- n0s ab abjectis humilibusque rebus absistere.
Confert enim iis, qui sursum eriguntur, aqua
ad purgandum et abluendum: confert item et ful-
lonis ager ; cum hujus partes sint abluere sordes
et mundare ; cum ipse deinde, omni tempore alba
servare vestiunenta jubeat Ecclesiastes ! ; jubeat
item et Moses eos qui Dominum sunt audituri ,
ea ipsa abluere *; ut quiad eum ingreditur , ve-

Toig γὰρ ἄνω γενοµένοις ὕδωρ ἐστὶν εἰς &xoxá-
θαρσιν, καὶ ἀγρὸς χγαφέως τοῦ τὸν ῥύπον ἀποχαθαὶ-
ροντος, τοῦ Ἐχχλησιαστοῦ παραγγἑλλοντος" € Ἐν
παντὶ χαιρῷ ἔστωσαν τὰ ἱμάτιά σου λευχά. » Κελεύει
δὲ,καὶ τῷ Μωῦσεῖ Κύριος πλύνειν τὰ ἱμάτια τοὺς
µέλλοντας ἀχούειν θεοῦ. Ἔνθα τις φθάσας χαὶ τὸ
τοῦ γάμου ἔνδυμα ἔτοιμον ἕξει, ὡς ἂν μὴ δεθεὶς

stem babeat nuptialem neinanibus pedibusque col- D χεῖρας xat πόδας, τοῦ νυμφῶνος ἐκρίπτηται. Τινὲς

ligetis sponsi thalamo cjiciatur *. Non defuerunt
qui typum baptismatis piscinam habere docuerunt.
Proderunt autem nobis haud parum, verba ista ,
vide, «t quiescas , quibus omni cura cor nostrum
custodire monemur. Fortis enim cum atrium suum
vigilanter custodit, in pace sunt omnia qux pos-
sidet *. llle item quietus turbze non. sensit mole-
$tias , sed fortitudinis spiritu, animo bene confir-

*! Ccn. xii, ^.

** lom, ix. et xi.
a Matth. xxii, 45.

* Luc. xi, 31.

* |V Reg. xvin, 17.

δὲ xai τοῦ θείου βαπτίσματος τὴν κολυμδήθραν
ἀπεφήναντο τύπον. Χρήσιμον δὲ καὶ ἡμῖν τὸ, Φύ.Ία-
αι τοῦ ἡσυχάσαι, πρὸς τὸ πάσῃ φυλαχῇ τὴν xap-
δίαν τηρεῖν. Εὰν γὰρ ὁ ἰσχυρὸς φυλάσσῃ την αὐτοῦ
αὑλὴν ἑἐγρηγόρως, ἓν εἰρήνῃ ἑἐστὶν πάντα τὰ ὑπάρ-
χοντα αὐτοῦ, ὃς xal ἡσυχάζει τοῦ ὄχλον μὴ φέρων
τὸν θόρνυξον, μηδὲ φοθούµενος παθητικὺν φύθον Ev
ἰσχυούσῃ ψυχῆ τῷ πνεύματι τῆς ἰσχύος. Atà τῶν

! Eccle. 1Σ, δ.

VARLE LECTIONES.

1 fo. yp. cópaviov,

*Levit, xu 6 et alibi.—

1957

COMMENTARII IN ISAIAM.,

1908

δύο δὲ καπγιζοµέγων δᾳΛῶν λαμθάνοµεν πρόσ- A mato, perturbationum metu, que mentem solent

*&Y pua, μὴ δειλιᾷν ἀπὸ τῶν Ἑλληνικῶν πιθανοτήτων,
τῶν τε καρὰ τοῖς ἑτεροδόξοις δυσφημιῶν. Οἱ γὰρ
δα.1οἱ ἁπώλεσαν τοῦ τε φυτοῦ τὸ ζωτιχὸν, xal τοῦ
ξύλου τὸ ἰσχυρὸν, καὶ τὸ φωτεινὸν οὐκ ἔχοντες τοῦ
πυρὸς, µελαίνουσι µόνον τοὺς ἁπτομένους αὑτῶν.
Δαχρύέιν δὲ παρασκευάζουσι τῶν ὀρώντων τοὺς
ὀφθαλμούς. Διό φησι Σολομῶν' « Ὥσπερ ὄμφαξ ὁδοῦσι
βλαθερὸν, xai χαπνὸς ὄμμασιν, οὕτως παρανομία
τοῖς χρωμένοις αὐτῇ ) ὁηλῶν τῷ μὲν ὄμφαχι, τὴν
ἁμαρτητικὴν πρᾶξιν' τῷ δὲ καπνῷ, τὴν ἀπὸ τῆς
φευδωνύμου γνώσεως βλάδην, τὸ διορατικὸν τῆς Φϕυν-
χῆς ἡμῶν συγχέουσαν. Εἶτά φησιιὼς Μετὰ τὰς
ἐπιστρεπτιχὰς πληγὰς ὑμᾶς ἁπαλλάττω τῶν σχυ-
θρωπῶν, ὡς ἰατρὸς μετὰ χαῦσιν ἡ τομὴν θεραπεύων
τὰ τραύματα.

adoriri, non amplius agitatur. Per duos autem fu-
migantes titiones, nec plausibiles gentium nugas
vereri amplius, nec male sentientium hominum
blasphemias metuere monemur. Privati eniin titio-
nes non communi modo plantarum vita desti-
tuti ; scd ligni. etiam robore, ipso denique, qui
solet in igne relucere , splendore ; hoc solum ha-
bent virium, ut a quibus prelensi fuerint, eosdem
queant denigrare tantum , et intuentium oculis la-
crymas provocare. Hinc apud Salomonem, non se-
cus atque dentes uvam acerbam , fumumque ocu-
los infestare *; sic suis auctoribus damnum of-
ferre scelera legimus : dum peruvz acerbitatem ,
peccati opus, per fumum autem «epravati judicii

B macule, quibus menüs nostre lumen confunditur

significantur. Post plagas deinde, ait, quibus ut ad conversionem provocemini usus sum ; missa
jam facio acerbiora wiedici more , post ustionem vel sectionem , vu!nus ipsum sanaturus.

vts. Kal zpoeétlero Κύριος «Ίαῆσαι τῷ ᾿Αχαζ
έχων. Αἴτησαι σεαυτῷ σηµεῖο» παρὰ Κυρίου
θεοῦ σου εἰς βάθος, 7) εἰς ὕψος. Καὶ εἶπεν "Axat*
Οὐ μὴ αἰτήσω, οὐδὲ μὴ πειράσω Κύριο». Καὶ εἷ-
XEY * Ἀχεύσατε δἡ, ὁ olxoc Δαθὶδ, κ. τ. X.

Ἵνα περὶ τῆς δεδωρηµένης αὐτῷ σωτηρίας πεισθῇ,
βούλεται Θεὸς χαὶ σηµείῳ βεθαιῶσα. τὴν χάριν,
ἐπειδὴ xal τοῖς εἰδώλοις προσέχειτο, xal φίλον ἀεὶ
τοῖς τοιούτοις πολυπραγμονεῖν τὰς τῶν µελλόντων
ἐχδάσεις διὰ χρησμῶν τε xal µαγγανείας, ὅτε xal
μάλιστα κχινδυνεύουσιν. "Qv αὐτῶν ὁ θεὸς ἀποτρέφαι
βουλόμενος, παρ᾽ ἑαυτοῦ χελεύει τὸ σημεῖον alcsty.
Ανωτέρω μὲν οὖν "Αχαζ ἡσυχάξζειν xaV μὴ δειλιᾷν
ἰδιδάσχετο' νῦν δὲ ὡς εὐπειθὴς πρὸς τὴν τοῦ προ-
φήτου διασκαλίαν (ενόμενος, ἁμέσως τῆς θείας
ἀξιοῦται φωνῆς ΄ φἐρει γὰρ τὸ πείθεσθαι τοῖς διαχο-
νοῦσι θεῷ, πρὸς τὸ xal αὐτοῦ ἀχούειν δύνασθαι τοῦ
θεοῦ. Οἱ δὲ 9 χατὰ τὸν ᾽Αδθραὰμ, καὶ Μωῦσῆν, xal
Ἠλίαν, χαὶ Ἱερεμίαν ἀρχῆθεν, ὡς χαθαροὶ, xai
ἄνευ μέσου χωρῆσαι δύνανται τὰς ὀμράσεις τοῦ
Πνεύματος.

Δι ὧν δὲ λέγει προσἐθετο, τοῖς προάγουσιν ἐπι-
συνάπτει τὸν λόγον. Καὶ ἀχόλουθόν γε ἣν μετὰ τὴν
προφητείαν, τὴν περὶ τοῦ ἐκ.λείγειΥ τὲν "Egpaty,
τουτέστι τὸν ἀποστάντα Ἱσραὴἡλ, περὶτοῦὺ Epgarovi)A
προφητεύεσθα:. "H, xat οὕτως ἀπειρηχότος τοῦ "Axat

119 Vrns. 10-17. Et adjecit Dominus loqui
ad Achaz, dicens : Pete tibi signum α Domino Deo
tuo, in pro[undo, sive in excelso. Et dixit Achaz :
Non petam, neque tentabo Dominum. Ei dixit : Au-
dite ergo, domus David , etc.

Ut dato salutis muneri fides accederet quia ido-
lis serviebant. (solet autem id genus hominum
rerum futurarum pradictionem tum maxime, cum
in magno aliquo discrimiue versantur ex oraculis
magicisque artibus curiose sectari ), promissam
ipsi gratiam signo dato vult Deus ratam et certam
efficere. Sed ut a talibus eos avocet , signum a se
jubet idem postulare. Superius igitur Achaz quwie-
scere, nec. vereri. amplius jubebatur ; at hic, tan-
quam docenti prophetz fidem adhibens, nullo
amplius medio Dei voce dignus efficitur. Facit
enim quie Dei ministris fides adhibetur, ut Deum
ipsum audire valeamus. Quanquam non desint
etiam , qui, ut olim Abrahamus , Moses, Elias,
et Jeremias *tanquam puri, nullo 113 inter-
medio spiritualium revelationuin capaces esse
queant. |

Ideo autem sequitur adjecit, ut cum praceden-
tibus orationis series connectatur ; erat enim consen-
taneum ut ad prophetiam qua de instanti defectione
Ephraim, id est de Israele transfuga praces-erat, al-
tera de Emmantele sequeretur. Aut. profecto (quo-

τοῦ σηµείου tiv αἴτησιν, οὐκ ἀνεχομένου τε tt- p niam signi postulationem ita rejicit Achazus, ut

μᾷν, f| εἰδέναι τὸν ὄντως ὄντα θεὸν, παρίστησιν ὡς
οὐχ εἰς ἅπαν ἀγνοτθήσεται Κύριος παρὰ τοῦ Ἰσραὴλ,
χατὰ χαιροὺς δὲ αὐτὸν ἐπιγνώσονται, Διὸ, µηχέτι
λόγου τὸν "Αχαζὡς ἄπιστον ἀξιῶν, εἰ καὶ προσχή-
ματι ὅῆθεν εὐλαθείας Ἰπείθησε, τῷ olxq τοῦ Aa-
618 δ.ελέγετο, ἐξ οὗπερ Ἠμελλεν ἀνατέλλειν κατὰ
σάρχα Χριστὸς, xal πρὸς οὓς προηγουμένως ἀφίχετο"
ὅτι γὰρ οὐχ εὐλαδείας εἴνεχεν παραιτεῖται τὸ ση-
µεῖον αἰτεῖν, οὐδὲ τὸ συμφέρον θηρώµενος, δῆλον

Deum verum nec agnoscat nec revereatur) non laraeli
tamen futurum perpetuo ignotum, sed tandem ali -
quando certisque temporibus clarum fore significat.
Achazum itaque veluti jam colloquio suo indi-
gnum dedignatus, qui suam alioquin contumaciam
pietatis et reverentiz fueo prztexerat ; ad domum
,jam David, ex quo secundum carnem Christus
oriturus, ad ipsam primum perventurus erat ,
sermonem convertit. Quod enim non niodestiz,

* Prov. x, 96. * Gen. rui, xv, xvii; Exod. xxxu ; lll Heg. xiv,xv ; Jerem. 1.
VARUE LECTIONES.

Jp. εἰσὶ £l, οἳ

1959

PROCOPII GAZEI

1960

religionisque nomine signum postulare recusariL , A £x τοῦ μὴ ἂν αὐτῷ προστάξαι τὸν Κύριον, εἴπερ

ne id quidem ipsum quod pro se faceret ample-
xus, vel inde. notum fuerit, quod nihil Deus
quidquam, quod damnosum foret, et si id fugiens
aliter sentiret imperaturus fuisset. Alii tamen ad
scopum, qui de Christo positus est, sic ista diri-
gunt; ut prophetam non alia, sed sua persona
Davidicam domurn velint in. hunc modum com-
pellare : Audite vero, domus David. Statuerat Deus
vobis, pro suo in homines amore , salutis signum,
quo a vobis reges duos superatum iri crederetis ,
tradere. Quod etsi credere recusatis , ne sic qui-
dein vos tamen in perniciem vestram ruentes prz-
terit, Signum enim vobis etiam invitis, signum-
que, inquam, quod omnium superat opinionem ,
cujusmodi nec natura quidem ipsa novit, lar-
gitur. Deus enim ez Virgine, nullo nuptiali con-
gressu nascetur. llunc ipsum igilur contra reges
pugnaturi, prout virtutis fidem nominis osteudit
veritas (nobiscum enim Deus, et orantibus vobis

ὑπῆρχεν ἀσύμφορον, ὅπερ Exslvo; νοµίσας ἀπέφυγεν.
"Αλλοι δὲ τὸν περὶ τοῦ Χριστοῦ σχοπὸν οὕτω τοῖς
προχειµένοις ἁρμόττουσι Ἐκ προσώπου, φασὶν,
ἰδίου φησὶν ὁ προφήτης, ᾽Ακούσατε δὴ, οἶκος Δαθίδ.
Ὁ μὲν 8e5c ofa φιλάνθρωπος σηµεῖον ὑμῖν ἠθουλήθη
σωτήριον παρασχεῖν, δι οὗ τοὺς δύο βασιλέας νι-
χήσετε. ᾿Υμῶν δὲ ἀπειθησάντων, οὐδ' οὕτω παρεῖδεν
ἀπολλυμένους. Τὸ γὰρ σημεῖον ὑμῖν xa μὴ βουλο-
µένοις χαρίζεται παράδοξον ὃν, xal olov οὐκ οἶδεν
ἡ φύσις. θεὸς γὰρ ἐκ Παρθένου τεχθήσεται, Υγαμι-
xf; συνόδου χωρίς. Τοῦτον οὖν ἀναχαλεῖσθε τοῖς βα-
σιλεῦσι μαχόμενοι, τῇ τῆς προσηγορίας πεποιθότες
δυνάµει. Μεθ᾽ ἡμῶν γὰρ εἶναι δηλοϊ τὸν θεὸν, καὶ
παῦσαι τοὺς θεοὺς Δαμασχοῦ, xal τοὺς οὐχ ὄντας

B ἀνακαλούμενος. Λέγε δὲ παρὰ τὴν συμθολὴν συν-

εχῶς τὸν Ἐμμανουή.ἒ’ δι ὃ, καλέσειςι ἔχει, ἀλλ᾽ o5,
χαλέσουσιν, ὡς ἑσφαλμένως ἐν Εὐαγγελίοις Eypá-
qn. Οὔτε γὰρ τὸ Ἑδθραϊκὺν, οὔτε τις οὕτως ἑξ-
έδωχεν.

Damasci divos, reliquosque qui hoc fálso nomine censentur, exstirpaturum se signifieat ) invocate.
Emmanuelem crebro in conflictu vos ore usurpate. Est ergo vocabis, non vocabunt, sicuti mendose
in Evangeliis legitur". Neque enim id patitur 1144 Hebraicus codex nec ita quisquam interpretatus

est.

Si quidem nec de futuro est Emmanuelis ap-
pellatio, nec ita eum vocabunt omnes, dixit. Alio-
quin enim et ita eum qui matri apparuit ange-
lus, non Jesum, quo salutis auctor significatur ,
vocaturus fuerat. Non vocabunt igitur: sed ipse
eum nunc sic vocato ; tanquam Deuin tecum. ex-
. Siatentem invocans : Deum, inquam, qui postremis
tandem seculis appariturus sit; nunc autem pecu-

liari virtute, non prestigiis et incantationibus , C

quae damonum exsistunt servare te, εἰ periculis
eripere valeat. Nequaquam enim semen vestrum,
quautumvis vos occupet. pavor, donec Virgo con-
ceperit, deficere poterit. His igitur de prophetiz
$copo qua Salvatorem respicit explicatis ; reli-
qua deinceps, petito altius dicendi principio, si-
gillatim exsequemur, si prius aliorum interpreta-
tiones attulerimus. Pro eo quod in profundo sive
in excelso habemus, hortandi modo, demittere in in-
[ernum, evehere sursum , sivein. excelaum , verbis
prope iisdem, et inter se consentientibus , et
Aquilas, et Synunachus, et Theodotio reddide-
Tunt. Est. vero signum, manifesta res, arcanz
cujusdam et recondit in seipsa significationem

habens. Verbi eausa Jonze signo ad inferos de- D

scensus, et ab iisdem reditus significatur *. Decet
vero signum , secundum id, quod presens est,
considerari. Quod autem significatur, temporis
aliquando triplici ratione dividi. Praesentis qui-
dem , veluti cum domo fumus erumpit , ignis in-
tus exsistentis esse signum dicimus , Futuri autem
cum ex apparentium nebularum concursu futu-

* Matth, 1,95, * Matti. xi, 59.

Οὐ γὰρ περὶ μέλλοντος ἡ xAnatg dj τοῦ Ἐμμα-
γουἠ.. Οὐδξ ὡς πάντες αὐτὸν οὕτω χαλέσουσιν, εἴ-
ρηχεν. Ἡ 5 γὰρ ἂν αὐτὸν χαὶ ὁ ἄγγελος οὕτως ἑχά-
λεσεν ὁ φανεὶς τῇ µητέρι, ἀλλ᾽ οὐχ Ἱησοῦν τῆς
σωτηρίας ἐπώνυμον. Ob κα.Ιέσουσιν οὖν, ἀλλὰ σὺ
νῦν αὑτὸν οὕτω xd.lec, ὡς συνόντα σοι θεὸν τοῦτον
ἀνακαλούμενος, τὸν ὕστερον μὲν ἐν ἑσχάτοις χαιροῖς
φανησόμµενον, νῦν δὲ σε ῥύσασθαι οἰχείᾳ σωτηρίᾳ δυ-
νάμενον, ἀντ᾽ ἐπῳδῆς δαιµόνων λεγόμενος 9 * ἐχλι-
πεῖν vào ἀδύνατον ὑμῶν τὸ σπέρµα, εἰ χαὶ διὰ φό-
60» οὕτω διάχεισθε, ἕως xvfov Παρθένος. Τοσαῦτα
περὶ τοῦ σχοποῦ τῆς περὶ τοῦ Σωτῆρος προφητείας
εἰπόντες, ἄνωθεν τοῖς χατὰ µέρος λοιπὺν ὑπεξέλθω-
μεν, τὰς τῶν ἄλλων ἑρμηνείας πρῶτον ἐχθέμενοι.
Αντὶ γὰρ τοῦ εἰς βάθος, ἢ εἰς ὕψος, ὁ μὲν Σὺµ-
µαχός φησιν, Βάθυνον εἰς dónv, i] Ὀψωσον ἄνω.
'O0 δὲ Αχύλας, Βάθυνον εἰς δην, μετεώρισο» εἰς
Üyoc. 'O δὲ θεοδοτίων, Βάθυνον εἷς δη», Ὀψωσον
ἄνω. Ἔστι μὲν οὖν σημεῖον πρᾶγμα φανερὺν xe-
κρυµμµένου τινὸς χαὶ ἀφανοῦς ἓν ἑαυτῷ τὴν δήλωσιν
ἔχον * ὡς τὸ σημεῖον "Iovd , δηλοῦν τὴν εἰς ἆδου
χατάθασιν, xai τὴν ἐχεῖθεν ἐπάνοδον. Act δὲ τὸ μὲν
σημεῖον χατὰ τὸ ἐνεστὼς θεωρεῖσθαι' τὸ δὲ δηλού-
µενον, τοῖς τρισὶν ἔσθ᾽ ὅτε χαταµερίξεσθαι χρόνοις
ἑνεστῶτι μὲν, ὡς ὁ ἐξιὼν ἐξ οἰχίας χαπνὸς, τοῦ
ἕνδον ἑἐστὶ σημεῖον πυρός μέλλοντι δὲ, ὡς di τῶν
ὁρωμένων νεφῶν συνδρομὴ τοῦ γενησοµένου ἐπὶ γῆς
ὑετοῦ ' παρεληλυθότι δὲ, ὡς τὰ τῆς ἀνθραχιᾶς λεί-
Ψανα τῆς προχαυθείσης ἐπὶ ταύτῃ πυρᾶς. Ἡ µὲν-
τοι Γραφὴ, παράδοξα xai παραστατικά τινος µυστι-
χοῦ λόνου σημεῖα καλεῖ. Ἐκ δὲ τῶν iv Αἰγύπτῳφ

VARLE LECTIONES.

nM. t. ? vp. λεγομένης.

1961

COMMENTARII IN ISAIAM.

152

σηµδ.ων, τὸ εἷς ὄψος, ἡ εἰς βάθος, νοήσομεν, περὶ A ram in terra pluviam cofligimus, Prixieriti deni-

ὧν εἴρηται’ «€ Ἑξαπέστειλε σημεῖα xal τἐρατα
iv µέσῳ σου, Αἴγυπτε. » Απὸ γῆς μὲν γὰρ Ἴσαν
βάτραχοι, xal ἀκρίδες, Χχνίπες τε xal χυνόμνια *
ἐξ οὐραιοῦ δὲ χάλαζα, πΌρ, σκότος τριήµερον,
olov ἐπ Ἑκεχίου ὁ τοῦ ἡλίου γέγονεν ἀναποδισμὸς,
xai τὸ ἀνελθεῖν φασιν ἐξ ἆδου τὸν Xapovt εἰς ἔλεγ-
χον τοῦ Σαούλ. 'Ex δὲ βάθους σημεῖον ἣν "leva;
Ex γαστρὸς τοῦ χήτους ἀναδραμών.

que, cui ex prunarum reliquiis flamma pyram
esse consumptam conjicimus. Solet vero Scrip-
tura, αυ pr:ter communem opinionem fiunt, et ar-
canum quemdam sensum exhibent, signa appellare.
Ex iis vero, qu: in ZEgvpto apparuerunt signis, satis
quid hic in profundo, sive in excelso vclit, notum est;

cum de illis dicatur? « Misit signa et prodigiain me-

dio tui, /Esypte?*.» De terra enim exstiterunt rana,

Jocustze, culices, muscas, qui canin:e nominantur 115146 celo autem grando, ignis, trium dierum tene-
hra; cujus geueris fuit et Ezechiz tempore solis retroactus cursus !' ; et Samuel in Saulis probrum ab
inferis evocatus 5, Ex pro[undo autem et illud editum est ; cum ex ceti ventre incolumis Jonas remeavit.

Προστάττεται τοίνυν "Aya, ὅθεν ἐθέλοι σηµεῖον
αἰτεῖν ' μᾶλλον δὲ τὸ πάντων παραδοξότατον, xal
βειύτατον, xal ἄμφω συνειληφὸς ἐν αὐτῷ. Τοῦτο
65 μόνου θ:οῦ «παρασχεῖν. Διό φησιν’ Αἴτησαι
παρὰ Κυρίου θεοῦ σου. Τῆς μὲν οὖν κτίσεως
οὑρανὸς μὲν ἀνώτατον, ΥΠ δὲ χκατώτατον. Ἐπεὶ
οὖν ὁ Λόχος σὰρξ ἐγένετο, τὸ μὲν βάθος τὴν
γην, 49 T ἡ σὰρξ ἑλίφθη, δηλοῖ τὸ δὲ ὄψος,
τὸν ὑπεράνω πάσης ἀρχῆς xai ἑξουσίας, τὸν ἐν
ἐρχιῇ πρὸς τὸν Πατέρα καὶ θΘεὸν ὄντα Λόγον. Mf
π.τε δὲ βάθος μὲν σηµαίνει τὰ χατώτατα τοῦ
ἆλον ' ὕψος δὲ την ὑπερουράνιον χύραν. Κατὰ τὸ *
M, εἴπῃς ἓν τῇ xapóia aou * Tl; ἀνάθήσεται εἰς τὸν
οὔρανόν ; τουτέστιν Χριστὸν καταγαγεῖν * 1), Τίς χα:
ταθῄσεται εἰς τὴν ἄθυσσον; τοῦτ᾽ ἔστιν Χριστὸν Ex
νεκρῶν ἀναγαγεῖν. Ἐπεὶ οὖν ὁ καταθὰς αὑτός iG
καὶ ὁ ἀναθὰς, τὸ μὲν σηµαίνει τοῦ Κυρίου τὴν xá-
θοδον τὸ δὲ, τὸ ὑπεράνω γενέσθαι τῶν οὐρανῶν.
Αναγχαίως δὲ, φασὶν, οἱ περὶ τηλικούτων λόγοι τῷ
τότᾷ κεκρατηχότι γίνονται βασιλεῖ, ὡς ἂν εἰς πάντας
6. αὐτοῦ λαλτθὴ τὰ προφητευόµενα * Ἡσαΐας μὲν
γὰρ ἴσως ἂν Ἠπιστίθη φθόνῳ τῶν κατ) αὐτὸν ἀν-
θρώπων, ἡ τῇ λοιπῇ περὶ τὸν ῥίον ταπεινότητι, ὡς Ex
τῆς ἰδίας ἀναπλάσας καρδίας τὸν περὶ τῆς τοῦ Σω-
τΏρος ἐπιδγμίας χρημµατισµόν. Ὁ δὲ "Αχαζ οὕτω
τοῦτον ἐδέξατο, ὡς Λαθὰν, ὡς Ἀθιμέλεχ, ὡς Na-
ἑουχοδονόσωρ, ὡς Φαραώ, ὡς ἑ Καϊάφας * οὗ διὰ τὴν
ἀδίαν τοῦ βίου, ὅσον διὰ τὴν Ex τοῦ ἀξιώματος προσ-
οῦσαν αὑτῷ ἀδιοπιστίαν. ᾽Αποστρέφει δ' οὖν πρὸς
τὸν οἶκον Δαθὶδ τὸν λόγον εἴτε Κύριος, εἴτε ὁ προ-
φῄήτης, χαί φησιν Mi] μικρὸν ὑμῖν áyova παρ-

— όχειν ἀνθρώπτοις ; καὶ πῶς Κυρίῳ παρέχετε dyova;

ὅπερ Ακύλας οὕτως ἐἑρμήνευσεν' Μήτι ÓAímov µο-

χυεῖν ἄνδρα, ὅτι μοχθεῖτε xal ye τὸν Θεόν; Τοιοῦ- p

τος δὲ τῶν προχειµένων ὁ νοῦς * Οὐ µόνον ὅτι τοῖς
ἀνθρώποις τοῦ θεοῦ, τοῖς προφήταις ἐπιδουλεύοντες
οὗ παύεσθε µόχθους ὑπὲρ τῆς ὑμετέρας σωτηρίας
παρέχοντες, ἀλλὰ xal αὐτῷ τῷ πάντων θεῷ, τοῖς μὲν
εἰδώλοις προσέχοντες, αὐτῷ δὲ ph πειθόµενοι περὶ
ὦν ὑμῖν ἐπηγγείλατο;, ᾽Αγωγία μὲν οὖν φόδος ἐστὶ
διαπτώσεως. Αλλά τοιοῦτο πάθος οὗ λέγει περὶ
Gv P, δηλοϊῖ δὲ διὰ ταύτης την ἀντιδιάθεσιν τῶν &v-
(,σταμένων αὑτοῦ τοῖς προστάγµασιν. Ὅμως, φησῖ,

5 Psal, cxxx;iv, 9... 7? Exod. iv, 5,
** Rom. x,6, 7. !* [;plies, 19,10.

P pp. 8:5».
PATROL. GR. LNAXXVIL

! Isa. xxxvii, 7, 8; IV Πορ. x, 1.

VARI LECTIONES,

Jubetur ergo, undecunque voluerit Achazus,
omnium maxime ab opinione alienum et divinum,
vel quod utrumque in se complectitur (quale Dei
unius est przstare posse), signum petere. Atque hinc

B est, quod ait : Pete a Domino Deo iuo. ]taque quia

mundaue fabrice cetum quidem supremum ; terra
autem inflma exsistit; quoniam Verbum caro factum
est, per profundum nihil aliud, quam terram, unde
sumpta caro est, per excelsum aulem, quod prin-
cipatum omnem, omnemque potentiam exsuperat,
quod item erat in priucipio apud Patrem; ipsum
scilicet Deum Verbum, s'gnificat. Nequaquam
enim profundi nomen infinias terre partes : ut
nec excelsi, supremas celi regiones, significavit;
quale est illud : « Ne dixeris iu corde tuo: Quis as-
cendet in ccelum? id est Christum deducere. Aut,
quis descendet in abyssum ? hoc est Christum 4
mortuis revocare !*, » Quoniam igitur idein est,
qui descendit, et qui ascendit 15; hoc quidem Chri-
stum descendisse, illud vero, supra omnes calos
exsistere, innuit. Nece$sario autem, aiunt, ad eum
ideo, qui tunc temporis rerum potiebatur, sermo
habebatur, ut per eum in omnes, rerum qua pr:e-
dicuntur fama divulgetur. Fidem enim 1saias for-
tasse minus, vel hominum invidia, vel ejus, quam
degebat, vite humilitate, tanquam qui ex proprio
sensu divinz Salvatoris nostri incarnationis oracu-
lum deprompsisse diceretur, apud suos erat inven-
turus. Excepit vero lioc ipsum Achaz, ut Laban,
ut Abimelech, ut Nabuchodonosor, ut Pharao, ut
Caiphas, non vitz dignitate, sed ea, qum in per-
sona relucebat, gravitate et auctoritate persuasus.
Sermonem igitur ad Domum David, sive Dominus.
ipse, sive propheta, convertit, et ait : Nunquid
parum vobis est hominibus cerlamen, sive molestiam
exhibere ? et quomodo etiam Domino 116 molestiam
exhibetis? quod est sic Aquila interpretatus :
Nunquid parum, molestia — hominem officere, nisi
etiam et Deum? Quorum sensus. est hujusmodi :
Quousque tandem, non viris Dei solum, id est pro-
phetis ; sed Deo etiam ipsi rerum omnium auctori,
avocatis ad idola animis, nec jam amplius ad ea,
qua monet, attentis, insidias moliri, οἱ negotia

'* |J Reg. xxvir, 7 εοηη.

ὃν

1905

PROCOPII σΑΖΗΙ

1904

faeescere pergetis? Est igitur agonia, cum nos Α x&v μὴ τῆς ὑποδοχῆς εὑρίσχῃ τὸν ἄξιον, αὐτὸς δώ-

ancipitis ruine metus cruciat. Qua perturbatio,
quia in Deum non cadit; ita eorum, qui illius prze-
ceptis sese opponunt, affectionem significasse pu-
tamus. Et tamen, ait, licet signum qui excipiat,
dignus inveniatur nullus, dabit nihilominus ipse
Dominus per Christi, de carne nascituri, ratam
ante dispensationem : id est, non alio aliquo vel
medio, vel ministro, sed ipse per se, ut inde collati
beneficii magnitudinem siguiflcaret. Legem enim
per »ngelos ordinavit in manu mediatoris Mosis 15.
At signuin istud ipse largitur. Quod si Deum nasci
audiens miraris : et ipsum communi infantium
eibo, non aliter quam czeteri, usurum esse credito.
Neque eniin imaginaria duntaxat ratione homo
apparebit. Atque hec quidem humanilatis signa
sunt et indicia. Sed erit divinitatis evidens argu-
méntum, quod ad boni malique discrimen, ztatis
tempus non sit exspectaturus. Abipso enim ortus
principio judex, sponte naturz& boni agendi, mali-
que fugiendi vim sortietur; ut hinc commune illud
unius in omnes judicium intelligas, quo tanquam
sitate provecius, scelera a virtute, que in. bonis
habetur, rejicere valeat. Adversantur vero Sep-
tuaginta virorum interpretationi Judzi; qua eir-
ginem dixerit, non autem, ut fert Hebrzorum Scri-
ptura, puellam; id est atate quidem llorentem,
nuptiarum tamen prorsus haud expertem. mulie-
rem. Sed qui signum esse, vel quidquam habere
pariat ? Est enim signum prodigiosa cujusdain rei,
tio. Qui deinde, quod ex carnis voluntate natum
est, quod datum est, adniürabilis et ipsa exsistat

Sin auten communis est generationis modus ;
qui signum jai exsistere, qui rursus Emmanuel
nominari queat? Czterum nenon de virgine puella
nomen eliam peculiariter usurpari putent; id ex
Scripture verbis in Deuteronomio patebit, sic enim
legitur : « Si autem in agro repererit vir puellam,
quz desponsata eat, et. apprehendens concubuerit
cui ea, ipse morietur solus; puella nihil patie-
tur 16. » Tertio preterea Regum volumine, qua
Davidem fovebat virgo, Abisac nomine, puella
dicilur; quam non regem cognovisse testatur hi-
storia 17. Natus est ergo ille Emmanuel ex sancia
Virgine; cui, cum illa quomodo futurum istud es-
set, quia virum non cognoscerel, postulasset; in
eam Spiritum sanctum esse illapsurum, virtuteque
Altissimi obumbraturum respondit angelus '*, Ne-
quaquam enim legi Deuteronomicte qux mulierem
admisso semine masculum enixam septem dies
immundam baberi volebat, obwoxia fuit !*. Sed
nullo seminis auzilio facta Emmanuelis mater,
pura, iutemerataque remansit. Quoniam enim pri-
mius ille Adamus, non nuptiali coitu procreatus

15 Galat, ni, 19... !* Deut. xx, 25,96.

'* ΗΙ Reg. 1, 5, 4.

σει τὸ σημεῖον, διὰ την προωρισµένην οἰκονομίαν
τῆς διὰ σαρχὸς Υεννήσεως τοῦ Χριστοῦ, τουτέστιν,
οὗ διὰ µέσου xaY διακόνου τινος, αὐτὸς δὲ δι ἑαυ-
τοῦ: δηλῶν ἐντεῦθεν τοῦ διδοµένου τὸ μέγεθος. Tov
μὲν γὰρ νόµον διετάξατο δι ἀγγέλων ἐν χειρὶ µεσ[-
τού Μωῦσέως. Τοῦτο δὲ αὐτὸς δίδωσιν. El 55 θαυ-
µάζεις θεὸν γεννώμενον ἀκούων, πίστενσον ὅτι xal
τρυφῇ νηπίων χρήσεται τοῖς ἄλλοις βρέφεσιν ὁμοίως *
οὐ χατὰ φαντασίαν γὰρ ὀφθήβσεται ἄνθρωπος * τοῦτο
μὲν οὖν ἀνθρώπινο». Τὸ δὲ τῆς θεότητος αὐτοῦ παρα-
στατιχὸν, ὅτι μῇ περιµένε. πρόσφορον ἡλιχίαν πρὸς
διάχρισιν ἀγαθοῦ xal xaxov. Παρ᾽ αὐτὴν γὰρ τὴν
γένντσιν χριτῆς ὧν, &x φύσεως, ἀγαθῶν ἔσται motn
τιχὸς xal καχῶν ἀφηριστικός: ὅπερ αὐτοῦ καὶ τὴν
καθόλου χρίσιν παρίστησιν. Πονηρίας μὲν ἀποῤῥι-
πτοµένης, ἀρετῆς δὲ τῶν προτηχόντων τυγχανούσης
γέρων' ἀνθίστανται δὲ Ἰουδαῖοι τῇ ἐχδόσει τῶν
Ἑθδομήχοντα, διὰ τὸ Παρθέγον εἰρῆσθαι, xo μὴ
φεᾶνιν, ὡς 3j τῶν Ἑδθραίων ἔχει Γραφὴ. ὄπερ 03) 9t
τὴν ἀκμάζουσαν, ἀλλ οὗ γάμων ἄπειρον πάντως
Yovaixa. Καὶ πῶς σηµεῖο», τει ά θαυμαστὸ»ν, ἐξ
ἀνδρὸς γυναῖκα τεχεῖν, τὸ γὰρ σηµεῖον, τεραστίου
τινὸς xxl παρηλλαγμένου τῆς τῶν ἀνθρώπων συνη-
θείας ἐστὶν ἐπίδειξις. Πῶς δὲ καὶ τὸ ἀπὸ θελήµατος
capxbe γεννηθὲν Ἐμμαγουὴ 1 ὀνομάζξεται; El μὲν
γὰρ'σηµεῖόν ἐστι τὸ δοθὲν, παράδοξος ἔσται xa ἡ
γέννησις.

potest admirabile, si, qux» virum passa est, mulier
et ab hominum consuetndine remotae, demonstra-
est, Emmanuel possit appellari? Si enim signum
117 generatio necesse est.

€ Πῶς: σηµεῖον; Πῶὼς δὲ πάλιν 'EngyuavovhA προσς-

Ἠγόρευται; "Οτι δὲ xal τὴν Πορθέγον γεᾶνιν ἰδίως .
χέχληχεν ἡ Γραφὴ, δηλον ἐξ ὧν ἓν Δενυτερονομίῳ
φησίν’ « Ἐὰν δὲ ἓν τῷ πεδίῳ εὕρῃ τὴν παῖδα τὴν
μεμνηστευμένην, xai ἐχθιασάμενος χοιμηθῇ μετ'
αὐτῆς, ἁ ποκτενεῖτε τὸν ἄνθρωπον µόνον. Καὶ τῇ
νεάνιδι ποιῄσετε οὐδὲν, » χαὶ τὰ ἕξης. Καὶ ἐν τῇ
δευτέρα» τῶν Βασιλειῶν, fj θάλπουσα τὸν Δαθὶδ παρ-
θένος ἡ ᾿Αθισὰκ νεᾶνις εἴρηται, περὶ ἧς φησιν' Καὶ
ὁ βασιλευς οὐχ ἔγνω αὐτήν. Ἐκ Παρθένου τοίνυν
ἁγίας ὁ Ἔμμανονή.ϊ, τῆς εἰπούσης' Καὶ «πῶς ἔσται
μοι Χοῦτο, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσχω; Πρὶς ἣν εἶπεν
ὁ ἄγγελος ' Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, χαὶ
δύναµις Ὑφίστονυ ἐπισχιάσει σοι. Αὐτὴ ὑπόδιχος οὖκ
ἔστι τῷ περὶ χαθαρισμοῦ vópap. Φησὶ γὰρ ἐν Δευτε-

D ρονοµίῳ: Γυνὴ fyc ἂν σπερµατισθῇ χαὶ τεχῇ ἄρσεν,

ἀχάθαρτος ἔσται ἑπτὰ ἡμέρας. Mf) σπερματισθεῖσα
δὲ τοῦ Ἐμμανουὴ ἑ ἡ µήτηρ, χαθαρά τέ ἐστι xol
ἀμίαντος. Ἐπεὶ γὰρ ὁ πρῶτος ᾽Αδὰμ οὐχ ix συν-
όδρυ Ὑέχονε γαμιχῆς, ix δὲ τῆς γῆς ἑπλάσθη
ληφθεὶς, καὶ ὁ ἔσχατος ἀναχαινίζων αὐτοῦ τὴν qo
pXv, ὃν τῇ παρθενιχῇ µήτρᾳ διαπλασθὲν τὸ copa

55 Luc. 1,94, 55. '? Levit. xu, 2.

ΥΑΜΙΑ LECTIONES.,
ᾳ yp, fu. t A. lo. εἰ δὲ τρόπος τῆς γεννήσεως Χοινός, — * vp. τρίτη.

1965

COMMMENTARII IN ISATAM.

1906

λαμθδάνει, ὡς 3v àv ὁμοιώματι γένηται τῷ τῆς ἆμαρ- A fuerat, sed terra efformatus : et hic. ultimus , qui

τίας διὰ σαρχός. Ὡς àv δὲ pd τὸ παράδοξον τῆς
γεννήσεως τοῖς μὴ ταραδεχοµένοις vt,» θείαν olxo-
νοµίαν, ἄπιστον γένηται ἔχτισέ τινα τῶν ζώων ὁ
Δημιουργὸς Ex θηλείας µόνης, χωρὶς ἀῤῥένων τικτό-
μενα. Τοιαῦτα γὰρ περι γυπῶν ἓν τῇ περὶ ζώων
ἱστορεῖται συγγραφῇ. Πάλι» δέ φασιν Ἰουδαῖοι περὶ
τς "AxaC ταῦτα λέγεσθαι γυναικὸς τὸν EE αὑτῆς
γενόµενον Ἐζεχίας μηνύοντα. Καὶ τίς ἐκάεσε
τοῦτον "EjgiavovrjA ; Πὼς δὲ Ἰπείθησε πονηρίᾳ
πρὶν γνγῶναι ἀγαθὺν f) κακόν; πῶς δὲ τοῦτο ση-
μεῖον; Τὸ δὲ αὐτὸ πάλιν ἐροῦμεν' Τί δὲ προὔχειτο
viv περὶ tf; τούτου λέγειν γενέσεως; ἀλλὰ xal ἣν
ἤδη τεχθεὶς, εἴ τις τοὺς χρόνους σχοπήσειε τῆς τε
παρούσης προφητείας, xal τῖς ἐχείνου γενέσεως.

ejus corruptionem renovat, in virginis utero «ος -
pus sumit efformatum, ut ejus similitudinem ha-
beat, quod peccato per carnem natum est, Catc-
rum ne non apud eos, qui diving incarnationis
negotium non amplectuntur, mirabilis hic partus
incredibilis esset; quzdam etiam animalia, quz
nulla maris, sed feminz solius opera nascerentur,
rerum omnium creator. Dominus, exsistere voluit.
Talia enim de vulturibus in libris de animalibus
nàrrantur. Aiunt porro Judzi de Acbazi conjuge,
ut sublatus ex ea notelur Ezechias, ista narrari.
Sed 4 quibus is tandem — Emmanuel est. nuncupa-
tus ? qui boni et mali discrimine nondum percepto,
nequiti:? reluctatus? Qui deinde $ignum illud fue-

Οὐκοῦν Ἐμμανουὴ 1 Θεοῦ Λόγος 6 σαρχωθεὶς, ὃν B rit? Ad hzc, etil'ud etiam. quierimnus : qui. fuerit

xat συ, φησὶν, κα.λέσεις, ὦ οἶχος Δαθίδ ' τοῦτ ἔστιν,
ὁμολογήσεις τὸν θεὸν £v ἀνθρωπείᾳ μορφῃ πεφη-
νότα, τὸν ᾿Αδὰμ ἀναχτίξοντα. Τοιγαροῦν, ὡς ἐχεῖνος
fiv πρὸ τῆς ἁμαρτίας, ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Υνωστοῦ καλοῦ
χαὶ πονγροῦ χατὰ πεῖραν * οὕτω χαὶ ὁ "EjpavovhA,
Ev τῇ παιδικῇ διαθέσε;, τὸ ἀχέραιον xal ἄτρωτον
ἔτι τοῦ ᾿Αδὰμ ἐμιμίσατο. Ἐν δὲ τῷ ἀθετεῖν πονη-
ρίαν, τὴν Ex τῆς παραχρῆς παρανοµίαν ἐἑπηνωρθώ-
cato. Νὺν μὲν οὖν, qnot, διὰ τὴν ἐμὴν φιλανθρωπίαν
θαῤῥήσατε., 05 γὰρ λήψονται τὴν γην τὴν ὑμετέραν
οἱ βασιλεῖς: μᾶλλον δὲ, τοῦ χατὰ τὸν Ἐμμανουὴ
μέλλοντος γίνεσθαι θαύματος ὕστερον , ἁξ.ὀπιδτον
νυν ἐνέχυρον λαμθανέτωτ, τὴν yry ἐλευθερωθῆναι,
δι) ἤνπερ πεφόθησαι v. Οὐ γὰρ οἷόν τε τοῦ Σωτῆρος
εὑαγγελισθέντος μὴ Υενέσθαι vov ὑμῖν πολιορχου-
µένοις ἐλευθερίαν. Πλὴν fast χαὶ ἐφ᾽ ὑμᾶς, ὁ Yolxoc
Aa616, ofa µτδέ ποτε * σηµαίνων τὰ Ex τῶν ᾿Ασσου-
ρίων, κατὰ δέ τινας, Ῥωμαίων ἑπενεχθέντα δεινᾶ,
χαθὰ o) Ὑέγονεν, ἐξ οὗπερ οἱ tijv Σαμάρειαν ol-
χοῦντες εἰς ἑαυτοὺς περιέσπασαν thv Ασσυρίων
ἔφοδον. Μείζω γὰρ ἀσεθήσαντες, οὐχ ἀφῆχαν ὑμᾶς
πρώτους X παθεῖν. TÀ δὲ κατα.]ειρθῆναι τὴν γη»,
τινὲς οὕτως ἑρμήνευσαν * ὅταν fj παρθένος Ev γαστρὶ
λαθοῦσα τέχῃ, καὶ σὺ κα.ἰέόῃς τοὔνομα αὑτοῦ
Ἑμμανουὴ», τότε πάντες οἱ παρενοχλοῦντες τῇ
ἁγίᾳ v5, χαταλείφουσιν αὐτὴν. Οἱ γὰρ πολεμήσαν-.
τες τὴν Ἐκχλησίαν, τὸ ἅμαχον αὐτῆς ἰδόντες, ἀπεῖ-
πον ἀφέντες αὐτὴν, ὡς παρὰ θεοῦ σωζοµένην, Καὶ τὸ,
'Ag' οὐ ἀφεῖλεν Ἐφραϊμ ἀπὸ Ιούδα, τινὲς οὕτως
παρέστησαν’ ᾽Αφ' οὗ ἀπέστη Ἐφραῖμ ἀπὺ τοῦ Ἰρύδα,
ἓν ἡμέραις Ἱεροθοάμ' àv ἐχείνου τοίνυν οὐχ ἤχασυ"
ἡμέραι τοιαῦται τῷ οἶκῳ Δαθὶδ, ofac ἐπάξει
Κύριος. Ποίας δέ φησιν μέρας; λέγω τὸν βασιέα
τῶν Ἀσσυρίωγ.

C

amplius de illius ortu necessum | disputare? Longe
enim antea, si hujus vaticiuii tempus cum Ezechiz
natalibus compares, in lucem edit"m reperias, Est
ergo Dei Verbum, quod carnem 118 assumpsit,
ipse Emmanuel. Quem et tu, ait, Domus David,
vocabis : id est, Deuni humana specie sese prodere,
Adamumque instaurare confiteberis. Itaque aicut
ille nondum peccati macula vitiatus, boni malique
scientiam experientia non didicerat, sic et ipse
Emmanuel, puer adhuc quod in Adamo purum
manserat et incorruptum, imitatus est. In. quo
autein malitiam aspernatur, partam ex contumacia
legis violationem correxit, et in melius commuta-
vit. Jam ergosummo raeo erga vos studio, sum-
mzque voluntati innixi, ait, confidite. Neque enim
terram vestram ipsi sunt. capturi reges. Imo vero,
quo rata sit futuri olim de Emmanuele mirácull
fides; jam et hoc certum vobis, fideque dignam
pignus esto ; fore ut ipsa, cui tantopere timetis,
libertatem tellus adeptura sit. Vobis enim jam
Salvatore aununtiato obsessis libertas non potest
non existere. Sed venient super tos, O Davidica
domus, qux antehac. nunquam : ipsze nimirum vel
ah Assyriis, vel, ut alii sentiunt, a Romanis, pos-
tea tolerate clades; quales ab eo tempore, quo
Samaritani, Assyriorum in se ipsos "xercitum
attraxerunt, nulle contigerunt, cum enim graviora
essent impietatis vestra flagitia, vos nonnisi poe-

D nis affectos dimiserunt. Quod autem derelictum

iri terram dicit, non desunt qui ita explicent. Cum
virgo habens in utero pepererit, nomenque ejus
Emmanuel ipsa vocaverit, tum demum qui terram
santtam interturbant, omnes. ips im deserent. Qui
enim bella adversus Ecelesiam gerunt;Tobur ipsius

inezxpugnalile experti, ea relicta, tàÓnquam quae a Deo servetur, discedunt. Et illud deinde : Ex
quo absiulit Ephraim a Juda, eo referunt. quidam ut ad tempora Jeroboami referant, quibus Ephraim
a Juda deficere contigit. Ab illis ergo non venerunt dies tales domui David, quales. adducet. Dominus.
Verum quales tandem illi * Assyriorum sc.licet regem intell git.

t-xe'. Kal ἔσται év cq. ἡμέρᾳ &xelvy), συριεῖ

119 Vsss. 18-35. Et erit ?n die illa : Sibilabit

Κύριος µυίαις, a! κυριεύουσι µέρος züoraeeou — Dominus nnscis, que dominantur parti. fluminis

VARLE LECTIONES,

* Γρ. λαλθάνετε. — C opp. πεφόθητε.

Y Sp. ὥ.

x lc. yp. πρὸ τοῦ.

1957

PROCOPII GAZ/EI

1968

JEgypti; εἰ api, que est. in. regione Assyriorum, A Alyvzcov* xal τῇ ueAlccmq, ἢἤ ἐστιν ἐν χώρᾳ

et venient et requjescent omncs in vallibus regionis,
et in caverims petrarum, cic.

Muscarum nomine militares ZEgyptiorum copias
intelligit, vel quod idolorum cultu intenti, sanie et
cruore gaudentes muscasirmitantur ; vel quod eorum
ita multitudinem, vocisque exilitatem deinonstrat.
Ostendit autem Dei nutu , tanqvam sibilo, non ab
oumni quidem Egypto, sed ab ipsius parte aliqua, ut
Judzam invaderent, excitos evocatosque esse ZEgy-
ptios. 190 Venturos eiiam et Assyrios ait, quos
apum nowine significat ; vel propter militaris acu-
lei usum, et imperium in gentes reliquas, vel pro-
pter coloris in apibus varietatem et pulchritudinem :
qualibus vestiri solent Assyrii ; quos facta in Ju-
deam | impressione, in. vetita absconditaque loca
penetraturos, nedum ab urbibus esse temperàtu-
ros dicit ; id est (sicut pergens in muscarum alle-
goria demonslrat) ownem ita regionem perscru-
taturos, ut nihil eos lateat, quod occultum sit.
Itaque eos ipsos esse, quos metuendos, non duos
illos fumigantes titiones dicit. Ad litteram autem ist-
hac contigere, quo tempore Nechao Pharao adver-
sus Assyrios profectus, Josiam. obsistere conantem,
aiterumque filiorum ejus interfecit, alterum autem
Jaachazum nomine captivum habuit ; et Eliacimum,
imperatis Judzece tributis, in regem, quem postea
Jeclionias Sedeciasque subsecuii sdnt, evexit 50.
llujus rursum temporibus, cum in Judzam irrupis-
set Nabuchodonosor, regione potitus , omnibusque,
paucis exceptis, mancipiorum more divenditis, As-
svrios incolas ea in loca, tanquwmn in coloniam,
mjsit; qui et ipsi, vastatis urbibus , speluncas
ipsas, ef caternas, ipsos denique saltus, inhabita-
runt. Posthac «οἱ Assyriorum eliam eversionem
valicinatur; qui Asia universa , /Egypto , Libya,
denique totis mille et trecentis fere annis potiti,
floruerunt. Sed quia expugnatis Hierosolymis sa-
cram supellectilem templo incenso suis idolis con-
secrare ausi fuerant , non multo postea tempore
sunt et ipsi a Medisdeleti.Persarum de gente primus
illis imperavit Cyrus, a quo sunt in patriam postea
dimissi, templique non modo imperata instauratio ,
sed el ejus sancta supellex restitula 5. Aique
hiuc est, quod ait : In die illa radet Dominus regis
Assyriorum non capul illud modo, quod olim co-
we gloria superbum, cuim universo orbi domina-
Felur, habuit; sed pedum pilos, i4 est, virilis for-
me robur, vel yopularem et abjectam multitudi-
nem; et barbam, quz viris nature beneficio in

C

D

'Accvplov. Καὶ ἑλεύσονται, καὶ ἀναπαύσονται
πάντες ἐν ταῖς φάραγξι τῆς χώρας, καὶ ἐν ταῖς
τρὠ].Ίαις τῶν πετρῶ», x. t. λ.

Λἰγυπτίων ἔφοδον διὰ τούτων δγλοῖ µιυρίας Y αὖ-

τοὺς εἰπὼν, διὰ τὸ χαίρειν Ἀύθροις xal αἵμασι τοῖς

κατὰ τὴν εἰδωλολατρείαν * fi διὰ τὸ πλτθος, xal τὸ
μὴ λίαν εὔηχες τῆς φωνῆς. 8:00 Gb νεύματι δείκνυσι
τοὺς ἐπὶ την Ἰουδαίαν χωρήσαντας, οἱονεὶ συρί/γ-
ματι χαλουµένους θεοῦ , o)x ἀπὸ πάσης, ἐκ δὲ µέ-
ρους Αἰγύπτου. "Ηξειν δὲ xal Ἀσσυρίους qnot,
οὓς µε.Ίίσταις ἀπείχασεν, διὰ τὸ πολεμικῷ χέντρῳ
κεχρῆσθαι, xaX τῶ» λοιπῶν ἐθνῶν τότε χρατεῖν. "H,
ὅτι ποικίλη χα) εὔχρως 7) μέἼλιττα. Τοιοῦτοι δὲ τὰς
ἐσθήτας ᾿Ασσύριοι, 00; ἑλθόντας εἰς «Ἰουδαίαν, πάντα
τόπον χαθέξειν ἀπόῤῥητον, uf γε τὰς πόλεις αὖ-
τὰ», Ἴγουν, ὡς περὶ μυιῶν λέγων ἐπέμεινε τῇ τρο-
πῇ, ὁδηλῶν ἅμα, ὡς πᾶσαν αὐτῶν ἐρευνήσουσι τὴν
χώραν, ὡς ut, δύνασθαί τι τῶν κεχρυµµένων λαθεῖν.
O0; χρὴ δεδιέναι, φησὶν, àAX' οὐ τοὺς δύο τούτους
χαπγιζοµέγους δα.λούς. Γέγονε δὲ ταῦτα πρὸς }έ-
ξιν, ὅτε Νεχαὼ Φαραὼφ χατὰ τῶν ᾿Ασσυρίων γώ-
pov *, χωλύοντα τὸν Ἰωσίαν ἀπέχτεινεν, xal τὸν
Ἰωαχὰν αἰχμάλωτον τὺν τούτου παῖδα λαέὼν,
Ἐλιακεὶμ χαταστήσας ἄρχειν, Ἰουδαίων ὑπλφόρους
τούτους ἐποίπσε, μεθ᾽ ὃν Ἰεχονίας ἐχράτησεν , εἶτα
Σεδεχίας, ἐφ᾽ o9 ἹΝαθουχοδονόσωρ κατὰ tZ; Ἱου-
Balac ἐλθὼν, ἐχειρώσατο, μιχροῦ τε πάντας άνδρα -
ποδισάµενος ᾿Ασσυρίοὺυς οἰχήτορας εἰς τὴν χώραν
ἐξέπεμφεν. 0? χαθῃρημένων τῶν πόλεων σπή.αιά
τε xal φάραγγας xài vázac κατῴχησαν. M:0' ἃ
λοιπὸν ἀχολούύως, xal τὴν Ασσυρίων προφητεύει
χαθαίρεσιν, ol παρέτειναν ἄρχοντες τῆς "Acla,
ἁπάσης, Αἰγύπτου τε xai Λιθύης ἐφ᾽ ὅλης α ἔτεσιν
χιλίοις που καὶ τριαχησίοις. ἸΑλλ ἐπεὶ λαθόντες
Ἱεροσόλυμα, xal τὸν νεὼν ἐμπρήσαντες, τὰ σκεύη
τὰ ἱερὰ τοῖς εἰδώλοις ἀνέθηκαν, οὐκ εἰς μαχρὰν
ὑπὸ Μήδων χαθῄρηνται. Περσῶν τε πρῶτος ἐδασί-
λευσεν Kupoc, ὃς τοὺς αἰχμαλώτους ἀνεὶς, οἰχοδο-
µηθῆναι προσέτάξε τὸν ναὺν, τὰ ἱερά τε πάλιν
ἀπέδωχε σχεύη. Διό φησιν. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐχείνῃ,
ξυρήσει Κύριος tov βασιωἸέως Ασσυρίων» οὐτὴν
x&gpaAiv µόνην τὴν πάλαι χομῶσαν, ὅτε τῆς olxov-
µένης ἐχράτουν, ἀλλά xal τὰς τρἰχας τῶν ποδῶν,
δηλαδη τὸ ἀνδρεῖον σχῆμα, Tj τὸν πολὺν xal χυδαῖον
λαὺν, xa τὸν πώγωνα, τοῦτ ἔστιν τὸν χατὰ φύσιν
ἀνθρώποις πρέποντα χόσµον, Ίγουν τῆς ἀνδρείας
τὰ σύμβολα. Της ἑσχάτης δὲ ἀτιμίας ὁ τρόπος οὗτος
ἐχρίνετο, χεῳα.Ἵην ξιυρεῖσθαι καὶ πώγωγα. Τοῦτο
γὰρ χαὶ ἑχδρῶν b τινὲς ἐπὶ νεχροῖς ἑαυτοὺς ἀτιμά-
ζοντες.

ornamentum fortitudinisque symbolum concessa est. Erat. enim cum summo conjunctum 191 «6-

decore, capit εἰ barbam radere**; hocque. cuu fecissent. in mortuos nonnulli, ignominiam

runt.
Est Mosis lege ct id sacerdotibus prohibitum:

repet la-

*O τοῖς ἱερεῦσιν ὁ τοῦ Μωῦσέως ἁπηγόρευσε vó-

1 |Y Reg. xxiii, 1 seqq. ; 11 Paral. xxxv et xxxvi, ?! Dan. vi, 1 seqq.; 1 Esdr. 1 et alibi. ?* Levit. χιτ, 91.
ΥΑΠΙΑ LECTIONES,

3Ο, µυίας. * yp. χωρῶν. — * vp. ὄλοις.

190)

COMMENTARII iN ISAIAM.

1910

pos* φτσὶ δὲ xol Ἱερεμία:, πεπορθηµένων δὲ τῶν À quin. εἰ devaslatis per Nabuchodonosorem Hie-

Ἱεροσολύμων ὑπὸ τοῦ Ναθουχ,δονόσωθ, « ᾿Ανέθησαν
ἄνδρες ἀπὸ Συχὲμ χαὶ ἀπὺ Σαλημ xai Σαμαρείας
ὀγδοίκοντα ἄνδρες, ἐξυρημένοι πώγωνας καὶ δνεδῥω-
χότες τὰ ἱμάτια xal γοπτόµενοι. » Ταῦτα δὲ τὸ
πένρος καὶ τὴν ἀτιμίαν δηλοῖ. Φησὶν οὖν * τὴν βασι-
λείαν Ασσυρίων ταπεινην ἀποδεῖξαι xa ἄνανξρον
xal ἀσχῆμονα. Μεμεθυσμέγῳ δὲ λέγει £vpo, τῇ
μαχαίῖρᾳ ἀφειδὼς τε χειρούσῃ xai πληρουμένῃ τῶν
πιπτόντων τοῦ αἵματος. Τινὲς δὲ (ὡς τοῦ ῥητοῦ, φασὶ,
{ιεμισθωμένφ ἔχοντος) δύναμἰν τινα μισθοφοριχκῖν
ἀποδείχνυσι, τὴν µέλλουσαν τῶν ᾿Ασσυρίων βασιλείαν
Φιλοῦν. Μετὰ δ᾽ οὖν τῶν ἅλωσιν Ἱερουσαλὴμ πτω-
yita» ὑπερθάλλουσαν τοῖς ἀπομείνασιν ὁ λόγος ὃτ-
àsl. O9 βοῶν γὰρ ἀγέλας, οὗ δὲ ποἰμν.ον προθάτων,
μίαν δὲ δἀάμα-ῦ, καὶ πρέέατα δύο χεχτῆσναι
μόλις λέγει τινά. Καὶ τῷ βουεύρῳ δὲ χαὶ μέ.Ίιτι
τρέφεσθαι, λιμὸν παρίστγσιν ἄρτου. Τὸ ἀπὸ τούτων
δὲ d.a πλεῖστον εἶναι δόξει, διὰ xb τῶν τρεφοιμένων
ἑλάχιστον. Οὕτως οἱ ἁἀπξειθοῦντες Θθεῷ τῇ τῶν πνευ-

τικῶν ἀγαθῶν ἑνδείᾳ χατατακήσονται γεγονότες
ὁλιγοστοὶ, xal ἁποροῦντες ἄρτου τρέφειν εἰδότος εἰς
εὐεξίαν τὴν νοητὴν, εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς µέτρον
ἠλιχίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ: πρὸς οὓὕς
φησιν ὁ θεός” « Ἰδοὺ οἱ δουλεύοντές pot φάγονται’
ὑμεῖς δὲ πεινάσετε. Ἰδοὺ οἱ δουλεύοντές uot πίονται,
Opel; δὲ διφήσετε. » Tol, δὲ φρονοῦσιν ἅπερ ἑστὶν
αὐτοῦ, λέγει’ « Φάγετε, πίετε, xol µεθύσθητε, οἱ
πλησίον. » Δηλοϊ δὲ σαφέστερον ὁ λόγος τῶν ἆπο-
µεινάντων τὴν ἔνδειαν, χερσοῦσθαι λέγων πᾶσαν
ἄμπε.]ον, χἂν σἰκ.ον ἔχῃη τιμήν. Φέρειν δὲ µόνας
ἀχάνθας civ yr, ὡς ἀντὶ ὅἄρτου xaX οἴνου, βου-
τύρῳφ χεχρῖσθαι xai γάακτι. Παρίστησι δὲ ταῦτα
μετὰ τὴν ὑπὸ Βαθυλωνίων ἅλωσιν fj Γραφὴ, λέγουσα *
Καὶ ἀπὸ τών πτωχῶν εἲς γῆς Οπέλιπεν ὁ ἀρχιμά-
γειρος εἰς ἀμπελουργοὺς ἐφ᾽ οὓς Γοδολίαν χατέστησε.
Δειχνὺς δὲ τὸ χερσῶδες καὶ ἠχανθωμένον τῆς γῆς,
φησὶν, ὡς οὐδὲ βαδίχειν ἔσται διὰ ταύτης φιλῶς,
δίχα βέ.ους χαὶ τοξεύματος. Δίχην γὰρ βελῶν ἀν-
τικείρονται τοῖς παριοῦσιν ἄκανθαι. Kay ἀκολούθως
ἐπιλειφάσης ἡμῖν duzéAov τῆς νοητῆς, πᾶν εἶδος
ἓν ἡμῖν ἀνίσχει φανλότητος. Τέλος δὲ ἀχάνθης τὸ
TU. Δι) xai Παῦλός φησι * «TT, γὰρ ἡ πιοῦσα τὸν
ἐπ᾽ αὐτῆς ἐρχόμενον ὑετὸν, » xal τὰ EG. Τοὺς οὖν
ὑπολειφθέντας ὀλίγους, τοσούτῳ φησὶ χατέχεσθαι
είµατι, ὡς τὰς Ev ὄρεσ. ποιεῖσθαι διατρ:θὰς, Όλαις
τε χαὶ λόχμαις ἐγχαταχρύπτεσθαι, χατὰ τὸ ὑπὸ τοῦ
Σωτηρος ” «Τότε οἱ &v τῇ Ἱουδαίᾳ φευγέτωσαν εἰς
τὰ ὄρη. » "*À χαὶ γεωρχεῖν ἐπεχείρουν, τῆς ἀρίστης
τῆς δι ἑρημίαν χεχξρσωµένης, ὡς ἂν µόνον ἀναγ-
χαΐας εὐποροῖεν τροφῆς, λογιζόμενοι τὸ ἁδεὲς τῆς
ἐνταυθα διατριθῆς. Ἡ δὲ λοιπὴ y", χεχερσωµένη
εἰς βόσκηµα ἔσται zpo6ácov, καὶ κατα τάτηµα
Φοὺς, τοῦτ᾽ ἔστιν εἰς κατανομὰς xpo6dzor d, Ἴπως
χαὶ διὰ τοῦτο, πολὺ τὸ γά.ΐα καὶ τὸ βούευρον ÉEAs-.

35 Jerem. τι], 5... ?* Isa. Lxv, 0. 15 Jerem. xxv

.3:. τν [V f.

rosolymis, ait Jeremias , « Venerunt viri deSichem
et Salem, et Samaria, octoginta n'inero, attonsi
barbis, scissique vestibus, et laceri ** ; » qua lu-
clus et ignominiz signa exstitisse certum est; nec
hic alio fine adduci, quam ut afflictum Assyriorum
imperium, mollitie et deformitate laborare signifi-
cet. Quod autem novaculam inebriatam dicit,gladium
nullo discrimine [crientem, ct esorum sanguine
madentein intelligit. Quidam tamen (tanquam con-
ductam littera haberet) accersitum mercede aliquem,
qui Assyrium reguum eversurus essct, exercitum
intellexerunt. Et ijs ergo, qui deexcidio Hlierosoly-
mitauo remanserunt superstiles , extremam rerum
penuriam ipsa praedicit oratio. fiis enim diebus
non jam boum armenta, non pecudum ovile, sed
vaccam wnicam, geminasque oves, vix queuiquaut

.possessurum significat. Deinde quo!l melle et butyro

victuros dicit, summam panis inopiam , fanemque
significat : ideoque maximam ex vacca unica, gemi-
nisque oviculis fore lactis ubertatem ; quod cste-
rorum, qus ad nutritionem faciunt, summa sit
penuria. Non alia profecto ratione, qui Dei fidem
aversantur, spiritualium bonorum ope sublata, ad
paucitatem redacli ; eo pane privati, qui nutri-
tione sua optimum entis habitum efficere, et in
virum perfectum evehere, in mensuram deuique
statis plenitudinis Christi promovere queat, conta-
bescent. Sed juvat homines hujusmodi alloquen-
tem Deum audire : « Ecce servi mei comedent, et
vos esurietis; ecce servi mei bibent, et vos sitie-
lis **. » Αι iis, qui que sunt ipsius, sapiunt 2
« Comedite, ait, bibite, et inebriemini, qui prope-
estis **. » At enim superstitum penuriam majorem,
apertius longe ea prophetix verba significant, quas
omnem vel εἰείο z:estimatam vineam, deserlam incul-
tamque fore ; solas autem spinas, panis el vini loeo,
producturam terram, quo 199 lacte et butyro vesci
cogantur, asserunt. H:ec autem post eam, quam a
Bahyloniis passa est, expugnuationem contigisse
Scriptura testatur *!; cum nonnullos principent
exercitus de tenuiore plebe, ut vites ipsi colerent,
reliquisse, eisque Godoliam przefecisse dicat. Sed
ut desertam magis et iuncullam, spinisque et sentibus

D norridam fore terram ostendat, eam a nullo, nisi

qui telo et arcu munitus sit, transiri posse asserit :
cum telorum in morem transeunlibus ipse sint
obstiture spine. Merito deinde, quotiescunque a
nobis intelligibilis vinee cultus deseritur, omnis
nos nequitiz: improbitatisque in. animo radices
agentis silva occupat. Sed est spins consuminatio,
Paulo teste, ignis ipse. Inde est quo: ait : « Terra
enim spe venientem super se bibens imbrem ?*, »
etc. Eos igitur, licet paucos, qui remansuri stint,
tanto. metu correptum iri sigifieat ; ut in montes

xxv, { se;q.. ? Aer. vi, A.

ΥΑΛΙΗΑ LECTIONES.

€ A. lc. so:x2:a β,)λόμενο;.

d ic. 4. 43V τῶν β, ὧν.

1971

PROCOPH GAZ EI

1972

sese recipere, ipsisque in silvis et saltibus, salutis Α γεν ἔσεσθαι. Τὸ δὲ προχείµενον χωρίον οὕτω τινὲς

causa latere studeant : qua ratione illud est a Sal-
vatore usurpatum : « Tunc, qui in Judxa sunt,
fugiant ad. montes *5; » nimirum, quos ipsi tuto,
eis necessarii vietus gratia (quoniam fertiles cam-
pos longa jam solitudine desertos, sentes oceupa-
rent) colere valerent. Quod vero reliquam terram
desertam incultamque in ovim depastionem bovis-

que conculcationem fore dixit : ovium pascua et.

* boum significavit ; idque adeo fortasse, ut lactis et

-—

: ac si diceret

butyri copiam permagnam fore demonstraret. Non
desunt porro, qui supra positum locum explicent,
in Egyptum populum suum, ut ibi
babitaret, descendisse et ia Assyrios per vim esse
traductos. Maque vaticinatur ipsius Emmanuelis
natalibus, sive quis ex populo inter /Egypiios aut
inter Assyrios versetur, redituros istos, et in Juda
exsistentes latebras et specus ad requiem sibi quz-
situros. Muscas porro /Egyptiaoi fluvii particule

ἐξηγήσαντο * Eiq Αἴγυπτον, φησὶ, χατέθη ὁ λαός µου
παροικῆσαι ἔχεῖ, χαὶ εἰς ᾽Ασσνρίους βίᾳ Ἠχθησαν.
Διατοῦτο προφητεύει ἐπὶ τῇ γεννήσει τοῦ Ἐμμα-
νουἡ.ἳ, εἴτε ἐν Αἰγύπτῳ τις εἴη τῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ,
εἴτε ἐν "Acc vploic, ἐξελεύσεσθαι τούτους, χαὶ ἐν τῇ
χώρᾳ τῆς Ἰουδαίας γενοµένους, ἀναπαύεσθαι ἓν ταῖς
αὐτοφυέσι xal σχολαζούσαις καταδύσεσιν. Μυίας
μέντοι χυριεύειν µέρους ποταμοῦ Αἰγύπτου, xal
µε.ίττας ἓν τῇ χώρᾳ εἶναι τῶν ᾿Λσσυρίων qna, τὸ
εὐτελὲς ἐνδειχνύμενος τῶν ἀντιχειμένων δυνάμεων.
Mvia γὰρ ὀχληρὸν τοῖς ἀνθρώποις ζῶον, καὶ μυσαρὸν
ἔχον ἀπὸ χόπρου τὴν γένεσιν. " Qv καὶ fj Qui] ὀχληρὰ,
καὶ ὁ θάνατος βδελυκτός. Τό τε µέρος χυριεύσουσι
τοῦ ποταμοῦ Αἱγύπτου. ᾿Ανωθεν γὰρ Ex τῶν Al-

B ῥιόπων ὁ Νεῖλος ἀρχόμενος, περὶ βραχὺ μέρας Eav-

τοῦ τὸ πρὸς ταῖς εἰς θάλατταν ἐχβολαῖς χατοικοῦσαν
ἔχει τὴν Αἴγυπτον ^ ἐν ᾧ τόπῳ πᾶν εἶδος ἁλόγων
ζώων τεθεοποίηται.

dominari, apes autem in Assyria esse cum dixit, vilitatem hostilis exercitus οἰριίβοανίε. Est enim
wusca molestum et odiosum hominihus animalis genus, ipsis e stercoribus natum : cujus ut vita
festa, sie mors fetore gravis δι 1943 odiosa. /Egyptiaci porro fluminis parti dominabuntur : quia
ab Jthiopibus Nilus superne incipiens, modica sui parle, qua se in mare exonerat, adjacentem
habet /Ejyptum ; ubi nullum coustot esse animalis genus, quod pro Deo non habeatur.

Has igitur muscas, imbella nimirum et infrrmum
hostilis exercitus genus, suo ipse sibilo, id est oris
sui spiritu, disperde& Dominus. Est et apis exi-
guum quoddam, el viribus carens animal ; quod in
hoste uleiscendo emori consuewit. Aculce enim
eum ferit, plage immoriens, majus. quam intulit,
damnum accipit, sceleratissimorum mores imitata.
Post Christi natales igitur omnibus hostilis exer-

eitus fractis et dissipatis viribus, in. sponte factis C

recepiaeulis colligentur Israelis (lii; tumque jugo
captivitatis. liberati, magno insidiantis regis dede-
eore requiescent, Quo quidem. tempore, tanta re-
gionis feracitas, et annonz ubertas. futura est; ut
qui vaccam unam, evesque duas possedurit, ei inde
sit ad alimoniam satig. Butgro euim et. melle omnes
(id est labore, et colendi exercendique animi. man-
suelo et facili studio) nutrientur. Nobia enim ex
ovium vellere, vestium, etornatus facultas, tanquam
a virtutis. amictu, optimo cuique qua beata dicitur
vita suppelit. Quoniam igitur spiritualis queedam
est nuuritio, quidamque ornatus ; ob id. vaccam, et
duas oves homo nutriturus dicitur. Mel porno et
butyrum. divinz.doctrina rudimenta prima, pri-

maque przcepta vocat. Infanjium enim primus hic

cibus est, quo, cum in viros adoleverint, ad spi-
rituales magis, virisque dignas ascendunt disci-
plinas. Deinde, ul eos, qui suni ex cireumcisione,
significe,, sermonem de mille vitibus instituit.
« Vineam enim ex ZEgypto traustulit 5, » et quie
sequuntur. Mc enim bene cultu primum, multos
«t suaves fructus edebot ; sed neglecta, tandein.| in
amarorem desiit. Et. in. solitudinem οκ co cvasit,
quod ininissa telorum grandine in ipsam irrucns

» Matth. xxiv, 10. !* Psal. cxvix, 9.

Ῥαύτας οὖν τὰς µυίας τὸ ἁἀσθενὲς τῆς ἀντιτεταγ
µένης δυνάµεως, συρι]μῷ ἑαυτοῦ ἀφανίσει ὁ Ko-
ριος, δηλαδη τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ. Καὶ
i μέλισσα δὲ μικρὺν ζῶον xal ἀσθενὲς, ἐν ᾧ
ἀμύνεται τελεντῶν. Ἑναφεῖσα γὰρ τὸ χέντρον, συν-
απόλλυται τῇ πληγἩ, πάσχουσα ὧν ἕδρασε pilo.
Ὁποῖοι τῶν ἀνθρώπων οἱ πονηρότατοι. Μετά τὴν
γέννησιν τοίνυν Χριστοῦ διασχεδασθείσης πάσης
ἀντιχειμένη: δυνάμεως, συναχθήσονται oi υἱοὶ Ἴσ-
ρα]λ ἐν ταῖς αὑτοφυέσιν ὑποξοχαῖς, καὶ ἀναταύ-
corta, τῆς αἰχμαλωσίας ῥυσθέντες, ἀτιμωθέντος
τοῦ ἐπιθουλεύσαντος βασιλέως αὐτοῖς ' ὅτε τοσαύτη
κατὰ, τὴν χώραν εὐετηρία γενῄήσεται, ὡς ἀρχεῖν τῷ
κεχτημένῳ δἀμα.ιν καὶ πρόδατα δύο πρὸς αὐτάρ-
x1) τροφήν. Διὰ τὸ πάντας βουτύρῳ καὶ μέ.Ίιει τρέ-
φεσθαι" τοῦτ ἔστι, θρέψει ἕκαστος τὸ φιλόπονον xal
γεωργιχὸν τῆς ψυχῖς τὸ ἡμερόν τε xav εὐμετάδοτον.
'Anb προδάτου γὰρ ἡ ὕλη τῆς σχέπης ἡμῖν, ὡς
ἀπὸ τῆς κατ’ ἀρετὴν περιδολᾶς ἡ ζωη τῷ σπουδαίῳ
κεχόσµτηται. Ἐπεὶ οὖν xol τρέφεται πνευματιχῶς
xai χοσμεῖται, διὰ τοῦτο θρέψει δἀμα.ἲς’ καὶ πρό-
Cara δύο. Βούτυρο» ἓξ καὶ μέλι τὰ εἰσαγωγιχὰ
τῆς θείας διδασκαλίας λέγε: διδάγµατα c νηπιώδης

D γὰρ. αὐτὴ xai πρώτη τροφὴ. μεθ᾽ ἣν εἰς ἄνδρας ἑλ-

θὼν πρέπουσιν ἀνδρὶ πνευματιχοῖς µαθήµασιν Éau-
τὸν ἐπιδίδωσιν. Εἶτα vob; ix περιτομῆς δηλῶν,
περὶ τῶν χιλίων ἀμπέλων φησίν * «Αμπελον γὰρ
ἐξ Αἱγύπτου µετῆρε, » xal τὰ ἑξῆς. τις εὐθηνή-
caca πρότερον, ὕστερον ἠμελήθη στραφεῖσα πρὸς
πιχρίαν. Καὶ γέγονεν εἰς χέρσον, ὅτε μετὰ µυρίων
αὑτοῖς βελῶν xai τοξευμάτων ὁ πολέμιος ἐπηλθε
στρατὸς ἐρημίαν ἐπάγων. "Opm δὲ ἀρωτριώμενα,
αἱ εἰς Χριστὸν πεπιστευχυῖαι Qugal, πρότερο μὲν

1973

COMMENTARII IN Ι9ΑΙΑΝ.

. 1974

ἔρημοι xal ἁγεώργητοι, xaX ἠκανθωμέναι πρὸ τῆς Α hostis, desertam incultamque reddidit. Aratos au-

Χριστοῦ παρουσίας * kmeibh δὲ ᾖλθεν εἰς πιῶσιν
καὶ ἀνάστασιν πολλῶν, xal ἐχάλεσε τὰ μὴ ὄντα ἵνα
τὰ ὄντα χαταργήσῃη * διὰ τοῦτο, οἱ μὲν Ex περιτομῖῆς
ἀπολέσαντες τὸ εὐθαλὲς χαὶ τὸ ἔγχαρπον, εἰς χέρ-
σον μετέθαλον ᾽ τὸ δὲ ἁπὺ τῶν ἐθνῶν σύστημα, τὸ
ἀροτριώμενον ὄρος, ἀροτριᾶται ἁπαλλαγὲν πάσης
δειλίας τῶν πολεμίων. "Ορος Ὑὰρ ἡ ὑπὸ τῆς τοῦ
Κυρίου € διδασκαλίας ὑφωθεῖσα ψυχἠ * οὗ ἑλθόντος,
ἐξεχλάσθη μὲν Ἰσραὴλ, κατεφυτεύθη δὲ τὰ ἔθνη,
ὡς ἂν τῷ ἐχείνων παραπτὠώµατι ἡ σωτηρία πᾶσιν
οἰχονομηθῇ, xat ἀδεῶς τοῖς ὄρεσι τούτοις xal πρό-
όατα xal βόες ἐννεμόμενα, ἄφθονον τὴν παρ) ἑαυ-
τῶν ὠφέλειαν παρέχονται. Πρέδατα μὲν οἱ τὰ ἤθη
χρηστότεροι’ βόες 68 ol πρὸς τὴν ἑργασίαν τῶν
ἀναγχαίων φιλοπονώτατοι.

tem monies dixit, eorum jam qui fide Christum
essent amplexi, 194 neglectos autem et incultos ,
Christique carentia spinis horrentes animos intelli-
gens. Quoniam vero in ruinam et resurrectionem
nultorum venit **; eaque przterea, qus non sunt
vocavit, ut qui» exsistunt destrucret?!; ideo qui ex
circuincisione sunt, agrorum amoenitate simulet fer-
tilitate privati, in vepres et solitudinem ipsi sese
receperunt. Cum ex gentibus collecta multitudo
(quam arati montis nomine significat), hostium
metu liberata, quieta vivat et tranquilla. Est et
mons , animus omnis, qui Christi doctrina susten-
tatus in altum evelitur. Hujus ergo adventu avul-
sus est Israel, et insert:e gentes; tanquam ejus lapsu

Β salutem procurari omnibus contigerit, ovesque et

boves nullo metu in montibus pascere, suisque non exiguam dominis utilitatem et proventum afferre.

Üvium -enim nomine qui bonis
tatem laborem nullum refugiunt.
ΚΕΦΑΛ. H'.

a-U. Καὶ εἶπε Κύριος πρός µε" Λάδε σεαυτῷ
tóuov xawór µέγαν, καὶ γράψον εἰς αὐτὸν γρα-
φίδι ἀνθρώποι, τοῦ ὀξέως προνομὴν ποιῆσαι
σχύ.ων. Πάρεστι vdp. Καὶ μἀρτυράς pot ποίησον
πιστοὺς ἀγθρώπους, τὸν Obplav καὶ τὸν Ζαχα-
ρίαν υἱὸν Βαραχίου, κ. τ. λ.

Εἰπὼν τὰ μέλλοντα χαταλαθεῖν αὐτοὺς δυσχερη,
τὸν περὶ τοῦ Ἠμμανουὴλ ἐπανείληφε λόγον. Ἐπεὶ
γὰρ τὸ σημεῖον ὑπῆρχε παράδοξον, παιδίον Ex παρ-
θένου Ὑενόμενον, οὐχέτι μὲν τῷ "Αχαζ, οὐδὸ τῷ
οἴχῳ Δαδὶδ, αὐτῷ δὲ τῷ προφήτῃ παραδείχνυσι τοῦ
μυστηρίου τὸν τρόπον.

Διδάσχων γὰρ αὐτὸν ἅπερ ἐν τῷ καινῷ γράφει»
τόμῳ δεῄσειεν. ἐκ προσώπου τοῦ ἱδίου φησὶ, xal
προση.1θον πρὸς τὴν προφῆτιν. Τοῦτ' ἔστι ταῦ-
τα Υράψον. Ἐπειδῃ δὲ οὐκ ἐχφορὰ ταῖς πόντων ἣν
ἀχοαῖς, προατάττει τῷ προφήτῃ λαθεῖν τόμον, f
τεῦχος, ἢ διρθέρωμα, Ἡ χεφα.ίδα, κατὰ τοὺς λοι-
πούς. Ὁ δὲ τοῦ χαινοῦ καὶ μεγάᾷου τόμος τύπος
ἂν εἴη τῆς χαινῖς xal μεγάλης διαθήχης, ὡς τῆς
πρώτης πεπαλαιωµένης. ᾿Ασθενῆς γὰρ fjv, χαὶ τε-
λειοῦν εἶχεν οὐδένα * Σεαυτῷ δὲ φησιν, ἀντιδιαστέλ-
λων τοὺς πιστεύοντας πρὺς τοὺς ἀπειθεῖν εἰρημέ-
νους. "Exelvotg γὰρ τὰ iv τῷ χαινῷ δίδοται cóp τὸ
Χριστοῦ µυστήριον περιέχοντα. Λέγεται δὲ xal µέ-
Tac ὁ τόμος. O5 δὲ γὰρ ἔχει τῆς νομιχῆς ἱστορίας
τὸ ταπεινὀν. Δι ὃ xal ζημιοῦται Παῦλος ἡδέως ,
διὰ τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως τοῦ Χριστοῦ. Καθὰ
Υάρ φησιν ἐπὶ κρείττοσι θυσίαις ἡ νέα νενοµοθέτητα,.
Γραφίδι δὲ φησιν ἀνθρώπου, διὰ τὸ λέξει ἀνθρω-

πίνῃ, καὶ τοῖς πολλοῖς βατῇ γεγράφθαι τοῦ Εὐαγγε.

Mou τὰ ῥήματα. Ἑἶναι γὰρ ἑτέραν γραφὴν, obx àv-
θρωπίνην, xa0' ἣν δυνάµει τοῦ Πνεύματος οἱ ἐν
βίδλῳ ζωῆς ἀπογράφονται. Τάχα δὲ τὰ περὶ τῆς θεό-
τητος τοῦ Μονογενοῦς οὐχ ἀνθρωπίνης ἑἐστὶ γραφί-

9 Luc.1,54.. ?! 1 Cor. 1,28.

** Hebr, νε, 13.

moribus praediti sunt, significantur; tt boum, qui ad operig necessi-

CAP. VIU.

Vrns. 1-4. Et dixit Dominus ad me : Sumé tibi
librum novtm magnum, et scribe in eo stylo hominis,
ut cito direptionem faciat spoliorum. Adest enim .
Et testes mihi adhióe fideles homines, Ὀτίαπι sacer-
doiem, ei Zachariam filium Barachig, etc.

Explicatis quz ipsos essent invasure calamíita-
tibus, ad institutum de Emmanuele sermonem re-
vertitur. Quoniam 195 enim admirabile orituri
de virgine pueri signum fuerat, non Acbazo jam,
nec domui Davidis, sed prophetze ipsi mysterii mo-

6 dum aperit.

Eum enim: quid in recenti libro scribi oporteat,
monens, ex propria demum persona locutus : Ας-
cessi, ait, ad prophetissam, Quibus nihil aliad,
quam cum (scribe) dixit, significavit. Quoniam
autem omnium aures ea ferre non poterant, pro-
phetze librum ipsum, sive codicem, sivo membranam,
sive volumen, ut reliqui transtulerunt, sümere pra
cipit. Quem novum et magnum dicit, ut recentis
magnique testamenti, tanquam priore antiquate,
figuram adumbret 5". Jmbecillum enim maxime
fuit, nullaque perficiendi facultate praeditum. Tibi
autem addidit; ut. credentes ab infidelibus distin-
gueret. Illis enim ista donantur, que in recenti
libro Christi mysterium complectuntur. Dicitur vere

D liber ideo magnus, quod legalis bistorize huwilita-

tem minime complectitur : qua ratione libenter $6
Paulus, propter eminentem Christi scientiam, de-
tfmenta ampleeti profitetur 3. Melioribus enim
hostiis, ai idem, nova lex lata, confirmataque
est. Ideo rursum stylo hominis dixit, quod humana
dialecto, vulgoque intelligibili, Evangelii verba
conscribantur. Alias enim Scriptura genus esi
baud humanum, in quo, auxiliante Spiritu, qui ia

33 Ephes. i11, 19.

VARLE LECTIONES.

ορ. Χριστοῦ.

-

1975

PROCOPÍI GAZ/ET

1976

hbro vitz sunt, describuntur. Fortasse tamen de A δος, ὡς τὰ περὶ τῆς τούτου σαρχώσεως, περὶ tc
Unigeniti divinitate, ut de ejusdem incarnatione

scribere, hamani styli opus non fuerit. Alius enim
longe est ille calamus ;. sicut est a sancto etiam
Davide significatum, cum ait : « Lingua mea, cala-
wus scribe velociter scribentis**.»-« Novit enim
Filium nullus, nisi Pater; nec Patrem nisi Filius,
isque adeo, cui revelare Deus voluerit 55, » llu-
mano enim style Joannes ipse Verbum carnem fac-

; tum esse, et in nobis habitasse, omniaque qu ibi

Carni consentanea dicuntur, descripsit ?*.. Scribit
igitur, ut cito spoliorum direptionem faciat. Instare
enim lempus, quo regem utrumque ab Assyrio,
Emmanuelis opera, quem in pugna Judaos invo-
care jussit, ista pati deceat. Ipso deinde adventu
veloz quidam, 19 et coruscatione celerior per
orbem universum, sxculi hujus et tenebrarum
principenr spolians, et ad Cliristi auscultationem
captivos trahens, evangelicze doctrinz splendor
illuxit. Eorum vero, ait, qux in Evangelio scriben-
tur, testes sunto Urias et Zacharias. Erant enim
tunc temporis, historia Leste, Urias quidem sacerdos ;
propheta autem Zacharias. Vixit enim Ετοσμία
elale, ut in Paralipomenis babetur. Hos autem,
non sine arcano quodam sensu et recondito, testes
eppellat. Lex enim Uriz nomine, quam pontifex
ipse docebat, aignificatur : sicut per Zachariam,
prophetz. Constat autem Evangelium legis et pro-
phetarum testimoniis confirmari : unde es!, ut quo

tempore Christus in monte transfiguratus est, cum C

eodem Mosen et Eliam de exitu, queim esset Hie-
rolymis adimpleturus, eollucutos eese deprehendi-
mus *', Nec aliud certe est exitus, quam dispensa-
tienis ille terminus, qui cruce, morte, resurrectione,
ascensione clauditur. Son:t autem UÜrias, si nomi-

: misratio spectetur, idem quod Dei splendor. Zacha-

rias vero, ac si Dei memoriam dicas; sicut et
Barachie filius, Dei benedictionem. Quis autem eo
testis fide dignior, qui sit divino splendore illu-
stratus, qui sit memoriam Dei consecutus ? his igi-
tur presentibus : Accessi, ait, ad prophetissam, el
concepit, et peperit filium. Sic enim ad prophetissam
Dominus accessurum significat; itaque Christi ma-
trem, taoquam Spiritus sancti participem, nomi-
nat; juxta illud : « Spiritus sanetus descendet in
te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi **. » Chris-
tur enim non ex sanguine carnis, neque ex volun-
tate viri ** nasciturun docet propheta. Eorum siqui-
dem , qui recentem in ipsum vitse modum essent
resuimpturi (de quibus istlec dieuntur) « primitize
Chiristus est ^. » Adventantis vero in se Spiritus
sancli gratiam excipiens Virgo, sie numine afflata
de seipsa vatieinatur : « Ecce enim ex hoc beatam
ine dicent omnes generationes *' ; » et quae postea.
Quo: autem accessi ait, instanti, Scripture more,
p:o futuro usus est, Jubet vero 1977 eum, qii na-

x!iv, 9
|] "n
b 0t. XV, Zu.

9 '
ἐν.

|. l3. "n e Lec. h .9,

7" ην on 27, Joan. αν sequ. 9 Matth, xvin, 1 seqq.

νῦν πρόκειται λόγος, Ἕτερος yàp ixtlve; ὁ χάλα-
poc, ὡς xaX Δαθὶδ ὁ θεῖός φησιν ᾽ «'H γλώσσα μου
κάλαµος γραμµατέως ὀξυγράφου.» — «Οἴδεν yàp
οὐδεὶς τὸν Υὸν, εἰ μὴ ὁ Πατῆρ, οὐδὲ ον Πστέρα
πλὴν τοῦ Υἱοῦ, καὶ ᾧ ἐὰν βούληται ὁ θεὺς ἀποχα-
λύψαι, » Γραφίδι γὰρ ἀνθρωπίνῃη φησὶν Ἰωάννης, Ὁ
Λόγος σὰρς ἐγένετο, καὶ Σσχήνωσεν ἐν ἡμῖν * ὅσα τὰ
τούτοις ἀκόλουθα περὶ τῶν χατὰ σάρχα λεγόμενα.
Γράφει τοΐνυν ὑπὲρ τοῦ ὀξέως προνομὴν ποιῆσαι
σκύ.]ων. Ἐγγίσειν γὰρ τὸν χαιρὸν, καθ ὃν δεῖ ταῦτα
τοὺς δύο βασιλέας παθεῖν ὑπὸ τοῦ βασιλέως τῶν "Ac
συρίων, δυνάµει τοῦ Ἐμμανουή.ὶ. Ὃν ἐπάδειν ἐν
τῇ µάχη τοῖς Ἰουδαίοις προσέταξεν. Καὶ ἐπ) αὐτῖς
δὲ τῆς παρουσίας ταχεῖα γέγονε καὶ ἁστραξῆς πά-

B σης ὀξυτέρα τοῦ Εὐαγγελίου ἡ διδασχαλία, διὰ πάσης

τῆς οἰκουμένης σχυ«ιεύουσα τοῦ αἰῶνος τούτου τὸν
ἄρχοντα, καὶ πρὸς ὑπαχοὴν τοῦ Χριστοῦ τοὺς αἶχμα-
λωτισθέντας ἀφέλχουσα, Μάρτυρες δὲ τῶν γραφο-
µένων ἔσεωσα»ν, φησὶν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, Obplac
xoi Ζαχαρίας. "Hoav vip τότε Obpíac μὲν ἱερεὺςν
ὡς δηλον ἐκ τῆς ἱστορίας, Ζαχαρίας δὲ προφήτης.
Ἐπ' Ἐζεκίου γὰρ γέγονενν ὡς bv ταῖς Παραλειπο-
µέναις γέγραπται. Συμθολικῶς δὲ τούτους cl; µαρ-
tÜptov χαλεῖ. Δπλοῖ γὰρ ὁ μὲν ἱερευς τὸν νόμον,
ὄνπερ ἑδίδασχεν * οἱ δὲ προφΏται διὰ Ζαχαρίου ση-
µαΐνονται. Συνίσταται δὲ τὸ εὐαγγέλιον ὑπὸ νόµου
xal τῶν προφητῶν μαρτυρούὐμενον. "Όθεν Ev τῷ
χαιρῷ τῆς ἐν τῷ, δρει μεταμορρώσέως, Μωῦσῆς καὶ
Ἠλίας σννελάλουν περὶ Χριστοῦ, xai τῆς ἐξόδου,
fc ἤμελλε πληροῦν &v Ἱερουσαλὴμ, zi; δηλοῖ τῆς
οἰκονομίας τὸ πέρας, τὸν σταυρὸν, τὸν θάνατον, τὴν
ἀνάστασιν, τὴν ἀνάληψιν. Ἑρμηνεύεται ὃξ ὁ μὲν
Οὗρίας Φφωτισμὸς Θεοῦ, ὁ δὲ Ζαχαρίας μνήμη
θεοῦ. Υἱὸς δὲ Bapaxlov τῆς εὐλογίας τῆς τοῦ θεοῦ.
Τίς δὲ μάρτυς ἀξιοπιστότερος τοῦ πεφωτισμένου ὑπὸ
θεοῦ, καὶ μνήμην ἔχοντος τοῦ θεοῦ ; "v δὴ παρὀν-
των γράφει * ΠροσήΊθον πρὸς τὴν προφήητι», xal
ἐν γαστρὶ ἔαδεν, καὶ ἔτεχεν υἱόν. nsi γὰρ ὁ
Κύριος, ὡς Αὐτὸς ἐγὼ προσελεύσομαι τῇ προφήτιδι.
Καλεῖ δὲ οὕτω τὴν Μητέρα Χριστοῦ διά τὸ Πνεύμα-
τος ἁγίου μετασχεῖν, χατὰ τό" « Πνεῦμα ἅγιον ἐπ-
ελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναµις Ὑψίστου ἐπισχιάσει
σοι. » Π]αιδεύεται γὰρ ὁ προφήτης, ὡς οὐκ ἐξ at-

D µατος σαρχὺς, ἢἤ θελήµατος ἀνδρὸς ἡ Χριστοῦ vevt-

σεται γέννησις. « Απαρχὴ γὰρ Χριστὸς, » καὶ τῶν
εἰς αὐτὸν ἀναγεννωλμένων ' περὶ ὧν εἴοηται ταῦτα.
Δεξαμένη δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐπελθὸν ἐπ αὐτὴν ἡ
Παρθένος προεφήτευσε Aéyouca* ε ἹΙδου γὰρ ἀπὸ
τοῦ νῦν μαχαρ.οῦσίν µε πᾶσαι αἱ vsveat » καὶ τὰ ἐπὶ
τούτοις. Προσῆ.1θον δὲ, 1531, συνηθεἰᾳ γραφικῇ ἀντὶ
μέλλοντος τῷ ἑνεστῶτι χρησάµενος. Τὸν δὲ τεχθέντα,
φηαὶν, ὀνόμαξε ταχέως σκύλευσον, ἐξέως προγό-
µευσο». Ἐπειδὴ xal πρὸ τῆς χατὰ σάρχα γεννη-
σεως, xaX πρὶν ἐπιγράγασθαι γονέας σα(χικοὺς.,
τοὺς δύο χαθαιρεῖ νῦν βασιλέας. Kai τοῦτο πρὰξςι

(* Luc. 1, 53... 7? Joan,

fort

COMMENTARII IN ISAIAM.

1^73

διὰ τοῦ τῶν Ασσυρίων βασιλέως, ὡς í buf χρώ- Α tussit, Cito spolia detrahe : Festina predari apycl-

μενος, φησὶ, δυνάµει, τὰς βασιλείας αὐτῶν κχατα-
οτρένετα,.

designare queat, duos istos reges Assyrii opera
regna deleturus est.

Καὶ ἄλλως δὲ, ταχέως écxvAevoe, τὸν ἰσχυσὺν,
τὸν φυλάσσοντα, χαθάπερ ἴδιον κτῆμα, τοὺς ὑπὸ τὸν
ἁμαρτίαν πεπραµένους καὶ δε εμένους θανάτω.
Προενόμευσε δὲ, ταῖς ἰδίχις δυνά κεσι παθαδοὺς εἰς
ςυλαχὴν τοὺς πιστούς * € "Qv οἱ ἄγγε]οι βλέπουσιν,
ὥς λέγει, τὸ Ἱρόσωπον τοῦ Πατρός µαυ τοῦ ἐν obpa-
νοξ-. » Την δὲ ὀξεῖαν αὐτοῦ απρονομὴν δηλοῖ τὸ,
€ "Ava63; εἰς Όψος ἠχμαλώτευσεν αἰχμαλωσίαν S.
"Ελαβενδόματα iv αὐρανοῖς * » ὃ πεποίηχε, « Εἰσελθὼν
εἰς thv οἰχίαν τῦ ἰσχυροῦ, καὶ διαρπάσας αὐτοῦ
τὰ σχεύη, » χαθά φησιν αὐτὸς iy παραθολῃ. [καὶ ὁ
αροφήτης δὲ φτσιν àl)ayou* «Εὐαγγελίσασθαι πτω-
pps ἀπέσταλχέν µε, χηρύξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν. »
Τὸ δὲ πἀρεστιν εἰπὼν, ἅμα μὲν δηλοῖ τὴν τῶν 2a-
σιλέων τιμωρίαν οὐχ εἰς µαχκρὰν ἐσομένη». "Apa δὲ
καὶ τὰ τῆς του ΣωτΏρος ἐπιδημίας ἐγγίζειν φηαίν.
Ὃν δὲ κέκληχεν Ἐμμανουὴ.ὶ, vov ἐκάλεσε Ταχέως
Cxv.leucor , ᾿Οξέως προγόμευσον. Ἔθος γὰρ τῇ
Τραρῇ τὸν θ:ὸν ἐχ τῶν διαφόρων ὀνομάζειν ἑνερ-
τειων ' ὡς χαὶ Γησοῦν, παρὰ τὴν ἀπὸ Θεοῦ 6:0og£-
yn» ἡμῖν σωτηρία». Δύναμις δὲ Δαμασκοῦ, οἱ ἀπὸ
τῶν ἐθνῶν πιστεύοντες. Σχύ-]α δὲ Σαμµαρείας, οἱ £v
«εριτομῖΏς εἴεν ἄπιστοι. Δαμιισκὸς μὲν γὰρ Συρίας
βττρόπολις, δαμαρεία δὲ τοῦ Ἰσραίλ. llo; ὁ Υεν-

lari : nimirum, quod ante ortum, qui secundum
caruem esL; ante item quam carnis sue parentes

delebit ; qui non sua, sed mea virtute usus, istoruiv

θεὶς εὐθὺς τούτους ἐσκύ.Ίευσε; Διὰ τὸ μέλλειν οὐχ C
2

tlg μαχρὰν ταὐτὸ ποιεῖν ' f| xat, ὅτι μάγοι προσελ-
θόντας αὐτῷ προσεχύνησαν, ὡς θεῷ, καὶ δῶρα πρῃσ-
ήνεγχαν σχυλευθέἑντες πρὸς θεοσέθειαν ἔτι βρέφους
ὑπάρχοντος πολεμήῄσαντος ὑπὲρ αὐτῶν, xaX τῶν ἅλ-
λων, ἀπέναντι τοῦ νοητοῦ βασιλέως τῶν Ασσυρίων.
Τὸ δὲ, xal προσῆ.Ίθον πρὸς τὴν προφητι’, οὐχ
«ἀπὸ προσώπου τοῦ Κυρίου, τοῦ δὲ προφττικοῦ φασ.ν
ερῖσθαί τινες * οἳ γαὶ τὸ, προσηθον, φαν ἀντὶ
τοῦ ἤ]γισα τῷ απγεύματι καὶ τῇ προγγώσει τῶν
ἑἐσομέγων τῇ προφήτιδι. Κατέλαθον γὰρ, xat οἵον
ἐπλησίασα τῇ] προγνώσει τῇ προφητικῇ, xai εἶδον
τὴν σύλληψιν πόῤῥωθεν προενατενἰσας τῷ χαρίσματι
τὶς προφητείας * oi xal ἀποροῦσι πῶς χελευθεὶς ὁ
προφήτης τόµμιον .Ἰάδειν, ἄλλο ποιεῖ, πρὸς τὴν προ-
elt εἰσιών. 'AXXà δῃλον, φασὶν, ὡς ἡ σιωσὴ ἡ πρὸς
ἐχεῖνον συγκατάθσσιν xal ποᾶξιν ἑδὴλωσεν. [loq
γὰρ ἂν ὁ προρίτης παρῆκουσε τοῦ θεοῦ; ἀλλ' ἐχεί-
νου ὄηλονότι περιγεγραµµένου, τὸ τῆς προφήτιδος
ἐξ ἰδίας ἀρχῆς ταραδίδοται.

Est porro et alia in hunc modum interpre'atio :
Cito. fortem, qui non secus 406 peculium suum,
peccato diveuditos, morteque revinetos asserva-
hat, spoliavit ; divisit autem, cum potestatibus cds
in custodiam tradidit . « Quorum acgeli, ait, Pa-
tris mei, qui in calis est, faciei intuentur *5,
Sel celerem cjus. depredatiosem hoc ipso osten-
dit, quod « Áscendens in altum captivam duxit
captivitatem, et dedit dona hominibus **, » quod
est ab ipso tum demum perfectum, cum «. domum
fortis ingressus, vasa ipsius (sicut ab eodem in
parabola usurpatum legimus) diripuit **. » Rursus
et alibi scribit propheta : « Evangelizare paupe-
ribus misit me, praedicare cap'ivis -remissio-
nem 93. » Quod vero adesse dixit; lioc ipso et no-
minis vindictam regibus inminere, ct. instare
Salvatoris adventum significavit Sed quem antea
Emmanuelem dixit, eumdem jam Cito spolia de-
trahe : Festina predari nominat. Soiet enim Seri-
ptura ab effectuum varietate Deum nuncupare : ut
Jesum, quia datx salutis auctor nobis exstitit.
Significat vero Damasci potentie nomine, eos, qui
de gentium numero fidem àmplexi sunt; sicut eos
per Samaric spolia, qui ex circumcisione infideles
remanserunt. Est enim. Syrorum metropolis Da-
mascus; ut Israelitarum Samaria. Quo pacto vere
eos ah ipsis natalibus cito spoliavit infantulus? 14
adeo dixit profecto, vel quia non longe postca
facturus esset : vel certe, quia a Magis ad se ve-
nieutibus **,ut. Deus sit adoratus, et ab eisdem
(quos puer adliuc ab hostili manu, tanquam belli
spolia, eripuerat, cum eoruin celerorumque mno-
mine adversus intelligibilem | Assyriorum regem
congressus est) muneribus, ad religionis cultus-
que divini significationem exornatus *5. Verum
quod in littera : Et accessi ad proplietissam legi-
mus, 198 iJ quidem nou ad Dominum, sed ad
prophete persouam nonnulli referri volunt ; nihil-
que hoc verbo aliud, quam spiritu eum, rerumque
futurarum. pracognitione , ad prophetissum | acces-
sisse : t:nquam. futurorum, notitia appropinquasse
se, el apprebendisse, imo eliam conceptionem
ipsam, mentis per prophetize gratiam intenta acie,
vidisse asserat. Quarunt. iidem, quid' librum su-

were jussus, aliud tamen. agens, ad propletissam vates se conferat. At ipso silentio. quid senserit,

quid etiam egerit, satis aperuit. Qui enim Deo recuset. propheta

obtemperare? lllo nimirum — de-

&riplo, quae ad prophetssam spectant. peculiari principio traduntur.

t». Καὶ προσέθετυ Κύριος AaAncal µοι ἔτι i*

Vgns. 5-8. Et adjecit. Dominus ad me adhuc:

&à τοῦ μὴ βούΛεσθαι τὸν Aaóry τοῦτον τὸ ὕδωρ — Pro co quod non vult populus. iste aquam Siloanm,

** Matth. xvirr,. 10.

93 Psal. τν, 19; Ephes, τν, 8.

V* Matth, i7, 2: sequ. ο Vide Justin. martyr. din Oialog.
VAWRLE LECTIONIS.

Ε 1ρ. ὃς. 5 a.

*Xavió.xs ὢ ψοτα τὰς ἀ 0 ωπ΄ας.

5 Mattlo xu, 99, 55 [κα ενας 13; Lue. iv, 13,

bow. woe του, — à Me

1919

PROCOPII GAZ.EI

1980

que fluit. quivte, sed. voluit habere Rhioasson, et fi- A coU Σιλωὰμ ) τὸ nopevóperor ἡσυχῇ , d-L.tà βού-

lium Homelie regem super vos : propterea ecce Do-

minus adducit super vos aquam fluvii vehementem.

et multam, regem Assyriorum, et gloriam ejus, etc.

Et hzc etiam cjusdem sunt argumenti; quz
jam uon ad populum, sed ad proplietam conversa
ideo dirigit Dominus, quod regum metum ponere,
unique Kmmanuelis invocationi confidere jussus,
nequaquam paruerit; sed abjecta 199 Siloe

aqua, ipso scilicet Emmanuel, qui fons est aque

salientis in vitam zeternam ***, quem nec belli hu-
jus, nec incarnationis tempore unquam aduisit,
regibus servire maluerit.

Fluunt autem, si rei veritatem spectes, quiete
Siloe uque, quemadmodum οἱ hic narratur. Sed
Chrisium innuit, qui nondum in lucem editus,
nec gentibus adhuc przedicatus, cum populo tamen
latenter versari, eorumque animas irrigare, et
pascere solitus esset, Exstitit preterea quietus
ejus, et sine strepitu adventus. Congruit vero et
ipsa appellatio; cum eum, qui missus est, Siloce
nomen siguificet. Itaque et Apostolum illum, con-
fessionisque pontificem Paulus appellavit ", Neque
eum, qui czecus erat a natalibus, absque mysterio
ad aquam Siloe misit Salvator, eum visum ibi
receperit **. Qui autem hoc loco populus a Domino
arguitur, in Siloam, qui ipse est Emmanuel, mini-
Ae credens, eo ipso destituatur; inque regum
«luorum locum, quibus acquieverunt, propter re-
jectas, sive, ut Symmacho placet, reprobatas (quia
« Lapidein, quem reprobaverunt zdificantes, hic fa-
cius est in caput anguli **» Silom aquas, Assyriorum,
menteque intelligibilis eorum ducis jugum subire

C

'coacti sint. Hinc est igitur, quod multum adeo et .

vehementem Assyriorum aque vim in ipsos deri-
valurum se, et pro quieta violentam praébiturum
significat. Gloriam vero ejus cum dixit, duces
ipsos et. populum, quibus imperat, demonstravit.
Est vero aque nomine, multiludinem ingentem
in Scripturis significari usitatum. Sic enim ha-
bent prophete verba : « Et. Ninive quasi pascua
aquarum, aqua ejus **, » Non remanebit autem,
ail, Homo caput erigens; id est, qui imperare va-
leat. Sed ipsa multitudo. regionis universe faciem
bbuchodonosori copias, accidisse certum est.

1340 Vrsns. 9, 10. Nobiscum Deus. Cognoscite,
entes, et vincimini. Audite usque a finibus terre, qui
pravaluistis, vincemini. Si enim iterum pravaluistis,
rursum vincemini : et quodcunque consilium inieritis,
4lissipabit Dominus, etc.

Et hzc etiam de Emmanuele qui nobiscum Deus

*** Joan, iv, 14.

*! [lebr. ni, 1.
n, 8

«εσθαι ἔχει τὸν ᾿Ραασσὼν , xal τὲν vióv 'Pu-
peAtov BaciAéa £2! ὑμῶν, διὰ τοῦτο, ἰδοὺ Κύριος
ἀν ἀγει ἑφ᾽ ὑμας τὸ ὕδωρ τοῦ ποταμοῦ, τὸ loxv-
pov, καὶ τὸ ποὀὺ, τὸν βασιωέα τῶν Ασσυρίων,
xal τὴν δόξα» αὐτοῦ, x. t. λ.

Καὶ ταῦτα τῆς αὑτῖς ὑποθέσεως' ἅπερ οὗ τῷ
λαῷ, τῷ δὲ προφήτη λέγων προσέθηχε Κύριος, ὃτι
παρῄκουσεν ὁ Jab, προσταχθεὶς pj φοθεῖσθαι τοὺς
βασιλέας, τῇ δὲ τοῦ Ἐμμανοουἡ- ἐπικλήσει θαῤῥεῖν.
'O μὴ ποιῄσαντες δουλεύειν Ἰγάπων τοῖς βασιλεῦσι,
τὸ ὕδωρ μὴ δεχόµενοι τοῦ Σιλωάμ᾽ ὅπερ αὐτὸν
δηλοῖ τὸν Ἑ μμανουήλ ὃς ἐστι πηγὴ ὕδατος ζῶντος

ἁλλομένου εἰς ζωήν αἰώνιον. "Ov οὔτε χατὰ τὸν mó-

λεμον τῶν βασιλέων, οὔτε κατὰ τὸν καιρὸν τῆς αὐτοῦ
σαρκώσεως ὑπεδέξαντο.

Ἡσυγῆ δὲ καὶ χατὸ τὴν ἱστορίαν có ὕδωρ ἑκχδίδο-
ται τοῦ Σι.λωάμ. Δηλοϊ δὲ περὶ Χριστοῦ, ὅτι καὶ
πρὶν ἐπιδημῆσαι, λανθανόντως συνεπορεύετο τῷ λαῷ,
τὰς ψυχὰς αὐτῶν ἁρδεύειν ἐπισχοπεῖν τε βουλόμε-
vog, xai µηδέπω χηρυχθεὶς εἰς πάντα τὰ ἔθνη᾽
ἀφορητὶ δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ παρουσίαν πεποίηται.
Συµδαένει δὲ xal τῇ προσηγορίᾳ τοῦ Σιλωὰμ ὃς
ἀπεσταλμένος ἑρμηνεύεταε. ᾿Απόστολον γοῦν αὐτὸν
καὶ ἀρχιερέα τῆς ὁμολογίας ἡμῶν ὁ Παῦλος χαλεῖ.
Καὶ τὸν ἐκ γεννητΏς δὲ τυφλὸν συμδολικῶς ὁ Σωτὴρ
εἰς τὸν Σι.Ἰωὰμ ἑξαπέστειλεν. ᾿Αλλ' ὁ μὲν ἀνέθλεφε
τὸ ὕδωρ δεξάµενος τοῦ Σι.λωἀμ. Ὅ δὲ νῦν χατηγθ-
ρούμενος ὑπὸ τοῦ Κυρίου λαὸς, μὴ πιστεύσας τῷ
Edo, ὃς ἔστιν Ἑμμανονὴλ, ἔρημος αὐτοῦ γίνε-
ται. Καὶ ἀντὶ τῶν δύο βασιλέων, οἷς Ἠγάπων, δου-
λεύειν τοῖς ᾽Αασυρίοις ἐχδίδονται, xal τῷ νοητῶς
τούτων ἑἐπάρχοντι, ὅτι τὸ ὕδωρ οὐκ ἠδου.ἱήθησαν
τοῦ Σι.λωὰμ Ίγουν ἀπεδοκίμασα», χατὰ Σύμμαχον,
χατὰ τὸ, « Λίθος ὃν ἀπεδοχίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες,
οὗτος ἐγενίθη εἰς χεφαλῆν Υγονίας.» Ανθ᾽ ὧν αὐτοῖς
ἐπάξτιν φτοὶ τὸ πο.ὑ τε ὕδωρ καὶ ἱσχυρὸν τὸν
Ασσύριον, τῷ ὕδατι τῷ ἡσύχῳ τοῦτον ἀντιτιθείς.
Δόξαν δὲ αὐτοῦ, τοὺς ὑπ' αὐτὸν ἄρχοντας ἐχᾷλεσεν
καὶ λαούς. "YOari δὲ παρειχάζειν τὸ πλῆθος φίλον
τῇ θείᾳ Γραρῇ. Φησὶ γοῦν διὰ φωνῆς προφητῶὼν Vk
« Καὶ Νινευὴ, ὡς κολυµθήθρα ὑδάτων, τὰ ὕδατα αὖ-
τῆς.) Οὐ μενεῖ δὲ, rol, παρ᾽ αὐτοὶς ἀν ἣρ αἴρων κε»
φα.λήν * τοῦτ ἔστιν ἄρξαι δυνάµενος. Τὸ δὲ π.1ηθος

D καλύψει πᾶσαν τὴν χώρα». "Onsp ἐπὶ Ἱερεμίου:

γέγονεν, στρατεύσαντος τοῦ Ναθουχοδενόσωρ.

occuliabit, sicut Jeremie temporibus, propter ΝΑ”

4$ Joan. ix, 7.

θ-ύ. MeO' ἡμῶν ὁ θεός. Γνῶτε, ἔθνη , xal fiz-
τᾶσθε, ἑπακούσατε ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς. Ίσχυ-
κότες, ἡτεᾶσθε. Ἐὰν γὰρ πἀ.1ιν ἰσχύσατε, zádw
ἠττηθήσεσθε. Kal ἣν ἂν βου.Ἵὴν BovAsvencós,
διασχεδάσει Κύριος, x. τ. λ.

Tol; περὶ τοῦ Ἐμμανουὴ κ καὶ ταῦτα συνέρτηται’

* Psal. cxvii, 39: Ναι. xxi, 49. "* Nahum

YARLE LECTIONES.

i'kfe. vp. npupítov.

-

M58! -

προφήτου λεγόμενον. Ὦ μὴ πιστεύσαντας τοὺς ἅλ-
loo, ἑλέγξας τῆς ἑχείνων ἑαυτὸν χατηγορίας ἔλευθε-
p^, ἐξ ἑαυτοῦ xal τῶν ὁμοίων σὺν ἡδονῇ πλείστῃ,
μεθ) ἡμῶν ὁ Θεὸς ἀναχέκραγεν στραφεὶς πρὲς τὰ
ίθνη. Ταῦτα δ) οὖν γνῶναι παραχελεύεται τὸν Ἐμ.
pavouf)) * ὃν ὁ Ex περιτομῆς λαὸς οὐκ ἔγνω, οὔτε συν-
ἦχεν. Ὑμεῖς δὲ, φησὶ, τὴν χαλὴν ἧτταν' ἡἠττήθητα
α)χμαλωτισθέντες εἰς τὴν ὑπαχοὴν τοῦ Χριστοῦ, δι
οὗ τῆς δουλείας ἐλεύθεροι τοῦ νόµου τῆς ἁμαρτίχς
γενήσεσθςε. Ἑπακούσασθε τοίνυν ἕως ἑσχάτου τῆς
γῆς τῶν χαταγγελλόντων ὑμῖν τὸ Εὐαγγέλιον. « Εἰς
πᾶσαν γὰρ τὴν γῆν 1ζῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ
εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰχουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. »
Καὶ, οἱ ἐν ὑμῖν δὲ ἰσχυροὶ τῷ λόγῳ χαὶ δυνατοὶ, vt-
χᾶσθε τοῦ τῆς εὐσεθείας κηρύγματος καὶ μὴ θέλον-
τες γὰρ ἠττηβήσεσθε ἐπὶ ταῖς µαταίαις χατὰ τοῦ
θεοῦ βουλαῖς ὑμῶν ἐλεγχόμενοι, χαὶ λόγοις τοῖς ἐξ
ἀπειλῆς λεγοµένοις. Aéyot 6' ἂν ἀποθέσθαι χαὶ τὴν
ἰσχὺν τὴν σωματιχὴν, καὶ σαρχὺς ἀναλαμόάνειν
ἀσθένειαν, ὡς ἂν fj δύναµις τοῦ Θεοῦ ἐν ἀσθσνεία τε-
λειωθῇ. Ἔὰν δέ σοι πάλιν ἑπαναστῇ τὸ φρόνημα τῖς
σαρχὸς, πάλιν ὑπόταξον τοῦτο τῷ πνεύματι, xal
1| Sov. i] δὲ ὑμῶν xal ὁ Aóvoc ἀργήσει, διότι ἀπειλεῖ'
Tiv σοφίαν τῶν σοφῶν xal τὴν σύνεσιν τῶν συνετῶν
ἀθειήσει. BovAdY. γὰρ ἀνθρωπίνην καταργεῖ ὁ τῆς
μεγάλης βουλῆς ἄγγελος, xai λόγον ἀνθρώπινον

ἀθετεῖ ὁ θεὸς Λόγος. Χρήσιμον δὲ ταῦτα λέγειν τοῖς

εν Ἐχχληαίαν διώχουσι.
’

Τινὲς δὲ τὰ μὲν πρῶτα πρὸς ἔθνη χαὶ Ἰουδαίους
εἰρῆσθαί φασιν, ἀπὸ δὲ τοῦ, ἰσχυχότες, ἡττᾶσβε,
πρὸς Ἰουδαίους * κατίσχνσαν vip τό γε fixov εἰς αὖ -
τοὺς τοῦ Χριστοῦ, παραδόντες σταυρῷ. Αλλ ἐδουλεν-
σάντο βουλὴ» ἣν οὐ μὴ δύνωνται στῆσαι. Do; γὰρ
ἂν θανάτῳ περιέδαλον τὸν ἀρχηγὸν τΏς ζωῖς; Adi!
φησιν, ἠττᾶσθε λο:πὸὺν μετὰ τοσοῦτον ἀνόνπτον τόλ-
µημα. El δὺ πάλιν ἀντιατῆτε τοῖς τὸ Εὐαγγέλιον
χαταγγέλλουσιν, πάλιν ἠττηθήσεσθε κολάζξοντι λοι-
Tbv τῷ χριτῇ δίχας ὑπέχοντες. Χριστοῦ γὰρ ἄναλη-
φθέντος, xal aütoig ἐπεθούλευον τοῖς ἁποστόλοις *
εΠαραγγελίᾳ, λέγχοντες, παρηγγείλαµεν μηδὲν λαλεῖν
ἐπὶ τῷ ὀνόματι τούτῳ. » Καὶ’ «Ἰδοὺὗ πεπληρώκατε
τὴν Ἱερουσαλὴμ τῆς διδαχῆς ὑμῶν.» Καὶ τύπτοντες
ἐδόχουν πάλιν ἰσχύειν, ἀλλ᾽ ἑνίχων οἱ μαθηταὶ λέγον-
τες ^ Διότι μεθ᾽ ἡμῶν ὁ θεός. Ανθ) ὧν ἔτισαν δίχας
ὑπὸ Ῥωμαίων ἠστώμενοι.

COMMENTARII IN ISAIAM.
ὃ καὶ δηλοῖ μεθ' ἡμῶν ὁ θεὸς, δεύτερον νῦν ὑπὸ τοῦ A dicilur, ilerum

19593
jam a propheta scribuntur. lu
quein qui credere recusarunt, posteaquam argit,.
seipsum crimine illorum liberaus, ος se, sibique
similibus maxiina cum voluptate, converso ad
gentes sermone, nobiscum Deus exclamat. Hxc igi-
tur ad Emmanuelem cognoscendum, quem cir-
cumcisus populus nec cognovit nec intellexit, ad-
hortantur. Vos autem, ait, przclaro isto certamine
superari vos permittite, Christique jugum a Imittite ;
ut illi audientes vos a. servitute legis peccati in li-
bertatem asseratis, Eos igitur ab ultimis usque terra
finibus, qui vobis Evangelium annuntiant, audite.
«In omnem enim terram exivit sonus eorum, ct in
fines orbis terre verba eorum *'. » Item, qui viri-
bus eloquentize confiditis, vincimini jam, et pietatis

D przconio credite. Alioquin enim repugnantes, vato

in Deum consiliorum vestrorum astu relecto, re.
pressaque linguz petulantia, victi concidetis. Vult
autem fortasse ipsas eliam corporis vires exui, et
carnis infirmitatem assumi, quo Dei virtus in inflr-
mitate perficiatur **. Quod si rursum insurrexerit
in vos carnis petulantia, et ipsa rursus spiritui sub- -
jiciatur, quo. consilium vestrum, vestra. item irrita
maneant colloquia. Hinc illa sunt in sacris commi-
nationes : « Perdam sapientiam sapientum, el pru-
dentiam prudentium reprobabo **. » Consilium
enim mortalium destruet magni consilii angelus **,
Deique Verbum humana colloquia dissipabit. Qua-
lia certe eorum auribus, qui Ecclesiam — hostili f
prosequuntur intonare 191 sepissime, opere
pretium duxerim.

Sunt tamen, qui priora quidem ad gentes et
Judzos referri velint ; quie autein. ab eo loco, ubi,
qui pravaluistis, vincimini dicit, Judzis attribui.
Prevaluerunt. enim. in. Christum, quam imaxime
potuerunt, qui eum cruci tradiderunt, Sed cousi-
liun adversum se inierunt pessimum, quodque
ipsi stabilirenon valeant. Qui euim vitae Auctori et
Principi vitam eripiant? Inde est, quod eos, ut;.
post tam insignem audaciam , vinci se pstiantur,
monet. Quod si. iis rursum, qui Evangelium pra.—
dicont, repugnare pergant, iterum eliam victos-
subactosque, poenas non posse judici non darc.
Jam enim Cliristo in ceeluni recepto. cum iusidias-
etiam apostolis moliri, Chrisiique predicationens
remorari verbis isti pergerent ; etiam atque etiain,
« Przcepimus vobis, ne doceretis in nomine iste ;.
Et ecce repletis Jerusalem doctrina vestra **; »

cedendo deuique cum superiores sibi esse viderentur; vicerunL tamen hoc umo facile apostolr

quod Deum secum esse proliterentur. Quod illi
Romanis dericti.

ux-u'. Οὕτω «Ίέγει Κύριος Tj ἱσχυΓᾷ χειρὶ
ἀπειθοῦσι τῇ πορείᾳ τῆς ἑδοῦ τοῦ .«Ἰαοῦ τούτου
Ἀέγοντες' Μή ποτε εἴπητε σχ.]ηρόν. Πᾶν γὰρ ὃ

9! Psal. xvin, 5; ltem. x, 18.

5* || Cor. xn, 9.
v, 98

53 Isa. xxix, 4, I Cor. 1, 19.

tamen non tulerunt. inullum , qui postea sint x

YgRs. 11-15. Sic dicit Dominus : l'orti manu rece-
duni a via itimeris populi hujus, dicentes: Nequando
dicalis durum. Quidquid enim loquitur populus iste,

ον Ίνα. 1x, 0. " Act.

VAIUE LECTIONES.

. 6.

1053

PhOCOPII GAZ.EI

1381

aurum est, Timorem aulem ejus ne meluatis, neque A ἐὰν εἴπῃ ὁ Aaóc οὗτος ex Anpór ἐσεί. Τὸν δὲ φό-

cunturbemini, etc.

1392 Sermonem hunc adversus. incredulos, vel
Judices, ut volunt. quidam ; vel eos, ut putant alii,
qui gentium nomine intelliguntur, apparet insti-
tuere. Est. vero. fortis. manus, ipsa Dei virtus **
rerum onnium opifex ; nimirum Filius, per quem
oninia facta. sunt. " ; qui mortem. superavit ; qui
Satan vires attri vil ; qui infernum depradatus
est; qui genus humanum ad immvertalitatein re-
novavil ; qui reluctantes Judzos, a quibus Emma-
nuelis pomine nunquam admissus est, non habuit
modo : sedet omnes eos etiam, quolquot de gentiuin
numero fidem amplecti recusarunt. Dupliciter enim
ad Dei agnitioncin ducimur : vel cum naturalibus usi
notitiis, ος creafis rebus ad. earum auctorein et
opificem ascendimus : vel cum legis doctrina ins-
tructi. eamdem amplectimur. At omniao isti, nec
[ortis manus operibus, quantumlibet Domini dexte-
ram esse in fortitudine inagnilicatam, ceelos deinde
eadem siabilitos Seripturis testatum viderent 58,
filem adhibere ; nec viam ipsum, quam se esse
testatur, insistere voluerunt. Quanquam alioquin
via nomine, legalem vitae instituen le vationem in-
tellexisse videri queat ; cum legis doctoribus cxci-
tatem Dominum exprobrasse palam sit. Scribitur
prxterea : « In via mandatorum tuorum delectatus
sum **, » Deinde: « In via tua vivam 59. » Item,
« Beati. iuimaculati in via **, » Sunt igitur ista
jure de gentibus usurpata. Quod si ad Jud:eos refe-
ras, per defectum dicantur necesse est; ut sit : Et
ab aum bulantibus viam ilineris non rectam et Do-
miuicam, recedunt : nimirum, ut populus iste re-
cessisse intelligatur, cujus personam uon ita pri-
dem assumens, nobiscum Deus usurparat : quo vie
nomine, despecta legis umbra, Evangelium siyni-
ficetur. Ei autem, quie per defectum est Symma-
chi astipulatur interpretatio, quz? ait: Et dizit Do-
minus ad me, (anquam in forti manu etiam me
recedere [ecit, A33 ne in hujus populi via ambula-
rein ; dicens : Non dicetis : Conjuraiio ; quidquid dicit
populus hic, conjuratio est. Innuit vero se propheta
propria Dei manu, ne eamdem viai teneret cum

έω αὑτοῦ οὗ μὴ go6nincs, οὐδὲ μὴ ταραχθητε,
x. t. λ.

Τὸν παρόντα λόγον πρὸς τοὺς ἀπειθοῦντάς φησιν’
γατὰ μὲν τινας, Ιουδαίους * κατὰ δέ τινας, ἐθνιχούς
χεὶρ δὲ ἰσχυρὰ, ἡ δημιουργικῆ τῶν ὄντων ἁπάντων
δύναµις, ὁ δι οὗ τὰ πάντα Ὑέγονεν, Yi; τοῦ θεοῦ,
ὁ xxi χαταργήσας τὸν θάνατον, αυντρίφας τε τὸν
Σατανᾶν, καὶ σχνυλεύσας τὸν ἅλην, χαὶ πρὸς άφθαρ.
σίαν ἀναχαινίζων τὸ γένος, ᾧπερ ἀντέστησαν Ἰου-
δαῖλι κληθέντες καὶ p δεζξάµενοι τὺν Ἑμμανουήλ.
"Ext δὲ xai ὅσοι τῶν ἐθνῶν παρέμειναν πρὸς τὴν
πίστιν ἀσύμθατο:. Δ'χῶς γὰρ ἐπὶ Θεοῦ γνῶσιν ἀγό-
μεθα, f| φυσικαῖς ἑννοίαις χρησᾶμενοι, διὰ τῶν
κτισμάτων γινώσχοντες τὸν Δημιουργὸν, 3) διὰ τῆς

B τοῦ δοθέντος ἡμῖν νόµου διδασχαλίας ᾿ οὗτοι δὲ οὔτε

τοῖς ποιέµασι τῆς ἰσχυρᾶς χειρὸς ἠκολούθησαν,
περὶ fs εἴρηται, Ἡ δεξιά σον, Κύριε, δεδύξασται Ev
ἰσχύῖ, xai, Εγὼ τῇ χειρίμου ἑστερέωσα τὸν obpa-
νόν "οὔτε τῇ ὁδῷ. Λὐτὸς δέ φησιν’ Ἐγό εἰμι ἡ ὁδός.
"H πορέῖαν λέγει τὴν ὁδὸν τοῦ Blou τὴν νομιχὴν,
τοῦ Κυρίου τυρλοὺς ὁδηγοὺς τοὺς διδασχάλους τοῦ
νόµου προσαγορεύοντος. Εἴρηται 66* «Καὶ ἐν τῇ ὁδῷ
τῶν μαρτνρίων σου ἑτέρφθην.) Kal- « Ἑν τῇ ὁδῷ σου
ζήσομαι.» Kaí* εΜαχάριοι οἱ ἅμωροι ἐν ὁδῷ. »
Ταῦτα μὲν οὖν ὀρθῶς πρὸς Ἓλληνας εἴρηται. Ei δὲ
πρὸς Ιουδαίους 3j *, χατ ἕλλειφίν ἐστιν" ἵνα f, καὶ 8
τοῖς βαδίνουσιν ὁδοῦ πορείαν οὐ τὴν εὐθεῖαν χαὶ τοῦ
Κυρίου. ᾿Απειθήσαντος f(oov τοῦ AaoU τούτου,
φησὶν, οὗ τὸ πρόσωπον ἀναλαθὼν ἁρτίως ἔφασχεν,
μεθ) ἡμῶν ὁ θεός * ἵνα πορείαν λέγειο τὴν εὔαγγε-
λικην τῆς ἓν vópup παρεωραμένης σχιᾶς. Ἡ Συµµά-
you δὲ ἔχδοσις τῇ ἐξηγίσει τῇ κατ΄ ἔλλειγιν µαρτν-
pei. Φηοὶ γὰρ τάδε. Εἶπεν Κύριος πρὸς μὲ ὡς ἐν
χράτει τῆς χειρὸς xal ázéotncér µε μὴ πορεύε-
σθαι τῇ όδῷ τοῦ AaoU τούτου, «1έγωγ" Obx ἑρεῖτε,
ἄνταρσις. Πᾶν ὃ ἑὰν εἴτοι ὁ «Ίαὺς οὗτος, árcap-
σις. Φησὶ üt, ὡς τῇ ἑαυτοῦ χειρὶ Κύριος ἐπιλ. θόµε-
vo; ἀπέστησε τὸν ἑαυτοῦ προφήτην ἐμὲ, τοῦ μὴ τὴν
αὐτὴν ὁδὺν Bablzew τῷ ἀπίστῳ τούτῳ λαῷ, μὴ πι-
στεύσαντι τῇ προφητείᾳ τοῦ ἐπιχαλέσασθαι τὸν Ἐμ-
pavoufA. Οὗτοι μὲν γὰρ ἄνταρσιν ἡγοῦνται τὴν
ὑμετέραν ἐξ αὐτῶν ἀναχώρησιν. Ὑμεῖς δὲ οὐχ ἐρεῖτα
τοῦτο. Κατὰ ὃδδ τοὺς 'E66opfixovxa* M3] εἴπητε,

impio populo, qui prophetiz filem de Emanuele D φηοὶ, σκ.ληρὺν εἶναι τὸν .Ἰόγον, ὥσπερ οὗτοι vo-

invocaudo negaret, esse revocatum : quia. conjura-
(ionem illi suum ab eis secessum arbitrentur. At
vos nihil ejusmodi, ait, dicatis. Quod si ad Septua-
ginta attlendas, erit: Ne sermonem. durum more
(sorum, qui (ugiendum deserendamque liujusce po-
puli viam. suadere conantur esse. dicatis. Sin ideo
rursum, quod a vobis defecerunt, insidias mo-
lantur; ipsos nequaquam, sed Deum solum (imete.
* ]nitium enim. sapieutize tiiuor Domini ?*: » quo

55 | Cor, 1, 21.
€x, 10.

9? Juan, 1, ο. P sa. xtvinn, 135.

µίζουσιν τὸν περὶ τοῦ δεῖν ἀπεστῆναι τῆς τοῦ
JAaoUv τούτου πορείας ' χἂν ἐπιθονυλεύοιεν ὡς ἆπο-
στάντες ὑμῖν, αὐτοὺς μὲν μιδαμῶς, τὸν Oczhv δὲ µό-
vov Φοθεῖσῦθε. ΑργἩ Υὰρ cozía; Φόξος Κυρίου. Δι
οὗ πᾶς ὁ ἐξ
λοιπὸν ἔστα: σ»: εἰς ἁγίασιιά αγκέτι δεομένῳ σω:κα-
τ'χοῦ τινος ἁγιάσιατος Οὕτω δὲ τὸν παρ αὐτοῖς

ἀνθρώπων ἐλαύνξται φύδος. Kal τότε

ἑχάλουν σωνξστώτα νξὼν, ναὶ τούτο) τὰ ἑνδοτάτων
Αὐτὸς οὖν ἁγιάσει σε Πύριος, ἐὰν ἔσι π.ποιθώς

9 Psal cxviu, 903. 96 ἐν 22. "ib did. 9* Paul.

VARUE LECTIONIS.

.. ἶσ. ἁπει αντι, Ὁ ορ HRS.

1985

COMMENTARIL IN ISAIAM.

1986

br αὐτῷ, χατὰ δὲ τοὺς vofaavta; λαὺν λέγεσθαι τὸν A solo humanus on nis mct:s abigitur. Tumque erit

πιστὸν xal μετὰ τοῦ προφήτου ταττόµενον, ὄγε P
ἔλεγεν, μεθ ἡμῶν ὁ Θεός * νοητέον τὸ, μήῆποτε εἷ-
πητε OxÁnpóv, ὅτι σκ.Ίηρὺὸς Ἰουδαίοις ἐδόχει τῶν
ἁγίων ἁποστόλων ὁ λόγος, pf ἀνεχομένων ἐμμένειν
τῇ τοῦ νόµου σκιᾷ. Toi; οὖν ἁποστόλοις παραχελεύε-
ται μὴ δεδιέναι τῶν ἐν νύμῳ τὸν φᾠόδον, εἶναι δὲ
µόνον θεοσεθεῖς. "Ilouv 4 ὅτι φοθουμένων αὐτῶν
προσχρουσαι θε, el τν νοµιχην διώθοιντο λατρείαν
τῷ Σωτήρ: πειθόμενοι τὴν σχιὰν χαταλύοντ!. Διόπερ
ἔλεγυν' «Εἰ ἣν οὗτος παρὰ θεοῦ ὁ ἄνθρωπος, οὐκ
ἂν Elus τὸ Ῥάβόδατον.» μεῖς καίπερ ἐς αὐτῶν ὄν-
τες, uf τοῖς absol; ὑποφέρεσθε «όδοις. Ἁγιαςέσθω
δὲ μᾶλλον παρ᾽ ὑμῶν ὁ τῆς δόξης Κύρις, τοῦτ ἔστι
Χριστός. Κατὰ δὲ τοὺς οἱλμένους πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν
ἁτιιστοῦντας εἶνσι τὸν λόγον, μὴ πειθομένους μήτε
Quat νόµμῳ µήτε γραπτῷ ' λέγοι ἂν, ὡς ob καρτε-
ρ0ύσι τὰ προστάγµατα τη: ὁδοῦ τοῦ λχοῦ, τὸ σκ.Ίη-
por τῶν διατεταγµένων μὴ φέροντες, χαθὰ καὶ Ἴου-
δαῖο. δυσανασχετοῦντες πρὸς τὰ τοῦ Κυρίου διδάγ-
uasa ἔλεγον, Σχληρός ἐστιν ὁ λόγος οὗτος, τις δύ-
ναται αὐτοῦ ἀχοῦύειν; Σχ.)ηρὺὲν γὰρ πόρνῳ τὸ σω-
φρονεῖν, χαὶ cot, ἐν καχἰᾳ τῆς ἀρετῆς ὁ ζυγός. Ἡ μὲν
Υὰρ τῷ λείῳ δελεάσει τῆς Ἱδωνῆς ' τὴν CE. περιποιοῦ-
σιν οἱ πόνοι. Όθεν ἡ μὲν τὸ πλεῖστον, f; δὲ βραχεῖς
ἔγαν ἔχει τοὺς ἐραστὰς λέγοντας, Διὰ τὸν λόγον τῶν
χειλέων σου ἐγὼ ἑφύλαξα ὁδοὺς σχληράς. 0ἵ xol
πορ:υόµενοι ἐπορεύοντο xal ἔχλαιον βάλλοντες τὰ
σπέρματα αὑτῶ». Σπέρμα vip αἱ νῦν θλίφεις τῶν

µελλόντων εἰσὶν ἀγαθῶν. Αποτρέπουσιν οὖν οἱ ἔθνι- C

χοὶ τὸν .lacv, καὶ σχ.1ηρὰ μὴ λέγειν αὐτοῖς ὀχνοῦν-
SEG" προσιέναι πἆλα: μὲν τῷ νόμῳ, νῦν δὲ τῇ πίστει,
τοῦ μὲν τὸν ζυγὸν, τῆς δὲ την πολιτεἰίαν οὐχ ὑποφέ-
Ροντες ' πρὸς οὓς φηΣ; ' Τὸν φόθον αὐτῶν μὴ φο-
6είσθε, δηλαδῇ τῶν ἀρετῶν. Ἡ xal µεταστρέφας
πρὸς τὸν λαὸν ἀποτείνειαι, ὡς ἐχεῖνοι μὲν ταῦτα περὶ
ὑμῶν ἐπειλήφασιν, τὴν πρὸς ὑμᾶς ἕνωσιν δ.ὰ τῶν
γόµων φοθούμενο:, ὑμεῖς δὲ τὰς παρ) αὐτῶν ἔπιθου-
λὰς μὴ ταράττεσθε. Εστω δὲ σοι φόδος ὁ Κύριος.
Μέγα δὲ «gb; τελείωσιν πεπαιδευµένως φοθεῖσθαι
χαὶ μὴ εἶναι φοφοδεεῖς. Περὶ ὧν φησιν ὁ Aa6ló*
ε Ἐχεῖ φοβηθήσονται φόθῳ ᾧ οὐκ ἣν φόδος.ν Ἐκεί-
νου τοίνυν τὴν παρουσίαν ἐχδέχου ' ἐκείνωυ φοθοῦ τὸ
Χριτέριον, καὶ τὴν ἓ5. . γῆ μετ) ἀγγέλων παρου-
σίαν. "àv γὰρ fic πεποιθὼς ἐπ᾽ αὑτῷ,οὺ προσχόψεις,
ὡς «ίθῳ προσκόµµατος, καὶ πέτρᾳ σκανδἀ.ου.
Οἱ 5 γὰρ τυφλοὶ προσπταίουσι λίθοις, σφαλεροί τε τὰς
βάσεις περιολισθαΐνωυσι πέτραις, οὕτως ὁ τυφλὸς
την φυχῖν, καὶ μὴ διὰ τῆς τῶν Γραφῶν διδασχαλίας
ἐπιγνοὺς τοῦ Κυρίου τὴν παρουσίαν, τῷ εὐαγγελιχῷ
χηρύγματι περιπταίΐει χαὶ σχανδαλἰζεται λέγων *
« Ἠμεῖς οἴδαμεν ὅτι Μωσῇ λελάληχεν ὁ θεὸς, τοῦτον
δὲ οὖχ οἵἴδαμεν πόθεν ἑστίν. » Καὶ προσκόψναντὲς
οὗτοι τῷ λόγῳ πεπτώχασιν ^ τοῖς 6b πεπιστευχόσιν

*3 Joan. 1x, 10.

ὃν Joan. vi, Οἱ. "5 Pszl.

xvi, 4.

tibi in. sanctificationem, cum nulla. coipmiis aw-
plius postulabitur sanctificatio. Sie enim suumipst
te: pliin, cum. staret adliuc, et qui. erant in eo
penetralia nuncupobaiut. Te igitur deuuw sanc:ifi-
cabit Dominus, cum file ipsum fueris ampiexatus,
Verum eniu vero si in eorum sententiam descen-
das, qui fidelem populum cum propheta conjunctum,
aquo nobiscum Deus dictum sit intelligi arbitran-
tur: nequaquam. durum. diseritis, ideo — usurpari
fitearis necesse es, quod. eorum scrino Jnda.is,
quos in legis uiibra remanentes ferre non poteraut
apostoli, durus videretur. Apostolos igitur legalium
metum pouere, et divino solum studere cultui adlior-
tatur : nimirum, qui in Dei offensionem incurrere
vererentur, si repudiato legis cultu, Salvatoris
(idem, a quolegis umbra dissipatur amplecteren-
tur, llinc est illud Judzorum: « Si esset hic homo
aDeo, non Sabbatum solveret 5.» Vos. igitur,
etsi εκ iisdem estis, viderilis, ne codem metu
pert: rriti suceumbatis. Quin potius, ut glori: Do-
minum, id est Christum sanctificetis. Quod si eorum
opinionem ainplecteris, qui ad impias gentes ser-
mones referri putant, qua se nulla vel natur: lege,
vel scripta persuaderi patiuntur: in eos fortasse,
tanquam qui denonstratam populo vicm, ejus
asperitate 1945, deterriti, minus patienter. feret
dictum videri queal : queimadinodum — Judaris
constat, qui Doinini docirina offensi, durum esse
illius sermonem, nec cujusquam auribus ferri
posse conquerebautur **, Est enim scortatori dura
valde temperantia, durum euam sceleratis. virtutis
jugum ; quippe qui blanda voluptatis esca. capian-
tur, cum nonnisi per laborum diflicultates ad
virtutem pateat aditus. Unde fit ut honcstatem
pauci, voluptatem infiniti sevtentur s1atores, qui
propter verba labiorum tuorum , Domine, vias
duras custodisse se *5; qui item, euntes ivisse se,
et flevisse mittentes semina sua$5, dicere queant.
Semina enim futurorum bonorum exsistunt, quibus
nunc exercemur, calamitates. Populum ergo gentes
averlunt neque durum esse ipsis dicere verentur,
oliin quidem ad legem accedere, uunc autem ad
fidem ; quz neque illius jugum, neque istius insti-
tutum subire voluerunt. ltaque ad populum sic ait*
T imorem eorum ne metuatis, ut virtutes eiguificet,
Aut certe in populum, conversa ad ipsum oratione,
invehitur; tanquam cam «quidem illi de se genti-
bus opinionem praebuerint; unde secum coire le-
gibus vereantur ; neque tamen eorum insidias, sed
Deum ipsun esse metuendum, Est. vero magnum
quid ad perfectionem, sciteliberaliterque metuere;
nec ad quemlibet strepitum | consternari, quale si-
gnificatur his verbis apud Davidem: « lllie formi-

66 Psal. cxxv, ϱ.

YARLE LECTIONES.

P Πρ. ὃς Y£,4 ὅτι. — Tc. δηλονότι.

?oq ἔχνουντας.

vp. ὡς.

* ἐπὶ Y

1987 PROCOPII GAZ.EI 1958
dabunt, ubi non est timor *'. » Illius igitur adven- A ἁγίασμα γίνεται, ἀλλ οὐ πέτρα exavéadov διὰ τίς
tun. expeiito.. Illius judicium οἱ presentiam in. &x Παρθένου χυῄσεως ὁ 'Euuavovf)..

terra cum angelis . metuas. — Si enim ipsuu lide fueris amplexatus ; non offensionis lapidem, ποπ od
peiram scandali offendes. Non aliter enim. quam qui oculis privati, vel gressu (itubante, ambulant,
perszpe in saxa otfeudunt: sic qui mentis c:ecitate laborat, aut. qui, neglecto Scripturarum — studio,
Domini adventum ignorat, ad Evangelii pr»conium offendit ille, et scandalizatur, dicens : « Nos scimus
quia Mosi locutus. est Deus: at. istum unde sit, ignoramus **. » Illi igitur ipsi sunt, qui in verbuin
impingentes lapsi sunt: cum credeutibus sanctificatio, non petra scandali natus 195 ος Virgine

Ewmanuel exstiteril.

Nec alia sunt, qu.e Paulus docebat, cum eumdem
esse Jud:eis quidem seandalum, gentibus autem
stultitiam diceret **. Et rursum cum [Israelem se-

ctando legem | justiti», ad legem non pervenisse :

ideo dicit, quia non ex fide, sed quasi ex operibus
legis '*, offendit in lapidem offensionis ,
scriptum est: « Ecce pono in Sion lapidem offen-
sionis, et petram scandali: et omnis qui credit in
eum, non confupdetur "*. » Suwpsit igitur ex hoc
loco Apostolus, quod lapidem offeusionis, et petram
scandali, dixit. Quod autem. sequitur : « Et omnis
qui credit in eum που confundetur, » ex alia
ejusdem prophetie parie. sumptum est, ubi in
liec verba scrihitur : « Ecce pono in Sion
Ἱαρίάδιη angularem, clectum, pretiosum, et qui
credit. in ipsum non confundetur **. » Idem. vero
Christus aliis quidem sanctificatio,
offendiculum exsistit . Et fortasse offensio est gen-
tibus ipsis przdicationis stultitia, quaesap'entiam
quarunt. Judiis autem petra scandali, qui signa

postulant. Nobis. autem (quí evangelicze pradica- €

tionis simplicitatem vel logicis metiri demonstra-
. tionibus, vel signis de veritate periculum facere
nunquam conati sumus) Christus Dei virtus, Dei
item sapientia 15, In quo autem doniis Jacob me-
minit, Judzeos intelligit, quos multa in Christum
amentia laborantes, iis fore non dissimiles asse-
rit, qui venatorum (aqueis capti, et in foveas delapsi
ad cedem servantur. Áppropinquabunt, ait, omni
concutere valenti, omnibus ipsi viribus destituti,
nec fidelium in morem dicere valentes: «Fortitudo
mea et laus mea Dominus **. » Capientur enim
Jsraelitarum quotquot adversus visibiles invisibi-
lesque hostes securos esse se arbitrati, in id, quod
petitur, auxilii fiduciam collecare noluerunt. Est
enim Deus suum in Jerusalem studium testatus
his verbis: « Ego ero illi murus ignis in circui-
tu "*; » sed translato ad. gentes gratia, ex quo in
Cüristum szvitiam exercuerunt, hostium preda
direptionique patuerunt. Sic autem habet Symmachi
interpretatio: In lapidem offensionis, el in petram
1936 ruine duabus domibus Israel, in. laqueum et
in scandalum habitantium | Jerusalem. Uhi per duas
domos, cum c:eteris interpretibus. principes ipsos
et subditos signiflcavit, ut gentem universam con-

ο! Psal. Lit, 6. ** | Cor. 1, 95.

7! | Cor. 1, 24.

*8 Joan, ix, 20.
'* Psal. cxvii, 14.

aliis vero .

'5 7 char. 5n, 5.

Ταῦτα xai Παῦλος ἐδίδασχε, λέγων Ἰουδαίοις μὲν
σχάνδαλον, ἔθνεσι δὲ µωρίαν. Καὶ πάλιν, Ἱσραὴλ

μὲν διώχων νόμον διχαιοσύντης, εἰς νόμον οὐκ ἔφθασε᾽

διὰ τί, ὅτι οὑκ ἐν πίστεως, ἁλλ' ὡς ἐξ ἔργων νόμον
zpocéxovev τῷ (0o τοῦ προσχύόµµατος, χαθὼς

sicut p Υέγραπται * « Tou τεθῆναι: Ἡ ἓν Σιὼν λίθον προσκὀμ-

µατος, καὶ πέτραν σχανδάλου, καὶ [πᾶς] ὁ πιστεύων
εἰς αὐτὸν οὐ χαταισχυνθήσεται.ν Τὸ μὲν οὖν «Ίίθον
προσχόµµατος xal πέτραν σχαγνδἀ.Ίου ἑντεῦθεν
εἴληφεν ὁ ᾿Απόστολος, τὸ δέ .ε Ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν
οὗ χαταισχυνθήσεται * » ἐξ ἑτέρηυ τῆς προφητείας
μέρους, ἐν ᾧ λέλεχται’ εΙδοὺ τίθηµι ἐν Σιὼν λίθον
ἀχρογωνιαῖον, ἐχλαχτὸν, ἔντιμο). Καὶ ὁ πιστεύων
εἰς αὐτὸν οὗ καταισχυνθἑσεται.» Ὁ αὐτὸς δὲ Κύ-
ριος ὓ, τοῖς μὲν ἁγίασμα, τοῖς δὲ πρόσχοµµα γίνε-
ται. Καὶ πρόσχοµµα μὲν ἴσως Ἕλλησιν τοῖς σ.φἰαν
ζττοῦσιν, d µωρία τοῦ χηρύγμµατος᾽ Ἰουδαίοις δὲ
ζητοῦσι σημεῖα, πέτρα σκανδά.Ίου. Ἡ μὶν δὲ τοῖς
μὴ ζητοῦσι λογικαῖς ἀποδείξεσι τὴν τοῦ κηρύγματος
ὑποθδάλλειν ἁπλότττα, μήτε διὰ σηµείων ἐχπειράζου-
σι τὴν ἀλήθειαν, Χρισιὸς Θεοῦ δύναµις χαὶ θεοῦ
σορία. To δὲ olxqo Ἰακὼθς, τοῖς Ἰουδαίοις , φησὶν, οἱ
πολλὴν κατὰ Χριστοῦ νοσήσαντες τὴν ἀπόνοιαν. ἔσον»
ται προσεοικότες τοῖς ἐν παγίδι πεσοὺσι καὶ
τεθηρευμόνοις el; ὄλεθρον, xat τοῖς ἐν xolopact,
τοῦτ' ἔστιν τοῖς εἰς βάθρον ὠλισθηκόσιν. Εγγιοῦσι
δὲ, φησὶν, παντὶ κατασείειν εἰδότι, unbeplav ἰσχὺν
κεκτηµένοι, χατὰ τοὺς πιστοὺς εἰπεῖν μὴ δυνάµενοι;
ε Ἡ ἰσχύς µου καὶ fj Ὀμνησίς µου ὁ Κύριος. » 'AAo-
σονται γὰρ οἱ ἐξ Ἱσραὴλ ὅσον μὲν Ίχεν X εἰς ἐπι-
χουρίαν την ἄνωθεν, ὄντες Ev ἀσφαλείᾳ πρὸς τοὺξ -
αἰσθητοὺς καὶ νοητοὺς πολεµίους. Φησὶ γὰρ περὶ
τῆς Ἱερουσαλὴμ ὁ θεός' «Κάἀγὼ ἔσομαι obti) τείχος
πυρὸς κύχλοθεν.» Τή δὲ εἰς Χριστὸν παροινίᾳ τοῖς
ἐχθροῖς ΥΕΥοΟ.ότες7 εὐάλωτοι, εἰς τὰ ἔθνη μετελθού-
σης τῇ: χάρ:τος. Ὁ δὲ Σύμμαχός φησιν’ Εἰς «ίθον
προσχόµμµατος, καὶ elc πέτρα» πτώματος, τοῖς
δύο οἴκοις Ἰσραὴ.ϊ, εἰς παγίδα, xal εἰς σκάνδα-
Aor τῶν οἰκούντων Ἱερουσα.ἡμ. Δύο δὲ οἴκους
φησὶ, τόν τε τῶν ἀρχόντων xai τὸν τῶν ἀρχομένων, τὸ
πᾶν ἔθνος δηλῶν. Καὶ οἱ λοιποὶ δὲ, τοὺς δύο οἴκους
ἐξέδωκαν. Διὰ τοῦτο δὲ, φησὶν, ἀδυνατήσουσιν ἐν
αὐτοῖς xoAAol, δῆλον δι) ὅτι γέγονεν αὐτοῖς εἰς
Aí0ov απροσκόμµματος. Ἆντὶ δὲ τοῦ ἐγγιοῦσυι”,
Σύμμαχος ἑξέδωχεν , Kul παγιδευθήσονται καὶ
"! ibid. 55.

19 [toin ix, 51, 59. Τε [sa. xxvini, 10.

VARLIE LECTIONES.

€ »p. loh τίθηµι. — Y yp. Χριστός.

X γρ. 620: μὴ Ἠλπισαν.

7 yp. Υεγόνασιν.

1939

COMMENTARII IN ISAJAM.

1930

συ.1.Ἰηρθήσονται. Τὸ δὲ, ἄνθρωποι ἐν ἀσφα.]είᾳ, A prehenderet, Erunt itaque, ait, inter ipsos infirmi

περιττὸν, xal ὠθβέλισται,

permulti: nimirum, quod in lapidem offensionis

Wis exstitit. Pro quo autem: Avpropinquabunt legimus, irretientur, et capientur. extulit. Synima-
chus. Denique verba illa: Homines qui éunt in securitate, supervacua sunt, et ileo obelo jugulata.

ες»ιπ’. Πότε Φαγεροὶ ἔσονται οἱ cgparitóperot
τὸν νόμο» τοῦ μὴ µαθεῖγ. Kal àpei Mero τὸν
θεὸν τὸν ἁποστρέψαντα τὸ πρόσωπο» αὑτοῦ ἀπὸ
τοῦ olxov Ἰακὼδ , καὶ πεποιθὼς ἔσομαι ἐπ᾽ αὐ-
τῷ, X. τ. À.

Τὸν πρῶτον στίχον ὁ Σύµμµαχος οὕτως ἐξέδωχεν "
Ancov μαρτύριο», cof áywcai τὸν »όμον ἓν τοῖς
Σιδακτοῖς µου’ ofc χαὶ τὰ ᾽Αχύλου συνάδει. Τότε δὲ,
ςησὶ, μετὰ τὸ συμθῖνα: τὰ εἰρηιαέναχ τοῖς δύ2 οἴχοις
τοῦ Ἱσραή. ' τότε Σῆσογ τὸν νόµο». Οὐχέτι γὰρ
χρεία τοῦ Μωῦσέως νόµου, οὐδὲ τῶν παρ) αὐτοῦ
µαρτυρίων, τῆς χαινῆς παραδιδοµένης διδασκαλίας
τοῖς διδαχτοῖς αὐτοῦ, τοῖς ἐξ ἐθνῶν χεχληµένοις, οἵ-
τινες φανεροὶ ἔσοντδι σωραγίζοντες τὸν νόµον τοῦ
ph μαθεῖν αὐτὸν, οὐχ ἔτι ὕντα χρήσιµον τῇ παραθὰ-
σει τοῦ χρείττονος. "Ap' οὖν ἀφεξόμεβα τῶν νομικῶν
ἀναγνωσράτων Χριστοῦ λέγοντος * « Διὰ τοῦτο λέγω
ὑμῖν, ὅτι md; γραμματεὺς μαθητευθεὶς τῇ βασι-
At[2 τῶν οὐρανῶν, ὅμοιός ἐστι πλουσίῳ ἀνθρώπῳ,
ὅστις ἐχβάλλει Ex. τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ πα-
λαιά. »

Οὐκ οὔν, οὐ καθάπαξ, τὴν δὲ σωματιχὴν ἐχδοχὴν
αὐτοῦ παραιτούµεθα. Τινὲς δὲ διαθάλλεσθαι διὰ τού-
των φασὶ τοὺς τῷθείῳ νόµῳ τὰς ἀχοὰς ἀποχλείοντας,
el καὶ σᾳραγίζεσθαι λέγονται, τῃ μορφῇ τοῦ ἁντι-
χειμένου ἑαυτοὺς ὁμοιώσαντες, μὴ θέλοντες ἐν &au-

τοῖς µορφωθῆναι Χριστόν. Προτιμῶντες δὲ τοῦ Em- C

οὐρανίου τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, ào' ἑαυτοῦ δὲ ὁ
νόμος τῇ ἀσαφείᾳ τῶν ῥημάτων ἐσφράγισται διὰ
νού Τυµνασίαν οὕτω παραδοθείς. Ὁ δὲ μὴ τῇ µελέτῃ
4Ugat τῆς ἀγνοίας ἐπἰχειρῶν τὸν δεσμὸν σφραγίζειν
αὐτὸν λέγεται. Ἐσφράγιζον καὶ ἹἸουδαίων οἱ διδάσχα-
Ae προφάσει τῆς χατὰ τὸ γράμμα τηρήσεως οὐκ
ἀποχαλύπτοντες τὰ Ev τῷ βάθει μυστήρια. Περὶ ὧν
φησι» ὁΣωτὴρ, ὅτι Ἠρατε τὰς κλεῖς, καὶώῦτε αὐτοὶ
εἰσέρχεσθε, xal τοὺς δυναµένους εἰσελθεῖν χωλύετε.
"O δὲ τοιοῦτός φησιν Ἰουδαϊχκός * Mero * τὺν θεὸν
τὸν ἁποσερέψαντα, xaX τὰ ἑξης. Λέγει δὲ: Οὐ δἐχο-
pat τὸν Ἐμμανουὴλ, εἰ χαὶ νῦν ἐγχαταλέλειμμαι *
μενῶ δέ ποτε τὴν ἐπισκοπὴν τοῦ Θεοῦ τοῦ νῦν ἡμᾶς
ἀποστραφέντος. Κατὰ δὲ τὴν προτέραν ἐξήγησιν,
οἱ εἰς Χριστὸν ἠλπιχότες ταῦτά φασιν͵, τὸν μὲν νόμον
ἀποστρεφόμενοι, τὴν δὲ τοῦ Χριστοῦ περιµένοντες
χάριν, ὣς ἂν αὐτῶν ἁγίασμα ἐνηται. κατὰ τό:
ε Ὑπομένων ὑπέμεινα τὸν Κύριον, xal προσέσχεν
μοι. Ὑπομένει δὲ Κύριον] ὃς καὶ καρτερεῖ τὰ δο-
χοῦντα Oti, καὶ τοὺς ὑπὲρ εὐσεθείας ἀγῶνας ἀνέχε-
ται, στάσιν Ey θεῷ ποιούµενος ἀσφαλῃ, διὰ τοῦ 8λέ-
πειν, ὡς ἀπεστράφη θεὺς τοὺς ἠπειθηκότας αὑτῷ.
Τινὲς δὲ * ol ταῦτα Aéyoviez* διδάξει τὸ τοῦ Μονο-
ενοὺς πρόσωπον εἰσαχθὲν xal λέγον περὶ αὐτῶν :

7€ Matth, xiii, 52.

11 Luc. xi, 59,

3 1p. Ἰουδαϊχῶς μενῶ. — * vp. ela.

Vrns. 16-18. Tunc manifesti erunt. qui obsignant.
legem, ut non discant. L4 dicet : Exspeciabo Deum,
qui averlil. (aciem suam a domo Jacob, et. confisus
ero ei, elc.

Primum versum sic. reddit Symmachus: Liga
testimonium, obsigna legemdiscipulis meis, quibus-
cum «t ipsa etiam ÁAquilz consentit. interpretatio.
Tunc autem, ait; id est, postquam quz dicta sunt
duobus domibus lsrael evenerint; tunc, inquam,
legem ligato. Neque enim ulla tuin. vel Mosaic

B legis, vel emendicatorum ab ea suffragiorum erit

necessitas, cum recentis. disciplinze vocatis geuti-
bus fiet promulgatio, que quidem manifeste erunt
legem obsignantes, ue discant; eam scilicet, quae
nihil amplius, si cum prestantiori conferatur,
habeat utilitatis. Α legis igitur abstinebimus lectioue,
quando Christum dixisse constat: 19'7 « Ideo
omnis scriba doctus in regno ceelorum, similis
est homini patrifamilias, qui profert de thesauro
Suo nova et vetera '*, »

Nequaquam profecto, nequaquam omnino : sed
carnalem legis sensum aversabimur. Non desunt,
qui eos hic argui existimant, qui legi divinze aures
suas obturarunt ; uude et signari ipsi, quia adver-
sario fleri similes magis, quam Christj formam in
cordis penetralibüs gerere, terrenamque imaginem
celesti preferre voluerunt. Estautem lex ipsa per
se verborum obscuritate, ad exercendas ingenii

| vires, veluti sigillo obsignata, cujus qui iguorate

difficultatis vinculum solvere non conetur, obsigsiare
ipsum merito dixeris. Obsignabant porro et eam
Judzorum magistri, cum elementari observatione
contenti, hac specie demersam in fundo mysterio-
rum gravitatem scrutari, et in aperium proferre
non conabantur. In quos illa sunt Salvatoris 71
ubi eos clavem quidem habere, non modo autem
non ingredi, sed volentes aditu etiam prohihere
conqueritur. Quorum qui mores imitatur, Judaico
more sic ferme loqui videtnr: Easpectabo Deum,
qui arertit, etc., eodem plane sensu ac si diceret :
Emmanuclem, quantumvis nunc deseror, non ad-
mitto tamen ; sed. avertentis nos Dei futuram tan-
dem aliquando visitationem exspectabo. Sin autem
priorem interpretationem sequamur, ista eorum
verba fuerint, qui lege pcsthabita in Christum
spes suas collocare, ejusque gratiam retinere,
quo in samclificaiionem ipsis cederet, salis esse
duxerunt ; quale est. illud : « Exspectans exspe-
οἰανὶ Dominum, οἱ intendit. mihi "*. » Dominum
vero ii exspectare dicuntur qui, quz? Deo placent,

7* Psal, xxxix, 9.
VARLE LECTIONES,

1701 ^. FROCOPII GAZ.ET, 1532
forti animo tolerant, nee ob!ata pro retigtone ecr- A "éco. ἐγὼ καὶ τὰ παιδία à μοι ἔδωχεν 6 θεός ἃ
tamina refugiuut, hoc uno fidem in eum roboran-— xallla3?oc &v τῇ πρὺς Ἑθραίους παρέθετο, Τὰ μὲν
tes, quod incredulos a se ipsum arertisse videant. γὰρ Ἰουδαϊκὰ παιδία ἐξ ἀνδρός vs xal γυναιχός' τὰ
Neque vero celandum est, exsistere nonnullos, δὲ, τοῦ yoruatijovtog ταῦτα Κυρίου, οὐκ i$ αἶμα-
qui personam hic Unigeniti induci velint, deque τος, οὐδὲ ix θελήματος σαρχὸς, ἀλλ Ex Osoc ἐγεννή-
ipsis in hzc verba dicere : Ecce ego et pueri, quos — 052v, τοῦ Πατρὸς αὐτῷ z0112:8. τέχνα δεδωρηµέ-
dedil mihi Deus, qux: à. Paulo etiam in eam, quie νου xazà σάρχα, Kaf' à γὰρ θεὺς, πάντων κρατεῖ
exstat ad llebrieos Epistolam, relata sunt?**. Sunt qQuatxio;, prxiz τῷ Moüsiog προσέχοντα ο vou.
enim Ju:laici pueri, qui ex maris ct feminz con- Παιδία δέ φτσι τοὺς πιστοὺς, ὡς &vavevimDevza;
cubita 148 nascuntur. At quos lanta. dignatur. τῷ πνεύματ., καὶ τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον ἀτεκδνσα-
eppellatione Dominus, eosdem cerle. neque ex — pívouz* ἁπαλοὺυς τὸν τρύπον, xai ἁπιιροκάχους,
sanguine, neque οκ voluntate carnis, sed ex Deo ἀπογεγαλαχτισμένους λοιπὸν ἀπὸ τῶν elaavtytx o
nasci oportet 19: quippe qui non. secundum car- ?óytv, xai ἐπὶ την τῶν τελειοτέρων tpogt) τῶν
nem geuiti, sed Deo ilii largiente tales sint filii in puszrplov χωροῦντας. Δοὺς δὲ ἡμῖν xaY τὸ χρᾶξειν
lueem. editi. lloc ipso enim quod Deus est, om-.— £v πνεύµατι, 'AC6a ὁ πατῇο, ἁδειφοὺς ἡμᾶς προσ-
nium quoque natura Dominus est, nec amplius D τΓόρευσεν τῷ Πατρὶ καθάπερ ἀντιδιδοὺς οὓς ἐδέξατο"
quidquam ad Mosis leges attendit. Puerorum au-.— zpb; ὃν xal qnotv* « Οὓς ἔδωχάς µοι Ex τοῦ χόσμµον,
leur nomine, eos, qui lidem amplexi sunt, veluti — co! ἦσαν, χἁμοὶ αὐτοὺς ἔδωχαςι; Κατά τό « Αἴτησαι
&piritu renatos, et veterem homiuem cxutos, ἱπ- παρ ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθντ τῶν χληρονομίαν zou. »
telligit : morum nimirum simplicitate przditos, διὰ τούτων δὲ τῶν» παιδίων, φηῃσὶν, ἔσται enia
malique expertes; et qui, superatis rudibus Scri- καὶ τέρατα” ὅθεν οὕτως ἐξέδωχαν οἱ λοιποί * 1δοὺ
pture elementis, lacte amplius non egent; sed £j καὶ τὰ παιδία. à δἐδωκέν µοι ὁ Κύριος, εἷς
mysteriorum capaces solido jam adultorum cibo σηµεῖα, καὶ εἰς τέρατα év Ἱσραή... Ἔδωχε (áp
vescuntur **, At ex quo nobis etiam, Abba, pater,in — pot, φησὶν, αὐτὰ θαυματουργεῖν δι αὐτῶν 'οἷς xat
*piritu per eum inclamare datum cst **, fratres ab.— EXeyev ὁ Σωτήρ mobg τὰ ἀπολωλότα πρόθατα οἴἶκον
ipso jam nuncupantur, tanquam Patri, quos ipse — 'Iopatà ἀποστέλλων αὐτὰ, « Ασθενοῦντας θερα-
acceperat, rependeret : 8d. quem his ipse etiam µπεύετε, δαίμονας ἐχθάλλετε, δωρεὰν ἐλάθετε, δω-
verbis loquitur : « Quos dedisti mihi de niundo, ρεὰν δότε.» Δι ὧν σημείων καὶ fj τῶν ἐθνῶν ἐγίνετο
tui erant, mibique cos dedisti ; » juxta illud : κλῆτις. Τὸ γὰρ ἐξ ἀγνοίας εἰς γνώσιν, καὶ πρὸς
ε Pete a. me, et dabo tibi gentes. liereditiatem |, ἀρξτὴν &x xaxlag μεταθαλεῖν, Ἐκκλησίας τε Θεοῦ
tuain *?*, » Per hos autem, ait, pueros, signa erunt el C πανταχοῦ συστῆναι τῆς γῆς, Ocou χάριτος ἐναργη
prodigia. Quod est a reliquis ita redditum : ο σημεῖα καθέστηχεν. Απερ ἐστὶ παΓὰ τοῦ Κυρίου
ego εἰ filii, quos dedit mihi Dominus, in signa et σαξαώθ. Τίς δὲ ἄλλος τῶν στρατιωτῶν Πύριος, f ὁ
prodigia in Israel. Ideo enim mihi eos largitus est, λεγόμενος ἀρχιστράτηγος τὶς Ouvüpttog τοῦ θεοῦ,
ait, uL per eos prodigia ederem. Quibus et jpse παρ) οὗ δέδοται τοῖς παιδίοις tá σημεῖα τοῖς εἰς
Salvator, cum ad oves domus Israel, qu& peri- αὐτὸν πεπιστευχόσιν; περὶ (v αὐτὸς λεγόντων "
erant, eosdem mitteret, aiebat : e Infirmos sanate, « Ὡσαννᾶ ἐν τοῖς ὑψίστοις, » εἰρῆσθαί φησι τὸ, ὅτ,
diemonas ejicite, gratis accepistis, gratis date 5.2 «"Ex στόματος νηπίων xai θηλας όντων χκατποτί-ω
Per quie signa et ipsa gentium fiebat vocatio. — alvov. » Ἡερὶ ὧν ἐξομολογούμενος τῷ Πατρὶ, csv,
Quod enim ignorationem cognitio, quod nequitiam ὅτι ἔχρυφάς ταῦτα ἀπὸ σοφῶν xal συνετῶν, καὶ àz-
probitas deturbarit; quod ubique terrarum deni- εχάλυψας αὐτὰ νηπἰοις. Τὰ μυστιχὰ παιδία νητίους
que fundauenta Dei jeecrit Ecclesia, divinze gra- καλῶν τοὺς διὰ τῆς µαθητείας τῖς ἀποχαλύγεως
εἰ signis apertis et manifestis, quae nec ab alio τῶν μυστηρίων τυχόντας. οἷς ἀπεκάλυψεν d ἐν Xi
eiiam, quam a Domino exercituum esse queant, µκατοικῶν τῷ ἐπουρανίῳ ὅδρει. Περι οὗ φησιν ὁ
tribuatur necesse est. Quis autem alius ab eo exzer- ἢ Απόστολος: « Προσεληλύθατε Σιὼν ὄρει χαὶ πόλει
cituum Dominus, qui est Dominicarum copiarum θεοῦ ζῶντος, Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίψ. »

suminus imperator; a quo signa pueris qui in eum crediderunt, data sunt? De quibus olim cum :
« llosanna in excelsis *5, » inclamarent, illud: «Ες ore infantium et lactentium perfecisti laudem **, 0
usurpari ait, De quibus, inquam, gratize ille intelliguntur, quas Patri retulit, quod ea sapien-
tibus οἱ 139 prudentibus occultasset, quie parvulis illis rétexisset *7 : mysticus nimirum parvue
los signilicans, qui doctrinze illius ope, qui in Sion monte celesti habitat, mysteriorum revelatione po-
tirentur. llujis autem montis. etiam meminit Apostolus «um ait : « Accessistis ad Sion montem vet
civitatein Dei viventis, Jerusalein coelestem *^. »

15 [lebr.. imt, 19. 8€ Joan, 1, 15... 5 ος. v. 1. ** Galat. 1v, 6: Rom. vin, 45. *? Joan, xvii, 6.
9* Psal. nu, 8. δν Matti. x, 8. Maub, xxu 9. )* ibid. 16. *' Matth, xi, 95, "* [iebr. 1, 22.
VARLE LECTiONSS,
b J. fc. o) ε vp. προσξίων v.

1693

τοὺς ἐγγαστριμόδους, καὶ τοὺς ἁπὸ τῆς γῆς go-
φοῦντας, τοὺς κεγο.λογοῦντας, οἳ éx τῆς χοι.λίας
φωγοῦσι. Ovx É)roc zpóc Θεὸν αὑτου ἐκζῃτὴ-
σονσι; Τί ἐκζητήσουσι περὶ τῶν» ζώντων τυὺς
9*8XpoUC; X. t. ).

Κατηχητικὸν ἐξυφαίνει λόγον ὁ Ἐμμανουὴλ τοῖς
εἰς τέχνα λελογισμένοις, τῆς ἀρχαίας ἁπάγων αὐτοὺς
δε:σιδαιµονίας, ὡς ὄντας αὐτοῦ διδαντοὺς. El γὰρ
συγγενεῖς ὑμᾶς [φησὶν] f; φίλοι παρακαλοῖεν ἐπὶ τὴν
προτέραν πλάντν πανελθεῖν, μὴ πείθεσθε τῇ συµ-
6ουλή, προφάσε, προγνώσεως. Ταῦτα γὰρ ἑνεργοῦσιν
ἐπὶ καταστροφῃ τῶν γινοµένων ἆ οἱ δαίμονες. Καὶ
πάθη γὰρ Οεραπεύςειν, χαὶ προλέγειν ἰσχύουσι" τὸ
μὲν, διὰ τὸ διορατικώτεροι εἶναι τῶν ὑλικχωτέρων

ἐδιωμάτων, οἷον βοτανῶν ποιότττος xai xav ἁλλῆλου D
& , i ν

προσαγωγῖς * τὸ δὲ, τὸ πρώτους ὁρᾷν τὰ γεγενηµένα,
καὶ ὡς ἑσόμενα δηθεν προβάλλεσθαι, Οἷον γνόντες τὰ
τετυτωµένα περὶ Σαουλ ἀποφάσει τε δηµοσιευθέντα
Θεοῦ, τὸ τοῦ Σαμονὴλ σχηµατισάµενοι πρόσωπον,
ὡς ἰδίαν ἁἀπόφασιν ἀφηγήῆσαντο. Απὸ γης δὲ gore
τοὺς ἑγγαστριμύῦθους φησίν. 0ὐδὲν γὰρ οὑράνιον
φθέγγονται ' ὅπερ ὁμολογεῖ xal fj Aéqouca πρὺς
Σαοὺλ, Ορῶ θεοὺς ἀναθαίνουτας ἀπὸ τῆς γῆς. Ῥνχὰς
γὰρ ἑπαγγέλλονται τετελευτηχότων ἀνάγειν εἰς τὴν
πῶν ζητουµένων φανέρωσ.ν ᾿ οὓς xat µαταιο.Ίόγους
λέγει χαὶ φωνοῦντας ἐκ κοιλίας οὓς ὀνομάτουσι
φπυθῶνας * τάχα xaX ὡς ἀπὺ καρδίας ἑαυτῶν φθΕεΥΥο-
µένους. Αναπλάττει γὰρ τὸ ψεῦδος, τοῦ τῶν παρὀν-
των θελήµατος στοχαζόµενος. Λέγοιντο δ' ἂν οὕτω,
xaX ὧν 6 θεὸς ἡ κοιλία , xàv εὐλάθειαν ὑποκρίνοιντο
xaX διδάσχοιεν, πλτρῶσαι ταύτην ἑθέλοντες. Kero-
«ἑογοῦσι γὰρ, οὐχ ἀπὸ διαθέσεως λέγοντες. 0 γὰρ μὴ
πτοιῶν xat διδάσχων», πρὸς ὠφέλειαν οὖκ ἀξιόπιστος.
τὸ δὲ, οὐκ ἔθνος πρὸς θεὸὲγ αὐτοῦ ἑκζητήσουσιν;
Κατ’ ἐρώτησιν εἴρηται χαὶ xav ἕλλειψιν ἴσως τοῦ,
λέγετε πρὲς αὐτοὺς. El γὰρ ἕχαστον ἔθνος, εἰ καὶ
πεπλανηµένως, ὅμως δ᾽ οὖν τοῦ ἰδίου Θεοῦ περιέχε-
ται. Τοὺς τὴν ἁπλανῃ γνῶσιν ἔχοντάς τι ποιητξον, f)
τὸν ἑαυτῶν ἐκζητῆσαι θεὸν, μηδὲ ἐρωτῷν τερὶ
πραγμάτων τοὺς ἁπάσης ἑτερημέρους "ζωῆς; f) περὶ
τῶν εἰδώλων λέγων f, Ἡ περὶ τῶν τῆς ὄντως ἔχπε»
Φτωχότων ζωῆς, ὁποῖοι διὰ τῆς ἀποστασίας οἱ δαί-
µονες, μὴ ἔχοντες Ev ἑαυτοῖς τὸν ζῶντα τοῦ Θεοῦ
λόγον, f| καὶ ὅτι ἄτοπον περὶ τῶν ἔτι ζώντων ἐπ-
ερωτᾷν τοὺς ἐν τῇ γῇ χειµέ,ους. Πᾶσα γὰρ ἡ τοιαὕτη
payyavela περὶ τὰ μνήματα στρέφεται. Τὸ δὲ, εἰ
ἐχζητοῦσιν:; δυσανασχετοῦντός ἔστιν ἐπὶ τῇ τούτων
&vol2, δι’ ὅτι τὸν χωφὸν ὁ λογιχὸς ἐρωτᾷ Υιγ»άµενος
χοινωνὸς δ.ὰ tig παραχοῖΏς τῆς νεχρώσεω:. Ei Υὰρ
χωροίτης εἰς μαντεῖον, ἢ γρήσαιο χαθαρμοῖς, 1] τοῖς
τοιούτοις, ἴσθι πρὸς vexpou; ἀπελθών».

ceribus jacent, interrogare.

COMMENTARII IN ISAIAM.
(0-x2. Kal ἐὰν εἴπωσι πρὸς ὑμᾶς ' Ζητήσατε A

C

1994

Vrns. 19-22. Et si dixerint vobis: Querite a py-
thonibus, et iis, qui de terra loquuntur, qui vana di-
cunt, qui de ventre respondent. Nonne gens a Deo
suo requirit ? Quid requirunt pro vivis a mortuis ?

Institutionis formulam quamdam Emmanuel ín
eorum gratiam, quos lilii nomine censuit, ut tan-
quam discipulos a veteri superstitione revocet, con-
texit. Vos enim, ait, si vel cognati, vel amici, fu-
turorum cognitionis prietextu ad prazeteritos erro-
res retrahere verbis conentur ; ejusmodi consilia
rejivite. Talia enim daemones in eorum interitum,
qui experiri nou verentur, moliuntur. Possunt
enim et inorbos sanare, et futura przdicere : illud
quidem, quod penitius et perspicacius, insitas na-
turi / proprietates, ut plantarum vires, earumque
usus idoneos 1A4Q et adnmotiones vident. Istud
vero, quod qui geruntur primi intuentur, reliquis-
que tanquam futura proponunt; ut, verbi causa,
cum de Saule qux rata essent, Deique sententia
publicata, cognoscerent; assumpta statim Samue-
lis persona, tanquam propria ipsi decreta narra-
runt **, Ait autem de terra pythonicos loqui, quia
niliil coeleste effantur : idque vel mulierculz testi -
monio patuerit, quz Saulem al'oquens, deos se de
terra ascendentes intueri profitetur : nimirum,
quia mortuorum animas, ad eorum explicationem,
que quzruntur, ab inferis evocare feruntur. Hos
ctiam vaniloquos ait, et de ventre loquentes, quos
εἰ pythonas appellant. Ideo etiam fortasse, quod
de corde suo, id est, a se conficta, pro ratione au-
ditorum loquantur. Possunt οἱ de his intelligi, quo-
rum Deus venter est ^ ; quique ipsum, quantumvis
pietatem simulent, οἱ doceant, farcire tamen οἱ
saturare student. Vana enim loquuntur, cum prze-
ler animi institutum loquuntur. Neque sane pro-
ficit ad utilitatis suasionem, qui quz verbis docet,
reipsa non pras!at. At quod sequitur, nunquid po-
pulus a Deo suo requirit ? Per interrogationem for-
sitan, atque adeo per defectum (quasi dicite ad ip-
$0s supplere necessum sil) poni putandum est. Si
cnim populus quisque peculiares deos (nom sine
errore tamen) amplectitur el consulit ; quid decet

D facere veram numinis cognitionem adeptos? Nuin

suum ip«os Deum requirere? non autem de rebus
eos interrogare, qui plane vita privati sunt ? Intel-
ligit autem vel idola, vel eos ipsos, qui ea plane
que vera vita dicitur exciderunt, quales ipsi dae-
mones exsistunt, qui propter defectionem vivum in
se lei verbum non admittunt : vel etiam, quia ab-
surdum est de superstitibus, eos, qui in terra vis-

Assolel enim ejusmodi circa sepulcra omnis impostura. versari. Qaod

autem quid requirent ait, animi affectum graviter et inique istorum amentiam ferentis. exprimit; qui
ralione praditi muta compellare, mortis propter contumaciam facti participes , non verentur. Sl

9 | Reg, xxvii, 7seqq.. ?* Philipp. 11, 19.

VARLE LECTION::S.

4 γρ. lo. «posés».
l'arnor. υπ.

. 449)2
e vp. ἑστερηένους.

LXXNXVII.

f lc. vp. λέγει.

Gi

1905

PROCOPII GAZ EI 1696

euim vel oraculum adeas, 141 vel lustrationibus, aliisque hujus generis rebus utaris, te mortuos ad-

iisse putato.

Sin autem Dei. verbum, legemquaue evangelicam A

fueris amplexus , amplius te fulura non Lor-
queant; sed prasentibns ad id, quod utile est,
utere. Legem enim in auxilium accepisti, magno,
ad id quod honestum est, adjumento naturz bene-
ficio prieditus : quod quia perücere voluit Deus,
legis etiam adminiculum adjecit. Quod si de futu-
vis tibi fidem fleri postulas, ea qus lege jubentur,
exsequere ; itaque bonorum fruitionem exspectato.
At non est, oit, lez illa, sicul verbum istud, ventri-
loqui nimiru:n. Neque euim est ad fraudem lucri
causa excogitata, sed veritatis immagistra, omnibus
gratis proposita, ipso teste Isaia, cum ait : « Om-
nes sitientes, venile ad aquas, et qui non habetis
argentum, properantes emite absque argento et
pretio 53. » Unum enim est nostra libertate dignum
maxime beneficium ; ipsa datae legis observatio :
cum illic, ut. plurimum, qua ad fraudem conficta
sunt, oracula veneant. Quod si ad divinam istius-
modi legem non attenditis; veniet, ait, super vos
dura (ames. Sic enim suos docere Deus, sic ad re-
sipiscentiam dcducere consuevit. Malis enim te
pressi, ait, et fame, ut demererer. Caeterum famis
uomine, vel panis tantum, vel reliquorum adeo qua:
usui apta sunt, penuria significatur ; qux nec im-
merito dura dicitur, cum sit illa implacabilis, per
quam Deus salutis non poeenitende dolorem moli-
tur. Et his etiam, qui divina lege exciderunt, dura
fames immittitur, non panis modo, aut aquz, sed

audiendi verbum Dei 53. 19 enim ipse panis est de (C

celo, qui mundo vitam largitur ?**. Symmachus
autem sic transtulit : Et abibit ab ipso scandali-
zalus, el [amebit, Erit autem cum famuerit, et exa-
cerbatus (uerit, etiam maledicet regi suo. Quisquis
enim Dei lege despecta diemonum fraude. elusus,
2 quibus rerum futurarum coguitionem exspectat,
scandalizatur ; verbi ille fame, exstasi przterea, οἱ
cxacerbatione eo usque laborabit, ut regem suum,
vel, ut habent. 149 interpretes LXX, principem,"
legesque patrias convitiis insectari non dubitet,
Tanquam enim nihil sanctum et veneranduin ha-
beant veteres a. Putribus accepti Ecclesie. ritus ;
irsns, eL corum auctorem Christum, insectabuntur;
itaque eos, qui Evangelii lucem suut. aversati,
mentis excipient tenebre. Quidam autem. eos, de
quibus sermo est, fa'ne 34 resipiscentiam provo-
catus οἱ adjutos intelligentes, poenitere, et mundi
liujus principem, οκ quo illos accepte injurias sen-
sus admonuit, conviciis insectari volunt ; patria au-
tem eorum esse studia, qui in peccatis degunt :
carnis opera nimirum, quibus ipsi irretiti a divi-
na lege avertuntur. Sed qui tales sunt, non possunt
ideo uon esse beati,'quod verum principem, patriam-

?! ]sa. Lv, 4. ?* Amos vins, 11.

?5 Joan, vi, 239.

ἝἜχων δὲ τὸν τοῦ 0:02 λόγον γα) νόµον τὸν εὐαγ-
γελικὸν, uh πολυπραγµόνει τὸ μέλλον’ τὰ δὲ παρόντα
πρὸς τὺ χρήῆσιμον διατίθεσο. Λόμον γὰρ εἰς βοή-
θεια. ἔλαδες, ἔχων μὲν μεγάλην ἐνυπάρχουσαν ἐπ
φύσεως πρὺς τὸ καλὺν ἐπιτηδειότητα * ταύτην δὲ
τελειῶν ὁ θεὸς, χαὶ τὴν ix τοῦ νόμου σοι χειραγω-
γίαν προσέθηχεν. Ei δὲ βούλει περὶ τῶν µελλόντων
πεπεῖσθαι, ποίει τὰ διατεταγμένα χατὰ τὸν νόμον,
χαὶ ἀνάμεινον τῶν ἀγαθῶν τὴν ἁπόλαυσιν. Οὗτος δὲ
ό νόμος οὐχ ἔστι, φγσὶν, ὡς τὸ ῥημα τεῦτο τοῦ
ἑγγασεριμύδου. Oo γὰρ πρὸς ἁπάτην χέρδους χάρ.ν
ἐπινενόηται, ἀλλ ἀλτθείας ἐστὶ διδάσκαλος πᾶσι
προἶχα προχείμενος, Χατὰ thv λέγουσα»ν 'Hoatou
φωνήν * « Ol διφῶντες, πορεύεσθε ἐφ᾽ ὕδωρ ' καὶ ὅσοι
ph ἔχοντες ἀργύριον, βαδίσαντες ἀγοράσατε ἄνευ

B ἀργυρίου xai τιμῆς. » "Ev γὰρ δῶρον τοῦ xa0' ἡμᾶς

ἄξιον, }όµου τοῦ δοθέντος ἡ φυλακή. Ἐχεῖ δὲ πι-
πράσχουσι πολλάκις οὓς ἀναπλάττουσι πρὸς ἁπάτην
χρησμούς. El δὲ τούτῳ τῷ »όμῳ τοῦ Θεοῦ pt προσ-
έχητε, ἤξει σχ.]ηρὰ «Ίιμὸς ép! ὑμᾶς. Παιδαγωγεῖ
γὰρ οὕτω πρὸς ἐπιστροφὴν ὁ θεός. Ἐχάχωσα γάρ σε,
φησὶν, xaX ἐλιμαγχόνησα, ἵνα εὖ σε ποιήσω. Άλλ' ὁ
ιμὸς ἡ σίτου µόνον ἐστὶν, 3) καὶ τῶν ἄλλων ἑδωδί-
µων. Ὡς λέγεται σκ.Ίηρὸς εἰκότως ἀἁπαραμύθητος
ὢν, δυ οὗ λύπην ἐθέλει ποιεῖν εἰς σωτηρίαν ἆμετα-
µέλητον. Τάχα δὲ τοῖς ἑκπεσοῦσι τοῦ θείου νόµου
Jipóc σκ.1η;.ὁς ἐπιφέρεται οὐκ ἄρτου, οὔτε ὕδατος,
ἀλλὰ τοῦ ἀχούειν λόγον Κυρίου. Οὗτος γὰρ ἄρτος ἐξ
οὐρανοῦ ζωὴν διδοὺς τῷ χόσμῳφ. Ὁ δὲ Σύμμαχος οὔ-
τως ἐξέδωχεν, Kal παρεεύσεται ἐξ αὐτοῦ éoxay-
δα.1ισμένος, xal πειγάσει. Ἔσται δὲ ὅταν πει» ἆσῃ
xal παροξυγθῇ., xal καταράσεται βασιλέα Bav-
τοῦ. Παραθὰς γάρ τις τὸν θεῖον νόμον xaX σχανδα-
λισθεὶς ὑπὸ τῆς τῶν δαιμόνων ἁπάτης πρύγνωσιν
ἑπαγγελλομένης, λιμὸν ἕξδει τροφῶν λογιχῶν, ἔκστα-
σἰν τε xal παροξυσμὸν, ὡς τὸν πάλαι βασιλέα βλασ-
φημεῖν ἑανυτοῦ. Κατὰ ἐὲ τοὺς Ἑδδομήχοντα, τὸν
ἄρχοντα xal τὰ πάτρια ' ὡς Υὰρ μηδὲν σεμνὸν τῶν
Ἐκχλησιαστιχῶν ἑχόντων θεσμῶν τῶν Πατρόθεν
ἡμῖν παραδεδοµένων, αὐτά τε χαχῶς ἑροῦσι, χαὶ
Χριστὸν τὸν τούτων χαθηγησάµενον, οὓς xat σκότος
τὸ νοητὸν διαδέξεται τῶν Εὐαγγελίων ἀποστραφέντας
τὸ φῶς. Τινὲς δὲ τούτους, τοὺς περὶ ὧν νῦν ὁ λόγος,
ὠφελημένους, &x τοῦ «Ίιμοῦ πρὸς ἐπιστροφῆν ἔχλα-

D σόντες, φασὶν αὐτοὺς μετανοςῖν, βλασφημοῦντας τοῦ

χόσµου τούτου τὺν ἄρχοντα, τῆς ἐξ αὐτοῦ ῥλάθης
λαβόντα 8 συναίσθησιν. Πάτρια δὲ τῶν ἐν ἁμαρτίαις
ζώντων αἱ τοῦ βίου πραγματεῖαι, τὰ ἔργα τῆς σαρ-
χὸς, οἷς συζῶντες τὸν θεῖον ἁπεστρέφοντο 2όμον. 'O
δὲ τοιοῦτος μ1χάριος. Ebpfjast γὰρ τὸν ἁἀληθινὸν dip-
gorta xa πατρἰδα τὴ» Περουσα.λῆ/ι, oi τι)ὲς xal
ἀναδ.έψονται εἰς τὸν obparóy ἄνω, συγχύπτοντες
πάλαι xui τὰ ὑψηλὰ χατανοεῖν οὗ δυνάµενοι τῶν

VARI AE LECTIONES.,

8 0. λαβόντας,

1991

COMMENTARII IN ISAIAM.

1993

θείων θεωρηµάτων * νῦν δὲ τὸν πρὸς τὰ γἠϊνα δεσμὸν A que Jerusalem sant inventuri. lidem etiam sursum

διαλύσαντες, καὶ τῶν νοητῶν θεωροῦντες τὴν φύσιν,
καὶ τὸν τόπον, ἔνθα δεῄσει τὸν θησαυρὸν ἀποτίθεσθας.
Ἐμδ.έφονται δὲ χαὶ εἰς τὴν γῆν, τὸ εὐτελὲς τῆς
ἑαυτῶν φύσεως Ex τῆς πρὸς τὴν γῆν συγγενείας, ol
τέως ἑπηρμένοι xal φρονοῦντες ἐφ᾽ ἑαυτοῖς. Ἐπὶ δὲ
θαύματι τῶν τηλικούτων ἀποροῦντες στεγοχωρούµε-
οι [xat] τῇ τῶν χατειλημμένων ἐκπλήξει τεταραγ-
pivot. «Ὅταν yàp συντελέσῃ, φησὶν, ἄνθρωπος,
τότε ἄρχεται ^ xal ὅταν παύσηται, τότε ἀπορηθήσε-
«at. » Οὐδεὶς γὰρ οἶδεν πόσα οὐχ οἶδεν, àv μὴ γεῦμα
λάθῃ τῆς γνώσεως. Κατά τὸ, «Εἶπα, Σοφισθήσοµαι,
καὶ αὐτὴ ἐμαχρύνθη ἀπ᾿ ἐμοῦ. » Πλὴν ὁ ἀγαθὸς θεὸὺς
ἑπαγγέλλεται τούτοις χρηστότερα. Οὐκ ἀπορηθήσε-
ται γὰρ, φησὶν , ὁ év στενοχωρἰᾳ àv ἕως xaipov.
Οὐκ εἰς τὸ παντελὲς αὐτὴ ἡ ἄγνοια τῶν ἀνθρώπων
καθέξει τὸ γένος. Ὁ γὰρ vov τῆς ἀληθείας ὠδίνων
τὴν εὕρεσιν, ὄψεταί ποτε πρόσωπον πρὸς πρόσωπον,
ἐπειδ' ἂν ἑνστῇ ὁ χαιρὸς τῆς τῶν ὅλων ἀποχαταστά-
σεως, ὃ δηλοῖ τὸ ἕως χαιροῦ. Ῥινὲς δὲ ἀπὸ τοῦ ἤξει
εἰς ὑμᾶς σκ.ληρὰ «λιμὸς, ἁ ποστροφὴν εἶναι πρὸς τ
Ἰουδαίων ἔθνος φασὶν, ot τὸν νόµον λαθόντες παρὰ
θεοῦ, οὐ προσήχαντο τὸν Χριστόν ' οὗπερ ἐχπεσόν-
τες, ttp. περιπεπτώχασι νοητῷ. Kal ποτε τῶν ἰδίων
χαχῶν ἑλθόντες εἰς αἴσθησιν, xaxa ἑἐροῦσιν τὸν ἅρ-
χοντα, τοὺς χαθηγητὰς αὐτῶν Γραμματέας xat Φα-
ῥισαίους, xaX τὰ ἔθη τὰ νόµιµα, 5: ἃ δῆθεν ἀπέτρε-
πον αὐτοὺς πιστεύειν Χριστῷ, xal πρὺς τὴν κατ
αὐτοῦ μιαιφονίαν διήγειρον, οὐδὲ νόµον πάντως λά-
ἵοντες, ἁλλ᾽ ἑντάλματα πάτρια δῆθεν χαὶ διδασκα-
Mag ἀνθρώπων ' διὸ σχοτούµενοι διαπορηθῄσονται.
Τὰ δὲ ἔθνη τὰ νῦν Ev στενοχωρίᾳ τε xal Aui, τῆς
ἐφθόνου τραπέξης Χριστοῦ µεταλήψφονται, ὅταν ἑνστῇ
τῆς χλήσεως αὐτῶν ὁ καιρός.

in celum erecti couspicient, olim quidem su-
blimia rerum divinarum theoremata animo conci-
pere non valentes ; nunc autem solutis rerum ter-
renarum compagibus, intelligibilium naturam, et
locum in quem deponere thesaurum conveniat
ausi contemplari. In terram porro etipsi intuebun-
(wr, ut nature su2 vilitatem, ex ea, quam habet
cum terra cognatione, qui prius elati de se non
liu militer sentiebant, agnoscant. Erunt autem tan-
tarum rerum miraculo attoniti ct confusi, ipsaque
rerum acceplarum admiratione coumoti et pertur-
bati : « Cum enim, ait, perfecerit homo, tum in-
cipit; et cum requieverit, tunc in dubio eril **, »
Neque enim, quanta quis ignoret, unquain noverit,

B nisi prius scientiae particulam aliquam deguslarit ;

juxia illud : « Dixi : Sapiens fiam, et ipsa recessita
me *5.» Sed istis longe meliora Deus pollicetur.
Non enim con(undetur, ait, qui in angustia est, us-
que ad tempus ; id est : non in perpetuum mortales
ipsa occupabit ignoratiu. Qui enim anxie veritatem
indagatur, ipsam tandein aliquando facie ad faciem
cum finis seculorum ultimus advenerit (quod ip-
sum usque ad lempus significat) repertam intuebi-
tur. Non. desunt autem, qui quod habetur, veniet
in vos 1443 [ames dura, 3postrophen adJud:coruin
gentem, quz, lege a Deo accepta, Christum adimit-
tere noluerit, esse putent, quo postquam excide-
runt, sunt. et ipsi iu spiritualem famem prolapsi.
Verum si expergefacti, ad ea, qui patiuntur, ma-
la respexeriut ; principem ipsum, id est, Scribarum
Phariseorumque praefectos, ipsasque adeo usita-
tas legis observationes, quilius populum a Christo
avocatuni in illius cedem excitaruut, niliil. minus

alioquin quam ἸθβθίΏ, sed patria vere precepta hominuuique doctrinas docentes, conviciis insectabun*

' tur. ltaque tandem obczcati confundentur :

cum gentes ipse, quas nunc premit angustia — el

fames,

cum suum accesserit vocationis tempus, opipare Christi mensa participes futurae sunt.

ΚΕΦΑΛ. θ’.

α-Ὁ'. Τοῦτο πρῶτον ταχὺ πίε, ταχὺ ποίει, χώρα

Ζαδου«ὼν, ἡ γή Νεφθα.Ίεὶμ, ὁδὸς 0aAdce nc. Kal
Οἱ Aoixol οἱ cv xapaA(av κατοικοῦντες, xal πέ-
ga τοῦ Ἱορδάνου, l'aAulaía rov à0rov, τὰ µέρη
τῆς Ἰουδαίας. Ὁ Aaóc ὁ πορευόµεγος év σκότει"
ἔδετε φῶς (ιέγα, οἱ κατοικοῦντες év χώρᾳ, χαὶσχιᾷ
θανάτου, x. t. λ.

Tov περὶ τοῦ Ἑμμανουὴλ ἤρτηται λόγων καὶ ταῦτα"
ἁλλ᾽ ἄνω μὲν ἦν περὶ τῶν ἀπειθησάντων ὁ λόγος *
ἐνταῦθα δὲ περὶ τῶν αὐτὸν δεξαµένων * τίνες δὲ ἦσαν

. οἱ πρῶτοι τὸν Χριστὸν παραδεξάµενοι, Ἰωάννης b :v
Εδαγγελίοις φησίν' « ᾿Αχούσας δὲ ὁ Σωτὴρδτι Ἰωάν-
νης παρεδόθη, ἀνεχώρησεν εἰς Γαλιλαίαν. » Εἶτα µα-
χαρίσας τοὺς αὐτὴν χατοιχοῦντας, xal τὴν παροῦσαν
λέξιν ἐχθέμενος, ἑπάγει ε« Απὸ τότε ὁ ἹἸησοὺς
ἠρξατο κτρύστειν χαὶ λέγειν, Μετανοεῖτε, ὅτι Ίγγιχεν
ἡβασιλεία τῶν ob pavo. » δει γὰρ τὴν χώραν εἰπεῖν,

** Eccli. xvi, 6. *! Eccle, vij, 24.

CAP. IX.

Vgns. 1-7. Hoc primum velociter bibe, velociter
(ac. regio Zabulon, terra Nephthalim, via maris, et
reliqui, qui juxta mare habitatis, εἰ 1//g trans Jor-
danem. Galilea geutium, partes Judwe , populus
qui ambulat in tenebris. Videte lucem magnam, qui
habitatis in regione, et umbra mortis, εἰς.

Et liec etiam de Eimmanuele dicuntur. Sed fuit

D de incredulis sermo superior. De illis autem hic,

qui ipsum admiseruut, Quinam autem primi illi
exstitere, a quibus admissus sit Christus, vel ipse
in Evangeliis testatur Mattlieus, ubi sit : « Cum
autem audissel Jesus, quod Joannes traditus essel,
secessil in Galilaam **. » Deinde cum beatos
dixisset, qui ipsam incolerent, et hzc ipsa verba
exposuisset , adjecit : « Exinde cepit Jesus praedi-
care ei. dicere : Paenitentiam agite, appropinqua-

** Matth. iv, 19.

VARLE LECTIONES.

5 γρ. Ματθαῖϊο:.

1399

PROCOPII GAZ.REI.

2000

vit enim regnum celorum ?7, » Regionem enim, a A ὅθεν τε ἤρξατο χηρύττειν, xal χαθ᾽ ἣν τὰς πλείστας

qua copisset. Evangelii przdicatio, et in qua fre-
quenlius esset versari solitus, nominari deceb:t.
Eam igitur jucunda oratione sic alloquitur : Hoc
primum bibe ; quam du: tribus, Zabulon et Neph-
thalim sorte fuerant consecuta, et quam interme-
diam extern: gentes. incolebant nonnullz? quas ut
ο gnilicarel : Et reliqui, qui maritimam oram, et
trans Jordanem habitatis, addidit, quo adjacentem
Palestin:e Galileam ah ea, qui Phoenici;e vicina
est, distingueret. Marilimam autem vocat omnem
il'am regionem, qux circa Genesaretida lacum est;
quod mare solet Evangelium appellare. Ait enim :
« Ambulaus autem Jesus circa mare σα, vi-
dit duos fratres ?*. » [nde enim eranl discipuli.
Erant 145 et circa lacum illum Capharnaum, οἱ
run meminit,

Est etiam et trans Jordanem Galilea, in qua sz
pissime agebat Salvator : unde et salutarem potum,
lucemque magnam liis primum, qui eam incolebant
annuntiat, Hujus deinde vivifici salutarisque potus
corporeis sensibus facilem prebuit imaginem Sal-
vator, cum aqua in vinutu ibi corumutata in nup-
tiis, edendorum inde miraculorum, Joannis testi-
monio, exordium sumpserit?? ; ex quo stalim ma-
nifestata ejusdem gloria, in eum crediderunt apo-
stoli. Hinc igitur a propheta modo : Hoc primum
bibe, telociter fac, dicitur. Vult enim potus ejus, qui
in verbis situs cst, fructum ab cis reapse, qui di-
ης apparitionis magnueque lucis participes fiunt,
reddi, pristarique. Foriassis etiam et ill3d ου di-
cit, quod sitienti populo jam dudum exspe-
claàtam. annuntiet. gratiam, Celerius enim — ejus-
"odi aliquis eum. voluptate poculum ebiberit : id
est Satutis. dogma ἰΦίο et. alacri. animo, nihil
iMo prius, nihil prastantius credens, amplexatus
fucrit. Quid. enim Creatore. antiquius? aut. quid
piiinogenito omnis ereaturze prastantius ? Hoc. ip-
gum ígitur bibe, qui in principio erat Verbum, di-
diceris. Nihil principio antiquius. Nihil eo prius,
quos erat. in principio. Non 7Eona praebibas; non
loci aliquod, non temporis intervallum : sed hujus
te. primum ad operis exeeptionem enixe, et. qua
potes t-eaxime diligentia, conferto. Paulus enim
ip»e, simulatque fidem bibit, non Evangelii pradi-
cationem in tempus aliquod, qui ne carni quidem
$e el sanguini acquievisse dicat, distulit !'5 sed ad
scopum statim, veluti cursor optimus, superne vo-
calionis proiemium percepturus, dato signo prepe-
ravit *. Quibus isitur ante Salvatoris adventum in
tenebris i»norantiie ambulaitibus annuntiatum est
Evangelium ; hoc ipso jam lucis ortu, quie illumi-
nat omnem hominem venientem in liunc mundum *,
Lucem viderunt magnam. Qui enim magna non ex-
siálat, quie mente εἰ sensibus comprehensa illus-

ΣΕ Mitth, iv, ΕΠ. ο jbid: 18. ?* Joan. Ἡ, 11.

! Galat. 1, 16. ?* Philipp. it, 44.

ἐποιεῖτο διατριθάς ' ταύτην [οὖν] εὐαγγελίζετσι φά-
oxov* Τοῦτο πρῶτον πἰε. Δύο δὲ φυλαὶ ταῦτην δι-
εχληρώσαντο Ζαθου.]ών τεκαὶ Νεφθαλείμ. Μεταξὺ
δὲ τούτων xai ἀλλογενεῖς ᾧκουν, Qv µέμνηται λέγων,
καὶ οἱ λοιποὶ οἱ τὴν zapaA(av, καὶ πέραν τοῦ Ἱορ-
δάνου, τὰ γνωρίσματα λέγων τῆς κατὰ Παλαιστίνην
Γαλιλαίας, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῆς κατὰ Φοινίχην ;
παρα.λίαν δὲ λέγει πᾶσαν τὴν ἁμρὶ τὴν Γεννησαρῖ-
τιν λίµνην χώραν, ἣν καλεῖ τὸ Εὐαγγέλιον θάλασσαν.
c Παράγων δὲ, φησὶν, ὁ Ἰησοῦς παρὰ τὴν θάλασσαν
τῆς {αλιλαίας, εἶδεν δύο ἀδελφούς.» Ἐντεῦθεν γὰρ
σαν ol µαθηταί. Περὶ ἣν λίμνην clot καὶ χκῶμαι
Καφαρναοὺμ, καὶ Βηθσαϊδὰ xa ἡ Χωριάζει!ῖ xal ὧν
ἑτέρων ἐμνήσθη.

Bethisaida, et Chorozain, czeterique pagi alii, quo-

Ἔστι δὲ χαὶ 'lopódvov πέραν ἡ l'aAulala, xa"
ἣν τὰ πλεῖστα διέτριθεν ὁ Σωτὴρ, δι ὃν πότον σω-
τῆριον xaX φῶς μέγα τοῖς àv αὐτῇ πρώτοις εὔαγγε-
λίξεται. Τοῦ δὲ ζωοποιοῦ τούτου πότου εἰχόνα παρ-
εἴχεν αἰσθητῶς ὁ Σωτὴρ τὸ ὕδωρ εἰς olvov ἐν τῷ
Ὑάμῳ μεταθαλὼν, ὃ xal ἀρχὴν σημείων Ἰωάννης
φησαὶν, καὶ ὡς ἐφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτοῦ, καὶ ἐπί-
στευσαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ εἰς αὑτόν. "Όθεν ὁ mon-
φήτης φησί: Tovro πρῶτον πίε, ταχὺ aolet. Βού-
λεται yàp δι ἔργων «by χκαρπὺν τοῦ λογικοῦ πό»
µατος ἀποδιδόναι τοὺς τῆς θεοφανείας ἀξιωθέντας,
καὶ τὸ μέγα gc δεξαµένους. Λέγοι δ᾽ ἂν τοῦτο καὶ
ὡς δεδιγηκότι λαῷ τὴν προσδοκωµένην εὐαγγελιζό-
µενος χάριν. θᾶττον γὰρ ὁ τοιηῦτος ἐχπίνοιτο πόµα
σὺν ἡδονῇ * τοῦτ΄ ἔστιν ὑποδέξαι τὴν εὐρροσύνην 1 τὸ

C δόγμα τῆς σωτηρίας μηδὲν αὐτοῦ προτιμῶν. Τί γὰρ

τοῦ κτίσαντος πρεσθύτερον, ἢ τιµιώτερον τοῦ πρω-
τοτόχου πάσης τῆς χτίσεως; Πίε τοίνυν τοῦτο, μα-
θὼν ὡς "Ev ἀρχῇ ἣν ὁ Λόγος. 0ὐδὲν πρὸ ἀρχῆς, οὐ-
δὲν πρὸ τοῦ ἐν ἀρχῇ. Μη αἰώνα mpoz!ne, μὴ διά-
στηµα τοπιχὸν, J| χρονικόν ' τούτου δὲ πρῶτον ἐπὶ
τὴν τοῦ ἔργου χώρξει παραδοχἩ» συντόνως τε xal
oTov. Τοιγαροῦν ὁ Παῦλος ὁμοῦ τε ἔπινε τὴν
πίστι», καὶ οὐδένα χαιρὸν ἀνεθάλετο πρὸς τὸ xfj-
ρυγμα, ὃς Ye οὐ δὺ προσανέθετο capxY χαὶ αἴματι
δρομεὺς δὲ ὢν ἀγαθὸς, ἅμα τῷ συνθήµατι πρὸς τὸ
τέλος ἡπείγετο χατὰ σχοπὺν διώχων εἰς τὸ βραδεῖον
τῆς Áo χλήσέως. Οἱ τοίνυν εὐαγγελιζόμενοι, πρὸ
τῆς ἐπιδημίας ἐν τῷ σκότῳ τῆς ἀγνοίας πορευόµε-
vot ἐν τῇ ᾿Ανατολῇ τοῦ φωτὸς, ὃ φωτίζει πάντα
ἄνθρωπον ἑρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, φῶς εἶδον ué-
ya. Mog ὃδ οὗ µέγα, ὃ xaX νοητοῖς ἐπ.λάμπει xal
αἰσθητοῖς; ὃ καὶ Πατρὶ σύνεστι, xo πάντα φωτί-
ζει; év σκιᾷ δὲ σαν θανάτου οἱ -ὰ ε Πρὸς θάνατον
ἁμαρτάνοντες, χατὰ τὸ, Wuyh fj ἁμαρτάνουσα aid
ἀποθανεῖται.» (0) δὲ τοιοῦτος, ἕως μὲν ἐν τῷ παρ-
ὀντι Bip τυγχάνει, οὕπω χατεπόἸη θανάτῳ, µετα-
γοησαι δυνάµενος, οὗ μὴν ἀπῖλλακται παντελὼς,

* Joan. 1, 9.

YARLE LECTIONES., -
| ovr. Χοραζιν, Ἡ Χοροσαίμ. ) yp. μετ εὐφροσύνης.

-

2001

COMMENTABII IN ISAIAM.

2002

Διὸ λέγεται ἐν σχιᾷ θανάτου εἶναι. Καὶ ἄλλως A trat? quae item 1446 cum Patre est, et omnia illu-

ἐσκιάζογτο ὑπὸ θανάτου. Βαθεῖα γὰρ αὐτοὺς νε-
φέλη τῆς εἰδωλολατρείας ἑπέχειτο. Λοιπὸν ὁ λόγος
πρὸς αὑτὸ µεταθαίνει τοῦ Κυρίου τὸ πρόσωπον. Τὸ
απ.ιεῖστον τοῦ «αοῦ ὃ κατήγαγες, ἐν εὐφροσῦνῃ.
ἙἝν ταύτῃ γὰρ τῇ χώρα πλεῖστον ἑἐχτήσατο λαὸν,
καὶ τοὺς ἁποστόλους αὐτοῦ. Αντὶ δὲ τοῦ χατήγα-
γες, ἐμεγά.ῖυνας ἑρμήνευσαν οἱ λοιποί. Εὐφραν-
θήσονται δὲ οὗτιι γαθάπερ ἐν ἁμητῷ. Πρὸς μὲν τὴν
λέξιν, GU οὓς ευλόγησεν ἄρτους ἐν ταύτῃ τῇ χώρᾳ
ἑπτά τε καὶ πέντε, xal τοσούτους ἐχόρτασεν. Καὶ by
θερισμφῷ γὰρ Ἱθροισμένως xal χατὰ τὸ αὑτὸ συµπο-
σ.άζειν εἰώθασιν. Πρὸς δὲ διάνοιαν, ὕτιπερ οἱ ἀπό-
στολοι, χαὶ οἱ τούτων εἰσέτι νῦν ὄντες διάδοχοι,
ἐνώπιον τοῦ Σωτῖρος εὐφραίνονται δίχην ἁμώντων
ἑργανόμενοι τοῦ θερισμοῦ τῶν ἐθνῶν ἐργᾶται τυγ-
χάνοντες ' πρὸς οὓς ἔλεγεν, 6 μὲν θερισμὸς πολὺς,
οἱ δὲ ἐργᾶται ὀλίγοι, χα. πῶς γὰρ οὐκ k ὀλίγοι τινὲς,
ol, ὡς δεῖ χαθγγούμενοι πρὺς τὸν µέγαν καὶ πολὺν
τῶν ἐθνῶν θερισµό»;; ot xaX τῆς πολυθέου πλάνης
sl; ἑαυτοὺς διῃροῦγτο τὰ σκύ.Ία, & δέδωχεν αὐτοῖς
εἰς προνομεῖν ! ὁ Σω-ἣρ ὁ λεγόμενος πρόσθε, ca-
χέως σκύ.Ίευσον, ὀξέως προγόµευσον; Κατὰ γὰρ
την παραθολὴν, τοῦ ἰσχυροῦ τυγχάνων ἰσχυρότερος,
Tips τὴν πανοπλ΄αν αὐτοῦ, xai τὰ σχύ.]α διέδωχεν.
Πανοπλίαν μὲν τὰς πονηρὰς δυνάμεις, δι ὧν ἐνείρ-
Yet την εἰδωλολατρείαν. Σχύ.Ία δὲ τὰς τῶν ἀνθρώ-
πων ψυχὰς, ἃς ὑποσυλίσας εἶχεν ὑφ' ἑαυτῷ λῃστοῦ
xal τρόπῳφ καὶ Bia χρησάµενος. Ὁ δὲ ὡς ἀληθῶς

ιἸσχυρὸς χαθελὼν τὴν εἰδωλολατρείαν, ἐλευθερώσας C

τε τὰς σχυλευθείσας φυχὰς, διένειµε τοῖς μαθηταῖς
προνοεῖν καὶ θεραπεύειν αὐτάς ' ol καὶ εὐφραίνον-
ται κ«θάπερ ἐν ἁμητῷ τῆς "ExxAnclac, ὁρῶντες
τὰ Mia. Καὶ ἄλλως, ὃ σπεἰρει ἕχαστος, τοῦτο xal
θερίσει. Ἐν οὖν τῇ ἀνταποδόσει οἱ τὸν λόγον ὃςξά-
µενοι xat χαρποφορῄσαντες, ἀνάλογον τῶν ἐνταῦθα
προχαταθεθληµένων παρὰ τοῦ δικαίου Κριτοῦ λαμθά-
νοντες τὸν μισθὸν, εὐςρανθήσονται τοῖς ἑαυτῶν
ἐναπολαύοντες πόνοις. Οἱ γὰρὲχ σκύ.Ίων πλουτοῦντες
ἀθρόαν ὑποδέχονται τοῦ πλούτου τὴν ἀφορμὴν, διό-
περ ἄμφω φησὶν, xal τὰ ἐξ ἀντιδόσεως ἀγαθὰ, xai
τὰ ix χάριτος παρὰ τοῦ τὰ μεγάλα Δωρουμένου διδό-
μενα ΄ ἀλλ' ἑπανέλθωμεν ὅθεν ἐξέθημεν. Εὐύφραί-
γονται τοίνυν οἱ τοῦ Χριστοῦ µέχρι νῦν µαθηταὶ,
διότι ἀφῄρηται d ζυγὸς ὁ πάλαι τοῖς σκύ.λοις ἔπι-
χείµενος, χαὶ ἡ ῥάδδος ἡ ἐπὶ τοῦ τραχήλου τῶν
σκύλων. Τὸν γὰρ τρἀχη.ον αὐτῶν συνέχαµπτε
ζυγὸς καὶ ῥάάδδος θανατική. Τὰς γὰρ Φφυχὰς τῇ
δουλείᾳ τῆς ἁμαρτίας ὑπέταξεν ὁ πρὸς τοῦτο συ.]ή-
σας αὐτάς * ὡς γὰρ ἀπαιτητὴῆς ἐφέστηκεν τῇ ἀνθρω-
πίνῃ Qui, ῥαθδίξων, xaY νεύειν εἰς γην τῇ πρὸς τὰ
κάθη σχέσει ποιῶν. Ὑπὸ ταύτης τῆς ῥά6δου πλη-
γεὶς ἔλεγεν ὁ Δαθίδ' « Προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ
µώλωπές µου.) Ἡ ποντρὰ γὰρ ῥάέδος δυσώδεις
µώλωπας τῷ πληγέντι ποιεῖ. Λογίζου τὸν ἐπιθυ-

* Ezech. xvii, 20. ^ Matth. xir, 28 seqq.

minat? Erant autem in umbra mortis qui ad mor-
tem peccaverant; juxta illud : « Anima qua pec-
caverit, ipsa morietur *, » Qui tamen est ejusmo-
di, quandiu superstes fuerit, qu'a poenitere adhuc
potis est ; ut morte nondum absorptus, ita nec om-
nino liberatus dici potest. Hinc est, quod in umbra
mortis esse scribitur. Quin et morte alias, tanquam
umbra, involvebantur. Profunda enim illos idolola-
trie nubes involvebat. Quas sequitur deinceps, ad
Domini personam transit oratio : Plurimam par-
lem populi, quam deduxisti, in letitia. Ea enim in
regione magnuin populi numerum, apostolos deni -
que ipsos, sibi comparavit. Sed pro quo deduxisti
legimus , magnificasti interpretantur. ceteri. La'-
Labuntur vero isti, non secus atque qui in. messe.
Ad verbum quidem, quod septem ea in regione et
quinque panibus consecratis, tantam hominum Lur-
bam saturavit. Solent enim mniessis privsertim tem-
pore gregatim compotationes agitari. Ad sensum
autem ; quia apostoli ipsi, et qui etiam nuncin eo-
rum vicem subierunt, intuente ipso Salvatore, non
aliter quam messores, gentium messem operati
sunt : lidem nimirum, quibus idem messem quidem
multam exsistere, operas autem paucas esse, dicc-
bat. Czeterum qui pauci tandem illi, qui magna et
multe gentium messi rite fuerunt przfecti? qui
item multitudinis deorum errore sublato, in sese
spolia diviserunt, qua in direptionem a Salvatore
non ita pridem cito spolia detrahe, festina pyedari
nominato, acceperunt? Forti siquidem, ut est in
parabola *, qui superior exsistit, universam ejus
armaturam tollit: id est potestates ipsas, quaruni
ope idololatriam operabatur. Spolia item , id est
hominum animas, quibus vi apud se, praedonum
more, detentis abutebatur. At. hic re vera fortis,
sublato jam idolorum cultu, animabusque przdo-
num carcereliberatis, discipulis ipsis, qui tanquam
in Ecclesie messe segetum copiam contemplati /e-
tantur, earum. salutis curam demandavit, 147
Alias etiam οἱ quod quisque seminaverit, illud idem
et metet *. [n remuneratione igitur, qui admisso
Verbo fructus aliquos ediderunt, eorumdem 20a-
gruam et justam ab Σο 10 judice mereedem feren-

D τας, svorum ipsi laborum fructu jucundissimo po-

titi letabuntaur, Qui enim spoliis ditantur, ad opes
iidem brevi itinere perveniunt. Aube itaque, οἱ
qua compensationis nomine accepirnius, et quie gra-
Lis ab eo, qui magna largitur, significavit. Sed ut eo,
unde exiimus, revertamur, Letontur ili auidem,
qui Cliristi ad hac usque tempora discipuli exsti-
terunt ; quia jugum, quod spoliis Πιν ολα, vir-
gamque ipsam qua cervicibus suis, sublata videant.
lllorum siquidem cervicem jugum ipsum, ec quie
morlem infert virga, inflectebant. Auinas. cniin

* Galat. vi, S.

VARLE LECTIONES.

κ fo. γρ. οὖν. — 5 yp. προοµέν,

2003

PROCOPII GAZEI

2004

peccati imperio ille subjecerat, qui non alio fine A µίάις ποιχίλαις ἀγόμενον πῶς ἔοιχεν ῥαθδ.ζοµένῳ.

ipsas pradatus fuerat. Namque exactoris more,
morlalium vite imminet virga feriens, et compa-
rato perturbationum assiduitate habitu, in terram
nutare cogit. Ea virga percussus dicebat David:
« Putruerunt, et corrupta sunt cicatrices mez *. »
Que enim mala est virga, ei, quem ferit, graves
fetore vibices inurit. Intuere aliquem cupiditati-
bus multis agitatum; et ei plane, qui virga percus-
sus sit, similem Inveneris. Pungit enim non sine
gravi dolore effrenata intemperantium libido, do-
nec infelicibus animis fetidam impresserit vibicem,
quam ipsa turpis vita» memoria operatur. Virgam
igitur istam dissipabit, non aliter quam Madianita-
rum imperium illius opera dissipatum legimus. lli-
storie meminit et Numerorum liber ; et qui etiam
Judicum dicitur. Numerorum quidem his verbis :
Pugnarunt adversus Madianitas, quemadmodum
Mosi praeceperat Dominus, trucidaruntque quid-
quid erat masculini sexus, ipsos denique Madia-
nitarum reges *. » Judicum autem, ubi Gedeonem
ita loquentem facit : « Surgite, tradidit enim in ma-
nus nostras Madianitarum castra Doininus *. »
Quod explicatius etiam signiücare ipsa videlur ora-
tio. Veluti enim Gedeone duce, non armorum vi,
sed occulta, divinitusque immissa plaga, superati
1/8 sunt hostes ; sic et qui animis nostris adver-
santur : estque illorum virga dissipata, a quibus et
ipse gentes propter idololatriam, et populus Israe-
liticus per Phariszos, jugo premebantur. Ad legis
enim jugum (de quo intelligenda sunt hzc discipu-
lorum verba : « Nunc ergo quid tentatis Deum,
qui jugum imponitis super cervices discipulorum,
quod neque vos, neque patres vestri portare po-
tuerunt '* ? » Et ipsi etiam graviora, pro sua insa-
tiabili populum depascendi cupiditate, adjecerant.
Non male etiam quis virge nomine immoderatam
istorum habendi cupiditatem intellexerit, qui quid-
vis se pati, quam Christi adventum contemplari,
maluissent. Est igitur exactorum virga dissipata ;
qui etiam devicti omnem stolam congregatam dolo,
el vestimentum cum permutatione restiiuent. Quo -
niam enim anima ornatum, ipsiusque stolam, ip-
sum denique virtutis amictum fawiliaribus potes-
tatibus adjutus dolo et fraude depr:dari, nudamque
relinquere, et deturpare ausus est diabolus ; ideo
restiluent. inquit : deinde restitutionis — tempus
metuentes, cupient, δὲ nati essent, igne potius esse
combusti, quam Salvatorem omnium inter mortales
agentem — intueri. Jpsum — enim — exhorrescentes
dicebant : « Quid tibi nobiscum , Fili Dei ? Ve-
nisti ante tempus torquere nos !! ? » At quod cum
permutatione dicit, accessionem signifieat. Ne-
que enim ca solum , quibus privati sumus , re-

Κέντρα γὰρ καὶ ὠδῖνας ἔπιθυμία τοῖς ἀχολάστοις
motel, µέχρι μώλωπα δυσώδη φυχαῖς ἁθλίαις ἑναπο-
µάζηται, ὃν fj τῶν αἰσχρῶν ἑνεργάζεται μνάμη.
Ταύτην οὖν διασκεδάσει τὴν ῥάέδον, ὡς δ.εσχέ-
ὃασε τὴν ἀρχὴν Μαδιάμ. Ἱστορίας δὲ µέμνηται fd
τῆς Ev Αριθμοῖς [xax ἡ] ἢ τῆς ἓν τοῖς Κριταῖς. I1
μὲν λέγων, «Παρετάξαντο ἐπὶ Μαδιὰμ xaO ἐνετεί-
λατο Κύριος τῷ Μωῦσεῖ, xal ἀπέχτειναν πᾶν ἆρσε-
vuxby, xal τοὺς βασιλεῖς Μαδιάµμ. » Πηή δὲ φησι
Γεδεών ^ « Ἀνάστητε, ὅτι παρέδωχεν Κύριος ἐν
χεροὶν ὑμῶν ^ την παρεμθολΏν Mabiáp.. » "O xat
μᾶλλον Éotxcy ὁ λόγος δηλοῦν. Ὡς γὰρ ἐπὶ Γεδεῶνος
οὐχ ὅπλων παρατάξει νεν[χηντο οἱ πολέμ.οι, ἀφανεῖ
δὲ χαὶ θεηλάτῳ mni οὕτω τῶν ψφυχῶν οἱ πολέ-
ptot*. καὶ dj τούτων διεσχέδασται ῥάδδος, ὧν ὁ
ζυγὸς ἐπέχειτο, xal τοῖς ἐξ ἐθνῶν διὰ am; εἰδωλολα-
τρείας, xaX τοῖς ἐξ 'Iopatà, διὰ τῶν Φαρισαίων.
Πρὸς γὰρ τῷ ἀπὺ τοῦ νόµου ζυγῷ, περὶ οὗ φασιν
οἱ µαθηταί» « Kal νῦν τί πειράζετε τὸν θεὸν ἐπι-
θεῖναι ζυγὸν ἐπὶ τὸν τράχηλον τῶν μαθητῶν, ὃν οὔτε
ὑμεῖς οὔτε οἱ πατὰρες ὑμῶν ἴσχυσαν βαστᾶσαι; »
χαὶ αὐτοὶ βαρύτερον ἐπετίθεσαν ἁπλείστως χαλα-
μώμενοι τὸν λαόν. Λέγοι δ᾽ ἂν xot ῥά6δξον' τὴν τού-
των πλεονεξίαν, οἱ xaX Ἔδιστα πᾶν ὁτιοῦν ἂν ἔπαθον
περ τῆν ἐπιδημίαν εἶδον Χριστοῦ. Διεσχέδασται
τοίνυν τοῦ ἀπαιτοῦντος 3 ἡ ῥάβδος, oi καὶ ὕττη-
θέντες πᾶσαν στον ἐπισυνηγμένην δὀ.Ίφ, xal
ἱμάτιον μετὰ κατα1.]αγῆς ἀπαιτήσουσινο. Ἔτει-
65 γὰρ τὸν χόσμον τῆς ψυχῆς, χαὶ τὴν στοἡν αὖ-
τῆς, τόν τε τῆς ἀρετῆς χιτῶνα μετὰ τῶν ἰδίων δυνά-
µέων σεσύληχεν ὁ διάδολος, γυμνὴν ἀποδείξας αὐτὴν
xai ἀσχήμονα, xat ταῦτα δό.ῳ καὶ ἁπάτῃ τῇ πρὸς
αὐτὴν ἑποιῆσατο; τούτου χάριν, φησὶν, ἀποτίσου-
σι’ οἱ καὶ τὸν xatpby δεδιότες τῆς ἁποτίσεως,
ἐθε1ήσουσι», εἰ ἐγενήθησαν, πυρίκαυστοι μᾶλ-
λον, f| τὸν Σωτῆρα τῶν ὅλων ἐπιδημοῦντα θεάσασθαι.
Τοῦτον γὰρ φρίττοντες ἔλεγον. εΤί ἡμῖν xat σὺ,
Yit τοῦ Θεοῦ, Ύλθες πρὸ χαιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς ;»
Τὸ δὲ µετα-.Ίαγῆς μετὰ προσθήκης φησίν. Οὐ γὰρ
ἅπερ ἀφῃρήμεθα µόνον ἁπολαμθάνομεν, ἀλλά xal τῇ
προσθήκῃ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως βελτιούμεθα.
« Ἐνέδυσε γάρ µε, φησὶν, ἵμάτιον σωτηρίου xal
χιτῶνα εὑφροσύνης. » Ἐπισυνηγμένην δέ φησιν λα-

D θραίως ἀφαιρεθεῖσαν. Τίς δὲ ἣν οὗτος, 0v ἔφριττον,

ἐπίνεγχεν ' ὅτι παιδίον ἐγεγγήθη ἡμῖν vióc* ὁ
αὐτὸς δὲ τῷ Ἐμμανονῆλ, ὁ vov υἱὸς καὶ παιδίον
λεγόμενος. Τρίτον τοῦτο υἱὸς ἓν τῇ vuv προφητείᾳ
xal παιδίον ῥηθείς. Ἔλεγεν γὰρ, « Ἡ Παρθένος
κέξεται υἱὸν, ὃν χαλέσεις "Eyupavout* » ᾧ ἐτήγα-
γεν, « Πρὶν fj γνῶναι τὸ παιδίον ἀγαθὸν ἢ xaxóv. » Kat
πάλιν, € Ἡ προφῆτις, φταὶν, ἔτεκεν υἱόν. » Καὶ
ἐπήνεγχεν, « Διότι πρὶν 1 γνῶναι τὸ παιδίον καλεῖν
πατἑρα xal μητέρα. »

penduntur, sed multa fidei facta accessione, longe quam antea eflicimur meliores. « Induit. enim

* Psal. xxxvi, 6... 5^ Num. xxxi, 7.

? Judic. vu, 15.

! Act. xv, 10, !! Matth. vin, 929.

VARLE LECTIONES,

n yp. τῶν ἁπαιτούντων.

- op. ἡμῶν.

ο γὰρ ἀποτίσονσιν.

2905

ine, ait, vestimento salutis, el tunica lztilize

COMMENTARII IN JSAIAM.

2006

**. » Congregatim veru. non alian, quam qui furtim .

ablata sit, intelligit. Iutulit. autem quem exhorrescerent, cum ait: Quia puer natus est mobis filius.
Ἰάεια vero, qui et Emmanuel, nunc filius et puer ; tertio jam in hac prophetia filius, et puer nominatus.

Ait enim : « Virgo pariet filium,
noscat puer bonum 149 aut

queni

vocabis Emmanuel !'*, » quibus adjecit : « Priusqam cog-
malum '* ; » Deinde: « lpsa , ait, prophetissa peperit

fisium, »

quibus subjicit : « Quoniam priusquam sciat puer vocare patrem et inatrem 152.

Καὶ νῦν τρίτον, ὅτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν. '0 Α Tertio denique jam quia puer natus est nobis.

οὗ, υἱὸς οὗτος xal τὸ παιδίον ὁ παρὰ τοῦ θεοῷ
δῶρον ἡμῖν τοῖς πεπιστευχόσι δοθεὶς, καὶ δι ἡμᾶς
οὐ δι) αὐτὸν γε; ηθεὶς, πολυώνυμός τις ὧν, µεγά-
Anc βου.ῖης ἄγγε-ῖος ἐπὶ τοῦ παρόντος ὠνόμασται.
Αὐτὸς γὰρ ὁ τὴν µεγά ην βου.1Ἡν την ἀποχεχρυμ-
µένην ἀπὸ τῶν αἰώνων, τὴν ἑτέραις γενεαῖς μὴ φα-
νερωθεῖσαν ἀγγείλας, ἐφανέρωσεν τὸν ἀνθξιχνίαστον
ἑαυτοῦ πλοῦτον Ev τοῖς ἔθνεσιν, εἶναι τὰ ἔθνη συγχλη-
povóp.i xaX σύσόωμα οὗ ἡ ἀρχὴ ἐγενήθη ἐπὶ τοῦ
ὤμου αὐτοῦ. Τοῦτ) ἔστιν ἡ βασιλεία xal f$ δυνάµις
ἐν τῷ σταυρῷ, ἐφ᾽ οὗπερ ὑφωθεὶς πάντας εἴλχυσε
πρὸς ἑαυτόν. Την γὰρ ἰσχὺν διὰ τοῦ ὤμου δηλοϊ.
Πᾶσα γὰρ ἡμῶν fj ἰσχὺς ἓν ὤμοις τε καὶ Bpaylos:v.
Εἴρηται γὰρ χαὶ βραχίων Κυρίου, χατὰ τό. « Καὶ ὁ

Hic igitur filius, qui οἱ puer, nobis a Deo, qui (i-
dem illius amplectimur, datus, nostroque, uou Stio
nominc, natus, appellationum varietate abundans,
magni cliam hoc loco consilii angelus nurcupatur.
Ille siquidem magnum consilivm, quod szculis la-
tebat , nec reliquis innotuerat ztatibus, annuntiaus,
impervestigabiles suas ipse gentibus, ul. colizre-
des et concorporales fierent, divitias expandit.
Sequitur, cujus imperium super humerum ejus :
quod idem est plane, ac si cjus regnum, ejusque
potentiam in eruce, in qua et ipse exaltatus omnes
ad se attraxit, apparuisse diceret !*, Vires enim
humeri nomiue significantur. Nam et in. humeris
brachiisque, roboris nostri omnis apparet magni-

βΒραχίων Κυρίου τίνι ἀπεχαλύφθη:» Ἶρξε τοίνυν Β tudo. Alioquin enim et brachium Domini dicitur,

τοῖς kv οὐρανῶν διὰ τῆς ἰδίας δυνάµεως. Ἰσχὺς γάρ
ἐστι τοῦ θεοῦ χα) Πατρός. Τινὲς δὲ τὸν σταυρὸν Eza-
σαν, ὅτι τοῦτον Ἶρεν ἐπὶ τοῦ ὤμου. Πῶς δὲ µεά-
Anc BovAnc ἄγγε.λός ἐστιν, Ἰώαννης ἑδβλωσεν λέ-
ων” € "Ov γὰρ ἀπέστειλεν ὁ :5;, τὰ ῥήματα τοῦ
θεοῦ λαλεῖ. » Καὶ τοῖς ἀποστόλοις φησὶν ὁ Σωτίρ”
ε Ὑμᾶς δὲ εἴρηχα φίλους, ὅτι πάντα ἃ Έχουσα παρὰ
τοῦ Πατρὸς ἐγνώρισα ὑμῖν. ν Ὁ δὲ Σύμμαχος ἐξ-
έδωχεν;' Kal κ.Ἰηθήσεται ὄνο[ια αὐτοῦ πἀραδοξα-
σμὸς, BovAsvrixóc, ἰσχυρός. Ὁ 55 Αχύλας' Θανυ-
μαστὸς, συμθδου.ῑεύων, ἰσχυρός. '0 δὲ θεοδοτίων,
θαυμαστὸς, συμδου.ἰεύων, ἰσχυρός. Συμφώνως γὰρ
πάντε; τῷ P παρὰ τοῖς Ἑθδομήχοντα θεὸς, ἐξέδωχαν
ἰσχυρὸς, ὥσπερ εὐλαξηθέντες ἐπὶ παιδίου yervo-
µένου τάξαι τοῦ 8200 τοῦνομα. Οἱ δὲ Ἑθδομήχοντα
τοῖς θεοπρεπῶς περὶ αὐτοῦ λεγομένοις ἐνατενίσαν-
τες, τὸ παρὰ τοῖς Ἑδραίοις "HA, θεὸν εἰχότως ἑρμή-
γευσαν. Είπερ ἄρχω» εἰρήνης, εἴρηται καὶ ἄρχων
τοῦ μέ. Ίοντος aloroc, καὶ τὴν εἰρήνην ἔχειν ἀπέ-
ῥαντον. Τὸ δὲ "H.4 ἐπὶ τοῦ θεοῦ πολλάκις παρείληφεν
ἡ Γραφή. Καὶ γὰρ ἔνθα qnot, Καὶ ἓν col προσεύξον»
ται, ὅτι Ev aol θεός ἐστιν. ᾽Αντὶ τοῦ θεὸς, τὸ Ἑθραι-
x»v CHA ἔχει, Καὶ πάλιν ivt λέγεσθαι, ε« Σὺ
Y&p sl à θεὸς xal οὐχ ᾖδειμεν' » πἁλω τὸ "HA ἐμ-
φέρεται. Καὶ πάλιν ἐν οἷς εἴρηται' € "Evo εἰμι ὁ
0:b,, χαὶ οὐχ ὅστιν ἄλλος.» Τὸ "HA ἐστιν ἀντὶ τοῦ,
δεύς. Οὑχοῦν xal νῦν τὸ "IIl γιδδὼρ, Θεὸς ἰσχυρὸς
εἰκότως ἑρμηνεύεται. Ἐπὶ καὶ αὐτὸς ὁ ix τῆς παρ-

θένου γενόμενος Ἐμμανονὴλ τὸ "HÀ ἔχων, μεθ᾽ ἡμῶν D

ὁ θεὸς, xai παρὰ τῶν ἄλλων ἑρμηνεύεται. Ὅτι δὲ

juxta illud : : « Et brachium Domini cui revelatum
est !7 1 » Quidquid ergo sub celorum patet orlbi-
bus, id totum propria virtute imperio suo subjecit.
Virtus enim Dei οἱ Patris ipse est. Neque vero
desunt, qui crucem hic intelligi, quam numeris
gestavit, existiment. At qui magni consilii. angelus
exsislat, vc] Joannis testimonio patuerit. « Quem
enim, ait, misit Deus, verba ipse Dei loquitur 185.)
Quin et apogtolos sic affatur Salvator : « Vos au-
tem dixi amicos, quon:am omnia, qua a Patre au-
divi, nota feci vobis '*. » Verum sic habet Sym-
machi editio : Et vocabitur nomen ejus admiratio,
consullorius, fortis. Aquile autem : Admirabilis,
consiliarius, fortis. Theodotionis autem : Adwmira-
bilis, consultor, fortis. Uno enim omnes consensu,
quod babent interpretes LXX : Deus, Foriis red-
diderunt; lanquam de pstero, qui nasceretur, Dei

"nomen usurpare vererentur. Penitius autem iuter-

pretes LX X, ut Dei majestatem decuit, ad ea, qua
de eo dicerentur, mentis aciein intendentes, quod
est apud Hebreos 150 El, Deum merito reddide-
runt : quia princeps pacis dictus est, el princeps fu-
luri scculi, οἱ pacem habere nullo fine terminatam.
Neque vero dubium est perszepe El in sacris usut-
pari. Ubi namque habetur, Et in te orabunt, quia
in te Deus est. ]bi quod Deus nobis, EI Hebrzis
scribitur. Rursus ubi dicitur : « Tu es Deus, et
nos nesciebamus **; » El quoque Ilebraice repe-
rias. Denique quo loco in hec verba legitur :
«Ego sui Deus, et. non est alius *!; » plane et

Ίσα. Lx, 10. !* Isa. vit, 1$ ; Matth. à, 90, !* dsa. vri, 16. !* Isa. vint, 5, &.. !* Joan. xin, 32.

" Isa. Li, 1. 1* Joan. 11, 54. '* Joan. xv,15.

10 δα, xLv, 15.

*! ibid. 21.

VARLE LECTIONES.

P Tp. τό.

2001 PROCOPII GAZ/ELU 2008

llebrzeus sermo E/ usurpavit. Ergo et hic El gib- A xaX vov τὸ "H.À ἐπὶ τοῦ 8cbz 4, αὐτὸς rol προϊών.
bor, Deus fortis merito translatum legimus. Adhzc, — A£yec γὰρ, « Kal ἔσονται πεποιβότες ἐπὶ τὸν θεὺν
et quem antea de Virgine natum Emmanuel dixit, ἅγιον Ἱσραὴλ τῇ ἀληθείᾳ, καὶ ἔσται τὸ χα-ά)ειµμα
ideo alios nobiscum Deus, quia El adjunctum ha- τοῦ Ἰαχὼδ ἐπὶ θεὸν ἰσχύοντα.» "Av γὰρ τοῦ, θεὸν
beat, interpretatos esse constat. Jam vero etiam ἰσχύονγτα, τὸ Ἑθραϊκὸν πάλιν "HA γιέθὸρ ἔχει.
nunc positum El, Deum significare vel ipso ora- Πρὸς ἃ βλέποντες οἱ Εθδομήχοντα θεὺς ἔδωχαν. A
tionis progressu manifeste apparct. Ait enim : « Εἰ xa τὰ συνεζευγµένα τούτοις περὶ αὐτοῦ ἐκπλαγέν-
erunt confidentes super Deo sancto Israel in veri- — «eg οἰχείᾳ τινὶ διανοἰᾳ xal ἑτεροτρόπῳ χεφαλαιωδῶς
tate, el quod residuum est Jacob superDeo forti**.» — eUzov, καὶ xaietcat τὸ ὄνομα αὐτοῦ jieyá Anc βου-
Pro eo enim, quod Deo forti diximus, lebrzi rur- — A7c ἄγγελος. Παρίστησι δὲ Παῦλος πῶς καὶ Πατὴρ
sum El gibbor habent. Ad. quod cm respicerent αἰῶνός ἐστιν elnóov: « Ὥσπερ γὰρ ἐν τῷ ᾿Αδὰμ πἀν-
viri LXX Deum sunt interpretati. Atque bhincest, — «ee ἀποθνῄσχομεν, οὕτως iv τῷ Χριστῷ πάντες
quod qua adlizec de eodem consequuntur, in sum- ζωοποιηθησόμεθα, » Ἐπὶ τ γὰρ τοῦ νέου αἰῶνος |
man, peculiari et diverso quodam intellectu col - ἀπαρχὴ Xpizóz* ἔπειτα οἱ τοῦ Χριστοῦ xol εἰρή»ης
ligentes : Et vocabitur nomen ejus. magni consilii ἄρχων ἂν εἴρηται. € Αὐτὸς yáp iau d εἰρήνη
angelus, attoniti dixerunt, Qualiter autem οἱ ipse p ἡμῶν, » εἰρηνοποιῆσας τά τε ἐπὶ τῆς γῆς, xal τὰ iv
s:eculi pater appelletur, vel Pauli verbis intellige- τοῖς οὐρανοῖς, χα) τὸν χόσμον τῷ ἑαυτοῦ καταλλάξας
mus, cum ait ; « Sicut in Adam omnes morimur, Πατρί. Ὡς δὲ ταῖς ἑνεργείχις ἀναλόγως ἄλλοτε ἄλλως
ta et in. Christo omnes vivificabimur 33. » Sunt προσαγορεύεται: οὕτως xal Ἱησοῦς xarà χαιρὸν
enim novi sz:culi ρε Christus **. De Christo ἐχρημάτισεν ἐπιδημήσας διὰ σωτηρίαν τῷ βίῳ. "In-
deinde etiam princeps pacis optime efferlur. « Est σοῦς 5p σωτήριον, 7j Zuzhp ἑρμηνεύεται. Τοιγαρ-
enim ipse pax nostra 03, » per quem quze ccelum, οὖν εἰπὼν ὁ Γαδριὴλ, Καὶ xaAMsst; τὺ ὄνομα αὐτοῦ
qui terram incolunt omnia, pacem adepta sunt. Ἰησοῦν, ἐπήνεγχεν' Οὗτος γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ.
Per quem denique mundus universus Patri reconciliatus est. Ut autem ex actionum ratione aliter atque
aliter nominatur; sic et Jesus appellationem suo tempore, cum inter vivos propler eorum salutem
versaretur, soriitus est. Signilleat cnim Jesus appellatio, idem quod Salutare, sive eum, qui salu-
tem dedit. Itaque et Gabriel ipse, cum Jesum esse nuncupandum monuisset ?*, statim — populo suo
151 salutem esse daturum adjecit.

Sequitur deinde : Jnducam enim pacem super C — Elx& φησιν, Ἄξω γὰρ εἱρήνη» ἐπὶ τοὺς ἄρχον-
principes, et sanitatem ipsi. Quo certe loco, prin- τας καὶ ὑγείαν αὑτῳ, ἄρχοντας τοὺς τῶν ἐχχλησιῶν
cipum nomine, nihil aliud, quam Ecclesiarum prae διδασκάλους εἰπὼν, οἳ-ς ψυχης ὑγείαν, xol πρὸς ἆλ-
fectos εἰ doctores innuit; quibus οἱ ipse amima Ἀλήλους ἔχειν εἰρήνην χαρίκεται λέγων" « Ἐλρήνην
sanitalem. mutuamque inter se pacem his verbis τὴν ἐμὴν δίδωµι ὑμῖν "εἰρένην τὴν ἐμῖν ἀφίημι
largitur : « Pacem meam do vobis, pacem ieam ὑμῖν.» Τὸ δὲ, ὑγείαν αὑτῷ, δείκνυσιν ὡς ὁ λόγος
mitto vobis 31. » At quod sauitatem ei, addidit, eo περὶ τοῦ 1οῦ παρὰ τοῦ Πατρὸς διὰ τὸ μυστήρ:ον
respexit ut a Patre de Filio, propter resurrectionis τῆς ἀναστάσεως. Ἐπεὶ γὰρ ἑστανρώθη ἐξ ἀσθενείας,
mysterium sermonem prodire demonstraret. Quo- ζῇ δὲ ἐκ δυνάμεως 8:02, διὰ τοῦτο, φπσὶν ὑγείαν
niam enim ex infirmitate cruci affixus est, vivit ἐπάγειν ἐπὶ την ἀσθένειαν τῆς σαρχὸὺς, ἣν ὑπὲρ
autem ex virtute Dei; ob id sanitatem in carnis ἵι- ἡμῶν ἀνείληφεν. Οὐ γὰρ λαμθάνει ταῦτα καθ) ὃ
firmitatem, quam ipse nostri causa assumpsit, ἵη- θεὸς, ἀλλ᾽ ὑγείας xal εἰρήνης γίνεται χορηγός. Καὶ
duciuru.» se pollicetur. Neque enim ista, ut Deus, ἂν ἑνταῦθά φησιν ὁ Πατὴρ, εἰρήνην διδόναι τοῖς
sed ut sanitatis largitor et pacis, assumpsit, Quam ἄρχουσιν, αὐτὸς ὡς τὰ τοῦ Πατρὸς ἔχων διά φησιν.
deinde se Pater lioc loco daturum pacem principi- — « Εἱρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν, » ὃς καὶ ἀντιλαμθά-
bus pollicetur; eamdem ipse quoque sibi, qu:xe Pa- D νει την παρὰ τῶν δεξαµένων εἱρήνη». Totyzpouy
tris sunt, vendicans Filius, suam dieere non ve- — qnotv Ἠσαῖας, « Ποιῆσωμεν εἰρήνην αὐτῷ' ποιῃσω-
retur, his verbis: « Pacem meam «do vobis; » — pev εἰρήνην οἱ ἐρχόμενοι. » Δέχεται δὲ την ὑγείαν,
pacem et ipse ab iis, qui illam acceperunt, vicis- τοῦτ' ἔστι τὴν ἀναθίωτπιν, τοῦτο πάλιν ἐνεργήσας
sim recipiens, Hinc est ergo quodait Isaias: « Pa- αὐτός' Λέγει γὰρ, « Λύσατε τὸν ναὺν τοῦτον, καὶ Ev
cem faciamus cum co, pacem accedentes facia- Ἅτρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν. » Λὐτὸς yàp ἐστιν f
mus **. » Recipit vero sanitatem; id est resurre- δύναμις τοῦ Πατρός. Λὐτὸς ἡ ἀνάστασις, xaX dj ζωή.
ctionem idipsum rursus operatus. Ail enim: ε Βο]νίίιο Τούτοις ἐπιφέρεται, μεγάΐη ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ. "Hose
templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud*?, » γὰρ οὐ µόνης 15s Ἰουδαίας, ἁπάσης δὲ μᾶλλον τῆς
Est enim ipse Patris virtus, ipse resurrectio οἱ οἰχουμένης. Τὸ δὲ μεῖζον ὁ Παῦλος παρἰστησι λέγων;
vita **. Postea magnum ejus imperium, adjungit. «Κατὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ κράτους τῆς l5; 00$ αὐτοῦ,
Neque enim Judaz tantum, sed orbi terrarum ἂν ἐνήργηχεν ἐν τῷ Χριστῷ ἐγείρας αὐτὸν £x νεκρῶν,

*? [δα.χ, 90. 35105. xv, 92. ο ibid, 93. — ** Fobes. τι, 14. ** μας, 1,94. *! Joan. xiv, 27.
** [33. xxvi, ὃ. ?? Joan. it, 19. 39 Joan. αι, 25.

VARLE LECTIONES.
4 pp. θ:οῦ. * rp. ἐστι.

2009 COMMENTARII IN ISAIAM- 2010
xilxaüisa; αὐτὸν iv δεξιᾷ αὐτοῦ ἓν τοῖς ἔπουρα- A potius universo imperavit. At est longc amplius,
νίις πάσης ἀρχΏς καὶ ἐξουσίας, xal δυνάµεως ὑπὲρ — quod his verbis affert Apostolus : « Secundum
ἄνω, xaY xupióvnzo; xai παντὸς ὀνόματος ὀνομαζο- operationem potentiz ejus, quam operatusest in Chri-
µένου. » Οὐκ ἔσται δὲ cé1oc τῆς εἰρήνης αὐτοῦ. — sto, suscitans illum a mortuis, et constituens ad
Εἴρηται yàp, « ᾿Ανατελεῖ £v ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ δι- — dexteram suam in coelestibus supra omnem princi-
χαιοσύνη xai πλτηθος εἰρήνης, περὶ Ti; εἰπών' patum, et potestatem, et. virtutem, et dominatio-
« Εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωµι ὑμῖν, » Emfvsqvxev* — nem, et omne quod. nominatur ?**,. » Ejus autem
« Οὐχ ὡς ὁ χόσµος δίδωσιν ὑμῖν. » Πέρας οὖν οὐκ — pacis non erit finis. Scribitur enim : « Exorietur in
ἔχει τὸ δῶρον ὑπερχόσμιον bv. El γὰρ fjv ἐκ τοῦ xó- diebus ejus justitia, et multitudo pacis **; » de
σµου, συναππηρτίσθη ἂν τῇ τοῦ xóspou συστάσει. — qua locu!us est, cum « Pacem meam do vobis, »
Ῥυνέσται τοίνυν αὐτὴ τῷ ma p' αὑτοῦ δεξαμένῳ µέχρι — dixit, « Non quomodo mundus dat, » intulit : Fi-
παντός ' ἡ δὲ Σολομῶντος siptum Ysvpapuivot; ἔτεσι 16Η enim non habet, quod supra mundi. conditio-
περιορίσεται. "Ότι δὲ Χριστὸς Ίλθεν τὸ "Iov6a!oy nem donum est. Quia si ex mundo esset, ab ipsa
ἔθνος ἐλευθερῶν δηλοῖ τὸ, ἐπὶ τὸν θρόνον Δαθίδ. Origine mundi cepisse necessum sit. Erit 152
Efgnto δὲ χαὶ ὅτι οὐκ ἐχλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐ- , CTgO, qui ab ipso prodierit, accipienti pax ipsa
δὲ ἠγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὑτοῦ ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ — procul dubio sempiterna; non ut illa Salomonis,
ἀποχείμενα αὐτῷ. Πάντες γὰρ ix σπέρματος Δαδὶδ — qua certis annorum limitibus terminatur. Quod
εἶναι τὺ χατὰ cápxa τὺν * Κύριον καταγγέλλουσιν. — autem Judeorum gentem Christus liberaturus ve-
Ox εἶπε 65 ! χαθξσθήτεσθε ἐπὶ τὸν θρόνον Δαθ:δ, nerit, eo ipso, quod super thronum David, adjecit,
ἀλλ' ἁπλῶς ἐπὶ cir θρένο» Δαξὶδ, xal ἐπὶ τὴν — significavit. Praeterea. neque principem in Juda,
βασιλεία» αὐτοῦ κατορθῶσαι αὑτὶμ, προσυπα- neque ducein de femore ipsius defecturum, donec
χουόντων ἡμῶν τὸ fzsty αὐτὸν ἐπὶ τὺ κατορθῶσαι —Voniant, qux reposita sunt ipsi, praedictum fuerat 15,
τὸν θρόνον Δαθὶδ, xai τὴν σκηνὴν Δαβὶὸ τὴν πε- Omnes enim ex semine Davidis, quod ad carnem
πτωχυίαν. Κατέστραπτο μὲν γὰρ ἀφ' οὗ Na6ouyoto- — altinet, exisse Christum profitentur. Non dixit
νόσωρ xaücDey αὐτήν. Προῦλεγον δὲ προφῆται δὺ — AUlem super thronum David sessurum; sed simpli-
ὅλης λάμψειν αὐτὴν, ἡλίου δίκην, τῆς οἰκουμένης. citer super thronum David, et super regnum ipsius,
"Hi0cv οὖν πληρῶσαι τὴν ἐπαγγελίαν Xpiowbg ix ad erigendum illud ; ut preterea intelligereimus ven-
σπέρματος ὢν Δαδὶδ, κατὰ cápxa, καταλάµπων τε turum esse ad tironum, ejusque regnum, quod ce-
τὰς τῶν ἀνθρώπων Φυχὰς, xai τὴν βασιλείαν αὐτοῦ ciderat, excitandum. Eversum enim ab eo tempore
xa0' ὅλης xpatóvo" τῆς οἰχουμένης, xal τοι map' C jacebat, quo per Nabuchodonosorem fuerat occu-
Ἰουδαίαν xa9f;;nxo. Κατορθῶσαι δὲ αὑτὸν ἐν' xpl- patum : sed pradicebant. prophete. ipsum, non
par. καὶ iv δικαιοσύνῃ. « Τὰ κρίµατα yáp cou, 39585 E solem, per orbem universum splendorem
φησὶν, ἄβυσσος πολ), καὶ ἡ δικαιοσύνη σου ὡς ὄρη suum esse emissurum. Venit ergo qui ex Davidis
θεοῦ. » Οὔτ) οὖν τὰ χρίµατα καταληπτὰ, o00' ἡ à secundum carnem semine Christus est, ul promissa
χαιοσύνη xaz' ἀξίαν τοῦ ὕψους θεωρττή. Καὶ ταῦτα presstaret; ut hominum animas illustraret; ut suum
denique ipse regnum, orbe universo potitus, quan-
tumvis a Judiis interfectus, stabiliret. Venit item,
ul illud in judicio el justitia dirigeret. « Judicia
enim tua, » scribilur, « abyssus multa, ct justitia
tua sicut montes Dei ?*. » Non possunt ergo ejus
judicia comprehendi; sicuti nec justitia, propter
dignitatis sublimitatein, cujusquam contemplatione
percipi. Atque hzc quidem amodo εἰ usque in
sempiternum effecit. Amodo quidem; ut certum

uu
ww

Enpa$zv ᾽Απὸ τοῦ viv καὶ εἰς τὸν αἰῶνα ” τοῦ μὲν
ἀπὸ τοῦ νῦν, σηµαίνοντος ἀρχὴν χρόνου διωρισµέ-
νην, δι fa ὁ καιρὺς ἐδηλοῦτο τῆς εἰς ἀνθρώπους
ἐπιδημίας" τοῦ δὲ εἰς τὺν αἰῶνα, τὴν ἄπειρον αὖ-
του βασιλείαν. "Opa δὲ πῶς ἀχυλούθως αἱ mpo-
ο Πτεῖχι προέρχονται. Ἐκ παρθένου ἔλεγεν ab-
τὸν ἡ πρώτη τεχθήσεσθαι. Ὡς δὲ ζητυυμένου τοῦ,
Ξτῶς ἔσται τοῦτο; τὸν Κύριον ἡ δευτέρα παρήγαγε
Ἀέγοντα, « Καὶ προσΏλθον πρὸς τὴν προφῆτιν, p !eporis principium, a quo εαρίί ejus inter mor-
xo tv γαστρὶ ἔλαδεν xal ἔτεκεν υἱόν. » Ὡς δὲ ^ tales peregrinatio, significetur. In sempiternum
ταῦτα µεμαθηχότων ἡμῶν, fj τρίτη περὶ! τοῦ παι- — autem; ut perpetuum ejus imperium fore non igno
δὺς αὐτοῦ διεδέρχεται, την ἀπόῤῥητον αὑτοῦ θξολο- — retur, Adverte autem quam recto et convenienti
γίαν παιδεύουσα. ordine procedant prophetiz. Ex Virgine gignen-
dum prima pollicebalur. Tanquam autem qui illud futurum esset, quereretur, Dominum altera his
verhis inducit loquentem : « ÉL accessi. ad prophetissam, et ipsa concepit, οἱ peperit filium **. »
Deinde tanquam abunde ista didicissemus, 1593 de puero rursum edisserens tertia, ineffabilem no-
bis ipsius divinitatem inculcat.

Τέλος δὲ τῆς περὶ αὑτοῦ προφητείας φησὶν, d ζῆ- Denique sic deipso prophetiam concludit: Ze-
Joc Κυρίου Σαθαὼθ ποιήσει ταῦτα. Ὁ δὲ (Aoc — lus Domini exercituum faciet hec; Zelus, inquam,
ἀγαθὸς xai πρέπων αὑτῷ σῶσαι τοὺς ὑπὸ τοῦ διαθὀ- — bonus, eique congruens maxime, qui a diabolo

* Ephes. 1, 19.21. ?* Psal. pxxi, 7... 91 Gen. xrix, 10... ? Psal. xxxv, 7. ο Isa. vin, 9.
VALE LECTIONES.

5 vp. Χριστόν. * vp. καθεστήτεσηαι.

2011

PROCOPII GAZAEI

2012

in potestatem redactos eripere, et salvare satagat. A Aou χεκρατηµένους. Καλῶς " παρεζήλωσαν αὐτὸν ol

Aliter ipsum ad zmulationem provocarunt Israe-
lite. Itaque in cantico ait Moses : « ]psi me pro-
vocaverunt in eo, qui non est Deus ; et ego provo-
cabo eos in, eo, qui non esi populus 1. » Atque
hec quidem juxta interpretes Septuaginta. Juxta
Symmachum autem, quem sectti sunt reliqui, hoc
modo reperias : Primus acceleravit terram Zabu-
lon, et terram Nephthalim, ei ultimus aggravarvit
viam, que juxia mare est, trans. Jordanem, Quasi
primum, qui accelerarit, apostolorum chorum, a
predictarum tribuum regione prodeuntem exsti-
tisse significet. De quibus hoc modo legimus apud
Davidem : « In Ecclesiis benedicite Deo Domino,
de fontibus Israel, ibi Benjamin adolescentulus in
menlis excessu, principes — Zabulon, principes
Nephthalim *!. » Pauluin enim, qui se de DBenja-
mitide esse asserit **, intelligit : ut reliquos apo-
stolos per duarum tribuum principes : exquorum
regione quia prodierunt, qui primi Christum am-
plexi sunt, principes non immerito appellavit. At-
que inde est, quod nunc Primus acceleravit terram
Zabulon, et terram Nephthalim, addidit. Quia enim
dicenti Clristo : « Agite; sequimini me, et faciam
vos piscatores hoininum : relictis statim retibus
paruerunt **, » accelerasse dicuntur. At. ultimus,
ait, viam aggravavit. Non enim qui a primis ultimi
vocati sunt, dicto fuere obtemperantes : ideoque
eorum infelicitatem ita Christus insectatur : « Vae
tibi, Chorazin, va tibi, Bethsaida : quoniam si in
Tyro et Sidone **, » etc. Preterea Judzos ipsos
etiam nunc occupat pertinacia. « Induratum enim
est, ait, cor eorum *' ; » et que sequuntur. Quod
autem terminum gentium, posuit Symmachus, pro
1544 Galilea, ut habent interpretes Septuagiuta,
littora gentium reddidit Aquilas, ut alienigenarum
multitudinem significaret, qux prius inculta et
fructibus carens exstiterat. Pro quo deinde Pluri-
tam partem populi quam deduxistiin latitia habe-
mus, Multiplicasti gentem, quam non magnificasii,
Symmachum reddidisse invenias. Quam enim gen-
με antea propter impietatem abjecerat, eamdem
nunc spirituali benedictione salutare Verbum cu-
anulatissimam reddit ; juxta illud : « Crescite, οἱ
multiplicamini **. » Rursum quod habemus :
Omnem stolam congregatam dolo, et. vestimentum
cum commutatione restiluent et. cupient οἱ nati
sinl, igne esse combusti ; ita Symmachus : Omnis
tis violata est in commulatione, et vestimentum
[αάαίμπι sanguine, eritque in combustionem et cibum
ignis, ut. mortalium animas ante adventum, vim
pati Satane ostenderet, perquem earum vesli-
menta, meliorque conditio, foedata sunt. Sed fore

ἐξ "lopaf. Ai φησιν 6 Μωῦσῆς iv Qj « Λὐτοὶ
παρεζλωσάν µε Em οὗ θεῷ, χἀγὼ παραζηλώσω αὖ-
τοὺς ἐπ᾽ οὐκ ἔθνει. » Ταῦτα μὲν κατὰ τοὺς Ἐέδομή-
κοντὰ. Κατὰ δὲ Σύµµαχον, i ἠκολούθησαν οἱ λοιπο},
τοῦτον ἄνωθεν εἴρηται τὸν τρόπον ἡ ῥῆσις. Ὁ πρῶ-
τος ἐτάχυνεν γην Za6ovAóow xal yv Νερθα.εὶμ,
xal à ἕσχατος ἐδάρυνεν ὀξὸν τῇν κατὰ θά.ασσαν
πέραν τοῦ Ἰορδάνου. Δηλῶν τὸν μὲν πρῶτον τα-
χύναντα, τὸν ἀποστολιχὸν εἶναι χορὸν ἀπὸ της χώ-
ρας τῶν φυλῶν τῶν εἰρημένων ὁρμώμενον. Περὶ ὧν
φησιν ὁ Δαθίδ. «Ἐν Ἐκχλησίαις εὐλογεῖτε τὸν θεὸν
Κύριον ἐκ πηγῶν Ἰσραίλ * ἐχεῖ Βενιαμεὶν νεώτερος
ἐν ἑχστάσει, ἄρχοντες Ζαδουλὼν, ἄρχοντες Νεφθα-
λείµ.» Δγλοῖ γὰρ ὁ Βενιαμεὶν τὸν Παῦλον φῄσαντα Y
φυλῆς Βενιαυείν. Τοὺς δὲ ἄρχογτας τῶν δύο φυλῶν
τοὺς λοιποὺς ἁποστόλους. Ἐκ τῆς yàp τούτων χώρας
ὁρμώμενοι πρῶτοι προσεδέξαντο τὸν Χριστὸν, ὅθεν
ἄρχοντες εἴρηνται. Ac χαὶ νῦν φησιν’ Ὁ πρῶτος
ἑτάχυνεν γῆν ZaCov Aor καὶ γην Νερθαείμ. El-
πόντος γὰρ τοῦ Ἰησοῦ, «Δεῦτε, ἀκολουθεῖτέ pot, xal
ποι]σω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων, παραχρῖμα ὄφέντες
τὰ δίχτυα ἠχολούθησαν αὐτῷ. » Οὗτοι μὲν écdxvray.
0 δὲ ἔσχατος, φησὶν, ἐδάρυνεν ὁδόν. Ol γὰρ μετὰ
τὴν πρώτην χλῆσιν ἔσχατοι καλούμενο! οὐχ ὑπήκου-
σαν ' οὓς χαὶ ταλανίζων φησὶν, «Οὐαί σοι, Χοραζ]ν,
οὐαί σοι, Βηθσαϊδὰ, ὅτι cl £v Τύρῳ xal Σίδωνι, » καὶ
τὰ ἑξης. Αλλὰ καὶ νῦν Ἰουδαῖοι ταῖς ἀπιστίαις χατ-
ἐχονται. Ἐπαχύνθη γὰρ, φησὶν, fj καρδία τοῦ λαοῦ
τούτου, καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις. Αντὶ δὲ τοῦ, ὅριον to
ἐθνῶν, ὅπερ ἐξέδωκε Σύμμµαχος ἀντὶι τοῦ /Γα.λι.Ίαία
παρὰ τοῖς Ἑθδομήχοντα, θεινὲς τῶν ἐθνῶν,
Αχύλας ἐξέδωχεν, τὰ πλήθη δηλῶν τῶν ἀλλοφύλων
ἐθνῶν, ἃ πρότερον ἣν ἀγεώργητά τε xal ἄχαρπα.
Αντὶ δὲ τοῦ, ἐφ᾽ ὑμᾶς Y* τὸ π.1εῖστον τοῦ «ἰαοῦ **
*0 Σύμμαχός φῆσιν, 'ExAq0vrac τὸ ἔθνος ὃ οὖκ
ἐμεγά.Ίυγας. Τὸ γὰρ πρὶν ἀπεῤῥιμμένον διὰ τὴν
ἀσέδειαν ἕἔθνος, τοῦτο νῦν ἀναλαθὼν ὁ σωτήριος
Λόγος πνευματιχῆς εὐλογίας ἐπλήρωσε. Κατὰ
τὸ, «Αὐξάνεσθε xal πληθύνεσθε.» ᾿Αντὶ δὲ τοῦ,
Πᾶσαν στοΛὴν ἐπισυνηγμένην 6049 , καὶ {μά-
τιον μετὰ κατα. Ἰαγῆς ἁἀποτίσουσιν. Kal ἐθδ-
λήσουσιν», εἰ ἐγεγήθησαν, εἶναι πυρἰκαυστοι *
Σύμμαχός φησιν, Πᾶσα βία ἐδιάσθη év cep,

p καὶ περιδό-αιον épopn ἐν αἵματι, καὶ ἔσται εἰς

χαῦσιν xal κατάδρωµα πυρός δηλῶν πᾶσαν &v-
θρώπων φυχὴν βία» πρὺ τῆς ἐπιδημίας παθεῖν ὑπὸ
τοῦ Σατανᾶ, δι’ ὃν ἁμιάνθη τὰ τῆς vua; περιθόλα:α
χαὶ πλεονεχτήματα, ὃς εἰς καῦσιν ἔσται διὰ τὸν ὑπὲρ
ἡμῶν γεννηθέντα, ὃν νεανίαν χαλεῖ. Αντι δὲ τοῦ,
ἀρχή ' καὶ ἔσται, φησὶν, ἡ παιδεία ἐπὶ τοῦ ὤμου
αὐτοῦ, δηλῶν αὐτοῦ τὸ πάθος, δι οὗ πεπαιδεύµεθα.
Τοῦτο τέλος τῆς περὶ τοῦ Ἐμμανουὴλ προφητείας.

eumdem in combustionem per adolescentem, qui nostri causa natus est. At pro eo quod imperium

3! Psal. xvii. 97, 28.
5 Gen. 1. 98.

*5 Deut. xxxn, 21.
3! κα. vi. 19; Joan. xii, 40.

? Philipp. 11. 5. *? Mattb. iv, 19. 20. ** Matth. xi, 21.

VARUE LECTIONES.
" [g. vp. w' ἄλλως "lc. A. αὐτὸν. * qp. θῖνες.. Y dip. τὸ ἐφ᾽ ὑμᾶς ΣΑ. O', ὁ χατγαγὲς ἓν εὐφροσύνῃ.

2013

COMMENTARII IN 1SAIAM.

2014

legimus; eterit, idem dixit Synivachus, disciplina super humerum ejus, ut mortis genus, quod
ad institutionem nostram facit, non ignoraremus. Atque hic quidem prophetie, que de Emmanueie

fuit, finis est.

1-tY'. θάνατον ἀπέστειΊε Κύριος ἐπὶ "axo, A 156 Vrns. 8-15. Mortem misit Dominus in Jacoó,

xai ᾖ.19εν ἐπὶ Ἰσραή.1. Kal γνώσονται xác d Aaóc
τοῦ Εφραϊμ, xal οἱ ἐγκαθήμενοι ἐν Xapapela ép
ὕδρει xal oyn.Aj χαρδἰᾳ «Ιέγοντες' Π.1:νθοι πε-
ἀσώκασι», x. τ. λ.

Την περὶ τοῦ Ἑμμανουὴλ πληρώσας ὑπόθεσιν,
ἔπεται πάλιν τῷ ἓν ἀρχῇ προτεθέντι σχοπῷ, καὶ τῆς
ἁμαρτίαςα ἀφηγεῖται τὴν δίωσινὃ, λέγων: θάνατον
ἀπέστει.1εν ἐπὶ "[axó6, xal ᾖ.10εν ἐπὶ τὸν Ἱσραή.:
ob δὲ λοιποὶ, .1όγον ἀπέστειλεν, ἐξέδωκαν. Λόγον
:ἀποφατιχὸν ὀργῆς δηλονότι χατὰ τῶν δύο βασιλέων
τῶν συνελθόντων ἐπὶ τὸν Ἰούδαν, ὧν ὡς ἑτερογενῆ
xal συμμαχοῦντα τὸν Συρίας, νῦν ἀφεὶς, περὶ τοῦ
Σαμαρείας φησίν. Ἐπεὶ γὰρ ἁ φῖχτο χατὰ Ἱερουσαλτμ
ὁ Σενναχηρεὶμ , προανεῖλε δὲ τὴν Σαµάρειαν ( µείζω

et venit in Israel, et sciel omnis populus Ephraim, et
qui sedent in Samaria, in superbia et elatione cordis
dicentes ; Lateres ceciderunt , eic,

Absoluta jam de Emmanuele disputatione, sco-
pum quem sibi initio proposuerat, persequitur,
Samarigque direptionem his verbis exprimens :
Mortem, ait, mísit in Jacob, et venit in Israel.Ver-
bum autem, caeteri, verbum, inquam, divin: irse
nuntium, in reges, qui junctis viribus in. Judam
ferebantur : quibus cum Syro tanquam alienigena
et socio neglectis. de Samaritano jam sermonem
instituit. Samariam enim primum, quo tempore
adversus Hierosolyma movebat, evertit Senvache-

Υὰρ τῶν Ιουδαίων $3£675:v'lopailA, καὶ παρεδόθη B rimus. Amplius enim οἱ gravius, quam Judet,

πρῶτος ὑπὸ θεοῦ), τούτου χάριν φησὶν, ὡς τὰ xa"
ἑτέρων ἀπεστα 1μένα δεινὰ, xa0' ἑαυτῶν οἱ ἓξ Ἱσρα].ἳ
ἐπεσπάσαντο. Tfj; δὲ Σαµαρείας ἁλούσης, δέον τοὺς
περιλειφθέντας πεἰρᾳ µαθόντας ὅσον ἐστὶ δεινὸν
προσχροῦσαι θεῷ, δι’ ἐπιστροφῆς τε τοῦτον ἔξευμε-
νίσεσθαι’ τοὐναντίου, ἀπονοούμενοι πύργους οἰκο-
δοµήσωμεν ἔλεγον, µηχέτι χατὰ τοὺς πρότερον (ἐχ
π.1{νθου γὰρ ὄντες εἰκότως ἑάλωσαν) ἀπὸ .Ίίθων δὲ
xai CU.kov ἁσήπτων: ἀντι μὲν τῆς ἀσεθείας, τὰς
π.1ίνθους αἰτιώμενοι τῆς ἁλώσεως: ἀντὶ δὲ θείας
ἐπικουρίας, ὕλης θαῤῥοῦντες στεῤῥότητι, ὑδριστῶν
ταῦτά φησι xal ὑπερηφάνων, ol xal γνώσονται,
τοῦτ’ ἔστι τῆς ἑαυτῶν ἀπολαύσουσι γνώμης. Μετὰ
γὰρ τὸν Σενναχηρἒὶμ, xol τὰ δι) αὑτοῦ γεγονότα δει-
νὰ, πάλιν ἐπιστρατεύειο Ναθουχοδονόσωρ iv τοῖς
Ἱερεμίου καιροῖς, Ἱερουσαλήμ τε εἷλε καὶ τὴν Σα-
µάρειαν * ὅ τε xal πρὸς τοὺς νῦν αὐθάδεις Ἱερεμίας
φησίν * « Ἐπικατάρατος ὃς d τὴν ἐλπίδα ἔχει ἐπ᾽ ἄν-
θρωπον, xai στηρίσει σάρχα Bpaylovog αὑτοῦ, xat
ἀπὸ Κυρίου ἀποστῇ fj καρδία αὐτοῦ. » ᾽Αλλὰ πλήττων
ἰἄται θεὸς δι’ ἀμφοῖν παραχαλῶν εἰς εὐσέδειαν, 62
νῦν τοῖς παθοῦσι τὴν δήωσιν ἑπαγγέλλεται. Τελευ-
salo; μὲν yàp χατὰ Ἰουδαίας ὁμοῦ καὶ Σαµαρείας
ἐπιστρατεύσας Ναθουχοδονόσωρ εἷλε. Καὶ παρέτεινον
εἰς ἐ6δ2μηκοστὸν ἔτος αἰχμαλωτοί, Φιλανθρωπίᾳ δὲ
θεοῦ τὴν ἰδίαν αὖθις ἀπέλαθον γῆν, xaX κτίζειν ἐπι-
χειροῦντες τήν τε πόλιν καὶ τὸν ναὸν, ὑπ' ἐθνῶν τῶν
χύχλῳ, Χ4) μάλιστα τῶν Σύρων διεχωλύοντο, θείᾳ δὲ
“τούτων ἐπεχράτουν ῥοπῇ. Εἶτα χρόνου προϊόντος
Αντίοχος ὁ ἐπίχλην Ἐπιφανὴς, βασιλεύων τῆς Ασίας,
πρὸς τὸν τῆς Αἰγύπτου κρατοῦντα Πτολεμαῖον συ-
στησάµενος πόλεμον, fig ὑπέμεινεν ἥττης ἑνόμιζε
καραμύθιο», &iz: χατὰ Ἰουδαίας τολµήσειε, xat τὴν
μητρόπολιν τούτων ἑλέωνο, xal τὸν νεὼν ἱεροσυλή-
σας, Λυσίαν στρατηγὸν ἑαυτοῦ ταύτης χατέλιπε φύ-
λαχα. Αλλ' ὁ μὲν ἐπαναστάντων αὐτῷ τῶν Ἰουδαίων

55 Jerem, xvii, 5.

8 γρ. Σαμαρείας. — b yp. δίωσιν.

peccaverunt /sroelite ; quo factum est, ut primi,
ἱραάθηίο Deo, in hostium potestatem venerint.
Itaque, qux» in alios mala mitlebantur, in suum
caput Jsraelem attraxisse significat. Caeterum ex-
pugnata jam; occupataque Samaria, cum decuissel
superstites quam in Deum grave sit impingere
expertos, eumdem penitudine placare : contra,
dementali prorsus, !urres ipsi construamus aie-
bant, non quales antea (solis enim lateribus con-
stante expugnatas esse non mirum est), sed iis
lapidibus et lignis, qu: cariem non sentiant : pes-
sime ad /ateres, non 3d suam impictatem, expu-
gnationis causam referentes, qui materiz firmitu-
dini potius et robori, quam Deo, confidant. Atsunt
hominum ista insolentium et superborum, qui e£
ipsi scient, id est, quielati animi ponas jamjam
daturi sunt, Post Sennacherimum enim et quas ipse
populo inflixit calamitates, 1356 Jeremie rursum
temporibus Jerusalein, et Samariam caepit. Nabu-
chodonosor : quod nec petulantibus istis reticuit
Jeremias, cum ait : « Maledictus qui confidit in,
hone, et ponit carnem brachium suum, eta Do-
mino recedit cor ejus *5. » At .tam est nostrae sa-
lutis peritus artifex Deus, ut vel plagas inculiens
medeatur, utrinque nos ad pietatem provocans;
quod eos etiam qui vaslalionem patiuntur non
ignorare voluit. Postremus enim Judazam simul et
Samariam expugnavit Nabuchodonosor, earumque

p incolas annis septuaginta caplivos habuit: qui

divina tandem liberalitate patriz restituti , cum
domos, urbemque, et Ltemplunr instaurare. cona-
rentur, diu licet. multumque 4 vicinis gentibus,
Syris precipue, prohibiti, id tamen sunt singulari
Dei beneficio consecuti. Sed aliquo postea ten'po-
ris intervallo, cum adversus JEgypti regem Pto-
lemeum, Antiochus, qui Epiphanes dicitur, Asi

VARUE LECTIONES.
e γρ. ἐπιστρατεύων.

d γρ. 6. ϐ pp. ἑλών.

2015

PROCOPII GAZ.EI

2016

rex , infeliciter pugnasset ; acceptze eladissolatium A vevixnza:. Μαθὼν δὲ τὸ συμθὰν ὁ βασιλεὺς ἀθνυίᾳ

arbitratus, si quid in Judzos auderet, capta re-
gionis urbe principe, temploque sacrilege spoliato,
Lvsiam ibi ducem przfecit : cujus cum non | ita
post per insurgentes in eum Judieos interempti
ad regem pervenisset nuntius, abjecto tristitia
animo vitam cum morte commutavit. Jam illis
igitur, qui Assyriorum captivitatem effugerint,
adversus eos, qui in montem Sion sunt insurre-
cturi, suum ipse Deus promptum fore paratumque
auxilium pollicetur. Nec vero quinam ii sint, du-
bitare patitur, cum Syriam ab oriente, quinlo in-
Stauratione prolhibebantur ; Grecos autem ab occt-
dente subjicit. Graecus enim genere ex: Macedonia
fuit Autiochus, quas et ipsa, si comparentur, Judaea
occidenlalior exsistit. Fuerat vero in Jud:eos per-
acerbus , eum Machabzos urgeret afflietio. Sed
bunc eliam celeriter, secunduin Assyrios, qui
sacrum populum ἰοίο οτε depasccbaut, divina ulta

τὸν Blov κατέστρεφε. Nov οὖν 6 θεὺὸς τοῖς διαφυγοῦσι
την ἐξ Ασσυρίων αἰχμαλωσίαν, τὴν ἰδίαν ῥοπὴν
ἐπαγγέλλεται πρὺς τοὺς ἑπαγισταμένους ἐπ ὄρος
Σιών. Τίνες δὲ οὗτοί φησιν εὐθὺς, Συρίαν áp" lov
ἀνατο.1ῶν, ὅτε τῆς οἱχοδομίας ἀπείργοντο, χαὶ τοὺς
"EA.tvac ág'! ov δυσμῶν. Ἕλλην γὰρ ἣν τὸ γέ-
vo; Αντίοχος ἐκ Μακεδονίας, Ttg τῆς δυτιχωτέρας
χαθέσ-ηχε λήξεως, xal μάλιστα πρὸς τὴν Ἰουδαίαν
εἰ κρἰνοιντο. Hv 65 πιχρῶς Ἰουδαίοις ἐπενεχθεὶς, ὅτε
xax τὰ Μαχκαθαίων ἐγεγύνει παθείµατα{. Καὶ τοῦ-
τον δὲ θἄττον dj θεία δίκη µετέρχεται, μετὰ τοὺς ἐκ
Συρίας ὄ.Ίῳ στόµατι τὸν ἱερὸν χαταφανόντα λαόν.
'AXà καίΐπερ τῶν Ἰουδαίων τησαντα παθόντων, ἡ
χεὶρ ἔτι πρὸς δίκην ἐστὶ μετέωρος. xaV πρὸς τὶν
χατ) αὑτῶν ἑτοιμοτάτη πληγὺνν, διὰ τὸν μεγίσττν
ἀσέδειαν, ἣν κατὰ τοῦ Σωτῖρος ἑτόλμτταν, δι fv
ἁπωλείχ διηνεχεῖ τοῖ Ρωμαίων
ὅπλοις.

παρεδόθησαν

est justitia. Verum tot licet tantisque malis Judxi defuncti sint; tanquam. tamen nondum poenarum

satis datum sit; in eosdem adhuc Domini manus extensa, et ad

ultionem paratissima iniminet, ut

157 quod in. Salvatorem scelus impie ausi sunt jugi per Romanos interitu. vindicetur.

Non desunt autem, qui de hoc loco ita sentiant,
ut putent, Mortem in Jacob, sive verbum ire nun-
tium, eos qui inter ipsos przstantiores habiti sunt,
]ra et morte dignos, Israel nominatos invadere,
ipsosque ulcisci. Jacob enim patriarclia nomen, car-
nalis fuit generationis ; sed ex quo postea cum
Deo przvaluit, Israel est nuncupatus **. Cum igitur
in minus rationis participes mitteretur, alios, qui
rationis capaces videbantur, dignos reperit. Qui-
dam vero verbum in bonam partem accipientes,
Scripturam, magna in(irmorum misericordia, ad eo-
rum imprimis captum sese accommodare volunt :
sed perspicaciores ejus utilitate excitatos, eorum-
que, ad quos mittebatur, tarditatem pravertentes,
ipsum prazripere. Verbum enim, quod erat in prin-
cipio apud Deum ad Jacob misit Pater, quod qui
purgato puroque animo cognovit, excepit. Tales
aulem exstiterunt, qui sedent in Samaria, antea
contumeliosi et arrogantes. Lcgimus enim in
Actis **, audisse apostolos Verbum Dei Samariam
excepisse. AL prius ipsorum injurias exposuit pro-
pheia, quomodo.in Judaea insultarint, sibi qui-
dem fortitudinem, illis autem ignaviam tribuentes,

Non desunt autem, qui ita explicent, ut velint, eos, D

qui nunc Hierosolymis insultant Samariam quidem
habitare ; sed Israelitas exsistentes οἱ populum
Epliraim, quia iis pareant, qui sunt de tribu Eph-
raim, Jerusalem ridere, lateribus ipsam constru-
ciam esse dicentes, sua autem ipsos longe meliora
facluros se pollicentes : proque templo quod est
a Salomone constructum, turrim sibi, non aliter
quam in Chalane tentatum legimus, excitaturos.
Nam et illi etiam dicebant : « Venite, faciamus no-

* Gen. xxxii, seqq. 9 Act. vin, 14.

Τινὲς δὲ όῦτω φασὶν, ὡς ὁ ἀποστα.λεὶς ἐπὶ τὸν
᾿Ιακὼδ θάνατος, *) Aóyoc ἀποφατικὸς ὀργῆς, τοὺς
ἐν αὐτοῖς κρείττους εἶναι νομιζ2µένους ἀτίονς ὀρτῆς
xal θανάτου χαταλαθὼν, Ἱσραῇλ χρηµατίκοντας,
τούτους µετηλθεν. Tip γὰρ πατριάρχη, τὸ μὲν τῆς
χατὰ σάρχα γενέσεως ὄνομα ἣν Ἰακὼθ, μετὰ δὲ Θεοῦ
ἐνισχύσαντι Ὑγεγένηται Ἰσραχήλ. Κατὰ τοίνυν τῶν
ἀλογωτέρων πεμφθεὶς, τοὺς λωγιχκοὺς δοκοῦντας εὖ-

C ρεν ἀξίους. Τινὲς δὲ ἐπὶ καλοῦ τὸν' Aóyor ἐξέλαθον,

xal φασιν, ὡς δι΄ ἐλεημοσύνην πρὠτοις συγκαταθαί-
νει τοῖς ἀσθενεστέροις ὁ λόγο:ς. Οἱ δὲ ὀμορατικώτεροι
τῆς ἐξ αὐτοῦ λαθόντες αἴσθησιν ὠφελείας, ἁρπάζου»
σιν αὑτὺν, τὴν πρὸς οὓς ἀπεστάλη νωθρότητα mpo-
λαμθάνοντες * τὸν γὰρ ἐν ἀρχῇ Λόγον πρὸς τὸν θεὸν,
ἀπέστειλεν ἐπὶ Ἰαχὼθ ὁ Ilacfp* ὁ δὲ voog αὐτὸν ὁ
καθαρὸς γνωρίσας ὑπέλαθεν. Οἱ δὲ τοιοῦτοι πρώην
ἦσαν ὑθρισταί τε xal ὑπερήφανοι £v Σαµαρείᾳ χαθ-
ημενοι. Φησὶν γὰρ iv ταῖς Πρόξεσι», Ώχουσαν οἱ
ἁπόστολοι ὅτι Σαµμάρεια δέδεχται τὸν Λόγον. Την δὲ
πρὶν ὕδριν αὐτῶν ὁ προφήτης παρέδωχεν, ὅπως τῶν
ἐξ Ἰούδα χατεθρασύνοντο, ἀσθένειαν μὲν ἐχείνοιςν
ἑαυτοῖς δὲ μαρτυροῦντες ἰσχύν. Τινὲς δὲ οὕτως , ὡς
ol νῦν τῇ Ἱερουσαλὴμ ἑπερχόμενοι τὴν μὲν Σαμά-
ρεια» οἰχοῦντες, Ἱσραὴλ δὲ γρηµατίζοντες χαὶ λαὸς
Ἐφρα]μ, διὰ τὸ βασιλευθῆναι ὑπὸ τῶν ἓκ φυλῆς
Ἐφραῖμ, χλευάζοντες Ἱερουσαλὴμ, π.Ίίνθοις αὐτὴν
ἔλεγον οἰχοδομεῖσθαι, τὰ ἑαυτῶν χρεΐττω ποιᾗσειν
ἐπαγ]ελλόμενοι. Καὶ ἀντὶ τοῦ ναοῦ, ὃν ᾠκοδόμησεν
Σολομῶν, πύργον ἑαυτοῖς Ἠξίουν κατασχενάσασθαι
ὅμοια τοῖς ἓν Χαλάνῃ διανοούµενο.. Kaxslvot γὰρ
ἔλεγον, Δεῦτε, πλινθεύσωµεν ἑαυτοῖς πλίνθους, xa
ὁπτήσωμεν αὐτὰς πυρί. » Καὶ m3 ( Δεῦτε, nixobo-

* µήσωμεν ἑαυτοῖς πόλιν καὶ πύργον, οὗ ἡ κεραλὴ ἔσται

VARLE LECTIONES.

[ 4p. παθήµατα.

2011

COMMENTARII IN ISAIAM.

20:8

ἕω: τοῦ οὐρανοῦ. » "Ex τίνων δὲ d πύργος ἑξῆς ἑμώ- A bis lateres, et excoquamus eos igni **. » Et iterum:

ϱ-νεν, ὁ 5 Geb; σοφίας τοῦ χόσμου Φιλην καὶ σμιχρὰν
δοχούστς ἔχειν γλυκύτητα: Τοιαῦτα γὰρ xai κατὰ
«αύτην ἐπωνυμίαν ἐστὶ τὰ συχόµορα. Οἱ δὲ το'οῦτοι,
xxi κέδροι xa0' ἑτέραν Ἐπίνοιαν χρηµατίζουσιν ἐπὶ
τῇ φευδωνύμῳ ἑπα:ρόμενοι γνώσει, σχληρά τε f0r
xai δυσχαμπῆ χεκτηµένοι. Διὸ συντρίθει Κύριο; τὰς
χέδρους τοῦ Λιθάνου. Ναὶ δ.ὰ τοῦτό φησιν, « Εἶδον
τὸν ἀσεθηῃ ὑπεραιρόμενον χαὶ ὑπερυφούμενον, ὡς τὰς
χέδρους τοῦ Λιθάνου, ὧν dj ἐξολόθρεναις ταχεῖα. »
' Παρῆλθον γὰρ, χαὶ ἰδοὺ οὐχ ἦν. ἃ Οἳ χαὶ τὰ ἓν δό-
Ύμασι τῶν εὐσεθούντων οἰκοδομήματα π.Ίίγθους
εἶναι πεπτωχυἰας qaciv. ()ὐ μὴν αἱ τοῦ θεοῦ χέδροι
τοιαῦται, ἀλλ᾽ ἄνδρες τὰ ἄνω ζητοῦντες, Ev obpavü
ἔχοντες τὸ πολίτευμα μετὰ τῶν χαρτοφόρων ξύλων,
εἰς ὕμνον παραλαμθανόμενοι τοῦ θεοῦ, περὶ ὧν αὖθίς
Φησιν * « Χορτασθήσεται τὰ ξύλα τοῦ πεδίου αἱ x£-
ὃροι τοῦ Λιθάνου, ἃς ἑφύτευσεν. ». Ἐπεὶ τοίνυν ἐχεζ-
νοι τοιαῦτα xaT 'lopatX ἐθρασύναντο, τί φησίν;
Καὶ ῥήξει ὁ θεὸς τοὺς ἑπανισταμέγους ἐπὶ τὸ
δρος Σιὼν ἐπ᾽ αὑτόν. Ταπεινωθήῄσονται γὰρ οἱ $x-
αρθέντες κατὰ τοῦ ἐνταῦθα τιµωμένου θεοῦ. Καὶ
πάντας qnoi τοὺς ἐχθροὺς, τοὺς ἐν Δαχμασχῷ μετὰ
τῶν £v Zapa pela δηλῶν, οἱ xat συνεµάχουν τῷ Ἱσραὴλ,
πάντας τε τοὺς ἐἑπανγιστα,ιέγους τῷ δρει Σιὼν
(τοῦς᾽ ἔστι, τῷ ἐνταῦθα τιμωμένῳ θεῷ κχαθαἰρεσιν
ἐπαγγέλλεται), ὧν οἱ μὲν σαν ἀνατο.ικοί τινες, οἱ
δὲ dg" ἡ.Ίίου δυσμῶν, µέσοι δὲ τούτων ol EAARqvec,
ol τὸν Ἰσραὴλ κατεσθίοντες, δι ὧν ἁσεθεῖν παρ-
εσχεύαζον, βοπηθεῖν ἐπηγγέλλοντο. "OA γὰρ κατ-
εσθίουσι στόµατι οἱ διὰ της σοφίας τοῦ xócpou

τούτου τῆς εὐσεθείας ἁ-φέλχοντες. Διόπερ ὁ θυμὸς |

τοῦ zov, τῆς διχαίας χολάσεως ὑπάρχων ἑμφατι-
x0; χατ αὐτῶν πὐτρεπίζετο * οἱ δὲ οὐχ ἐπέστρεφον
χατὰ τὴν ἀμετανόητον ἑαυτῶν καρδίαν, θησαυρίς»ν-
τες ὀργὴῖν ἑαυτοῖς £y ἡμέρα ὀργῆς' καὶ ἔπεὶ pij διὰ
λόγου, διὰ δὲ π.Ίηγῆς οὗτος 6 λαὸὺς θεραπεύεται, γέ-
Υραπται. Kal zac ὁ .«Ίαὺς οὗτος obx ἀπεστράφη,
ἕως ἑπ.]ήγη. Ἔχομεν τοίνυν τὴν αἰτίαν, δι ἣν τὰ
σχυθρωπὰ τοῖς ἀνθρώποις ἑπάγεται. Ast γὰρ εἰδέναι
πάντως, ὡς οὐχ ἑπεστράφησαν ἁμαρτάνοντες.

€ Venite, faciamus nobis civitatem et turrim, cujus
culmeu pertingat ad coelum ". » Verum quibus de
causis ista. deinceps infatuata est. turris, quam ab
hujus saeculi sapientia, quae tenuem et modicam
resipere videtur dulcedinem ? ejusn.odi enim et
sycomoros eliam, habita ad vocem ratione, constat
exsistere. At qui tales exsistunt, 156 et cedri
etiam, alio quodam significationis genere, dicuntur,
van: nimirum opinionis fastu elati, durisque, et
praefractis moribus praediti. Indeest quod Dominum
Libani cedros contriturum ; «quod item his verbis
utentem. legimus : « Vidi impium superexaltatum
super cedros Libani, quarum celer est interitus ;
transivi euim, el ccce uon erat *5, » Neque vero

B desunt, qui qucd in religionis dogmatibus pii edi-

ficant, lateres deciduos esse dicant. At sunt ejus-
modi nequaquam quz Domini cedri nuncupantur
sed viri, quie sursum sunt,quarentes **, in ccelis cone
versationem habentes cuni lignis illis frugiferis, quae
in Dei la:dem assumuntur : de quibus rursum scri-
bitur : « Saturabuntur ligna campi, cedri Libani,
quas plantavit *?, » Quoniain igiturin [sraelem talia
ausi sunt, quid subjicit ? Et confringet Deus insur-
gentes adversus montem Sion. in ipsum. Deprimen-
tur enim, qui in quod ibi volebatur, numen insurrexe-
runt. Adhzecinimicorum nomine censet omnes quot-
quot Damascum Samariamque incolunt, et Israe-
lem bello adjuvant, quotquot. item in montem Sion
iusurgunt ; jamque nunini eo loco celebrato et cul-
to interitum denuntiat. Horum exstitere alii quidem
ab oriente, alii autem ab occidente ; amborum vero
Greci intermedii, qui Israelem depascentes, eum-
dem ad impictatem maligne pertrahebant, per quaa
se illi auxiliuxi moliri suadebaut. Devorant enim
tolo ore, qui mundana sapientiz astu a pietate re-
vocent, Itaque uibil mirum jam, si Dei furorem,
non obscuruin juste vindict:? nuntium, in eos pa-
rari audiamus ; quos divinam iram sibi in die irae
thesaurizantes, non scelerum poenituisse, nec ad
Dominum rediisse constat **. Deinde, quia plagis

non verbis populum sanari videt, adjicit : Et populus iste universus ΠΟΠ est conversus, donec percussss
esi. Jam ergo cur hominibus inferantur calamitates, tenemus. Omnino enim quia non convertuntur. qui

peccant, immitti putandum est.

V-xa'. Kal dgeiAe Κύριος ἀπὸ Ἱσραὴ.ἲ κεφα- Ὁ 159 VkEns. 14-21. Et abstulit Dominus ab. Israel

AY xal οὐρὰν, µέγαν καὶ gixpcv, &v. uà ἡμέρᾳ,
πρεσθύτη», καὶ τοὺς τὰ πρόσωπα θαυμάζοντας.
Αὕτη ἡ ἀρχὴ, καὶ προφήτην διδάσκονγτα ároga.
Οὗτος ἡ obpá. Καὶ ἔσονται οἱ µακαρίζεντες τὸν
Jaór τούτον π.λανῶντες , x. τ. λ.

Τὸ ἀφεῖ.ε, θεοδοτίων dge.let* xaY οἱ λοιπον δὲ
mi μέλλοντος” ὁ μὲν ἸΑχύλας, ὀἼοθρεύσει' 6 6i
Σύμμαγος, ἐξο.Ίοθρεύσει. Πρὶν γὰρ ποιεῖν, ὁ 0:5;

πιστρέφων προλέγει, ἐν µιᾷ δὲ ἡμέρᾳ φησὶν, ὑφ'
ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν καιρὸν τοῦ Ῥωμαϊκοῦ δηλονότι

* Gen. xi, 5... "" ibid. 4.

95 Psal, xxxvi, 99.
. Hom. 11,5.

9 Coloss. ini, 1.

caput, εἰ caudam, magnum el parvum, una die, se-
nen, el eos, qui facies admirantur. Ipse est caputset
prophetam docentem iniqua. Hec est cauda, El
erunt. qui beatum. dicant populum hunc. scducen-
tes, εἰς.

160 Quod abstulit habemus, auferet vertit
Tieodotio. Per futurum vero etiam reliqui, Aqui-
la quidem οἱ Symmachus, disperdet.. Pradicit
enim antequam conversionem operetur Dominus.
Deinde, quod una die dicit, certum quoddam et

5ο Philipp. 1n, 20. 5! Psal. Lin, 16.

VARUE LECTIONES,

5 γρ.ἡ τῆς, hdc. 1. εἰσὶ δὲ. d pp. ἐμφατιχός.

ία

2019

PROCOPII GAZEI

2020

statum Romani belli tempus significat. Quidam A πολέμου. Τινὲς δὲ, μετὰ τὸ φθᾶσαι, φασὶν, ἐπ᾽ ab-

tamen, ex quo ad eos, quod missum est, vcrbum
perveuit, omnem perversum ordincin. ipsorum
confusum iri signiflcare volunt. Deinde capitis et
caudcg nomine, animal ratione carens innuit, cui
populum similem fecit ; aut certe ratione pradi-
tum, el quod ea destituitur : aut denique princi-
pem, et subditorum quenlibet: quod certe magni

εἰ parvi adjectione declaravit. Ad hac, quod se-

nem, et 908, qui facies ad mirantur, addidit, ad eos
forsan retulit, qui sacerdotii munus sortiti sunt,
quos ita compellasse apostolos legimus : « Prin-
cipes populi, et seniores, si nos hodie dijudica-
mur in benefacto hominis infirmi, » etc., quo-
modo et illi in disceptandis causis, divitum dona
spectantes, eorum facies admirabantur. Verum,
pro quo facies admirantes babemus, venerabilem
posuit Syminachus. Sic ergo caput ipsum, idem,
qui venerabilis, et senex, esse poterit. Est enim
populorum caput sacerdos, cum tanquam in uno
corpore consideratur; cauda autem, qui iniqua
«decet propbeta, nullum in populo gradum, vel
erdinem sortitus; nisi quem sua tantum auctori-
tale, vaticinandi spiritum ementitus, falso sibi
arrogsi : qualis Jeremie Michzzque temporibus
Ananias, et alii exstiterunt, quibus mendax exsi-
stens spiritus deceptum Achabum cum Syris com-
misit. Alii putant Mosaic» legis interpretes si-
gniücari, qui junctis ad eam minime scriptis tra-
ditionibus, id est hominum manundatis, populum 4
Christi fide revocabant; ideoque caudas nominari,
quod ex sacerdotum, quos prophetas etiam, οἱ
injusta docenies vocat, arbitrio penderent. Erant
enim inter Israelitas falsi prophetas eo eliam tem-
pore, quo veri. Àt si quis ea, qua Hierosolymi-
tanum excidium secuta 161 sunt, tempora ve-

τοὺς τὸν λόγον ἀπεσταλμένον, πᾶσαν thv xaxhy
αὐτῶν διάταξιν συγχνυθήσεσθαι λέγε'. Κεφαὴν xal
οὐρὰν εἰπὼν, ἡνίξατο ζῶον ἄλογον ᾧ τὸν λαὺν ἀφω-
µοίωσεν, Ίγουν τὸν λογικὸν καὶ τὸν ἄλογον, ?| τὸν
ἄρχοντα χαὶ τὸν τῶν ἀρχομένων ἕκαστον, ὃ δὴ xal
διεσάφησεν εἰπὼν μέγα» καὶ µικρύγ. Πρεσδύτην
τε, qnot, xal τοὺς τὰ πρόσωπα Θπυµάζοντας, δη-
λῶν ἴσως τοὺς ἱερᾶσθαι λαχόντας, ol; δη xal φασι
προσφωνοῦντες οἱ μαθηταὶ, « Αρχοντες τοῦ λαοῦ
χαὶ πρεσθύτεροι, cl ἡμεῖς σήμερον ἀναχρινόμεθα
Ex εὐεργεσίᾳ ἀνθρώπου ἀσθενοῦς' » »i καὶ δωρο-
δοχοῦντες Ev χρίσει τὰ τῶν πλουσίων ἐθαύμαζον
πρόσωπα ΄ ἀντὶ δὲ οὗ, τοὺς τὰ πρόσωπα θαυμά-
ζοντας, ὁ Σύμμαχος αἰδέσιμον ἔφησεν. Οὕτως οὖν

B αἰδέσιμος καὶ ὁ πρεσθύτης δύναται εἶναι ἡ χε-

φα.ή. Κερα.]] γὰρ «1αῶν ἱερεὺς, ὅταν ὡς ἐφ᾽ ἑνὸς
νοηται σώματος. Ἡ δὲ οὐρὰ, 6 διδάσχων ἄνομα προ-
φήτης, µηδεμµίαν μὲν τάξιν ἔχων Ev. τῷ λαῷ, αὖτο-
χειροτόνητος δὲ xal προφητικὸν ἑαυτοῦ πνεῦμα xa-
ταφευδόµενος, οἷος ἣν Ἱερεμίου ὁ ᾽Ανανίας, χαὶ ἐπὶ |
Μιχαίου * ἓν οἷς ἐγένετο τὸ πνεῦμα τὸ ψευδὲς, ὃ E£v.
πάτα τὸν 'Ayà6 τοῖς Σύροις συµπλέχεσθαι. Ἕτεροι
δέ φασιν, ὡς λέγοι ἄν τινας τὸν Μωῦσέως ἑρμηνεύον:
τας νόµον, ᾧπερ ἐπῆγον παραδόσεις ἀγράφους, ἑντάλ-
µατα ἀνθρώπων, ot καὶ πεπείχασιν ἀπειθῆσαι Xpt-
στῷ, ot; οὐρὰν ὀνομάξει, ὡς ταῖς γνώµαις ἐπομέ-
νους τῶν ἱερέων, οὓς xat προφήτας χκαλεῖ, καὶ δι-
δάσκοντας ἄνομα. σαν μὲν γὰρ ἓν Ἰσραϊῦλφευ-
δοπροφῆται, xa0' ὃν σαν καιρὸν οἱ ἐξ ἀληθείας
προφῆται. Μετὰ δὲ τὴν ἄλωσιν Ἱερουσαλὴμ οὐκ ἂν
ἔχοιμεν λέγειν τοιούτους γεγονότας tive, πλὴν εἰ
µήτις λέγοι θευδᾶν τε καὶ Ἰούδαν, ὧν ἐμνήσθη T'a-
μαλιῆλ, Τοὺς δ᾽ οὖν λέγοντας παρὰ ταῦτα, xal µακα-
ῥίζοντας τὸν .Ίαὸν, πλάνους εἶναί φησιν, va τὸν
λαὸν τοῖς χέρδεσι χαταπ/νωσιν.

- 8tiget ; non tales facile reperiat : nisi Theudam et Judam forsitan, quorum meminit Gaimaliel **, eo
in numero babeat. Ergo, qui prater hec, populum verbis beantes doceant, impostores esse, el nibil
aliud quam lucris inhiare, deque eo absorbeudo cogitare significat.

Neque eniin pielatis ergo, ad offerenda Deo
munera, sed, ut habendi sitim explerent, horta-
bantur. Itaque tantum abest, ut ad Christum ipsi
accesserint, ut ne cileris quidem ejus regnum
aperiri voluerint. Inde est, quod super eorum
adulios. letaturum se Dominus pernegát. Sunt igi-
tur adulti in Ecclesia, qui spiritus ope vires ha-
bent instauratas : quales fortes esse, et malum
devicisse testatut Joannes 55. Neque vero defue-
runt, qui expleto ante Salvatoris adventum legis
mandato, viros,se prastiterunt. Sed ex quo fu-
gata est legis umbra, non iis amplius, qui juveni-
liter littere inherentes eam mordicus tuentur,
deleciatur. Dominus, Orphanos deinde eos intelli-
git, qui spirituali carent educatione; et viduas,
quz Dei Verbo superseminante destituuntur. lata
enim, tanquam iniqui et improbi, patientur; qui

55 Act. 1, 8, 9... * Act. v, $06, 51.

Προῦτρεπον γὰρ αὐτοὺς δωροφορεῖν τῷ up. διὰ
χέρδος, οὗ δι’ εὐσέθειαν. Δι’ ἣν αἱτίαν, οὔτε Χρ:στὸν
αὐτοὶ προσήκαντο, xal τοῖς ἄλλοις τὴν βασιλείαν
ἀπέχλεισαν. Διὸ τοῦτο ἐπὶ τοὺς reav(oxovc αὐτῶν
οὐκ εὐφρανθήσεται Κύριος. Νεανίσκοι μὲν οὖν kv
Ἐχχλησίαις, o? τὴν πνευματιχὴν ἀνειληφότες ἰσχύν
οἷς φησιν Ἰωάννης, ὅτι ἰσχυροί ἐστε χαὶ νενικήχατε
τὸν πονηρόν. "Ησαν δὲ καὶ πρὸ τῆς ἐπιδημίας τινὰς
ἀνδριζόμενοι πληρῶσαι τὴν ἐντολὴν. Μετὰ δὲ τὴν Ev
vójup σχιὰν οὐχ εὐφραίνεται Κύριος ἐπὶ τοῖς γεα-
γίσκοις ἀντεχομένοις τοῦ γράµµατος. Ὀρφανοὺς
δέ φησι τοὺς ἀνατροφῆς σπνευματιχῆς ἑνδεεῖς * χήρας
δὲ ἐν αἷς ὁ θεῖος Λόγος ἐπισπείρων ἑξέλιπεν πείσον-
ται ταῦτα ὡς ἄνομοι χαὶ πονηροί * τὸν καλοῦντα γὰρ
πρὸς ζωὴν ἐθανάτωσαν. Ταῦτα δὲ ὡς ἀγαθὸς προ-
λέγει, ὡς ἂν 1j ἐν αὐτοῖς ἀνομία δίχην ὑλομανοῦς
βοτάνης ὑπὸ πυρὸς ἀγα 1ισκοµιένοις ἀφανισθῇ" τοῦτο

55 Joan. n, 12-45.

VARLE LECTIONES.

] tc. οἱ.

29l

COMMENTARII IN ISAIAM.

2022

yàp δηλοϊ τὸ, καυθήσεται ὡς zip) ἀνομία, καὶ A eum, a quo ad. vitam vocabantur, morte multa-

e«kizne. ᾽ΑΡομίαν δὲ τοὺς ἀνόμους 0r)ot, ἄγαν αὐ-
sebo τῇ ἀνομίᾳ πεποιῶσθαι δηλῶν. Τὸ δὲ, ὡς πῦρ
ᾳαυθήσεσθαι, φασὶ σηµα!νειν τινὲς, ὡς αὐτοὶ χαθ᾽
ἑαυτῶν γενῄσονται πΏρ. Οὐ γὰρ ἕτερος αὐτοῖς ἐποί-
est τὴν φλόγα, πρὸς τοῦτο 6b ἀλλήλοις ἀρχέσουσιν *
ὃ δη φλοχός ἐστι χείρονος. Πρὸς δὲ τὸ χρεῖττον ἔτε-
pot πάλιν δεινῶς ἐξέλαθον τὴ ἄγρωστιν φυσιολογῇ-
σαντες. Ἔως μὲν γὰρ ἐγχκέχωστιαι τοῖς γηΐνοις πά-
θεσιν ἡ doy, τὰ ταύτης πάθη χαθάπερτις ἄγρωστις
bx ες σαρχὸς ἐχφυόμενα διέρπει δι ἀλλήλων τὴν
γέννησιν ἔχοντα. Πολύγονος γὰρ ἡ πόα, xa οὔδαμου
χαταλήχει ταύτης ἡ Ὑένεσις. Τὸ δὲ πέρας τῆς πρώ-
της ὙΥεννήσεως ἀργὴ τοῦ ἐφεξῆς γίνεται. Τοιαύτη
fiv ἁμαρτημάτων ἡ φύσις. Πορνεία Υὰρ nopvctav

ἐφέλχεται, xal κλοπὴ χινεῖ πρὸς χλοπὴν, χαὶ φεύδει Β

φεῦδος ἀχολουθεῖ. 'AXA' ἐἑὰν διὰ τῆς ἐξομολογήσεως
τὴν ἁμαρτίαν γυμνώσωμεν, ξηρὰν αὐτὴν ἐργαζόμε-
θα ἀξίαν τοῦ ὑπὸ πυρὺς χαταθρωθῆναι. Λὐτὴ δὲ
παίεται ἓν τοῖς δάσεσι τοῦ δρυμοῦ. Ἐν τῇ πρώτῃ
τῶν Βασιλειῶν πολεμούμενος ὁ λαὸς εἰσΏλθεν εἰς cóv
δρυμὸν, xaX ἐχλείπει μὴ ἐσθίων. Καὶ ὁ ᾿Αθεσαλὼμ
«ολεμούμενος εἰς δρυμὺν εἱσέρχεται. Λέγοι δ' ἂν
τοὺς ὑπούλους xal συνεσχ,ασµένους τῇ διχνοίᾳ, xal
πλεῖστα ταύτῃ τηροῦντας xaxd. Tivi; ὃξ φασιν, ὡς
νέµονται μᾶλλον αἱ φλόγες εἰς ὕλην πεσοῦσαι τὴν
εὐχατάπρηστον. Της οὖν τούτων φ.Ίογὸς παρἰστησι
διὰ τούτου τὸ μέγεθος. ᾿ΑΊρωστιν δὲ, φασὶ, ξηρὰν'
xaX δατή δρυμοῦ τὴν ἀγελαίαν ὀνοιάζει πληθὺν,
συῤῥαγέντων ἀλλήλοις ἑνστάσει τῶν δήμων, ὡς Ἰώ-
σηπος ἱστορεῖ. 'AXAA xal τῶν εἶναί τι δοχκούντων
ἄφεται τὸ δεινόν * ὃ δηλοϊ διὰ τοῦ, καὶ συγκαταφά-
γεται τὰ xóxAo τοῦ Bovrov πάντα. Βουγοὺς γὰρ
τοὺς χατά τι τῶν ἄλλων ὑπερανεστηκότας χαλεῖ.
Toi; γὰρ τοιούτοις τὸ στασιάζον ἓν ταῖς πόλεσιν ἔπε -
«Φύετο. ᾽Απλούστερον δὲ νοητέον, ὅτι xatà ταῦτα τὰ
παραδείγματα μετελθοῦσα τοὺς προλεχθέντας ἡ
«ργὴ τοῦ Θεοῦ μεγάλην ἓν αὐτοῖς ἐργάσεται αὐγ-
Ἄνσιν, ὡς μηδὲ γένους εἶναι φειδώ. Ἐγκ.ινεἴ δέ τις
«πτροσιύντα τὸν ἆδε. όν ἐπὶ τὸ τυχεῖν τινος ἀντιλή-
«jew; εἰς τὰ δξξιά. Λιμῷ γὰρ καιόμενοι τῇδε xà-
Ξκεῖσε περιστραφῄήσονται χἀταδάχνοντες τοὺς ix δε-
ἀιῶν, τοὺς ἐξ εὐωνύμων. Αλλ' οὐδὲ σαρχῶν φείσον-
ται τῶν ἰδίων, χατεξαναστήσονται δὲ ἀλλήλων ἆδε.]-
«ροὶ, εἷς τε γαθ) ἑνὸς, xai xa0' ἑτέρου δύω, ὡς

Ἑφραῖμ xal Μαγασσῆς ἀλλέλους τε δάχνοντες. xal D

χοινῇ τὺν Ἰούδαν, δι ὧν δγλοῖ τὰς φυλάς. Ὑπὸ

υμίαν γὰρ σαν βασιλείαν ἁμφότεραι, xav pav
ὥχουν πόλιν Σαµάρειαν, ἐξ ἑνὸς τοῦ Ἱωσὴφ xazavó-
µεναι, χαὶ ὅμω; ἀλλήλαις ἐπαναστῆσοντα», χαὶ ταὺ -
τας φησὶ τῷ χατὰ Ιούδα «oigo µηχέτι σχολαξού-
σας, ἀλλήλας δὲ δαπανώσας τοῖς ξίφξσιν.

runt. Atque hzc quidem pro summa sua. bonitate
prenuntiat; ut. qui in. ipsis herbe — luxuriantis
more augescit iniquitas, igne consumpta ve-cinda-
tur. ld enim signilicat, cum ait: Succendetur
quasi ignis iniquitas, et qux sequuntur, ubi per
iniquitatem, iniquos significavit; ut valde iniquos
esse esteuderet. AL quos quasi ignem succensum
iri ait ; ce trabunt quidam, ut iguem adversum se
ipsos fore dicant. Neque enim flammam in cos
jmmissurum quemquam, «ο sibi ad id satis sint;
quod est flanmz genus longe deterius. Sed est
longe etiam przstantius; quod scite alii ie gra-
minis naluram philosophantur. Qnandiu emim
terrenis cupiditatibus opprimitur animus, solent
ille, tanquam gramen, ex carnis alimento proda-
cta, serpere, el ex sese alias producere. Nam et
fecundum maxime hoc herbz genus est; nec
usquam augendi 362 modum faciens, in quod
primum desinere putes, ab hoc novae rursum pro-
p«ginis ducit exordium. Ejusmodi est profecto
peccatorum natura. Trahit enim ad scortationem
Scortatio ; ut fraus fraudem excitat; ut sequitur
vanitas vanitatem. AL si iniquitatem coufessione
rctegamus, siccam certe, et dignam quz igne con-
smiatur, effeceiimus. Succenditur porro eadem ia
densitate saltus, Nam Regum primo, vexatuin bello
populum in saltum recepisse se, pal'utique inopia
laborantem defecisse; ipsum item Absalonem ea-
dem occasione saltum ingressum esse legimus **,
Sed eos fortasse intelligit, qui fictum obscurum-
que animi consilium gerentes, ita quamplurima

intus mala oceultant. Alii autein eam potius ma-

teriam flammas depasci, que — combustioni sit
aptior, si in eam inciderint, arbitrantur. Horum
ergo flamme magnitudinem per h:ec. nobis expri-
mit. Graminis deinde sicci, densique salius no-
mine, gregariain turbam innuere videtur. Josephi
maxime testimonio, qui flagrante seditionis astu
mutuo sese plebem confecisse scribit 27. Quamvis
el eos etiam, qui nominis alicujus sunt, non in-
lactos prateritura sit. calamitas, quod ita signifi-
cavit, dum ait: Et devorabit, qua circa colles
sunt, omnia. Colles enim eos nominat, qui czte-
ris aliquanto superiores exsistunt. Talibus enim
δο, qui in urbe seditiones movebant, adjungebaut.
Est aulem simplicius intelligendum, quod secun-
dum, hzc exemplo, Dei furorem, quando in cos,
de quibus antea, s:viet, ita omnia permisturum
significat, ut. ne cognationi quidem parcatur. Imo
vero, ait, frater fratrem rogantem aliquid declina-
bit ad dexteram. Fame enim, tanquam rabie. huc

el illuc agentur, dentibus in quoslibet undequaque irruentes. Ίππο ne a suis quidem ipsi carni-
bus abstinebunt, sed in se invicem qui fratres simt, in singulos singuli, et in alterum gemim

eonsurgent: non aliter

quam olim sese mutuo Ephraim et

Manasses, ct ambo Judam simul

adorti sunt: quibus ipsas tribus significavit. Commune enim utrzeque regnum, 163 communemque
urbem, Samoriam nomine, colentes ( quippe qua ab uno Josephi capite prodierunt) in sese tamen
Wreent. suisque se post confectum bellum contra Judam, quia non possunt quiescere, gladiis conficient,

9 FE Πορ. xiv et xxi. " Απι. Jud,, lib. xx, cap. 145; De bello Jud. lib. ix, cap. 6, lib. vi, cap. 1.

2023.

PROCOPII GAZ.£I

2021

Atque hzc quidem islis eventura. sunt, divino A Καὶ ταῦτα ἔσται ταύταις κατὰ θείαν devi k ττν

fwrore utiliter odium inler ipsas inmittente,
non secus ac illa olim, qua inter mulierem et ser-
ventem in perniciem carperat consensio, dissoluta
est. Sunt autem vel Salvatoris ore significata, cum
se, non ut pacem in terram, sed ut gladium mit-
teret, venisse pronuntiavit 15. Innuit autem acerbo
eos alioqui inter se odio laborantes, in struendis
proximo insidiis coituros tamen et Judam ipsum,
id est eos, qui Deum professi, ejusdem cul-
tum fortiter tuentur [hoc enim Juda notat appel-
latio) obsessuros. Vitium enim ale secum alio-
quin consentiens, in virtute coit lamen oppugnanda.
Verbi causa, spectentur audacia et timiditas, pa-
lam inter se contrari: et mediam utrinque fortitu-

ἐγθρὰν αὐτοῖς ἐμθαλούσης ἐπὶ συµφέροντι, χαθάπερ
ἀνὰ μέσον τῖις γυναικὸς xat τοῦ ὄφεως τὴν ἐπὶ κακῷ
διαλυούσης ὁμόνοιαν. Πρὸς ὃ καὶ ὁ Σωτέρ φησιν,
ὡς οὐχ Έλθον βαλεῖν εἱρένην ἐπὶ τὴν γῆν, ἀλλὰ µά-
χαιραν. ᾽Αλλέλοις δὲ crat, καχῶς διαχείµενοι Ey τῇ
χατὰ τῶν πλησίον ἐπιθουλὴῇ συμφωνῄήσουσιν. "Apa
γὰρ πολιορχήσουσιν τὸν ᾿Ιούδαν, τοὺς ἐξομολογου-
µένους θεῷ, καὶ λατρείᾳ τῇ αὑτοῦ παραμένοντας.
Ἰούδας γὰρ ἑἐξομολόγτσις ἑρμηνεύεται. Ἡ γὰρ
καχία πρὸς ἑαυτὴν ἀτύμφωνος οὖσα, τῇ μάχῃ τῇ
κατ ἀρετῆς συμ-γωνεῖ. Οἷον θρασύτης χαὶ δειλία
πρὸς ἀλλήλας μὲν ἑναντίαι, µέσην δὲ πολιορχοῦαιν
ἑχατέρωθε τὴν ἀνδρείαν. Νοητέον δὲ xai τὸ, ὅτι πει-
γάσει καὶ φἀγεται ἐκ τῶν ἀριστερῶν αὐτοῦ. Ὁ

dinem obsidere videbis. Est auteur ad illud, quod p γὰρ ui, ἐργαζόμενος δεξιᾷ xal ἆἁποδοχῆς ἄξια, Ex τῶν

3it : Quia esuriel, et. comedet a sinistris. ipsius, at-

tendeudum. Vetitis enim et sinistris saturabitur,

qui dexira minime operatus, dignum commenda-

tione nibil praestiterit. In universum autem nihil

atque internecionis effigiem adumbrasse putandum
CAP. X.

Vens. 1-4. Ve scribentibus iniquitatem. Scriben-
tes enim iniquitatem scribunt, declinantes. judicium
mendicorum, rapientes pecunias pauperum populi
mei, ut sit eis vidua in direptionem, et pupillus ín de-
pastionem, elc.

164 Et Ίο in Israelitas qui sub Samaria: im-
perio degebant, dicuntur ; e quibus amhitioso alii
in prophetas odio falsas conscribebant prophetios ;
alii scelerate in viduas et orphanos syngraphas
: moliebantur. Sunt enim qui de scribis legem prave
interpretantibus, quo orphanorum viduarumque op-
pressoribus faverent, intelligi volunt. Annon vero
quicunque peccat, rei debite signum manu sua
exarat ? visitationis porro diem, belli tempus illud
DOminat, quo poenas ei daturi sunt, qui in scelera
eorem intuetur : ideoque delonge addit, quo non
a vicinis gentibus, ut autea, sed ex Assyria ipsa,
quam Dci benignitate remotom vi in se attrahant,
venire significet, Rursus et. manum Dei erectam
dicit. Neque enim solet ab eis furor divinus rece-
dere,qui peccandi finem non faciunt. Eo autem ad-
ventante, ubi, inquit, gloriam illam relinquetis, qua
toties devictis hostibus gloriamini? Inductionem
porro nominat poenas illas, quas ipsi, iumittente
Deo, pertulerunt. Atque hic quidem iminarum in po»
pulum, quas et ipse paulo post, irruentibus in eum
Assyriis, persensit, finis cst.

165 Vens. 5-11. Ve Assyriis, Virga furoris mei,
et ire est in manibus eorum. Iram meam in gentem
iniquam mitlam, el populo meo pr«cipiam, ut. et
faciat spolia, et predam, el conculcet. civitates,
ponat eas in. pulverem, eic.

Tec a propheta post Samariz exprugrationem
dicuntur. Cep ergo Assyrius, inquit, et Arabiam,

ἀπηγορευμένων xal σχαιῶν ἐμπλησθῆσεται. Av ὅλων
δὲ τὸ θηριῶδες τῆς στάσεως xal τὴν ἀλληλοφαγίαν
ἐμήνυσεν.

aliud, quam immanem quaindam . seditionis mutus
est.

ΚΕΦΑΛ. l'.

α-δ'. Oval τοῖς γράφουσι πογηρίαν. Γράφοντες
qTàp πον ηρίαν γράφουσι’. Ἐλκ.ίνογτες xplour
πτωχῶ»ν, ἁρπάζογτες χρήματα πενήτων τοῦ «Ἰαοῦ
µου, ὥς τε εἶγαι αὐτοῖς χήραν εἰς διαρπαγἠν, καὶ
ὀρφανὸν elc προνομὴν, x. τ.λ.

Καὶ ταῦτα πρὸς τοὺς ἐξ Ἱσραἡλ βασιλευόμενος 1
ἐν Σαµαρείᾳ, παρ οἷς σάν τινες διὰ φιλονειχίαν
thv πρὺς τοὺς προφήτας, ψΨευδεῖς γράφοντες προ-
φητείας, ol καὶ συγγραφὰς ἐποιοῦντο παρανόµους
ἐπ᾽ ὀρφανῶν καὶ χηρῶν ἁδιχία. Τινὲς δὲ περὶ γραµ-
µάτων τῶν τὸν vópov παρεξηγουµένων εἱρῆσθαι
ταῦνά φασιν, ὡς ἂν χαρίσωνται τοῖς χαταδυναστεύ-
ουσιν ἀρφαγούς τε καὶ χήρας. Mf, ποτε δὲ πᾶς
ἁμαρτάνων ὀφλημάτων γράφει χειρόγραφον; ἐπι-
σκοπῆς δὲ φησιν ἡμέιαν, τὸν τοῦ πολέμου χαιρ»ν,
x20' ὃν αὐτοῖς ἐπάγει την δίκην ὁ τὰ δρώμενα παρὰ
τούτων ἐπισκοπῶν. Πόῤῥωθεν δὲ φησιν, οὐχ ἕχ τῶν
ὁμόρων, ὡς πρώην ἐθνῶν, àAX ἐξ αὑτῆς τῆς 'Aogu-
pias. Πτι "^ φιλανθρωπία θεοῦ ταύτην ἐλαυνομένην
αὐτοὶ καθ) ἑαυτῶν ἑλθεῖν ἐχθιάζονται. "Yom δὲ
πάλιν ἡ χείρ. 'Ov&àp Οεῖος παραμένει θυμὸς τοῖς
ἐπιμένουσι τοῖς ἁμαρτήμασιν. Οὗ παρελθόντος, 1Σοῦ,

p 9n? χατα.1εἰψετε τὴν’ δόξαν, ἂν εἴχετε πολ) ἀχις

τῶν πολεμίων περιγινοµένηι; ἐπαγωγὴν δέ ῥησι
τὴν ἐπαγομένην τιµωρίαν ὑπὸ θεοῦ. Τοῦτο δὲ πέρας
τῶν πρὸς τὸν Aabv ἀπειλῶνι αἱ μιχρὸν ὕστερον τῶν
ΛἈσσυρίων ἑπελθόντων εἰς πέρας ἐξέθησαν.

ε’-ια. Οὐαὶ Ἀσσυρίοις.) Ἡ ῥάέδος τοῦ θυμοῦ
Ιου καὶ ópync ἐστιν ἓν ταῖς χερσὶν ἀὐεῶν. Th
ὀργὴν µου εἰς ἔθνος ἄνομον ἀπυστε.ῶ. Kal τῷ
ἐμῷ «αφ σιυγκατάξω ποιῆσαι σκύ.α, καὶ προνο-
pir, καὶ καταπατεῖν τὰς πό.εις, xal θεῖγαι αὐτὰς
εἷς xorioptór, x. 5. À.

Ταύτα μετὰ τὴν ἅλωσιν Σαµαρείας ὁ προφίτης
φησίν. Τοιγαροῦν ὁ ᾿Ασσύριος el lnger, xal, φησὶν,

: VARUE LECTIONES.
κ ηρ. τῆς θείας ὀργῆς. | sp. βατιλεύομε)ος. 3 γρ. ὅτι,

2025

COMMENTARII IN ISAIAM.

2038

᾿Αραδίαν, xal Aupacxór, xal Zapgápetav. θεὺς Α εἰ Damascum, et Samariam, Ei igitur. tanquam | in-

μὲν οὖν ὀργάνῳ τούτῳ χρησάµενος, τὸ ἴδ.ον νοµιζό-
µενον τούτῳ παρεδίδου λαὸν ἀποχτεῖναι τοὺς ἄνδρας
xai γυμνῶσαι κχξιµένους, xal διελέσθαι τὰ σκῦ.Ία
(προνομὴ» γὰρ τοῦτο καλεῖ) καθελεῖν τε τὰς πόλεις εἰς
ἕδαφρος.Λὐτὸς δὲ μὴ τούτῳ !* συνιεὶς, ὡς ἰδίᾳ δυνάµει
χρατήσας pelo φαντάζεται, πρὸς τοῦτυ τὸν νοῦν
ἁπαλλάττων, xai καθιστὰς, τὸν ὑτιπνόων ὡς µύόλον
é&pyorta θαυµαζόντων αὑτόν. Μήπω µε, qnot, καλέ-
«ητε χύριον, πρὶν ἂν τῶν ἄλλων χρατήσαιµι. Tov
γὰρ ἑπάνω Βαθυλῶνος οὕπω χεχράτηχα, οὐδὲ Χα)ᾱ-
γης, Ev T] διεῖλε τὰς γλώττας ἐπὶ τῇ πυργοποήφθζτός.
Ἐν ἡμέραις μὲν o0» "Aya, µέρος ἐλήφθη τον tv
Ῥαμαρείᾳ λαοῦ παρὰ τῶν Ασσυρίων. Ἐτὶ ἓὲ του...
^. τον” Ἐζεγίου πάντα τὸν λαὸν ἠχμαλώτευσαν ἐπὶ
tjj πρώτῃ πληγῆ μιδαμῶς σωφρονίσαντα * διὰ φ:λαύ-
θρωπίἰαν δὲ πάλιν προλέγει xaY τοῖς ἓν Ἱεροσολύμοις
τὰ. µέλλοντα, τῶν ἀσέθειαν αὐτῶν αἰτιώμενος. Kal
οὗτοι γὰρ εἰδωλολάτρησαν ἐπί τε "Ayat καὶ χρόνων
τῶν μετ αὑτόν. Πῶς δὲ ὁ.]ο.1ὐζειτὰ γλυπτά ; Τὰ μὲν
ἀναίσθητα, οὐδαμῶς, τὰ δὲ ὁμώνυμα τούτοις Evot-
κοῦντα δαιμόνια, τῆς ἀπὸ τῶν µιασµάτων ἡδονῖς
ἀπολαύοντα * διόπερ οἱ τὰ εἰδωλόθυτα ἑαθίοντες, χοι-
νωνοὶ τραπέξης λέγονται δαιµονίων, ἄπερ δηλοῖ, καὶ
τότα φησὶν,ε Ηξει εἰς Αἴγυπτον Κύριος χαὶ σει-
σθήσεται τὰ χειροποίητα Αἰγύπτου, xai fj χαρδία
αὐτῶν ἠττηθήσεται. » Ἐσείσθη γὰρ εἰς ἄθυσσον
ἑλαυνόμενα χατὰ τὴν τοῦ Σωτῖρος ἐπιδημίαν. A:
τοῦτο, ἐπικατάρατος ὅστις πο.ῄσει γλυπτὸν ἡ χωνευ-
τὸν, xal θήσει αὐτὸ ἓν ἀποχρύφῳ. Κακὸν γὰρ ἑαυτῷ
Βησαυρίζει τὸν τῷ γλυπτῷ παρεπόµενον δαίμονα.

^

strumento, quo viros nccaret, jacentes nudaret, spo.
liaque dividerct (hoc enim est, quod predam nun-
cupat), urbes denique soload:zequaret, populum suum
tradidit Dominus. Sed illud minime intelligens, tan-
quam esset sua virtute confectum, majora ctiam ani-
πιο, totus extra se videlicet factus, et meute captus,
cum jam eum, tanquam solam principem, subditi mi-
rarentur, sibi polliceri ausus est. Ait enim hoc fere
pacto : Dominum me prius, quam reliquis regionibus .
potitum videatis, ne dicatis. Nondum enim ea, que
supra Babylonem est, nondum Calana (ca nimirum,
in qua turris exstructe facinus confusio linguarum
secuta est) recione potitus sum. Jam ergo, impe-
1ante Achazo, populi pars aliqua, que Samariam

D incolebat, in. Assyriorum potestatem venerat. Sed

Ezechia regnante, qui Achazum proxime excepit.
universus tandem, quia ad priniam plagam non re-
sipuerat, in servitutem postea redactus est. Caeterum
pro sua humanitate, et ipsis rursum Hierosolymo-
rum incolis qus futura sunt, praedicit vitaeque impie»
tatem arguit. Fuerant enim illi, et ÀAcbazo regnante,
et iis etiam qui postea secuti sunt, idolorum cultum
166 amplexati. Annon vero sculptilia qua sensu
carent. ululare putabimus ?* Nequaquam omnino ;
sed ipsa ejusdem nominis damonia, que scelerum
ct contagionis voluptatem senserunt. BHincque est,
quod qui idolothytis vescuntur, damoniorum pare
ticipes vocamus. Quod et his verbis albi significat
Isaias : «Et tunc ingreditur Egyptum Dominus, mo-
vebunturque omnia sculpüilia ipsius, et cor eorum

superabitur?*, » Sunt enim ad Salvatoris adventum commota, et in abyssum deturbata. taque male:

dictus quicunque sibi sculptile aut

conflatile confecerit, ipsumque in occulto posucrit. Pessinun

enim sibi ipse sculptili semper adjunctum dzmonium recondit.

t9-0. Kal ἔσται, ὅταν cvrceAéo n Κύριος πάντα
&ovov,Év τῷ ὄρει Zur, xal ᾿Ἱερουσα.ὴμ, &xá£et
ἑαὶ τὸν οὖν τὸν µέγαν, tcv ἄρχοντα τῶν 'Ac-
συρίωώ», xal ἐπὶ τὸ ὄψος τῆς δόξης τῶν ὀφθα.ἳ μῶν'
αὐτοῦ. Εἶπε γάρ’ Τῇ ἰσχύϊ ποιήσω, xal τῇ cozíg
τῆς συγέσεως dg&Ao ὅρια ἐθνῶν, κ.τ. λ.

Ἔτι φησὶν, "Ext τοῖς ᾿Ασσυρίοις ἐνδίδωμι, µέχρι

χειρώσονται xal τὴν Ἱερουσαλὴμ ὥσπερ τὸν "Iopahà. ,

M:ti ταῦτα γὰρ, ἐπὶ τὸν γοῦν τὸν µέγαν ἐπάξευ'
φῆσι, τὸν ἓν χαχίᾳ µέγαν δτλῶν, f| τὸν παρ) ἑαυτῷ,
1 παρὰ τῶν ὑπηχόων χολαχευόντων οὕτω λεγόμενον.
Κυρίως γὰργοὓς μέγας, ὁ κατ ἀρετὴν καὶ γνῶσιν
τέλειος (v, καὶ μηδὲν σμ!κρ)ν περὶ θεοῦ xaX τῶν
χριµάτων αὗὑτου λογιζόµενος, ἐπαξειγ δὲ φησιν, ἐπεὶ
μὴ δόξαν δέδωκεν ἐπὶ τοῖς αὑτῷ παραδοθεῖσιν θεῷ,
τὴν ἰδίαν προτάξδας ἰσχὺν, ἡ τὴν τῶν εἰδώλων, ol;
ἀνέθηχε χαὶ σχεύη τὰ ἱερὰ τοῦ θεοῦ. ᾿λλληγορίας
ἃ viuo, }οὔν μέγα», 3], τὸν ἀρχέκαχόν φησι τὸν
συναποστήσαντα πολλοὺς ἑαυτῷ, τροπικῶς vov Ἄσ-
συρίους λεχθέντας Ίγουν δύναμιν ἀντιχειμένην
ἁπιῶς, ἄρχουσαν Ἀσσυρίω», ὡς λέγεται ὁ ἄρχων
βασιλείας Περσῶν, ἡ Mfóov, ἡ τῶν Ἑλλήνων. Συὺν-
9! Jga.. xix, 4.

n

VrEns.19-19, Et erit : cumcompleverit Dominus cunct:
opera in monte Sion, el Jerusalem, irruet in men'en.
magnam, principem Assyriorum; et in celsitudinen
glorie oculorum ejus. Dixit enim: Viribus faciam
et sapientia iutelligentie tollam fines gentium, etc...

167 Adliuc, ait, adhuc Assyrios patior, donec J«-
rusalem etiam, sicut [sraelitas, in suam potestalen.
redegerint. Post haec enim in maguam menter:
(sive scelerum , sive elati animi | maguitudinem
intelligat, sive assentatorie ita a suis nominari
signiflcet ) irrupturum se pollicetur Dominus. Pro-
prie eniin mens magna est, qua virtutis et cog-
nitionis perfectione nihil mediocre de Deo ejusqu.
judiciis, sentiat. Ideo autem irrupturum se ait,
quoniam in benefleiorum memori.n auctori D». :
gloriam non reposuisset, sed suam ipse pluris τι;
virtutem , vel idola fecisset , quibus sacram Drei
supellectilem consecrasset. Quod si allegoria:
quiris; mentem magnam | intelligit. vel primus
malorum interitusque auctorem qui multos a Dco
Assyriorum nomine tropice designatus ad se pe:-

VARLE LECTIONES.

d* jp. τοῦτο. m' 1. ἴσ. τοῦ μετὰ τοῦτον,

PATROL. GR. ΓΧΧΧΤΙ,

Q

9031

PROCOPII GAZ.EI

2028

lexit ; vel eerte potestatem adversaviam simpli- À έτει τοίνυν ἰδίᾳ καὶ δυνάµει τὰ πραχθέντα τοῖς

citer Assyriorum prigcipem ; qua ratione dicitur.

princeps regni Persarum , vel Medorum, vel Grz-
corum *'*. Su igitur prudentie , suisque viribus
quidquid ab Assyriis gestum est, arrogat et. ma-
gnifice de se sentiens Diei pacem omni mentis co-
gitatione superiorem, antc oculos sibi non ponit,
sed superbe in eum crigitur. Potest et mens ma-
gna, non secus alque. prudentia ipsa, in. malam
partem: usurpari ; veluti. eum prudentissimus
animalium quie in terra sunt, serpens dicitur.
Teatis est. ÁApostoius ad Corirtliios, cum ajt :
« Timeo ne, sicut serpens seduxit Evam prudentia
sua *', » etc. Testis et ipse Salvator cum villicun
iniquitatis prudenter fecisse, et filios hujus seculi
filis lucis prudentiores esse, dicit **, Praterea et
megram mentem, 168 prudentiam contortam,
οἱ obliquain esse aiunt. Πας igitur mens quia no-
vil sapientis oculos in capite ipsius cisistere *? ,
suos ipsa, oculos. gloria afficit ; αἱ tanquam terre-
Ais rebus superior, avocata ab inferioribus acie,
qua syrsum sunt contempletur. Tales exstiterunt
qui inter gentes sapientis nomine commendantur,
viue quidem probitate obscuri, sed disputationi-
bus decolo, rebusque iis, quae sublime fiunt oculos
sibi gloria aliqua munire , illustresque rcddere
conati, Oculorum ergo nomine cogitationes in-
tellexit. Verum qui corda et renes intuetur Domi-
nus ** , occulta etiam in apertum educit ; movens
Assyriu: $uis viribus et arte militari confisum ,
de tellendis iis. qui gentes inter se distinguunt, li-
mitibus cogitare, ut dilatatis finibus ea suo unius
impcrio adjiciat. qui pulchro a. Deo cum gentes
separaret Altissimus **, definita sunt οἱ termi-
nata, quippe qui nullum a Deo vidcri , nec infe-
riora ista curare existimet, Neque cnim aliud
ovorum pullorumque nominibus eignificaviG Quod
deinde ova post pullos addidit, ita Providentia con-
temptum adauxit. At. istum «cogitare. decebat ,
ait, et videre nihil se esse aliud, quam Dei or-
ganum non magis quam vel securim , vel serragm ,
vel baculum denique , quibus movente opus est.
Ageudi enim jsta nisi alienis agantur viribus ,
facultatem non babent. Qu:e quando , ait, ità. non

C

᾿Ασσυρίοις ἀνέθηχεν " οὖν ἑαυτὸν εἶναι μέγαν δο-
xtv, μῆ θέµενος πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν τὴν εἰρένην τοῦ
8:ou «tv ὑπερέγουσαν πάντα voUr, ὑπερηφάνοις
δὲ ὀφθαλμοῖς κατεπαρθεὶς τοῦ Θεοῦ. Λέγοι δ᾽ ἂν καὶ
µέγαν νοῦν ὧ; φρόνησιν τὴν πανουργίαν ἐτὶ καχῷ,
ὡς ὁ ὄφις φρονιµώτερος τῶν θηρίων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς,
ὅπερ ὁ θεῖος ᾽Απόστολος ἐξτγυύμενος πρὸς Κοριν-
θίους, «Φοδοῦμαι, φησὶ, µέπως ὡς 6 ὄφις ἐξιπά-
τηχὲν Εὔαν ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτοῦ. » Καὶ ὁ Σωτὴῆρ
δὲ φησιν, ὡς ὁ οἰκονόμης τῆς ἀδικ-ας φρονίμως
ἐποίησεν ’ καὶ οἱ υἱοὶ τοῦ αἰῶνος τούτου φρονιμώτεροι
ὑπὲρ τοὺς υἱοὺς τοῦ φωτός. Ἰπεὶ, καὶ robur * εἶναί
φασι φρόνησιν συνεστραμμέντν. Ωὗτος οὖν ὁ νοὺς,
ἐπεὶ οἵδεν, ὡς σοφοῦ οἱ ὀφθαλμὸ ἐπὶ τῆς χεφαλῖς
αὐτοῦ, δοξάζει τοὺς ὀφθα.λμοὺς αὐτοῦ, ὡς τῶν
Υηῖνων κρείττων, ἄνωτε βλέπων καὶ μὴ κύπτων εἰς
γῆν. Το:οῦτοι vàp οἱ παρ) Ἓλλησι σοφοὶ, ζῶντες μὲν
κακῶς ' δι ὧν δὲ περί τε οὐρανοῦ χαὶ τῶν μετεώρων
φασὶ, δόξαν τινα τοῖς ὁὀρθα.ὶμοῖς τοῖς ἰδίοις περι-
τιθέµενο., Ὀφθα.ἲμοὺς οὖν τὰς ἑννοίας φησίν. ᾽Αλλ’
ὁ χαρδίας ὁρῶν χαὶ νεφροὺς, xal τὰ xsxpuppéva
χαθίστησιν ἑναργῖ, λέγων ὡς διενοῄθη παντοδαπῇ
δυνάµει θαῤῥῶν καὶ τέχνῃ στρατηγιχῇ, τὰ μὲν οἷς
δ.ώρισται τὰ ἔθνη παρ' ἀλλῆλων περιελεῖν, paid; δὲ
βασιλείας ἕνα µόνον ὅρον πιιεῖν, τοῖς ἑαυτοῦ σχἡ-
πτροις ὑποτάξας αὐτὰ, ἃ OT) χαλῶς διώρισεν ὁ OX,
ὅτε διςµέριζεν ὁ "}φιστος ἔθνη. Μηδένα γὰρ ἐφορᾶν,
urbi θεῷ µέλλειν P τῶν ἐπὶ Y5;. Τοῦτο γὰρ ἡ τῶν
exor xal γεοττῶν ἑρημία δηλοῖ. Τὰ δὲ ot μετὰ
τοὺς γεοττοὺς Ev ἀπιτάσει τῆς ὁλιγωρίας ἐπήνεγχεν.
Ἐχρῆν δέ σε σχοπΏσαι, φησὶν, ὡς ὄργανον ἐγένου
Θεοῦ, χαθάπερ ἀξίνη, π[ίων τε xal ῥώώξος τοῦ
κινοῦντος δεόµενα. Δύναμιν γὰρ ἀφ᾽ ἑαυτῶν οὐδε-
μίαν πρὺς χίνησιν ἔχουσιν, ἀλλ ἐπεὶ μη οὕτως ἑλο-
γίσω, μηδὲ τὴν ἰσχὼων ὅθεν ἔχεις ἐπέγνως, Ó τῶν
Συ» άμεων Εύριος ἀτιμίᾳ civ civ τὴν διαδέξε-
ται. Tija|y. δὲ φασι τὴν’ ὑποχειμέ}η» αὐτῷ στρα-
τιὰν, Eo ᾗ καὶ δεδόξαστο. "Hv καὶ πρ ἀλα.λώσειν'
φπαίν. Διαφέρει δὲ χατά τινας τοῦ κ.]έους ἡ δόξα.
Τὴν μὲν γὰρ εἶναι τὸν ἀπὸ τῶν πολλῶν ἔπαινον.
Τὸ δὲ x.léoc τὸν ἀπὸ τῶν ἁγαθῶν. Καὶ ciui] μὲν ἡ

' ἀπὸ τῶν τυχόντων ἔσθ' ὅτε, Τὸ C5 γέρας ἆθλόν ἐστιν

ἀρετῆς. Εἶτα τούτοις ἐπήνεγχεν, ὡς ὁ πάλαι φωτί-

est arbitratus; neque unde tibi vires suppetaat ag- D ζω» τὸν ἑαυτοῦ λαὸὺν καὶ ἁγιάζων αὐτὸν θεὸς, aol τῷ

novisti, ecce exercituum Dominus laudem | tuam ,
isfamia et dedecore excipiet. Laudem vero copias
illas quibus imperabat et quarum noniine gloriam
conzequebatur, appellat ; quae igne etiam consum-
pium iri significat. Placet autem nonnullis. inter
honorem et gloriam aliquid interesse. Gloriam enim
a populo, honorem vero a bonis tautum deferr:
Itemque laudem a quibuslibet aliquando, praemium,
autem. virtutis esse honorarium. Addit se deinde,
qui populo olim illucere, ipsumque sanctificare

* Dan.x, { seqq. ** Il Cor. xi, 5.
Apoe. n, 25. ** Deut, xxxir, 8.

55 Luc. xvi, J. seqq.

ὑπερηφάνῳ yEY 17 67a xz Up. Avs γὰρ xo», xal ἁγιάσει
αὐτὸν él zvpl χαιομέγῳ, ἐξέδωχε Xoppayog * xal ὁ
ἅγιος αὑτοῦ &lc gAóya. Αντὶ δὲ τοῦ, 4 xacazdrs-
ται υσεὶ χάρτο» ziv Ux * καταφάγεται τὰ ἀπο-
χείµενρα αὐτοῦ, καὶ τὰ πεφυαγμένα αὐτοῦ, ἐγ'
ἡμέγᾳα qug. Kal 3 ?0$a τοῦ δρυμεῦ αὐτοῦ, καὶ τοῦ
Πιφμήιίου αὐτοῦ, ἁτὸ ψ'υχῆς ἕως σαρχὸς ἀνα.λω-
θήσετα. Καὶ ἔσται ὡς τετηιένος φεύγω». Τὰ
68 éxlAouta τῶν ξύ.Ίω» τοῦ δρυιιοῦ αὐτοῦ dpi
ἔσονται, xal. παιδίον Ἰράψει αὑτά. Αρυμὸνγ' μὲν
iu, 14,

Eccle. ον Jerem. χτα, 10.

ΥΑΒΙΑ: LECTIONES.
»»ρ. εἰς ἡ πρός. v A.yiqav. P yp. μέλειν. 4 vp. xat.

309

COMMENTARIT IN ISAIAXM.

5” 0

«λέγων τὰ πλήθη τὰ σὺν αὐτῷ' Κάρμη-Ίον δὲ, αὐτοῦ A solitus esset, eidem sup^rbienti, 7g»em futurum.

τὺν πλοῦτον καὶ των τρυφὴν' ἅπερ ἀναλωθηναί φησιν
ὑπὸ τῆς γολαστ'χῆς δυνάµεως τοῦ προλεχθέντος
πυρός. "y. αὐτῷ συμθάντων ὁδρασμῷ χρητά ενος
φεύξεται σὺν τοῖς µετ αὐτοῦ ' οἱ δὲ περιλειφθέντες
οὕτως ἔσονται βραγεῖς ὡς χαὶ παιδίον αὐτῶν }ρα-ῇ
παραδοῦναι 1b» ἁἀριθψόν. Καθηρέθη δὲ mapayprua
χατὰ τὰ προθεσπισθέντα τῶν ᾿Ασσυρίων fj δυνα-
στεία. Tui; δὲ, τὸ ἁγιάσει αὐτὺν, τοῦτ ἔστιν ἆνα-
χείµενον τῷ θεῷ δείξει τὸν Claoaf;k * τοιοῦτον 50

xat v5, ᾿Αγ/ασόν pot πᾶν πρωτότοχον διανοῖγον µή-

τραν, τὰ ἀῤῥενιχὰ τῷ Κυρίῳ, ἀντὶ τοῦ, ᾿Ανάθες.

Ἁγιαάσεσθαι Υὰρ οὗ πάντως τὸ µετέχειν ἆγιασμοῦ,
ἑλλὰ χαὶ τῷ 0:0 ἀναχεῖσθα:. Ei γὰρ μὴ ἴδιου ἡγεῖτο
jabv, οὐκ ἂν ἐξέκαι σε χατὰ τῶν ἑναντίων τὸ πρ.
Bovroic δὲ xal ὄρεσι καὶ δρυμοῖς, τὴν τῶν 'Ao-
δυρέων μετὰ τῶν ἡγουμένων ἀπειχκάςει πληθὺν, οἵπερ
ἁποσδεσθήσοντιι πἆᾶλαι ἕντες δεινοὶ καὶ θερµοί "
θανάτο r γὰρ αὐτῶν καταρἀγεται μόνον οὐχὶ φυχάς
τε xa σώματα, ὅτε * χαὶ βραχὺ τὸ λειπόμενον. Ἱ ἣν
δὲ παροῦσαν τινὲς τιµωρίαν ἐπὶ Ῥαφάκου γεγονέναι
νοοῦσιν, μεθ) οὗ δὲ χαλειρθέντες t τὸν ἀριθμὸν τῷ
τῶν ᾽᾿Ασσυρίων ἀπήγγειλαν βασιλεῖ. Διττῆς δὲ οὕσης
της τοῦ πυρὸς ἑνεργείας, διένειµε τὴν μὲν φωτιστ
xhv "120a. * «tv καυστικῆν δὲ, τοῖς ᾿Λσσυρίοις, διὰ

την Ὀπερηφανίαν peráAov vov πρὸς ἐναντίαν τάξιν

τῶν πραγμάτων μεταχωρούντων. ᾽Αγιάζει δὲ, caa,
τὸ πρ, ἐπειδὰν gáyn ὡς χόρτον τὴν ὕ.Ίην. Ἐπεὶ
οὖν x Up χαταναλίσχ»ν ἐστὶν ὁ θεὺς, τὰ ἐξ Όλης ἑλ-
θόντα δαπανἡσεται πάθη, xa) τότε τὰ ὄρη τοῦ xaís-
σθαι παύσεται. TO δὲ mop τῶν λογικῶν τούτων
ὁ, ῶ»ν' τε καὶ βουνῶν καὶ δρυμοῦ, ἀπὸ φυχῶν ἁρξά-
μ.ενον, el: σάρχας αὐτὰς χαταντήῆσεται. Καλεῖ δὲ,
$ Γραφὴ ὄρη μὲν, τοὺς ἐν πριτερῆμασί

. φασὶν,
γεγονότα. δρυμοὺς

τεσιν, Όσον ἐπὶ τῇ κατασχευῆ Y
δα, τοὺς ἀχάρπους καὶ μὴ φοιτείαν v ἔχοντας τὴν τοῦ
ὧ 2 ηθ.νοῦ γεωργοῦ, Πάντων μέντοι τὸ xvp ἄπτεται

ὃς ϱξἆμενον ἀπὸ ΦφυχΏῆς τῶν ἐν τῷ νῷ παθηµάτων; |

"" εἰ µέχρι τούτων σταίη τὸ χαχὸν, την ἐνταῦθα
Ε- Όνον ἀνα.]ώσειεν ÜAnv. Ei δὲ χαὶ πρὸς πρᾶξιν
πεακεῦτα χωρήσειε την διὰ σαρχὸς, καὶ εἰς τὰς σάρκας
zx» καταντήσεται. Οἷον εἰ σταίη μοιχεία μέχρι
«ξ τιχῆς, ἵσταται xai «5 mop. Ἐνέθλεφε γὰρ Πόνον
TY ναιχὶ ποὺς τὸ ἐπιθυμῆσαι, ἀλλ οὐκ ἔφθειρετὸν vay
του θερῦ, ποιῄσας τὰ µέλη τοῦ Χρ.στοῦ, πόρνης µέλη.
Ki üb προέλθοι πρὸς σῶμα, µέχρι τούτου χωρεῖ eig
745 zvp, καὶ ἔσται, qno, ὁ φεύγων, ὡς ὁ φεύ}ων
€ x) «.Ίογὺς καιοµένης. Τάχα ὁ φεύγων ἀπ τοῦ
ἆ Ἱιπρησμοῦ, ἐπιστρορῇ, xat µετανοίχ, φεύγει τὴν
Ἄο)άζουσαν p.lóya. Ot δὲ χαταλξιφθέντες ἔσονται
ἀριθμὸς, οὐ µόνον διὰ τὸ εὐαρίθμητον, ἀλλ' ὅτι καὶ
ἄξ οι πρὸς ἀριθμὸν ἀναλαμθάνεσθαι θεῖου, κατὰ τοὺς
ἀριθμηθέντας Ev τῇ βίθλῳ τῶν Αριθμῶν. € Χαίΐρετε
130, φησὶν ὁ Σωτὶρ, ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν ἐγγέγρα-
ται ὃν τοῖς οὐρανοῖς. » Παιδίον δὲ τὸ γράφον ταύ-

6 Dout

** Exod. xin, 2. 10V Reg. xviii, 19.

Pro quo enim οἱ sanctificabit 1099 ipsum tn ἴφια
urente habemus , et. sanctus ejus in. flammam ,
dixit Symmachus. Pro quo rursum, Et. depascet

tanquam fenum, sileam ; idem depuscel recondita .

ipsius, et quie ab ipso servantur in die una εί gto»
ria saltus ejus et Curmeli ejus , ab. anima. ad car-
nem usque consumetur, el eril tanquam casus [u-
giens. Reliqua autem saltus ejus , numero pauca
erunt , et. puer scribet ea. Quo sane loco saltus
nomine, quam secum habebat turbam intellexisse
putandus est, quemadmodum per Carmelum, cjus
opes et Jusum , quem eadem vindice polcntia ,
quam ignem antea diximus, consump'urm iri, cum-
que in ipso rerum discrimine ita fugati cum in sociis
conversum iri dieit , ut reliclorum numerus ipsa
paucitate a puero facile teneri describique possit,
Est enim nou multo post, sicut ante predictum
fuerat,eversum Assyriorum imperium. Non desunt
qui, sanctificabit ipsum, ad Israelem referent Deo-
que consecratum iri velint ; quo sensu primoge-
nitum omue sexus masculini, quod vulvam ape-
ruisset, Domino sanctiflcari , id est consecrari,
pricipitur δν: quando sanctificandi verbum, non
sanclificalionis semper , sed consecrationis etiam
sizuifivationem habere certum sit. Haudquaquam
euim sl. populum non agnosceret , contra hostes
ignem ipse fuerat accensurus. Collibus autem
montibusque , εἰ saltibus , — Assyriorum duces,
c Cum ipsa caterorum multitudine assimilat; qui
olim quidem valde potentes οἱ fervidl, ezstin-
guentur tamen. lta enim | ipsorum non corpora
tantum, sed animas etiam mors depascet ; ut exi«
guum , quod relinquatur, futurum sit. Sunt etiam
qui poenas istas ad ltapsaca tempus referant : cum
quo qui evasere incolumes , Assyrio superstitem
numerum denuntiarint ". Ceterum cum duplex
sit ignis virlus; cam quidem, quz. illuminaudi
cst , Israeli attribuit : quax autem urendi , Assy-
riis, quibus 170 propter magne mentis superbiam
in coutrarium quam statuissent. res abierunt,
Sanctificit autem tum demum ignis, inquiunt, cum
silvam tanquam fenum depascitur. Quoniam itaque
ignis consumens exsistit Deus **, eos est anitni mo«
D tus depasturus qui esilva prodeunt ; οἱ tunc. mon«
tium cessalura est combustio. Progredietur vero ignis

in montes istos ratione przeditos, ine colles etiam et
saltus, ab animis ad carnes usque, ibi solum
urendi" finem facturus, Montium deinde nomine eos
in Seriptura. significari putant. qui aliis dignitate
superiures tanquam construendis rebus preeficiun-
tur : Saltuum autein, qui, fructus nullos eden:es, veri
agricol: artem οἱ manum non sentiunt. Omnes
igitur ignis invadit, facto ab animi doloribus

' principio, et si in eis malum stetciit, eo usque tans

A

,)v, 94.

YAIUA LECTIONES.

*)p. θάνατος. *r p. ὥστε. vvpooixai25.

u yp. φυτείαν ὗΥ qp. xal.

2931

PROCOPIT 6471

£039

tum silcam derorabit. Quod si ad carnis opus ali- A την «1» ἐγγραφὴν, περὶ οὕπερ ἐλέχθη, ὅτι Παιδίον

quod res processerit, nec carnibus etiam ipsis pe-
percerit ; verbi causa: si cujus ad solum usque
appetitum. progressa est libido , in anima ct ipse
iguis consistet. Solum enim in mulierem libidinis

ἐγενήθη ἡμῖν υἱὸς, ᾧ προσεχύνησαν Μάχοι, ὃ
χατηλθεν εἰς ΑΛἴγυπτον, xai πάλιν ἦλθεν εἰς γῆν
Ἰσραὴλ, ὅπερ γράφει τοὺς διὰ µετανοίας εἰς θεὸν
ἐπιστρέφοντας. | 7 7

ardore oculos torsit ; non Dei templum profanavit; non membra Christi, membra meretricis effe-
cit **, AL si ad corpus usque processerit, eo — usque ct ignis ipse progredietur : Et erit, ait, fugiens ,
quasi fugiens a flamma comburente. Forsitan qui fugit a combustione , is est , qui , conversione pee-
uitentiaque ductus, ultricem effugere flammam conatur. Qui vero relinquentur erunt numerus;
non ideo tantum, ut nullo negotio queant. numerari, sed quod qui in divinum illorum ordinem
redigantur, quos in Numerorum libro describi constat, digni reperiantur . « Gaudete enim, ait
Salvator, quoniam nomina vestra scripta sunt in colis '*. » Nec vero puer alius, a quo ista de-
scriptio fiat, intelligendus est, quam de quo fuit antea : « Puer natus est nobis τρ usurpatum ; Fi-
lius ille nimirum , quem Magos adorasse , quem in /Egyptum descendisse, quem rursus in terram

lsraclis rediisse certuin est. llle, inquam, qui vitz peenitudine sese ad Deum recipientes describit.

171 VEns. 20-25. Et erit in die illa, non am- p

plius adjiciet residuum Israel, et qui salvati fuerint
de domo Jacob, non amplius iis confident , a quibus
injuria affecti sunt. Sed Deo sancto. Israel con[ident
in veritate, etc.

.. Post eversas , inqu:t , Assyriorum opes non am-
plius qui de populo in ser*itutem abducto relicti
sunt, in libertatem autem postea Cyro vindice re-
ευ Assyriis injuria auctoribus confident. ut

Achazus olim, qui, missis ad Assyrium sacris re- -

giisque thesauris, dixit ille 13: Ego servus tuus sum.
Ascende et libera me de manu regis Syrize el regis
Israel ** ; qui reverlens, trucidalo lt»asin rege, Dama-
acum expugnavit. ltaque non homini jam, sed Deo

x-xY'. Kal Écra ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐχείνῃ, οὐχότι
προστεθήσεται κατα.1ειρθὲν Ἱσραή.ὶ. Kal οἱ σω-
θέντες τοῦ "axi οὐχέτι n. πεποιθότες ὧσιν
ἐπὶ τοὺς ἁδιχήσαντας αὐτούς ' dAlà. ἔσονται
πεποιθότες ἐπὶ τὸν Θεὸν τὸν ἅγιον cov 'IcpanA
τῇ ἀηθείᾳ, x. τ. λ.

"Ote, φησὶ , χαταστραφῶσιν Ασσύριοι, ol περι-
λειφθέντες τοῦ λαοῦ τοῦ αἰχμαλωτισθέντος, οὓς
ἐλευθέρους ὁ Κύρος ἀπέπεμψεν, οὐχ ἔσονται πεποι-
θότες ἐπὶ τοὺς ᾿Ασσυρίους τοὺς ἡδικηκότας αὐτοὺς,
ὅπερ φαίνεται ποιῄσας "Αχαζ, τοὺς ἱεραὺς θησαυ-
ροὺς xaX τοὺς βασιλικοὺυς ἁποστείλας τῶν Ασσυ-
ρίων τῷ βασιλεῖ, λέγων * Δοῦλός σου ἐγώ. 'Avá6r Ot
xal σώσόν µε Ex χειρὸς βασιλέως Συρίας, xai ix
χειρὸς βασιλέως Ἰσραὴλ, ὅτε xal ἀνελθὼν συνέλαςς

soli, a quo salutem sunt consecuti, confident. For- ϱ Δαμασχὸν, καὶ τὸν Ῥαασσὼν ἀπέστρεφεν. Οὐκ ἐπ᾽

sah et illud innuit, ne dzmonibus iterum, a qui-
bus tantam animis. injuriam experti suut, adlize-
reant. Quibus.lam placet de illis ista, qui ad Deum
;eversi, in eo spem omnem posuerunt, intelligi,
Qui enim acelera amplectuntur, eorum parles, à
quibus injuriam patiuntur, sequuntur.-Contra, soli

Deo confidit in veritate, qui nec ullis rebus , qua -

cernuntur, nititur; nec alibi alio spe collocata di-
viditur; sed totum se Deb committit. Verum enim-
vero, quod ad reliquias attinet, quas salvandas
esse indefinite locutus , intulit ; aliud ab eo quod-
dain, quod non amplius adjectum iri residuum 1s-
rael dixit, significavit. De hoc enim, quod 174 ex
captivitate rediit, intelligitur : cum prima, arenc
maris similes, numero quidem ipso infinite sint,
sed ad agricul(urai inutiles. Cum populus ergo
liraeliticus factus jam numerosior, ad eum, qui
ex Deo est , fructuum proventum inulilis evaserit ,
ejus tum pars maxima peritura est ; salvabitur au-
lem quod erit residuum. Ab eo enim, quo DBabylo-
mico exsilio Jud:eorum liberata gens est, ad Τυ-
mana usque tempora, crevit non parum cadem, et
supervacua admodum multitudine aucta est : ex
qua tamen $0los, qui in Christum crediderunt ,

* | Cor. vi, 15. ^ ?* Luc. x, 20, ?! Isa. ix, 6.

X yp. ὣς fj.

ἀνθρώπῳ τοίνυν, Θεῷ 55 µόνον οἴγε σωθέντες θαῤῥήη-
σουσῦ». Λέγοι δ' ἂν καὶ τὸ, pf] πάλιν προσέχειν οἷς
πάλαι προσἐχειντο δαίμοσιν τοῖς τὰς αὐτῶν Ἡδικηχότι
Ψυχάς. Τινὲς δέ φασιν εἰρῆσθαι ταῦτα περὶ τῶν δι᾽
ἐπιστροφῆς ἐπὶ Os τὴν ἑλπίδα θεµένων. Οἱ γὰρ
ἁμαρτωλοὶ τοῖς αὐτοὺς ἁδικοῦσι προστίθενται’ μόνος
δὲ πέποιθεν' ἐν ἀ.1ηθείᾳ Θεῷ, ὁ μηδενὶ τῶν Φαινο-
µένων θαῤῥῶν, ταῖς ἑἐλπίσι μη µερ,ζόµενος, τὸ ὃξ
πᾶν ἀπονείμας θ:ῷ. Τὸ 6b κατά.Ίειμμα, περὶ οὗν
ἐπιφέρει ὅτι σωθήσεται, ἀορίστως λέγων περὶ αὖ-
τοῦ, ἕτερόν ἐστιν παρὰ τὸ λεχθὲν, οὐκέτι προστε-
θήσεται τὸ κατα.Ίειφθὲν Ἱσραή.ὶ. Τοῦτο μὲν γὰρ,
τὸ ix τῆς αἰχμαλωσίας ἐπανελθόν ' τὸ δὲ πρῶτον
τοιοῦτόν ἔστιν, xat ó x τῆς θαάστης ψάμμος ἄπει-
poc ἀριθμῷ, πρὸς γεωργίαν δὲ ἄχρηστος. Ὅταν οὖν
πληθυνθεὶς Ἱσραὴλ ἄχρηστος tv τῇ χαρποφορίᾳ γέ-
νηται τῇ κατὰ θ:ὸν, τὸ μὲν πληθος αὐτῶν ἀπολεῖ-
ται, τὸ χατά.Ίθιμμα 06 σωθῄσεται. Μετὰ γὰρ τὴν
ἀπὺ Βαθυλῶνος ἐπάνοδον µέχρι τῶν Ῥωμαῖϊκῶν χρό-
νων, εἰς πλῆθος ἐπέδυχκαν ἄχρηστον, ἐξ ὧν οἱ εἰς
Χριστὸν πεπιστευχότες ἐσώθησαν. Τοῦτο δὲ, φησὶν,
ὅσται, ἐπειδ' ἂν συγτετμηµένον ἐπὶ γης ποιῄσεις
λόγον. Οἷος ὁ εὐαγγελιχὸς, μὴ περιέχων τὰ παρὰ .
τῷ Μωῦσεῖ παραγγέλµατα. Τὰ δὲ ῥήμστα ταῦτα

7? JV Reg. 1, 1 seqq.
VARLE LECTIONES.

2033

COMMENTARII 1N ISAIAM.

2031

παρέθηχεν bv τῇ πρὸς Ῥωμαίους ὁ Παῦλος, ὀλίγην A salutem constat assecutos. Fore autem ista ait,

ἔχοντα τὴν xa paXAayfyv: οὐδὲ γὰρ, ὡς ἡμεῖς, ἠχολού-
θει τοῖς ἑρμηνευσασιν Ἑθραϊος 05 ὑπάρχων, χατὰ
τὸ δύξαν αὐτῷ τὴν ῥῆσιν ἑρμήνευσε. Καὶ ol ἄλλοι δὲ
μᾶλλον τῇ ἁἀποστολικῇ διηγἡσει συνέδραµον. Φτοὶ
δι, Mh θαυμάσῃς εἰ ὀλίγοι εἰσὶν οἱ ὑπὸ τοῦ παιδίου
Ίραφόµεγοι. Πολλοὶ γὰρ ὀνόματι, ὀλίγοι δὲ τοῖς ἔρ-
γοις τὸν Χριστὸν ἐπιγράφηωνται. 'O δὰ τρύπος τῆς
θωτηρίας, τὸ τοῦ μὲν νόµου tb χάρισμα, τῶν δὲ
προφητῶν τὴν διάταξιν, £v τῇ βραχυλογίὰ τοῦ Εὐαγ-
Ἱελίου περιλαθεῖν. ᾿Αγαπήσεις γὰρ Κύριον τὸν 8zóv
φυ, καὶ ἀγαπῆσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαντόν. Ὁ
ὧν συντελῶν καὶ πρὸς ἔργον ἄγων τὸν Xoyov, συν-
τεμών τε αὐτὸν xal συγχεφαλαιούμενος αὐτοῦ τὸ
πλάτος ἐν ταῖς βραχυτάταις ἐντολαῖς, οὗτός ἐστι τὸ
χκατα.Λειµ[ια τὸ σωξόμενον. Πάντα, φητὸν, ὅσα ἐὰν
θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν oi ἄνθρωποι, χατὰ ταῦτα
xU ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ νόμος
καὶ οἱ προφῆται. "'O(d; bv τῇ φυσικῇ ἑννοίᾷ ὅλον
vór* JÓryor συντε.]ούμιενγόν τε καὶ συγτεμνό{ιΕΥΟΥ,
ὅπερ δὲ ἑλέγομεν προλαθόντες περὶ τοῦ θεὸς ἰσχυ-
pc, ὅτι παρ' Ἑδραίοις τὸ "H.l σηµαίνει θεὸν, τοῦ-
το χαὶ vov βεθαιουται' τὸ γὰρ ἐπὶ Θεὸν ἰσχυρὸν, τὸ
"HD. ἔγει τὸ Ἑθραϊχόν.
«ua superius in locum illum, Deus fortis, a nobis

cum abbreviatum in terra verbum , id est Evange-
lium, quo alia jam a Mose precept» continentur,
effecerit. Sunt vero οἱ hzc verba in eam, quze est
ad Romanos, Epistolam, paucis immutatis, a Paulo
* transsumpta 15, Neque enim, ut solemus, ille cu-
jusquam verba sequitur interpretis; sed [lebrza
Hebrzus ipse ad arbitrium exprimit.—Nec desunt
etiam quibus magis apostoliea placuit interpretatio.
Prohibet autem tirari, quod a puero describi pau-
cos audiamus : cum nomine quidem permultos,
sed opere paucos Christum profiteri certum sit. At
est salutis consequendz optima ratio, si legis do-
num, ipsasque prophetarum sanctiones paucis
Evangelii capitibus complectaris. « Diliges enim,
ait, Dominum Deum tuum, εἰ proximum tuum -
sicut teipsum "*. » Qu! perficit igitur et opere le-
gem tuetur, diffusam ejus latitudinem brevibus
preceptis, el capitibus complectens , eum esse re-
liquias illas, qux salvand:e sunt, credimus. «Om-
nia, ait, quecunque vultis ut faciant vobis homines,
justa. hze et vos facite illis. Hec enim lex est et
prophetz 75. » Vides naturali quadam notitia com-
prehensum totum, οἱ abbreviatum verbum, Caterum
ex Hebrzis, qui El vocabulo Deum significant, ad.

ducta sunt; οἱ isto possunt loco conf(irmari. Hic enim, ubi in Deum fortem legimus, El ipsum quo-

que llebraicam litteram habere reperiinus.

Χδ-λβ’. Διὰ τοῦτο τάδε .Ίέγει Κύριος Σαδαὠθ '
Mi) «οόθοῦ, ὁ Aaóc µου, οἱ χατοικοῦντες ἐν Σιὼ»,
ἀπὸ Ασσυρίων», ὅτι ἐν ῥάδδῳ πατάξει σε’ π.Ίη:
qhx γὰρ ἑπάξω ἐπὶ σὲ, τοῦ ἰδεῖν ὁδὸν AL.
χύπτου. Ἔτι γὰρ μικρὲν, καὶ παύσεται ἡ óp-
χὴ, x. t. λ.

Πληρώσας ὁ λόγος τὰ περὶ τῆς Ἱερουσαλημ, ὡς
ἵσα πείσεται. τῷ Ἰσραήλ. xai τὸν ᾿Ασσύριον ὁποῖα

μένει δεινὰ, περί τε τῶν ἐς ὕστερον εὐσξθούντων
ἐπών' ἃ 6h μαχκροῖς ὕστερον συνέθαινε ypóvotc:
νῦν περὶ τοῦ κατὰ τὸν Ἡταῖαν χρόνου φησὶν, ὅτε
χατὰ Ἱερουσαλὴμ ὁ ᾿Ασσύριος ἐπὶ τῆς Ἐνξχίου Ba-
ειλείας ἑστράτευσεν, ᾿᾽Αγωνιῶσι γὰρ τοῖς τότε διὰ
hv µέλλουσαν ἔφοδον, uf καὶ λάθωσι τοῖς tv Σαμα-
ῥρείᾳα πεπονθότες προσόμοια, παραινεῖ ph δεδιέναι
τοὺς ᾽Ασσυρίους. Πσει μὲν γὰρ, oot, xa! βραχείας
πειραθήσεσθε τῆς π.]ηγῆς, ὡσανεὶ ῥάόδῳ παιόμε-
wot, πλην ἄπραχτος ἄπεισιν zy θειοτέρᾳ βαλ)ὁ-
µενος. Αἴτιος δὲ τούτων εὐσεθῆς ὧν Ἐσνεχίας, ἀλλ
οὗ χατὰ τὸν "Αχαζ τὸν πατέρα γενόμενος, καὶ τοὺς
ὑπηχόους μεταθαλὼν εἰς εὐσέθειαν. Δ.ό grow: Mi]
φοθοῦ, Aaóc µου. O9 πολέμῳ γὰρ πάηγήσῃ. Καὶ
ἡ χατὰ σοῦ δὲ ῥάέδος ὁλιγοχρόνιος γίνεται. HAnyü-
ση δὲ ὅμως, τῇ ὁδῷ σαυτὸ» Λἰγύπτου ζήλῳ τῆς
εἰδωλολατρείας ἐπὶ "Ayay τοῦ βασιλέως ἑἐχδούς. E5-
σεθούντων δὲ θᾶττον ὁ ᾿Ασσύριος φεύξεται ἐκ τόπου
τόπον ἀσχημόνως ἀμείδων, διά τ χώρας ὑμετέρας
χαὶ πόλεων. Καὶ διαγράφε, τὴν φυγὴν ὀφθαλμοῖς,
θεοῦ τὰ μέλλοντα παρόντα δεικνύς. Th δὲ, Π.ληγὴην

7 Rom.:ix, 28. "^ Deut. vi, 5; Levit. τικ, ἂν
XVI, 1$ sequ.; 19. xxxvii, 3. seqq.

VEens. 94-29. Propter hoc hec dicet Dominus

C exercituum : Noli timere, popule mi, qui habitas Sion,

ab Assyriis : quia in virga percutiel te. Plagam enim

inducam in te, ut videas viam Egypti. Adhuc
enim paululum, et céssabil ira, etc.

1773 Absoluto sermone de paribus Hierosolynmita-

. norum et Israelitarum poenis, deque iis, quie Assy-
rium manebant, calamitatibus, de piis item in
posterum futuris; que tamen longis temporibus
postea impleta sunt : ad ea se deinceps, quz stia
vtale contigerunt, cum regnante Ezechia Jerusa-
lem adortus est Assyrius's,[saias accingit. Illos
enim, qui tum Y 7/4 vivebant, ad ejusmodi expe-
ditionis nuntium consternatos; ne eadem cum
Samaritanis impraimeditati et. ipsi quoque pate-
D rentur. confidere, οἱ Assyrium haudquaquam me-
tuere adlhortatnr. Veniet siquidem, ait, modicaque
ipsi plaga, tanquam virga, percutiemini; sed infe-
clis tandem rebus, clade divinitus accepta disce-
det: quorum in causa fuerit insignis Ezechia
pietas non patrem imitantis, sed ad verum Doi
cultum subditos provocantis. Atque hinc est, quod
populum tanquam qui plagam eo bello nullam ac-
cepturus sit timere prohibet. line, inquam, quod
virgam, quam in eum parari videt , brevi cessalu-
ram monet, sed percussuram (amen ideo, quod
Jgvptios imitatus Achazi temporibus idololatris
tiam institerit; Assyrium autem statim atque re-

Matth. xxi, 27, 58. "! Matth. vir, 19. 7* 1V Beg:

9155 .

ΡΠΟΟΟΡΗ GAZ.EL ..

2036

&ipuerin!, per urbes corum turpiter locis aliis A ép ἐπάγει ἐπὶ σὲ, τοῦ ἰδεῖν ὁδὸν Αἱγύπτου, E0;.-

atque aiiis immutatis, fugam celerius accepturum:
quam ideo oculis subjicit, ut quae futura audimus,
esse Deo, prisentia. credamus. Quod autem habc-
mus : Plaganm euim. inducil super te, ut videas viam
4Egypti ; ita reddidit Symmachus : Virga. percutict
ει batulum suum elevabit supra te, propter viam
Egypti. Aiunt vero. alii. Oseam, Eli» filium, re-

gem lsracl, cum Salmanazaris Assyrii servitute

premeretur, auxiiium ab ZEgyptio (Sigor] vocant)
petivisse; quare indignatum | Assyrium, Oscam,
vt Regum quarto scribitur ?*, in vinculis habuisse.
Indignatus est enim, aiunt, Deus quod, neglecta
in se filucia, spem in. ZEzyptium collocarit :

µαχος οὕτως ἑρμῆνευσεν' Ἑν ῥά6δῳ π.Ίήξει, καὶ
ciY βακτηρίαν αὐτοῦ ἑπαρεῖ ἐπὶ σὲ, διὰ τὴν
ὁδὸν Αἱγύπτου. "Λλλοι δέ φασιν, ὡς "(ont ὁ τοῦ
Ἠλιᾶ, βασιλεὺς Ἰσραῇλ, Σα)μανασὰρ τῷ τῶν Ἄσσν-
ρίων δουλωθεὶς βασιλεῖ, παραθὰς ἐπχχαλεῖτο πρὸς
συμμαχίαν Σινὼρ Βασιλέα Αἰγύπτου" ὁ δὲ ᾿Ασσύριος
ἀγαναντῆτας δεσμώτην αὐτὸν ἕποι]ισατοι ὡς ἐν τξ-
τάρτη τῶν Βασι)ειῶν φησιν. Ἡ γανάχτησε γὰρ, qa-
σὶν, ὁ θεὸς, ὅτι μὴ im αὐτῷ θαῤῥήσας, ἐπὶ τὸν
Λἰγύπτιον ἤλπισεν. ΄Ὥσπερ oov καὶ ὅτε "Aya, τὸν
Ασσύριον ἐπεκαλέσατο κατὰ τῆς Δαμασχκοῦ. Αλλ'
οὐδὲν ταῦτα πρὸς τοὺς ἐν Ἱξρουσολὴμ, πρὸς οὓς νῦν
ὁ λόγος ἐστῖν, εἰ ὁ Ἰσραὴλ ἐπεχαλέσατο τ΄’ Αἰγύ-

ῃ . e - 1 - bd ^
quemadmodum nimirum, cum est ab A.lazo zriorv. Τῷ δὲ "Accvplo, φησιν, éxeyeret. Kegacec
adversus Damascum vocatus Assyrius, Sed nihil D µάστι]α κατὰ τὴν zAnpiy Μιιδιάμ. Αντὶ δὲ xov,

ad cos, qui llierosolymis sunt, ad quos habetur
jsthac oratio, si est in auxiliuta. ab [sraele voea-
tus /gyptius, ln. Assyrium porro, ait, flagellum
excilabit. secundum: plagam Madiam. Verum, pro
quo, In loco afflictionis habemus: In Sur Choreb
interpretatus est. Symmachus; ne illam, quz Ge-
ceone Madianitarum duce 75, sed φιι per Mosen
inflicta cst, plagam intelligeremus. Sur enim ipsa
solitudo 175 vocabatur: eratque monii, teste
Numerorum libro 15, nomen Choreb, cum et eodem
dianitarum reges, internecione deleti. Siguifleat
qu:e juxia mare est, viam recepluros,

ἐν cóxq 0.1ἱψεως, Σόµμαχος ἐξέδωκεν, Σοῦρ Χω-
ρἡ6, ὡς μὴ δύνασθαι νοεῖν ἡμᾶς τὴν ἐπὶ τοῦ Γεδεὺ.ν
χατὰ τῶν Μαδ.ιτνέων x Ànyiv, ἀλλὰ την iz
Μωῦσέως. Ἡ μὲν γὰρ ἔρτμος ἐχσλεῖτο Σοῦρ. Τὸ 6i
ὄρος ἐκαλεῖτο Χωρὴό, ὡς ἐκ τῶν Αριθμῶν ἐγνώκα-
μεν, ὅτε χαὶ ἀπέχτειναν πᾶν ἀρτενιχὸν καὶ τοὺς ῥα-

τοῦ

. eet; Μαδιάμ.' οἱ δὲ ᾿Ασσύριοι π.Ἵηγέντες τῇ Eg)

μάστιγι, ἁποστρέφουσιν ἐν τῇ ὁδῷ τῇ κατὰ θα”
Jaccavr.

tepore sunt masculi omnes, ipsique adeo Ma-
autem Assyrios flagello suo percussos, in eam 88,

. E « " 4 1 Ta^ 7^ 60 ' Ü " zÜ ων
Hanc enim fugiens olim. Assyrius, qu:e Egypto T» γὰρ xav Αἴγυπτον 005v ὁ ᾿Ασσύριος φξυΥ

vicina est ( eum cum, historia teste, /Eihiopes
adorti sunt) .abripuit. Ait enim : « Reversus cst
enim fRapsaces, et invenit. regem Assyrium op-
pugnantem Lalnam: audierat enim quod reces-
sisset in Lacheis. Et audivit Tharacha rex Athio-
pum dicens : Ecce egressus est, ut pugnet adver-
sum te δὲ. » Sunt qui iudignatum ob id Assyrium
quod Osez Israelis regi suppctias ferre Azyptium
audiverat, adversus. /Egyptics exercitum movisse

. ο 3 . L] * . !
exislirrent, Sed isterum alia non esta superiori-

Lus cpinio, quam nihil ad Jerusalem spectare
diximus, Januit vero et hic. etiam fugam. acceptu-
ros Ássyrios ; non autem felices a:ico successus
habitsros, ut alios etiam bello queant adoriri,
ἴδια igtur, inquit, ipse passurus est. At ipsi con-
solationem nanciscemini, qui Assyriorum jugum

amplius latur nou estis. Habet. enim Regum hi- .

storia 9! Assyrium tributi nomine trecenta auri
talenta Ezechias imperasse, ad quorum solutionem
sacros thesauros, et regios necesse fuit, exliauriri :
quod jugi nomine non immerito significatum est.
Atque hinc est, quod populum ili, quibus ea inest
facultas, coisolari jubeutur. Sed. ad. quid. isthizec
tandem consolatio ?. nimirum, ut. maneat, neque-
metu fugam arripiat. Sunt. tamen qui, utin. hac

" |Y Reg. xvii, 4.

τν judic. vt, 1 seqq.
A seqq.

" Num.

YARLE LECTIONES.

ἀπῆγει, ἑπαναστάντων Λἰθιόπων αὑτῷ, κατά τον
ἱστορίαν εἰποῦσαν' «Kai ἀπέστρετε Payáxns ,
καὶ εὗρε τὸν βασιλέα ᾽Ασσνρίων πολεμοῦντα ἐπὶ
λαθνᾶ, ὅτι Ίκουσεν ὅτι ἀπτρεν ἐπὶ Λάχει. Kal
Έχουσε θαραγᾶ βᾳσιλεὺς Αἰθιόπων λέγων, ]δου &$-
$)0ov ζητεῖν μετὰ σοῦ. » Τινὲς δέ φασιν ὡς ἀγανα-
χτύσας τῶν Ασσυρίων ὁ βαπ:.)εὺς χατὰ τοῦ paat-
λέω: Αἰγύπτου, ἐφ᾽ οἷς ἐπηγ, εἴλατο συμμαγχεῖν τῷ
Ὡστὲ τῷ βασιλεῖ Topati, xat! Αἰγυπτίων ἑστρά-
τευσε, σύμφωνα τοῖς φθάσασι Ἰέγοντες. Άλλ' eipfi-
καμεν ὡς οὐδὲν ταῦτα πρὶς ἹερουσαλΏμ. Καὶ vov
ἓὲ pur ὁ λόγος τῶν Ἀσσυρίωτ' ἔσεσθαι προθξ-
σπίνει, ἁλλ οὐχ εὐπμερίαν τοσαύτη», ὡς xaX x30"
ἑτέρων στρατεύεσθαι. AX) Exetvo; μὲν, qvi, ταῦτα
πείσεται. Ὑ μεῖς δὲ τεύξεσθε παραμνβίας. µτχέτ"
ὑποκείμενοι τῷ ζυγῷ τῶν Ἀσσυρίων. (mat γὰρ ἓν
ταῖς Βασιλείῖαις, ὡς ὁ Ασσύριος Ἐζεγίᾳ φόρου
ἑπέθτχε τριακόσια τάλαντα χρυσιο»7. Καὶ χινἠσας .
τούς τε ἱεροὺς θησανροὺς xc τοὺς Ρασιλικοὺς παρ-
έσχεν αὐτῷ. Ζυγὺν οὖν εἰκότως τοῦτον ἐχάλεσε, Δὸ
προστάττονται παρακα.]εῖν τὸν acr, οἱ τούτο
πρᾶξαι δυνάµενοι. Τί δὲ zapaxaetv ; ὑπὲρ τοῦ
μεῖναι, xai μὴ φόδθῳ μελετῆσαι δρασμόν. Tec δὲ
φασιν, Παρακα.λεῖτο caórm τῇ της εὐσεξείας £p-
μένει ὁδφ' ὡς δὲ περὶ τῶν ὅόον οὕπω Ύενησυμ:7ω»
*! ibd

xwv, A ος 9 IVieg.. xix, 9 seqq.

.

iti 1) 1o: τάλαντα χρυσίο. * ^p.
7 Vulgata editio habet τριακόσια τάλαντα Opqopios, xai τριάκοντα τάλαντα Χρ e (P

Κένώσα».
€

2n"

COMMENTARIT IN ISAIAM,

901

θεσπίνων, 9h σ]μερον εἰχότως Ἱπρωσέβηχε, mob; Α pielatis via maneut, horlandum velint. At tanquam

ἀντιδιαστολὴν τῶν χρύνοις ὕστερον ἑσομένων περί τα
τὸν ᾿Ασσύριον, xa τὸ χα-άλειμμα τοῦ Ἰαχώθ: ἃ 85
πρὸ τῶν νυν) προχειένων ἑλέγετο. ΔΙό φτσιν' Παρα:
χα.εῖτε σήμερον μη φυγεῖν, τὴν νῦν 65 καὶ of,uz-
po» ἐπ᾽ Ἐξεχκίου τῶν Ασσυρίων» μέλλουσαν ἔφοδον.
Βουγοὺς δὲ qvoty, τοὺς ἐπαναθεθηγότας duy, xal
qpovt uat, ποοφῆτας xai ἱερέας. Ἐπεὶ xal ἀλλαχοῦ
φησιν * « Παραχαλεῖτε τὸν λαόν µου, λέγει ὁ θεὺς,
ἱερεῖ”, λαλήσατε εἰς τὴν καρδίαν Ἱερουσαλὴμ, παρα-
χαλεῖτε αὑτήν. Κατὰ τὴν βουλὴν OS αὐτῶν λέγει τῶν
Ασσυρίων, τοῦτ ἔστι, Πείσονται θἄττον & χαθ᾽ ὑμῶν
ἐδουλεύσατο Σ’,

de rebus imox futuris. sermo. habeatur, Aodie intu-
lit, ut eorum, quz? de Assyriis louge postea, deque
Jacobi reliquiis, ut dictum antea, futura sunt, dis-
criminis notam addidisse videatur. Atque hinc est,
quod adhortandos monet ne /todie, id est, jam inde
ingruentem Ezecnize temporibus Assyriorum exer-
citum fugiant. Collium porro. nomine prophetas
ipsos εἰ sacerdotes reliquis mente et consilio su-
periores et priestantiores intellexisse videtur. Prz-
tcreg alibi scribitur : « Consolamini, populum meum
176 sacerdotes, dicit Dominus. Loquimini in cor
Jerusalem ; adhortamini eam 9*. » Quod autem

super eorum consilium dixit, de Assgriis intellexit, quos ea celeriter, que in. populum meditati sunt,

passuros esse signiGcat.

λΥ-λδ. ᾿Ιδοὺ ὁ Δεσπότης Κύριος Σαθαὼθ συν- Ώ Εβδ. 23, 54. Ecce Dominator. Dominus Sabaoth

ταράσσει εοὺς ἑγδόξους μετὰ ἱσχύος " καὶ οἱ
ὑνη.ἰοὶ τῇ ὕδρει συντριθήσονται, καὶ ταπειν ωθή-
σονται, καὶ πεσοῦνται οἱ ὑψη.Ίοὶ µαχα/ρᾳ" ὁ δὲ
Al6aroc σὺν τοῖς ὑψη.ἰοῖς πεσεῖται.

Αὐτάρχως περὶ τῆς τῶν ᾽Λσσυρίων ἁλαζονείας
εἰπὼν χα) τῆς χαθΏαιρέσεως, νῦν περὶ τῆς xav ἔθνος
πολυαρχίας διεξέρχεται. Ἐθνάρχαι γὰρ σαν εἰξω-
λολατρείᾳ τὸν Κτίσττν ὑθρίκοντες, καὶ πρὸς οἴχον &
φρονήµατος ἑπαιρόμενοι, Καὶ τὴν τούτων οὖν προ-
θεσπίζει χαθαίρεσιν, Τινὲς δὲ φασιν ὡς περὶ τῆς
$00 ΣωτΏρος ἐπιδημίχς µέλλων εἰπεῖν, τοὺς πάλαι
φρονοῦντας ἐπὶ τῇ τοῦ νόµου σχιᾷ, χαθελεῖν ἔπαγ-
Ἱέλλεται. Ἰτχυροὶ γὰρ ὄντως τῇ ὕθρει γεγόνασιν,
οὗ προφίτας µόνον ἀπεχτονότες, xal τοῖς τὰ βέλτι-

conturbabit gloriosos cum fortitudine, et excelsi in-
juria conterentur, et humiliabuntur, et cadent excelsi
gladio, Libanus autem cum elatis concidet.

177 Quia satis Assyriorum fastum ct interitum
explicavit, ad gentesjam pro regnorum varietale,
sermonem convertit, Erant enim ipsorum princi-
pes, despecto Conditoris cultu , idola. amp'exi, et
animi ferocitate. valde timidi elatique, quo fit vut
earum ctiam interitum vaticinetur. Aiunt eniin
nonnulli, quia de Salvatoris adventu sermonem
instituat, eorum, qui legis umbra superbe olim
gloriabantur , eversionem denuntiare. linpctentius
enim re verá agere, qui prophetarum ede ma-

ατα συμρουλεύουσι μαθηταῖς λέγοντες ἀναιδῶς, "Αλλα C dentes, eoimpudentiv pervenerunt, ut apostolos

ἡμῖν λαλεῖτε, χαὶ ἀναγγέλλετε ἡμῖν ἑτέραν πλάνησιν,
ἀλλὰ καὶ αὑτῷ τὴν γλῶσταν ἐπιθήγοντες τῷ Χριστῷ,
οἷς ὀξυτάτην τὸν Ozby ἐποίσειν ὀργὴν τῖς ἱερωσύ-

νης τούτους. ἑκτέμνουσαν fv ἐχάλχεσε gdzaipav..

Εἴποι δ' ἂν καὶ τῶν πολεµίων τν (m αὐτοὺς χωρή-
σασαν µάχαιραν. "AX»X καὶ ὁ Λίδανος, qno, σὺν
τοῖς ὑνη.λοῖς πεσεῖται, οὕτω τὸν νεὼν μετὰ τῶν
ἐπηρμένων ἱερέων ἑτλῶν. Λἰόανον δὲ καὶ τὴν Ἱε-
ρουσαλὴμ οἱ δὲ b. καλεῖν ἡ Γραφή. Πρὸς ἣν ὁ Zaya-
plas φησί’ « Διάνοιξον, ὁ Λίβανος, τὰς θύρας σο»,
καὶ χαταφαγέτω πῦρ τὰς χέδρους σου. Ὀλολυξάτω,
πίτυς, ὅτι πέπτωχε χέδρος. ὉὈλολύξατε, δρύες τῖς
Βασανίτιδος, ὅτι χατεσπάσθη ὁ δρυµός σου ὁ cóu-
quto;. » Κατὰ δὲ τῖν προτέραν ἐξήγησιν, τὴν τῶν
xatv' Eüvoc βασιλέων, καὶ αὑτοῦ τοῦ χατὰ τὸν νόμον
ζῶντος }αοῦ παριστῶν τὴν καθαἰρεσιν, τὸν χρ΄νον
παθ' ὃν ἔσται ταῦτα συνάπτει, τὴν εἰς ἀνθρώπους }ἐ-
Ὕων πάροδον τοῦ Χριστοῦ. Ἔδει γὰρ αὐτοῦ τὰ περὶ
της ἐκ Παρθένου γενέσεως f05 διδάξαντα, xal τὸν
τρόπον vno γενέσεως, τάς τε ἐπωνύ µους προσηγορίας
τῶν ἐπινορυμένων ἐν αὐτῷ δυνάµεων, ἀχολούθως συν-

ειπεῖν, ἐξ ὁπ,ίου γένους, ὁποίας ἕσται φυλῆς, οἷά τ.

χατορθὠσειν αὐτοῦ fi sl; ἀνθρώπους Άμελλε κάθοδος,
* - ρ
ἓν οἷς ἐστι καὶ ἡ τῶν χατὰ τόπον ἀρχόντων xaflat-

* ]sa. 11, 1, 9. ** Zaclar. x1, 1, 2.

optima monentes, alium sibi errorem dicere non
solum postularent; sed. in Christum etiam ipsum
lingus petulantiam acuerent. ltaque Deuminilios
furoris sui, quem vocat, gladium, ul ab eis saccr-
dotium amputet, immissurum. Non male ctia
foitasse dixerit, qui de hostium in eos grassa3turo
gladio intelligat. Quinetiam et Libanus, ait, cum ex-
celsis cadet : ita nimirum templum ipsum cum ela-
tis limidisque sacerdotibus intelligens. Libanum
vero etiam Jerusalem nuncupare solet Scriptura :
quo nomine et ipsam alloquitur Zacharias euin
ait :ε Aperi, Libane, portas tuas, el depaseatir
jgnis cedros tuas. Ulula, abies, quia cecidit ccdrus.

|" Ululate, quercus Dasauitidis, quoniam avulsus cst

saltus consitus **. » Quod si ad priorem respicis

interpretationem ;. explicato satis etlinicorum re- *

gum, populique legem tuentis 178 interitu, jam
quo id tempore, Christi nimirum in lucem pro-
deuntis, futurum sit, adjungit. Eum enim decebat,
qui jom ipsius ortum de Virgine, qui modum na-
scendi, qui virtutibus ejus congruas maxime et
convenientes appellationes — explicasset, genus
etiam ipsum, et tribum, et quie. ab co przclare,
quandiu cum hominibus versatus cst, gesta. sunt

VARUE LECTIONES.

F «p. ἐδουλεύσαντο. b yp. 9022.

. A vowvr
8 γω, 71499.

2639

PhOCOPH GAZ£I

2040

(in quibus ipsa exsistit invisibilium et visibilium A ρεσις αἱσθητῶν τε xal ἀοράτων, ot τὴν πλάνην ab-

principum eversio, a quibus in idololatri: errorem
l»duccbantur) explicare. Vocavit autem excelsos
eos perscpe, quorum είς, propter celsitudinem,
Libano et cedris ejus similes fecit; juxta illud :
ε Vidi impium exaltatum super. cedros Libani**.)
]tem : « Vox Domini confringentis cedros : et,

« Comminuet eas, tanquam vitulum Libani **. Αι ΄

enim u! Jerusalem ipsam cum sacerdotibus, cum
legis etiam, qui in ea sunt, professoribus, significa-
Tet, Libunum cum excelsis casuram addidit.

CAPUT XI.
Vrns. 1-10. Et egredietur virga de radice Jesse,
et flos de radice ascendet. Requiescet. super eum spi-

fitus Dei, spiritus sapientie et intellectus, spiritus B

consilii et fortitudinis, etc.

Neque vero quomodo istud futurum sit, ignorare
voluit, cum de radice Jesse orituram virgam, qua
excelsos omnes confractura sit, intulit. Quo loco,
ubi radicem habemus, magno consensu, truncum
reliquos vertisse reperias. Erat enim tribus ipsa,
illaque adeo, unde Christus prodiit, familia non
minus quam truncus aliquis ramorum honore spo-
liatus; cum jam inde ab Assyriaca expugnatione
in familia Davidis regum cessaret successio. Ubi
autem virgam legimus, virgulam dixit Aquilas, ut
Christi in carne submissionem et abjectionem si-
gnificaret. Davidi enim in hzc verb» przdiclum
legimus : « De fructu ventris tui ponam super se-
dem tuam **, » Quibus ct. prophete omnes assen-
fiuntur; ut quod undique testatum est, (actum
non ambigatur. Ad id certeet Paulum constat re-
spexisse, cum ait: « Quod ante proiniserat por
prophetas suos in Scripturis sanctis de Filio suo,
qui factus est ex semine David secundum car-
nem *', » Virge autem nomine vel ejus, de quo
valicinium est, dignitas siguificatur; quia reg'e
majestatis symbolum virga continet : vel summa
illa potestas, qua cuncta moderatur, aut. hominum
patitur infirmitatem ; juxta Davidis illud : « Virga
tua et baculus tuus ipsas me consolata suut**. »

Sustenlat 179 enim, eodem teste, rectos corde Dominus **, Est vere ipsa propheiarum

hzc, virga inclyta, virga majestatis nuncupata. .

Potest et aliter etiam tírga, quia pastot ipse bo- D

hus est *5, usurpari, Eumdew enim boc nomine pro-
pheta quidam compellat, cum : « Pasce populum
tuum in virga tribum tuam, oves hxreditatis tux,»
ait *. Dicatur item virga, tanquam judex, qui uni-
cuique secundum opera sua rependat *! : et ad quem
illud refertur, quod de infideli dictum est Israele :
« l'usces eos in virga ferrea **. » Cujus in typum
Aaronis illa, qux juglandes olim reddidisse meino-
ratur**, assumpta est, Putant vero et ita modicum

*5 Psal. xxxvi, 35.

53 Psal. xxvi, 5.
vii, 11.

?0 Joan. x, 14. ?'Mich. vu, 14.

€. τῷ. 3 pp. τοῦ A:6àvo».

δὲ Ρις], cxxvx1, 11.
?** Psal, Lxi, 12.

: VAIUZE LECTIONES.

τοῖς τῆς εἰδωλολατρείας εἰργάζοντο. Tou; δὲ ὑψ'η-
Ίοὺς πολλάχις ὠνόμασεν, ὧν τὸ σύστημα τῷ Λιθάνῳ
χαὶ ταῖς iv αὐτῷ χέδροις, διὰ τὸ ὕφος ἀφομοιοῖ,
συμφώνως τὸ c, « Etóoy τὸν ὁσεθη ἑπαιρόμενον ὑπὲρ
τὰς χέδρους τοῦ Λιβάνου.» Καὶ πάλιν», « Φωνὴ Κν-
ϱἱου αυντρίθοντος xébpouc* συντοίψει Κύριος τὰς
χέδρους τοῦ Λιθάνον, xal λεπτυνεῖ αὐτὰς ὡς τὸν
pócgov τὸν Λίβανον d, » xoi τὸν Ἱερουσαλὴμ 68
μετὰ τῶν ἱερέων καὶ τῶν ἐν αὐτῇ νοµοδιδασχάλων
σηµαίνων φησίν' Ὁ δὲ AlCavoc σὺ» τοῖς ὑγη.οῖς
πεσεῖται.
ΚΕΦΑΑ. ΙΛ’.

a-v. Kal ἐξελεύσεται ῥάέδυς ἑκτῆς ῥίζης Mec-
cai, καὶ ἄνθος éx τῆς ῥίζης ἀγαθήσεται. Αγαπαύ-
σεῖαι ἐπ αὑτὸν πγεῦμιατοῦ θεοῦ. πγεῦμα caglac
xal συνγέσεως, ἄγεῦμα fovdnc καὶ ἰσχύος,
x. Τ. À.

Πῶς δὲ τοῦτα ἔσται. παρίστησιν, ἐκ ῥίζης Tec»
cal ῥάέδον εἰπὼν ἐξελεύσεσθαι, f πάντας συντρί-
qst τοὺς ὑψηλούς. ᾽Αντὶ δὲ τοῦ ἐκ ῥίζης, ἀπὸ χορ-
pov. συμφώνως ἑρμήνευσαν οἱ λοιποί. Καὶ γὰρ ἓν
ἡ φυλη, χαὶ πάτρια, ἐξ ἧς ἣν ὁ Χριστὸς, ὥσπερ τις
χορμὸς, οὐχέτι χλάδους ἔχων, τῶν ἐκ διαλοχΏς τοῦ
Aa6.8 βασιλέων ἐχλεληιπότων μετὰ tf ἃΆλωσιν τὴν
ὑπὸ τῶν ᾿Ασσυρίων. ΤΗΥ δὲ ῥά6δδον, ῥαδδίον "Axó-
λας ἐξέδωχε, τοῦ Χριστοῦ δηλῶν τὸ χατὰ σάρχα µέ-
τριόν τε χαὶ ταπεινόν. Εἴρητο δὲ πρὸς Δαδίδ' « "Ex
χαρποῦ tf ὀσφύος σου θῆσομοι ἐπὶ τοῦ θρόνου σου. a
Of; 6$ σύµφωνα xa οἱ προφῆταί φασιν, ὡς ἂν παν»
ταχόθεν μαρτυρηύμµενον πιστεύηται γεγονός ' πρὸς ἃ
δη βλέπων καὶ ὁ Παῦλός φησιν, 1 Ὅ προεπηγγεί-
λατο διὰ τῶν προφητῶν αὑτοῦ iv Γραφαῖς ἁγίαις
περὶ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ τοῦ γενοµένου ἐκ σπέρματος
Δαθὶδ κατὰ σάρχα. » Δηλοϊ δὲ ἡ ῥάέδος, Ἡ τὸ βασι-
λικὸν ἀξίωμα τοῦ προφητενοµένου (σύνθημα γὰρ
βασιλεία; ἡ ῥάδδος), ? τὴν παντοκρατοριχην αὐτοῦ
δύναμιν, δι ἧς ἀνέχει τὸ πᾶν. Ἡ 5c ἧς ἀνέχει viv
τῶν ἀνθρώπων ἀσθένειαν' κατὰ τὸ, « Ἡ ῥάθξὲος
σου xai ἡ βακτηρία σου, αὗταί µε παρεχάλεσαν. »
Ὑποσττρίζει γὰρ δικαίους 6 Κύριος, κατὰ τὸ γεγραµ-
µένον. Ὠνόμααται δὲ διὰ φωνῖς προφητῶν ῥάδδος
εὐχλεὴς, ῥάδδος µεγαλοσύντς.
voce tirga

'Pd68oc δὲ xai ἑτέρως, ἐπείπερ ἑστὶ ποιμῖν
ἀγαθός * πρὸς 6v φησί τις προφήτης) « Ποίμαινε λαόν
σου Ev ῥά6δῳ φυλἠὴν σου, πρόδατα «χληρονοµίας
σου. » Καὶ, ὡς κριτὶς 65 λέγοιτο ῥάόδος, ἀποδιδοὺς
ἑχάστῳ χατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ * πρὸς Óv εἴρηται περὶ
τῶν ἐξ Ἰσραἡλ ἀπειθῶν, « Ποιμανεῖς αὑτοὺς ἐν
ῥάθδῳ σιδηρᾷ. » Οὗπερ εἰς τύπον ἑλίφθη xal Ἡ
ῥάθδος ᾿Λαρὼν, ἡ βλαστήσασα χκάρνα σύμόδολον δὲ
φασιν τοῦτο τῆς πρὺς ὀλίγον τοῦ Σωτῆρος EY τῷ θα-
νάτῳ κοιµάσεως. Λῦπνίας Υὰρ εἶναι τὸ δένδρον

81 [vun 1, 8. *5 Psal. xxi, 1. 9 leal,
* Psal, n, 9. ?* Num. xvn, 8.

2011

COMMENTADIT IN ISAIAM.

2042

ποιητιχὸν, δι᾽ fo ῥάδδου θείας ὄντως xaX νοητΏς, Α tempus illud, quo mortuus in sepulero jacuit Sal»

Μωῦστς θᾳυματουργῶν εἰς ἑλευθερίαν ἐξηγε τὸν
Ἰσραῇλ * διὸὺ καὶ 205 ῥά6δδξον ταύττν ὠνόμαξε. Γὲ-
yove γὰρ αὐτῷ ῥάόδος δυγάµεως χατὰ τὸ γεγραμ-
µένον. Λέγεται: δὲ χαὶ ἄνύθες. Ev αὐτῷ γὰρ, ἡμῶν
f φύσις πρὺς ἀφθαρτίαν ἀνέθα]εν, χαὶ εἰς xatvó-
τττα ζωῆς. Ἄγθος δὲ καὶ διὰ την νοητῆν εὐησμίαν.
ε Ἐγὼ γὰρ, φπσὶν, ἄνθος τοῦ πεδίου, χρίνον τῶν
κοιλάδω». » Λέγει δὲ xax ὁ θεῖος ᾽Απόστολο:, « TO
6: θεῷ χάρις τῷ πάντοτε Ηριαμβεύοντι ἡμᾶς ἐν Χρι-
στῷ, xaY τὴν ὁσμὴν τῆς Υνώσεως αὑτοῦ φανεροῦντι
δ.᾽ ἡμᾶς, ἐν παντὶ τόπῳ, [ὅτι Χριστοῦ εὐωδία ἐ-
μὲν τῷ Θεῷ.» Δηλοῖ δὲ τὸ ἄκθος xaY την πᾶτιν
αὐτοῦ κξχαρισµένην ἐπιδημίαν, ὅτι by. βραχεῖ τὴν
χάριν παρασχόµενος τῆς ἑνανθρωπέτεως, ταχεῖχν
xai οἰονεὶ καροδικἣν ποιεῖται τὴν ἐπιδημίαν. 'Ez-
αν απαύσεσθαι δέ φησι axvevpa Θεοῦ πολλὰς ἔχον
τὰς ἑνεργείας' οὐχ ὅτι ἦν απνευματοφόρος φιλὸς
Υενόµενες ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ὅτι θεὸς ἑνανδρωπήσας
οἰκειοῦται τὰ τῆς ἀνθρωπότττος ἴδια. "Ανθρωπος
γὰρ οὑκ οἴχοθεν ἔχει τὰ χαρίσματα τὰ τοῦ πγεύµα-
τος, ἀλλ αὐτὸ τοῦτο yáptsuá τε xai δῶρον θεοῦ.
€ Ti γὰρ ἔχεις. φπσὶν, ὃ οὐκ ἔλαθες: » Ταῦτα τοίνυν
ο-χ ἑαυτῷ, Ozhg ὢν, ἐδέξατο: ἀλλ ἡμῖν τοῖς ἐν iv-
Ua τιαντὸς ἀγαθοῦ. Χορτγὺς γὰρ αὐτὸς τοῦ πνεύ-
Ιαζος. καὶ οὐχ ix µέτρου δ.δοὺς, ἀλλ) ὡς ἐς ἰδίου
τληρώὠμµατος. Üjx οὖν τὸ λαθεῖν ἐπ αὑτοῦ, τῷ τῆς
χενώσέως λογίζεται µέτρῳ: ἀναπαύσεται 0s, qnoi,
ἐπ᾽ αὐτὸν, ἐπὶ τοῦ ᾿Αδὰμ p.$ ἀναπαυσάμιενον' πρὸς
ἁμαρτίαν ἐχχλίναντα, χκάθὰ κχὶ οἱ ps αὐτόν. Π4ν-
τες ΥΣ ἐξέχλιναν, ἅμα Ἠχρειώθησαν, ὁ 65 Movovsvi;
χχ[τοι γεγονὼς καθ ἡμᾶς ἀνάλωτο; ἣν ἁμαρτίαις.
Ἐπαιεπασατο οὖν τῇ τοῦ ἀνθρώπου φύσει τὸ
Hvevqja τὸ Άγ.ου, ὥς, iv αὐτῷ πρώτῳ, καὶ ὡς ἓν
ἁπαργῇ τοῦ γένους δευτέρχ, ὡς ἂν xax ἐν ἡμῖν ἐπ-
ενα "χύπτα: τοῖς τιστεύουσι. Κληρονομοῦμεν γὰρ τῶν
τοῦ Χριστοῦ χαρ.σµάτων, ὡς xal τῶν τοῦ πρώωτο-
πλάστου χαχῶὼν. "Ότι 6i μὴ μεριχΏν εἶχε τὴν τοῦ
πνεύματος µέθΞξ.ν, ἀλλ᾽ Tv τὸ πλή-ωμα τῆς θεότη--
τος. τὸ ὡς ἐν ἰδίῳ vai χαταλύον σαρχὶ τῇ duy
νοερᾷ ἑμφυχωμένῃ, δηλοῖ λέγων: Καὶ ἐμπ.ιήσει
αὐτὸν Πνεύμα φόδου θεοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐ χαθ᾽
ἓν δὲ χάρισμα Π /εὔΌμα διάφορον, EX δὲ, xal τῷ αὐτῷ,
δ.άρορηι πρόσεισιν ἐνέργειαι, κατὰ Παῦλον λέγοντα᾿
( Πάντα ἐνεργεῖ τὸ Ey χαὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα διαιροῦν
liz ἑχάστῳ, ακαθὼς βούλεται,}λὼς xal ὁ τοῦ θεοῦ
Λόγος ἑνεργεῖ πολυτρόπως. Ζωῇ γάρ ἐστι, φῶς τε,
καὶ δύναμις. Εἰπὼν δὲ ὅτι τεχθήσεται χατὰ χαιροὺς
ὁ Ἑ μμανουδλ, τὰ δι᾽ ὧν ἔσται γνώριµος, προσεπάχει
χρησίμως, ἀπό τε τῆς àv αὐτῷ θεοπρεποῦς ἀρετῆς,
χαὶ τῖς τῶν ἔργων λαμπρότητος λέγων ' OD κατὰ
την δύξαν κρινεῖ, οὐδὲ κατὰ τὴν .«α.1ιὰν ἐλέγξει"
& δὴ σαρῶς ἑξέλωκε Σύμµμαχος εἰκών' OD τῇ ὁρά-
σει τῶν ἐφθαλμῶν αὑτοῦ κρινεῖ, οὐδὲ τῇ ἁκοῇ
τῶν ὡτῶ» αωτοῦ ἐέ}ξει " ἐν εὐθύτητι πτωχοὺς

55 Psal. cix 9.
! | Cor. xii, 141.

ps

-ο

ση»

** Cant. v, 1.

* ibid. 11.

C

vator, cum somnum ejusmodi dissipare planta cre
datur, adumbrari. Tali virga usus, divina plane,
sensusque nostros fugiente, miraculorum patrator
Moses, Israelitas in libertatem asseruit. ltaque et
Dei virgam appellare non dubitavit. IIuic enim vir-
ga virtutis, quemadmodum sctiptum est **, exstitit,
Dicitur etiam οἱ flos. In hoc enim ad receutis vitse
iumortal:tatem nostr? refloruit natura. Dicituritem
fos, propter ejus qui mente percipitur, odoris
suavitatem, « Ego enim, ait, flos campi sum, lilium
couvallium?**, » lisdem et ipse ita assentitur Ápo-
stolus: «Deo autem gratias, inquiens, qui semper
nos triumphare facit in Christo, et odorem notitia
su:e manifestat per nos in omni loco ; quia Christi
bonus odor Sumus Deo 97. » Significat rursum flos
jpse datum omnibus incarnationis munus, quod
momento cilius eam nobis gratiam largitus, curren-
tis mmodo peregrinationem absolverit. Requieturum
vero in eo Dumini spiritum, cujus nec. paucze nec
exigua sunt facultates, ait; non quod hominis 0016
simpliciter afflatus spíritum gestaret ; sed quod in-
carnationis mysterio partes humanitatis tutaretur.
Neue enim spiritus dona. dou recondita mortales
liabent, sed ipsa a Deo, cjus gratia εἰ liberalitate,
c piuut, « Quid enim habes, inquit, quod non ac-
ceperis ?* ?» llc igitur non sibi, qui Deus est, sed
no..is, qui summa bonorum penuria laboramus, 38.
siiipsit. Est enim spiritus ipse suppeditator, quem
199 nou ex mensura dat, sed ex se tanquam
r fertissi:mo penu οἱ plenissimo depromptum, tri-
huit. Ne putes ergo, cum ab eo hauriri dictum in-
Lell'gis, ad eorum rationem, qui tandem exhauriun-
(n, eum revocari. Quod deinde super eum requie-
turum. dixit, ad Adamum ejusque posteros respexit j
su;er quos flagitiis impeditus, haudquaquam re-
quiescere valuit. « Omnes enim deelinaverunt, simul
inutiles facti sunt **. » Solus autem unigenitus Dei
Filius, quantumvis eamdem nobiscum naturam ha-
beret, peccati laqueos evitavit. In hominis ergo
natura Spiritus sanctus, tanquam in. ipso primo,
secundisque generis primitiis, requievit ; ut idem
in credentibus nobis faceret. Nos euim Christi dona
jare haereditario, sicul οἱ parentis primi calami-

D tates, consequuntur, Verum ne spiritus portionem

tantum habere, nou ipsam autem deilatis plenitu-
dinem exsistere putares, qua tanquam proprio in
templo, in carne anima intelligente praedita habita -
ret, his verbis : Et replebit eum Spiritus timoris Do-
mini,el qua sequuntur, usus est. Nec vero pro
graliarum varietate, varium esse Spiritum, sed
unum eumdemque varias habere operationes Paula
teste credendum est !. Ait enim : « Omnia operatur
unus etidem Spiritus, dividens singulis prout vult*: 1
eadem plane ratione, qua Dei Verbum multis ορε-

? [1 Cor. u, 14, Ur. ** E Cor. 1v, 7, 5. ** Psal. xin 5; Rom. tit, 9.

VARI. E] LECTIONES,

9 4. 4) λὰ χρως.

2613

ΡΠΟΟΟΡΗ GAZ.EI

244

fari modis animadvertimus. Vita euim. idem ipse A γῆς. Μαρτυρεῖ δὲ τούτοις τὰ Εὐαγγέλια. νυν ral-

est,et lux, et potestas, Verumenimvero, quia svo
tandem tempore nasciturum Emmanuelem monuit ;
utiliter jam, ut. divinis virtutibus, operumque di-
gnitate cognosci debeat, a/ljungit his verbis : Non
secundum opinionem judicabit, neque secundum ru-

(nola γὰρ Έλεγχε πολλῇ νῦν μὲν τοὺς ἱερέας, χέγων᾽
Λρθήσεται ἀφ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ, καὶ 5o0f,-
σεται ἕθνει ποιοῦντι τοὺς χαρποὺς αὐτΏς. Nov δὲ
τοὺς Γραμματεῖς xal Φαρισαίου:, οὐαὶ τούτοις πομ-
λόχις εἰπών.

morem arguet ; quze sane a Symmacho perspicue sunt in hunc modum translata : Non. secundum — ti-
sionem oculorum judicabit, neque secundum auditum. aurium. arguet : sed judicabit in rectitudine pauperes,
quod est. Evangeliorum testimonio comprobatum. Est enim magna persspe libertate nunc saccerdoti-
bus ipsis regni Dei privationem, ut ad gentes transiret, qux» fructus 181 ejus ederent *, ninitatus:

nunc Scribas et Phariszeos multis aliis imprecationibus insectatus *.

ldem vero non secundum sermonem arquebat :
sed in cordis penetralia oculorum acie irrumpens,
tentantibus et siinulate quzrentibus Herodianis, a
quibus publicanorum pecuni: colligebantur , utrum
censum Cesari persolvere liceret, respondit
ut sibi numisma census ostenderent, czteraque
illa, qux sequuntur 5. fIonestam enim licet verbo-
rum speciem pratenderent, magistrumque Dei
viam monstrautem. appellarent ; sunt. tamen 8
Christo calumnia convicti. Judicavit etiam humili
judicium, et. humiles terre arguit ; vel si ad Sym-
machum respicis, patperes in rectitudine, eos ni-
mirum , quos ipse beatos Cliristus preedicat spiritu
peuperes *; quales cjus fuere discipuli, quibus et
ipsa ne Domini quidem pepercit reprehensio. Ait
enim *: « Adhuc et vos sine intelleetu estis ". »
Et, « Nondum cognoscitis; nec intelligitis 5 1
lntemque Petrum alloquens peculiariter : « Vir

modice fidci, ad quiJ dubitasti ** » cujus ge- C

neris 1uulta etiam alia arguisse nemini dubium
esse queat. Sequitur ergo, Et percutiet. terram
verbo oris sui. Cui non absimile fuerit οἱ illud :
«Non veni pacem mittere in terram, sed gladium!?.»
Est vero gladius, verbum oris ejus; quo rerum
terrenaruin cure, ac sollicitudines — eorum,
qui fidem ipsius amplexi sunt, amputat. Νοι de-
sunt porro, qui istis divinitatem Salvatoris demon-
sirari dictitent. Terram cnim significat , quam nia-
ledixerat. ftevera autem de universa maledi-
ctum putetur : quando omne penitus hominum
genus exsecratus est, his verbis : « Terra es, et in
terram reverteris !!. » Quando etiam mundum
impietate depravatum eluvione exstinxit. Judzeeam

vero ct ipsam deinceps, ob contumce'iam quam D

ab ipsa passus est, sic alloquitur : « Ecce relin-
quetur vobis domus vestra deserta !*. » Ab ipso
enim relicta, ferro et flamma plane consumpta
est. Ad hzc, ne divina ipsius natura lateret : In
spiritu labiorum esse. inter[feclurum. impium addi-
dit. Immundos enim spiritus increpabat : 189 et
quantum hominis adimittebat conditioypre οἱ la-
biis obstrepebat. Sed ita Spiritus ineff.tili poten-

* Matth, xxi, 24 seqq.
'* Matth. xv, 10.

5 Matth. xvi, 9,
XXI, 98.

AAA οὐδὲ κατὰ τὴν Aa.uày. Π.ΊεΥχεΥ, εἷς δὲ
τὰς χαρδίας ὁρῶν ἔφασχε᾽ « Tí µε πειράσετε, ὑπο-
χριτα/; τοῖς Πρωδιανοῖς λέγων (πράκτορες δὲ οὗτο»
τελωνῶν), ἑρωτῶσιν εἰ ἔξεστ, δοῦναι χΏνσον Καΐσαρι"
ε Ἐπιδείξατε γάρ pot, φησὶ, τὸ νόμισμα τοῦ Xf, v602,»
xai τὰ ἕξης, Καΐτοι Ἰόγοις ἐχρῶντο καλοῖς, « Διδά-
σχαλε, λέγοντες, οἴξαμεν ὅτι την ὁδὸν τοῦ O:ou διδά-
οχεις ἓν ἀληθείᾳ * » χαὶ ὅμως αὐτοὺς κακουργοῦντας
ἐξέλεγξε, Kal ταπεινῷ δὲ κρίσιν Éxpirev, 1 4A£T-
χετε τοὺς ταπειγοὺς τῆς γῆς, Ἡ κατὰ Σύμμαχον,
τοὺς πτωγοὺς ἐν εὐθύτητι: περὶ ὧν ἔλεγεν, « Ma-
κάριοι οἱ teo qo τῷ πνεύµατι, » οἵους εἶναι συνέθαινς
τοὺς αὐτοῦ μαθττὰς, οὓς flAeyys, ποτὲ μὲν λέγων”
ε Αχμὴν καὶ ὑμεῖς ἀαύνετοί ἐστε.) Καὶ πάλιν,ιΟὕπω
νοεῖτε οὐδὲ 3uvíszs ; » ποτὲ ὃξ τῷ Πέτρῳ,ε Ολιγόπιστε,
εἰς τί ἑδίστατας. 2 Καὶ π)εῖστα τηιαῦτα λέγων δι-
ἠ.1εγχε. Πρὶς οἷς φησι’ Καὶ πατάξει γῆν τῷ νόνῳ:
τοῦ στόματος αὐτοῦ. " Opotoy τῷ, «Οὐκ ἤλθον ῥαλεῖν
εἰρήντν ἐπὶ τὴ» γῆν, ἀλλὰ µάχαιραν.» Máyatpa δὲ ὁ
Adyoc τοῦ στόματος αὐτοῦ, δι οὗ τὰ γεώδπ Φρ0--
νῆματα τῶν εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων ἀνβρε:. Ti;
δὲ φασιν, ὡς τὸ θεῖον τοῦ ΣωτΏρος 6:X τούτων παρ;
ίσταται. Γῆν γὰρ λέγει μάλιστα μὲν, ἣν ἂν κατ-
αρᾶσαι {. Τὸ ἀληθὲς δ' ἂν εἴη xal ἐπὶ πάσης «b
εἰρημένον. Κατηράσατο Υὰρ σύμπασαν τὸν ὀνθρώ-
που φύσιν εἰπών: «Tr εἶ, καὶ εἰς yZv ἀπελενσῃ. »
Καὶ χόσµον ἀσεθῶν ὕδατι καταπνίκας΄ ἔτι δὲ καὶ
τὴν Ἰουδαίαν ἐπὶ τῇ κατ αὐτοῦ παροινίᾳ λέγωνν
clou ἁ ρίεται ὑμῖν ὁ οἶχος ὑμῶν ἔρημος.» 'Eyxa-
ταλειρθεῖσα δὲ παρ) αὐτοῦ πολέμῳ καὶ πυρὶ δεδα-
πάνηται. Τὴν δὲ θείαν αὐτοῦ φύσιν πρὸς τοῦτο παρ-
ἱστησι τὸ, "Ev πνεύμαει τὰ xeiléov ἀγε.ἰεἴν ἆσε-
θῆ. Ἐπετίμα γὰρ τοῖς ἀχαθάρτοις πνεύμασι. Καὶ
ὅσον μὲν ἦκεν εἰς τὸ ἀνθρώπινον, fj διὰ στόματος
καὶ χειλέων ἀπεχτυπεῖτο φωνή. Tf δὲ ἀῤῥήτῳ ὃυ-
νάµει τοῦ Πνεύματος τὸ τῶν δαιµονίων συνεθρανετο
γένος, ὡς βοῶντας λέχειν’ « Tl ἡμῖν χαὶ oo, Υἱὲ
τοῦ θεοῦ ; Ίλθες πρὸ χαιροῦ βασανίσα. ἡμᾶς. Oi-
δαµέν σε, τίς et, ὁ ἅγιος τοῦ Θεοῦ.» Λ..1ὰ καὶ ἔσται.
qnoi, δικαιοσύνη ἑζωσμένος τὴν ὀσφὺν αὗτου.
Καὶ ἆ.ήθεια εἰ Ίημμένγος τὰς π.ειράς. Κατὰ 6x
τν Σύμμαχον, Καὶ ἔσται δικαιοσύνη περίζωµ::ε-

* Math, xxit, 41 seqq... * Math. xxn, 10 seqq. " Matth, v, 3.
? Matti, xiv, 21.

9 Mati, x, 94. '!* Gen. πι, 49... Matti,

VARIA LECTIONES,

! 7p. xavnpisazo à.

2045

COMMENTARII IN ISAIAM.,

2016

τῆς ἐσφύος αὑτοῦ. hal ἡ πίστις περ]ζωµα τῶν A tia, dainonum vires frangebantur, et toto genere

Jayórov αὐτοῦ. Αξίωμα γὰρ αὐτῷ τῶν Ev κόσμῳ
«b σύμπαν οὐδέν. "Avi βασιλικῆς δὲ ζώνης χρυσῆς
«€ χα) διαλίθου, τὴν δικαιοσύνην φησὶν ἑξῶσθδαι 6
xal τὴν ἀ.1ήθειαν. Δηλοϊ δὲ χαὶ ταῦτα τἣν τοῦ Λόγου
θεύτητα, ὃς ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπὺ Θεοῦ. διχαιο-
σὖνη τε καὶ ἁγνιασμὸς xal ἀπολύτρωσις, χατὰ τὺν
θεῖον ᾿Ατόστολον. Καὶ ὁ Σωτῇρ δέ qnot: «'Eyo eiut
τὸ qiu; » fj ἀλίθεια xaX ἡ ζωή. "A δὴ τὸν ἐκ ῥίζης
Ἰεσσαὶ ζώνης περιέσριγγον τρόπον, ῥασιλιχῷ s xal
στρατιχῷ σ/ηµατι τὸ κατὰ τῶν ἀφανῶν xal ἀοράτων
πολεμµίων παράστηµα τοῦ λόγου σηµαίνοντος. Εἰχὸς
δὲ χαὶ τὸ εὐαγγελικὸν διὰ τούτου στµαίνεσθαι χή-
ρυγµα, κατὰ τὸ, « Ἡ δ.χαιοσύνη σου δικαιοσύνη elc
σὺν αἰῶνα, καὶ ὁ νόµος σον ὀλίθεια. » "Hv μὲν γὰρ

χαὶ ὁ νύωος ξΣιχαιοσύχης ὃ.δάσχκαλος, GÀ oox ἔμει- D

γεν εἰς τὸν αἰῶνα τῖς τελειοτέρας ἀντεισηγμένης.
Ην δὲ καὶ τύπος ἀ.ληθείις, ὁ δὲ Χριατὺς ἔλεγεν,
Ἐγώ εἰμι ἡ ἀ.1ήθεια. Διὰ τοσούτων ὥσπερ εἶἴχονο-
γραφῄσας τὸν προρπητευόμενοὺ, ἕξης αὑτ.ῦ Otaypá-
get τὰ χατορθώματα, δηλῶν ὡς τὰ fm τὰ ἁρπα-
χτιχά τὲ καὶ θτριώδη τὸν τοιρῦτον ἀποθέμενα τρό-
Xov, τοῖς ἑναντίοις ἀνακραθήσεται. Ὁμοῦ τε τοῖς
ἐν Ἐκχλησία νεογνοῖς ὥσπερ ταῦρος καὶ µόσχος
β-σχτθήσοντα:, τῆς αὐτῃς Ex τῶν θείων Λόγων µετα-
λιψόμενοι τροφΏς. Καὶ βασιλικοὺς δὲ ἄνδρας καὶ
ἐν ápyal; ὁρῶν πένησ, χαὶ τοῖς τυχοῦσιν ἐν "Exz2n-
σίᾳ συνανα-τρεφοµένους, εἴποις ἂν τὸ παρὺν τληρ’.ῦ-
σθαι ῥητόν. Οὐ» ἂν 65 ἁμάρτοις διὰ μὲν τῶν θηρίων
τοὺς ἐθνιχοὺς λέγων σηµαίνεσθαι, ἄλλου κατ ἄλλο
τες ἀλογίας εἴδους χαραχτηριζοµένους.

Πἱς penitus incubituros ; simulque in Ecclesia

ruebant, ut clamantes : « Quid tibi nobiscun, Fili
Dei ? » audirentur, « venisti ante tempus, ut terque-
res nos 1, Non te ipsi ignoramus, nec sanctum
Dei esse ambigimus. » At erunt, ait, justitia succin-
cti lumbi ipsius, et veritale latera involuta. Ut autem
Symmachus 5 Et erit. justitia. cingulum. lumborum
cjus, el fides cingulum renum ejus. Nullum enim
eorum omnino, quibus sibi placent homines, insi-
gne majestatis liabiturus est ; sed pro regio cingulo,
auro οἱ gemmis insignito : Justitia et ceritate suc-
cinctum iri pollicetur. Ostendunt vero et liec Chri-
sti deitatem ; qui, Paulo teste !'* , factus es! nobis
sapientia a Deo, et justitia, et sanctilicatio, et re-
dewptio. Quin εἰ Salvator ipse, lucem esse se '5,
veritatemque, et viam profitetur '* : qux profecto,
cinguli iustar, eum, qui de radice Jesse prod:crat,
constrirgebant: eoque regio — ejus et — m litzii
habitu, — auxilium przbentem | adversus visibiles
et invisibiles hostes, oratio s;guilicavit. Nec est
profecto dissentaueum istis Evangelii praediea:ionew
designari ; juxta illud : « Justitia tua, justitiain se
evlum, οἱ lex tua veritas*". » Justitiam enim ct ipsa
lex docebat. Sed non in perpetuual remansit, eum
eain, qua perfectior est, espulerit, Erat. eadem «t
veriatis. efligies: sed Christum veritatem. ipsam
exsistere, verbis ipsius testatum habemus. ls
ergo prophetica narratione veluti delineatis. et
aduimbratis, ad ea se deinceps, quie prieclare ab οὐ
gesta. sunt , explicanda conferens, rapaces οἱ feros

C olii homines mutato vita. genere, studiis contras
recens natos (non secus atque eittdos

el. lauros

simul pasci videmus) ejusdem divinorum verborum alimenti fore participes dixit. Nec vero erit, eum

feges, εἰ qui eun. imperio sunt, inter. plebeios οἱ pauperes iu. Ecclesia versari conspexeris,

quod. de

bujus prophetiz: fide quidquam adiubites. Quod 183 si per ferocia onimalia, gentes — significari

quis dicat ; non male, meo judicio, sentiat; modo alia absurditatis feritatisque. specie aliai

existimet.

Διὰ 65 τῶν ἡμέρων ζώων χαὶ καθανῶν τοὺς Ἴσρατ..
λίτας, ci τῇ τοῦ νόµου διδασκαλίᾳ γεγόνασιν ἡμερώ-
τερο:, σηµαἰνοντος τοῦ λόγου µίαν ἐξ ἀμφοῖν συστή-
σξσθαι ποίανην ἁγρίων τε xaX ἡμέρων, ἱερῶν τε καὶ
ἀνιέρων ὑπὸ τῷ πάντων ἀρχιποίμενι τῷ νέμειν cl-
δότ., χαθά qnot ὁ προφήτης, ἐν νομῆ ἀγαθῇ καὶ ἓν
τόπῳ πίονι, Καλεῖ δὲ ιοσχάριον, τὸν νέου τῶν πι-
στευσάντων λαὸν τὸν ἐν Χριστῷ νηπιάζοντα. Ταῖρον
δὲ τάχα τὸν Ἰσρχῇλ, ὡς ἡλικίᾳ προῄκοντα ' Άγουν
τὸ μὲν τοὺς εἰσαιομένους τῇ πίστει, τὸ 65 τοὺς ὑπερ-
χειµένους ἀρετῇ τε καὶ γνώσει. Κατὰ τὸ, εΕὐλ/-
Υησον, Κὐριος, τοὺς μικροὺς μετὰ τῶν μεγάλων. »
Φηοὶ δὲ καὶ Aa6ió- εΠρεσθύται μετὰ νεωτέρων
αἰνεσάτωσαν τὸ ὄνομα Κυρίου. Ἑὰς ἐν Χριστῷ Υὰρ
Ἰλικίας καὶ Ἰωάννης ἐμραίνων γράφει παιδίοις xat
πατράὀ. καὶ νεανίσχρις' Καὶ παιδ.ον, qna, γΗπιον
ἂξει. Τὸ ἄξει, ἀντ) τοῦ συγάξει λέλεχται. Καὶ τοῦτο
& μετὰ τῶν ἄλλων ἐν ἐκχλησίαις ἔστιν ἰδεῖν, τοὺς

9? Matth. νι, 29.

(113, 10. ' Psal. cxrvini, 12.

VARLE

8 ε:ώσθαι,

** [ Cor. 1,94, 50. !5Joan. vini, 19.

notari

Per mansueta autem. et pura, Israelitas ipsos,
qui per legis dactrin am facti sunt. mansuetionres;
idemque ex ambobus, cicuribus et feris, sacris el
profanis, ejus opera, qui pastorum princeps pa-
scendi artem callens, propheta teste, in. pascua
optima, in pingues cimpos deducere valet, confla-
tum iri ovile credamus, Vituli porro nowine, po-
pulum intelligit, qui Christi fidem recenter ample-
xus, in Christo puer est : ut ipsa forsau tauri ap-
pellatione, Israelitas, tanquam etate provectos.
Nimirum, uti uno eos, qui fidei tantum clementa
degustaruut: altero, ut virtute jam et. cognitione
provectos, significet. Seriptum enim est : «. Bene-
die, Domine, parvulos cum magnis '*. » Et apud

D Davidem ue Senes eum junioribus Jaudeut nomen

Domini "9. » Ztatum. preterea. in. Cliristo. diseri-
mina esse ul ostender«t Joannes, el pucrts, eb pa-

tribus, e£ ipsis etiatn. adolescentibus, scribere so
1 1η, xiv, 6. 7 Psal; cxviur, 142. ο Psat,

LI

LECTIONES.

2011

PROCOPII GAZAEI

2048

testatus est **,. Et. puer parvulus, addit, aget eos. À πλείστους τῶν προεστώτων δι ἁπλότητα duync xat

Quo loco agere, pro eo, quod est cogete et con-
gregare positum est. Quod quidem cuin aliis, licet
jn ecclesiia etiam intueri , in quibus maxima prz-
fectorum pars morum simplicitate et bonitate ni-
hil distans ab infantibus, eos Laien agit, qui ex
omnigenere hominum in unum coierunt. Et bos, ad-
dit, et ursus simul pascentur et simul erunt catuli eo-
rum. Colonorum enim et agrestium, pauperumque,et
divitum, malorum etiam, οἱ bonorum pueri in £c»
clesia simul coeunt. Fortassis autem puerorum no-
mine, eorum etiam de quibus jam dictum est, ani-
morum ct (idei consensum significat. Leo rursus
crudivorum natura animal, eorum morte jam, quz
herbis pascuntur, paleis vesci assuetus, homo dici
queat qui, fero et immiti animo przditus, nudis
sacri? Scripture verbis, quz palearum nomine in-
nuit, delectatur. Triticum enim jure optimo men-
[ευ eam quz latet intus, et rationem dixerimus,
quibus nutritur animus. Adjungit autem et puerum
infantem 1844 (qualis ille fuit de quo paulo ante
dixiinus) super foramen. aspidum , superque fetuum
ipsorum cubile manum impune immissurum. Quibus
verbis eorum corpora intelligit, qu» a dzdemonibus
infes'antur ; in quibus latitantes spiritus reptiles
εἰ venenati, veluti foraminibus, corporis sensibus
incubant. Sed in istos, qui Christi puer. est, vir
simplex aliquis, et malitia puer, Salvatoris virtute
fretus manum suam immittit ; quibus nulla cs! no-

cendi potestas, propter eum, qui de radice Jesse C

egressus, pueris «uis serpentes et scorpiones con-
culcandi facultatem largitus est **. Non male rur-
sum per aspidum foramina, et cubilia, hzreticorum
latibula, effugiaque intelligas ; in qux qui iaChri-
slo pueri exsistunt, codem venenatis ipsorum mor-
sibus vires adimente, tuto manus injicere possunt.
Quod autem montem sanctum addidit, Ecclesiam
ipsam, qua morum et doctrinz probitate, ipsa de-
nique verbi celestis promulgatione emineat, in-
telligit. Atque ut ab eo qui in Judza est, mentem
nobis avocaret, quia repleta est universa terra co-
gnitione Domini, sicut. aqua multa cooperit mare,
addidit : ut ita Ecclesiam, qu: toto orbe contine.
tur, pia doctrina, Deique cognitione quidqnid ha-
bet scelerata vita salsuginis multa veluti fluminis
inundatione deleturam significaret. Stato autem,
nit, et prophetiis designato tempore (quando nimi-
rum ex mortuis surrexerit) qui de-radice Jesse
rgressurusest, gentibus imperabit. Nequaquam enim
illo Judaeorum, quod brevi terrz angulo contine-
tur (ut David olim, ejusque posteri) regno couten-
tis, orbi universo solus imperabit, et in ipso spe-
rabunt omnes : quemadmodum a. Mose Syn scri-

&xaxlav οὐδὲν νηπίων διαφέἐροντας. "Opec δ᾽ οὖν
ἠγουμένους τῶν ἀπὸ παντὸς γένους χατὰ τὸ αὐτὸ
συναγοµένων. Καὶ βοῦς δὲ, qnot, xal ἄρκτος ὁμοῦ
βοσκηθήσονται, xal ἅμα ἔσται τὰ παιδία αὐτῶν.
Γεωργιχῶν γὰρ ἀνδρῶν xaX ἀγρίων, πενήτων τε xo
πλουσίων, πονηρῶν τε xaX ἀγαθῶν ὅπου bh παῖδες Ev
Ἐχχκλησίᾳ συνέρχονται. Ίσως δὲ παϊδάς φησιν, τὴν
τῶν εἰνημένων ὁμοψυχίαν τε χαὶ ὁμοπιστίαν. Σαρ-
χοθύρος δὲ τὴν quot? Aíorv ἀχύροις τρεφόμεγνος
ποηφάγχου ζώου δίχην, ἄνθρωπος ἂν er, πάλιν θη-
ριώδης xal ἁπηνὴς, Ψιλῇ τῇ λέξει τῆς θείας χαίρων
Γραφῆς, ἣν ἄχυρον ὁ λόγος vast. Πνρὸς γὰρ elxó-
σως ὁ ἐν ἀποχρύφῳ νοὺς xal ὁ φυχῶν τρόφιµος λό-
γος. "Ext πρὸς τούτοις, παιδίον νήπιο», ὁποῖον fv
τὸ μιχρῷ πρόσθεν εἰρημένον, ἐπὶ cpoyAnv. ἁσπί-
δων xal ἐπὶ χκοίτην ἐκγόγων ἀσπίδων ἐπιδα.λεῖν'
τὴν χεῖρα, φᾳησὶν, ἀθλαθῶς. AnAot δὲ ταῦτα τῶν
ὑπὸ δαιμόνων ἐνοχλουμένων τὰ σώματα, οἷς ἔμφω-
λεύοντα xal ἑρπυστικὰ ὄντα πνεύματα, καὶ ἰοθόλα,
τρώ]μαις ὥσπερ ἐγχοιτάζεται τοῖς αἱσθητηρίοις
τοῦ σώματο:. Ταῦτα δὲ τὸ Χριστοῦ παιδίον ἀνὴρ
τις ἁπλοῦς καὶ τῇ χαχίᾳ νηπιάνων, τῇ τοῦ Σωτῆρος
ἀπελαύνων δυνάµει, τὴν ἰδίαν ἐπιτίθησι χήρα ἳ
μτδὲν χαχοποιεῖν δυναµένοις, διὰ τὸν ἐκ ῥίζης
Ἱεσσαὶ προελθόντα, τοῖς αὐτοῦ παιδίοις ἐξουσίαν
παρέχοντα πατεῖν ἑπάνω ὄφεων καὶ σχορπἰων. Νοή-
σεις δὲ τρώγ-ας xal κοίτας ἀσπίδων», xal τὰς
τῶν αἱρετικῶν καταδύσεις, αἷς οἱ £v Χριστῷ νγηπιά-
ζοντες ἁθλαθῶς ἐπιδάλλουσι χεῖρα., Χριστοῦ τὰ
χείνων δήγµατα χα) τὸν ἰὸν ἁποφαίνοντος ἄπραχτον.
"Αγιον δὲ ὄροςι, τὴν Ἐκκλητίαν φησὶν ἐπηρμένην
βίῳ xaX δύγµασιν, ἔχουσάν τε τοῦ λόγου του ἔπουρα-
νίου «b χήρυγµα. Ὡς ἂν δὲ μὴ xb κατὰ τὴν ἸΊου-
δαίαν ὄρος νοήσωμεν, ἐπήνεγχεν, ὅτι Ἐπ.ήσθη ἡ
σύμπασα τοῦ γνῶναι cór Κύριον, ὡς ὕδωρ ποὺ
κατακαλύψαι θάλασσαν ' οὕτω τὴν καθ) ὅλης τῆς
οἰχουμένης "Ἐχκλησίαν δηλῶν τὴν εὐσεθῆ γνῶσιν i,
πᾶν τὸ ἁλμυρὺν τῆς τοῦ βίου καχίας ὥσπερ πολλῷ
τῷ ῥεύματι χατακλύζουσαν. Κατὰ χαιρὸν δὲ, qno,
τὸν προφητευόµενον, ὁ ἐκ ῥίζης Ἰεσσαὶ ἀναστησό-
µενος, toU ἔστι μετὰ τὴν Ex νεκρῶν ἀνάστασιν ,
ἄρξει τῶν ἑθνῶν. O0 γὰρ Ἰουδαίων ἔσται βασιλεὺς,
οὐδ' ὥσπερ ὁ Δαθὶδ, of τε τούτου διάδοχοι, βραχείας
πινὸς γωνίας" πάσης δὲ κρατήσει τῆς Υῆς, xa
ἐπ᾽ αὐτῷ ἔθνη ἑ-λπιοῦσιν' συμφώνως τῷ παρὰ
Μωῦσεϊ« Οὐκ ἐχλείφει ἄρχων ἐξ Ἰούδα οὐδὲ ἠγοῦ-
yevog ἐχ τῶν μηρῶν αὑτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόχει-
ται. Καὶ αὐτὸς ἔσται προσδοχία ἐθνῶν. ᾿Αλλ' ἐχεῖ
μὲν, τὴν φυλὴν εἶπεν, ἐνταῦθα δὲ, την πατρ.ἀὰν Ex
ῥίζης λέγων Ἰεσσαὶ τοῦ Πατρὸς τοῦ Ax6i5* διήρηντο
γὰρ εἰς πατριὰς αἱ φυλαί. Τὰ τροπικῶς δὲ προειρη-
μένα θηρία, νῦν σαφῶς ἔθνη καλεῖ.

ptum legimus, non defuturum principem ex Juda, neque ducem de femore ejus, donec veniat quod
repositum est : ipsumque fore exspectationem gentium **, Est vero. considerandum, tribum a Mose;
* ]Joann, 1, 12-04. ?! Luc. x, 19. ** Gen. xix, 10.
VARLE LECTIONES.

b 1. ὁμοῦ. vy. χεῖρα. | vo. εὐσεθεῖ γνώσει.

2019

COMMENTARII IN ISATAM..

2050

ab Isaia autem familiam, cum Jessze nominat Davidis parentem, designari. Erat enim tribuum in fa-
milias ipsas distinctio. 385 Verum quis tropice antea de feris dixerat, aperte jam ad gen'es referri

significat.

"Avi δὲ τοῦ, ὁ ἀγιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, 6 A. — Sed pro quo, Qui consurgit ut. gentibus imperet,

μὲν ᾽Αχύλας ἑξέδωχεν, ὃς dríecasat eic cocon-
por Aacr: 6 δὲ Σύμμαχος, ὃς ἁνίσταται σύσ-
ση/ιον τῶν ἐθνῶ»λ. Διὸ τὴν σφραγίδα τοῦ πάθους
αὐτοῦ καὶ τὸ σωτ/ρ!ον σημεῖον περιφέρει τὰ εἰς
αὐτὸν ἔθνη πετιστευχότα. Kal ἔσται, φησὶν, ἡ
ἀνάπανσις αὑτοῦ τιµή. Κατὰ δὲ ᾽Ακύλαν xal
Zoppayov, 606a. Λίαν ἀκολούθως τῇ τῆς οἰκονομίας
ἀρχῇ τε xai µέσοις, xat τὸ τέλος ὁποῖον ἔσται, δη-
λῶν "θάνατον μὲν οὐ λέγων. αὐτοῦ, dváxavcur 6k
καὶ τιμὴν, πρὸς βραχὺ τοῦ σώματος Ἱρεμήσαντος,
ὃ δῆ τέλος τῆς εἰς ἀνθρώπους οἰκονοµμίας. Ἔλεγε γὰρ
πρὸς τὸν Πατέρα” «Πάτερ, δόξασον µε τῇ δόξη, ᾗ
εἶχον πρὸ τοῦ τὸν χόσμον εἶναι παρὰ aol. » Δεδό-
ξασται γὰρ τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ὑπομείνας σταυρὺν, πρὸς
ὃν χωρῶν, τὸ, Δόξασόν µε, πρὺς τὸν Πατέρα φησί.
Καὶ πάλιν « Nov ἑδοξάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, »
xai τὰ ἑξης. Tfj μὲν γὰρ ἀπονοίας τῶν τολμησάντων,
μῶμος ἣν, τῇ δὲ ἀναστάσει, πρὸς δόξαν κατήντησεν.
Οὐ γὰρ ἣν, ὥσπερ ἑδόχουν, τὸ πάθος ἀχούσιον. Καὶ
ἄλλως ' ᾽Αγάπαυσις αὑτὴ Χριστοῦ, ἡ cud] τῶν
τιμώντων αὐτόν. Δι’ ὧν ὁμολογοῦσι Λόγον θεοῦ xal
δοφίαν xal δύναμιν zz» πρὸς τὸν Πατέρα σηµα(-
νοντες ὁμοφυῖαν τε xai ὁμοτιμίαν xol ὕπαρξιν τὴν
ἀῑδιον. Λέγοις δ᾽ ἂν drdzavcur, καὶ fv, ἆλαπαύει
τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Κατὰ τὸ ἄλλη, Τοὺς ἐμὲ
ἀγαπῶντας δοκάνω. Ἔστι γὰρ ἡ ἁγάπαυσις, ἣν
ἀγαπαύει Κόριος, τιµή’ fig κατὰ τὴν διχχιο-
χρισίαν τοῦ θεοῦ πρὸς τὴν τῶν πετραγµένων ἀξίαν

διινεµηθήσεται. Πολλαὶ γὰρ μοναὶ παρὰ τῷ Πκτἑρι. C

Καὶ ἁστῆῖρ ἀστέρος διαφέρει ἓν 525m. Κάνταῦθα δὲ
οἷς ἐνοιχεῖ, τιµίους πάντας ποιεῖ. Ἐὰν γάρ τις
ἀκυύσῃ, qno, τῶν λόγων µου, ἀγαπήσει αὐτὸν ὁ
Πατῆρ µου, xai πρὸς αὐτὸν ἑλευσόμεθα, xaX ἓν αὐτῷ
Ξαταλύσομεν. ᾿Αναστήσεζαι τοίνυν οὐ πρὸς τὸ χατ-
eiat µόνον ἐθνῶν. ᾽Αλλὰ γὰρ xaY εἰς τιμὴν καὶ
«Ὀόξαν, αὑτοῖς χαριεῖται τὴν ἐν αὐτοῖς Κ drdzuv-
«x.

«um Pater meus, et ad ipsum veniemus, et mansionem apud eum faciemus **. »
«ergo, non ut gentibus soluin imperet, sed ut honorem ipsis et gloriam, quamque ipse habet,

Nargiatur.
τα-ιδ’. Καὶ ἔσται τῇ ἡμέρᾳ ἑχείνῃ 'προσθήσει
«ὁ Κύριος τοῦ δεῖξαι τὴν χεῖρα αὐτοῦ τοῦ ζη.λῶσαι
πιὸ χατα.]ειφθὲν ὑπόλοιπον τοῦ «Ἰαοῦ, ὃ ἑὰν κα-
πα λε/ρθῇ ἀπὸ τῶν 'Accvplor, καὶ ἀπὸ Λἰ]ύπτου,
πια) ἀπὸ Ba6v.lovoc, καὶ ἀπὸ Αἰθιοπίας, xal ἀπὸ
Ε.ἰαμιτῶν, καὶ ἀπὸ ἡ.ίου ἀνατοῶν, καὶ ἐξ
Ἀραδίας, x. τ. λ.
Μνήμµην τῆς τῶν ἐθνῶν ποιγσάµενος πίστεως εἰς
τὸν ἐχ ῥίζης Ἱεσσαὶλ, χαὶ τοῦ τῶν Ἰονδείων µέμνη-
ται μέρους. Ὡς àv μὴ δόξῃ τούτοις ttv πγρουσίαν

15 Joan. xvii, 5. !* Joan. xiij, 51.

à M. αὐτῷ.

*

*! Joan. xiv, 2.
VAI A LECTIONES,

liabemus, Qui consurgit in signum populorum red-
didisse Symmachum, Aquilam autem gentium το
perias ; indeque fieri, ut quotquot in Christum σει-
tes. et populi crediderunt, omnes mortis ejus salu-
tare signum gestare videamus. ΕΙ erit, addit, re-
quies ejus honor, vel, ut Syminacho et Aquila pla-
cet, gloria : apposite profecto maxime ad ccono-
miz principia, ad media, ad finem denique, quem
illa esset habitura, significandum : cum non nior-
tem quidem ipsius, sed requiem et honorem (rcequie-
scente nimirum ad breve quoddam tempus cjus
corpore) ostendat ; qui ejus inter homines ὥσοιιο-
miz finis habetur ultimus. Sic enim Patrem comp:l-
lasse legimus : « Pater, ylorifica me ea gloria, quam

B habebain, antequam mundus exstaret, apud te **.»

Est enim cruce nostri causa tolerata glorificatus ;
ad quam cum libens pergeret, a Patre seipsum
glorificari postulavit. Eodem spectat et illud :
« Nunc glorificatus est Filius hominis **, » et quie
deinceps. Sanna enim et ludibrium, si eorum, qui
talia ausi sunt amentiam intueris, exstitit. Sed glo-
ria resurrectionem secuta est. Neque enim, ut co-
rum ferebat opinio, mortem invitus oppetiit. Est et
aliter Christi requies, honor ille, qui et ab ipsius
defertur cultoribus ; cum Verbum Dei, ejusque sa-
pientiam et virtutem, el quain cum Patre habet
nature simul et glerie communionem, aternant
denique exsistentiam , agnoscimus et profitemur.
Potes et requiem, qua Deo dil«cti fruuntur, intelli-
gere : ut alibi eos, a quibus diligitur, glorificatu-
rum testatus est. Quem enim lonorem praestat Do-
minus, requiem appellamus; cumdemque nos isto
Dei judicio pro gestorum dignitate decet exspe-
ctare; cum sint apud Patrem multze mansiones **;

- eum stella a stella gloria differat : cum omnesde-

nique, in quibus ipse inhabitat, bonore afliciat,
« Quisquis enim, ait, verba mea audiverit, diliget

186 Consurget

requiem

VeRS. 14-14. Kt erit die illa : Adjiciet Dominus
ostendere manum suam, ul amuletur superstites re-
liquias populi, que relinquentur ab Assyriis, et ab
AEgypto, et a Babylone, et ab. /Ethiopia, et ab Ela-.
milis, el ab ortu solis, et ab Arabia, eic.

Quia de gentium fide in eum, qui de radice Jesse
proditurus fuerat, mentionem fecerat ; etJudzorum
vicis hoc loco non obliviscitur; ne et istis inutilis.

1 ibid. 23.

2551

PROCOPII CAZEI

2052

esse Christi videretur adventus, quem hoc loco A ἔχειν ἀνόνητου, fjv. ὁπλοϊ δ.ὰ τοῦ. "Ev τῇ ἡμέρᾳ

aperit his verbis : In die illa adjiciet Dominus osten-
dere manum suam, ut. amuletur. reliquias populi ;
quis in hune modum interpretatur Aquilas : Adji-
ciet Dominus iterum manum suam, ut possideat re-
Jiquias populi sui. Quod ait. secundo — Symmachus.
Quemadinolum 187 cnim, cum misera in. £gy-
pto servitute premerentur, cjus mirabiliter in ZEgy-
ptios inducta manu liberati suut. Sic est eadein ille
admirandis operibus populi sui reliquias in suam
potestatem asserturus, el in emulationem prabitu-
rus. Neq. dubium est. eum hie populum intelligi,
cujus antea. semen, id est apostolos, credentisque
populi [sraelitici partem, quos exercituum. Domi-
num reliquisse testatus est propheta, tales enim
ips:e sunt per gratie electionei reliqui, quz toto
terrarum orbe varie a gentibus agitata, salva ta-
men facte sunt **, Sunt enim istorum opera, quot.
quot in orbe cernas universo, Ecclesiz constitutze
et stabilite, Est preterea sanctum non ab aliis in-
ter gentes przdicatum Evangelium **, signis Deoet
prodigiis tantum opus , veluti testimonio, confir-
man'e, ct apud fideles commendante.

Non desuut vero qui eos reliquiarum nomine,
qui ex hostium manibus incoJunics evaserunt, tan-
quam eis ad Dei cognitionem non illa , quie in ZEzy-
pio, von item quas per Filium in solitudine, non
quie per judices denique patrata sunt prodigia, suf-
fiecre viderentur, intelligi putent, Itaque ipso ad-
ventus tempore manum dicit adjecturum, ut. in
emulationem popali reliquias adducal, ne geutibus
habendus ipse relinquatur. Similiter et Christuin
ducei: et praffectum describi ait, qui Davidis voce
regem se in eos super Sion montem sanctum ejus
ab eo constitutum esse *?*?? ; qui se item ad oves,
que de domo Israelis perierant, venisse asserat*?,
qui discipulos etiàm in viam gentium abire prohi-
beat *!, Sed populo Israelitico, paucis tantum οχ-
» ceptis, non admittente, quando ad gentes transivit
gratia, exstitere ultimi, qui primi ; et primi, qui
ultimi **. Hinc est igitur, quod nunc propheta, cum
gentium prius meminisset, Israelitas ordine secun-
do addidit, quo tanquam in dorsum (utor enim
Davidis verbis 935), in reliquiis positos jacuisse

ἐκεῦῃ προσθήσει Κύρως τοῦ δεῖξαι τὴν χεῖρῃ
αὑτοῦ τοῦ (Acca τὸ κατωα.Ίειςθὲν ὑπό.οιπον
τοῦ «Ἰαοῦ. 'Aw0' cj φτσὶν ᾽Αχύλας: Προσθήσει
Κύριος δεύτερον civ χεῖκα αὐτοῦ τοῦ κτήσασθαι
τὸ ὑπόιειμμα τεῦ Aaco αὐτοῦ. Σύαµαχος δὲ, ἐκ
ἑεύτερου, φησίν. Ὡς γὰρ ἐν Αἰγύπτῳ ταλαιτωρον-
µένους αὑτοὺς Ἰλευθέρωσεν την παραδοςοποιὸν αὖ-
τοῦ γεῖρα τοῖς Αἰγυπτίοις ἑπα]αγὼν, οὕτω πάλιν
διὰ παραδόξων αὑτῆην ἔργων χινέσειεν ὑπὲρ τοῦ
κτήσασθαι, xal ζη.Ἰωτὸν ποιῃσαι τὸ κατα.]ειρθὲν'
τοῦ .1αοῦ, περὶ οὗ τὸ, εἰ μὴ Κύριος Σαθαὼθ ἐγχατ-
έλιπεν ἡμῖν σπέρμα προέλεγεν, τὸ τῶν ἀποστόλων
xai πεπ.στευκότων σηµαίνων µέρος ἐξ Ἰσραίλ. "O
δῃ λεῖμμα χατ ἐχλογΏν χάριτος Υέγονεν, ἐκ πάσης
τῖς ἐν ἔθνεσιν Ἰουδαίων διασπορᾶς τοῖς διαφόρως
αὐτοὺς πολεµμήσασιν. Οἱ πανταχού γὰρ πιστεύσαντες,
λεῖμμα χατ ἐχλογὴν λέγονται χάριτος. Οὓς καὶ δο-.
ξάσειν φησὶν εἰχότὼς. Al πανταχοὺ γὰρ Ἐχκλτσίαν
διὰ τούτων συνἑστησαν. Καὶ τὸ θεῖον Εὐαγγέλιον
ἐχηρύχθη τοῖς ἔθνεσιν, συνεπιμαρτνροῦντος αὐτοῖς
τοῦ θεοῦ σηµείοις xaX τέρασιν, δοςἁτωντός τε παρὰ
πᾶσι τοῖς πιστεύΣασιν.

Τινὲς δὲ Aeijipd φασι, τὸ ἀπὸ τῶν πολεμίων πε-
ρισωθὲν, οἷς οὐκ αὐτάρχη τὰ iv Αἰγύπτῳ , καὶ ἐρί-
p, xat διὰ τοῦ Ylou, καὶ τῶν Κοιτῶν πρὸς 0ξεογνω-
σίαν ὑπῆρτε σημεῖα. Δ.ιὺ προσθἠσε, χατὰ ἣν ἐπι-
δηµίαν τὴν χείρα, ὡς ἂν εἰς Ci Aor dydyec τὸ ὑπό-
Jotzov τοῦ JAaov, πρὸς τὸ pf) παραχω;Ώσαι τούτου
τοῖς ἔθνεσιν. Ὁμοίως 65 κχαθηγητην ἐπι ράφεσθαι
τὸν Χριστὸν, ὃς δή φησι δ.ὰ φωνῆς τοῦ Aa6:6* ᾿ΕἘγὼ
δὲ χατεστάθην βασ.λεὺς ἐπ᾽ αὐτοὺς, ἐπὶ Σ:ὼν ὄρος τὸ
ἅγιον αὐτοῦ. χειν γὰρ ἔλεγεν εἰς τὰ ἀπολωλότα
πρόόθατα o!xou Ἰσραίλ. Καὶ τοῖς ἰδίοις παοῦγγελλε
μαθηταϊῖς eig ὁδὺν ἐθνῶν pt) πηρεύεσθαι. Τοῦ δὲ Ἰσ-
ραῦλ, πλὴν ὀλίγων, uh ὃξξαμένονυ, εἰς τὰ ἔθνη µετ-
ελθούσης τῆς χάρ,τος, γεγόνασιν οἱ πρῶτοι ἔσχατοι,
καὶ οἱ ἔσχατοι πρῶτοι. Διὸ καὶ νῦν ὁ προφίτις τῶν
ἐξ ἐθνῶν πρώτων μνησθεὶς, ἐπέθηχεν αὐτοῖς τοὺς ἐξ
Ἱσραῦλ, ὡς ti; νῶτον τεθειµένου ἐν τοῖς περιλοί-
ποις, κατὰ τὸν θεῖον Δαθίδ. Τοῦτο 6, φησὶ, τὸ xacd-
«Ίείμμια ἀρεῖ σημεῖον &v τοῖς Éüvec Y, xaX πρὸ πἀν-
των συνγἀξει τοὺς ἁ-το.λοιιένους Ἱσραή.ὶ ' αὐτοῖς
γὰρ πρώτοις ἐχ[ρυξαν. "A πρόδατα συ ιφώνως ἆπο-

significet. Elevabit autem (de reliquiis intelligens) Ὦ λωλότα φησὶν ὁ Σωτήρ. Ti; δὲ συνάξει, f] ὁ τῶν

signum ingentibus, ait ; etl ante omnes congregabit

perditos 1srael. Nemo enim ipsis a 188 Salvatore

primum esse praedicatum Evangelium ignorat, quos
non incongrue perditas oves nuncupabat. Sed quein
tandem. congregaturum putabimus ? Vel ipsum apo-
etolorum chorum, vel quem de radice Jesse eqres-
surum asseruimus. Eos enim una, eademque Ec-
clesia, qui prius inter se valde dissidebant, in
unum compulit eV colligavit; qui in duo olim,
diversis Samarize et Israelis nominibus, distrahe-
bantur. Sed quodnam signum intelligat, haud cui-

* Rom, χι, 5.

3$ Marc, xvi, 15.
93 psal. xx, 15.

10.55 Ps3], µ, 6.

ἀποστόλων χορὸς, "H ὁ ἐκ ῥίζης ἁγιστάμιενος Tec-
cal; Πρὸς γὰρ µίαν Ἑκχλησίαν τοὺς πρὶν ἀλλήλοις
ἀντικαθεστῶτας συνἠγαγεν. Διμερεῖς vip ἦσαν ἐν
Ἱερουσαλήμ τε καὶ Σαµαρείᾳ΄ τὸ Ct σημεῖον ὅπερ
{ρεν, ἐστὶν περὶ οὗ φησιν ὁ Zoifp: « Καὶ ὄψουται
τὸ σηµεῖο» του Yiou τοῦ ἀνθρώπου, » λέγων δτλαδὴ
τὸν σταυρὸν, δι) οὗ τοῖς ἁγίοις ὁ χόσµος ἑσταύρωται,
καὶ οὗτοι τῷ κόσμῳ. Οὗ δὴ νῦν τὴν δύναμιν ἡ προ-
φητεία σηµαίνουσα, χαὶ τίνος χάριν dj σωτηρία διὰ
σταυροῦ τοὺς πιστοὺς ἐχ τῶν τεσσάρων», (nol, xe-
pátur τῆς οἱκουμένης συνάγεσθαι , τῶν ἄκρων τοῦ
^ Matth. x, 6.

^ jbid. 5, ** Matth. xx, 16,

9653

CONMENTARII IN ISAIAM.

2554

παντὸς el; τὸ μέσον συναττοένων, xai τῆς ἓν τῷ A quam dubium esse polest, qui in. Salvatoris verla

µέσῳ δυνάµέως πρὸς τὰ τέσσαρα µέρη περατουµέντς,
Τετραχὴ YXp τοῦ στανροῦ τὰ µέρη Σιέρηται, δι Σὺ
C vrdyor zai δύναμιν ἔχοντος χαθαιρετικὴν ἀρχῶν καὶ
ἐξρυσιῶν, ἃς EV τῷ ξύλῳ ἀπεχδυσάμενος ἑθριάμθευ-
σεν» 6 Ot, νοῆσας ὁ £x τῶν ἁπολωλότων Ἴσραῦλ Παῦ-
2$; φτσιν’ Ἐμοὶ ὃξ pt Υένοιτο χαυχᾶσθαι, εἰ μὴ ἓν
τῷ σταυρῷ τοῦ Ἀριστοῦ *
Ύματος νοττοῦ τῷ «pof Yévovev ἀφορμί. Ὦ; γὰρ
ἁλόντες αἰχικάλωτοι Ιούδας xal Ἐςγαῖμ, εἶτα τν-
χόντες ἀφέσεως, οὐχέτι διτρῃημένως χατώκτσαν, ἀλλὰ
πάντες EV Ἱερουσαλτμ μηχέτ μειξερισμέντν ἔχοντες
τὴν ἀρχὴν, ἀλλ᾽ εἰς ἕνα πάντες Ζοροθαθὲλ τὸν τοῦ
Σαλαθιζλ Ex σπέρματος ἕντα Δαθ:ὃ καὶ c; 10262,
xai Ἰησοῦυν τὸν τοῦ Ἰωσεδὲχ χαὶ ἀρχιερέα τυγχάνον-
τα. Οὕτω v9v ἐγτγερμένου τοῦ τιµ{ου σ-αυοοῦ, Yí-
12989 ἄρεσις των bv αἰχμαλωσί/ᾳ τῇ vor zT, συνδρομή
52 πάντων εἰς ἑνότττα πίστεως, χαὶ τῶν ἀχαθάρτων
πνευμάτων ἀπηλλαγμένο:, ei; τὸν Ἐκχλτσίαν Χρ:-
στοῦ, την vonthy συν1λθον, Σιών, Έχουν Ἱερουσα-
λὴμ, ὑφ᾽ ἕνα τελοῦντες ῥασ:λέα Χριστὸν, οὗ τύπος
ὁ ΖοροΡαθὲλ ix «t; αἰχμαλωσίας ἀναχομίσων τὸ)
Ἴσρατλ, καὶ Ἰησοὺς ὁ ἱερεὺς ὁ μέγας. :

ἐκ δὲ της ἱστορίας, πράἀ- |

intueatur. Ait enim : « Et. videbunt. signum Filii
hominis **; » crucem innuens, per quam sanctis
mundus, mundoque sancli crucifiguntur ^, Cujus
ul vires εἰ gratiam significaret propücta , per
quam salutem suinus adepti, fideles ipsos ab uni-
vers:e ferre plagis quatuor coire dixit : extremis ni-
mirum in totius me.lio menibris coeuntibus, virtg-
teque ab eodein ad extrenia. quatuor. perveniente.
Quadrifariam | enim crucis portes ab eo distinctae
sunt, per quem coierunt, qui virtutum et priuci-
patuum tollendi facultatem babet, de quibus ;n
ligno spoliatis triumphavit. Quod cum Paulus de
eorum alioqui numero, qui perierant, minime
ignoraret, in cruce sibi tantuni gloriandum esse

B dixit **, Est vero prophetze ex rei geste memoria,

animo tantum intelligibile aliquid significandi
oblatum argumentum. Quemadiiodum cnim. ex
quo Babylonica servitute Judas εἰ Ephraim liberati
sunt, nou seorsim amplius, aut divisa iunperii sede,
habitasse, sed llierosoivmis omnes sub uno Zoro-
batele. Salathielis filio, qui de stirpe Davidica,
deque tribu Juda prodierat; sub ipso item Jesu

Josedechi filio, tunc temporis sacerdotum principe, v.x:sse. lezuntur. Sic c3 quo venerandz crucis

erectum signuin est,

fate, in fidei communionem coivisse, οἱ pr fligatis spiritibus immundis,
»ub uro iege Christo (cujus typum Zorobabel

Sionem, sive Jerusalem dicas intelligibilem,

quondam servitute exeuntis imperalor, εἰ Jesus ille magnus, sacerdotuin. princeps

gressos esse nemo 189 non viet.

Ἐν τα. τῷ γὰρ Bu zw νοξῖται Ἀριστὸς βασιλεὺς τε

γαλ ἀρχ-ερεὺς, ὅσιος, ἄχαχος, ἁμίλντος, χεχω»:δμέ-
yo; τῶν ἁμαρτωλῶν, καὶ ὑντλότερος τῶν 6,0309),
χατὰ τὶν Παν)ου φωνῖν. "0; ὑπὲρ παντὸς τοῦ
ἕθνους τὸν σταυ(ὸ) χατεδέξατο, Govive ἄαφω τόν
Ἰούδξαν xal τὲν Εμραΐι. Κατὰ Κασγαν, τὸν δ.ὰ
τὸ σχζµα τὸ ἑερατιχὸν προγτ-ξὔζαντα. Καὶ οὗ µύ-
νου ὑπὲρ αὐτοῦ, x30i τσι Ιωάνντς, ἀλλ ἵνα καν
τὰ τέχνα τοῦ Ἴτσου |! τὰ διεσχ,ρτ:σένα συνα»ἀγτ,
£i; Ev. Πάντων γὰρ Τέτονεν tipivn, λὐσας τὸ µεσή-
Ἔσιχον 5529 ρα” μου. Τὸ δὲ, Πετασθήσονται ἐν
St 1οίοις d.A.lc zo. lur, xal' 6á.laccar ἅμα agcvo-

4τεύσουσιν * τὸν εἷς τὰ Eur, Gti vr4S τε xal θα) ἁ--
ml ὀδρόμον αἰνίττετα: olx Ἱουλαίοις Σρωμένων

3€u6c 071 231;, τοῖς 6k λόγου Sly) τοῦ Ἆρ:στου παραδὲ-
δειγµένοις, ἓτ οὖν Acus; ἔθνιχοῖς. Δ:4 θᾳλάττης
Y Xp ie» ὁ a242; £z. Nafta pov TiTÓOÍLX2 ἓν τῷ
8.56. Enna TÉ 13:4 αὐτὸν ὁ Αοιχᾶς ἓν πλοίῳ
᾿Αεξανδρινῷ παρασί 2d ÁAwzx225:. Tai; vào -2e-
pats ἀεὶ θεῦν εξχόνας
ξεαρτύρων. Πρς 5 εἰχότως 75 5 dez ur ix zx
Xp90:£0£37:271:. Σωτῖρας £i T£57w.? εἶναι τοὺς
Διοσχόρους t £05,355 y^. E» 22» τῳ δε, 757: » στρ 0d.lac -
σαν πρ2γεµεύσειοι, τὰς σος 6 9270 αλλων. "Ev
παρόζῳ Yio α τὰς ὃ-ερόμενο:, τοῖς

E Erga Aa, ὡς X21. vov viov
TOR.

v. 44. "5 ili.

11.

9 (aiat.
55 Ac Xi,

* Matth. xxiv, 20.
* ;[ Cor. xi, 25, 37.

Omnes, restituta ila prius, quie immente concep;a, non. cernitur oculis, liber.

sive
populi
Lhlabuerunt), in.

in Christi Ecclesiam,

In eodem enim Christus intelligitur, rex simu]
ei pontifex, sanctus, innocens, inmipollutus, segre-
g2tus a peccatoribus, et excelsior calis factus, ut
Pauli verbis utamur *". le, inquam, qui genlis
universze nomine crucem amplexus est, ut acibo
Judam et Ephraim coligeret : sicut est 3 Caipha
propter sacerdotii dignitatem, (ua fungebatur, pro-
phetatum. Nec eo nomine solum, sed ut Dei fi-
iios, qui, Joanne teste **, dispersi erant, in σπυια
corgregaret. Omnibus enim, disturbato pariete qui
maccriam dividebat, p»cem attulit *. Deinde qucd
: djicil eolaturos in natibus alienizenarum, εἰ mare
statim pradaturos ; cursum qui ad gentes terra
marique futurus erat ienvit, non ducibus Judz:s;
sed iis, qui verbum Cbristi amplexi essent. 35::.-
ptis, vel denique, ut uio verbo dicam, gentibus.
Mari enim et ipse profectus Paulus, nccte se ac
die in profu:ido egisse ait ?*. Navem en:m Alesan-
drinaimn Dioscururum insiznelioberte:z ascendisse,
Luca auctore, didicimus *'. Jaui';u cnim in n.ore
pusituim erat, ut in navium proris deoruia. üvagi-
nes, siccti et bodie sanctorum martyrum, depiu-
gerentur : ad idque ron imiuerito quoJ alien:.gena-
rium dixit, lonza ante. p:zdictiose retulit. Navi-
gxLLbus en:m sajutem dare Dioscoios a: Litra-

5 fHelr. va, 35. 5Jean. 31, ὃν. ** Epecs. n, 04.

VARLE LECTIONES.

| ap. 8225.

£055

PROCOPII GAZXEI

256

bautur. Quod autem ibidem mare predaturos ait, A τΥγελίζοντο, Καθὰ 6n τοῖς £v Μελίτῃ κατοικοῦσιν ὃ

insulas hoc nowine intelligit : quarum et ipsi in-
colas, tdhquam in transitu, Evangelium docuerunt:
quod a Paulo Melitensibus ipsis, cum fRomam
properaret, factitatum legimus 5, Multos enim ea
in insula sanitati restituit, multos religionem do-
cuit, et ad eam pertraxit. Possunt preterea qui
mare depr«daturi sunt, etiam aliter intelligi ; nimi-

rum, qui, dracone et exteris sub eo degentibus.

superiores facti, errantes, Llanquam spolia, capiunt.
Mare enim hic &rumnarum locum intelligere de-
bemus : quem et. alibi miseriarum vallem nuncu-
pari didicimus. Dicentur rursus et ipsam depre-
dari Idumaam, qui terrenis rebus, ipsoque adeo
Moab, superiores cvaserint. Est enim Moab, si
nominis quieras rationem, idem quod ez pa-
tre, ad eosque locutus est Salvator, cum 190
ex patre diabolo natos esse exprobravit 57, Quod
aulem in eos manus suas injectluros dixit, nihil
aliud plane, quam operum bonitate superaturos,
sibique subdituros significavit. At filii Ammon,
addit, primi obedient. Videmus cnim eos, qui sce-
lere aliis sunt inferiores, in amplectendo Christo
nequiores przvertere. Siguat autem Ammon, si
verbi notatio postuletur, ac si, populus nobiscum,
dicas. Quod si ad historiw fidein respicias, quas
hoc loco gentes recenseri vides, ipso prophete
tempore, Deo, qui apud Judaos colebatur, valde
infestas inimicasque fuisse reperias. liinc est igi-
tur, quod suis eas jam nominibus ad veram reli-

Παῦλος, ὄτεπερ εἰς Poprv Ἠπείγετο. Πολλάς τε
κατ αὑτὴν ἰάσεις ἐργασάμενος, πολλοὺς µετέθηχεν
εἰς εὐσέθειαν. Καὶ ἄλλως δὲ, τὴν üdAaccav zporo-
µεύσουσιγ, τοῦ δράκοντος, xal τῶν ὑπ αὐτῷ τελούν-
των περ.γινόµενοι χαθάπερ ἴδια σχῦλα τοὺς πλα-
νωµένους λαμθάἀνοντες. θά.ασσαν γὰρ, νῦν τὸν τῆς
χαχώσεως ἀχουστέον τόπον, ὃν γαὶ χοιλάδα λέγεσθαι
χλανθμῶνος ἀλλαχοῦ µεμαθήκαμεν. Οὗτοι δὲ xai
τὴν Ἱδουμαίαν προνομεύειν λέγονται τῶν γτῖνων
ἐπικρατοῦντες πραγμάτων. Καὶ Μωάθ, ὃς ἔρμη-
νεύεται, ἐχ πατρός. Πρὸς οὓς ἔλεγεν ὁ Xutnp, ὅτι
€ Ὑμεῖς ix τοῦ πατρὸς τοῦ δ.αδόλου ἐστέ.» Τεύτοις
τὰς ἑαυτῶν ἐπιθά".Ίουσι χεῖρας, διὰ πράξεως à ya-
0n; ὑποχειρίους λαμθάνοντες. Οἱ δὲ viol Αιιμὼ»

D ἑπακούσοντεαι πρῶτοι. Καὶ γὰρ ol τὴν καχίαν ἑ)άτ-

τους, τοὺς χείρονας εἰς την ὑπαχκοὴν τοῦ Χρ:στοῦ
προσλαμθάνουσιν m, Ἑρμηνεύεται δὲ Ἁμμὼ»ν, Aaóc
μεθ) jov. Κατὰ δὲ τὴν ἱστορίαν, τὰ νῦν ἔθνη χατει-
λεγμένα δυσμενεῖς σαν τοῦ παρ) Ἰονδαίοις τιµω-
µένου Θεοῦ xatà τὸν τοῦ προφήτου χαιρήν. "0θεν
ὀνομαστὶ τούτους ἐξίθετο, ὡς χαὶ τούτους προσιεµέ-
νους την θεοσέδειαν. Ἔθνη δὲ ταῦτα τῶν την Ἆρα-
θίαν οἰχούντων. Θεοῦ γὰρ Ἐγκλησιῶν οἱ Χριστοῦ
μαθηταὶ τὰς χώρας ταύτας ἐπλήρωσαν, ὅτε τὰς ἔαυ-
τῶν χεῖρας, καὶ τὰς δι αὐτῶν ἐπιτελουμένας πρά-
ξεις ἐπὶ τὴν Αραθίαν ἑξέτειναν. Ὁμόρους δὲ ὄντας
τοῖς Ἰουδαίοις εἰχὸς χαὶ πρώτους τὸ xf pov pa δέξα-
σθαι. [Dv οὔτε τὸ Ἑθραϊχὺνν, οὖτε τῶν ἑρμηνευ-
τῶν οἱ λοιποὶ, τὸν ποοσθήκην περιέχουτιν τοῦ,

gionem accedentes designat, qux et Arabiam ipsam C πρῶτοι.
incolebant, et sunt Christi discipulorum opémultis Ecclesiis locupletatze, cum suas illi in Arabiam usque

manus, c:eleraque opera, extenderent.

Érat vero consentancum, ut quae Judeis

vicing essent,

Év.ngelii preedicationem prime omnium amplectereuntur. Sed. ignorandum non est, vocabulum primi,
adjectitiun esse, quod nec Ilcbraica ipsa, nec caeteros interpretes, babere reperias.

191 VEns. 15, 16. Etdesolabit Dominus mare
4E gypii, εἰ injiciet manum suam super fluvium spiritu
vehementi, et. percutiet— septem. valles, ut trajicere
possit eum calceatus, cic.

Non est de Agypto isthzc instituta disputatio
(habet caim ipsa prophetiam, et peculiarem inscri-
ptionen) : sed superioribus acconimoda, tanquam
eo, qui de radice Jess: prodiit, vanissimz religioni
addictos, cum vicinis Judzeze gentibus, errore suo
per futuras discipulorum secundum electionem de
Jerusalem reliquias, liberante et eripiente, nihil
illis quidquam impedimento esse possit. Olim enim
cum alia aliis patere gentes nondum didicissent,
ged in se mutuo ferrentur, ab aliis ad alias trans-
jre tutum satis non fuerat : sed tum maxime, si
qua certa erant et rata, movere quisquam aggres-
sus fuisset. At Deus cum apostolis, quos. univer-
Bum orbis stadium decurrere jubebat, viz iiberta-
tem aperire statuisset, direptis omnibus sigillatim

9! Act. xxxvii, 1 seqq... "* Joan. vin, 44.

NJ

v, tc'.. Kal ἐρημώσει Κύριος τὴν 0d.lacc'av Αἰ-
TUxtov, xal ἐπιθα.εῖ τὴν χεῖα αὑτοῦ ἐπὶ τὸν
ποταμὺν πγεύματι βιαίῳ, καὶ πατάξει ἑπτὰ «ᾱ-
payyac, ὥστε διἀπορεύεσθαι αὐτὸν ἐν ὑποδή-
pact, x. τ. λ.

'O παρὼν λόγος oóx ἔστι περὶ τῆς Αἱγύπτου *
ἰδιάζει γὰρ dj περὶ αὐτῖς προφητεία. Καὶ mpoyé-
γραπτάι ταύτης, Ὅρασις Αἰγύπτου. Toi; δὲ προλαθοῦ-
σίν ἐστιν ἀχόλουθος, ὡς τοῦ ἐκ ῥίνης Ἱεσσαὶ δεισι-
δαιµονεστάτους xal τούτους ὄντας, ps0. ὧν ἔλεγεν
περὶ τὴν Ἰουδαίαν ἐθνῶν, τῆς πλάνης αὐτοὺς ἁπαλ-

p λάξοντος διὰ τὸ κατ᾽ ἐκλογὴν ὄντων τῶν ἐξ Ἱερουσα-

λὴμ μαθητῶν, μηδενὸς αὑτοῖς ἐμποδὼν ἐσομένου.
Πάλαι γὰρ τῶν ἐθνῶν ἀνίιντως 5 ἐχόντων πρὸς ἄλληλα,
τοῖς διαθαίνειν EE ἑτέρων εἰς ἑτέρους ἐθέλουσιν, οὐχ
fiv 685; ἀσφαλής. Πολλῷ δὲ μᾶλλον εἰ καὶ κ.νεῖν

"ἐπεχείρουν τὰ χαθεστῶτα ' θεὸς δὲ τοῖς ἁποστόλοις

τὸν δρόµον τὸν πανταχοῦ προποιεῖν ἐθέλων ἀγώλωτον,
τὰς χατὰ µέρος χαθελὼν δυναστείσς, Ῥωραίοις
πάντα φέρων, ὑπέταξεν σύμθολον καταλύσέως τῆς

VARLE LECTIONES.

'" Πρ.προλαμβάνουσιν. 35 vp. ἀνιότως.

2051

COMMENTARII IN ISAIAM, 2058

ἐχ δαιμόνων πολυαρχίας, q(xv ve πολιτείαν͵, καὶ ulav A regnis, rerumque summa ad Ro:nanos delata, ma-

ἀρχὴν, ὥσπερ οὖν Ἐκκλησίαν xai πίστιν, ἀπέδειξεν.
Ὅτε δὴ xal Καΐσαρ Λὂγονστος ἐπιστρατεύσας Αἱ-
γυπτίοις χεχείρωται, Θεοῦ νότῳ βιαἰῳ πρὸς θά.Ἴασ-
«σαν τοῦ ποταμοῦ τὸ ὕδωρ κεγώσαντος, δι οὗ xal
χωρὶς μάχης ἄθατον ὤᾧοντο Καΐσαρι γενέσθαι τὴν
Αἴγυπτον, διὰ πληθος ἅμα καὶ πλάτος τῶν ἀποτελον-
µένων ἐχ τούτου λιμνῶν B; ἅλωθεν χκαταῤῥέων ἐν
κοῖς κάτω µέρεσιν ἀπεργάνεται δ.ὰ τῶν ἑπτὰ στομά-
των, Ót' ὧν ἐχδίδοται πρὸς τῆν θά.Ίασσαν, X δὴ gd-
ῥρα]Τας dj προφητεία χαλεῖ. Τοῦτο δὲ πἀἆλιν αὐτὸς
ἡμᾶς ὁ προφήτης δ.δάσχει λέγων «Τάδε λέγει Κύ-
ριος Σαθαώθ᾽ Καὶ πίονται οἱ Αἰγύπτιοι τὸ ὕδωρ τὸ
παρὰ θάλασσαν. 'U ὃΣ ποταμὸς ἑχλείφει καὶ ξηραν-
θήσεται,» xal τὰ ἐπὶ τούτοις. Φίλον δὲ τῇ θείᾳ
Taf καὶ αὐτὰς τὰς λίµνας θα.Ίάσσας ἀποχαλεῖν.
Ηγεῦμα δἑέφησι βιαιόζατον, τὴν γενοµέ.ην τοῦ νό-
του κατὰ τῶν ὑδάτων ἐπαγωγὴν, ὡς τοσοῦτον ξηραν-
θῆνα: τοῦ Νείλου τὰ στόµατα, ὡς δύνασθαι xal μεθ'
ὑποδημιάτων διαδαίνειν αὐτά. Τινὲς δὲ τῶν ἓν τοῖς
ποοφἠταις τὰ μὲν ῥητῶς ἀξιοῦντες ο ἐννοεῖν, τὰ δὲ
δι) ἀλληγορίας. Οἷον ῥητῶς μὲν, τὸν Ἰέσσαι, τροπι-
xü δὲ, τὴν ἐχ τῆς αὑτοῦ ῥίζης ῥά6δον. Καὶ ῥητῶς
μὲν, τὰ ἔθνη, τροπ,κῶς δὲ, δι ὧν Ev τοῖς πρόσθεν
ἐδηλοῦτο θηρίων. Κάν τοῖς μετὰ χεῖρας, Αἴγυπτον
μὲν τὴν αἱσθητὴν χώραν τῶν Αἰγυπτίων «asi, ἣν
οὐχ ἑρημώσειν ὁ Κύρ.ος εἴρηται' Od.laccav δὲ
ξηραινοµένη», τῆς εἰδωλολατρείας τὸ πληθος. Τοῦ-
το γὰρ ὑποφαίνειν τό τε ᾿Εδθραϊχὸὺν, xal τῶν λοιπῶν

τὰς ἐχδόσεις εἰπόντων συμφώνως, xal ἀναθεματί- (c

σει Πύριος τὴν γ.ὠώσσαν 0aA4áceonc Αἰγύπτου.
θάασσαν δὲ εἴωθεν ὁ λόγος καλεῖν, ἡ τῶν ἀσεθούν-
των τὸ πλῆθος, f| τῆς xaxía; τὸ χύμα ἁλμυρῶν ὥσ-
περ ὑδάτων πεπληρωµένης. Διὸ xai τὸν δράκοντα
κατοιχεῖν φησιν ἐν αὐτῃ. "Άλλα τε γὰρ ὥς ἐστιν ἐν
αὑτῇ λέγει Δαθίδ’ «Καὶ δράκων ὃν ἔπλασας ἑμπαί.
ζειν αὐτῷ. » Καὶ vov οὖν Aoc cay. ἁσεθῶν διὰ τού-
των ὁ λόγος δηλοῖ πάλαι τὸν θεὸν ἁγνοούντων, ὡς
ἕφασχε Φαραώ΄ εΟὐχ οἶδα τὸν Κύριον, καὶ τὸν Ἰσραὴἡλ
οὐχ ἀποστελῶ. » Ταύτην οὖν ἀναθεματίσειν φησὶν,
ἵνα μὴ vv πλάνην γλώσσῃ Αἰγυπτίᾳ χκρατύνωσε,
µάθωσι δὲ λαλεῖν τὰ τοῦ Θεοῦ λόγια, ὀμνύναι τε ἓν
«τῷ ὀνόματι Κυρίου Σαθαφὼθ, à δή φησιν προϊών"
ἐντεῦθεν σιγᾷ τὰ παρ ἐχείνοις χρηστέρια, Ύοη-

τεία τε πᾶσα xal πλάνη μετὰ τὴν τοῦ Σωτῖρος ἐπι- D

Ur pay ἑπαύσατο τῶν Alyontiatóvstoy τὸ πρότερον.

gni da monum labentis imperii significationem de-
dit, unicamque reipublice formam et monarchiam,
ut et Ecclesiain unam, unamque fidem, fore de-
monstravit. Quo nimirum tempore Cesar Augustus
JEgypto potitus est, Deo ipso: noli vehementia. in
mare fluminis aquam conpellente, cujus auxilio sine
armis a se proliiberi posse Ciesarem putabant Egy»
piii , propter lacuum amplitudinem ct frequentiam
quos eflicit Nilus declivi 192 alveo sese ín
mare ostiis septem) exoneraus; qu: nunc a pros
pheta valles appellantur. ld rursum propheta alibi
doceute, licebit intelligere. Ait enim : « Ile dicit
Dominus exercituum. Et bibent Agyptii aquam,
quie juxta inare est; fluvius autem deliciet, et sic«
cabitur *, » et qux postea, Est vero Scriptura
familiare, lacus ipsos maria vocare. Per spiritum
deinde rehementem, austri in aquas. furentis imnpe«
tum significat; cujus flatu adeo ipsa Nili ostia
exarueriut, ut a calceatis trajici queant, Sunt vero
nonnulli qui in prophetis quidem alia, prout seri--
buntur; alia autem per allegoriam intelligi deberg
arbitrentur. Exempli gratia, in Jess:e nomoen, nihil
prxter quam quod verbo dicitur; in illius autem
radicis virga, figurate quid aliud significari. Item
cum gentes dixit, ad litteram sumi; cum varias
autem ferarum species supra nominavit, tropicg
aliquid aliud designari. In his deinde, que jam
agimus, ubi de Zgypto loquitur, regionem ipsaa)
sensibus patentem, et /Egyptiis notam habitatori--
bus significari; quam non se desolaturum, sed
mare exarefactum, id est, idolorum turbam dicit
Dominus. lloc enim videtur innuere, si ad llebraeo-
rum fontes, et reliquorum in vertendo consensum -
respicias, qui detestaturum Dominum linguam marig
4Egypii dixerunt. Solet vero Scriptura maris ap--
pellationem, vel impiorum multitudinem, vel ne- :
quitia, tanquam maris salsugine, plenos fluctus
designare. Alque binc est, quod in. co draconem
habitare (alia enim in ipso etiam exsistere certum
cst), apud Davidem reperimus, ubi ait: «Et draco,
quem formasti ad illudendum ei *5. » Itaqueetipso
nunc lingug nomine, impios: eorum sermones, qui
Deuin olim ignorarunt, intelligit : qualem —exsti-'
tisse verbis ipsius Pharaonem colligimus. Ait
enim : « Dominum non novi, nec lsraelem dimila

tam **. » lanc igitur detestaturum se significat, ut errorem /Egyptia lingua tueri non pergat, sed sane
cta Dei oracula eloqui, et in Domini exercituum nomine, sicut in sequentibus ait, jurare addiscate
llinc apud illos nec jam oracula respondere videmus amplius, nec ullum 199 erroris genus ct
incantationis /Egyptiaca vigere, cx quo Salvatorem versari in terris contigit.

Εἰς δὲ τὸ ποταμὸν ἰδεῖ' πατασσόμενον, àqgop-
μὰς Ex τῶν πρώην εἱρημένων ληψόµεθα, δ.ὰ τὸ μὴ
Ῥούλεσθαι τὸν λαὺὸν τοῦτον τὸ ὕδωρ τοῦ Σιλοὰμ, τὸ
πορευόµενον ἡσυχῇῃ. Διὰ τοῦτο ἰδοὺ Κύριος ἀνάχει
i ὑμᾶς τὸ ὕδωρ τοῦ ποταμοῦ τὸ ἰσχυρὸν, xat τὸ

5 Ίσα. xi, $, ὃ. " Psal, cin, 20.

5* Exod. v, 5,

Quoiminus autem fluvium percussum iri dubi-
temus, ex iis, qua superius jam dicta sunt, ad-
duci nos patimur, quod populum bunc, qui aquas
Silo: leniter fluentes rejecerat. multam ropidioris
fluvii aquam, id est Assyriorum, perpcssurun)

VARLE LECTIONES

9 Ορ. ἀξιοῦνται.

Ῥλλποι, Gn, LNXXVil.

63

2009

PROCOPII GAZ/EI

2060

monuit. Sic igitur et nunc ZEgyptium regnum, A πολὺ, τὸν βασιλέα πῶν Ασσυρίων. Οὕτως οὖν xal

.quod a sxculo exstabat, propheta significat, sicut
et ipse antea. Assyrium demonstravit. Ipse deinde
Ezechiel allegorice ZEgupti fluvios usurpavit, quos
se Pharao fecisse gloriatur. Est vero desolatio qua
seclerum causa mittitur, sj idoneo tempore con-
tingat, pro magno Dei beneficio numeranda. Ne-
que vero si spiritum vehementem Romanum 111ρε-
ra'orem dixeris, a quo ZEgyptiaci regni cepit ever-
sio; meo judicio aberraris. Fuere enim postea
JEgvpto a. Romanis praefecti alii, qui distincto et
peculiari munere, res eorum urbanas et militares
. administrarent, quos nunc.valles appellat, ut loci
concavitatem simul, et summum, quod fuit an-
tea fluvii nomine designatum imperium, humilius

jam factum. esse intelligas. Numero deinde septe- B

mario, corum, qui presunt. Egypto multitudinem
expressit: quibus tandem peractis, ipsa /Egypti
"regio Evangelium docentibus patuit. Illos enim
populi relicti: nomine, qui fluvium. calceatus traje-
cturus sit, ideo fortasse significat, quod Mosem et
Josuam pedum calceamenta dimittere, propter
terre, quam calcabant, sanctitatem, jussos esse
' legimus ** : cui cum valde dissimilis sit /Egyptus
(profana nimirum et impura ), fluvium calceatis
pedibus trajicere jubentur. Arescit autem qui Dei
spiritu vehementi victus ac superatus est. ltaque
non meretur JEgypti solum, ut nudum transeun-
tium sanctorum vestigia sentiat. Indeque eos 50

qui pascha edere jubebantur, oalceis pedes habere c

munitos opórtebat 51. At qui ad sacrum pervene-
rit locum, is jam solvat calceamenta. Hincque
illud est, quod apostolos ulla gestare Christum de-
fendisse legimus ΣΤ). Et erit, ait, fsrael, sicuti dies
illa quando 194, exiit de terra /Egypti. Tunc enim,
aiunt, et Rubrum mare, et ipse Jordanis fluvius,
caleeatis patuit. Placet vero nonnullis, quando
fluvium transire, et libere ubique "Egyptum om-

νῦν τὸ ἐξ αἰῶνος ἓν Αἰγύπτῳ βασίλειον ὁ προφήτης

"δηλοῖ, χαθὰ φθάσας αὐτὸς ἐπὶ τοῦ βασιλέως τῶν

Ασσυρίων ἑἐρμήνενσαν P, Καὶ Ἱεζεχι]λ δὲ ἀλληγο-
ρικῶς Αἱγύπτου λέγει αοταμοὶς, οὓς Φαραὼ πε-
ποιηχέναι ἁλαξονεύεται, Εὐεργεσίας 65 Θεοῦ fj ἀπὸ
μοχθηρῶῷν πραγμάτων ἑρήμωσις ἓν χκαιρῷ ἔπαγο-
µένη δεκτῷ πγεῦμα δὲ βίἰαιον οὐκ ἂν ἁμάρτοις
λέγων τὸν πρῶτον καθελόντα τὴν βαχιλείαν Αἰγύπτου
Ῥωμαίων ἄρχοντα. Μεθ᾽ ὃ λοιπὺν μεριχοὶ παρὰ
τούτοις ὑπὸ Ῥωμαίων κατέστησαν ἄρχοντες ἐν Αἱ-
γύπτῳ πολιτικοί τε καὶ στρατιωτιχοὶ, νῦν ὀνομα-
Κόμενοι φάραγγες, διὰ τὸ χοῖλον, ὥσπερ χαὶ ταπει-
vótepoy τῆς χαθόλης ἐν αὐτῇ πρώην ἀρχῆς, ἣν x£-
Χληχε ποταµόν. Τὸ δὲ πλήθος τῶν xaz' Αἴγυπτον
ἀρχόντων ὁ τῶν ἑπτὰ παρίστηδιν ἀριθμός. Τούτων δὲ
γενοµέγων, Batty γέγονε λοιπὸν τοῖς εὐαγγελιζομένοις
ἡ χώρα. Τούτους γὰρ [καλεῖ] κατα.Ίειφθέντα «Ίαν
ἐν ὑποδήμασι τὸν ποταμὸν διαθαίνογτα, «&ya
ἐπειδὴ Μωῦσεῖ xai Ἰησοῦ λέλεχται λῦσαι τὸ ὑπό-
δηµα τοῦ ποδὸς, διὰ τὸ τὴν γῆν, ἐφ᾽ fi; εἰστήχεσαν,
ἁγίαν εἶναι: μὴ τοιαύτην δὲ εἶναι τὴν Αἴγυπτον,
ἀλλὰ βέἐθήλον, Χελεύονται τὸν ποταμὸν ὑποδεδεμένο:
καταπατεῖν. Ἀηραίνεται δὲ βιαίῳ θεοῦ κεκρατηµένος
πγρεύματι. Διόπερ ἀνάξιόν ἔστι τὸ ἔδαφος Αἰγύπτου
γυμνὸν δέξασθαι τὸ ἴχνος τῶν διαπορευοµένων ἁγίων.
Ὅθεν καὶ οἱ τὸ πάσχα ἑσθίοντες τοὺς π/ήδας ὑποδί-
pas: ἀσφαλίζονται, Φθάσας δἑέτις ἐπὶ τὸν ἅγιον
τόπον, ὑπολνυέσθω. Διὸ xai τοῖς ὁποστόλοις ἑλέγστο,
μὴ ὑποδήματα αἴρειν. Καὶ ἔσται, qnot, τῷ Ἱσραὴ.,
ὡς ἡ ἡρέρα ὅτε ἐξη.10εν éx γῆς Alyózcov. Τότε
γὰρ,φασὶ, παρΏλθον τὴν Ἐρυθρᾶν θάλασσαν, καὶ τὸν
Ἱορδάνην ποταμὸν ὑποδεδεμένοι. Τινὲς δέ φασιν, ὡς
ὁμοίως Ἡσθήσονται ποσὶν τὸν ποταμὸν διαβαίνοντες,
ἀγχώλυτόν τε ποιούμενοι τὴν πανταχοῦ τῆς AlYvv-
πτίων 4 ὁδὸν, xaX ἅδοντες conv, f» ὁ προφήτης Ex-
τίθεται παρόµοιον οὖσαν τῇ, «Άσωμεν τῷ Κυρίῳ;
ἑνδόξως γὰρ δεδόξασται. »

nem permeare contigerit, alacres carmen (a propheta editum, huie non multum dissimile, quod

ita incipit :
ros.
CAPUT Xil.

V.1-6. Et dicet indie illa : Benedicam (ibi, Domine,
quoniam iratus -es mihi, et avertisti iram. tuam, et
misertus es mei, Ecce Deus meus, Salvator meus,
confidens éro in eo ; salvabor in eo, et non timebo :
guia gloria mea, et laus mea Dominus , et factus
est mihi in salutem, etc.

Cum enim Evangelium docerent in Judzorum
synagogis, Ecclesias autem de gentium convcr-
sione facerent ; novum eos carmen, quibus tante
fuerant utilitatis auctores, modulari docebant.
Tanquam enim vetere apad se flumine, marique
Aenipestuoso sublatis : Eoce,aiunt, Deus. meus,Sal-

^*' Exod. 111. 5; Josue, v, 16, 5 Exod. xu, 11.

« Cantemus Domino ; gloriose euim magnificatus est *5; » in lutis signum cantxtu-

ΚΕΦΑΛ. ID'

a'-c'. Kal ἐρεῖ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐχείνῃ' EbAoq o
σε, Κύριε, διότι ὠργίσθης poi, xal ἀπέστρεψας
τὸν θυµόν σου, xal ἑλέησάς µε. Ιδοὺ ὁ Θεός
pov, Σωτήρ pov. Πεποιθὼς ἔσομαι ἐπ᾽ αὐτῷ, σω-
θήσομαι ἐν αὐτῷ, καὶ οὗ φοθηθήσομαι διότι ἡ
δόξα µου, καὶ ἡ alvecic µου Κύριος, καὶ ἑγένετό
μοι ἐὶςο σωτηρία», x. τ. λ.

Tot; γὰρ Ἰουδαίοις τὸ Εὐαγγέλιον κηρύττοντες ἐν
συναγωγαῖς, Ex 55 τῆς τῶν ἐθνῶν ἐπιστροφῆς 'Ex-
χλησίας ποιούµενοι, χαινὸν ἄδειν ἆσμα τοὺς ὑπ' αὖ -
τῶν ὠφελουμένους ἑδίδασκον. Ὡς γὰρ ἀναιρεθέντος
τοῦ πάλαι παρ᾽ αὐτοῖς ποταμοῦ, xol τῆς χυµατου-
µένης θαλάσσης, φασίν ' "IÓov ὁ θεός µου, Σωτήρ

"τν Luc. x, 4. 31 Exod. χν, 21.

VAIUE LECTIONES

P yp. εἱρμήνευσε. 4 yp. Αἰγύπτου,

9001

COMMENTARII IN ISAIAM.

2008

pov: πεποιθὼς ἔσομαι ἐπ' αὑτῷ. Kal οὐ go€n- A tator meus; confidens ero ineo ; nec sublatis jam,

Φήσομαι, τῶν εὐσεθεῖν χωλυόντων ἀνηρημένων.
Αντὶ δὲ τῶν πάλαι δαιμόνων, δόξα µου καὶ ἡ
αἴγεσίς µου ὁ Κύριος. Ώργίσθης δέ pot, φησὶν,
ἐξομολογούμενος, ὡς δίκαια παθὼν ἀποστραφεὶς τὸν
Θ:όν. Τὴν δὲ δοθεῖσαν τῶν ἁμαρτημάτων ἄφεσιν διὰ
Χριστοῦ παρίστησι, λέγων ᾽ ᾿Απέστρεγψας τὸν θυ-
µόν σου, καὶ ἡ.Ίέησάς µε. Πολλάχις γὰρ &olezat
τις χαταλειπόµενος ἅπαξ τοῖς Αἰγυπτιαχοῖς συν-
απαχθεὶς χρόνον ἁπολαῦσαί τινα τῆς ἰδίας ἀθδουλίας,
ἵνα θερίσῃ ἃ χακῶς ἔσπειρεν. Ἐλειθεὶς δὲ δι àva-
κλήσεως, δει την παροῦσαν ᾠδήν. "Όμοιον δὲ τοῦτο
τῷ « Ὀργὴν Κυρίου ὀποίσω, ὅτι fpa prov αὐτῷ. »
Καὶ τὸ, « 02 γὰρ εἰς τέλος ὀργισθήσεται, οὐδὲ εἰς
tbv αἰῶνα μηνιεῖ, » Αἰσθανόμενος δὲ τῆς εὐεργεσίας,
καὶ λέγων, ὅτι ὠργίσθης µοι, xal 9Aéncdce pe,
φησίν' Ιδοὺ ὁ Θεός µου, Σωτήρ µου. ὐὔτε δὲ οἱ
ποιοῦντες τὴν ἐλεημοσύνην ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώ-
πων, οὔτε οἱ δόξαν map! ἀλλήλων ζητοῦντες, δύναν-
«at λέγειν, ὅτι ἡ δόξα µου, xal ἡ αἴνεσίς pov ὁ
Κύριος. 'AXX οἱ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνου θεοῦ
ζητοῦντες, καὶ τὴν τοῦ, μὴ Υινώµεθα κενόδοξοι, uh
παραθαϊνοντες ἑντολήν. Ἐπαγγελλομένου δὲ θεοῦ,
ὡς τοὺς δοξάζοντάς µε δοζξάσω, δηλον ὡς χαλῶς τις
Φοξάζων θὲὸν, δεδοξασµέγνος ἐστὶ παρ᾽ αὐτῷ.

qua pietatis in. πιο studium morabautur, quid«
quam metuam; sed erit in locum daemonum, qui-
bus olim serviebam, gloria mea, et laus meu Do-
minus. ldeo aulem iratum sibi Dominum dixit,
ut non injusta se, qui eum esset aversatus, pati
significaret. Neque vero allatam nobis Christi
nomine peccatorum veniain reticet, cum avertisti
iram (tuam, et misertus es. mei, addit. Persspe
enim semel AEgyptios mores, et cultum am-
plexus aliquis, ea tandiu retinere sinitur, donec,
persolutis imprudentiz& poenis, male metat, quas
male seminavit : qui tamen miserente Deo revo-
catus, carmen istud modulatur, Est vero et huie
non multum dissimile : « lram Domini portabo,

D quia peecavi ei 5.2 Item illud : « Non enim in

fnem irascetur, neque in seculum iracundiam
servabit *. » Caeterum tanquam bene percepto
libertatis munere, cum iratum prius Dominum,
suique miserum confessus esset, Ecce Deus meus
Salvator meus, intulit, Neque vero illorum quis-
quam, qui vel in hominum luce pauperibus lares
giuntur, vel se laudari mutuo postulant, vere laus
dem ei. gloriam suam Dominum esse dixerit; sed
qui Paulini mandati gloriz& cupiditatem prohibens

1is, diligens observator veram in Deo tantum quasierit. At Deo ipso gloria se illos affecturum pol-
licente, a. quibus ea afficitur; nemini jam 198 dubium esse queat, quin a quibus id recte fleri

videat, eisdem οἱ ipse gloriam reponat.
Καὶ Μωῦσέως γὰρ ἐδοξάσθη τὸ πρόσωπον, ἔπε ιδ

Nam et Mosis vultus ideo gloriam consecutus

καλῶς Ίδει δοξάξζει’ Θεόν. Οὐδεὶς δὲ διηµαρτη- C est, quod Moses Deum gloria digne noverat affi

qévac ἔχων ὑπολήψεις περὶ θεοῦ, δεχτὴν ἔχει «nv
αἴνεσιν. 'Evb; γὰρ ἄμφω αἰνεῖν τε xal δοξάζειν
καλῶς. Κεχτήµεθα δὲ τούτων ἑχάτερον ἠ.1εημέγαι
ὑπὸ Θεοῦ. Οὐ γὰρ κατὰ τὰ ἔργα ἃ ἐποιῄσαμεν
ἡμεῖς, ἀλλὰ χατὰ τὸ πολὺ αὐτοῦ ἔλεος ἡ δοθεῖσα
χάρις ἡμῖν. Καὶ ἄλλως δὲ, τὰ ἐν Αἰγύπτῳ, τοῖς ἐπὶ
τῆς Σ ἐπιδημίας παρόμοια ΄ δουλείας γὰρ ἐλευθερία
γεγένηται, τότε μὲν αἰσθητοῦ, vuv δὲ νοητοῦ Φα-
gaó. Τότε μὲν εἰς αἷμα τὸ ὕδωρ µετεσχευάζετο,
4Vv δὲ σωτήριον Υέγονεν &:X τοῦ ἁγίου βαπτίσματος.
Ul τὸν Ἱσραὴλ διώχοντες ἐπὶ θαλάσσης Ἐρυθρᾶς
ἀπεπνίγοντο΄ διὰ δὲ τῶν ἁγίων ἑἐδιδάσχοντο µαθη-
τῶν τῶν τοῦ παρόντος βίου κυμάτων τε τῶν ἐν αὐτῷ
διανήχεσθαι χλύδωνα. Χάλαξζα τότε Dewi vov ὁ
θεῖος εἰς νοῦν αὐτοῖς χαταθέθηχεν ὑετὸς ἐγχάρπους
ἀποτελῶν. Σχότος τότε βαθύ: vov δὲ φῶς ἐν Χρι-
στφ. Ἐθρήνησαν Αἰγύπτιοι τὰ πρωτότοχα νῦν δὲ
σέσωχεν αὑτοὺς ὁ πρωτότοκος Ex νεχοῶν, ὡς πάλαι
τοῦ Ἰσραὴλ τὰ πρωτότοχα. Πῶς οὖν οὑχ ἣν ἐπὶ
τούτοις ἀχόλουθον, εὐφβαινομένους τὸν δοτῆρα τού-
των ὑμνεῖνς Ὁ δὲ Θεὸς ἔτοιμος ὧν εἰς ἀντίδοσιν,
τους Ὑνησίως αὐτὸν δοξάζοντας, πνευματικαϊς ἀμεί-
βετα: δωρεᾶῖς, λέγων, Καὶ ἀντ.λήσετε ὕδωρ μετ
εὐφροσύγης ἐκ τῶν πηγῶν τοῦ σωτηρίου. Nofjset
δέ τις αὐτὸ τοῦ Σωτῆρος ἀχούων εἰπόντος, « El τις

cere 59", Neque vero Deo quisquam laudes acceptas
decantarit, qui falsas de eodem -rogitationes
mente tueatur. Unius enim utrumque est, gloria
et laude recte afficere, neque utroque prius potie-
mur, quam Dei misericordiam consequamur. Ne-
que enim secundum opera, quas fecimus nos ; scd.
secundum misericordie ipsius ubertatem gratia
nobis data est *!. Preterea, ut aliam explicatio-
nem non omittamus ; que in Egypto accidisse le-
gimus, a Salvatoris in terra nobiscum peregrina-
tione differre nihil videantur. Tum enim sub sene
gum cadentis; hoc autem 1900, Pliaraonis menta
comprehensi servitutis jugum excussum est. Tum
in sanguinem rursus aqua inutari visa est, qua
jam sacri baptismatis ope salutaris cst effecta.
Tum deinde qui Israelem persequebantur, in Ru-
bri maris undis exstincti sunt; cum qui hujus
γι fluctibus agitabantur, sanctorum discipulo-
Fum preceptis adjuti incolumes enatarint. Non
defuit tum copia grandinis calamitosa : cum nunc
in eorum mentes fecundans illabatur imber. Pro-
fund» tum tenebrz : sed jam in Christo lucis ful-
gor amplissimus, Luxerunt sua /Egyptii primoge,
nita; sed per eum jam, qui primus ex mertuis

excitatus est **, sicut olim in primogenitis Israelig

5. Mich. vii, 9. *? Psat, cii, 9. 9* Exod. xxxiv, 29. 5! Psal. LXXVIII, 8; II f'imoth. 1, 9. ** Coloss. I, 18,
| VARLAE LECTIONES.

Jo. vp. γῆς,

2005

PROCOPII GAZ.£I

2064

factum est, salvi inculumesque remanserunt. Quis A διΦᾷ, ἐρχέσθω πρὸς μὲ, xoi πινέιω. 0 πιστεύων

ergo non eos tantorum auctorem beneficiorum
merito laudasse qui eorumdem essent magna cum
voluptate memores, arbitretur? At Deus, q"ii in
gratia reponenda minime cunciator est, si quando
digne gloria afficiatur, spiritualibus confestim re-
spondens donis : Et haurielis aquas, ait, cum gau-
dio, de fontibus Salvatoris. Quod si obscure di-
ctum cuiquam videatur, Salvatorem ipsum in hzc
verba audiat : « Si quis sitit, veniat ad me, et bi-
bat. Qui credit in me, quemadinodum ait Scri-
ptura, flumina de ventre cjus fluent aqua viventis.
Hoc autem dicebat de Spiritu, quem erant acce-
pturi, qui eredidissent in ipsum **. » Et rursus :
« Si quis aquam bibat, 196 quam ego dabo ei,
flet in ipso fons aqua salientis in vitam :eler-
nam **. » Sunt ergo salutis fontes, vel sancti apo-
stoli, vel libri, qui Spiritu dictante tanquam im-
bre, ceelitus iminissi gunt. Sunt vero et prophetae
rum scripta Israelis fontes apud Davidem, ubi
ait: « In ecclesiis benedicite Dominum de fonti-
bus Israel €. » Quod si idololatriz populum argui
constat, ubi Me dereliquerunt fontem aqua viven-
tis, legitur **; et hic certe credentem, sitimque
suam Dei decretis explere cupientem, cum gaudio
de [ontibus Salvatoris aquas esse hausturum ne-
mini innuere dubium est; quas esse bibituri
AEgyptii, et qui salutarem illis potum propiparunt
pradicuntur. Sed eorum, qui illam biberunt, gau-
dium satis illud expressit, quod his verbis scri-
bitur : «. Sitivit anima mea ad Deum fortem vi-
vum *"'. » Quo enim quisque sitit magis, eo etiam
amplius idem bibendo delectatur. Haurire vero
aquas cum gaudio is dicitur, qui Domini legem
die ac nocte meditatur *5, « Os enim justi, dicit
Psaltes, meditatur sapientiam **. » Recte siqui-
den qui quzrit, idem arcano Scripture sensu per-
cepto, aquam cum gaudio hauriet ; Verbumque Dei
vivum laticem, reperiet, a quo per spiritum mor-
talibus cunctis, a quibus ipse antea fuit ignoratus
'Scalurientes monsirati sunt discipuli; de quibus
ita Davidem loqui comperimus : « Apparuerannt
fontes aquarum, et revelata sunt fundamenta orbis
terrz Το,» Lapis enim in Sionis, id est Ecclesiz,

εἰς ἐμὲ, χαθὼς εἶπεν ἡ l'oagh, ποταμοὶ ἐκ τῆς
χοιλίας αὑτοῦ ῥεύσουσιν. ὕδατος ζῶντος. Τοῦτο δὲ
ἔλεγεν περὶ τοῦ Πνεύματος, οὗ Άμελλον λαμθάνειν
ol πιστεύοντες εἰς αὐτόν. » Καὶ πάλιν « "Og 0 ἂν
πίῃ Ex τοῦ Ὁδατος οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ διφἠσει

-εἰς τὸν αἰῶνα. ᾽Αλλὰ τὸ ὕδωρ, ὃ ἐγὼ δώσω αὐτῷ,

γενῄσεται &v αὐτῷ zn Y ὕδατος ἀλλομένου εἰς ζωὴν
αἰώνιον. » Πηγαὶ τοίνυν σωτηρίου, 3) οἱ ἅγιοι ἀπό-
στολοι’ i λόγοι πνευμωτικοὶ; ἐς ἁγίου Πνεύματος
ἀνομόρωμένοι. Καὶ οἱ προφητιχοὶ δὲ λόγοι, πηγαὶ
ὠνομάζοντο Ἰσραὴἢλ, λέγοντος τοῦ Aa6ió* « Ἑν
Ἐχχλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεὸν Εύριον Ex πηγῶν
Ἰσραήλ. » El δὲ ὁ εἰδωλολατρήσας ἐγχαλεῖται λαὸς,
τὸ Ἐμὲ ἐγχατέλιπεν πηγὴν ὕδατος ζῶντος ΄ ὄζλον,
ὡς ὁ πιστεύων, xai τοῖς θείοις ποτιζόµενος δόγµα-
σιν, ἀγτ.ει ὕδωρ μετ εὑφροσύγης éx τῶν πηγὠν
τοῦ σωτηρίου, ἀφ' ὧν Αἰγύπτιοι πίεσθαι προφη-
τεύονται, xal οἳ τούτοις τὸ σωτήριον ποτὸν δια-
κονήσαντες. Tiv δὲ τῶν τοῦτο πινόντων εὐφροσύνην
παρἰστησιν τὸ, « Ἐδίφησεν fj duyfj µου πρὸς τὸν
Θεὸν τὸν ἰσχυρὸν τὸν ζῶντα * » ὅσον Υάρ τις διφᾷ,
τοσοῦτον πίνων εὔφρα[ίνεται. ᾽Αγτάεῖ δὲ ὕδωρ pec
εὐφροσύγης ὁ τὸν νόµον τοῦ Κυρίου μελετῶν ἡμέ-
pas τε xaX νυχτός. «Exóua γὰρ δικαίου μελετήσει σο:
φίαν.}Διὰ τοῦ γὰρ ζητεῖν ὀρθῶς, τὸ πνευματιχὸν βού»
ληµα συνιεὶς της Γραφῆς, ἀντ.]ήσει ὕδωρ μετ εὖφρο:
σύγης, τὀν τε τοῦ θεοῦ Λόγον τὸ ζῶν ὕδωρ εὑρήσει,
ὃς τοὺς ἁποστόλους ἀνέδειξε διά τοῦ πνεύματος πᾶ»
σιν αὐτὸν τοῖς ἀγνοοῦσ' πηγάζοντας. Περὶ ὧν φησιν
ὁ Δαθίδ' c "Ώφῦησαν αἱ πηγαὶ τῶν ὑδάτων, καὶ
ἀνεκαλύφθη τὰ θεμέλια τῆς οἰχουμένης. } Λίθος μὲν
γὰρ ἐχλεχτὸς ὁ Χριστὸς εἰς τὰ θεμέλια Σιὼν, παρὰ
τοῦ Πατρὸς τεθεῖσθαι λεγόμενος , τοῦτ' ἔστι τῆς
Ἐχχλησίας. Αὐτῷ γὰρ διὰ πίστεως οἰχυδομούμεθα
οἶχος πνευματιχὸς, εἰς ναὺν ἅγιον, εἰς κατοιχητή-
ριον τοῦ Θεοῦ ἓν πνεύματι. Λίθοι Ok μετ αὐτὸν,
ᾖτοι θεμέλια τῆς οἰχουμένης, οἱ διὰ τοῦ χηρύγματος
ἀνέχοντες ἡμᾶς πρὸς ἑδραιότητα τὴν ἐν πίστει καὶ
ἀληθείᾳ. Σημειωτέον δὲ ὡς Incov τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν
ὁ παρὼν µέμνηται λόγος, κατὰ τὴν τῶν 'E6palov
φωνὴν, ἀντὶ τοῦ Σωςὴρ, ἀεὶ τὸ Ἰησοῦ περιέχουσα.
Ἐν τῷ, ᾿Ιδοὺ ὁ Θεὸς ὁ Σωτήρ µου. Καὶ ἐν τῷ,
ἐγέγετό pot εἰς σωτηρίαν. Καὶ ἐν τῷ, ἐκ τῶν πη-

fundamenta electus, et a Patre ipso positus, cui D γῶν τοῦ σωτηρίου.

per (idem zdiflicamur domus spiritualis, in templum sanctum, in habitaculum Dei
Christus est. Sunt vero secundum ipsum et lapides etiam,

in spiritu,
id est orbis terra fundamenta Πποιαο]-

naU, qui perprzedicationem principes exorsi, nos in fidei veritaüsque rectitudine et (firmitudine reti-
nuerunt.. Non est autem. pretermittendum, δἱ ad Hebrza verba respicias, hic de communi omnium
salutis auctore Jesu mentionem fleri; cum ubi Salvatoris vocem usurpamus, Jesum. Hebraica Ίνα”
beant. Verbi causa, ubi legitur : Ecce Deus Salvator meus, 1977 et ibi; factus. est. mihi in. salutem.
Et hic denique, cum de fontibus Salvatoris dixit. |

Ἔπρεπε γὰρ τῇ περὶ τοῦ àx ῥίζης Ἰεσσαὶ προ-
φητείᾳ, τοῦ Σωτῆρος Ἱησοῦ τὴν προσηγορίαν ἐπ. !
ενέγχαι. Αὐτὸς Υὰρ ἣν ὁ προφητευόµενος. Ἐπὶ
τούτοις προσφωνεῖ τοῖς εὐαγγελισταῖς, ἃ δεῖ τοῖς ἐξ

Prophetiam enim, quz de radice Jesse habetur,
Jesu Salvatoris appellatione destituti cum de eo
essel instituta, nequaquag decebat. Ad lic, ser-
mone ad Evangelistas converso, quid eis, qui

98 Joan, vi, 57-59. 9 Joan. iv, 14. ' Psal. rxvi, 327. ** Jerem. i, 43. "Psal. x1, 5. ** Psal. 1
$9. *'" l'sal. xxxvi, οὐ, 7? Psal. xvii, 16.

2055

COMMENTARII IN ISAIAM.

2066

Αἰγύπτου µαθητευοµένοις ἐρεῖν, Ἰμνεῖτε, λέγων, A /Egyptii doctrinam amplectuntur, dicerc conveniat,

Κύριον’ βοᾶτε τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Tot; ἄλλοις ταῦτα
παραγγέλλειν εἰπὼν, ὅταν ἐμπλησθῶσιν αὐτοὶ τοῦ
Άνευμ. τιχοῦ πόµατος. Ἡ δὲ Gon, φωνῆ ἐστι µἐγε-
θος ἔχουσα δυνάµενον διϊχνεῖσθαι χαὶ πρὸς τοὺς πόῤ-
po. Βοᾶτε οὖν ἀντὶ τοῦ, μὴ μιχρὰ φρονεῖτε περὶ
Θεοῦ’ µεγάλη δὲ θεολογεῖτε διανοἰχ περὶ αὐτοῦ, ὡς
χαὶ τοῖς μαχρὰν τῆς σωτηρίας ἑἐξάχουστον γενέσθαι

τὸν λόγον, διὰ τὸ τῆς διδασκαλίας τρανὀν. "O δηλοῖ.

διὰ τῶν ἑξῆς, ᾽Αγαγγεί.Ίάτε, λέγων, ἐν τοῖς ἔθνε-
σιν τὰ ἔνδοξα αὐτοῦ. Εἴπατε αὐτοῦ τὰ θαυμάσια.
Tou: ἔστι, δείξατε τοῖς ἀνοβτοις τὴν περὶ τὸν χόσμον
διάταξιν, ἵνα προσαχθῶσι τῇ ἀγάπῃ τοῦ Κτίσαντος.
"YyrmAà δὲ φησιν ὅσα πεποίηχεν ἐν οὐρανῷ καὶ ἐν
ΥΠ. νοητά τε xal αἰσθητά. "H περὶ τῆς ἐν ἡμῖν χρη-
στότττος ὅτι ὑφοῖ τοὺς τεταπεινωµένους χαὶ συντε-
εριµµένους thv καρδίαν. Ταπεινωθέντας γὰρ τῇ
ἁμαρτίᾳ τῇ ila ὑπερύψωσε δόξη. Τὰ δὲ προχείµενα
λέγειν φασί τινες τὸν ἁρτίως μυσταγωγούμενον, ὃς
τῶν τοῦ σωτηρίου πηγῶν ἀρυσάμενος, τοσοῦτον
ἐπέδωγεν, ὡς ἀποστολιχὴν ἑνδείχνυσθαι λειτουργίαν
τοῖς ἄλλοις, ὑμγεῖν τε λέγοντα Κύριον ». Tia: δὲ
προστάττει βοᾷν, ἐπήνεγχε λέγων. 'ArayyelAace éy

toic ἔθγεσι τὰ ἔγδοξα αὐτοῦ. Πῶς γὰρ οὐκ ἔνδο-
Gne γένους ἀνθρώπων ἀνάπλασις, δαιμονιχῆς τυραν-
νίδος χαθᾶίρεσις, αἱκμαλώτων ἑλενυβερία, τυφλῶν
ἀνάθλεφις, δικαίωσις, ἁγιασμὸς, υἱοθεσία τῶν πρὶν
φυγάδων ἀπὸ θεοῦ, γνῶσις θεοῦ, vexpot ἀνιατάμενοι,
λεπροὶ καθαιρόµενοι; Οἱ ἐν ἀσθενείαις ἐῤῥώννυντο"
Ἠλαύνοντο δαίμονες φλεγμαίνουσαν ἀπηύνασε θάλατ-
ταν, ἐφ᾽ οἷς dra Auc 08, ᾳησὶν, τοῖς κατοιχοῖσι Σιὼγ'
τοῖς Ev 'Exx)10!a βεθα[ᾳν ἔχουσι πίστιν. Σιὼν γὰρ ὁ
εὐαγγελικὸςλόγος, ἐφ᾽οὗ ἡ Ἐκκλησία θεοῦ ᾠχοδόμη-
ται. Ἐπεὶ οὖν ὁ ἅγιος τοῦ ᾿Ισραὴ. àv µέαφ τῆς
Ἐχιλησίας ὑψώθη, εὐφραίνεσθε οἱ ἓν αὐτοὶ t µέ-
σον ἔχοντες αὐτόν ' κατὰ τὸ, « Ὅπου δύο καὶ τρεῖς
συνηγµένοι eioty &v τῷ ὀνόματί µου, ἐχεῖ εἰμι ἐν
µέσῳ αὐτῶν.; 'Υψώθη τοίνυν ἓν' uécq αὐτῆς, εἰ καὶ
γέγονεν ἄνθρωπος, λαθὼν δούλου μορφὴν, θεὸς ἆλη-
θινὸς Ex τῶν ἁποτελεσμάτων τοῖς ἀγνοοῦσιν ἀάναδει-
χθείς. Ὀνόματι δὲ Ἰσραὴμὶ καὶ Σιὼν, εἰς εὐθυμίαν
ἄγει τοὺς ἑχ περιτομῆς, διὰ τοῦ νοµίξειν εἱρῆσθαι
περὶ αὐτῶν, ὡς ἂν τὴν παροῦσαν περιέποιεν βὐέλον,
ola δη τὰ χάλλιστα περὶ αὐτῶν θεσπίζουσα.

innuit; cum hymnum cantare Domino admonet , ct
inclamare nomen ejus , ut ista etiam aliis annun-
tiare, quando spirituali potu repletos esse conti-
gerit, meminerint. Est autem clamor eo usque vocis
contentione elatus sermo, ut ad eorum aures, qui
procul absunt, pervenire valeat. Inclamare ergo
cum przcipit , idem facit, ac si non humilia de
Deo sentire, sed sursum erecta mente de co phi-
losophari, et ita disserere jubeat, ut vel remotissi-
mis gentibus ipsa docendi perspicuitate clarum et
celebre salutis verbum evadat. Quod certe signi-
ficari non ambigas, si ad ea, 49 sequuntur, aspe-
xeris. Áit enim : Annuntiale in gentibus gloriosa
ejus. Dicite ipsius mirabilia, id est, eum qui in
mundo est, rerum ordinem rudibus ostendite , ut
Conditoris saltem dilectione pelliciantur.Cum autein
sublimia dixit, cuncta intellexit, qux vel in caelo,
vel in terra, sive mente, sive sensibus ipsis com-
prehenduntur,ab ipsa facta esse audimus. Nisi
mavis ad ejus erga nos facilitatem respexisse di-
cere ; quem humiliatos et contritos corde in sublime

videmus attollere. Quos enim scelerum depresserat

gravitas, eosdem gloria sua sublimes et excelsos
effccit. Non desunt tamen , qui qux superius posita
sunt , ad eum, qui recenter initiatus sit referant ,
quem Ahausia de fontibus Salvatoris aqua, eos volunt
fecisse progressus , ut apostolicum aliis ministe-
rium demonstrare, Dominique verbum celebrare
queat. Neque vero quibus ἑποίαπιατε praecipiat ,
omisit, cum statim annuntiare in. gentibus gloriosa
ejus precipit. Qui enim ipsa gloriosa non sit ha-
minum formatio, daemoniacse tyrannidis eversio,
adempta libertatis, visiouis, 19$ justilicationis,
sanctificationis restitutio, filiorum, qui prius a Deo
recesserant, adoptio, Dei cognitio , mortuorum
suscitatio , leprz denique purgatio? Morho labo-
rantes sanavit, damonas fugavil, maris astus
compescuit. Itaque non immerito Sion habitatores,
id est, eos qui servata fidei constantia in Eccl.siis
remanserunt, ezsultare dixit. Sionem enim verbutn
evangelicum , in quo Dei zdificatur Ecclesia ,
intelligimus. Quando igitur sanctum Israel iu. me-
dio Ecclesi* exaltari contigit; [etamini jam , qui

eum in ipsa medium habeatis. Ait enim: « Ubicenque fuerint duo, vel tres, in nomine meo con-
gregati, illic sum in medio eorum 11. » Est ergo in medio ipsorum exaltatus, quantumvis homo, accepta
servi forina **; Deus tamen operibus ipsis, a. quibus ignorabatur, verus demonstralus. Jsraelis porro
εἰ Sionis apposito nomine Judzos alacriores facit, ut cum de se sermonem institui arbitrantur, libri
hujus, qui tam preclara de se vaticinetur, lectionem amplectantur.

ΚΕΦΑΛ. IT". |
α-ια. "Opacic κατὰ Bu6vAoroc, ἣν εἶδεν

Ἠσαϊας υἱὸς ᾽Αμώς. "Ez' ὄρους πεδιγοῦ ἄρατε ᾽

σηµεῖο». 'ὙΥψώσατετὴην φωνην αὐτοῖς. Mi) go-
6εισθε. Παρακα.Ίεῖτε τῇ χειρὶ, ἀνοίξατε, οἱ ἄρχον-
τες. Εγὼ συγτάσσω, καὶ ἐγὼ ἄγω αὐτούς. 'Ηγια-

" Matth. xviij, 20. 7? Philipp. n, 7.

CAP. XIII.

199 εν». 1-11. Visio contra Babylonem quam
vidit Isaias filius Amos. In monte campestri attollite
signum. Elevate vocem ipsis. Ne metuatis. Adhior-
lamini manu ; aperite, principes. Ego instruo, ego
duco eos. Sanctificati sunl, εί ego duco eos. Gigantes

VARLE LECTIONES.

5 1ρ. Mo) τοῦ Νυρίου. — ! vp. àv αὐτῃ.

$067

PROCOPII GAZ.EI

2068

beniunt, ut. impleant ira: meam, gaudentes sintul εἰ A cu£roi εἰσὶ, καὶ ἐγὼ ἅγω αὐτούς. Γίγαντες Ep-

ffisultentes. Voz gentium mullarum in montibus, simi-
[ig gentium multarum, ctc.

Postquam de Cliristo vaticifiatus est, novem
Mlversus gentes intuitus visiores (in quibus vallem
Sionis complectitur, inter exteros Judzorum etiam
populum annumerans) in novum jam, facto a Jla-
byloniis exordio, argumentum ingreditur : earum-
que ideo meminit, quod sole Judzos assidue im-
peterent. Inde cst igitur, quod injuriam perpessos
consolatur, et injuriarum auctoribus poenas, ipsis.
que ab exsilio revocationem impendere denuntiat :
Ut, cum eventu prophetiam veram esse probari
€ontigerit, Deum (irmius, quem et scelera ulcisci,
et longe ante premovere viderint, amplectantur.
. Sunt vero quz ad Dei cognitionem prosunt, non
Judzis modo, sed ipsis etiam quibuscunque genti-
bus nuntiata et proposita. ]pso enim statim totius
libri principio, cum ab. ca, qux de. Jerusalem est,
prophetia, dicere cepisset; a. Babylonis 900
jam ea, qui de gentibus sunt, exordium ita su-
mit, ut ad ipsam tandem Jerusalem iterum se re-
cipiat. Ad«o est apud Deum personarum acceptio
nulla 7*; qui a suis incipere, et in eosdem desinere
voluerit. Orbis autem imperio trecentis et mille
annis; co usque potiti sunt Assyrii, donec expu-
gnatis Hierosolymis in victos seviores πάπια»
;hioresque facti, non gloriam Deo, cujus numine
. hostibus potiti fueraht, acceptam retulerunt : sed
'&acrám templi supellectilem idolis impie dedica-
funt. Fit autém prophetica visio, cum mens ipsa
divinitus illustrata, ipsique adeo interiores oculi,
non eórum iore, qui extra se positi, a daemonibus
torquentur, futura, tanquam prasentia, intuentur.
Neque enim illi, quas intus habent; imagines vi-
ὑει!, sed videre se falso arbitrantur; non aliter
quam qui insaniunt, dum: montes et flumina, vi-
rosque et feras absentes intueri se putant; quo-
runr'visio nihil aliud, quam mentis error operatione
sua cixrentis, és» queat. Αι inquit Deus : « Ipse
sum, qui visiones multiplicavi ?*; » quas cum lar-
gitur, non quam ipse corístruxit οἱ ornavit, meutem
obexcat, sed spiritus pr:esentia lucidioren et cla-

χονται zÀnpocar, τὸν θνυµόν µου, χαίρογτες ἅμα
xal ὑδρίζοντες. duri ἐθνῶν πο..λῶν ἐπὶ τῶν
ὀρέων, ópola ἐθνῶν πο.1.1ῶν, x. τ. λ.

Ἑτέρας ὑποθέσεως ἄρχεται, μετὰ τὰ περὶ Ἆρι-
στοῦ θεαπισθέντα, κατ ἐθνῶν ἀλλοφύλων ἑννέα τὰς
ὁράσεις ἰδὼν, ἀπὸ Βαθυ.]ῶνος ἀρξάμενος. Αἷς xal
τὴν φάραγγα Σιὼν περιείληφεν, xol; ἀλλοφύλοις xal
v9, Ἰουδαίων λαὺν συγχαλέσας '', τούτων δὲ τῶν
ἐθνῶν ἐποιήσατο μνήμην, ἃ καὶ μόνα τοῖς Ἰουδαίοις
συνεγῶς ἐπετίθετο. Διὸ παραμυθεῖται τοὺς πεπονθό-
τας χαχῶς, εὐαγγελιζόμενος τῶν χαχῶς αὐτοῖς ypr-
σαµένων τὴν τιµωρίαν, xal τὴν ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας
ἀνάχλησιν, ὡς ἂν εἰς ἔργον τῆς προφητείας ἐλθούσης,
βέδαιοι γένοιντο περ) τὸν θεὸν, τὸν xa δίκην &z-
άγοντα, xaX πρὶν γενέσθαι μηνύοντα. Τὰ δὲ της
θεογνωσίας χρηστὰ, οὐκ Ἰουδαίοις µόνοις, ἀλλὰ τοῖς
ἔθνεσι πᾶσιν εὐαγγελίζεται. "Ev. ἀρχῇ δὲ τῆς ὅλης
βίδλου, περὶ τῆς Ἱερουσαλὴμ τῆς προφητείας ἁρξδά-
psvog, xal τῶν ἐθνῶν τὴν ἀρχὴν ànb Βαέυ]ωνίων
νῦν ποιησάµενος, εἰς Ἱερουσαλῆμ πάλιν κατήνττησεν,
(ὕτως οὐδεμία προσωποληθία παρὰ θεῷ ἀπὸ τῶν
οἰχείων ἀρξαμένῳ xat λήξαντι, "Hozay δὲ τῆς οἱ-
κουµένης ᾿Ασαύριοι ἐπὶ ἔτη χίλια τρ'ακότια, μέχρι
πολιορχήσαντες Ἱερουσαλῆμ ἁπάνθρωποι περὶ τοὺς
ἁλόντας ἐγένοντοι μὴ δόντες 00gav τῷ παραδεδωχότι
θεῷ * τὰ ἱερὰ δὲ σχἐύη τοῖς εἰδώλοις ἀσεθῶς &va-
θέντες. Ὅρασις δὲ προφητικὴ, καὶ διὰ vou, καὶ τῶν

ἔνδον ὀφθαλμῶν παραγίνετάι, ὡς παρόντα βλεπόντω»

τὰ μέλλοντα Θεὸῦ τὸν νοῦν χαταλάμποντος, οὐκ Éxe«
σταόιν ὑπομενόντων, ὡς ἐπὶ τῆς δαιμονικΏς Evep-
χείας. Ἐχεῖνοι γὰρ οὐχ ὁρῶαι τὰς Σγγιγνοµένας αὖ-
τοῖς φαντασίας, ἀλλὰ παρορῶδιν, ὥσπερ ol δαιμονῶν-
τες, ὄρη xal ποταμοὺς, ἄνδρας τε xai θηρία μῆ
παρόντα θεώµενοι, ὧν οὐδὲν ὅρασίς ἐστιν, ἀλλὰ
παραφορὰ τοῦ νοῦ τὴν ἰδίαν ἑνέργειαν ἀπολέσαντος.
θεὺς δέ φησιν" c Ἐγὼ ὁράσεις ἐπλήθυνα. » "Opacw
δὲ χαριζὄμενος, οὐ τυφλοῖ τὸν νοῦν, ὃν αὐτὸς xat-
εσχεύασεν ᾿ φωτίζων δὲ, Ποιεῖ διαυγέστερον τῇ παρου”
σἱᾳ τοῦ πνεύματες. Διόπερ ὁρῶντας τοὺς προφῄήτας
ὠνόμαζὀν, ὡς ἂν ἐπιταθείσης αὐτοῖς κατὰ νοῦν τῆς
ὁράσεως. Τίς οὖν ἑποίησε βλέποντα χαὶ τυφλόν;
Tv μὲν, ὄντα προφήτην, τὸν δὲ, διὰ καχἰάν πρὸς τὸ
μέλλον τυφλώττοντα: ὀφθαλμοὶ γὰρ βέδηλοι τὰ τῶν

riorem facit. Unde sunt. οἱ ρτορ]ιοία videntes no- Ὦ µακαρίων οὐχ ὁρῶσι θεάματα. Au φησιν’ « Ei; vpl-

minati ; quasi dicas ingenti quodam et acuto men-
lis visu przditos. Quis igitur fecit videntem et
ccecum ? Alterum quidem proplietam : alterum au-
tem. suo scelere in. futurarum rerum cognitione
prorsus ceceutientem? Neque enim unquam beato-
rum spectacula profanorum sunt intuiturl oculí.
Unde ait : « In Judicium ego in mundum veni, ut
ton videntes videant , et qui vident czcií fiant ?*. »
K«t vero a. propheta Patris nomen additum, ut eo
e in prophetandi disciplina magistro; quem non

ου

73 Coloss. n, 95.

"* Osee χι, 10... 79 Joan. ix, 39.

pa ἐγὼ εἰς. τὸν xósuov Ίλθον, ἵνα οἱ μὴ βλέπονσες
βλέχωσι, xai οἱ βλέποντες τυφλοὶ Ὑένωνται.» Tip
üb προφήτῃ τοῦὔνομα πρόσχειται τοῦ Πατρὸς, τοῦ
λόγου δειχνύντος, ὡς καὶ προφητείας αὐτῷ διδάσχκα-
λος γέγονεν, ἁγίας αὐτοῦ φροντίσας ἀνατροφῖς καὶ
πλιδεύσεως. Τίς οὖν ἡ Βαδυλὼν, xa0' 4$: ἡ ὅρασις
γέγονεν, χατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν. τόπος ἔνθα συνξχὺ-
Üncav τῶν πνργοποιούντων αἱ γλῶτται. Σύγχνσις
γὰρ ἑρμηνεύεται τοὔνομα. Κατά δὲ τὸ νοητὸν, συγχε:
χυµένον ἐστὶ νοῦς ὑπὸ τῶν ἰδίων χακῶν 0εομαχὼν

VARLE LECTIONES.

Up. συγχλείσας,

2969 COMMENTARBII IN ISAIAM 00
ἀεὶ, xal πλάττων ἀλλότρια δόγµατα,. xal τὸ δοκεῖν A parum de saneta sua educatione sollicitum habuis-
αὐτοῖς συ»υψούμεγος.. set, usum esse doceret. Ceterum quam hic desi-
gnari Babylonem, adversus quam visio: est, arbitramur? Locum equidem ipsum, si. ad historiam
spectes, in quo linguas eorum qui turrim zdificabant confusas esse accepimus. Confusionem enim,
ei nominis ratio queritur, significat. Quod si arcanum postulas intellectum, mentem optime Baby-
Jonem dixeris, quz suis confusa malis Deo semper adversatur, queque 9601 confictis dogmatibus

alienis, dum illis delectatur, elevatur.

dot 8 οὖν τοῖς Ba6vAoriotc 6 προφήτης ἔπιπη-
δῶν, 'Ex' ὄρους πεδινοῦ ἄρατε enpaior. Ἐπεὶ γὰρ.
ἀμέτρως ἐχρήσαντο τοῖς ἐξ. Ἰσραὴἡλ, εἰ καὶ δι εἰδω-
λρλατρείαν αὐτοῖς παρεδόθησαν, ἀγαναγχτεῖ θεὺς εἰ-
χότως, καὶ διὰ Ζαχαρίου φησίν « Ἐζήλωκα τὴν.
Ἱερουσαλὴμ καὶ τὴν Σιὼν ζτλον µέγαν, καὶ θυμῷ
μεγάλῳ ὀργίζομαι ἐπὶ τὰ ἔθνη τὰ ἐπιτιθέμενα * ἀνθ᾽
ὧν ἐγὼ μὲν ὠργίσθην ὀλίγα, αὐτοὶ δὲ συνεπἐθεντο.
εἰς χαχκά.ν Καὶ πρός γε τὴν Ba6v ovd φησιν’ ε Εγὼ

δέδωχσ αὐτοὺς εἰς τὰς χεῖράς σου, au δὲ οὐκ ἔδωκας B nem sic alloquitur :

αὐτοῖς ἕἔλεος. » Αν ὧν αὐτὴν παρέδωχε Κύορῳ τῷ
Μήδων χαὶ Περσῶν βασιλεῖ, πρὸς ὃν £v 'Hoatz φησί"
€ Τάδε λέγει Κύριος τῷ χριστῷ µου Κύρῳ, οὗ
ἐκράτησα τῆς δεξιᾶς, ἑπακοῦσαι ἔμπροσθεν αὐτοῦ
ἔθνη, χαὶ πόλεις οὐ συγχλεισθήσονται. Εγὼ ἔμπρο-
σθέν σου πορεύσομαι, xal ὄρη ὁμαλιῶ. θύρας χαλ-
xdg συντρίψω, καὶ μοχλοὺς σιδηροῦς συγχλάσω. » Ady.
wxfoag ἀνηχεν τῆς αἰχμαλωσίας τὸν "opas; καὶ
σὺν νεὼν ἀνεδείματο. Τοιγαροῦν Ἱερεμίας τερὶ τῆς
ἁλώσεως Βαθυλῶνος εἰπὼν, καὶ ὡς ἀνέδη Ex αὐτὴν.
ἔθνος ἀπὸ βοῤῥᾶ, τούτοις ἐπήνεγχε * «Τῷ καιρῷ
ἐκείνῳ Ίξουσιν οἱ viol Ἱσραὴλλ. καὶ οἱ υἱοι Ἰούδα
ἐπὶ τὸ αὐτό. Βαδίζοντες xal Χλαίοντες πορεύσονται
τὸν θεὺν αὐτῶν ξητοῦντες. Καὶ πάλω, εἰπὼν, ὡς
Ἐχδικῷ ἐπὶ τὸν βασιλέα Βαβυλῶνος, ἐπήνεγχε" Kal
ἁποκαταστήσω τὸν Ἱσραὴλ εἰς viv. νομὴν αὐτοῦ.
Mfjón οὖν xaX Πέρσαις ὁ προφήτης ἐπιβωνεῖ, ὡς
Ίδη BaCvAoroc κεκρατηχόσιν, αἴρειν ὑφοῦ τῆς νἰ-
χης τὸ σύμθολον, ἐμφανὲς ἐγείρασι τρόπαιον ἐπὶ τῇ
χαχοδαίµονι πόλει, περὶ fj; αὐτός φησι" « Πῶς ἑάλω
xai συνετρίῦῃ ἡ σφῦρα πάσης τῆς γῆς: }Τἣν ὠμότητα
ταύτης xal πλεονεξίαν δηλῶν. Διόπερ αὖτοις τὸ τε-
λευταῖον οἱ ἐξ Ἱσραὴλ παρεδόθησαν ἐπιτείναντες τὴν
ἀσέδειαν, πρώην ἔθνεσιν τοῖς ὀμόροις παραδιδόµε-
vot. "Opoc δὲ πεδινκὸν ἐκάλεσεν τὸ γεώλοφον. ἘΕπὶ
Μετρίου γὰρ ὄψους ἡ τῶν τοοπαίων ἐγίνετο στάτις.
Πρὸς δὲ νοῦν, ἐπιδεέχνυται πῶς dj δυναστεία τῶν τὴν
σύγχυσιν ἐργανομένων ἁλίσκεται, ἔπειδαν ἐπ ὄρος
ἀνέλθωμεν ph ἀπόκρημνου, ἀλλ ὥστε Uo; μὲν
ἔχειν 0:X τὸ ἀνάστημα, ἀσφάλειαν δὲ παρέχειν τοῖς
ἐφιστομένοις διὰ τὴν ὑπτιότητα. Βούλεται γὰρ ἡμᾶς
ἀμφότερα περὶ Θεοῦ νοεῖν ὑψηλά τε xaX ἀσφαλη. 'O
δὲ τὰ περὶ τοῦ σταυροῦ κηρύττων µεγαλοφώνως, οὔ-
τως " ᾗρεν ἐπ ὄρους τὸ σηµεῖον, τὸν περὶ τοῦ
πάθους λόγον μεγαλῦναι δυνάµενος , ἐξομαλισμῷ ττ
xaX σαφηνείᾳ Y περὶ τῶν ἐπαγγελλομένων παραδιδούς’
περὶ δὲ τῶν τοιούτων ἐπήνεγκχεν ' "Ὑψώσατε civ
φωτ ήν. Τοῦτ) ἔστιν, ἐξ ἑαυτῶν λάθετε τὸ ὕψος τῆς

Tanquam igitur in Dabylonios propheta insurgc-
ret, In. mome. campestri elevari signum imperavit.
Quoniam enim Israelitas, qui propter idololatriam
eis fuerant traditi, inhumanius acceperant; non
immerito Deus indignatur, et per Zachariam ait.
in hunc modum : « Zelatus sum Jerusalem, et Sion.
zelo magno. Et ira magna irascor super gentes ir-
ruentes : quia ego iratus sum parum, ipsi vero
addiderunt ad mala '*. » Et ipsam rursum Dabylo-
« Ego dedi ipsos in manus
tuas, tu autem non dedisti eis misericordiam "". »
Atque inde est, quod a Cyro Medorum Persarum-
que rege subacta est; de quo apud Isaiam locutum
Dominum his verbis reperias : « Hzc dicit Dominus
christo meo Cyro, cujus apprehendi dextram, ut
subjiciam ante faciem ejus gentes, et urbes non
claudentur. Ego ante te ibo, et montes adaquabo,
portas ferreas conteram, et vectes ferreos confrin-
gam 18, » Inde victoria potitus, captivos Israelitas
domum dimisit, templumque instauravit. Jereniias
itaque, cum de Bábylomica expugnatione, deque
gentis aquilonicz in eau expeditione disseruisset,
hzc addidit : « In tempore iHo venient fllii Israel,
et lilii Juda in idem. Ambulantes et flentes prope-
rabunt Deum suum quarentes ?*. » Rursum, ubt
se in Dabylonium animadversurum, deque eo penas
sumpturum dixisset, Israelem se in paseua sua
reducturum paulo post intulit. Est ergo ad Medos
et Persas prophetze sermo directus; ut tanquam
Babylone jam potiti, victorizte symbolum in altuni
aitollant, et tropaeum urbi iufelici videndum aperte
proponant; de qua in hzc etiam verba apud eum-
dem legimus : « Quomodo captus est et contritus
malleus universz terrz **? » quibus summam ejus
s:evitiam, summamque avaritiam procul dubio si-
gnificasse putamus. Atque hinc est, quod in.eorum
tandem manus lsraelite, cum suam ipsi impieta-
tem bene dilatassent, traditi sunt; cum jam tamen
antea in vicinarum gentium potestatem venissent.
Can:pestris autem montis nomine, collem significa-
vit. Non enim nisi mediocriter erecto in loco tro-
pea 909 erigebantur. Sed si sensum post"las al-
tiorem, ut eorum tandem, qui confusionis auctores
exstiterunt, potentia ruitura sit ostendere videtur;
cum montem non priruptum, aut przcipitem, sed
magnitudine aliquatenus elatum, sua tamen etiam
humilitate in eo manentibus securum et tutum con-
scenderimus. Vult enim utraque nos de Deo, e»- ,

7 ** » 9 9
* Zachar. 1, 44, 15. Isa. ιν, 0. 75 Isa. xiv, 1, 9... 7? Jerein. 1, 4. "* ibid. 90.

"- :
uU γρ. oo. d.a.

VARIE LECTIONES.

9p11

PROCOPII GAZ.EE £072

telsa videlicel, et (uta sentire. At qui magua A φωνῆς, τὰς ἐνυπαρχούσας ὑμῖν ἀφορμὰς Ex τῶν χοι-

vocis contentione .crucem pradicat, is in monte
signum elevare, id est potenti oratione Christi mor-
tem amplificare posse dicitur, et promissiones pla-
has apertasque reddere. Hos autem cum vocem
exaltare jussit, Deum profecto, ac si quam in se-
ipsis illi ex communibus notitiis Deum pradicanvi
materiam habent, assumere, in eaque laborare
moneret, dixisse videtur. Qui enim vultu demisso
terrenis rebus incumbit, humilem profecto de Deo
(quasi in convallibus habitet) rocem edit; cum ejus
humilitatem in prieconibus ips», quibus deprimun-
tur, animi perturbationes efficiant. Ne metui igitur,
ne lucro, ne tentationibus ipsis quo sublimis eva-
dat nobis przdicatio, succumbamus. Ad litteram
autem, Persas pro superatis Bahylonlis verborum
üpplausu exeipere, vocemque edere triumplalem
jubet. Forsitan etiam et. coufilenti esse animo ad-
VersuS 608, in quos pugnaturi sunt , adliortatur.
Hoc euito ipsum, quod nolite timere dixit, s:guifi-
cat; cum Deo quantumvis exercitum vincere
promptum sit. Deinde, adhortamini manu, adjicit.
Nutibus enim potius in bello quam voce, qua tu-
multu, strepituque intercepta satis esse nequit, quae
volumus significamus. Qui rursum afflictis per bona
opera consolationem affert, paupertatem largitrice
manu leviorem reddit, Largieudo enim potius con-

νῶν ἐννοιῶν ποὺς θεοῦ δοξολογίαν ἀναχινίσαντες.
Ὁ γὰρ χάτω βλέπων xaY γήϊνος, ταπεινὴν ἔχει
περὶ τοῦ θεοῦ thv gov], οἰχῶν ὥσπερ ἐν φ2ραγγι.
Πάθος γὰρ ἕκαστον, μεθ) οὗ τις κηρύττει, ταπεινῆν
φωνὴν ἀπεργάκεται. Μὴ οὖν ὑπείκωμεν, μὴ ccóq,
μὴ xigb:, μῆ πειραμμοῖς, ὡς ἂν ἡμῶν ὑπγτλὸν
ὑπάργῃ τὸ κήρυγμα. Κατὰ δὲ τὸ ῥητὸν, ἁλαλάνειν
τοῖς Πέρσαις ἐπὶ τῇ Βαδυλῶνι παραχελεύεται, xal
φωνη» ἡχεῖν ἐπινίκιον. Τάχα δὲ καὶ θαῤῥεῖν πρὸς
τὴν χατὰ τούτων páymv παραχελεύεται. Τοῦτο γὰρ
τὸ, JL] φοθεῖσθαι δηλοὶ, θεοῦ νιχῶντος χαὶ τὴν ἅμα-
yov δύναμιν». Εἶτα παρακαλεῖτε, φτσὶ, τῇ χειρί.
Νεύμασιν γὰρ ἐν πλλέµῳ τὰ δοχ,Όντα μᾶλλον σηµα(-
νεται, μτδεμιᾶς πρὸς τὸν θόρνθον ἀρχοῦσης φωνῆ:.

B Καὶ ὅλλως δὲ, ὁ «hv παράχλησιν τοῖς θλιθοµένοις

δυ ἀγαθῶν ἔργων προσρέρων, τῇ μεταδοτικῇ χειρὶ
την πενίαν παρεμυθῄσατο. Διδοὺς γὰρ μᾶλλον παρα:
χαλέσει, x λόγῳ παραινῶν ttv σενἰίαν γενναίως ὑφί-
στασθαι. Tt» δὲ χεῖρα τοῖς τοιούτοις ἀγοίγει» προ-
τρέπεται, ὃ δηλοῖ τὴν µετάδοσιν , κατὰ τὸ, « "Avot-
ζαντος δέ σου τῶν χεῖρα, τὰ σύμπαντα πλησθέσονται
χρηστότητος,» "O δὴ ποιεῖν πρώτους ἐθέλει τοὺς
ἄρχοντας, ὡ-ς ἂν εἰς τύπον τοῖς ὑπὸ χεῖρα γενήσον-
ται. Asl 65 καὶ τὰ χεχλεισμένα τῆς Γραφὶς τοῖς
ἀγνοοῦσιν dvolyetv. Ὅσπερ οὐχ ἐποίουν οἱ Γραμμα-
τεῖς, τὰς χλεῖς ἔχοντες τῆς βασιλείας.

solationem attuleris, quam 8i verbis ad ferendam fortiter paupertatem adhortatus fueris. Quod autem
manum illis aperire suadet, de erogando certe admonet. Juxta illud : « Aperiente te manum tuam,
omma implebuntur bonitate *'. » Quod. certe. imprimis efficere principes, quo subditis in exemplum
lpsi evadant, exposcit. Decet vero οἱ (quie imperitis occluse 909 sunt, Scripturas aperire, contra quam
ο Beribis (qui regni claves habcbaut **,) effectum est.

Recte siquidem principes, quibus est ea clavium QC

scienti;e potestas, nominantur. Indeque est, quod
os suiun Corinthiis patere. dicebat. Paulus 53, Ad
litteram autem, aut. Babyloujos jam, tanquam ti-
ctos ; aut sanctas ipsas potestates, inita cum Per-
sis societate, portas jubet aperire. Invictam enim
manus potentiam. ostendens ipse, ait, instruo :
ipse, inquam, duco eos. Aut nos (si via placet con-
templationís) pro viribus ad operationis studium
exAlo:tari videtur, Ducem enim habent. Dominum,
qui unumquemque in Ecclesi: corpore pro sua di-
gnitate ordinat. Dcinde quantos. adversus Babylo-
nem ducat, subjicit, cum tanquam gigantes venire
eddit : Gaudentes quidem et alavres, ut qui victu-
ros se non dilli4ant; adversarios autem superbe,
tanquam viribus impares, contemnaut : quod qui-
dem injurie verbo ipsi significatum est. Miuitatur
buteim ct aliter, nonnullorum (quibus est cum Deo
bellum gerere familiare) in "sceleratorum poenas
instare adventum; a quibus sese suus eripere cum
exopict, eosdem erectio salutis signo, in. montem
campestrem educit. Admonet przterea, ut eos, qui

"Apxortec γὰρ οἱ το'οῦτοι τὰς χ)εῖς τῆς γνώσεως
ἔχοντες. Ἐντεῦθεν ὁ Παδλός φησι’ « Τὸ στόµα ἡμῶν
ἀνέῳγε πρὸς ὑμᾶς, Κορίνθιοι.» Πρὸς δὲ ῥητὸν, ἃ τοῖς
Βαθυλωνίοις, ὡς Ίδη χεχρατηµένοις, τὰς πύλας
ἀνοίγειν παραγελεύεται΄’ f$ δυνάµεσιν ἁγίαις συναι-
ροµέναις τοῖς Πέρσαις. Τὸ γὰρ ἅμαχον ἐπιδεικνύμε-
νος τῆς χειρὸς, ἐγὼ συγτάσσω, φησὶ, xal ἑγὼ ἄγω
αὐτούς' f| xaxX θεωρίαν, φησὶν ὡς ἡμᾶς χρῆ τὰ
πρὸς δύναμιν ἐνεμγεῖν. 'O γὰρ ἅγων αὐτοὺς, Κύριός
ἐστιν, ὁ χατατάσσω»ν ἕκαστον ἐν τῷ σώματι τῆς
Ἐκκλτσίας πρὸς vt» ἰδίαν ἀξίαν. 'EQ' οἷς ἐπάγει,
ὅσους ἄγει κατὰ Βαθυ.]ῶγος. Ὡς yiyrartec ἔρχογ-
ται. λαΐρογτες μὲν, ὡς θαῤῥοῦντες ὅτι χρατήσου-
σι’. Περιφρονοῦντες δὲ τοὺς ἑναντίους, ὡς ἀσθενεῖς
ὅπερ ὕδριν ἐχάλεσεν. Απειλεῖ δὲ καὶ ἄλλως 0εο-
µάχων τινῶν ἐπιδημίαν ἐπὶ δίχη τῶν τλημμελούν-
των, ἐξ ὧν φυγεῖν ἐθέλων τοὺς ἑχυτοῦ, πρὲς ὄρος
ἀγήγαγε πεδινὸν, τὸ σημιεῖον αὐτοῖς διδοὺς φυλα-
χτήριον. Καὶ τὴν δ. ἔργων ἀγαθῶν παρασχενὴν ὑπο-
τίθεται χειρὶ τοὺς θλιθοµένους παρακα.]εῖν, ávol-
ΕΙΝ τε τὸ στόμα τοῖς μανθάνειν ἐθέλουσιν, ἵνα τοὺς
γίγαντας φύγωσιν ἐπὶ καχοῦ τὰ πολλὰ ταττοµένους,

*' Psal. cí1, 98. ** Luc. xi, 53. '* II Cor. vi, 11.
YARLE LECTIONES,

κ [c. 4. 8.

*

COMMENTARII IN ISAIAM.

2074

ἵέλους πονηροὺς λέγων, fotxey παραδηλοῦν 6 A afflicti sunt, bene merendo, tanquam manu adhorie-

οἴπερ éviyaípou3t μµαστιζοµένοις ἡμῖν δι

α, xaX τὴν ἡμετέραν ὀλύνην ἰδία) χρίνοντες
σιν, ἑνυθρίζοῦσι, xai τοι τοσαῦτα δρῶντες
); συγγωρεῖ. Φωνη ἐθῶ» πο.Ι.ἰῶν ἐπὶ τῶν
xai τὰ ἑξῆς. Τὴν παμμιγῃ δείκνυχι τῶν ἐν
έμῳ φωνὴ», ἀνθρώπων, ἵππων, νικώντων,
ζων. "τις, φπσὶν, οὗ τοιαύτη τίς ἐστιν, ὡς
ἀνθρώπων νοµίςεσθαι, ᾽Αρχόνγτω»' δὲ π.λεί-
xal ἀρχομένων», Βάαδυ.ἱωγίων μὲν θρηνούν-
ερσῶν δὲ ἁλαλαζόντων. Οὓς χαὶ ὁπ.]ομάχους
el, χαὶ πάῤῥωθεν ἑρχόμενον ἔθνος ἀπ᾿ αὓ-
1*7]: ἄρχτου, xal τῶν ὑπὸ ταύτῃ μερῶν. Ὡς
δούλησιν 05 Θεοῦ χωροῦντας ἰδίους καλεῖ.
μη» δὲ φθειρημένη», οὗ τὴν καθόλου φησί»
X $; δὲ πρόγειται χώραν, ἴσως χαὶ τὸ μέγα Y
λυάνβρωπον αὐὑτῖς ἑνδειχνύμενος, ἀντιδ'α-
4 τε τὴν μειὰ τὴν ἅλωσιν ἑρημίαν. Εἰχὸς δὲ
δηλοῦν χαὶ τῶν κατὰ τὴν Ἐχχλησίαν διαφό:
ADV τὴν cor ny, ἦν xaX πεδινὑὺν ὄρος ἔφη,
ἣν συλλογὴν τοῦ πλίθους εὑρυχωρίαν ταύτῃ
ἐπὶ τὸ) ὕπος ἀναθαινόντων sn; γνώσεως τοῦ
May τε Φωνὴν ἑχόντων τῆς π[στεως, Μία δὲ
| συμφωνίχ, πολλαϊς ἔοιχε, διὰ τὸ μερισθῆναι
ttg fub; παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐφ᾽ ἔχα-
)y ἁποστόλων µελλόντων τοῖς ἔθνεσι κηρύξαι
t£) Εὐαγγέλιον, ὧν τοὺς ἐχλεκτοὺς, βασι.]έας
ὡς υἱοὺς τῆς βασιλείας ὑπάρχοντας. Ἐκ δὲ
ἑύριος ἐγτέτα.ἶται ἔθνει óx.louáxo ἔρχε-
διδασχόµεθα χρίσει θεοῦ τὰς τιμωρίας bx-
t, χαὶ ὡς 05 δεῖ δεδιέναι τὸν τ’πτοντα, τὸν
όντα δὲ μᾶλλον παρακαλεῖν ' οὐδὲ μµιμεῖσθαι
Ὕοντας ἀσξθῶς, δεῖν θυσίαν προσάγειν πνξεύ-
ονηροῖς, ὡς ἂν αὐτῶν τὴν χαχίαν ἐχμειλιζώ-
Εἴτε γὰρ θεραπεύτητε, εἴτε καὶ ph, δρᾶν αὖ-
νάγχκη τὸ προσταττόμξνον τῷ δουθέντι µέτρῳ
ους. Ἡ ἓξ τούτων πανοπλία τῇ τῶν διχαίων
ται. Tot; μὲν γὰρ θυρεός ἐστι πίστεως τοῖς
τίας. Toi; μὲν λόγου μάχαιρα, τοῖς δὲ à)o-
[οἷς μὲν θώραξ δ.χαιοσύνης πρὸς τὴν ἁσρά-
τοῖς 05 ἁδιχίας. Σωτηρίας τούτοις περιχεφά-
οὗτρις δὲ ἁπωλείας, ἔτοιμοι τούτοις οἱ πόδες
) Εὐαγγέλιον τῆς εἰρήντς, ὀξεῖς ἐχείνοις πρὸς
iat αἵμα. 0? καὶ ἀπὸ γῆς εἰσι, πάάῥωθεν μὲν
πόῤῥωβρεν δὲ τοῦ ῥίου τούτο) πρὶς χόλασιν
! ἀγόμενο:, Οἱ vào συνεργοῦντες ἡμῖν τὰ mobs
αν, σύνο.χοί τε xav γείτονες, "Exzivov 0s xa-
ηται τῇ ὠμότητι πρὸς θ2ραπείαν ἑαςτέραν d)
1, ὡς ἰατρὸς ἐγίδυτς i οὓς: o) τὸ πνεῦμα
σὰρᾷ παραδίδοται, ἵ,α τὸ πνεῦμα σωθῇ. Φύ-
τς χαὶ Ἑρμογένης αὐτοῖς παρεδόθησαν οὖν
θλειαν, ἵνα δὲ παιδευθῶσι μὴ βλασφπιεῖν.

C

mar ; utque discendi cupidis os aperiamus, doceamus -
que qua ratione malo fine multa molientes Gígantes
effugere valeant, quos malorum nomine angelorum
Davidem iutellexisse probabile est ** ; qui cum uos
crudeliter. czsos viderint, letantur, et οχ doloris
nostri gravitdte voluptatem capientes, costume-
liose nobis insultant ; licet non majora, quam eis
a Deo conceditur, efficiant. Vor gentium multarum
in montibus, et qu» sequuntur; promiseuam eo-
rum vocem ostendit, qui in prelio sunt hominum,
equorum, vincentium, fugientium : qualem pauco-
rum hominum, haud quisquam dixerit, sed prin-
cipum multorum, et subditorum; id est lugentiumn
Babyloniorum, εἰ Persarum exsultantium, quos
bellicosos, et. gentem procul, id est, 90A ab ipso
aquilone, vicinisque lucis, venturam asseruit. Suos
autem vocat, ut Dei voluntate progredi non dubi-
tes. Quod vero perditam terram dixit, non orb'm
universum, sed de qua sermo instituitur regioneu
innuit : quam ideo forsan sic nominavit, ut geu-
tem magnam et populosam esse doceret ; eamque,
qua expugnationem secuta est, solitudinem distin-
gueret. Nec vero incongruum est, talibus variarum
etiam gentium vocem in Ecclesia (quam per mon-
lem campestrem intellexit) significari : cui, ad mul-
Litudinis collectionem, loci amplitudinem ascrinit;
cum ad eam, propter divin: cognitionis altitudi
nem, uniusque fidei vocem ascendant multi. At
consensu ipso una eademque cum sit, multiplex
ideo videtur, quod linguis igneis, Spiritus sancti
opera, in quemlibet apostolorum , qui gentibus
universis erant. Evangelium prdicaturi, dissecta
fuit ** : quorum de numero qui delecti sunt, reges
eos, tanquam regni tilios, appellat. !n quo przterea
gentem. bellicosam venire jubet Dominus; poenas
certe Dei judicio immitti, neque inferentem ιό”
tuere, sed jubentem potius deprecari docemur
oportere; non eorum i:nitari impietatem, qui nta-
lorum spirituum. nequitiam sacrificiis. demulcere
adhortantur; quos sive ambias, sive negligas,
agere tamen et sxvire, prout imperanti placet, nc-
cessum est. Est vero illorum tota, ei, qua tegun-
tur justi, contraria plane armatura. His enim fidei
clypeus in promptu est, illis autem incredulitatis.
llis fulget rationis et verbi gladius; illis temerita-
tis. llis. inest ad securitatem justitize lorica ; illis
injustitiz. His item salutis galea; illis perditiouis.
lis pedes ad sectanduin. pacis Evangelium prom-
pti paratique ; illis ad effundendum sanguinem ve-

- Joces. llli item sunt de terra longinqua, longe qui-

dem a Deo rewoti, de longe ctiam ad hujus vli:

. uleisceuda aeciti. Sunt enim quorum opera ad salutem utimur, non externi, sed domestici,

ue. Sed illorum crudelitate ad medelam curationemque | nostram

Dei abutitur providentia ;

iter quam viperz veneno medicus; quibus in carnem tantuin, quo spiritus servetur incolumis

al. zxxvni, 4. 9 Act. in, 1 60η.

VARIA LECTIONES.

π. lo. ἔθνος. * 40. οἷς.

3015

PROCOPII GAZEI
905 potestas permittitur : qua ratione Phylegum et Hermogenem non in interitum, sed

9016
υἱ blas-

phemandum non esse discerent, traditos legimus **.
Eosdem rursum de terra lenginqua venire dixit, A Οἱ αὐτοὶ δὲ xal ἁτὸ γῆς πόῤῥωθεν, ὅτι τὸν πε-

quod in terra sedem locumque sibi elegerint, nec
3 sumnmo colo, unde oliin primum dejecti sunt,
parum distent. Sequitur deinde : Ululate, quia
prope est dies Domini : tanquam prater lamenta et
luctum nihil jam Babyloniis restare moneat. Dco
namque metum animis eorum incutiente munus
omuis dissolvetur, εἰ omnis anima hominis timebit.
Yani siquidem tum fuerint, quicunque ad impe-
diendum conatus adhibebuntur. Quis enim ut scri-
bitur, manum erectam queat evertere? Aliter vero
et ad Dei minas, quas a bellicosis impendere dixit,
ululatus οἱ lamentationes, quibus Deum placari
cerium est, addidit. Solet enim pro suo in homi-
ncs amore Deus minitari; et cum eos poenituerit,
miuas avertere. Qui enim Ninivitis interitum de-
nuntiasset, si poenitentes odisset? Ab ipso enim
coniritio, qui perdidit qua contritione digna sunt :
ut Satanam sub pedibus justi, ut bella, ut cedros

Libani, id est superbos, et veritati insurgentes,

conterere Dominum legimus 5Ί, Decet autem 608,
qui Dei contritionem effugere cupiant, suum ipsos
cor elatum tumidumque conterere, ut sacrificii vi-
cem ipsius gerat humilitas. Est enim, si cum poe-
nas exigente Deo conferatur, omnis imbecilla ma-
nus, eL omnis timida anima. Nec vcro, aiunt, im-
merito hominis adjectum est vocabulum; eum sit

illa, quz angelorum est timiditati minime obnoxia;

contra, quz brutorum; quam pavere quidem et
terreri, sed timidam esse non volunt qui. placito-
rum defectum, quz a fortitudine petuntur, timi-
ditatem definiunt, Quod autem turbatum iri legatos
ait, idolorum cultores significat; qui, ut par est,
instante Cyri adventu, qua ex usu erant vaticina-
bantur, et supplicationibus pro regione interceden-
tes daemonas fatigabant. Sed pudore su(fundentur,
cum in contrarium omnia cessisse viderint, 9206
mutuoque lugebunt (lioc enim ipsum est, quod
. condolendi verbo significavit). Ve forsan, etsi qua
suut ejusmodi miseriarum judicia, usurpantes. lta
autem prze maximo animi dolore nigrescent eorum
vultus, ut esse marcidi cineris reliqui: videantur :
nisi si natum ex pudore ruborem etiam signiflcare
voluisse existimes. Jamjam enim tempus appetit,
quoimplacabilis Dei furor Chaldaeos omnes popu-
latus regionem vastabit, peccatoresque perdet ex ea ;
quod certe idem est, ac si scelerate viventes ad
unum omnes deleturum se dicat. Neque enim quid-
quam discriminis gratia addidit, qui justis Baby-
. lonem destitui non ignorabat. Quia deinde calami-
* tatum. magnitudo vel ipso diei tempore, vel cum
luna stellisque nox illustratur; tenebras liominum
animis et caliginem offundit; ideo, non natura

95] Tim. in, 16, 17. 9? Rom. xvi, 20.

ρίγειον εἴλοντο τόπον, xal &m' Éxpou τοῦ οὐρανοῦ,
ὄθεν αὐτοῖς ἡ πρώτη ὙΥέγονε πτῶσις. Efá φησιν"
Ὀ.ιολύξατε' ἑγγὺς }ὰρ ἡ ἡμέρα Kvplov* ὡς
οὐδενὸς τοῦ θρηνεῖν ὑπολελειμμένον Βαθνλωνίοις,
θεοῦ 65 χατασείοντος elg δειλἰαν τὰς τούτων ψυχὰς,
πᾶσα χεὶρ ἐκ.υθήσεται, καὶ πᾶσα yvyl ἀνθρώ-
zov δειλιάσει. Πάντα Υὰρ ἀνόνητα τότε πρὸς χώλυ-
pa. Th» γὰρ χεῖρα τὴν ὑφηλήν τις ἀποστρέψει; χα-
τὰ τὸ γεγραμµένον, καὶ ἄλλως 65, πρὸς τὴ» ἀπει-
λὴν τοῦ θεοῦ, τὴν διὰ τῶν ὁπἸομάχων, éAoAvT-
pie καὶ θρΏνος προστέταχται, δι’ ὧν ἔστι δυσωπῆσαι
θεόν * φιλάνθρωπος yàp ὧν ἀπειλεῖ, xa τῶν µετα-
νοούντων ἀποστρέφε: τὴν ἀπειλήν. El μὴ γὰρ tfi2os-
λετο τοῦ ἁμαρτωλοῦ τὴν µετάνοιαν, τί την ἀπειλὴ»
τοῖς Νινευῖταις ἐχήρυττεν; παρ᾽ αὐτοῦ γὰρ ἡσυγ-
τριδὴ, τὰ συγτριδῆς ἀφανίζοντυς ἄξια. Ὡς συντρί-
ει τὸν Σατανᾶν ὑπὸ τοὺς πόδας τοῦ δ.καίου καν,
Κύριος συντρίδων πολέμους, xai, Συντρίδει Κύριος
τὰς χέδρους τοῦ Λιθάνου, τοὺς ἁλαζόνας καὶ τοὺς
ὑπεραιρομένους χατὰ τῆς ἀληθείας. Asi δὲ φθάνον-
τας τοῦ Κυρίου «hv συντριδὴν, τὴν ἑαυτῶν µεγα-
λόφρουα καρδίαν συντρίθειν, ἵνα γένηται θυσία f,
ταπείνωσις αὑτῆς. Ὡς πρὸς Θεὸν γὰρ τιμωρούμέε-
vov, πᾶσα χεὶρ ἀσθεγὴς καὶ νυχἠὴ δειλή. Ἀγθρώ-

«που δὲ, qao, εἰχότως προσέβηκεν. Ἡ μὲν γὰρ τῶν

ἀγγέλων, κρείττων δειλίας, ἡ δὲ τῶν ἁλόγων ἔλάτ-
των. Ἡ δὲ γὰρ πτοεῖται μὲν, οὗ δειλιᾷ 66. Δειλία
γάρ ἐστιν ἕλλειψις τῶν ἀπὸ τῆς ἀνδρείας δογμάτων.

C Πρέσδεις δὲ φησι ταραχθήσεσθαι, τοὺς τῶν εἰδώ-

λων θεραπευτὰς, οἳ κατὰ τὸ εἰχὸς, τῶν περὶ Κῦρον
προσδοχωµένων, κατεμαντεύοντο χρηστὰ καὶ λιτὰς
προσῆγον tot; δαίµοσιν, ὑπὲρ τῆς χώρας πρεσθεύον- -
τες. Αἰσχυνθήσονται δὲ τῶν ἐναντίων Υενησοµένων,
καὶ ὁδυροῦνται πρὸς ἀλλήλους. Τοῦτο yàp τὸ συµ.-
φοράσουσι»ν, οὐαὶ τοχὸν, xat συμφορᾶς προφέρον-
τες ῥήματα. "Eg ἀθυμίας δὲ αὐτῶν τὰ πρόσωπα
µελανθήσεται, ὡς σποδοῦ μαραν]είσης λείφανον εἰ-
ναι δοχεῖν: 4 xal τὸ ix τῆς αἰσχύνης παρίστησιν
ἔρευθος. Ἔρχεται yàp καιρὸς, xa0' ὂν ἁπαραίτητος
ὀργὴ Θεοῦ τῆν τῶν Χαλδαίων ὅλην ἐρημώσει χώ-
pav, καὶ τοὺς ἁμαρτωλοὺς ἐξ αὐτῆς ἁἀπο.έσει *
τοῦτ) ἔστι, πάντας ὄντας ἁμαρτωλοὺς ἀπολέσει. OO
vàp ἀντιδιαστέλλει διχαίοις οὖσιν Ev Βαθυλῶνι. Καὶ
ἐπὶ * τὰ μεγέθη τῶν συμφορῶν, σχότου xal ἀχλύος

D τὸν ἀνθρώπινον καταπίµπλησι νοῦν, κἂν ὁ της ἡμέ-

pae τύχῃ καιρὺς, x&v σελένῃ καὶ ἄστροις ἡ νὺξ κα
ταλάμπηται, τούτου χάριν ταῦτά φησι, σχοτισθή-
σεται, οὐ φύσει, τῶν δὲ ἀθυμούντων οὕτω δοχουν '
των ὁρᾷν. Τὸ δὲ, Ἐντε.λοὔμαι xaxà, * ἀντὶ τοῦ,
ἀπειλήσω" fj ἀπενεχθῆναι προστάξω. Δι Ὡρίωνος
δὲ, τὰ λαμπρὰ τῶν ἁστέρων ἑδήλωσεν. "AX ὃν
παρ) Ἑθραίοις τὸ ἄστρον τοῦτο λεγόμενον, οἱ έρμη:

ε
1

. NAULE LECTIONES.

à vp. inl.

ΕΤ

COMMENTARII IN ISAIAM.

9078

νεύσαντες πρὸς τὴ» κρατοῦσαν παρ) Ἕλλησι συν- A quidem, sed prz dolorc animi rem ita se videre pu-

4θειαν ἐχζεδώχατι. Καὶ £v. "1606 δὲ φησιν ἡ Γραφὴ,
Πλειάδα καὶ Ἕσπερον xai Αρχτοῦρον, xal ταµιεία b
ντου πάλιν οὕτως ἐξ Ἑλλήνων λεγόμενα. Τινὲς δὲ τὰ
ἁροειρηµένα ῥητὰ, διὰ τὸ λέγεσθαι τῇ οἰχουμένῇ
πάοῃ χαχὰ, τοῦτον ἐξηγοῦνται τὸν τρόπον. Μέλλων
γὰρ, φασὶν, ὁ λόγος µεριχὴν ἀπειλὶῖν κατὰ Βαθυ.ιῶ-
voc ποιήσασθαι, περὶ τῆς καθολικῆς τοῦ θεοῦ
προεχτίθεται χρίσεως, Χαθόλου περὶ τῶν ἀσεθῶν
ola πείσονται διηγοὐμενὸς * εἶθ' οὕτως ἐπὶ τὸν µε-
ph» τῆς DaCvovoc µετέρχεται χόλασιν. Περὶ
δὲ τῆς γενιχῖς τέως λέγων’ 'Ex' ὅρους, φταὶ, πεδι-
γοῦὺ ἄρατε σημεῖον. Τοῦτο δὲ τὸ προςτητικὸν πνεῦ-
pa ix προσώπου τοῦ Θεοῦ λόγου προφέρεται, χὲ-
λεύει τε τοῖς ἁμφ αὐτὸν ἀγγέλοις ἀνοῖξαι θύρας xe-
χλεισµένας, xal τοῖς Évüov οὖσι προϊέναι, παρακχε-
λεύσασθαι c, xal σπεύδειν ἐπὶ τὴν τῶν ἀσεθῶν τι-
µωρίσν. Av ὧν εἰχὸς δηλοῦσθα:ι χώραν ἀφωρισμέ-
νην δυνάµεσιν ἀντικειμέναις οἱονεὶ δεσµωτήριον
«091009 ὑπάρχουσαν.

tantibus, oblenebratum iri solem significavit. Quod
autem mandaturum se mala adjicit, vel se nimis
territurum, vel certe, ut tollantur mandaturum
'nnuit. Deinde per Orionem, stellarum insignium
splendorem significavit. Alias vero quod apud Ile-
brazos liujus astrí nomine designatur, ad eam, qu:
tum vigebat in Graecia, loquendi consuetudinem
traxerunt interpretes. ln Jobi deinde libro, quod
Pleiadem et Arcturum, austrique penetralia legi-
mus *'*; et ipso etiam Gracorum more dici debe-
mus existimare. Non desunt tamen qui superiora,
quoniam orbi universo mala denuntiari videant,
hoc modo explicent. Cum enim, aiunt, in Dabylo-
nem peculiares minas edere propheta instituisset ;
qua prius ad universum Dei judicium spectabant,
notatis impiorum omnium poenis, demonstrari et
proponi voluit, ut deinceps ad singularem scelerum
Babylonis ultionem transiret ; de universo vero illa
exsistere, quibus in monte campestri signum elevari

jussit. Hoc autem prophete spiritus, tanquam ex divini Verbi persona profert,et angelis, quibus ipse
stipatur, clausas portas jubet aperire, ad eosque, «ui intus clauduntur accedere, necnon impiorum

penas urgere. Unde certam. 907 aliquam,
regionem designari non fuerit dissentaneum.
Καὶ µήποτε αὐτή ἐστιν ἡ ἄθυσσος, ἣν πεπληρῶ-
αθαι ὁραχόντων δηλοῖ τὸ, δράκοντες xal πᾶσαι
ἄθυσσοι, εἰς ἣν μὴ πεμφθῆνα: mph χα:ροῦ τὸν Χρι-
στὸν παρεχάλουν ol δαίµονες, ὡς εἰδότες ἔσεσθαί
fors τούτου ναιρόν; Τὰς δὲ τοιαύτας δυνάµεις γί-

qua

tanquam carcere hostiles celaudantur potestates

Eamne vero abyssum illam csse arbitremur,
quam serpentibus impletum iri, serpentes et om-
nes abyssos nominans Scriptura dixit 185: in quam
ne ante tempus mittantur, Christum dzmoncs de-
precantur, tanquam se tandem aliquando mitti

χαντάς qnow, ?| ὡς γιγάντων οὔσας ψυχάς ' fj C debere confiteantur **? Ejusmodi vero potestates

τῶν ἐξ οὐρανοῦ κατελθόντων ἀγγέλων, ἐξ ὧν ol
γίγαντες ἐγεννήθησαν ταῖς τῶν ἀνθρώπων θυγα”
κράσ. µιγέντων, ἢ xai ἑτέρας ἁποστατικὰς δυνάμεις
µέχρι τοῦ τῆς κρίσεως δεδεµένας χαιρὀῦ. Ἐπειδ' ἂν
δὲ τὸ τοῦ θεοῦ δικαιωτέριον ἐπιστῇ, ἁποστελεῖ
μὲ», ὡς αὐτός φῃσι, τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ μετὰ σάλ-
π.γγας μεγάλης, καὶ ἐπισυνάκουσι τοὺς ἐχλεχτοὺς
ἀὐτοῦ, ἁπ᾿ ἄκρου τοῦ οὑὐρανοῦ ἕως ἄχρων αὐτοῦ,
&àg δὲ χολάσεις ὥσπερ δ:ὰ δηµίων τῶν ἀντικειμέ-
νων δυνάµεων τοῖς χολασθησοµένοις ἐἑπάπει, προσ-
τάξας τοῖς ἀμρ αὑτὺν ἀγγέλοις ἀνεῖναι τούτων τὸ
δετµωτήριον, ὡς àv πρηελθοῦσαι τοὺς ἁσεθεῖς τὶ-
µωρέσονται, µἐλλουσαι xal αὗτάι τὴν οἰχείαν Ex-
δέχεσθαι χρ/όιν. "Ορος δὲ αεδιγὸν, τὸν περίχειον
ἐχάλεσε τόπον, xal πᾶν τὸ τῶν ἀνθρώπων οἰχητή-
pov, ἔνθα τὸ σηµεῖον παρασχεῖν τῆς µελλούσης
ἐπιτίθεσθαι τοῦ θεοῦ χρίσεως παρακελεύεται (πε-
ϱ) οὗ τάχα qnoi, Καὶ ὅονταί τὸ σημεῖον τοῦ Yloo
τοῦ ἀνθρώπου ) xai oen φωνῇ συγχαλεῖν ἐπὶ τὸ
χριτήριον. Εἷ-ά φησι, Παρακα.λεῖτε τῇ χειρί. ἀνοί-
ξατε, ἄρχοντες. 'Av0 οὗ Σὐμμαχός φησι ' Κιήσα-
«e χεῖρα, xal ἐξεΊευθέτωσαν θύρας. Δῆλον ὡς
ἀπὸ τοῦ ἑξωτά-ου σχότους, ἐν ᾧ καθειργµέναι τυγ-
χάνουσιν. AT οὐκ ἂν ἐξηλθον, uf] τοῦ χριτοῦ τοῦτο
προστάξαντος. Ἐπιφέρει 6b ὡς γἰγαντές eiat) οἱ

51” Job. ix, 8, 9.
*» Maui, xiv, 50.

vel gigantas nominat, vel gigantum illis non absi-
miles animas ; vel certe angelos quosdam, qui e
ccelo delapsi cum flliabus liominum coisse, et. gi-
gantas procreasse feruntur **. Vel denique trans-
fugas potestates alias, αμα ad judicii usque tem-
pora vincte clauseque cobibeantur. Cum enim Dei
instabit. judicium, mittet, ut ipse ait *', angelos
suos cum tuba magna, et congregabunt electos
ejus, asummis casorum, usque ad terminos eorum.
Paenas autem puniendis per adversarias potestates,
tanquam tortores, immittet; ipsisque stipatoribus
angelis eorum vincula solvere, ut impios adorlz
ulciscantur, suam tamen et ipsa postea sententiam
subiturz peculiariter, imperabit. Montis vero cam-

D pestris nomine, vicinum terre locum, atque adeo

hominum quodlibet domicilium siguificat, in quo
signum divini instantis judicii (ad quod forsan non
male dictum istud, Et videbunt signum Filii homi-
nis **, retulerit) praebere jubet, et voce elata ad
illud omnes convocare. Postea adjicit, adhortarm:ini
manu ; aperite, principes, quorum vice, ita Synina-
chus : Movete manum, el. egrediantur portis: tan-
quam nimirum profundissimise tenebris, in qui-
bus vinctze coercentur, unde nec ipsz, nisi judicis
imperio, poterant exire. Quos autem | gigantas vo-

** Psal. cxtvin, 7,9. ** Matth. vin, 39-06. ** Gen. vi, 9-4. ?! Math. xiv, 31.

VAIUE LECTIONES.

b 1p.cauiia. 8 dp.sb ταρακελ:ὐσασθαι.

et- «T9.

2019

PROCOPII GAZ.El

50.0

cavit, potentes Aquila et Symmachus interpretantur: A καλούμενοι. 'Av0 οὗ, ᾽Ακύλας xol Xjuuay^; Óv-

intelligitque scelerum ultrices potestates. Na:n et id
Scriptura testatur, cum de /7Egyptiisad hune modum
loquitur : «Misit ineos iram indignationis suz:indi-
gnationem, et iram, et tribulationem, immissiones
per angelos malos 9, » Quorum, ut in eos; quos
ulcisci decet, immanitas significetur, gaudii nomen
ct injurie adhibuit. Sed qux de istis dicunt, hac-
tenus. De 208 gentibus deinceps, quz judicandze
sunt, disputatio instituitur; qua vocem adversum
se editure sunt, suam ipse calamitatem ejulatu

testilicantes, subditi simul et reges, propter bella- -

tores Dei jussu terram omnem disperdentes; quos
gigantas esse longe distantes, et tanquam celi fun-
damentis concludi dixit; qui suo evocati tempore,
quando justorum secretionem, fleri contigerit, ma-
loruin terram. omnem disperdituri vastaturique
sunt. Eadem prorsus et in Evangeliis usurpantur,
ubi dextros quidem ad przparatum sibi a consiitu-
tione mundi regnum vocari, sinistros autem ignis
eterni supplicio terreri legimus **, Atque his qui-
dei qua de futuro judicio (cujus nondum tempus
2dveni!) proferuntur, peccatores ad poenitentiam
longe prius. quam contingant, hortari, et instanti-
bus malis retectis, ad luctum provocare studet. Ve.
niet euim, ait, irc dies, ante significata, et prope est.
Jamndiu siquidem ipsa appetere, prophetis quoque
testantibus omnibns, ideo dicitur; ut eorum nul-
lus, qui ceciderunt, tanquam ea procrastinanteim-

paratus offendatur. Quinam vero isti sinl legati, ϱ

quos, cum dies Domini advenerit, turbatum iri si-
gnificavit? Ili nimirum, quotquot. obscure nobis
in parabola Dominus aperuit. « Ho:no enim quidam
nobilis, inquit, abiit in regionem longinquam, ut
acciperet sibi regnum, et reverteretur ?", » Deinde
sermone de decem mnis absoluto : « Cives autem
ipsius, adjicit, oderant eum, et miserunt legatio-
nem post illum dicentes : Nolumus hunc regnare
super nos **, » Qui enim nobilem non dixerimus,
qui ex Patris essentia. suam habet exsistentiam?
Ipse prxterea secundum carnem homo, relato ad
Davidem genere, robilis non immerito censeatur.
Abit igitur in regionem longinquam : sed non ita
locorum intervallo, atque negotiorum ratione dis-

racovc Ex6sboxast, Λέγει δὲ δυνάµεις τὰς τ'μωῤη-
τιχάς. Τοῦτο γὰρ d$ Γραφὴ λέγουσα περὶ τῶν Ai-
γυπτίων πιρἰστησιν’ « Ἀπέστειλεν Em αὐτοὺς * ὁρ-
vt» καὶ θυμὸν καὶ Οθλῖψιν, ἀποστολὴν OU ἀγγέλων
movnpuv* » ὧν Drei τὴν ἐπὶ τοῖς κολαζομένοις
ὠὡμότητα, χαρὰν αὐτῶν λέγων xai ὕθριν. Ταῦτα
μὲν οὖν qaot περὶ τούτων. Τὰ δὲ εξῆς, περὶ τῶν
χοιθησοµένων ἑἐθνῶν ἐπιλέγει, o? φωγὰς ἀφήσουσι,
χαθ ἑαυτῶν Σἐξομολογοῦμενοι , τὰς ἑαυτῶν ὁληφυρό-
μενοι σ)αφορὰς, ὑπήκαοί τὲ xaX βασι.λεῖς, διὰ τοὺς
ἐπἁομάχους τοὺς φθείροντας θεοῦ προστάξει τὴν
οἰχουμένην. Τούτους ἔλεγε víyuvcac μαχρὰν ὄντας
πάλαι, xai ὥσπερ ἓν θεµε.Ίίοις τοῦ οὐρανοῦ ἆἁπη-
χεχλεισµένους, of χατὰ καιρὸν χληθέντες φθείρον-
σ, f πᾶσαν τὴν τῶν xaxov οἰκουμένην, μετὰ τὸν
ἀφορισμὸν τῶν δικαίων. Οὕτω xa ἐν Εὐαγγελίοις
τῶν ἐκ δεξιῶν χληθέντων ἐπὶ τὴν ἡτοιμασμένην ab-
τοῖς βασιλείαν ἀπὸ καταθολῆς κόσμου, ἐπὶ τοὺς ἐν
ἀριστεροῖς ἡ ἀπειλῇ τοῦ πυρὸς ἐξενήνεχται. Ταύτα
περὶ τῖς µελλούσης εἰπὼν κρίσεως, imei µήπω
ταύτης χαιρὸν 5, ἐπὶ µετάνοιαν πρὶν γενέσθαι ταύ-
την καλεῖ τοὺς ἁμαρτωλοὺς, ἐπὶ τοῖς ἰδίοις χαχοῖς
ἁποχλαίεσθαι παραινῶν. "Ηξει γὰρ, qnoi, ἡ xpo-
Aex0sica τῆς ὀργῆς ἡμέρα, καὶ πλησίον ἑστίν.
Πολὺς δὲ 6 χρόνος à2' οὗ ἑγγίζειν αὐτὴ λέγεται πάν-
των τῶν προφητῶν διαμαρτυραμένων αὑτῆς τὴν
ἐγγύτητα, ὡς ἂν μηδεὶς ἀναπεπτωχὼς, ὡς χρονι-
ζούσης αὐτῆς ἀνέτοιμος εὑρεθῇ. Τίνες δὲ οἱ πρέσ-
θεις οἱ ταρασσόµενοι, ἡνίχα ἂν ἐπιστῇ ἡ τοῦ Ko-
ρίου fju£ga; Δῆλον ὅσους διὰ παραθολῆς ἠνίξατο
Κύριος. «Ανθρωπος γὰρ, φη τὴν, εὐγενῆς ἑπορεύθη
εἰς χώραν μακρὰν λαθεῖν ἑαυτῷ βατιλείαν, xal
ὑποστρέφαι. » Εἶτα περὶ τῶν δἐχκα μνῶν τῶν δοθει-
σῶν τοῖς δούλοις εἰπών φησιν * € Ol δὲ πολῖται ab-
τοῦ ἐμίσουν αὐτὸν, χαὶ ἔπεμφαν ὁπίσω αὐτοῦ πρέσ-
δεις, ὅτι Οὐ θέλοµεν τοῦτον βασ.λεῦσαι ἐφ᾽ ἡμᾶς. »
Καὶ πῶς γὰρ οὑχ εὐγενὴς ὁ Ex τῆς οὐσίας τοῦ Πα-
τρὸς ἔχων τὴν ὕπαρξιν; xal ὁ κατὰ τὸν Σωτῆρα ϱ
δὲ ἄνθρωπος, εὐγενῆς ἂν λέγοιτο γεγονὼς ἐκ σπἑρ-
µατος Δαδίδ. Πορεύεται οὖν εἰς χώραν μαχρὰν, οὐ
τοσοῦτον τῷ τόπῳ διεστῶσαν, ὅσον τῇ χαταστάσει
τῶν πραγμάτων. Ἐγγὺς γὰρ ὁ Osbz τῶν ἀγαθῶν,
τῶν δὲ πλημμελούντων ἀπφχισται. "Oc. διαθόλου

sitam et. remotam. Bonis enim ut semper adest D τυραννίδι τὸν χόσμον ἰδὼν ὑποχείμενον, ἑλείσας

Deus , ita longe a peccatoribus recedit *! : qui dia-
bolica tyrannide opprimi mortales intuitus, tam
misera conditione permotus regendos eos et prote-
gendos assumpsit. Nec est profecto quod ipsius
imperii finis exspectetur, donec inimicos suis ipse
pedibus subjecerit. 999 Veuit ergo in remotanr a
Deo regionem, ut terrenum locum, id est, impe-
rium in gentes, acciperet; juxta íllud : « Postula
8 ine, et dabo tibi gentes. hzreditatem — tuam ?*.. »
Qui vero sub hujus sxculi principe deguut, non,

5 Psal. rxxvir, 4). ** Matth. xxv, 54-40.

* P355]. i1, 8.

*5 J,uc, xix, 13.

τοὺς ἀνθρώπους, βασιλεὺς αὐτῶν γενέσθαι χατεδέ-
ξατο. Δεῖ γὰρ αὐτὸν βασιλεῦσαι, ἄχρις οὗ θῇ τοὺς
ἐχθροὺς αὐτοῦ ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ. 'Ἠλθεν οὖν
εἰς χώραν μαχρὰν τοῦ Θεοῦ , τὸν περίχειν à. τόπον
τὴν ἐπὶ τὰ ἔθνη βασιλείαν λαδεῖν, κατὰ sb, εΛἴτη-
σαι παρ᾽ ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη «hv. χληρονομίαν
σου. » Οἱ δὲ τελοῦντες ὑπὸ τὸν ἄρχοντα τοῦ αἱἰώνος
τούτου, οὐ µόνον ἄνδρωπο:ι, ἀλλὰ xal δυνάµεις,
τὴν αὐτοῦ βασιλείαν οὗ κατεδέξαντο. Δόντος δὲ αὖ-
τοῦ τὰς ἐντολὰς, xai τὴν ἑργασίαν ἐπιςητοῦντος

6 ibid. 14. *' Psal. cxviu, 195.

VARLE LECTIONES.

* Act. ὀργὴν θυμοῦ αὐτοῦ. ! γρ. φθεροῦσι.

E vp. χαιρός.

hp. thy σάρκα. ! Tp. περίγειον.

COMMENTARII IN ISAIAM.

2082

| ἔπεμηαν πρἐσόεις ὁπίσω αὐτοῦ ἀρνούμενοι A liomines modo, sed potestates etiam, haudquaquam

τοῦ βασιλεία». Eicv δ ἂν οἱ πρέσδεις, οἱ τὸν
w ἐνεργήσαντες αὐτοῦ, νοµίσαντες διὰ τοῦ
Ὀ διακόπτειν αὐτοῦ τὴν βασιλείαν, λέγοντες
λάτῳ * « Mh γράφε ὅτι βασιλεὺς τῶν Ἰούδαίων,
ει ἐχεῖνος εἶπε, βασιλεύς εἰμι * » ot χαταχρι-
kx τῆς ἑαυτῶν πονηρίας ἐμποδὼν οὐ γεγό-
tjj οἰχονομίᾳ. Οὐδεὶς δὲ θέλει φαῦλα πράττων,
ριστοῦ βασιλεύεσθσι. Περὶ ὧν, ὅτι ταραχθή-
€, Φησὶν ὁ προφἠτης, ὅταν ἴδωσι τὸν Κύριον
δόξης ἑἐρχόμεγον. "IO0v γὰρ ἡμέρα Κυρίου
αι ἀγίατος. Ταύτην ἄλλην εἶναί φασι παρὰ
ροτέραν, περὶ ἧς εἶπεν, ᾽Εγγὺς ἡ ἡμέρα Κυ-
Ἐχείνη γὰρ, περὶ τῖΏς ἰδίας ἑκάστον συντε-
Ἶτις ἑγγὺς πἀρὲστιν dj δὲ νῦν, περὶ τῆς

ιχῆς, ἥπερ 05 χαὶ χνρίως ἑἐστὶν ἡμέρα. Νυκτὶ B

9 διαχόπτεται. Διὸ xai ἐν αὐτῇ φανεροῦται τὰ
:X τοῦ σχότους. 'O δὲ παρὼν βίος, v2 * ἐν ᾧ
συγχέκρυπται. Ἐκείνην οὖν ἀγίατον ἔφησεν.
ἔστι yàp ἐξετάσασθαι τοὺς προσαγοµένους ἓν
πόνους. Οἰκονομικὸν ) δὲ τοῦτο, φασὶ, φόθον
ον πρὸς τὸ ἑἐργάτεσθαι, ἕως ἡμέρα ἑἐστίν'
αι γάρ νὺξ, ὅτε οὐδεὶς δύναται ἐργάσασθαι "
ένος δὲ χεῖρας xal πόδας τῷ δεσμῷ τῶν ἰδίων
:Πμάτων, tig τὸ σχότος ἐμθάλλεται. Τότε δὲ,
, οἱ ἀστέρες τοῦ οὐραγοῦ τὸ φῶς οὐ δώ-
t, λέγοντος τοῦ Κυρίου. Εὐθέως δὲ μετὰ τὴν
) τῶν ἡμερῶν ἐκχείνων, ὁ ἤ.ιος σκοτισθ)σε-
καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις, οἷς ἐπιλέχει ΄ xal xójovsa:

imperium ejus ferre voluerunt. Sed cum ea prz-
ciperet, qua fieri postularet, missa ad eum /ega-
lione regem esse suum ipsi postea pernegarunt et
Aljurarunt. Dicantur forsan οἱ legati non. male,
qui mortis ejus auctores, ejusdem rcgnum secruce
posse exscindere arbitrati, Pilato, neregem eum
esse Judzeorum scriberet, sed quod regem se esse
diceret, inclamabant. Sed suo ipsi scelere convict;
dispensationem morari vel avertere nequiveruni??,
Nullus autem, qui scelesta operatur, Cliristo rege
unquam gaudere poterit. Quo fit ut de hoc homi-
num genere (urbabuntur verbum usurpavit pro-
pheta; quo tempore nimirum cem gloria Domioum
venient em vide^rt. Sequuntur vero: Ecce enim
dies Domini tenit implacabilis. Quam esse 4 supe-
riore aliam, de cua prope est dies Domini scribeba-
tur, aiunt. lllam «nim de cuilibet imminente con-
summatione exsistere; lianc autem aniversam Oout-
nium, qua proprie dies appellatur, intelligi. Ne-
que enim tum nocte intercidetur aliqua : nec. qua
in tenebris latent, fugere quemquam poterunt,
quibus vita lizc significatur, in qua ista occultan-
tur. [llam ergo émplacabilem nuncupavit, cujus
mederi doloribus nihil quidquam valeat. Provide
autem et sapienter, ut, donec dies est, laboremus
istis metum incu arbitrantur. Venit namque nox,
cum nemo poterit operari! : sed suis, tanquam
vinculo, peccatis quisque manibus et pedibus con-

, αἱ φυλαὶ τῆς Tre. "Q σύμφωνον τό’ duri c strictis in tenebras. detrudetur, Tunc enim, ait,

e πο.-ῶν ἐπὶ τῶν ópéur. Φωγὴἡ βασιλέων
ϱγῶὼν συν η) μένωγ.

jubente Domino, ipse celi stello (umen non da-
bint : sed illorum statim temporum miseriam So-

"ipient lenebre, aliaque, qu: sequuntur, quibus omnes triUus ο terra. amputandas esse colligit.
! fuit et illud antea : Voz gentium multarum ín montibus; vox regum εἰ gentium congregatorum.

ς’. Kal ἀπο.ῶ o6pw ἀνγόμων, xal ὕδρι»
ηφάνων ταπει}ώσω. Kal ἔσονται οἱ κατα.Ίε-
ιένοι ἔγτιμοι pa Aor, ἡ τὸ χρυσίον τὸ ἅπυ-
xal ἄνθρωπος gaAAov ἔγτιμος ἔσται ἢ ὁ
| d ἐκ Σουφείρ, x. τ.λ.

t ταῦτα πάλ.ν, οἱ μὲν τοῖς περὶ τῆς χαθόλου
ως προσχεῖσθαί φασιν , ol δὲ περὶ Χα)λδαίων
τερον λέγεσθαι, ἀγαθότητος δὲ θεοῦ τὸ, ὕόρι»
ων xal ὑπερηφάνων ἁἀπο.]εῖν t& xal ταπει-
, ὡς ἂν ἁποχαταστήσῃ χαθαρὺν ἀπὸ πάσης
ις τὸ ἑαυτοῦ δημιούργημα ^ ὡς xai τὴν σοφίαν
Ὁφῶν ἀθετεῖ διελέγχων, οὐκ οὖσαν ἀληθῆ καθ
; πλανωμένοις δοκεῖ. Οὕτως ὑπὸ ἱατροῦ νόσος
λυσθαι λέγεται, zal σχότος ὑπὸ ἡλίου. Διὸ xal
6 εὐλογῶν τοὺς υἱοὺς Συμεὼν xai Λευὶ, Ἐπι-
21106, Φησὶν, ὁ θυμὸς αὐτῶν: τὴν πονηρὰν γὰρ
διὰ τῆς κατάρας ἑξαναλίσχει, ὡς ἂν τὸ χαταλει-
ῥον ἐν αὐτοῖς ἄξιον τῆς εὐλογίας τοῦ πατριάρ-
ένηται. Οὕτω xot. No£ φησιν’ ᾿Επικατάρατος
&v* καἰτοι Χὰμ ἣν ὁ λελυπηκὼς, ἁλλ᾽ ὅμως
εὐτῶ καταρᾶται, ἀλλὰ τῷ γεννήµατι αὐτοῦ,

loan. xix, 91. ! Joan. às, 4.

* Gen. xLix, 5-7.

210 Vkns. 12-16. Et perdam injuriam iniquo-
rin, el contumeliam superborum deprimam. Et
erunt, qvi relicti sunt, pretiosiores auro obriso, et
homo pretiosior lapide ex Suphir, etc.

Et heec etiam ad universum judicium alii, alii
autem ad Chaldaeos tantum referunt. Sed in eo Dei
apparet bonitas, quod injuriam. iniquorum, et su-
perbiam perditurum se, atque. repressurum dicit, ut
suum ipse opus omni scelere et labe vacuum effl-
ciat : quo, veluti morbus ope medici, vcl tenebre

D solis adventu, fugari dicuntur; sic sapientiam sa-

pientum (licet errantibus vera ct recta videantur)
pravam convincat, et ever(at. ltaque et Jacob, cum
liliis suis Simeoni et Levi fausta precaretur, ε0-
rum furori maledixit, ut postquam imprecatione
malus esset deletus habitus, quod in ipsis erat re-
liquum patriatcha dignum benedictione fleret *.
Quomodo et illa Noe sumenda sunt, quibus Cha-
naam exsecratur 3. Etsi enim patrem dolore Cham
ipse affecerat, non filio tamen imprecatus est pa-

* Gen. viij, 20-27.

YARLE LECTIONES,

Ῥ. οἰχονομικῶς.

9083

PROCOPII GAZJEI

2080

rens, sed proli ipsius, et operi, unde symbolice A xa* τῷ ἔργῳ, ᾧπερ συμθολιχῶς ὀνομάζεται Χαναάν.

nomen 911 estadeptus Chanaan Significat enim
tanquam zstun, sive commotionem, si verhi ratio
requiratur. Perturbationem siquidem is absolvit
habitus, qui in motu exsistit.

Est deinde injuria, quam se perditurum dicit,
cujuslibet iniquitatis nou. obscura significatio. In-
juriam enim faciunt qui iniqui sunt, et templo
ipsi, et proximo, et Dei imagini a qua ad Con-
ditorem a se auditum injuria : non aliter quam
qua progreditur a 998 regis imagine, ad regem
ipsum. Estque imprimis certum et indubitatum,
in quo quisque peccat, in hoc ipso sibi contume-
liam afferre *. Et certe peccatum omne contume-
lie soboles est; qu» sui primum auctorem ado-

rilur οἱ multat. Pari ratione et iniquitatis seror B ἀρετὴν ὑπερηφανεῖ τῷ πλημμελήματι.

esse dicatur superbia. Ideo enim quisque peccat,
quod oppositam sceleri virtutem superbe despicit.
Qui superbis igitur resistit Dominus *, quique pec-
calores ad terram usque deprimit, injuriam se su-
perborum depressurum pollicetur, et ea quam cum

diabolo superbie parente babent 5, abstersa simili-
tudine, in ejus scholam, qui diseere a se przcipit, '

quia mitis sit et humilis cerde *, deducturum.
Sed universe ista de judicio, quod in extrema
mundi periodo futurum est, aiunt intelligi : inde-
que fleri, ut cum in eis ferre totius meminerit ,
nihil de Babylone quidquam adjunxerit. Ceterum
ubi contigerint qua dicta sunt; qui ex infinito
nuimnero , integritate animi censervata, cum ini-

quis societatem non iniverint, sed per infinita ten- €

tationum tormenta probati, exactum voluntatis
sus testimonium dederint ; omni re illi quantum-
vis mortalibus eximia, pretiosiores erunt ; hominis
videlicet appellatione digni : quippe qui incorrupto
et illeso rationis munere; quod a natura possi-
dent, non cum aliis feritatem amplexi, homines
esse se testali sint. Dicitur autem aurum id obri-
zum, quod purum putum natura exsistens, quia
generis alterius nihil admistum habet, coctione
non indiget. Est vero Suphir, Indiz regio, in qua
pretiosos lapides aiunt reperiri. Significat ergo vel
proborum, vel eorum certe, qui capta Babylone
superstites futuri 91 9 suut, paucitatem. Quod si

deista sermo est, in quibus iram celi subjicit, non ,'

animatum asseri, quod placuit quibusdam, sed quz
suntin ipso virtutes designari putamus. Quo locu-
tionis genere cum urbem egressam esse, eamdemque
a prineipe suo petivisse aliquid dicimus, nihil aliud
quam urbis cives intelligimus. Cum ipso enim Do-
mino adversus impios, auctoris sui partes amplexa
mundi fabrica movetur, non aliter quam propter
eos, qui resipiscunt, letari colum οἱ gaudere

Ἑρμηνεύεται Υὰρ, ὡς σἆλος. Ἐν χινῄσει vie à
ἕξις γινοµένη τὸ πάθος ἐπιτελεῖ.

Ἡ δὲ ὄδρις, f» ἁπο.εῖν qnoi, πάσης body
ἀνομίας ἐμφατιχή. Οἱ γὰρ ἄνομοι ὑθρίξουσι μὲν
εἰς τὸν ναὺν, ὑδρίζουσι δὲ εἰς τὸν πλησίον, κσὶ εἰς
τὸ κατ᾽ εἰχόνα. Καὶ διὰ τῖς εἰχόνος ἡ ὕδρις ἄνα-
δαΐνει ἐπὶ τὸν χτίσαντα, χαθᾶ χα) εἰς βασιλέα, δι
τῆς εἰχόνος ὑθδριζομένης. Καὶ πρὸ πάντων, δι ὧν
τις ἁμαρτάνει, ἑαυτὸν καθυθρίξει' ὕόρεως ἄρα vlv-
γηµα πᾶσα ἁμαρτία * καὶ τοῦ ὑθριστοῦ πρώτου χαθ- -
άπτεται οὕτω δὲ xol ὑπερηφαγία τῆς ἀνομίας
ἐστιν ἁδελφή. Ὢ γὰρ ἄν τις ἁμάρτῃ, τὴν ἑναντίαν
'Ü οὖν àv-
τιτασσόµενος ὑπερηφάγοις Κύριος, xoi ταπτεινῶν'
ἁμαρτωλοὺς ἕως Υῆς, ἐπαγγέλλεται τὴν Όὕδρυ
τῶν ὑπερηφάνων ταπει/ώὠώσειν, ῥνυόμενος αὑτοὺς
ἐχ τῆς πρὸς τὸν διάθολον ὁμοιότητος, ὃς πατἠρ ἐστιν
ὑπερηφανίας, ἑνάγων αὐτοὺς πρὸς τὸ μαθητεύεσθα:
τῷ εἰπόντι * Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός elut, xol
ταπεινὸς τῇ χαρδίᾳ. Ταῦτα δὲ, φασὶ, χαθολικῶς περὶ
τῆς ἐπὶ συντελείᾳ τοῦ κόσμου κρίσεως εἴρηται; δὺ
ἐν αὐτοῖς, τῆς οἰκουμένης δ.Ίης μεμνημένος, οὔ-
δεµίαν Ba6CvAoroc πεποίηται µνείαν, μετὰ δὲ τὸ
ἐπενεχθῆναι τὰ εἰρημένα, οἱ Ex πολλῶν εὑρισχόμε-
νοι ἄνθρωποι μιδὲν βλαθέντες τὴν Φυχὴν ἀπὸ τῆς
πρὸς τοὺς ἀνόμους κοινωνίας, διὰ δὲ πειρασμῶν μν-
ρίων βάσανον δεδωκότες ἀχριδῆ τῆς ἑαυτῶν προαι-
ρέσεως, mavtb; tiov δοχοῦντος ἐν ἀνθρώποις
ἔσονται ζιμιώτεροι, τῆς ἀνδρὸς εὑρεθέντες ἄξιοι
προσηγορίας, xaX τὸ χατὰ φύσιν λογιχὸν διασώζον-
τες, χρηµατίζοντες ἄνθρωποι, τῷ μὴ τεθηριῶσθαι
τοῖς ἄλλοις ὁμοίως. Ἄπυρος δὲ χρισὸς, ὁ διὰ «b
φύσει καθαρὺν χαὶ ἁμιγὲς πρὸς ἄλλα, πυρώσεως οὃ
δεόµενος. Σουφεὶρ δὲ χώρα τῆς Ἰνδιχκῆς, ἔνθα γίνε-
σθαι τὰς τιµιωτάτας λίθους φησί k. Δηλοῖ τοίνυν ἢ
τῶν ἀρετὴν ἑχόντων τὸ σπάνιον, 7] τῶν ὅλως ζώντων
μετὰ τὴν ἅλωσιν Βαθυλῶνος εἴγε περὶ ταύτης ὁ
λόγος, ἐφ᾽ οἷς οὐρανοῦ θυμὸν ὑποτίθεται, οὐχ ὡς
ἐμφύχου, xa0* & δἡ τινες οἴονται, ἀλλὰ τὰς bv. αὐτῷ
δυνάµεις δηλῶν, ὥσπερ φαμὲν, Ἡ πόλις ἐχθβέδηχε,
Πᾶσα Ἡ πόλις ᾖτησέ τι παρὰ τοῦ ἄρχοντος, τοὺς
ἐἑνοιχοῦντας σηµαίνοντες. Συγχινεῖται δὲ τῷ Δεσπό-
τῃ χατὰ τῶν ἀσεθούντων ἡ χτίσις * ὡς χαὶ χαρὰ χ|-
νετσι ἓν τοῖς μετανοοῦσιν Ev οὐρανῷ. Καὶ ἀλλαχοῦ
δὲ b τοῖς ἀνόμοις ὁ οὐρανὺς ἐξίσταταί τε xa φρίτ-
τει χαὶ ἐν Αἰγύπτῳ γὰρ Όδωρ uiv εἰς αἷμα µετ-
έδαλεν * ter pye 1 δὲ βατράχους ἡ YT," καθΏχε δὲ yá-
λαζαν οὐρανός ὁ δὲ ἀ]ρ σχότος ὑπῆρχε βαθύτατον.
Οὕτω δὲ χαὶ νῦν οὗρανοῦ θυμὸν νοητέον, ὡς ἅπερ
ἐξ αὐτοῦ τοῖς χολαζομένοις ἐπάγεται φοδερὰ, ἄστρων

dicitar *. Et alicubi rursum propter sceleratos ῥἐχλείψεις, σκηπτοί τε xol σχληραὶ βρονταὶ, xai
. Sap- πι, 17. ? Prov. i1, 55, Jac. iw, 10; IE Petr. v, 5. *Job χι, 20. " Mattb, x1, 29... *. Psal.
ACY, e" .
ΥΑΠΙΑ LECTIONES.
k vp. qa3l..— ! yp. ἑξέρενξ:,

3085
ἀέρος ἀχλὺς, X 05 γίνεται διὰ θυμὸν ἑργῆς Kv-
Ῥίσυ, οὕτω λεγομένης τῆς κατὰ χόλασιν ἀναθυμιά-
σεως, χαὶ τῆς ἐπὶ τοῖς ἡμαρτηχόσιν ἑξάψεως. P7
δὲ, φησὶν, ἐν τῶν θεμελίων σεισθήσεται' τοῦτ'
ἔστιν, οὐχ ἐπιδολῆς ^ ἔχουσα τὸν βρασμµόν. θεµό᾽
Jia δὲ γῆς ἄγνωστά φησιν iv. 166 ἀνθρώπου φύ-
σει Κύριος. « Ποῦ f; ἐν τῷ θεμελιοῦν µε τὴν γῆν;
ἀπάγγειλον δἠ po: el ἑπίστασαι σύνεσιν, τίς ἔθετο
πὰ µέτρα αὐτης, εἰ οἶδας; 1) τίς ὁ ἐπαγαγὼν σπαρ-
τίον ἐπ᾽ αὐτήν; ἐπὶ τίνος οἱ χρίχοι αὐτῆς πεπήγα-
uty ; τίς 66 ἐστιν ὁ βαλὼν λίθον γωνιαῖον Em αὐ-
tfc; » Οἱ δὲ τῆς ἔξω σοφίας φασὶ τεθεμελιῶσθαι
τὴν γῆν ἐν τῷ κχέντρῳ τῆς περιεχούσης obpavou
σφαίρας αὐτήν. Ἱσόῤῥοπος Yáp περ ἀφισταμένη Ὢ
κανταχόθεν, ἑστὶν ἀχλόνητος' xal ταῦτα 6h, φασὶ, τὰ

COMMENTARII IN ISAIAM.

2086
A moveri et inhorrere ccelum dicitur *. In Egypto
siquidem aquam in sanguinem inutatam esse ;
terram item ranas ebullisse; ccelum deinde gran-
dinem demisisse, aerem denique in profundissi-
mas tenebras esse conversum sine controversia
est. Haud absimili et hic ratione, ocli iram par
est ea intelligi quibus terrentur impii ; cujusmodi
ipsi sunt. planetarum defectus, tonitrua , fulmina,
aeris caligines : quie certe fiunt propter iram Do- .
minici furoris quo nomine vindictz fervor et eo-
rum, qui peccaverunt, incensio signiflcatur. Terra
autem ab ipsis, ait, movebitur fundamentis. Quo
eerte nihil altud, quam ne superlicie tenus zestum
«οἱ concussionem passuram credanus, monuisse
videtur. Sunt vero Domino teste in Jobi libro, ipsa

ῥητὰ ὁπλοῖ τὴν συντέλειαν. Οἱ δὲ περὶ Βαδυ.λωνίων 'B humanz. naturz ignota. terre fundamenta. « Ubi

ἘἰρΏησθαι νοµίζοντες λέγουσιν, ὡς ol προφῆται τὴν
Ῥείαν χαὶ ἄφραστον δύναμιν δεχόµενοι χατὰ νοῦν,
ὑπερθολικῶς αἴρουσιν ὑφοῦ τὰς φωνὰς, xal μεγέθη
τοῖς διηγἠµασιν ἐπινοοῦσιν ἑξαίρετα. Οἱ δὲ φεύγει»,
Φησλ, τότε πειρώμενοι τὰ δεινὰ, δόξουσιν Éotxévat
Φορκαδίῳ σμικρῷ, ἀλλ οὗ τελείοις, χοὺφόν τε xal
ταχὺν ποιουµένοις τὸν δρόμον’ εὐπτόητον δὲ τὸ ζῶον,
πάν ταῖς φυγαῖς οὐχ ἱστάμενον.

enim eras, ait, quando ponebam fundamenta terrz?
Indica mihi , si habes intelligentiam, quis posuit
mensuras ejus, si nosti ; vel quistetendit super eam
lineam? Super quo bases illius solidatze sunt? aut quis
demisit lapidem ejus angularem 1?? » At ipsam exter-
n2 disciptinze seetatores in ambientis undique cceli
puncto stabiliri fundarique non dubitant asserere.
JEquo enim suspensam libramine, cum pari di-

stet undique intervallo, immotam esse necesse est, Significant ergo verba ista nihil aliud , inquiunt,
quan consummationem. Qui autem ad Babylonios referunt , prophetas putant, postquam divinam et
áneffabilem virtutem mente. exceperint , supra modum voces attollere, narrationesque $uas$ exi-
mio quodam et alto dicendi genere excogitato exornare. Qui autem 913 fuga, addit, calamita-
tem evadere conabuntur , damulee ii, robore adhuc ad cursum velocitatemque destitute qux adultis

in promptu sunt similes exsistent. Est enim damarum genus pavidum maxime,

ceperit, fugau) sistere didicit.

neque quam in-

Καὶ ὡς πρὀδατον ἔσονται π.Ἰανώμενον. O0 γχὰρς — Et. erunt, addit, tanquam ovís errans. Nam et

ἴχει σύνεσιν οἰχείαν có πρόδᾳτον, ὡς ὀρμίσαι μὲν
ἐπὶ τὰς τροφίµους νομὰς, αὑλιαθῆναι δὲ Ey. τόποις
ἑσφαλεστέροις, Ἡ πότον ἑαυτοῖς ἐκζητῆσαι, ἐὰν uf
τις T) ποιµαίνων, xal ἐπ᾽ αὐτὰ καθηγούμµενος. Οὕτως
οὖν τοῖς φεύγουσί φησιν, Οὐκ ἔσται τις ἄρχων ὁ xal
᾿συνάχειν δυνάµενος, xal καταφυγὴν αὐτοῖς παρα-
σχεῖν. Oi μὲν Υὰρ διασπείρονται 9. διωχόµενοι" οἱ δὲ
µένοντες, ἠττηθήσογται"' ἡ xaX, χατὰ τοὺς λοιποὺς
ἑρμηνευτὰς, ἐκχεντηθήσογται. Οἱ δὲ κἂν συστῶσι
ἀλλήλων, ὑποπεσοῦνγται τῇ µαχαίρᾳ τῆς ὀργης
τοῦ θεοῦ. Οὐ µόνον δὲ ταῦτα διαθΆσουσιν τοὺς ἆσε-
6st; αἱ δυνάµεις αἱ τιμωρητιχαὶ, yovv τοὺς Βαθυ-
ἑωνίους ol Πέρσαι' ἀλλὰ χαὶ yvraixac xai zai-
δας, ὡς ὁμοίως ὑπάρχοντας ἀσεθεῖς. Τὸ δὲ εἰς τὴν
᾿χώραν αὐτοῦ διῶξαι Ρ, ἀντὶι τοῦ ἐπειχθῆναι. Δεδιό -
τες γὰρ τοὺς πολεµίους, φησὶ, xaX τὴν ἡδίστην αὐτοῖς
φεύξογται χώραν. Συμφωνεῖ δὲ τῷ τοὺς παῖδας
ἄρξουσιν d, ὁ Δαθὶδ πρὸς τὴν Βαθυλῶνα λέγων,
'* Μακάριος ὃς χρατήσει xal ἐδαφ.εῖ τὰ νἠπιά σου
pb; τὴν πἑτραν. » El δὲ δεῖ νοητῶς περὶ τῶν συµ-
᾿δεδηχότων ᾿Ασσυρίοις εἰπεῖν, εὗροις ἂν ἀχωλύτως
^h περὶ τοῦ Χριστοῦ προφητείᾳ λεχθείσῃ τὰ περὶ
τῆς νοητῆς Βαθυλῶνος, xal τοῦ ταύτης ἄρχοντος

* δα. xiu, 12. 19 Job. αχσνι, 4-6.

pecudes ipse haud ita suapte natura sagaces
sunt et. provide, ut vel ad pascua per se exire,
tutisque locis stabulari, aut adaquari, nisi pastore,
tanquam duce, przvio valeant. Ad huncigitur 1no-
dum, inquit, aliquo, qui fugientibus praesit, et
palantes congregare, effugiumque prebere va-
leat, destituentur. Dispergentur enim alii fugati et
abacti : quibus autem maucre satius visum fuerit,
vincentur et ipsi ; aut, ut aliis placet interpretibus,
transfigentur. Denique ne ipsi quidem, quotquot
coire, congregarique contigerit, evadeut ; sed fu-
roris divini gladio occumbent. Neque vero ista solum
jn impios, ultrices scelerum potestates (id est, in
Babylonios Pers) committent ; sed in eorum etiam
D uxores et liberos, tanquam impietatis participes, -
desevient. Quod deinde in regionem suam impulsum
iri dixit, idem significavit, ac si hostium metu vel
jucundissimam sibi regionem fugituros esse demon-
straret. Convenit porro quod pueros. allident, cum
: Davide, qui Babylonem alloquens, beatum fore prz-
dicat, « qui tenebit, et allidet parvulos ejus ad
petram *', » Quod si arcano sensu de his, qus
Assyriis contigerunt, dicere opus cst ; nihil repu-

!! Psal. cxxxvi, 9.

VARLE LECTIONES.
^ vp. ἐπιπολῆς. 3 γρ. ἱσοῤῥόπως γὰρ περιαφισταμένη. '" qp. διασπεροῦντα. P vp. διώξεται. € Τρ. .

ῥῆξουσιν.

2081

PROCOPII GAZEI

2088

gnat, quie de Christi prophetia dicta sunt, ad Ba- A διαθόλου λεγόμενα, ὃς χατὰ τὸν ἱστοριχὸν βασιλέα

bylonem intelligibilem, ejusque principem diabolum
referri ; qui ad regis morem in historia designa-
tum, adversus eos qui Deum colunt, assidue bella
gerens, permultos valde captivos facit ; quibus
idem, posteaquam patria, sanctaque terra expulit,
insultat. Sed excitatum tandem est Salvatoris si-
guum, divina scilicet illa crux ; hbymnoque adver-
sus cum triumpbali magna cum Iztitia decantato
in ejus Jaudem, qui propter nos, nostroque nomine
victoriam adeptus est, fidei professionem edentes vo-
cem elevavimus. Imperavit $1 A yorro bellicose geuti
Dominus ut veniret : sanctis nimirum, qui pugna,
non adversus carnem et sanguinem , sed. adversus
principatus et polestates commissa '*, victoria po-

πολεμεῖ μὲν del τοῖς ἀναχειμένοις θεῷ, πολλούς τε
λίαν αἰχμαλώτους ἑργάξεται, xal τούτοις ἐπιχαίρες
«ne πατρίδος ἐληλαμάνοις, xaX γῆς τῆς ἁγίας. Αλλ'
ἐγήγερτχαι τὸ τοῦ ΣωτΏρας σημεῖον ὁ θᾳῖος σταυρὺς,
χαὶ Πλαλάζαμεν χατ αὐτοῦ ᾠλῆν ἄδοντες ἐπινίχιον
τῷ δι’ ἡμᾶς ὑπὲρ ἡμῶν τε νενιχηχότι, καὶιτὴν 9o-
ην ὑψώσαμεν, τῆς πίστεως την ὁμολογίαν πο.ού-
µενοι, ᾿Εγτέτα.Ίται δὲ χαὶ ὁ Κύριος ἕμχεσθαι ἔθνει
ὁπαομάχῳ, δηλονότι τῷ τῶν ἁγίων, ofc ἡ µάχη οὐ
πρὸς αἷμα xai cápxa, πρὸς ἀρχὰς δὲ μᾶλλον xal
ἑξουσίας, ἀντετάξαντότε xat νενιχήκασιν ἀντεπάγον-
τες αὐταῖς τὴν πολιορχίαν οἷά τινα πὀλιν, τὴν εἴδω-
λολατρείαν πορθοῦντες την πάλαι δεινην χαὶ ἀνάλω-
τον Χριστοῦ στρατηγοῦντος, xal τῶν ὑπερασπιζόν-

titi, easque veluti urbem, id est idololatriam gra- Ώ των ἀγγέλων, ὡς εὐαριθμήτους λείπεσθαι τῶν ὑπ'

vem olim οἱ inexpugnabilem, Christo duce et pro-
tegentibus angelis, ita diripuerunt, ut pauci jam ex
eorum numero, qui ab ipsis capti sunt, εἰ ii qui-
deu magno ου consternati, neque ullo modo re-
$istere. valentes, remaneant. Ad liujusmodi nos al-

ἑχείνων ἁλόντων, xai τούτους περιδεεῖς καὶ ἀπειρτ-
χότας παντελῶς τῆν ἁντίστασιν. Ἐπὶ τοιαύτην
ἡμᾶς ὁ προφήτης ἀλλγγορίαν χινῶν, μετὰ τὰ περὶ
τοῦ Σωτῆρος, τὰ περὶ τῶν Βαθυλωνίων ἐπήνεγ-
χεν.

legorixz contemplationem euu vellet adducere propheta, posteaquam de Salvatore dixisset ; de Da-

byloniis esse sibi agendum existimavit.

V&ns. 17-22. É «cce suscito vobis Medos,qui argenti
salionem non habeni, neque auro indigent. Arcus ju-
' venum conterent, et. filiorum vestrorum non misere-
buntur, neque liberis vestris parcent oculi eorum. Cito
veniet, et non tardabit. ;

Qui superiora ad communeomnium judicium re-

ferri existimant, hinc peculiarem de Assyriis dis- ς

putationem institui volunt. Nec vero Medi lougo
post 915 lianc prophetiam tempore, sicut ex bi-
storia notum est, in Assyriorum regnum irruperunt :
sed lios Persarum priuius idem sibi subjecit Cyrus, qui
Judzis libertatem restituit, et est suo nomine de-
inceps a propheta nuncupatus '*.

Praterea vero et nunc verum esse illud osten-
ditur, quod in perpetuum tempus non habitatum iri
dicitur. Quanquam non desint, qui solitudinis να-
stilalisque teupus, quo elapso rursus habitanda sit,
definiri contendant. ]utelligit autem eos Arabum
nomine, quos nunc Saracenos vocamus ; qui olim
mercature causa in ipsa Dabylone tentoria exci-
tabant : quo sensu mon ibi tentorio positurum
Arabem dixisse Symmachum putamus : vel eos
profecto, qui Persis vicini felicem illam Arabiam
incolebant. Verumenimvero cum grege plurimum
in solitudines ad pabula deducto, ibidem pastores
sibi, suisque ovibus tentoria soleant excitare : ne
ad id quidem Babylonem couinodam, sed mansuetu-
dine omni et ratione praditis animalibus vacuam,
demonum f[erarumque latibulum fore significat.
Gaudent enim desertis incultisque locis ipsi dze-
mones. Est deinde advertendum, quosdam inter-

'* Eples, vi, 13. !? Isa. xri, xv.

ις-χβ’. Ιδοὺ ἐπεγείρω ἡμῖν τοὺς Μήδους, o?

ἀργύριον ob «Ἰογίζογται, οὐδὲ χρυσίου ypsíav
ἔχοιυσι. Τοξεύματα γεαγίσκων συντρίψευσι, καὶ
τὰ τέκνα ὑμῶν οὗ μὴ ἑλεήσωσινγ, οὐδὲ ἐπὶ τοῖς
τέχγοις σου φε[σονται οἱ ὀφθα.]1μοὶ αὐτῶν. Ταχὺ
ἔρχεται, χαὶ οὗ χρογιεζ.
. Οἱ περὶ χαθολικῆς κρίσεως εἰρῆσθαι τὰ προλαθόντα
νοµίσαντες, ἐντεῦύθεν ἰδιάζειν τὰ περὶ τῶν Ασσυρίων
φασίν. 02 πολλοῖς δὲ ὕστερον χρόνοις τῆς παρούσης
προρητείας, ὡς 1j ἱστορία παρέδωχεν, ἑπέθεντο
M0: -ᾗ τῶν ᾿Ασσυρίων ἀρχῃ. Πρῶτος δὲ τούτους
Κῦρος ὁ Περσῶν ὑπέταξε βασιλεὺς, ὁ χαὶ τὴν αἰχ-
µαλωσίαν τῶν Ἰουδαίων ἀγεὶς, οὗπερ ὀνομαστὶ
διὰ τῶν ἑξῆς ἐμνημόνευσεν,

Εἰσέτι δὲ xa νῦν ἀλτθὲς δείχνυται xal τὸ, OO xac-
οικηθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον. Τινὲς δέ φα-
σιν, ὡς ὀρίξει χρόνῳ τὴν ἑρημίαν, ὡς μετὰ ταῦτα
πάλιν οἰκηθησομένης. Ἄραδας δὲ φησιν, ἢ τοὺς
νῦν καλουµένους Σαρακηνοὺς, οἳ πάλαι δι’ ἐμποοίαν
xai ἐπ᾽ αὐτῆς ἐσχηνοποιοῦντο τῆς Da6vAGvoc: διό
qnot Σύμμαχος, οὐδὲ σκηνοποιήσει ἐχεὶ "Apasft
τοὺς t ἐκ τῆς ὁμόρου Πέρσαις εὐδαίμονος ᾿Αραδίας.
"AAA ἐπεὶ πολλὰ τῶν ἑρήμων ἐπινέμονται τόπων
ποιμένες, µάνδρας τοῖς ἑαυτῶν θρέµµασιν ἑαυτοῖς
ποριξόµενοι, οὐδ' εἰς τοῦτο χρησίµην ἔσεσθαι τὴν
Βαθυ.]ῶνά φησιν’ ἡμέρων δὲ xaX λογικῶν ζώων
ἔρημος γενοµένη, δαίµοσιν ἑνδιαίτημα xa θηρίοις
Υδνῆσεται. Φιληδοῦσι γὰρ τοῖς ἐρήμοις τόποις οἱ δαί-
µονες. Διά τε τῶν θηρίων τὸ ἄγνωστον, τὴν Ἑθραί-
xhv θέντες λέξιν σιεῖν, οἱ λοιποὶ τῶν ἑρμηνευτῶν
ἐχδεδώχασιν * «ἀντὶ δὲ τοῦ σειρῆνες, τοῦ * στρουθο-
χαμή-ους. Φιλέρημον γὰρ ὃν τὸ ζώον, ταῖς ἀγννω-

VARLE BECTIONES.

Σ γρ. Apup, ἢ τοὺς. 3” yp. τούς.

2089

COMMENTARII IN ISAIAM.

2090

πάταις ἐναυλίζεται dápucte. Καὶ ἀντὶ τοῦ Óvoxév- A pretes, propter ferarum ignorationem, vocem He-

ταυροι, σιεῖν πάλιν ἐξέδωκαν. Αντὶ δὲ τῶν ἐχίνων»,
σειρήνας. Táya που διὰ τὸ τῶν δαιμόνων ἁπατηλόν"
ὁποίας ὁ μῦθος τὰς Σειρῆνας παρέδωκεν. Τινὲς δὲ
-..Σειρῆνας ἐξηγήσαντο, τὰ εὐστομεῖν εἰδότα πτηνά ᾿
ἡ χατά γε, φασὶ, την Ἑδραίων ἔχδοσιν, τὴν rAavxa*
τοὺς δέ γε τῶν ὄνων ἀγρίους, φασὶν, ὀνοκεγταύρους
ὠνόμασεν ΄ ἐχίνους δὲ τοὺς ἀχάνθαις ὀξείαις olovel
φρίττοντας μύας ᾽ ἅπαντα τὴν ἑρημίαν δηλοῖ. Διὸ
xai ἤχου φησὶ τὰς οἰχίας π.ησθήσεσθαι, τὴν τῶν
ἀοιχήτων σηµαίνων Ἰχώ. Λέγει δὲ τοὺς Μήδους, διὰ
τὸ πλουτεῖν, χρημάτων ὑπερορῷν, ὡς &nopov εἶναι
Βαθυλωνίοις παρὰ τούτων ἑξωνεῖσθαι την ἅλωσιν.
Τὸ δὲ Μήδων ὄνομα µεταλαμθανόμενο», σηµαίνει
ἀπὸ ἰχανοῦ. Οὐχοῦν 6 ἱκανὺς ἓν πᾶσιν ἐπάγειν Exá-

braicam siim Γγεἰἰηαἰβδο; pro Siírenivus | autem
struthiocamelos reddidisse. Gaudet enim genus loc
animalis locorum solitudine, et in arenis quam ma-
xime infertilibus stabulatur ; rursum pro onocen-
taurorum nomine, Hebraicum siin usurparunt , et
pro echinis, Sirenas ; ita forsan daemonum naturam

fraudibus aptam significantes; qualia de Sirenibus :

fabule tradiderunt. Sunt vero qui Sirenas volu-
crum genus esse quoddam interpretantur, quod
modulari et canere didicerit, vel noctuam , ut He-
brzeis placet : onocentauros autem asinos agrestes ;
echinos vero mures spinis acutis horridos, quz
omnia vastitatem et solitudinem signiflcant. Itaque,
el sonitu, addit, implebuntur domus; ut vagorum

στῳ τὰ πρὺς ἀξίᾳν, οὗτος τοὺς Μήδους κινεῖ. Ἡ B etsede carentium ejulatus exprimeret. Quod auteni

τάχα ἐπειδῆ ὁ Μαδαῖ χτίστης ἐστὶ τῆς Μηδίας, ὃς
ἑρμηνεύξται ἐχμέτρησις, λἐγοιντο οἱ Μῆδοι ἐπάγε-
σθαι εἰ; τὸ χολάζειν £v µέτρῳ τοὺς χακῶς βἐθιωχό-
τας. "Q γὰρ µέτρῳ μετρεῖ ἕχαστος ἀγαθὰ f) χακὰ,
τὰ τῆς ἁμοιθῆς f] χολάσέως ἀπολήψεται. "Q ἀχόλον-
00v χαὶ τέχνα Βαθνλωνίων νοεῖν, τοὺς καρποὺς, καὶ
τὰ γεννήµατα τῆς ἐχείνων φυχῆς" ofa. καὶ τὰ τοῦ
µακαριζοµένου παρὰ τῷ Ψαλμῳδῷ, &v ᾧ fj μὲν γννὴ,
à σοφία ἐστὶν, ἣν ἐκζητήσας νύμφην Ἠγάγετο, τοῦ
χάλλους αὐτὲς ὁ δίχαιος γενόμενος ἑραστής. Υἱοὶ δὲ
νοῦ ! xal σοφἰας ἅμα συνελθόντων γεννήµατα τοιαῦτα
παρίστησιν ἓν ἑχατοστῷ τρ'αχοστῷ ἔχτῳ ψαλμῷ λέ-
γων, θυγάτηρ Βαθυλῶνος f) ταλάίπωρος᾽ ἧς τὸν τὰ
εέχνα πρὸς τὴν πέτραν ἑδαφίζοντα µεμαχάρικεν,
προθλέπων ὁμοῦ µηδεµίαν dxó Μήδων ἐἑσομέγην

φειδώ. O0 µαχαρίζει δὲ τὸν ὁπωσοῦν ἀνελόντα Ῥα-

θυλώνιον τέἐχνον, τὰ νήπια δὲ χαὶ ἀρτιγενῆ ἑλθεῖν
ph συγχωροῦντα mob; αὔξησιν, ὡς ἂν μὴ Υένωνται
χείρω, καὶ ἀναιροῦντα ἰδίᾳ σοφίᾳ τοῦ συγχεχυµένου
τὰ γεννήµατα, ὃς ὀνομάζεται Βαθυλώνιος, ταῦτα
πρὸς τὴν πέτραν ἁράσσοντα * πέτρα δὲ xàv τούτῳ
Χριστός. Τοῦτο 0' ἂν γένοιτο τῶν φαύλων συγχρονο-
µένων δογμάτων τῷ λόγῳ τῆς ἀληθείας. Ταχὺ δὲ
Έξειν ταῦτά φησι. Καὶ τὸ παρ᾽ ἡμῖν γὰρ µαχρότατον,
βραχὺ λίαν ἐστ) παρὰ θεῷ. Χίλιά v" οὖν ἕτη ἑνώπιον
αὐτοῦ, ὡς dj ἡμέρα fj χθὲς, εἴρηται, xat ὡς φυλαχὴ
ἂν νυχτία Καὶ οὐκ εἰς μαχρὰν δὲ qaot, τῆς προφη”
τείας ἐγένετο. 'Ομοῦ δὲ τοῖς μὲν Βαθυλωνίοις πιχρο-

Medos, gentem divitiis abundantem, pecunias asper-
nari 216 dicit; id ideo facit, ut ab illis cxpu-
gualionem servitutemque pecunia redimendi, si
quam animo conceperint, spem moveat ampulari.
Significat vero Medorum nomen, per transsumptio-
nem, quasi dicas ab idoneo, sive potenti, ut ab
eo, qui quemque, prout dignus, accipere queat,
Medos exciri intelligamus. Nisi forte a Medie con-
diiore Madai (quod nomen mensuram significat)
derivari, et ad poenas digne de sceleratis et cum
mensura exigendas, induci malis : cum unum-
quemquequa inensura bona vel mala melitur, eadem
prorsus vel premium, vel vindictam exspectare

C conveniat !*, Quo sensu Babyloniorum filios , fru-

ctus a patribus editos, et illorum anima fetus intel-
ligi non est incongruum. Hujusmodi ctiam istius
illa sunt, qui a Psalmorum auctore beatus przdi-
catur, ubi uxoris partes tuetur sapientia, quam
uxorem justus decore illius irretitus ambivit et
duxit '*. Mentis vero et sapientiz simul coeuntium
filios, tanquam fetus ejusmodi, psalmo cxxxvi pro-
poni, videas ubi filiam Babylonis miseram, et qui
ejus liberos ad petram collidat, ideo beatum prz-
dicat, quod ipsis nihil quidquam parcituros Medos
previderet !*. Nec tamen beatum przedicari, qui
Babylonium puerum quemlibet interfecerit putan-
dum est : sed qui reeens in luce editos crescere
prohibuerit, dederitque operam ne deteriores fiant;

. τέραν ἑαθάλλει φροντίδα" τοῖς δὲ Ἱσραηλίταις, διὰ D quique suz sapientis auxilio confuse mentis (quae

τὴν αἰχααλωσίαν παρἀχλησιν. Τής δὲ Bu6vAovoc
ὥσπερ ἐπώνυμον ἣν τὸ, ἔγδοξος. Καὶ ἔλεγον, ἡ ἔγ-
δοξος Ba6vAov. Ἐναργῶς δὲ λίαν δείχνυσιν, ἐξ
οἷας εἰς ofav Ἶξει χατάστασιν. Λἴτιος δὲ ὁ βασιλεὺς
Χαλδαίων βασίλειον αὐτὴν ἰσχυρόν τε καὶ λαμπρὸν
ποιησάµενος * ἀπε'χάζει δὲ Σοδόµοις xal Γομέῤῥα
τὴν ἑρμηνείαν Y αὐτῆς. Ἑρμηνεύεται δὲ Σόδοµα,
τύφλωσις, xal στείρωσις, xaX ἑστῶσα σιωπὴ, xal
ὁμοίωμα, χαὶ ἔγχλησις xal θεμέλιος αὐτῶν. Γόμοῤῥα
δὲ, µέτρον xaX στάσις. Οἷς ἡ Βαδυ.λὼν ὁμοίως xa-

1 Matth. vis, 2. 1 Psal. xpiv, 0-14. !* Psal, cxxxvi, 8, 9. !' Psal. rxxxix, 4.

Babylonis nomine designatur) elisos fetas ad pe-
tram, qui Christus est, enecarit : qux» tum demum
accidisse videbimus, cum ad veritatis verbum falsa
dogmata offendere et diffringi contigerit ; qua cito
esse eventura affirmare non dubitat. Quod enim
longissimum temporis esse spatium putamus, Deo
modicum et breve valde est ; apud quem mille anni
tanquam dies sunt hesterna , et tanquam custodia
in nocte 17. Aiunt pro»terea non longe ista a pro-
phetiz: tempore contigisse. Est porro adverten-

VARLE LECTIONES.

* qp. υἱοῖς. " vp. d. Y yp. ἑρημίαν.
ΓαΤΕΟΙ.. Gn. LXXXVIIL,

οὸ

tm YR

2051

PROCOPII GAZEI

2092

duw, eadem simul opera Babyloniis acerbiorem A ταστραφᾖσεται,θεὸς γἀὰρεὐεργετῶν x vob; καζαστρε-

curam ; lsraelitis autetn, propter servitutisjugum,
consolationem afferri. Ceterum, Babylonis fere tam
iuvaluerat. inclyt& cognomen, et eo titulo passim
vocitabatur. At non obscure profecto 91'7 unde
prodierit, et quo etiam abitura sit, demonstravit.
Fuerat vero tanta: celebritatis auctor Clialdzoruin
rex, qui illam regiam przclaram et munitam esse
voluerat : cujus tamen solitudinem, ei, qua Sodo-
mis ei Gomorrlie contigit, comparare non verctur.
Significat autem Sodomorum appellatio, si ejus ra-
tionem postules, cccitatem, sterilitatem; silentii
constantiam, similitadinem, accusationem, fuuda-
mentuin denique eorum. Goworrlie vero, mensuram
el seditionem; quibus non dissimilem interitum
Bahyloniis denuntiat. Quos enim a Deo everti videas,
beneficiis cumulari putandum est ; non aliter, quam
cum à medico depelli czcitatem contigerit. Est
vero videndi principium czcitalis ipsa depulsio.
. Sterilitatem deinde evertit, cum fecunditatem lar-
gius justitia: opera edere, et tanquarm procreare
facit. Evertit itein silentii constantiam, ut cordi
sermonem ad laudes Deo decautandas | immiuat.
Evertit praterea mensuram et seditionem, quo pee-
cati mensuram, et ejus comites turbas auferat ; ut
" qui tumultuantur, vitimque paci contrariam se-
ctantur, meliores fiapt, εἰ honestatem pro scelere
reponant.. Cieterum quicunque: fatum amplectitur,

et astrorum motun: vim rebus afferre nccessitatis

φομένους, ὡς ἰατρὸς καταστρέφει τυφλότητα. Ka-
ταστροφἡ δὲ τυφλότητος, ὁράσεως ἀρχῃ. Καὶ κατα-
στρέφει στεἰρωσιν, τὴν ἀγωνίαν ἑλαύνων, γεννηματα
δικαιοσύνης ἔργων δωρούµενυς, xal σ.ωπἣν ἑστῶσαν,
ἵνα λόγον ἐμθδόλῃ καρδίας πρὸς τὸ δοξάζειν τὸν θεόν.
Καὶ µέτρον καὶ στάσιν, ἵνα τῆς χαχίας τὸ µέτρον
τῆς tv αὑτῇ καὶ τὴν ταραχὴν χαθέλῃ, ὡς ἂν οἱ στα-
σιάζοντες, καὶ ἐν τῇ χαταστάσει τῇ ἑναντίᾳ τῆς εἰ-
ρήνης ὄντες βελτιωθῶσιν ἀντιμετροῦντες àpezt τῇ
καχίᾳ. Πᾶς δὲ πρεσθεύων εἱμαρμένην, καὶ την τῶν
ἄστρων χίνησιν ἀναγκαστιχὴν εἶναι πάντων ὑποτιθέ-
ενος, ὅσον ἐπ᾽ αὐτὸν τῆς εὐσεθείας ἀφιστῶν τοὺς
ἀχούοντας, ἔνδοξα χαλεῖ τῶν Ὠαδυ.]ωγίων τὰ πρᾶ-
γματα. Συγχντικὰ γὰρ ταῦτα διανοἰας, ἀναιροῦντα
τὴν Ἡρόνοιαν, καὶ τὸ ἐφ᾽ ἡμῖν, ἄξιά τε τὸ Y εἶναι Ba-
θυ.1ῶγος ὁμώνυμα. Χαλδαίων γὰρ ἁἀστρολογία Ὑόγονε
εὕρημα. Ταύτην καταστρέφει Κύριος, xat ἐνοιχίνον-
ται δαίµονες ἁποστάντος αὐτῆς τοῦ θεοῦ, εἴτε πόλ.ν
αὐτὴν, εἴτε φυχἣν ἐθέλοις εἰπεῖν, ἓν f] χατεστραµ-
µένῃ ποιμὴν ἀγαθὸς οὐκ ἐναυλίναι τὴν ποίµνην, fits
καὶ ἤχου π.ὶηροῦται μηδὲν ἐν αὐτῇ τρανὸν 1| δ:ηρ-
θρωμένον ἔχουσα ῥῆμα, παθῶν δὲ θόρυδον ἄσημον, ἣν
κατεπάδουσι πονηραὶ δυνάμεις ἐγχλίσει qure ὑπο-
θέλγουσαι, f] διὰ φωνῆς, fj δι’ ἄλλου τρόπου τινὸς ᾖδο-
νὴν ἐμποιοῦσαι πρὸς θήραμα xat λήθην τῆς ἰδίας πα-
τρἰδος ἀπεργαζόμεναι. ᾿Πχὼ 66 ἔστιν ἀνακλωμένη
φωνὴ àxb σωμάτων ἀντιτύπων, ἐἑπανιοῦσά τε πάλιν
ἐπὶ τὸν ταύτην προἐµενον, ὃπερ ἐν ἑρημίᾳ μέν ἔστιν

arbitratur , totis ille viribus auditores a pietate ar- C ἀχώλυτον. "Ev οἰχουμένοις δὲ τόποις ὑπὸ τῶν ἄλλο-

cere, et inclyt& Babylonis facta amplecti putaudus
est. Mentis enim cogitaliones ista perturbant, pro-
videutiamque, et ipsam arbitrii libertatem sic tol-
lunt ; ut merito Dabylonici nominis rationem resi-
pere astrologiam agnoscas. llanc ergo ereriit
Dowinus; et eamdem , quia ipse recessit ab ea,
sive urbem intelligas, sive animam , occupant dxe-
mones : nec. in ea amplius, qua eversa est, bonus
pastor stabulatur; sed sonitu repletur, nihil quid-
quam disertum edens, nibil quod articulatz vocis
speciem referat, sed sonos inconditos, pertur-
bationum tantummodo judices. Quale illud est,
quod eunt vocis inflexione mal» potestates, sive
ipsa modulatione, sive alio quodam modo volupta-
tis illecebras, et pawiae oblivionem iaducant. Est

vero echo, vox illa, quz a solido corpore reper- -

cuissa ad auctorem 218 suum revertitur ; quod est
in sotitudine fieri usitatum, et facile. In locis au-

0cv ἄλλων ἀντηχούσων φωνῶν, τῶν τε παραφεροµέ-
νων ακξενῶν f| σωμάτων διαχοπέντος τοῦ ἀέρος, εἴωθε
παραθραύεσθαι’ ὧν 1j vog ἀπηλλαγμένη μᾶλλον Εχώ-
δης ἑατίν. Τοιοῦτος χαὶ ὁ χνηθόµενος τὴν ἀκο]ν, ἀπὸ
μὲν τῆς ἀληθείας ἀποστρέφει᾽ ἐπὶ δὲ τοὺς μύθους
τραπεὶς, εὐτόνου μὲν μὴ ἀνεχόμενος λόγον, μηδὲ
τῆς ἐπ᾽ ἑλέγχοις ἐπιτιμήσεως, χαίρων δὲ μόνῳ τῷ
κολαγεύοντι. Ορχεῖσθαι δὲ λέγεται τὰ ἐνεργουντα
ἐν ἡμῖν τὰ πάθη δαιµόγμα, ἄλλοτε ἄλλου πάθον;
ὥσπερ ὀρχηστοῦ ὑποδυόμενα πρόσωπον, καὶ ες
ἑτέρον πρὸς ἕτερον, ὡς Ev χινήσει μελῶν μεταθαί-
νοντα” κατασχιρτᾷ γὰρ bv ἡμῖν ἐγχορεύοντα. T 6:
τῶν ὁνοχεγταύρων ὄνομα σύνθετον, ἐμφαίνει τινὰ
καὶ ἀλλόχοτον δαίμονα, νῦν μὲν ἡμᾶς πρὸς ἀνθ ρώπινα

D ποιοῦντος ὁρᾷν' νῦν δὲ πρὸς τὰ κτηνώδη παρασύρον-

τος πάθη. Τούτους δὲ, φασὶ, τριχιῶντας Αχύλας ὠνύ-΄
pace, δηλῶν χάθυλον xai ἑσχοτισμένον δα:µογα. Ü
δὲ ἐχῖνος, δαιµόνιον ἕτερον δύσληπτον xal πανουργο».

tem habitatis non ita ; eum mulia linc indeobstrepent, rerum praterea necessariarum, vel corporum
agitatio aerem perturbet ; unde illam disrumpi dissiparique contingit ;- quibus cum plane nox
careat, die magis esse sonoram non mirum est. Talis est qui aurium pruritu a. veritate avocats,
dum fabulorum inanitatem sequitur 13, ab. efficaci rigidoque — verbo abhorret, nec increpari 56 εἰ re.

prehendi patitur; sed adulatione totus et mollitie diffluit. Saltare autem in nobis, qu: nostros

nubis-

cum inodcerantur — affectus, demonia tum dicuntur, cum alia, tanquam saltatoris assumpta persona, «x
hoe in illud, tanquam in ucembrorum motu, transeunt... Lasciviunt. enim ipsa 1) nobis, et tanquai

15 |] Tim. iv, 5, 4.

X rp. εὑεργετεῖ. Y vp. τοῦ,

YARLE LECTIONES.

2003 .

COMMENTARII IN ISAIAM.

2094

choreas ducunt. Est vero ideo onoceniaurorum nomen haud simplex additum, ut. d:emonis monstro-
sum quoddam genus significetur, cujus impulsu mox ad humanarum rerum contemplationem ocu-

los convertamus ; mox item ad brutorum rapiainur affeetus. [taque et istos, aiunt, lhirsutos

nominavit

Aquilas, ut obscenum demonem εἰ caliginosum | indicaret. Significat deinde echinus et d:monium

aliud astutum, et captu difficile,
ΚΕΦΑΛ. ΙΔ’.

α ζ. Καὶ ἑἐ,είσει Ἀύριος τὺν "Iaxot, »al
ἐχ λέξεται ἔτι τὸν Ἱσραήαᾶ. Kal ἀναπιύσονται
ἐπὶ τῆς γῆς αὐτῶν, xal ὁ γειώρας προστεθήσεται
αρὸς αὐτοὺς, καὶ προστεθήσεται πρὸς τὸν οἶκον
Ἰακὼδ, xal «1ήνογνται αὐτοὺς ἔθνη, xal εἰσάξου-
σι εἰς τὸν τόπον αὑτῶν, καὶ xaraxAnporojui-
σουσι, καὶ π.ηθυγθήσονται ἐπὶ τῆς γῆς τοῦ
θεοῦ εἰς δού.Ίους xal δού.Ίας, x. τ. λ.

Εἰπὼν & πείσεται Βαβυλὼν δυσχερῆ, τὰ περὶ τῶν
Ἱουδαίων ἐπιφέρει, χρηστὰ τὴν ἐπὶ Κύρου λέγων
ἀνάχλησιν. ᾽Αντὶ δὲ τοῦ γειώρας, ἐξέδωχαν οἱ λοι-

«ot ὁ xpocijAvzoc:O5y ἁπλῶς δὲ προσή.ἔντος, east.

κινες, ἀλλ᾽ ὅτι: γεωργίᾳ προσκείµενος. Κυρίως μὲν
οἱν ὁ γειώρας δηλοῖ τὸν ἰθαγενῆ, xal αὐτόχθονα.
Συνανιόντες δὲ Βαθυλωνίων αὐτόχθονες μελλον εἶναι
παρ᾽ Ἰουδαίαν προσήἀυτοι. Φέρει τοίνυν εἰς ταντὸν
ἑχατέρα διάνοια. Εὐπραξίας γὰρ ἐπὶ τοσοῦτον Ίξειν
Ἰουδαίους φησὶν, ὡς τοὺς πρὶν αὐτοὺς ἑλόντας σὺν-
αναθῆναι εἰς τὴν Ἰουδαίαν αὐτοῖς. Τοῦτο μὲν συγ-
γένειαν πρὸς αὑτυὺς ἐσχηχότας, τοῦτο δὰ τῆς αὐτῶν
:δεοσεθείας ὡς ἓν χρονίῳ µετειληφότας διατριδῇ,
xai τοὺς πρὶν εἰδωλολάτρας δούάους καὶ δού-
Jac γενέσθαι Θεοῦ. Ἔθνη δέ φησι τοὺς Ἰουδαίους
προπέµποντα πρὸς τὴν ἰδίαν εἰσοίσουσι γῆν. "O δὴ
Κύρου προστάξαντος yéyovev, ἠνίκα τῶν ἀναβάντων
Ἀπσοῦς xai Ζωροθαθὲλ ἠγήσαντο. Καὶ Ξέρξου τοῦ
μετ αὐτὸν, ἠνίχα τὸν Ἔσδραν μετὰ πολλῶν πἐμ-
ftv ἐπιστολῶν, παραπέµπειν, αὐτὸν δεξιῶς xaX τοὺς
σὺν αὐτῷ, τοῖς kv μέσῳ προσέταξεν ἔθνεσιψ. Καὶ
Νεεμίου μετὰ ταῦτα πρὸς τὴν Ἰουδαίαν χωροῦντος
πρὸς τὸ Ypádat τοῖς πέραν τοῦ ποταμοῦ χαὶ φύλαχας
αὐτῷ συναπέστειλεν ἄνδρας δυνάµεως ὁ τῶν Περσῶν
βασιλεύς" ταυτὶ γὰρ Ἔσδρας ἱστόρησεν. ἩΠρολέχει
δὲ καὶ τοὺς tbv Ἱσραὴἡλ Βαθυλωνίους αἰχμαλωτί-
σαντας, δοριαλώτους ὑπὸ Κύρου δηλονότι γενῄσε-
σθαι. Ἡ χαὶ τάχα, διὰ τὸ τοὺς συναναθάντας αὐτοῖς
ὑπὸ ζυγὸν γενέσθαι τοῦ νόµου χαθάπερ αἰχμα.]ώ-
τους, ἑαλωχότας τὴν καλῆν χαὶ σωτήριον ἅλωσιν.
Κατ’ ἐχεῖνο δὲ τοῦ καιροῦ ἀνεθήῆσει τοῦ θυμοῦ σου,
φτσίν.

ΚΕΦΛΛ. ΙΕ’.
TO PHMA ΤΟ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΜΟΑΕΙΤΙΑΟΣ.

0-9. Νυκτὸς ἀποῖεῖται ἡ Μωαδῖτις. Nvxtóc
γὰρ ἁπο.εῖται τὸ τεῖχος εἲς Μωαδίτιδος. Λυπεῖ-
σθε ἐφ'᾽ ἑαυτοῖς. ᾽Αποιεῖται γὰρ καὶ Γεθῶν, οὗ d
βωμὸς ὑμῶν, ἐκεῖ ἀναδήσεσθε xAalsw ἐπὶ Na-
Càr τῆς Μωαδίτιδος, x. τ. λ.

e 9 ο o n. s. 5. τοῦ οὐχ ἔρχεται πρὸς τὸ

5 1 Esdr. ,-x ; Il Esdr. i, it.

VYARLE LECTIONES.

s Tp. ὁ τῇ.

CAP. XIV.

219-990 εις. 1-7. Et miserebitur Dominus
Jacob, et eliget adhuc Israel, et requiescent in terra
sua, εἰ adventa illis adjungelur, et adjungetur do-
mui Jacob, et capient 605 gentes , εἰ inducent in |
locum suum, et possidebunt, et implebuntur in terra
Dei in. servos el servas, eic.

99] EÉxpositis quas perpessura essct Dahylon
asperitatibus, jam quiz Judaeos k:eta οἱ prospera scb
Cyro maneant, reditum nimirum adjungit. Vcrum
quem hic advenam , Grzce γειώραν dicit, pro:ely-
tun cleri interpretantur. At non proselytuim
nonnulli simpliciter, sed qui agrorum cuitui

B incumbat. Est igitur proprie γειώρας, idem quod

vernaculus et indigena. Futurum autem erat, ut
qui de Babyloniis indigenz Judzos sequereutur,
apud illos proselytorum nomen haberent , quo fit,
ut in idem cadat utriusque sensus. Eo enim feli-
citatis res Judeorum perventuras dicit, ut a
quibus autea capti essent, iidem sint secum in
Judeam, partim contracta cum eis affinitate ,
partim longa religionis communione persuasi ,
commigraturi : neque recusent, abjectis idolis que
antca colebant, Dei servi et ancille fieri. Significat
vero non sine gentium comitatu in patriam rever-
suros esse Jud:os; quod Cyro primum jubente
factum jegimus, cum Jesum οί Zorobabelei
reversionis duces habuerunt : deinde imperante
Cyri successore Xerxe, cum Esdram multis ad
prefectos litteris instructum, multoque gentium
presidio septum, Artaxerxe denique, eum Nelie-
miam, cui rex, facta redeundi io Judam potestate,
preterquam quod in Mesopotamiam litteras dedit,
etiam ad itineris securitatem copias militares ad-
junait. lta. enim litteris Esdras consignavit !*,
Przdieit vero Babylonios, qui lsraelem ceperant ,
tum quidem etiam sed a Cyro capiendos. Vel for-
san etiam, quia secuti redeuntes legis jugum

— sulire non recusarent, pulchra illa et salutari

ratione capiendos esse signilicat. At co tempore
inquit, remittics furorem tuvm. . .
CAP. XV.
VERBUM CONTRA MOABITIDEM.
299-9939 Vens. 1-9. Nocte peribit Moabiiis,
nocle enim peribit murus Moabitidis. Contrisieminm
κ vobis. Peribit enim εἰ Gebon ubi ara vestra,
illuc ascendelis ad plorandum super Naban Moa-
bitidis, etc.
* o . hon venit ad lucem quibus in

p

9005

PROCOPII GAZ/EI

2096

nocle versantibus, et murus ipse, noctis videlicet A φῶς. "Qv ὄντων ἐν γυκτὶ, χαὶ εὸ τεῖχος πίπτειν

propugnacula sophistica concidunt. [stis enim,
tanquam firmissimis, gloriabantur, quibus jam
eversis et dirutis, non sine dedecore lamentantur,
qui etiam absurda de Deo sentientes, aram Dee-
bon oracula reddentem exstruunt, quam poniten-
tes jam ascendere jubentur, non ut prius, cum,
Creatore despecto, creaturze serviebant, 99A in-
que a'taribus alienis laudis sacrifleia sua ollfere-
bant; pro quibus lugere nunc, eoque, qui secun-
dum Deum est, et salutem affert non penitendam,
dolore affici jubentur. Tales eos etiam dixerim,
qui spein fluxis in rebus habuerunt. Jubet ergo eos

lugere, quorum boni mores malis commerciis de--

pravati sunt : cum usurpato calritii nomine (quo
talis abjiciendus innuitur ornatus) doctrinas eas
exuere docet oportere Sunt enim capitis instar
voctores. Ad litteram autem ignominiam signifl-
cat, cujus est symbolum calvitium ; «ut planctus
εἰ luciusipsa brachiorum disseciio : vel quia idolo-
rum cultoribus vultum et brachia sibi dissecare
esset usitatum. Innuunt. autem is'a probitate vitze
minuendas et deprimendas esse malorum doctorum
de rebus agendis preceptiones, velutique disse-
ctione probandas: qui spe probitatis specie in
absurda dogmata deducunt, ei nisi deprehendan-
Wr, vita similes efficiunt, perque rias latas ad vo-
luptatis illecebras ducunt. Jubet itaque probatum
vite genus awmplexos et penitentes dissecari ,
viamque vitae angustam et tritam qusrere , et
sacco indutos, lumbos sibi, quibus tam sape pec-
carunt, przcingere et (ugere. Lumborum enim vo-
'cabulo spermaticas spe intelligi partes inde con-
stiterit, quod Levi adhuc in Abrahz lumbis exsti-
"isse dicat Scriptura ?*; et alibi lumbos habere
précinctos *', id est appetitus qui generationi
*ubserviunt cohibere admoneat. Describit autem
"urbis expugnationem, in qua aliis per plateas et an-
giportus magno ejulatu discurrentibus, ipsz etiam
4nulieres cum infantibus hostiles copias intuitze
miserabiliter lamentantur.Tectorum deinde nomine,
eublimes et inanes disciplinas; sicut per Moabiti-
dis vicos, cogitationum ipsarum et rationum velut
distributiones. Quisquis ergo sive adversus Dei

, €ognitionem sublimis, sive dialecticis rationibus

de quavis re proposita ad disputandum idoneus
attollitur, jam poenitentiam amplezus Ἰυρεαί.
Fuerant enim Moabitarum non divinis, sed huma-
nisinnixz rationibus preceptiones. 9955 Qui autem
quod in littera habetur, Moabitidis lumbos clamare
enimumque ejus. cognoscere intelligemus? Αη ideo
dictum putabimus, quod insignes, et qui vitari
nequeunt, calamitates magni semper priecurrunt
'animorum cruciatus?

29 [jebr. vu, 16, *! Luc, xu, 25.

γυχτὸς τὰ ὀχυρώματα τὰ σοφιστιχἀ. Τούτοις γὰρ,
ὡς ἀσφαλέσιν, Ἱλαζονεύοντο. "Dv δῆ πιπτόντων ἐν
ἑλέγχοις ὀδύρονται * o? καὶ τοὺς περὶ θεοῦ λόγους
ἁστάτους ἔχοντες βωμὸν οἰχοδομοῦσι πεσούμενον
Δεηθὼν' χρηµατίκεντα, εἰς ὃν ἀνιέναι παραχελεύον-
ται μετανοοῦντες, οὗ θύσοντες, ὡς Óv ἂν ἑλάτρευον
τῇ κτίσει παρὰ τὸν Κτίσαντα, τὴν θυσίαν τῆς ἑαυτῶν
αἱνέσεως ἐπ᾽ ἀλλοτρίων θυσιαστηρίων προσάχοντες,
ἀνθ) ὧν κ.Ίαιέτωσαν τῆς χατὰ Θ:ὸν λύπης σωττρίαν
αὐτοῖς ἀμεταμέλητον προξενούσης. Τοιοῦτοι καὶ οἱ τὰς
ἐλπίδας ἐπὶ ῥευστοῖς ἔχοντες πράγµασιν. Κ.λαίειν οὖν
χελεύει τοὺς, ὧν τὰ ἤθη τὰ χρηστὰ διέφθειραν ὁμι-
Mat xoxat. "Qv xa τῆς διδασκαλίας ἀπογυμνοῦσθαι
δεῖν διδάσχει, διὰ τοῦ φα.ακρώματος µηχέτι xbv
χόσμον περικειµένους τὸν ἐξ αὐτῶν. ᾽Αντὶ χεφα.Ίῆς
γάρ εἶσιν οἱ χαθηγηταὶ, κατὰ δὲ τὸ ῥητὸν, ἀτιμίαν
δηλοῖ. Σύμόολον γὰρ ἀτιμίας φα.]άχρωμα. ὥσπερ
οὖν κατατοµὴ βραχιόνωνα, τοῦ κόπτεσθαι xai
θρηνεἴν. Ἡ ὅτι τοῖς εἰδωλολάτραις ἔθος ἑντομίδας
ποιεῖν £y παρειαῖς xaX βραχίοσιν. Αἰνίστεται δὲ τὸ,
δι ἀγαθῆς πολιτείας ἐζευτελίζειν τῶν πονηρῶν δι-
δασκάλων τὰς ὑποθῆχας τὰς πραχτικὰς εἰς ἔλεγχον
ἀγομένας διὰ δὲ b τῆς διαιρέσεως * οἳ xaX πολλάχις
τὸν βίον εἶναι δοχοῦντες ὀρθοὶ, πρὸς ἄτοπα χαθέλ-
χουσι δόγµατα, xal Ίδη ὁ φωραθέντες ἴσους τὸν βίον
ἑργάζοντα., ἄγοντες διὰ τῆς π.Ίατείας ὁδοῦ τῆς τῶν
πρὸς ἡδονην φερόντων ψυχαγωγίας. Ἔνθα χελεύει
κόπτεσθαι τὸν βεθασανισμένον βίον προαιρουµέ-
νους ἐπὶ ταῖς ἡδοναῖς µετεγνωχκότας, 605v ζητοῦντας
τὴν στενἠν τε xa τεθλιμμένην, σάκκον τε περιχει-
µένους πενθεῖν, ko" of; διὰ τῆς ὀσφύος ἑξήμαρτον,
fitt c ἀντὶ τῶν γεννητικῶν πολλάκις παραλαμθάνεται’
ἔτι γὰρ fiv bv τῇ ὀσφύϊ τοῦ πατρὸς ᾿Αθραὰμ 6 Aevt:
καὶ, Ἔστωσαν αἱ ὀσφύες ὑμῶν περιεξωσμέναι διά τὸ
δεῖν αυστεῖλαι τὰς ὀρέξεις τὰς ὑπουργοὺς τῆς γεννη-
σέως. Διαγράφει δὲ πόλιν ὑπὸ πολέμου χατειλημμέ-
νην, ὄτεπερ οἱ μὲν ἐν π.ἰατείαις καὶ δτονωποῖς οἱ-
µώζοντες διαθέουσιν, τὸ δὲ θῃηλυ γένος, xal viria
ἑνορῶντα ταῖς φἀλαγξιἁ τῶν πολεµίων ὁὀδύρεται. Τὰ
δὲ ὑψηλὰ xa διάχενα τῶν µαθηµάτων ἐχάλεσε δώ-
paca. Τὰς δὲ οἱονεὶ διαιρέσεις τῶν νοημάτων ῥύμας
τῆς Μωαδίτιδος' εἶτ οὖν τις ἐφ᾽ ὑψωμάτων ἐγένετο
ἑπαιρομένων χατὰ τῆς γνώσεως τοῦ θεοῦ εἴἶτ ἐν

D διαλεχτικῇ τινι λόγων διαιρέσει δοχούντων εὐχρινῶς

περὶ ἑχάστου διαλαμθάνειν τῶν προθληµάτων᾿ ὁ τοι-
οὔτος ὁλολυζέτω διὰ τῆς µετανοίας. OU θεῖοι vàp,
ἀλλ ἀνθρώπινοι λογισμοὶ τῶν Μωαξιτῶν τὰ διδά-
Ίµατα. Πῶς δὲ κατὰ τὴν λέξιν, ἡ ὀσφὺς Sog τῆς
Μωαθίτιδος, xal ἡ γυχἡὴ αὐτῆς Υ}ώσεται ;$ ὅτι
προεισθάλλονσιν ἀεὶ τῶν ἀνηκέστων χαχῶν ἀθυμίαι
δειναί;

VARLE LECTIONES.

& yp vaxavouft. bá. τὸ, δὲ. «γρ. yf.

4 ^p. τὰς φάλαγγας.

2:97

COMMENTARIIL IN ISAIAM.

2098

AnXeb τοίνυν ἡ τῆς ὀσφύος Boh, ὡς tv ὡδῖσιν 144A Significat ergo (lumborum clamor iste, oeculie

Moa6iric ἐστι χεχρυµμµένους ἔχουσα πόνους, quat-
χῶς τε συναισθανομένη, xal ταῖς φήμαις σαλεύουσα.
Bog. γὰρ µέχρη ε Σηγὰρ, fjv ὀρίζειν τὴν Μωαδιτυ’
φασὶ, τοῦτ) ἔστιν dj πᾶσα χώρα µέχρι περάτων αὐ-
τῆς, BE ὧν ἡ Παλαιστίνη τὴν ᾽Αραδίαν ἐχδέχεται.
"Art, δὲ, τὸ ἐπιχείμενον πένθος τῇ Μωαθίτιδι αἷ-
τιον βίου Υενόµενον σώφρονος, Βοᾷ ἐπὶ τῇ χκραυγῇ
της Εσεθὼν καὶ 'EAsd.n, καὶ Ἰασσά. τοῦ λόγου
τὴν ἐπὶ µετανοίᾷ προχκοπὴν ὑπεμφαίνοντος. "Οτε
θρηνοῦμεν ἑαυτούς τε xal τοὺς συνηµαρτηχότας
ἡμῖν, δ.ὰ της βοῆς χἀκχείνοις γεγονότες ὑπόδειγμα
µέχρι πόῤῥω, διὰ τῆς βοῆς τῆς µετανοίας τὸν τρό-
mov δηµοσιεύοντες. Κωμῶν δὲ καὶ πόλεων τὰ χατει-
λεγμένα τῆς Μωαθίτιδός ἔστιν ὀνόματα μέχρι τοῦ
παρόντος Υνωριζόµενα, al πᾶσαι τὴν ἐκ τῶν Άσσυ-
plor ὑπέμειναν ἅλωσιν. Καὶ Αριὴμ γὰρ µέχρι νῦν
μεγίστη καθέστηχεν ᾿Αρεοπόλεως κώμη, xa0à καὶ
αἱ λοιπαί. Καὶ διάκενον τὸ περὶ τούτων ἀλληγορεῖν,
τοσοῦτον γνῶναι δέον, ὡς τῆς εἰδωλολατρείας αὐτῶν
τὴν δι’ ἐρημίας ἀπώλειαν προφωνεῖ διὰ τοῦ βωμοῦ
τοῦ Δαίμων 1 καὶ τοῦ ἄρχοντος' παρ οἷς νῦν ἡ τοῦ
Θεοῦ γνῶσις ἐκκλησίαι τε πανταχοῦ χαθεστήκασιν.
Ἐπάγει δὲ τίνος ἕνεκα τὰ προειρηµένα αυμδαίνει
τὴν Moa6iriv. παθεῖν, λέγων: AdpaAlc ἐστι tfi&-
τής. 'O γὰρ τρίτος ἐνιαυτὸς τοῖς ἁλόγοις τῶν ζώων
ἀρχεῖ πρὸς ἀχμὴν, elc τε τὸ σφριγῶσαν αὑτοῖς ἐν-
εργάσασθαι δύναμιν. 'H Μωαδῖεις τοίνυν ἰσχυρά τις
οὖσά καὶ ἀπειρόζυγος ἐπεπήδα τοῖς πέλας, Χατασχιρ-
τῶσα πως τῶν ἀσθενεστέρων Ίγουν τελεία τίς ἐστιν
ἡ τριετίζουσα δἀµα.Ίις, τοῦ τε γεννᾷν ἔχει δύναμιν,
καὶ τοῦ τὸν τράχηλον ὑπέχειν ζυγῷ, δι ὃς δείχνυ-
σι τῶν δυναµένων ὀπιστρέφειν τὸ ἴδιον, ὡς τελειοῦ-
cüd: μὲν κατὰ τὴν τῆς ψυχῆς ἡλιχίαν, ἔχειν δὲ τὸν
λόγον δυνάµενον ὑποδαίνειν τῷ ζνγῷ τῆς ἁλη-
θείας. "Qv τις ἑστερημένος οὐχ ἀπαιτεῖται τῆς µετα-
vola; τὰ ἔργα.

jam laborare Moabitidem, qua naturali quodam
impetu id praessentiat, et. rumore jain perterrita
agitetur. Clamat enim ad Segor usque, quo Moa-
bitidis volunt produci limites : id est, tota ipsa
suis terminis comprehensa regio, quibus Arabiam
excipit Palzstina. Alias autem fuit iste Moabitidis
luctus vitze eidem temperantioris occasio. Ad Ese-..
bon porro clamovzem clamant εί Eleale εἰ Jassa : i
quibus verbis penitentizv progressus ek utilitas
ostenditur. Cum enim nestram ipsi sortem, el eo-
rum qui nobiscum peccaverunt, lugemus, eo etiam
illis in posterum clamore ad poenitentiam, tan-
quam edito publice exemplo, auctores sumus. Sunt
vero quz hoc loco Moabitidis urbes el pagi nomi-
nantur, hiuc usque celebres, Assyriorum direptio-
nem omnes experture et toleraturz. Ariel enim
vicus ingens, superest adhuc, ut relique, et Arco-
polis dicitur. In his etiam quoniam allegorias
sectari vanum et otiosum est, hoc tantum videtur
tenendum , cultum idolorum vastitate et toli-
tudine apud eos propter aram Deebon, et princi-
pem, tollendum significari. Qnibus locis nune ve-
rum Dei cultum vigere, et ubique ecclesias ex-
structas esse constat. Nec vero quare Moabitidem
jsta pati contingat, ignorari voluit, qui eitulam
esse triennem addidit : cin brutis ad setatis florem
et perfectionem , ad lasciviam denique et con-
ceptum triennium satis sit. Moabitis igitur, cum
potens esset neque jugum adhuc experta, vicinis
insultabat, et in infirmiores se quodammodo petu-
lantiorem przbebat. Alias certe perfecta quadam.
est, qua (rium sit annorum vitulo, habetque ge-
nerandi, jugumque collo subeundi facultatem : in
qua illorum partes describuntur, qui possunt resi-
piscere ; nimirum, ut perfeciam quidem 226 ani-
ma :ziatem, rationem autem, qua. veritatis jugum

&Ubire valeat, habeant. Quibus qui destituuntur non est quod ab eis paenitentize opera exspectes.

A χαὶ τῷ ᾿Αθραὰμ ἔφησεν ὁ θεός’ « Aá6a
pot δάµαλιν τριετίζουσαν, xal χριὸν τριετίζον»
τα. ») Τρυγόνα δὲ χαὶ περιστερὰν ob περιέγραφς
χρόνῳ, διὰ τὸ εὐθὺς τὰ ζῶα ταῦτα τῆς γεννήσεως
ἄρχεσθαι, ἐπὶ δὲ τῆς ἀναδάσεως, qno, τῆς

Hinc οἱ Abrahamum bis verbis alloquitur Domi-
pus : « Sume tibi vitulam et arietem triennes **. »
Columba autem et turturis aetateimn ideo teinpore
non definiunt, quod cito id genus animalium ge«4
nerandi facultatem sortiatur. In ascensu autem

Jovió & κ.Ἰαΐογτες ἀνωδήσονται. Αρχὴ vàp — luith, inquit, lugentes ascendent. Est. enim letitia
εὐφροσύνης ἑατὶ τὸ xAalsuv καλῶς, τὴν διὰ principium luctus idoneus, ascensumque cum fructu
προκοπῆς τε dvdÓaoirv d κατὰ Θεὸν λύπη ποιεῖ. — dolor ille efficit, qui secundum Deum est. Iste. et
'Eo' ᾗ καὶ Παῦλος εὐφραίνετό τοὺς ἑαυτοῦ λόγους Paulus lketabatur, cum verba sua eos qui. sibi
ὁρῶν εἰς συναίαθησιν ἄγοντας. Κ.αίωκ váp τις — essent conscii, commovisse animadverteret **.
ἐπὶ τοῖς ἰδίοις xaxol;, μὴ ἔχων ἔτι χατάδασιν, Cum enim peccata sua quis luget, gressum ille
οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς. Πρὸς sistens, in profundissima terrz loca descendere
δὶ τὸ ἀναδαίνει» αὑτὸν dj τοιαύτη «Ίύπη χειραγω- non pergit; et. ad qscensum fere tali dolore, tan-
γεῖ. 'Υψηλην δὲ εἶναί Φφασι xal λεωφόρο τινὰ quam manu deducitur. Altam autem esse, et- viam
t» Ἀρωγιεὶμ, ἀναχομίτειν τε εἰς αὐτὴν τοὺς quamdam publicam aroniim dicun, in quam se
ἐξ ἑτέρων φεύγοντας πόλεων. Δ.ό φτσι, κ.λαίοντες qui ex aliis urbibus fugiebant, recipere solebant
ἀγαδήσογται. Δωνὴ δὲ τοῖς χλαίουσι, σύντριµ- undc lugentes atcensuros dixit, Vox autem lugen-

5. Gen. xv, 9. 3Η Cor. vii, 4 seqg.
VARI. LECTIONES,
E eps λὠσίθ :

* γρ. µέχρι. [ ορ. ΑΔ: ηρών.

4

2099

. PROCOPII GAZEI

2100

tibus contritio fuerit et concussio, cum eas cala- A µα καὶ σεισμὸς, προαναφωνοῦσι τὰ Ex τοῦ πολέμου

imitates, quas bello urbem et cives ipsos concu-
liente, sensuri sunt, clamore ante significabunt.
Conterg vero et fastum ipsa ratio, cun sensus
pravitatem invadit; suisque cogitationibus, tan-
quam salum excitat ; dum qua non bene decreta
sunt. avellere, quie meliora autem inducere cona-
tur, Atque inde est, quod cor contritum non de-
siruere Deum legimus **.. Pravis enim affectioni-
bus contritis, (ugebunt et ascendent : quorum, neu-
truin, quandiu stare illas contigerit, esse poterit.
Sequitur deinde aquam nebrid deseriam fore : ad
quod urbem hanc in extrema regione sitam esse,
οἱ Ervthrzo mari vicinam, aquis deinde.et pascuis
ita abundare, ul equorum alende multitudini
(unde bellicosissimi habitatores fiant), apta sit:
quz tamen invadente hoste, aquis ita deserta futura
sil el viridi herba destituta, ut equos viribus desti-
tutos fame tandem perire contingat. Quod eum
fict, inquit, annon erit quod ita de se nragnilice
sentiat? Siguificat vero etiam depravate 997
opinionis aquam, quz prius abunde fluebat, esse
desituram : cui ea opponitur, qua refectionis dici-
iur *; qua gregem suum nutrire Dominus con-
suevit; el quam credentibus largitur, ut in se

fontem. aqui in vitam zternam salientis ha-

beant * : cum mala aqua mox periturum fenum
tantum, id est animas ad (luxaia et eaducam hujus
mundi gloriam institutas, tanquam sublato irri-
gatore verbo jamjam iarceseentes, brevique mo-
.rituras enutriat.

Quod autem quaerit, num ila servari queat ; Moa-
bitidem certa quadam via, el asperiore vit:e insti-
tuto ad salutem posse deduci significat. Quod
deinde perituram. nocte, el ejus generis alia, prius
affirmavit; ad ejus ista salutem agitari demon-
strat. Praterea quod Arabas inducturum se in val-
lem dicit ; eos forsan, qui hoc nomine vicini sunt,
intelligit; vel iis etiam longe interiores Saracenos :
quibus se quoque Moabitas ideo forte traditurum
interminatur, quod essent ipsi Assyrios secuti.
. In Persidem enim usque a Damasco eztensi cum
Babyloniis militarunt. Est porro consentaneum
vallem Nebrid appellare, ut loci concavitatem in-

e

συµθησόµενα πάθη πᾶσαν σείοντος πόλιν καὶ τοὺς
ἑνοιχοῦντας συντρίθοντος. Καὶ λόγος δὲ χαθάπτόµε-
voc *b φρόνημα συντρίδει τὸ πονηρὸν, xat σἀλον
ὥσπερ τοῖς αὐτοῦ λογισμοῖς ἑνεργάζεται πρὸς τὸ
τοὺς μὲν ἐχριζωθῆναι, τοὺς δὲ ὑγιεῖς ἀντεισάγεσθαι
λόγους. Διὸ χαρδἰαν συντετριμμένην ὁ θεὺς οὐκ ἓξ-
ουδενώσει. Συντριθείσης γὰρ τῆς μοχθηρᾶς δ.αθέ-
etu, κὰαύσογταί τε καὶ ἀνγαδήσονται. Qv οὐδέτε-
pov ἔσται συνεστηχυίας xal µήπω σεσαλευµένης. Τὸ
ὕδωρ τῆς Νεθρὶδ ἔρημον ἔσται. Ι]όλιν δὲ ταύτην,
qaot, χειμένην μὲν ἓν ἑσχαταῖς τῆς χώρας, Ἐρνθρᾷ
δὲ γειτνιῶσαν θᾳλάττη εὔνδρόν τε xal εὔδοτον, ὡς
ἀρχεῖν ἵππῳ πολλῇ, εἶναί τε τοὺς οἰκοῦντας µαχι-
µωτάτους; ἀλλ᾽ ἐπιόντων τῶν πυλεμίων ἔρημος ὑδά-
τω» ἔσται, καὶ χ.ωροῦ χόρτου, ὡς τοὺς ἱππότας
ἀαθενεῖν ἀντπρημένης τῆς ἵππου διὰ λιμόν. OO Υεγο-
νότος, qnot, μὴ Apa φρονῄῆσει μέγα χαὶ οὕτως Eg'
ἑαυτῆς ; δηλοῖ δὲ καὶ, ὡς τὸ τῆς ψευδοδυξίας ὕδωρ
πρότερον ῥέον ἀφθόνως, ἀφανισθήσεται. Ὅπερ ἀντί-
χειται τῷ τῖς ἀναπαύτεως ὕδατι, ἐφ᾽ οὗ Κύριος ἐχ-
τρέφει τοὺς ὑπ' αὑτοῦ ποιµαινοµένους. "0 χαὶ δίδωσι
«ole πιστεύουσιν εἰς αὑτὸν, ὡς ἂν σχοῖεν Ev ἑαυτοῖς
πηγὴν ὕδατος ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. Τὸ δὲ
φαῦλον ὕδωρ χόρτον µόνον ἐκτρέφει. Καὶ αὐτὸς οὐκ
ἔσται. Τοῦτ) ἔστιν, αἱ ψυχαὶ αἱ τὴν πρόσχαιρον ταύ-
την xai ταχὺ μαραινομένην τοῦ xóayec ὀόξαν πεπαι-
δευµέναι ταχὺ ἀπανθήσουσι, τοῦ olo. ἄρδοντος αὖ-
τὰς ἑρημωθέντος λόγου.

Τὸ δὲ, μὴ xal οὕτως péMn σωθῆναι, δείχνυσιν
ὡς ἡ Μωαθῖτις μέλλουσα σώσεσθαι ὁδοῖς τεσι χαὶ
τοῖς ἐπιπονωτέροις παιδεύµασιν ἑναχ)ήσεται. Kal
τὸ, ἁπο.εῖται }ὸὲρ vuxtóc, καὶ τὰ τυιαῦτα, δείχνυ-
mw ὡς ταῦτα γίνεται πρὸς σωτηρίαν abr]. ᾿Επάξω
γὰρ, qnot, ἐπὶ τὴν φάραγγα” Αραόας, τάχα που ση-
µαίνων τοὺς πλησιοχώρους "Apa6a;, ἡ χαὶ τοὺς
τούτων ἐνδοτάτω Σαρακηνούς. Οἷς καὶ αὐτοῖς παρα-
δώσειν φησὶ τὴν Μωάθ. Ἡ xa ὡς τοῖς Ασσυρίο.ς
ἀκολουθήσασι. Μέχρι γὰρ τῆς Περσίδος μετὰ Aa-
μασχὸὺν παρατείνοντες τοῖς Βαθυλωνίοις συνεστρα-
τεύοντο. Φάραγ]α δὲ, xarà τὸ εἰχὸς, ὀνομάξει την
Νεδρὶδ, διὰ τὸ χοῖλον τῆς θέσεως, τῶν ἄλλων Ev

dicet, cum aliarum situg sit excelsior. Ac priores p ὕψει χειµένων. Δηλοϊ δὲ ὡς οἱ μὲν πρότεροι διὰ τοῦ

quidem gemitu salvandos esse, reliquos autem
propter animi pertinaciam, plaga ab Arabibus ac-
cepta, perituros significat. Sunt autem Arabes, si
noniinis rationem sequaris, idem quod vcspertini :
aut ips: tenebris assuet:ze potestates, pcr quas
correetrices plage pertinacibus mittuntur. Quod
2utem Moabitidis terminos atligisse clamorem dicit,
totam. replevisse regionem significat. Deinde, quia
ilem Moabitice gentis. initium ct terminus esse
potest; nunc a principio nomen accepit. Et. ulu-
latus ejus omnia implevit usque αά puteum Elim.
No:uinatim vero designat Agallim. et puteum ΕΠΙ;

** Psal. t, 10. * Psal xai, 2. 1* Jean. iv,

κλανθμοῦ σωθήσονται. Οἱ δὲ τὴν ἀμετανόητον ἔχον-
τες καρδίαν, διὰ τῆς ἐξ ᾽Αράδων ἑπαγομένης πλη-
γῆς [ὁλέσονται], Ἄραθδες δὲ οἱ ἑσπέριοι- Ἡ τάχα
αἱ οἰκεῖαι τῷ σκότῳ δυνάμεις, δι ὧν ἀποστέλλονται

παιδευτικαὶ πληγαὶ τοῖς τὴν ἀμετανόητον Χαρδίαν
ἔχουαιν. Τὸ δὲ, συν ἠψεν ἡ βοὴ τὸ ὅριον τῆς Μωα-
6ίτιδος, τὸ πληρῶσαι πᾶσαν δηλοῖ * xal Enel τὸ αὐτὸ
δύναται xal πἐρας εἶναι χώρας χαὶ ἀρχὴ có. ὅριον
τῆς Μωαξίτιδος, νῦν ἀπὸ τῖς ἀρχῆς την προσηΥ”-
ρίαν εἴκηφεν. Καὶ ὁἁ.ουγμὸς αὑτῆς πάντα πεπλη-
ρωκχεν ἕως τοῦ Φρέατος Ἐ.είμ. Ὀνομάδει δὲ τὴν
τε Ἁγιω.ἳεὶἰμ, καὶ τὸ cpéap τοῦ Edelg, ὡς EQ

146; νι, 58.

2101

CÓMMENTARII IN ISAIAM. 2102

πόλεις οὔσας, Ex" αὐτοῖς χειµένας τέρµασιν. Εὐῦδρο- A lanquam externa civitates sint, ct in finibus ipsis

τάτην δὲ λόγος εἶναι τὴν ᾿Ρεμμῶν, ἁλλ᾽ ὅμως xoi
ταύτης τὸ ὕδωρ τῷ τῶν σφαττοµένων αἵματι µολυν-
θήσεται. Τὸ δὲ ὕδωρ τὸ Δεηέῶν. Πάλιν τὸ ὕδωρ 6:-
ὁασχαλίαν φησὶν, ὅπερ αἵματος π.Ίῆρες εἵναι: λέχει,
διὰ τὸ ἐνόχους θανάτου γίνεσθαι τοῖς διδασκοµένοις
τοὺς χαχῶς καθηγουµένους * τοιοῦτοι γὰρ οἱ ἆπολ-
λύντες τὰς φυχὰς ὀλέθριοι λόγοι. Καὶ dpo, φησὶ, τὸ
σπέρµα Muod6. Τὸ μὴ μεταστὰν ἐπὶ τὰ χρείττονα,
ἀλλὰ μεῖναν ἐν τοῖς μὴ εἰσερχομένοις εἰς Ἐκκλησίαν
Κυρίον, σπέρµα τοῦ Μωάθ. Οὐκ εἰσελεύσονται γὰρ
Μωαδιται εἰς Ἐκχλησίαν Κυρίου ἕως δεκάτης Υ:-
νεᾶς, xat ἕως εἰς τὸν αἰῶνα"”.ἐξαίρξιν bh ἀπειλεί. "O
xai σπέρµα τοῦ "Apri ὀνομάζει, ὅπερ ἑρμηνεύς-
ται λέγων i. Τοὺς γὰρ ! φρονιχοὺς καὶ ὁ Κύριος ἐκ
τοῦ διαθόλου γεγεννῆσθαί φησιν, ὁρῶν τῶν Ἱουδαίων
τὴν κατ αὐτοῦ φονῶσαν προαίρεσιν λέγων « 'Ὑμεῖς
ix τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ διαθόλου ἑστὲ, xal τὰ ἔργα
τοῦ Πατρὸς ὑμῶν ποιεῖτε. » Ἐκεῖνος ἀνθρωποκτόνος
ἓν ἀπ᾿ ἀρχῆς. Σπέρμα οὖν Μωὰδ οἱ ἀποστάται τῆς
Ἐκκλησίας. Σπέρμα δὲ 'ApiA, οἱ κατὰ τῶν ἆδελ-
qv φονῶντες ἀλεθρίαν λόγοις ταῖς αὐτῶν φψυχαῖς
ἐμποιοῦντες τὸν θάνατον. Εἶτά φησιν, χαὶ τὸ κατά-
«λοιπον "Αδαμα. Τοῦτο δὲ σηµαίνει τὴν γῆν τὴν
' παρθενιχὴν, &g' Tic ᾿Αδὰμ ἐπλάσθη.

ΚΕΦΑΛ. IG".

ἀ κε. Ἀποστεῶ ὡς ἑρπετὰ ἐπὶ τὴν γῆν. Mi)
πέτρα ἔρημος ἔσεαι, τὸ ὄρος Σιών: ἔσῃ γὰρ ὡς
πετεινοῦ ἁγιπταμένου γεοσσὸς dzunpnygéroc, θύ-
Ίατερ Μωάό, x. τ. λ.

Ἀποστε.ῶ ὡς ἑρπετὰ ἐπὶ τὴν γῆν. Τοῦτ ἔστι,
*b χατάλο.πον τῶν ἀνθρώπων τῶν τὰ γἡἠῖνα φρο-
νούντων, δι’ οὗ k γεγενῆσθαι Ex τῆς ἑαυτῶν χαχίας
ἑρπετὰ xaY ἰοθόλα' ἑρπετὰ μὲν, τῷ τὸ ὕψος ἀποδθα-
Alv, ἐφ᾽ οὗ κατὰ τὴν πρώτην καταΞχενἣν βεθηχότες
ἐτύγχανον. ᾿Ἰοθόλα δὲ, διὰ τὸ φθαρτιχὸν τῶν συν-
όντων τούτους ἑξαποστέ.].Ίειν ὁ λόγος φησί. Mec
οὖν τοὺς προτέρους Μωαδίτας, περὶ ὧν τὰ χρείττονα
εἴρηται, et τις ἐν τῇ yif] χαταλείπεται, xaX ὁμοιοῦται
τῷ ὄφει, περὶ οὗ εἴρηται, ὅτι c Γῆν φαγἩ πάσας τὰς
ἡμέρας σου’ » οὗτος ἐξαποστέ.λ.Ίεται, ὡς τὰ ἑρπετά.
Ἐσθίει δὲ γῆν ὁ απείρων εἰς τὴν σάρκα, καὶ ἐκ τῆς
σαρχὺς θερἰζων φθοράν. Δηλοῖ δὲ τὸ, ὡς ἑρπετὰ τὸ
ὑπολελειμμένον ἀποστα.]ῆναι, ὅτι πικροὶ ὄντες àel
βαδιοῦνται εἰς αἰχμαλωσίαν, χαθάπερ ὄφεις ἐπῳδαῖς
γεγοητευµένοι, ᾿Αναγάχοις δ᾽ ἂν xal οὕτως ἄνωθεν
τὸ ῥητόν. Voy τῷ θείῳ φόδῳ τετειχισµένη, ἰσχυρὰ
χαὶ δυσάλωτος. Νικᾷ δὲ μᾶλλαν ἀρχάς τε χαὶ ἑἐξ-
ουσίας. Ei δὲ τοῦ Θεοῦ τὰς ἐντολὰς ἁἀποσείσαιτο,
ἀπογυμνοῖ πάσης αὑτὴν ἐπιχουρίας, xal τεῖχος ὥσπερ
περιελὼν εὐόλιαθον αὐτὴν τοῖς πάθεσιν ἁπεργάξτται.
ὑὕτω παραδίδονταί τινες εἰς ἁξόχιμον voUv. 'Βὰν

" Deut, áxi, ὁ. 19 Joan, νι, 41.

3? Gen. 1, 14.

collocatze. Remmon autem, quam aquis abundare
dicit, occisorum sanguine inquinatam iri signitlcat.
Sequ.tur dein:le aqua Deebon ; in quo rursus aque
nomiue doctrinam intelligit, caque 998 σαιι-

guine rlenam esse dicit, ut. ortis causam docto- :

res malos suis prieceptionibus afferre demonstret.
Tales enim ipsi sunt in animorum perniciem ex-
cogitati sermones. Et tollam, ait, semen Moab. lud
nimirum, quo! ad meliora minime transire, scd
cum iis, qui Domini Ecclesiam ingressi nou sunt,
remanere maluerit, Neque enim Mo«bite in Ec-
clesiam Domini in progeniem usque decimam, ct
in szculum usque intraturi sunt *". Geuteu igitur
sublaturum se interminatur, el. semen ariel (quasi

DB Dei leonem dicas) appellat. Sanguinarios autem

diabolo parente natos esse vel ipse testatus e-t
Dominus **, cum paratum ad caxdem in 66 Jud:eo-
rum animum iutuitus, eos ex patre di»bolo esse,
et patris sui opera facere dixit, qui ab initio ho-
micida exstitit. Semen ergo Moab ipsi sunt, qui
Ecclesiam deserunt. Semen autem Ariel, qui fra-
trum sanguinem sitientes, perversis sermonibus
animas eorum morti tradere non verentur. Sequi-
tur deinde et reliquun. Adama : quod virginem
illam, ex qua efüictus est Adamus, terram aigni-
ficat.
CAP. XVI.

' Vgns. 1-5. Mittam tanquam serpentes in terram.
Num petra deserta erit mons. Sion? Eris eni
sicut. avis avolantis pullus ablatus, filia Moab, etc.

999 Mittamn tanquam eerpentes. in terram ; 14
est, quod de liominibus superest, qui terrenis re-
bus addicti sunt ; quando sua ipsi nequitia serpenu-
tum naturam et virus assumpserunt. Serpentum
quidem, quia celsitudinem illam, quam a prima
creatione fuerant. adepti, abjecerunt. Virus autem ,
quia eos, quibuscum versantur, ipficere οἱ perdere
soliti sunt : quo nomine eos se missurum eliaui
aflirmat prophetia. Post primos igitur Moabitas, de
quibus qua fausta magis essent, przdicta sunt, si
quis in terra reliquus sit serpenti illi similis, cui
terra vesci toto vitze tempore imperatuui legiinus ὃν:
mittetur et. ille tauquam serpentes. Terram autem
comedit ; qui, facta in carne semente, ex eadetu
corruptionem percipit *. Ideo vero se tanguum
serpentes, quod superfuerit, missurum dicit ; quod
acerbitate et s:vitia exosi in captivitatem semper,
tanquam serpentes incantotionibus agendi sint. Po-
teris autem verba ista ad sensum arcanum ila tra-
here. Anima qua divino timore, tanquam muro,
cingitur, ita valida est et potens, ut non modo non
expugnari, sed principatus et polestates superaru

0 Gzlat, vi, 8.

YARLE LECTIONES.

h. A. lo. οὖν τούτων γένος. à iu. yp. foy. 8:6.

| p. φηνι οὖφ. E yp. διὰ τά.

|
i
!
M

2103

PROCOPII GAZEI

2]C4

q.cat. Quod si Dei precepta semel a se rejecerit, Α γὰρ χλείσῃ χατὰ ἀνθρώπου, φησὶ, τίς ἀνοίξει; μες

omni prorsus auxilio destituitur, etl tanquam sub-
lito muro, perturbationibus cunctis opportuna,
interituique proxima efficitur. Qno modo in repro-
bum sensum abeunt nonnulli. « Si enim, inquit,
adversus liominem claudat, quis aperiat *!? » Num
:- petra deserta est mons Sion? Moverat enim adver-
tus Samariam olim Salmanasar Assyrius, et ali-
quot in eadem expugnatis urbibus, muHKa Judam
clade affecerat ; unde ipsi insultantes Moabitze, pe-
tram desertam, contumeliose ejusdem Deo virium
imbecillitatem exprobrantes, appellabant **, Itaque
non sine affectu jam in eos insurgit, et tanquam
lis quibus exprobrabant, graviora passuri essent,
pullo eos matris prasidio destituto comparat.
Adeo prodest, cum ceciderit inimicus, ipsi non
insultare, quoniam id, Dominus aspicit], eique
230 displiect, οἱ avertit irain suam ab eo **.
Petram. autem desertam. montem. Sion, tanquam
parvam eti sterilem, quseque nec incolis, nec
pabulatorilus ad vitam sufficeret, appellabant ;
ul pullum qui, matre metu abacia, viribus ad in-
jurie propulsationem et fugam destitutus esset. Sic
quie a malo et inquieto spiritu enutriuntur animz,
si per operum bonitatem, et Salvatoris invocatio-
nem, perseculorem adipiscantur ; tum deserta feli-
citer ad. nutritionem, quz in Christo perfectionem
ríficit, flunt aptae magis et idonez. Deinde vero, ad-
Jicit, Arnon plura consule. Direpta euim Moabita-
rum urbe, qui evaserant, in. Arnon munitissimam,
| quam hic de profugorum salute admonet, se rece-
perant. Alias etiam non sine affectu adhortatur, ut
ad hujus rei consilium etiam a philosophia confi-
clas adjungat ratioues, ut exsaturata tandem, οἱ ea-
rum vanitatem agnoscens, sanam doctrinam am-
plectatur. Ab uno autem Moabitidis loco, totam
nobis Arabis regionem proponit. Ita deinde hor-
Untur : Facite ipsi operimentum planctus. Quos enim
sua crimina, sive circa mores, sive circa doctri-
nam admissa [ta angunt, ut ad verum luctum adi-
gant , illi ipsi sunt, qui [uctus operimentum faciunt.
Nam ad eos, qui talia. curant, sermo cst ; ut, ex-
clusis diversa sentientium opinionibus, vero lumi-
ni locum concedant, quo in se credentium, et eo-
rum etiam mentes illustret, qui penitentia ducti
abditis el tenebrosis locis ad luctum se, externa-
rumque rerum aspectum familiaritatemque vitans
dam. coucluserunt, Ad litteram autem, converso
ad Árnon sermone, rein. humanitatis plenam ab eo
excogitatai esse significat, qux maguo et intole-
T bili luctu. oppressos tueri dignata sit. Eos enim
medio ipso die, mente scilicet, mortis motu pertur-
batos invaserunt tenebre ; ideoque obstupuisse ad-
j"cit. Quantumlibet autem a bello fugientes serves,
ait; mortuorum tamen exsistunt perparvze reliqui.

? [sa. xxi, 3; Apoc. ui, 7... ?* IV. Reg. XIV,

| fg. iy ένου.

& φησι, Mt) πέτρα ἔρημός ἐστι τὸ ὄρος Σιών ; πάλαι
Υὰρ ἐπιατρατεύσας τῇ Σαµαρείᾳ Σαλμανασσὰρ ὁ
Ασσύριος, ε]λέ τε τὰς Ev αὐτῇ πόλεις, xal τῶν ἓν
Ἰουδαίᾳ πολλὰ προσήδίχησεν. Ἐφ' οἷς ἐπεμδαίνον-
τες οἱ Μωαθῖται, πέτραν αὐτὴν ἠρημωμένη» ὦνό-
µαζον, ἀσθένειαν ὥσπερ ἐπιφέροντες τῷ ταύτης θεῷ.
At µετά τινος ἤθους πρὺς αὐτοὺς ἀποτείνεται, ὡς
δὴ πεισαµένους τὰ χείρονα, ὧν ἐχείνοις ὠνείδιζον,
φεοσσῷ τε τούτους ἀπείκασεν ἐφιλωμένῳ σχέπης
μητρός. Οὕτως ἄρα χρήσιµον τὸ, Ἐὰν πέσῃ ὁ ἐχθρὸς,
οὗ μὴ ἐπιχαρῆς αὐτῷ, ὅτι ὄψεται Κύριος, καὶ οὐχ
ἀρέσει αὐτῷ, xal ἀποστρέψει τὸν θυμὸν αὐτοῦ ἀπ'
αὐτοῦ. Πέτραν δὲ ἔρημον τὸ ὄρος ἑχάλουν Σιὼ», ὡς
σµικρόντε καὶ ἄσπορον, xal πρὸς τροφὴν οὐχ ἀρχοῦν,

B οὔτε τοῖς οἰχοῦσιν, οὔτε τοῖς νεµοµένοις. Νεοσσὸς δὲ,

τῆς μητρὸς ἀναπτάσης τῷ φόδῳ, ἁδρανῆς μὲν πρὸς
ἄμυναν, ἀδύνατος δὲ πρὸς φυγἠν. Οὕτως αἱ ὑπὸ τοῦ
πονηροῦ καὶ ἁστάτου πνεύματος ἐχτρεφόμεναι Φϕν-
χαὶ, ἐπειδ ἂν ἐπιτύχωσι τοῦ δι’ ἔργων ἀγαθῶν xal
τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιχλήσεως αὐτὰς ἑχδιώχοντος,
ἐρημωθεῖσαι τὴν καλην ἑρήμωσίν, εὐληπτότεραί
εἰσι πρὸς τὴν iv Χριστῷ ἀνατροφὴν την ἄγουσαν
εἰς τελείωσιν. Ἔπειτα δὲ, ᾽Αργὼν π.]είονα ov.
Λεύου. 'Πεπορθημένης γὰρ τῆς Μωαθιτῶν πόλεως,
οἱ διαφυγόντες μετεφοίτησαν εἰς Αργὼν πόλιν ὀχυ-
ρωτάτην, πρὸς ἣν φησι’ Σχόπει πῶς δυνῄση δια-
σῶσαι τοὺς πρὸς σὲ χαταφυγόντας. Καὶ ἄλλως δὲ
µετά τινος θους προχαλεῖται τὴν περὶ πάντων τῶν
xatà φιλοσοφίαν πεπλασμένων δογµάτων δοξάσασαν
ἔτι προστιθέναι τῇ περὶ τούτων βου.ϊῃ, ὡς ἂν xópov
λαθοῦσα xal γνοῦσα τὸ τούτων ἀνόνητον, προσξλθῃ
τῇ ὑγιαινούσῃ διδασκαλίᾳ. 'Amb ἑνὸς δὲ χωρίου τῆς
Μωαθίτιδος ὅλον ἡμῖν ἑνδείχνυται τὸν τόπον τῆς
λραθίας. Εἶτα παραινεῖ, Ποιεῖτε σκέπην πάνθους :
αὐὑτῇ. Οἱ γὰρ ἐπὶ τοῖς ἡμαρτημένοις, εἶτε κατὰ τὸν
βίον, εἴτε κατὰ τὴν Ὑνῶσιν ἐνεργαζόμενοι λύπην,
ὥστε τινὰς ἐλθεῖν ἐπὶ τὸ µακαρίως πενθεῖν. οὗτοι
ποιοῦσι σκἐπην πένθους. Πρὸς Υὰρ τοὺς τῶν τοι-
ούτων ἐπιμελομένους ὁ λόχος, ἵν ἐν τῷ ἀποχλεῖσαι
τὴν kx τῶν ἑτεροδοξούντων ἁπάτην, χώραν τῷ ἆλη-
θινῷ δῶσι φωτὶ ταῖς καρδίαις ἑλλάμψαι τῶν εἰς αὑ-
τὸν πιστευόντων, πρὸς τῷ xal τῶν μετανοούντων
εινὰς χαταχλείστους Ὑγεγονότας πενθεῖν περισχέπον-
πας ἑαυτοὺς ἀπὺ τῆς τῶν ἔξωθεν ὁμιίας xot θέα-.
Πρὸς δὲ λέξιν, πρὸς τὴν Αργὼ», Nay, φησὶν,ἑσχέφω τι
φιλάνθρωπον. Σχέπη γενοῦ ! τοῖς ἀφορήτῳ πένθει
κατειλημμένοις. Σχυτίἰα γὰρ αὐτοὺς ἐν µεσημόρίᾳ
κατείληφε, τὸν νοὺν αὐὑτοῖς τοῦ περὶ θανάτου φόδου
θολώσαντος. Ai. φησ., Καὶ ἐξέστησαν. El δὲ xat
σώσεις, φησ', τοὺς ἀπὸ πο.έμου φυ]ύόντας, ἀλλὰ
τῶν τεθνηχότων ἑλάχιστον τυγχάνουσι λείφανον. O0
γὰρ ἐν ἀρχῇ τοῦ π,λέμου τοὺς φυγάδας ἑδέξωυ
Μετὰ πλείστην δέ σοι παροικοῦσιν ἀπώλειαν. So δὲ
προσεδόκας ὅτι καὶ αὐτοὶ ἔσονταί σοι σχέπη xazà

17. |. Prov. xxiv, 18.

VARI,E LECTIONES.

3105

COMMENTARII IN ISAIAM.

2106

παιροὺς dzó προσώπου διώκὀντος, ὅπερ ἀδύνατον. A Non enim ipso belli initio excepisti fugientes ; sed

"Hpbn γὰρ dj cvppaxía cov, χαὶ ὁ ἄρχων ἆπ-
éJsco ὁ χαταπατῶν ἐπὶ τῆς γῆς.

mentum. futuros exspectabas, fieri omnino et illud
quod qui terram conculcabat, princeps periit.

0 v&àp&sl σοι συνασπίἰσας τῶν Μωαθιτῶν ἡγού-
µενος, ὥσπερ τινὰ χοῦν καταπατεῖν εἰωθὼς τοὺς
ἀνθεστηκότας, ἁπόλωλεν. (ὕτω τοῖς Μωαδίταις
προσαπώλετο xal ἡ τοῦ δύνασθαι χρατῆσαι πάλιν ἑλ-
Alc. Ol γὰρ ἀσεθεῖς ὁλόριζοι, φησὶν, Ex γῆς ὁλοῦνται.
Πρὸς ἀναγωγῆς δὲ νοῦν, δοκεῖ τῆς µεσημδρίας τὸ
φῶς " εἶναι λαμπρότερον. Της οὖν ἀληθείας ἀπὸ
χτίσεως χόσµου νοεῖσθαι δυναµένης, πἀνταχόθεν ὑπὸ
τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας περιλαμπόμενοιι θεοῦ τινες
ἑνόσησαν ἄγνοιαν, ὄντες ἐν σκχοτἰᾳ τῶν πραγμάτων

multa jam accepta clade tecum habitant... At quod
231 suo tempore tibi a persequentis facie in tegu-
non potest, quia sublatum est auxilium (tuum, et

Occidit enim Moabitarum ille, quo duce solebas
repugnantes, tanquam pulverem, conculcare. Si-
mul ergo cum isto Moabitis in posterum vincendi
potestas omnis, et spes excidit ; neque enim im-
pios radicitus a terra perituros, dictante Scriptura,
dubitamus. Quod si anagogicum sensum specte-
mus , luce meridiana veritatis lumen clarius esse
apparet. Quamvis ergo ab ipsa mundi creatione vi-
deri et percipi veritas potuerit , non defuere ta-
men, qui, divina undique sapientia illustrati, Dei

τὴν µεσημθρίαν ἑχόντων. Ol καὶ δίχην µεμηνότων p ignoratione laborarunt ; cum in tenebris rerum me-

ἑξέστησαν, ἀνυπόστατα φαντασιούμενοι δόγματα.
Ἑρμηνεία γὰρ τοῦ μεσημδρινοῦ σκότους ἔκστα-
σις. Mh ἀχθῇς δὲ, φησὶ, προτρέπων μὴ πιθανοῖς
τισιν ἄγεσθαι λόγοις f| δόγµασι, pt τοῖς τούτων δι-
δασχάλοις ἀκολουθοῦντες χαταχρημνισθῶμεν. « Tu-
φλὸς γὰρ τυφλὸν ἐὰν ὁδηγῇ, ἀἁμφότεροι εἰς βόθυνον πε-
σοῦνται.» Τὸ δὲ, ΜΗ ἀχθῆς, μὴ ἐξ ἀρχτς παρέθετο
ὁ τὴν πρὸ ταύτης isa ἐξήγησιν, ὅτι Mh ἐν ἀρχῇ
pb; cb τοῦ πολέμου xatéguyov. Μετὰ ταῦτα τῇ
θυγατρὶ Σιὼγ ὁ φιλάνθρωπος λέγει θεὸς περὶ τῶν
μιτὰ τὴν ἐπιστροφὴν µελλόντων αὐτῇ παροιχῆσαι
Μωκχθιτῶν μετὰ τὴν πάλαι φυγὴν πρὸς τὸν ἴδιον
ἐπανηχόντων δεσπότην.Σκεπασθήσονται γὰρ, qnot,
παρ ὑμῖν πεισόµενοι μηδὲν ἀπὸ προσώπου διώκο»-

ridianam lucem habentium versarentur * qui etiam
furentium more, cum absurda sibi dogmata finge-
rent, obstupuerunt. Habet enim noctis meridiance
significationem slupor ipse. Quod autem πε ducaris
addit , verborum nos, vel opinionum probabilitate
adduci prohibet, ne ejusmodi magistros secuti cum
illis precipites ruamus. « Cacus enim si cxco du-
catum przstet, ambo in foveam casuri sint **. » At
pro eo, quod ne ducaris dictum est, non ab inilio
ille posuit, qui non nisi bello propemodum confe-
cto, ad Arnon confugisse Moabitas annotavit. Post
hzc, filiam Sion Deus ipse pro sua in homines be.
nevolentia de Moabitis alloquitur, qui resipiscentes,
ad suum tandem Dominum reversi, juxta eam ha-

roc. Οἱ Ὑάρ ποτε συμμαχοῦντες διώξουσι Μωὰθ C pitaturi sunt. Protegentur enim, inquit, a vobis

πρὺς τὸν θεὸν ἐπιστρέφαντα” χαθάπερ γὰρ γεοσσὸς
τῆς πονηρᾶς προστασίας ἀφῄρηται, τοῦ πρὶν ἄρχον-
τος ἑλευθερωθεὶς, ὃς ἁπώλετο δι ὑπερηφανίαν xal
τυραννίδα πάντας πατῶν. Ἐφ' ᾧ ἀρθέντι ἐπάγει ἡ
προφητεία τὰ ἑσόμενα ἁγαβὰ περὶ τοῦ θρόνου Δα-
6ἱδ. "Αρχοντα δὲ χαλεῖ, τὺν τῷ ἕθνει πουπρὸν Eq-
εδρεύοντα δαίμονα, fj τὸν ἄρχοντα τοῦ ἔθνους, οἵος ὁ
Ἑλλήνων, fj Βαθυλωνίὼν ἄρχων, ὃν ἁἀπο-λεῖαθαί
φησιν. Ἐπείπερ τὰς φυχὰς αὐτῶν κχατεπάτει, ὡς
ἄνω βλέπειν μὴ δύνασθαι ' Ec" αὑτῷ δὲ πάλαι τὰς
τῆς συαµαχίας τῆς Ev πολέμοις ἑλπίδας ἑτίθεντο.
Μεθ᾽ ὃν ἁπολωλότα (ray, xal κατορθωθήσεται pec
ἑλέους ὁ θρόνος. Ἔδει γὰρ ἀπολομένης εἰδωλολα-

τρείας, ἀγαθῶν ἑλπίδας εὐαγγελίζεσθαι, ὡς σχη»ἡ D

Δαθὶδ καὶ θρόνος Θεοῦ ovccfostat παρ) αὐτοῖς,
οὖχ ἀνθρώπων σπουδῆ, φιλανθρωπίᾳ δὲ µόνῃ θεοῦ.
᾽Αχύλας δὲ xai Θεοδοτίων ἐξίδωκαν: Kal ἑτοιμα-
σθήσεται ἐν ἐλέῳ, ἤγουν μετ ἑλέους, θρόνος.
Tiv: δὲ ἑτοιμασθίσεται, Ἡ πάντως Χριστῷ τῷ Ex
σπέρματος τεχθησοµένῳ Δαθίδ; σκηνἡ»ν 05 Δαδὶδ
εἴωθεν ἡ προφητεία τὴν Ἐκκλησίαν καλεῖν. Ἐπεὶ
xaX Δαθὶδ καλεῖν ἔθος αὐτὴ τὸν Χριστὸν, ὡς υἱὸν ὄντα
Δαθίδ. Opóror δὲ τὸν ἓν Ἐκκλησίᾳ τνν ταύτης ἑκά-
Àgat πρόξδρον, ὃς τὸν σωματικ)» ἐπέχει θρύνον, τὸ n

5 Matth. av, 11.

" (c. «ἰ. τῆς ἁἀλιθεία». Ἡἃ vp. τόπον.
i i » (4

nulloa persequente accepto detrimento. Qui naw-
que belli societatem inierant, conversos ad Deum
Moabitas persecuturi sunt. Exsistuntenim tanquam
pullus à mala potestate erepti, et priori Domino,
qui fastu et tyrannide elatus omnia conculcabat,
liberati : quo jam sublato, qux Davidis thronum
maneant, prophetia adjungit. Principem autem ap-
pellat, vel malum daemonem, qui genti insidiatur ;
vel gentis ducem, qualis est Babyloniorum 239
aut Grecorum aliquis; quem ideo periisse dicit,
quod eorum animas ita conculcabat, ut ne sursum
quidem aspicere permitteret. In. eo autem cum
bellis oppressi, spem auxilii jampridem collocas-
sent; ipso jam exstincto, cum misericordia thro-
num directum iri significat. Sublato siquidem idu-
lorum cultu, bonorum spem annuntiari decuit ; Da-
vidis nempe tabernaculum, Deique thronum apud
eos non houinum cura et diligentia, sed sola ejus-
dem esse humanitate erigendvm. Caterum quod
Aquilas et Tueudotio ín. misericordia preparandum
thronum. dixerunt , cum misericordia significare
voluerunt. Cui autem, nisi Christo omnino, qui ex
Davidis semine nasciturus erat, prx paratum iri pu
temus ? Solet preterea tabernaculum Darid, Eccle-

VALE LECTIONES.

2107

PROCOPII 6ΑΔ7481

2108

siam significare prophetia **; sicut ct Davidis no- A ποτηρῶν ὥσπερ Χρ.στῷ. Ὅτιδὲ σχη»ἡν τὴν ἐξ ἐθνῶν

mine Christum ipsum, tanquam Davidis filium, Per
thronum deinde in Ecclesia exsistentem, ejus prze-
sidem significanI,qui, corporeum thronum occupans,
locum veluti Christo reservat. Verum ne non taber-
naculi nowine collectam ex gentibus Ecclesiam in-
tellexisse puteinus ; abunde id primus ille Hieroso-
lymitarum antistes Jacobus in apostolorum Actibus
docuit, ubi ait : « Viri fratres, audite me. Symeon
narravit quemadmodum Deus curavit assumere ex
gentibus populum nomini suo: et binc concordant
prophetarum verba, quemadmodum scriptum est :
Post liec revertar, et collapsum Davidis taberna-
culum instaurabo, dirutaqueejus rursum zdificabo,
et ipsum erigam, ut Dominum reliqui homines re-

Ἐκκλησίαν δηλοῖ,παρέστητεν ἓν Πράξεσιν τῶν ἆποσ-ό-
λων Ἰάχωθος ὁ πρῶτος Ἱεροσολύμων ἀπίσχοπος Υεγο-
νὼς,ε Άνδρες ἀδελφοὶ., λέγων, ἀχούσατέ µου. Συμεὼν
ἐξηγήσατο καθὼς πρῶτον ὁ θεὸς ἐπεσχέφατο λαδεῖν ἐξ
ἐθνῶν λαὸν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, καὶ τούτῳ συμφωνοῦσιν
ol λόγοι τῶν προφητῶν, χαθὼς γέγραπται' Μετὰ ταῦτα
ἀναστρέψω xaX ἀνοικοδομήσω τὴν σχηνὴν Δαδὶδ τὴν
πεπτωχυῖαν, xal τὰ χατεστραμµένα αὐτῆς &votxo-
δοµήσω, χαὶ ἀνορθώσω αὐτὴν, ὅπως ἂν ἐχζητήσωσιν
οἱ χατάλοιποι τῶν ἀνθρώπων τὸν Κύριον. Καὶ πάντα
τὰ ἔθνη, ἐφ᾽ οὓς ἐπιχέχληται τὸ ὄνομά µου, λέχει
Κύριος. » Ταῦτ οὖν ἔσεσθαι, φησὶν, οὐ διὰ τύπων
xaX συµθόλων, ἀλλὰ μετὰ ἀ.ληθείας. Ἐκκλησίας γὰρ
παρὰ τοῖς Μωαθίταις συστησοµένης, ὁ ταύτης προ-

quirant, et omnes gentes super quas invocatum est B εστὼς χαθιεῖται κρίνω» δικαίως. "Hyouv θρόνον'

nomen meum , dicit Dominus **.» II»c igitur non
figuris aut symbolis, sed in veritate futura demon-
strat. Collecta enim apud Moabitas Ecclesia, qui
eidem przefuerit, juste judicans sedebit. Vel certe
thronum ideo dicit, ut a Christo omnes regendos et
gubernandos significet. Juxta illud : « Oportet enim
ipsum regnare, donec ponat inimicos suos sub pe-

qnot, δηλῶν ὅτι πάντες βασιλευθήσονται ὑπὸ cob
Χριστοῦ, χατὰ τὸ, « Ael γὰρ αὐτὸν βασιλεύειν ἕως

. ἂν θῇ τοὺς ἐχθροὺς ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ.» Διορθοῦ-

ται δὲ ὁ θρόνος, τῷ διορθώσεως τνχεῖν τὰ βασιλευό-
μενα * ὅπερ γίνεται οὐ κατὰ τὴν ἀξίαν τῶν µελλόν-
των βασιλευθήσεσθαι, κατὰ δὲ τὸν ὅ-εον xo τὴν
χρηστότητα τοῦ θεοῦ.

dibus suis ". » Tum demum enim reparari 33433 et erigi thronus dicitur, cum ea recte, ir. ουδ im-
perium exercemus, disponuntur et reguntur: quod non eorum, qui regendi sunt dignitate sed
summa Dei unius benignitate et misericordia efficitur.

Sede^it ergo David, ait, id est, manu et potestate
idoneus Christus cum veritate , et regnabit in ta-
bernaculo, donec judex de omnibus sententiam ferat.
Ostendit autem quod cum veritate sessurum dicit,
falsitatis et mendacii profligationem. Quod deinde,
fegnaturum ait, donec judicium fecerit; justum
ejus in omnibus fore judicium innuit, qui non
temere , non cunctanter, scd. cura magna et dili-
geniia quid quemque deceat exquirendo, quo jus
suum tandem quivis consequatur, sententiaui la-
turus sit. Non desunt, qui bistoria sensuui secuti,
ad cam qux Cyro imperante divina miseratione con-
ligit, reversionem trahant; quo tenipore Judzeorum
re$ instauratas, et in suum ordinem restitutas
fuisse legiinus. lloc enim signiücare troni nomine,
in quo sedebit in veritate judicans in tabernaculo
David. ldeoque tabernaculum — Davidis regiam
ipsius, in qua qui degebant ex legum sensu jus
dicebant ; thronumque juste, quanquam non omnes,

Καθεδεῖται ο o0», φησὶν, ὁ Δαθὶδ, 6 ἱκανὸς χειρὶ
xai δυνάµει Χριστὸς μετὰ d An0s(ac, καὶ βασιεύ-
σει ἐν σχηνῇ, ἕως ποιήσῃ χρίνγων τὴν ἐπὶ πᾶσι
xpici. Ἡ 6k μετὰ ἀ.Ίηθείας χαθέδρα δείχνυσι τὸν
τοῦ ψεύδους ἀφανιαμόν. Ῥασιλεύσει δὲ ἕως ποιῆσῃ
χρίσιν. Τὴν ἐπὶ πᾶσιν αὐτοῦ διχαιοχρισίαν χαθίστη-
σι, χαθ᾽ fjv οὐχ ὡς ἔτυχεν ἀποφαίνεται, τὸ δὲ πρέ-
mov ἑχάστῳ ζητῶν, ὡς πρὸς τέλος ἀγαθὸν φέρειν
ἑχάστῳ τὸ xpipa, χατεπείγων τὴν δικαιοσύνην, οὖκ
ἀνειμένως ποιῶν, σπουδῇ δὲ πλείστῃ. Καθ ἱστορίαν
δὲ ταῦτά τινες ἐξηγήσαντο, ὡς δηλούντα τὴν ὑπὸ
Κύρου γενομένην ἄφεσιν τοῦ λαοῦ, Θεοῦ τοῦτον
οἰχτείραντος, xal τὴν παρ) Ἰουδαίοις βασ!,λείαν διορ-
θουµένου, εἴς τε τὴν οἰχείαν ἄγοντος τάξιν. Τοῦτο
γὰρ τὸν θρόνο» δηλοῦν, ἐφ᾽ οὗ καθιεῖται pet
àAn0clac àv σκηγῇ Δαθὶδ κρίνων σκηνἡν, λέγον-
«e; Δαθὶδ τὰ βασίλεια, ἓν οἷς ποιούμενοι τὰς δια-
τριθὰς, ἑδίχαζον ἑννόμως, τὸν θρὀνον διέποντες δι-
καίΐως, εἰ xal μὴ πάντες τοιοῦτοι Υεγόνασιν. Oo»

ob:re consueverant. Neque vero in Judam et Israe- p ἔτι δὲ διῄρητο βασιλεὺς Ἰούδα καὶ Ἰσραὴλ μετὰ τὴν

lem amplius ab ipso reversionis tempore regni
divisio fuit, sed uno omnes, qui Hierosolymis esset,
gaudebant principatu. Quod etiam ab alio. propheta
legimus ita significatum : « £t ascendent ex terra,
εἰ paululum in rege et principe ungendo labora-
bunt **, » Atque hzc sunt, qux in Moabitas montem
Sion petram deseriam appellantes, usurpantur, in
quibus Jud:eorum reversio ,

ἐπάνοδον, ἑτέλουν δὲ πάντες ὑπὸ µίαν ἐν Ἱεροσολύ -
pot, ἀρχήν. Τοῦτο δέ τις προφήτης ἐμήννυσε λέγων;
« Καὶ ἀναθήσονται Ex. τῆς γῆς, xal χοπιάσουσι µι-
xphv τοῦ χρίειν βασιλέα xal ἄρχοντα. ; Ταῦτα μέν-
τοι πρὸς τὴ» Μωὰδ εἴρηται τὴν ὄρημον πέτρα»
τὸ Σιὼν ὄρος καλέσασαν, δηλοῦντα τὴν Ἰουδαίων
ἀνάκλησιν, καὶ τὴν ἀῑδιον ἐχείνης ἀπώλειαν.

el istorum interitus sempiterna significantur.

"5 Amos ix, 14, Λ.ι. xv, 10. ?* Act. xv, 15-17. 3 E Cor. xv, 25. ?* Osee 1, 11.

VALE LECTIONES.

ο yp. καθ,σῖταιο

2109

COMMENTARII IN ISAIAM.

2110

«AU. ᾿Ηκούσαμεν τὴν ὕδριν Mod6. "Yóp.cthc A. 9, γεια. 6-14. Audivimus injuriam Moab. Con-

σφόδρα, τὴν ὑπερηφαγίαν ἐξῆρα. Οὐχ οὕτως 1)
μαντεία σου, οὐχ οὕτως. Ο.1ο.ύξει Mod6 : ἐν
γὰρ τῇ Μωαῦύίτιδι πάντες ὁλολύξουσε. Τοῖς xat-
οικοῦσι δὲ Σὴθ µελέτησις. Καὶ οὐκ ἐντραπήσῃ
τὰ πεδία ᾿Εσεθῶν, x. 1. λ.

Την Μωαθιτῶν ἁλαζονείαν προλαθόντες xaX ἀπὸ
τῆς Ἱερεμίου προφητείας ἐδείχνυμεν, καὶ νῦν δὲ
ταύτην ὁ προφήτης ἑδήλωσεν, Χρηστὰ δὲ περὶ τῆς
ἐπαγγελίας εἰπὼν τοῦ θρόνου Δαδὶδ, xai διὰ µέσου,
χατὰ vb σύνηθες τῇ Γραφῇ, διαναπαύσας, sva... 8
πρὸς τὰ σχυθρωπότερα, χάριν ἐπιστροφῆς ἑπανέρ-
χεται. Ὡς ἂν μὴ τοῦ πλούτου καταφρονῄσωμεν
τῆς χρηστότητος, ὀργὴν ἑαυτοῖς θησαυρίζοντες. Οὔ-
τως εἰπὼν ὁ Δαθὶδ, χρηστὸς Κύριος τοῖς σὀμπασιν'
xal ἐπεξεργασάμενος, ὅτι ὑποστηρίδει τοὺς χατα-
πίπτοντας, ὅτι δίδωσι τὴν τροφὴν ἐν εὐχαιρίᾳ, οὐχ
ἐν τούτοις χατέληξεν ΄ ἀλλ ἔφη, Φνλάσσει Κύριος
πάντας τοὺς ἀγαπῶντας αὐτὸν, xài πάντας τοὺς
ἁ ιαρτωλοὺς ἐξολοθρεύσει. Καθάπερ 56 τι µυστήριον
Ἡσαῖας év µέσῳ τὸ περὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδη-
μίας κατέχρυφε τοῖς ἀξίοις τοῦ ταῦτα συνιέναι παρ-
εµδαλών. Συναφῃ τοιγαροῦν τὰ νῦν τοῖς πρὸ τῶν
περὶ τοῦ θρόνου λελεγμένων Δαθ[δ. Κατὰ δέ τινας,
τὰ περὶ τῆς ἁποχαταστάσεως τῶν ἐξ Ἰσραὴλ
αἰχμαλώτων εἰπὼν, πρὸς τοὺς ἐπιχαρέντας αὐτοῖς
αὖθις τῶν Μωαθιτῶν ἐπιφέρει τὰ δυσχερῃ, διὰ τὴν
αὐτῶν ὑπερήφανον ἐπ ἁἀσεθείᾳ προαἰρεσιν, ὡς x
προσώπου λέγων τῶν πρυφητῶν, Ἡκούσαμεν τὴν
Ὄδρυ Μωάθδ. Σνναινοῦσι γὰρ ὡς kv δίχῃ χολάζοντι
τῷ sp, ὡς ἀχηχοότες ola διὰ τοῦ Βαλαὰμ ἐφ'
ὕθρει τοῦ τῶν ὅλων ἐμηχανῶντο Θεοῦ, ὅσα τε μετὰ
ταῦτα τῃ τοῦ Θεοῦ µαχόμενα πεποι]χασι δόξη.
'Av0' ὧν ἀμείδεται τοῖς εἰρηχόσι τοῦτο θεὸς, τὴν
ὑπερηφανείαν ἐξῆρα, αὐτόχρημα τοὺς Moa6ítuc
ὑπερησανίαν εἰπών. ᾿Υπερηφάνοις γὰρ ὁ θεὸς
ἀντιτάσσεται, xal μάλιστα νοσοῦσιν ἀαέθειαν. Ao
πρὸς αὐτὴν ἁποστρέφεται, xal. φησιν Οὐχ οὕτως
ἡ µαγτεία σου, οὐχ οὕτως, δηλῶν ὡς Evo μὲν ἐξ-
άχκοψα τὴν Μωάδ. ᾽Αλλ' οὗ τοῦτο προύλεγον αἱ παρ)
αὗτοῖς οὖσαι μαντεῖαι τἀναντία μηνύουσαι, Μεγάλα
Ὕὰρ ἑφρόνουν ἐπὶ τῷ μαντευομένῳ δαίµονι παρ)
«αὐτοῖς' ὁ δὲ Σύμμαχο:ς, Οὐχ οὕτω, φησὶν, οἱ βρα-
Χίονες αὐτοῦ. Δηλῶν ὡς οἷς ἁλαζονεύεται πράξεις

tumeliosus valde est. Superbium sustuli. Non sic
divinatio tua, non sic. Ululabit Moab. In Moabitide
enim omnes wlulabunt. Habitantibus autem — Seth
meditatio. Et non reverebitur campos Esebon, elc.

935 Et hic etiam Moabitarum arrogantiam,
quam ex Jeremiz sententia superius attigimus **,
propheta insectatur. Sed ubi quae lata essent de
throno Davidis attulit, medio veluti cursu respi-
rans aliquantum, quod ad resipiscentiam excitan»
dam Scripture usitatum est, aliam rursus de atro-
cioribus comminationem aggreditur ; ne, divitias bo-
nitatis contemnentes, iram sibi ipsi thesaurizent **,
Sic et David, cum per benignum in omnibus Domi-
num, labentesque fulcire, cibumque idoneo tem-
pore przbere dixisset, in bis sibi non quiescendum
putavit, sed omnes se, a quibus diligitur, servatu-
rum ; omnes etiam sceleratos perditurum adjun-
xit. Occultavit autem in medio, veluti arcanum
quid, quod erat de Salvatoris adventu mysterium
Isaias ; ut in eorum gratiam, qui ejus intelligentia
digni essent, intercalaretur. Itaque non est. quod .
jsta cum superioribus, que de Davidis throno dicta
sunt, conjungi dubitemus. Placet nonnullis, post
absolutum sermonem de lsraelitici populi rever-
sione, alium rursus in Moabitas, qui in eumdem
contumeliose insultarent, tanquam prophetarum
voce institui, qui ad retundendam eorum in im-

C pietate audaciam, Moabitarum δὲ injuriam | audit-

visse clamitent, Deo enim, aiunt, qui juste in eos
animadvertat, ipsi congratulentur, tanquam quse
per Balaamum contumeliose in Deum universorum,
et qu» bello postea adversus ejusdem gloriam
tentarint, audivcerint *! : pro quibus, ista loquen-
tibus respondet Deus superbiam se sustulisse, ut
vere superbos esse Moabiias demonstret : qui sw-
perbis sese opponere, et jis precipue, qui pietatem
oppugnant, in more habeat. Atque hinc est quod
converso ad eum sermone : Non sic divinalio (wa,
non sic, intulit; tanquam se Moabitidem excidisse
significaret : quod a suis oraculis contraria plane
docentibus minime pr:edictum | fuerat, Insolesce-
bant enim quia dzmonem apud se vaticinantem

ὁμοίας οὐκ ἔχει. Τινὲς δὲ φασιν, ὡς τὸ πάλαι τῆς D habebant. Quod autem non sic. brachia ejus intet-

τοῦ Βαλαὰμ µαντείας ἀνόνητον ἐπιδείχνυσιν. Ὀ.Ίο-.

«2ύξει Μωάδ, δείχνυσιν ὡς ἃ μὴ προσεδόχων ἐκ τῆς
μιαντείας ἀπήντηχεν. ᾿Ο.1οἳυγμὸς δὲ ὁδυνηρὰ φωνὴ
Ὑγυναιχῶν βαρυτάτῳ πέἐνθει χεχρατηµένων, Asixvu-

σι δὲ νῦν χαὶ τῆς πληγῆς τὸ ἀλγεινὸν, χαὶ τῶν'

πασχόντων τὸ ἀσθενὲς, τοῖς κατοικοῦσι τὸ ἈΆσε-
620 4 usAécqo «c. Πόλις αὕτη Μωὰθ θρῆνον ἴσος t
ἐμμελῆ καθ) ἑαυτῶν ἐμελέτησαν. Ὁ δὲ Σύμμαχος
οὕτως ἑἐξέδωχε * Τοῖς εὐρραινομένοις ἐν τῷ τείχει
τῷ ὀστερακίκῳ φθέγςεασθε, τὸ ἀσθενὲς δηλῶν τοῦ,

? Jerem, νι, E seq 19" Rom. id, ὃ.

3 Num.

pretatus est Symmachus ; actiones ipsas, quibus
elata superbit, dissimiles esse sigpiflcat. Alii vero
Bal»anmi inutilem divinationem notari 996 putant.
Deinde quod ululabit Moab addidit : Alium divina-
tionis eventum, quam putabant "fuisse demonstrat,
Est vero u/ulatus. mulierum vox illa, quz luctus
acerbissimi dolorem exprimit maximum. Quod au-
temi habitatoribus Seth meditatio sequitur , ità nuna
et plage dolorem, ct affectarum. virium imbecilli-
latem ejus. significat. Est porro hec Moabitarum

xxiv, 1 seqq.

VARLE LECTIONES.

Prp AEn Ca ND. tup ἴσως.

9111

PROCOPII 6λ7/8Ι

2112

civitas, qui in eos forsan lamentationes fuerat A ᾧπερ φθεγγοµένῳ ἐπεποίθεσαν, δαίµονος. Καὶ οὐκ

versibus meditata. Symniachus autem, Ersultanti-
bus in muro testaceo dicite, lnterpretatus cst; ut
daemonis imbecillitatem, cujus responsis tantopere
confidebant, ostenderet. Sequitur: Etnon reverebitur
campos Esebon, in quo ad Assyrios esse sermo
videtur, de Esebon Moabitica civitate ; cujus lati-
fundia suburbiorum, quibus ipsa cingebatur, ita
cum Sebama male jubet afficere; ut ipse etiam
excisa vites lugere quodammodo videantur. ldco

autem Assyrios gentes absorbere ait, quod Moabi-.

tarum direptionem ad Jaair usque ejusdem regio-
nis civitatem, illis imperet. Vitium deinde nomine
eius quoque regionis incolas forte significat, quos
ligna et silvas appellare Scripturis usitatum est."

ἐντραπήσῃ τὰ πεδἰα Εσεδών. Πρὸς ἸΑσσυρίους
ἔοιχε λέγειν, περὶ πόλεως τῶν Μωαθιτῶν Ἐσείὼν
εὑρυχωρίαν ἐχούσης Ev τοῖς περιχειµένοις αὑτῇ
προαστείοις fiv μετὰ τῆς Σεδαμὰ παραχελεύεται δια.
θεἵναι χαχῶς, ὡς πενθῆσιί πως τεµνοµένας τὰς
τούτων ἀμπέ.ους. "E0yn δὲ καταπίγοντας, τοὺς
Ἀσσυρίους xalsi: την δὲ Μωαδιτῶν αὑτοῖς παρα

χελεύεται ὃῄωσιν, µέχρι τῆς Ἰαζεὶρ πόλεως Μωαθί-
τιδος. Λέγοι δ' ἂν ἴσως ἀμπέ.ους καὶ τῶν Μωαέι-
τῶν τοὺς οἰκήτορας, οὓς καὶ ξύλα καὶ δρυμὸν ἔθος
χαλεῖν τῇ Γραφῇ. Κατὰ τὸ, «'O γὰρ ἀμπελὼν Kv:
plou Σαθαὦθ ἄνθρωπος τοῦ Ἰούδα νεόφυτον Ίγαπη-
pévov. » Δηλοϊ δὲ ἡ ὁπώρᾳ, χαὶ ὁ θερισμὸς, xai ἡ
ἄμπελος καθ) ἕτερον τρόπον, τὸ εὐθαλὲς, χαὶ

Hujus generis est οἱ illud : « Vinea Domini Sa- B ἀχμαῖον, καὶ ὡραῖου, xal τρυφηλὸν τῆς ἑχείνων

Laoth,. homo Juda, nova "plantatio dilecta **. »
Significant vero autumnus, et messis, et vilis, alio
nodo llorentis et integrze aetatis. Robur omni νο-
luptatum generi, quibus, tanquam ebrii, impie
delectabantur, idoneum. Quod deinde niliil parcen-
dum jubet, ita Dei opus, non vires Assyriorum
ostendit; quos rursus eos, qui in desertum aufu-
gerunt, non atiingere, sed relinquere; non inter-
fectis addere, sed errore et oblivione preteriri
jubet. Neque enim Deus, etiam cum scelera ulci-
seitur, humanitatem ponere est solitus. Vocat
deinde Assyrios tanquam a se missos. Quodautem
relictos esse adjecit, in his nequaquam futurain
Moabitidein, nisi a Deo relicta esset, significavit.

ζωῆς * ἐν fj, καθάπερ µεθύοντες, διηγον ἐντρυφῶν-
τες τῇ δυσσεθείᾳ. 'H δὲ πρόσταξις τοῦ μὴ δεῖν ἐν-
τραπῆγναι, δηλοδ θεοῦ τὸ ἔργον, οὐχ ᾽Ασσυρίων τὴν
δύναμιν, πρὸς οὓς αὖθίς φησιν, OD. μὴ cvráymte
τοὺς εἰς τὴν ἔρημον ἐξ αὐτῶν φυγόντας, χελεύω)
&dv αὐτοὺς, xaY μὴ τοῖς ὀνῃρημένοις προσθεῖναι,
π.]άνην δὲ xoi λήθην εἱληφέναι τούτων δοχεῖν. Ὁ
γὰρ Θεός ἐστι xal χολάξων φιλάνθρωπος. Ὡς δὲ
παρ᾽ αὑτοῦ πεμφθέντας xal ἀπεσταλμένους τοὺς
Ασσυρίους χαλεῖ ' προσέῤῥιπται δὲ τὸ, ἑγκατεεί-
φθησαν, μᾶλλον * ὡς οὐκ ἂν Ev τούτοις γέγονεν ft
Μωὰάθ, οἱ μὴ θεὸς αὐτὴν ἐγκατέ.ιπε. Διὰ τοῦτο
xAaícogat, ὡς τὸν κ αυθμὸν Ἱαζήρ. Τοῦτό φησιν
ὁ προφήτης ἑπιστένων ταῖς αὐτῶν συμφοραῖς.

Propter hoc, plorabo, ait, tanquam. ploratum Iaair : qua à propheta, tanquam eorum calamitates 437 |

lugeat, usurpantur. f

lazxir auteui preter carteras amplius direptam, ut ς ἍΠεπορθῆσθαι δὲ τὴν "latnp ὑπὲρ τὰς ἄλλας

par erat, esse significat. Et. Sabama pariter atque
Esebon, urbes alias, vitium nomine eorumdem in-
colas intelligens, lamentatur : quorum messem et
tindemiaim hostilis exercitus ila se, ut omnia de-
cidant conculcaturum, ita denique effecturum di-
cit, ut ab ejus vitibus omnis letitia et. exsullatio
tollatur. lmpii enim cum'essent, re nulla magis
quam dazmonibus sacrificandi, οἱ iisdem se con-
secrandi occasione semper gaudebant : quo nomi-
ne, vinum eos non calcaturos dicit. Quod quidem si
ad vites referatur, aperlum est: sin autem ad. ho-
mines, liberos etiam cum parentibus ipsis, quia ne
pragnanti quidem mulieri parcatur, esse perituros
significatur. Cujus generis illud est, quod diebus

παρἰστησιν, ὡς ἂν πρέποι ταύτην οὕτω τὰς ἄλλας
θρηνῶν Σάδαµά τε καὶ ᾿Εσεέὼν, ἀμπέλους αὐτῶν
χαλῶν τοὺς οἰχήτορας. "Dv ἐπὶ τῷ θερισμῷ καὶ τῷ
τρυγητῷ στρατὺς ὁ τῶν πολεµίων ἐλάλησεν τὸ,
χαταπατήσω, καὶ ἅπαντα πεσοῦνται. Καὶ τ»,
ἀρθήσεεαι εὐφροσύνη καὶ dyaAAíaga ἐκ τῶν
ἁμπέλων σου. Δυσσεθεῖς γὰρ ὄντες πρόφασιν εὖ-
φροσύνης τὰ θύειν εἶχον ἀεὶ, xal τελεῖσθαι τοῖν δᾳχ{-
μοσιν * ἀνθ᾽ ὧν, φησὶν, οὐ pij πατήσετε οἵνον. Ei
μὲν ἐπὶ τῶν ἀμπέων, δήλον * εἰ δδ ἐπ᾽ ἀνθρώπων
νοητέον, ὡς ἅμα γονεῦσι τὰ τούτων οἰχήσεται τέχνα,
μὴ φειδοµένου μηδὶ yovatxb; χυοφορούσης τινός.
Ὅπερ ὅμοιον τὸ, Οὐαὶ ταῖς τικτούσαις , χαὶ
ταῖς ἓν γαστρὶ ἐχούσαις, iv. ἑκείναις ταῖς. ἡμέ-

illis, et ipsas etiam uterum gestantes feminas, mi- D ραις.

seras et infelices fore minatur.

Sequitur vero : Propter hoc venter meus ad Moab,
.velut cithara sonabit. Omni enim ait. sublato a te
letitie genere, calamitates tuas cunctis annuntians,
casdem in carmen el cantilenam abire faciam ;
lanquam in terram desertam οἱ incultam regio
(ransierit : unde el eos antea. ad gemitum horta-

*3 [sa, v, 7.

» ic. yp. μη ύο,.

VALE. LECTIOSNES.

Διὰ τοῦτο ἡ κοιβία µου ἐπὶ Μωάδ, ὡς κιθάρα
ἠχήσει. Πάσης Ὑάρ σου φησὶν, εὐφροσύγης ág-
Πρηµένης, ᾠδὴν καὶ µέλος τὰς σὰς ποιήσοµαι συµ-
φορὰς, πᾶσι χηρύττων αὑτὰς, ὡς εἰς χέρσον µετα-
θληθείσης τῆς χώρας. A: xal προῦλεγεν αὐτοῖς
ἁποχλαύσασθαᾳι. ELO ὡς ὑπεραλγῶν ἐπὶ τῇ τῶν qu-

2113

COMMENTARII IN ISAIAM.

21:4

χὼν ἁπωλείφ καὶ m)ávr (ἐπεὶ xaXícag αὐτοὺς διὰ A batur. )pse deinde animorum errore ef interitu

τοῦ ἁποχλιύσασθαι πρὸς µετάνοιαν, πειθοµένους
00x ἔσχεν), τὸν ὑπὲρ αὐτῶν ἀναλαμθάνει χλαυθμὸν,
εἰπὼν μὲν f, Διὰ τοῦτο xAaocopat, Καὶ νῦν δὲ,
qnot, τὰ ἐμὰ δάκρυα, xaX ὁ χλαυθμὸς δι οὐδὲν
ἕτερήν, ἢ εἰς τὸ ἑντρσπῆναί σε, fiyouv, ἑντραπήσῃ
µάτιν χαλοῦσα πολλάχις τοὺς μὴ σῶσαι δυναμένους
θεούς. Ὡς τεῖχος d *' ἐνεκαίγισας. Ἐπὶ Υὰρ
σε:σμῷ τὸ τεῖχος χατέπεσεν, ὡς ἑλέγομεν, ἀνεχαί-
νισαν αὐτὸ μοχθοῦντες ἀνόνητα. Κ.Ιαύσομαι οὖν
φτοὶ, μετὰ τῶν ἄλλων σου συμφορῶν, xal ὃ µάτην
ᾠχοδομήσω τεῖχος ὑπὸ τῶν πολεµίων χατενεχθέν.
Εἰτά φησι’ Τοῦτο τὺ ῥῆμα ὃ ἐ.ά.ϊησεν Κύριος àxl
Κωάδ, ὁπότε xal ἐ.1άησεν. Οἱ δὲ λοιποὶ ἐξέδωχαν,
à c τότε καὶ νῦν ἐ1ά.Ίησεν. Δηλοῖ δὲ ἡ Γραφῇ, ὅτι
πάλαι μὲν λόγοις ἐθεσπίκετο, νυνὶ δὲ χαὶ ἔργοις ἐπι-
τελείται. Καὶ mob τοῦ παρόντος γὰρ προφήτου, διὰ
Μωσέω;ς ἐῤῥέθη : Οὐκ εἰσελεύσεται ᾽Αμμανίτης xal
λιωαθίτης εἰς Ἐχχλησίαν Κυρίου ἕως δεχάτης }ε-
ναᾶς * ὁ τοίνυν πάλαι Aa cac περὶ αὐτῆς, καὶ νῦν
τοῦτο πυιεῖ δι’ ἐμοῦ.

commotus (quando lacrvmis ad poenitentiam | invi-
tatos audientes uon habuit) eorum jam nomiue,
tanquam luctu revocato, ob id se ploraturum sigui-
ficat : quasi ad lacrymas et ploratuim nullo alio
fine, quam ut pudore saltem suffundantur, excitari
se dicat : ac si frustra sepe diis invocatis elusos,
in quibus nullam servandi potestatem experti siut,
pudore tandem confusum iri demonstret. Sequitur
deinde, tanquam murum, quem instaurasti. Postquam
enim Lerr& motu murus ipse, uti dicebamus, cor-
ruiss. t, eumdem renovari frustra curaverant. Ρ.ο-
rabo igitur, ait, cuim ceteris calamitatibus tuis,
et islud e'iam, quod murum ab hostibus dejectum
frustra excitaveris. Deinde ait : Hoc est verbum
quod locutus 938 est Dominus ad Moab, quando
etiam locutus. est, . Ubi reliqui transtulerunt; jam
iude et nunc locutus est. Significat autem Seriptura,
Deum verbis quidem olim przedixisse, nunc vero
reipsa elficere; quandoquidem longe ante hujus
etiain prophete tempora. in Doniini Ecclesiam nec

Amionitas, uec Moabitasad decimam usque gencratiorem ingressuros esse a Mose pronuntiatum
sit 3». Qui ergo de illa dudum loculus fuerat, istud idcm nunc per me, inquil, perficit.

Kal νῦν «έχω, Εν τρισὶν ἐτῶν μισθωτοῦ.
'O δὲ Σύμμαχος ἀντὶ τοῦ μισθωτοῦ, ὡς ἐπὶ μισθω-
τοῦ, φησίν. Οἱ δὲ τρεῖς τὰ μετὰ ταῦτα διέστειλαν
εἰπόντες ' Ατιμασθήσεται ἡ δόξα Μωάδ. Ὁ γὰρ
καὶ σύνδεσμος tov ἑξῆς ἑτέραν ἔδειξε τὴν διάνοιαν
τῶν πρόσθε, δηλούντων ὡς ἐν τρισὶν ἔτεσωντὰ
περὶ τῆς Moá6 ἐ.λά.Ίησε Κύριος διὰ τοῦ προφἠτου,

Quod deinde sequitur : Et nunc dicoin tribus
annis mercenarii; primum Syninachus tanquam
sub mercenario dixit. Deinde qua postea sequuntur,
jta tres distinguunt interpretes, et legunt : EJ au-
[eretur. gloria Moab. Ipsa enim et conjunctiouis
particula, aliam sequentium sententiam ostendit,
quam fuerat pri:cedeutium, quibus in tribus annis

ὡς µισθωτόν τινα τὸν ἄνδρα πρὸς τὴν τῶν ῥημά- C res Moab locutum esse Dominum per prophetam si-

των διάνοιαν λαθών. O0 γὰρ ὥσπερ ἡμεῖς ἀθρόως
συνάπτοντες τὸ πᾶν ἀνάγνωσμα διερχόµεθῦα, οὕτω
xai ὁ προφήτης ᾿ ἀλλὰ χατὰ µέρος iv διαφόρυ τῷ
χρόνῳ μέχρι τρίτον ἔτος E: πλήρωσεν. Τινὲς δὲ τὸ,
ὁπότε ἐλά.ῑησε, δηλοῦν φααι τὸ σπάνιον τῆς τοῦ
Θεοῦ πρὸς τοὺς Μωαθίτας γενομένης φωνῆς. Τῷ
μὲν γὰρ Ἱσραὴλ συνεχῶς δ.αλέγεται ' τοῖς δὲ E0ve-
σιν ὡς ἀλλοτρίοις σιγᾷ. Πλὴν ὅτι γεύει xal τούτους
τῆς ἰδίας φιλανθρωπίας, ἵνα διὰ τῆς kv ὀλίγοις πεί-
pos, πρὸ; τὴν τῶν τελείων ἐπιθυμίαν ὁρμῶσι. Τινὲς
δέ φασιν, ὡς ἀναχωμίζει πρὸς ἱστορίαν τὸν λόγον,
τεπερ αἱ δέκα φυλαὶ τῆς Δαθὶδ βασιλείας ἆποσπα-
σθεῖσαι τῃ τοῦ ἀποστήσαντος Ἱεροθοὰμ δυσσεθεἰᾳ
παρηκολούθησαν. 'Eo' οἷς ἀγανακτήσας θεὸς olovel
Σαλμανασσὰρ ἐμισθώσατο τὸν ᾿Ασσύριον, ὃς ἀνά-
ὅτατον τὴν τούτων ἀπέδειξε χώραν τρισὶν ὅλοις ἔτε-
σιν ἐνικήσας αὐτῇ, ὅτε δὴ xal τὴν Μωὰθ ἐχειρώ-

σατο. Ei τοίνυν JeAdAnxze καὶ πἀ-αι θεὸὲς, ἀ AAA

xal νῦν «έχω, ὅτι ἐν τοῖς τρισὶν ἔτεσιν τῶν
érów τοῦ μισθωτοῦ Σαλμανασσὰρ ἁἀτιμασθήσεται
1| δόξα Μωάθ * τοῦτ' ἔστιν ἡ βασιλεία, ἡ τὰ µεγέ-
θη τῶν πόλεων, xal τῶν ἑνόίκούντων τὸ πλῆθος, f|
xai δηλοῖ τὴν ἠλιχίαν την μάχιμον.

gnificatum est ; tanquam mercenarium aliquem νἱ-
rum ad verborum sensum explicandum assuinpsis-
set. Non enim confertim, ut nos lectionem totam
conjungentes facimus; sed vaio membratim teim-
pore, donec tertius. impleretur annus, prophetam
dixisse existiiant. Nonnulli autem hisce, quando
locutus esi, rarum Domini ad Moabitas sermonem
ideo significari putaverunt; quod Israelem sape,
gentes autem, tanquam a se alienas, nunquam allo-
quitur : talibus autem suam ideo benevolentiain
degustandam pr:ebere, ut cum eam parvis in rebus
experti fuerint, in magnas οἱ perfectas ferantur
avidius. Non desunt tamen, qui sermonem ad cjus
temporis historiam putent referri, quo decem tri-

D pus, relicto Davidis regno, ad impium Jeroboamum

defecerunt ; qua re indignatus Dominus, Assyriuimn
Salmanassarem /anquam mercede conduxit, ut
triennio integro in corum regione moratus, eam
popularetur ; quo tempore εἰ Moabitide etiam.poti -
tus est. Si ergo aiunt, olim locutus. est Dominus, et
nunc eiiam dico, 439 quod in tribus annis merce-
narii Salmanassaris ignominia afficietur gloria
Moab : quibus verbis, vel regnum insum; vel ur-

bium amplitudinem, et. civium frequentiam ; vel denique bello idoneum zlatis illius robur sgui-

ficari par sit.

55 Deut, xxii, 3,

ΥΑΠΙΑ: LECTIONE*,

1 [σ. 6.

2115

PROCOPII GAZ £I

2116

Quod si ad allegori:z leges ab initio placet re- A Ἅ᾿Ανωθεν δὲ, νόµοις ἀλληγορίας, ὑδριστὴν Moá6

vocare, per contumeliosum Mo«b calamitatis aucto-
rem apostatam daemonem intelleximus. Neque erim
in Creatorem mod, sed et in homincs ipsos etiam
contumeliosus fuit; eosque quos cepit, probris
alios insectari, pravisque et h:ereticis opinionibus
intumescere docuit ; in eos denique, a quibus re-
futantur, quando nihil apte jam respondere valent,
contumeliis insurgere. Quem sanare tamen, ct tan-
quam gravi morbo liberare cum studeat Dominus,
superbiam se sustulisse adjicit. Sunt vero etiam
injuria. et furor, inquit, privato jurc ad eum per-
tinentes morbi. Ululabit item ait, non sine dolore,
cum suam ipse virium imbecillitatem senserit. Si-
gnificat deinde muri lestacei nomine, illorum disse-
rendi facultatem, quibus est sapientize opinione in-
tumescere jucundum. Quod autem loqui ad eos im-
perat, qui in muro isto tesiaceo letantur; ita va-
nam eorum et imbecillam esse operam demonstrat,

tas; cujus si nominis rationem postules, idem ac

Horum igitur [ugebunt, inquit, eogitationes agro-
rum nomine, propter amplitudinem, significat ;
quaudo temerariam suam et stultam pietatis ra-
tíonem retectam intuebuntur. Lugebit etiam et vi-
nea Sebama. Genti siquidem cuique attributa est
quedam vinea. Scribitur enim : « De vinea Sodo-
morum vinea eorum **. » Et apud Mosen : « Inter-
fecit in grandine vineam eorum **. » Est rursus et
vinea quam plantavit Dominus. » Cantabo enim
dilecto, ait, canticum dilecti vinez **. » Regni dein-
de vineam his se ablaturum significat Doninvs *!,

qui 960 fructum non edunt ; genti autem, quae C

fructus pariat, daturum; legem nimirum et pro-
phetas : quorum praecepta cum negligerent, ea se
σου! patefacturum pollicetur, quz vitze instituto
fructus pariat. Est igitur vinea isthec verbum veri-
talis : que autem. /Egyptiorum, falsitatis et men-
dacii ; quae eis a tenebrarum principe in culturam
data est : Sodomorum autem, vitz sceleratz et
impurz ; quas ut colerent, a malo mercede condu-
eti sunt. Ab iis cum Scribe et Pharis:ei originem
ducerent, ab eo, qui veram se vitem esse profite-
tur *5, refecti sunt, Gomorrhz sarmenta habenjes;
unde uvam fellis et botrum amarissimum eollege-
runt **, Vinum autem eorum fel dracenum et aspi-
dum insanabile **. Significat autem vinea Seba-
sna (id est conversio, si vim nominis explices)ser-
monem eum qui est ad pietatis et religionis spe-
ciem comparatus. Multos enim, dum vitze probita-
tem simulant, ad suum vivendi genus isti perira-
hunt, qui honesta facere et hortari credantur :

* Deut. xxxu, 29. ** Psal. Lxxvii, 47.
^ Deut. xxxu, 52. * ibid, 53.

** [sa, v, 1.

τὸν ἀρχέχαχων xai ἀποστάτην νοῄσωμεν δαίμονα,
τῷ τε Υὰρ χτίστη, xai τοῖς ἀνθρώποις ἑἐνύθρισε,
καὶ τοὺς ἁλόντας ὑέριστὰς ἁπεργάκεται, τοὺς λα-
λοῦντας ἁδικίαν εἰς τὸ Όψος αιρετιχοὺς, xat τοὺς
ἑλέγχοντας ἐξ ἀπορίας ὑδρίζοντας. Ὃν καὶ θερα-
πεύων ὁ Κύριός φησιν, ὡς ἐπὶ νόσου δεινῆς, Tiv
ὑπερηφανίαν ἔξηρα. ᾽Αλλὰ καὶ ἡ ὕδόρις xal ἡ
μῆνις αὐτοῦ. φησὶν, ἑστὶ ἰδιόχτητα πάθη. 0.10.1065.
δὲ φησὶν, ἀλγῶν, καὶ τῆς ἰδίας ἀσθενείας ἔπαισθα-
νόµενος. Teiyoc δὲ ὀστράχινον, την τῶν ἐπὶ σοφίᾳ
φυσώντων ἑἐχάλεσε διαλεχτικὴν, ἐφ᾽ περ εὖφραί-
νονται. Τὸ φθέγξασθαι * δὲ absol; τοῦτο τείχος
προσἐθηχεν ὀστράκχου, δηλονότι σαθρότερα µελέ-
τησιν ταῦτα ποιουµένοις, δέον µελετᾷν ἓν τῷ νόμῳ
Κυρίου. Καὶ ὅμως οὐχ ἐντραπήσονται. Av τιµω-
ροῦνται τῇ τῶν πεδίω» ᾿Εσεδὼν ἀφορίᾳ ’ τοῦτο δὲ
διαλογισμὸς ἑρμηνεύεται.

qui studium suum ad Dominiez legis meditationem
conferre debuerant. Nec tamen ait, convertentur ;

et eos ob id uleiscetur camporum Esebon infertili-

$i cogitationem dicas, significabit.

Τούτων οὖν οἱ διαλογισµοὶ, πεδία λεχθέντες διὰ
τὸ πλῆθος, πενθήσουσιν ἀνονήτου τῆς αὐτῶν ἆσε-
θείας φανησοµένης. Πενθήσει xo ἡ duxeAoc Σε-
δαμά. Ἑχάστου γὰρ ἔθνους ἐστί τις ἄμπελος. Ἐκ
γὰρ ἀμπέλου Σοδόµων fj ἄμπελος αὐτῶν. Καὶ ἁπ-
έχτεινεν àv. χαλάζῃ τὴν ἄμπελον αὐτῶν, περὶ τῶν
Αἰγυπτίων ὁ Μωσῆης. Ἔστι xat ἄμπελος fjv ἑφύτευσε
Κύριος. ΄Ασω γὰρ, φησὶ, τῷ Ἠγαπημένῳ ἆσμα τοῦ
ἀγἀπητοῦ τῷ ἀμπελῶνι. Καὶ τῆς βασιλείας δὲ τὸν
ἀμπελῶνα, φησὶν ὁ Κύριος, ἀπὸ τῶν μὴ ποιούντων
ἀρθέντα χαρποὺς α΄’ ἔθνει δοθῆναι ποιοῦντι τοὺς ταύ-
της χαρποὺς, δηλῶν τὸν νόµον xat τοὺς προφῄῆτας,
καθ) οὓς οὑχ ἐπολιτεύοντο, ὧν τὰ νοήµατα δοθῆναι
ἔθνη διὰ πολιτείας ποιοῦντι καρπούς. Αὐτὴ λόγος
ἀληθείας ἡ ἄμπε.ῖος' ἡ δὲ τῶν Αἱγυπτίων τοῦ φεύ-
bou, πρὸς γεωογίαν αὑτοῖς παρὰ τοῦ χοσµοχράτορος
δοθεῖσα τοῦ σχότους τούτου * fj δὲ Σοδόµων ἀχαθάρ-
του βίου καὶ πράξεων, ἃς Oh Υεωργεῖν ὁ πονηρὸς
αὑτοὺς ἐμισθώσατο. Ἐξ ὧν λαθόντες Γραμματεῖς
xai Φαρισαῖοι τὰ σπέρµατα, τοῦ λέγοντος ἐξετμίήθτ-
σαν, Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος ἡ ἁληθινὴ, Γομόῤῥας
ἔχοντες Χληματίδα. Aib xal γεωργοῦσι σταφυλὲν
χολῆς χαὶ βότρυν πικρίας. 'O δὲ olvo; αὐτῶν θυμὸς
δραχόντων καὶ ἁσπίδων ἀνίατος. Ἡ σεέαμὰ δὲ
ἅμπε.Ίος (ἐπ.στροφῃ δὲ ἑρμηνεύεται) λόγον ἐσχη-
ματιαμένον δηλοῖ πρὺς εὐλάδειαν. Σχηµατίκονται
γὰρ βίον ὀρθὸν, ὑπαγόμενοι πολλους εἰς τὴν οἰχείαν
διαστροφἣν, χρηστὰ πράττειν δοκοῦντες xal παρ-
αινεῖν. Ὃν τὰ δόγµατα xal βίος ἄμπεος σεξαμὰ
Ὑνῄσιον ἔχοντα μηδὲ kv Y ὑπὸ Μωαθιτῶν Ύγεωργου-
µένη, ἡ τὰ ἴδια πολλὰ ποιοῦσα γεννηµατα xaca-

U Matth. xxi, 55 seqq. —"* Joan. xv, 8.

YARLE LECTIONES.

» γρ. φθέγξασθε. "* χαρποὺς ἀρθθέντα.

Y γρ. ἔχουσᾳ µτδέν,

311]

COMMENTARII IN

ISAIAM. 2118

πίνει’ τὰ ἔθνη λέγεται διαλεχτικῇ δυνάµει τοὺς A quorum tamen sive doctrina, sive vila, tanquam

ἀγυμνάστους, δι ὦν νιχᾷ χαταπίνονσα,

vinea Sebama, qu» a Moabitis colitur, sincerum

nibil babeat ; sed multa privatim edita sobole, dialectica facultate male exercitlatas gentes abaorbeat.

Πρὲς οὓς xacaxivortac 6 λόγος φησὶ τοὺς τοιού-
τους λόγους χαταπατεῖγ. Ἡ Υὰρ περὶ τούτου σχολὴ
σχολάζξειν ὑμᾶς οὐχ Ed [καὶ] συ-αφθήναι πρὸς
Ἱαζὴρ, τὴν ἑρμηνευομένην ἰσχὺς, ἣν οὗὖσαν πνεν-
ματιχὴν οὐχ ὑποδέξετοί τις, &àv ph τὰς ἀἁμπέᾶους
παταπατήσῃ Σ τῆς Σεθαμὰ τῆς ἰδίας ἑρημίας ἐπι-
λαθόµενος. χαταλείπει δὲ ταύτην κρείττοσι χωρίοις
ἑνδιαιτώμενος. Εἶτά φησιν’ Οἱ ἀπεσταἲμένοι ἐγκατ-
εἰείφθησαν. Ὑευδῆς γὰρ ἁπόστολος ὑπὸ Θεοῦ
καταλείπεται. Ὑφ' ὧν pi ἁπατᾶσθαί φησιν, ὡς

Jubet itaque eos, qui absorbent, ejusmodi ratio-
nes prophete conculcare, quando quod iu his dis.
ceptationibus otium impenditur, neque nos quie-
scere, neque cum lasir (quie robur seu vires signi-
ficat) conjungi pern.ittit : quam, cum spiritualis
sil, nemo assequatur, qui Sebama vineas non con-

. eulcarit, el propriz solitudinis oblitus, ea relicta,
*loca meliora uon incolebast. Adjicit deinde : Qui

missi sunt, derelicii sunt. Quia qui apostoli nomen
ementitur, a Deo derelinquitur : atque a. talibus

ἰσχὺν ἑχόντων τοῖς πράγµασιν. 'A6ofjü0nsot γάρ pg cavere pracipit, qui in operibus vires suas osten-

εἰσιν ix Θεοῦ, ὡς μὴ διαθεθηκότες τὴν 0dJac-
σαν χαὶ τοὺς πειρασμοὺς περιφεύγοντες. Τοιοῦτον
γὰρ τὸ, « Ηλθον εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης.» 'O
γὰρ ἀθλητῆς ὁμόσε τούτοις χωρεῖ, μὴ συγχαθιεὶς
ἑαυτὸν δόγµασιν ἐθνιχοῖς, διὰ παρχὸς ἡδονὰς xep-
δᾶναι θέλων τοὺς διωγμούς. Διὰ τοῦτο, Κ.αύσομαι,
φησὶν, ὡς τὸν κ.Ίαυθμὸν "athp , ὃν οἱ κατὰ θεὸν
χλαίουαι δυνατοὶ τὴν τοῦ βίου παροικίαν στενά-
ζοντες, ποθοῦντες δὲ χαὶ ἐχλεέποντες εἰς τὰς αὐλὰς
τοῦ Κυρίου » µήποτε δὲ καὶ ὡς ἰσχὺς χλαίεται µα-
ῥανθεῖσα νοσήµατι, οὕτω χαὶ ἄμπο.]ος Σεθαμὰ µα-
ρανθεῖσά τε xal µέλλουτα πυρὶ παραδίδοσθαι. Elcá
φησι πρὸς τὴν Μωαθιτι, ὡς τὰ ταύτης δένδρα
χατέδθαλεν ἡ Ἐσεδὼν xal ἘΕ.λεα.ή. Ἑρμηνεύεται

tant, ne decipiamur. Divina siquidem ope ideo
sunt destituti , quod mare mon transierunt ncc
tentationes effugerunt. Tale enim est illud :
« Veni in altitudinem maris δὲ. » Ad hiec enini,
qui athleta est, cominus aceedit, etbinicorum pla-
cila amplectendo, per corporis voluptates per-
secutiones studens effuszere. Hinc est, quod 94]
ploraturum se tanquam ploratu Jazir addit; quomo-
do ipsi plorare soliti sunt, qui ad Deum vires suas
et potentiam referentes, vit? genus auteactum ita
delleut, ut atriorum Domini desiderio veluti tabc-
acant et deficiant ** : non eorum more, qui vires mor-
bo languidas, veluti arescenteim et jam igni tra-
dendam vineam Sebama p'oraut. Deinde converso ad

δὲ fj μὶν ᾿Εσεδὼν, Xoyiopol* ἡ δὲ '"EAcaAq, θεοῦ ᾳ Moabitidem sermone, arbores ejus ab. Esebon, et

διάδασις. Ἡ γὰρ ἄμπε.Ίος fj ἀλλοτρία, xai f φυτεία͵
ἦν οὐκ ἐφύτευσεν ὁ Πατὴρ ὁ οὑράνιος, χαταθάλλεται,
ἑτεροδόξων ὄντα φρονήματα ὑπὸ λογισμῶν ὀρθῶν
καὶ τῖς àvóbou τῆς πρὸς θεὸν δι ἀγαθῶν ἔργων
ὑφούσης ἡμᾶς. Max&oto; γὰρ οὗ ἐστιν ἀντίλτψις
αὐτοῦ παρὰ coU, ἀναθάσεις σου ἐν τῇ καρδίᾳ
αὑτοῦ.

Eleale dejectas esse adjicil : quorum utramque si
interpreteris, rationes Esebon, wansitum Eleale
sonabit. Vitis enim peregrina, eaque etiain. consi-
tio, quam Pater celestis non plantavit, avellitur **:
quorum nomine, temerarias a fide alienorum opi-
niones intelligimus, quz cogitationibus rectis, ope-
rumque bonitate, quibus ipsi ad Deum redeuites

. erigimur, evertuntur. Beatum enim merito dixerim, cujus a te auxilium, Domine, ei cujus in corde

ascensiones tuz **,

Ms0' & φησιν, Ἐπὶ τῷ θερισμῷ σου xal τῷ tpv-
γητῷ σου καταπατήσω, εἰκότως * ὃν γὰρ θερίζει
οἵτου, xat ὃν τρυγᾷ olvov, ἑναντίως Éyouat τῷ ἄρτῳ
τῷ στηρίζοντι χαρδίαν ἀνθρώπου, xal οἵνῳ τῷ εὑ-
φραΐνοντι Χαρδίαν ἀνθρώπον. Aib πατεῖται παρὰ

Sequitur deinde, messem tuam et vindemiam tuam
conculcabo : nec immerito sane; quando quz «b
ea, sive messis, sive vindemia colligitur, contraria
plane ratione ab ipso pane, qui cor hominis confir-
inat, et a vino, quod idem laiificat 55, se habeat.

Θεοῦ τροφὴν fj ποτὸν γενέσθαι τοῖς ἐξ ἁδιακρισίας D Α Deo itaque conculcatur, ne iis jam, qui certa ra-

ἀγνοοῦσι χωλύοντος. Καὶ ἀρθήσεται εὑφροσύνη
xal ἀγα. αμα ἐκ τῶν ἀμπέλων. ᾽Αφῃρέθη vxo
ix τοῦ Ἰσραῇλ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, xat ἐδόθη ἔθνει
ποιοῦντι τοὺς χαρποὺς αὐτῆς. Καὶ ἡ τῆσδς φευ-
ἑω.ύμου γνώσεως Φαντασία thv μὴ οὖσαν εὖφρο-
σύνην ἀληθῆ τοῖς ἁλοῦσιν ἐμθάλλουσα, παραιρεῖ-
ται παρὰ θεοῦ βοπθοῦντος τοῖς Ex ταύτης ἁπατω-
µένοις. Εἶποις δ᾽ ἂν ὑπο.]ήνια, τὰς δΣ(οµένας τὴν
μοχθηρὰν διδασχαλίαν duyág. 'H δὲ κοιλία τοῦ
προφήτου ἐπὶ Μωὰθ, ὡς κιθάρα ἠχήσει, μουσικὴν

9! Psal. rxvii, 5.

* Deal gnsxxa2. 575 Matth. xv, 45. 9 Psal. Lxx, 6.

tione in potum et cibum eodem uti non didiceru: t,
nutriendi facultatem retineat, Et tolletur letitia οἱ
exsultatio de vitibus tuis. Ab Israel enim ablatum
est regnum Dei, et genti, qux fructus ejus ederet,
datum. Abluta rursus et ipsa, Deo deceptis opitu-
lante, van: et absurde opinionis persuasio, qu:
falsam captis pro vera lztitiam afferebat. Torcula-
ria deinde, malis przceptionibus imbutas animas
pos«is appellare. Eo deinde, quo: prophete venter
ad Moab tanquam citharam sonaturus dicilur, con-

55 Psal. cin, 15.

VAIU,E LECTIOSES.

X }ρ. χαταλείσῃ.

2119

PROCOPII GAZARI

2120

centus musicus, qui pulsentis industria perficiatur, Α εὐρυθμίαν ἀπὸ τῆς τοῦ χρούοντος ἐπιστήμης άποτε--

describitur; οἱ ventris nomine ea signiflcantur,
qua interna David appellat, cum animam suain ad
Domini laudes, ct quz intra se sunt ad sancti no-
minis ejus pradicationeu hortatur οὓς hones:as
scilicel, et virtutum omnium parentes 949 animi
cogitationes innuens. Ex quibus enim bene intus
sentimus, iisdem ipsi Deum laudare et bencdicere
putamur. (Qualis erat 1saias, cui Deus que intus
erant, tanquam muro instaurato cinzerat et muni-
verat, ne cogitationibus malis, a quibus, tanquam

Lostibus, obsidemur, ad eum accessus pateret. :

Fortes igitur δὲ validas rationes a Deo sibi in id
esse concessas ostendit, ut qui ad eurn non rever-
tuntur, arguinentorum viribus, qua ipsis addu-
cuntur, confundi possint. Est enim ad' confundendi
verbum, ipsos, quod deest, extrinsecus assumen-
dum. Optime autem Dei nomiue confunditur, qui
pudore suffusus, ita vincenti terga dat, ut bellum
adversus veritatem et virtutem amplius non in-
stauret. Qux postea sequuntur, idolorum cultui,
ipso verbi adventu tandem sublatum iri funditus,
inmuunt : quibus peenarum vultionisque Moabiticae
tempus definivit, quod mercenarii triennium appel-
lat. Accusat vero et mercenarium Salvator ** , tan-
quam qui pastor non sit, fugaque arrepta, gregem
lupis prodere consueverit. Quin et peregrinum mer-
cede sacerdoti famulantem : iis, qua sancta sunt,
vesci cavet Moses legislator. Se ipse ergo nierce-
narium fecit Moab, qui non amore in Deum, sed
mercedis opinione , rerumque corporearum ex-
spectatione, fecerit omnia, quod ii solent qui lar-
giuntur egenis, ut ab hominibus laudentur. Non
enim id faciunt, quod eorum miseria moveantur;
scd quod gloriam venentur inaniter, quales et ipsi
sunt, qui non virtutis studio, sed hominum opinio-
ne ducti aliquid aggrediuntur. Jnglorii ergo tales

inerito apud Deum sunt, qui mercenarii ignominiam, .

non louesto mentis affeciu, sed simulata probita-
lis specie consequuntur. Quantum deinde refert
divitum in hac vita, sí γαι putentur divitiz : tan-
tuin quoque dedecoris et ignominix, quo tempore

λοῦσα. Λέγει δὲ xoullav, ἅπερ ἑντὸς ἐχά)εσεν ὁ Δαθὶδ,
Εὐλόγει, λέγων, ἡ Ψυχἠ µου, τὸν Κύριον, xal πάντα τὰ
ἑντός µου τὸ ὄνουα τὸ ἅγιον αὐτοῦ, τοὺς λογισμοὺς ση»
µαίΐνων t0); ἀγαθοὺς, τοὺς ἑχάστης γεννητιχοὺς ἀρε-
τῖς' ἐξ ὧν γὰρ ἔνδον χατορθοῦμεν εὐλογοῦμεν τν Κύ-
piov. Οἷος fv "Haatag τὰ ἑντὸς ἔχων ὡς τεῖχος ὃ ἐγ-
εκαίνισε» ὁ θεὸς χάριτι περιτειχίζων αὐτὸν, ὡς yh
διδόναι παρείσδυσιν τοῖς χείροσι λογισμοῖς, δίκην —
πολεμίων περιχαθεζομένοις ἡμᾶς. Διὰ τοῦτο δὲ, qrot,
τοὺς ἰσχυροὺς ἑχαρίσω pot λογισμοὺς, ὧς érrpa-
πήναί σα τοὺς οὐχ ἑπιστρέφοντας ἐπὶ ck, διὰ τῆς
τῶν προσαγοµένων ἑλέγχων αὐτοῖς εὐτονίας * λείπει
γὰρ τῷ ἐντραπήγναι, τὸ αὑτοὺυς ἔξωθεν ὀφεῖλον
παραλαμθάνεσθαι. ᾿Εντρέπεται δὲ Θεὸν ὁ καλῶς

B νικῶντι νῶτα διδοὺς, μηδὲν ἀφιμαχῶν πρὸς àf-

θειάν τε καὶ ἀρετῆν. Διὰ δὲ τῶν ἑξῆς, τὸν ἐπὶ τέλει
δηλοῖ τῆς εἰδωλολατρείας ἀφανισμὸν διὰ τῆς ἔπιφα-
νείας τοῦ λόγου, xa τῆς Μωὰθ τιμωρίας ὥριες Y

«χρόνον, ὃν ἔτη τρία χαλεῖ μισθωτοῦ. Διαδάλλει δὲ

τὸν μισθωτὸν ὁ Σωτὴρ, ὡς μὴ ὄντα ποιμένα, xa τῇ
qur, τοῖς λύχοις προδιδόντα τὰ πρόδατα. Καὶ πάρ-
οιχος δὲ μισθωτὸς ἱερέως oüx ἔδεται ἅχια, xo0x
νομοθετεῖ Μωσῆς ' ἐξεμίσθωσεν οὖν ἑαυτὸν d Μωὰδ,
καὶ Ὑέγονεν μισθωεὸς οὐκ ἀγαπήσας τὸν θεὸν,
φαντασίᾳ δὲ μισθοῦ, καὶ σωματικῶν ἐλπίδι πάντα
κοιῶν, ὡς ὁ ποιῶν τὴν ἑλεημοσύνην εἰς τὸ δοξα-
σθῆναι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων. Ἑλεῶν γὰρ οὗ motel,
µάτην δὲ δόξαν θηρώμενος. Τοιοῦτος χαὶὁ μὴ πόθῳ
τῆς ἀρετῃς σωφρονῶν, δοκεῖν δὲ µόνον βουλόµενος.
Άτιμοι τοίνυν οἱ τοιοῦτοι παρὰ θεῷ, ἀτιμίαν ἔχον-
τες μισθωτοῦ, ὡς οὐκ ix διαθέσεως, τὸ δὲ τῆς
ἀρετῆ; ἔργον ἐπίπλαστον ἔχοντες * xal ὅσον ἐνταῦθα
πλουτοῦσι τὸ δοχεῖν πλοῦτον τὸν µάταιον, τοσοῦτον x
μετὰ τὸ ἁποχαλυφθῆναι ἡμῶν τὰ χρυπτὰ ἀποδοθή-
σεται τῆς αἰσχύνης ὁ μισθύς' καὶ ὁ πολλὴν ουν-
ἄγων ταῖς χερσὶν ἀκαρπίαν, πλείονα τὴν ὕλην ἕξει
τῆς ἀτιμίας. Καὶ ὁ ἐνεργῶν θησαυρίσµατα γλώσση
Ψευδεῖ, μάταια διώχει, xal ἑλεύσεται ἐπὶ παγίδας
θανάτου, xat χαταΛειρθήσεται ὁιγοστὸς, xal οὐκ

ὄντιμος, εὐεργεσίᾳ τῶν ἐπὶ καχίαν συγχεχροτη-
pévov.

occulia omnibus patere contigerit, mercedis nomine reponetur. Quo enim plura quisque scelera ad-
miserit, eo et ille majorem ad ignominiam wateriam habuerit. Qui rursum mendacis lingue thesauros
recondit, vana persequitur, et in mortis laqueos QA deveniet, egentissimusque εἰ non honorabilis,
eorum beneficio qui in malitia coacervati sunt, relinquetur.

CAP. XVII.
VERBUM CONTRA DAMASCUM.

Vens. 1-11. Ecce Damascus tolletur a civitatibus, et
erit in ruinam, derelicta in seculum, in cubile gregum
et requiem. Et non erit qui persequatur. Et non erit
amplius munita, ut. illuc con[ugiat Ephraim, etc.

ARA Antea quidem (ut superioribus patet )
Assyriorum principem de Arabia, de Dama-

9 Εν]. οι, {, 9? Joan. x, 13.

KE€4A. IZ'.
TO ΡΗΜΑ TO ΚΑΤΑ ΔΑΜΑΣΚΟΝ.

α’ ια’. "Iob Δαμασκὸς ἀρθήσεται ἀπὸ πόλεων,
xal ἔσται εἰς xcov, κατα.ελειμμένη εἰς τὸν
alova, εἰς κοἰτην ποιµνίων καὶ ἁγἁπανσιν. Kal
οὐκ ἔσται à διώκων. Καὶ οὐκέτι ἔσται ὀχυρὰ τοῦ
καταφυγεῖν ἐχεῖ τὸν Ἑφραϊμ, κ. t. λ.

Ανω δὴ μὲν διὰ τῶν ἔμπροσθεν τὸν τῶν ἈΆσου-
βίων ἄρχοντα παρέστησεν λέγοντα, Καὶ ἔλαδον Ἆρα-

ΥΑΒΙ LECTIONES.

} Tp. ὥρισε. * Tc. τοσοῦτος.

2121

COMMENTARII IN ISAIAM.

2121

θἷαν, καὶ Δαμσσχδν, wal Σαμάρξιαν, 9 καὶ ὅπληῦτα, A sco, deque Samaria a se occupatis gloriantem

δἀ τῆς £v Βασι)είχις ΓραφΏς Ἰεγούσης» « Καὶ ἀνέθη
βασιλεὺς Ασσυρίων εἰς Δαμασχὸν, xal συνέλαθεν
αὐτὴν, xal ἀπῴχισεν αὐτὴν.» Νην δὲ φησιν ὁ λόγος
περὶ µελλούσης ἑτέρας ἁλώσεως, ἣν ὁ Γαθυλώνιος
πεποίηται βασιλεὺς, ὅτε τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐπῆλθεν
aig, χαὶ ταύ:ην ἑλὼν, Ex βάθρων τε πᾶσαν qzo-
ικώς. "Hv ὁτλῶν Ἱερεμίας φησίν ε Ἐξελύθη Δα-
µασχός ' ἀπεστράφη el; φυγίν. » Kat μεθ) ἕτερα,
εΔιατοῦτο πεσοῦνται νεανίσχο, ἐν πλατείαις σου, καὶ
πάντες οἱ ἄνδρες οἱ πολεµισταί σου πεσοῦνται ὃν τῇ

ἡμέραᾳ ἐχείνη, φησὶ Κύριος τῶν δυνάµεων" KaV

χαύσω πῦρ iv τείχει Δαμασκοῦ, xal χαταφάγετα:
ἄμφοδα υἱοῦ "Aózp. » Πρόσνειται δὲ vov χατὰ µόνρυς
τοὺς Εὐδομήχοντα τῷ κατα.ἰε.Ίδιιμένη τὸ εἰς ccv
alovra * ἔπερ ἐστὶ περιττόν. Χρονιχὴ γὰρ. ἀλλ οὗ
διηνεχῆς dj πτῶσις ὑπὸ τῶν Ασσυρίων ἐγένετο, ὅτε
χαὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐχειρώσαντο. Ὡς γὰρ αὕτη ὑπὸ
τῶν ἀφεθέντων αἰχμαλώτων ᾠχίσθη, οὕτως ἆνοιχο-
δυµηθείσης Δαμασχοῦ βασίλειον iv αὐτῃῇ συνέστη
πάλιν * ὃ γα) µέχρι τῶν ἀποστολικῶν διήρκεσε χρό-
vov. Φησὶ γοῦν ὁ Παῦλος £v Δαμασχῷ ὁ ἑθνάρχης
Δρέτα τοῦ βασιλέως Δαμασχτνῶν ἑφρούρει την πό-
λιν πιάσα: µε.

Τὰ οὖν πρῶὠτα τῆς προφητείας ἐπὶ τοὺς τῶν Ασσυ-
ρίων ἀνοίσομε) χρόνους, καθ) οὓς συνέθη Δαμασχῷ
πολιορκία διττή. Εἰχὸς δέ qaot, x&v τοῖς Περσιχοῖς
τς xal λΜακεδονιχοῖς ἕτερα πάλιν παθεῖν, € καὶ δη-
λουσθαι διὰ τοῦ ' Ἰδοὺ Δαμασκὸς ἀρθήσεται ἀπὸ
πό.Ίεων. Τὸ δὲ οὐκ ἔσται ὀχυρὰ τοῦ κατακυγεῖν

Ἑωραὶμ, καὶ οὐκέτι βασιλεία ἔν' Δαμιασκῷ, xl;

Ῥωμαῖϊχοῖς ἁρμόσει6 Ὑρόνοις, Μετὰ Υὰρ τὴν τοῦ
Lo:npo; ἐπιδημίαν οἱ χατὰ µέρος πανταχοῦ καθ-
ᾖρηντο βασιλεῖς. Μερικὴἣν γὰρ πτῶσιν, ἀλλ οὐχ
ἀφανισμὸν παντελή τὰ πρῶτα παρἰστη τῆς τροφη-
τείας, ὡς δηλον Ex τοῦ, καὶ οὐκ ἔσται ὀχυρά.
Καὶ πάλιν, οὺὑκ ἔσται βασι.λεία ἐν Δαμασκφ. Ὡς
μελλούσης μὲν ἔσεσθαι, Adv οὐκ ὀχυρᾶς, οὐδὲ
βασιλευούσης , ofa χαὶ πρότερον. Εϊποις 0' ἂν xai
ἄλλως. Φασὶ ταπείνωσιν αὑτοῖς τὰ “παρόντα xal βίον
δηλοῦν ἰδιωτιχὸν, ὥς που λέγεται xal πλούσιος &x-
πίπτειν εἰς πενίαν μεταθαλὼν, ὅ xe Ev ἀξιώματ' πρὸς
ἀτιμίαν ἑλθών ὁποῖον xaX τὸ, οἶχος 'lapatà πέ-
πτωχεν, οὐκ ἔτι μὴ προσθήσει τοῦ ἀναστῆναι. Οὕτω
xai νῦν, τὸ εἰς πτῶση", τὴν καθαίρεσιν δηλοῦν τῆς
Βασιλείας νοοῖτο. Πάλαι γὰρ ἐχράτει τῶν Σύρων,
πρὶν οἱ τοῦ Μακεδόνος ᾽Αλεξάνδρου διάδοχοι τῶν νῦν
ἐν Συρίᾳ λαμπρῶν οἰχισταὶ γεγόνασι πόλεων, Αντιο-
χείας, Λαοδιχκείας, ᾽Απαμίας͵ ἰδιώτας τοίνυν ἔσεσθαι
δηλοῖ τοὺς ταύτης οἰχήτορας, δίχην dyéAnc ποιµνίων
6:à τὸ τούτων ἀγέλαιον οἰχήσοντας. Τὸ οὖν ἀρθήσε-
ται ἁπὸ πό ΛΊεων, βασιλικῶν νοητέον, ὃ νυν ἐπὶ Ῥω-
µα[ων ἑώραται, οἷς ὑποχύπτει, μηδενὸς ἔτι πολε-
plou δ.ώκοντος, διὰ τὴν τῶν χρατούντων ἰσχύν. Εἰς
τοῦτο δὲ χαταστᾶσα, τῷ τῶν Ἰονδαίων ἔθνει πῶς
ἐπικουρῃσαι δυνῄσεται, χαθάπερ καὶ πρότερον;
οτε δέ φτσ'ν ἐν Δαιασκῷ τῶν Σύρων ἔσται Baast-

initio dixit; quoJ οἱ in. Regum historia legimus
his verbis : « Et ascendit rex Assyriorum in Da-
mascum, cet cepit cam, et transtulit eam "^, » Nunc
vero de expeditione alia sermo est, quam adver-us
Ilierosolymam movit Dabylonius, cum eam iterum
expugnavit, et totam funditus delevit; de qua et
Jeremias sic loquitur : « Dissoluta est Damascus,
in fugam conversa est 9. » Quibus ita subjicit :
ε Ideo cadent juvenes ejus in plateis ejus, et tui
omnes viri bello strenui cadent in illa die, ait Do- ᾿

minus exercituum, Et accendam ignem in muro

Damasci, et devorabit bivia filii Ader *9. » Hic au-
tem . advertendum cst, ab interpretibus Septua-
ginta tantum, post derelicia vocabulum, superva-

B canee in seculum adjici. Neque enim in perpetuum,

sed ad tempus usque aliquod excidium illud fuit,
cum et llierosolymam expugnarunt Assyrii. Ut
enim hzc a suis in liberlalem restitutis habitata
est, sic et Damascum instaurari, et ad apostolo-
run usque tempora regni regiam habere iteram,
vel Paulo teste, contigit, ubi ait Damasci, gentis
prfectum Aretam , regis Damascenorum. 945
excubias in urhe posuisse, ut se comprehenderet*!,

Prima ergo in prophetia, ad ea Assyriorum tem-
pora, quibus Damascum bis obsidionem pati con-

'Vigit, referemus. Est vero consentaneum, aiunt,

et aliam quoque, sive Persicis, sive Macedouicis
temporibus pertulisse, qua verbis istis : Ecce Da.
mascus auferelur ab urbibus, significetur. Quod autem
non munilam fore, wt co confugiat. Ephraim, ne-
que amplius futuram in Damasco regiam adjecit,
ad Romana tempora referri queat; cum ab ipso
Salvatoris adventu singull reges ubique sublati
sint. Quadam enim ex parte, non integrum et
summum interitum prima prophetiz:e verba signifi-
care hinc primum arbitrer, quod fore non munitam,
deind» quod regiam Damascum non habituram
dixit, tanquam futuram quidem; sed nequaquam
munitam, regnoque ipso, sicut antea, decoratam
demorsiret. Posset et alio modo explicari. Volunt
enim privatae vitze humilitatem et abjectiorem per
h&c illis significari; qua ratione qui dives est, iri

p Paupertatem, qui autem in honore el dignitate, in

dedecus atque ignominiam casurus aliquando dici-
tur. Cujus generis est et illud, quod domum lsracl
cecidisse, nec postea ut excitetur, effecturam legi-
mus. Pári ratione el hic, quod ín rvivam legimus ;
casurum regnum, et sublatum iri significare queat.
Syris enim olim potiebatur, cum iu ea nonduni
regione Antiochiam, Laodiceam, Apamiam uibes
etiam nunc flotentes Alexandri successores con-
didissent. Privatos igitur οἱ imperio spoliatos,
gregum more, qui in caulis stabulari solent, ejus
incolas lore significat. Quod igitur ab urbibus au-
[erendam dicit, de regiis ( quando nunc sub Roma-
norum esse potestate, nec jam propter eorum poten-

5 ]V- Roy. στι, 9. 9 Joren. xus, 9$. t* ibid. 96, 97. *' 1l Cor. x1, 92.

PaTROL. GR. LNXXXVII.

Ql

190

PROCOPII GAZAEI

2171

tiam, a quoquam bello vexari constat ), intelligen- A λειον, οὔτε τῆς Συρίας ἑτέρωθι (τοῦτο γάρ φασι

dum est. In lunc autem rerum statum cum semel
inciderit, num Judaeorum genti jam, sicut antca
suppetias ferre poterit ? Imo vcro nc in. Damasco
quidem ipsa Syrorum, aut alibi in Syria uspiam
(hoc enim per reliquum Syrorum 2&6 putant
significari) regnum supererit ; sed, eadem cum pec-
catore Dei populo tolerare cogetur. Vocat autem
glorium Israel et ejus pinguia, regnum ipsum,
ipsum sacerdotium, ipsam sanctificationem, ipsum
lege imperatum cultum, ipsam prophetandi gra-
tiam, ipsam denique populi libertatem : quibus ut
statim Dei privatus est populus, ita regnum ipea
amisit Damascus : ideoque in die illa, quo Salva-
toris adventum designaret, adjunxit. Vide autem

xai τὸ χατάλοιπον τῶν Σύρων δτλοῦν), ἆλλὰα xap-
τερεῖ, qnal, μετὰ θεοῦ λαὸν ἡμαρτηχότα πεισοµένη
τὰ παραπλήσια. Καλεῖ δὲ δόξαν Ἱερουσα.ὴμ, καὶ
ταύτης πίογα, τὴν βασιλείαν, τὴν ἱερωσύνην. Τὸ
ἀγίασμα, τὴν χατὰ νόμον λατρείαν, τὴν προφητικὴν
χάριν, xaX τοῦ λαοῦ τὴν ἐλευθερίαν. "Ove δὲ τούτων
Ἱσραὴλ ἀπεστέρητο xal τῆς βασιλείας ἡ Δαμασχός.
Ai φησιν, ἐν' τῇ ἡμέρᾳ ἐχείνῃ, τὸν xatpby τῆς τοῦ
Σωτῆρος ἐπιδημίας δηλῶν. "Opa δὲ ὅπως οὗ παὐτελῆ
τοῦ Ἰωκὼδ ἀναίρεσιν ἔφηαεν ἔσεσθαι, τῆς δόξης
6b µόνης αὐτῶν. "Ote φησὶν, ὡς ἐν ἁμητῷ συγ-
άγονται μὲν ο) ἀστάχυες, χατα.]είπεται δὲ àv τῇ
χώρᾳ χανάμη γιά], οὕτως ἔσεσθαι καὶ τὸν "Iou-
δαίων λαὸν, ἀποτμηθέντων μὲν τῶν πάλαι παρ) αὖ-

quo pacto non domum Jacob universam, sed glo- DB τοῖς ἀσταχύων, µόνης δὲ τῆς χαΊάμης ἓν αὑτοῖς
riam tantum ipsius sublaturum se interminetur; µπεριλειφθείσης.

cum tanquam spicas, que messis tempore colliguntur, relictis inanibus in agro calamis, Judzeorum fore
populum significet; a quo jam resectas esse spicas , solas autem nunc in eo stipulas remanere constet,

Quod si etiam inter eos reperiatur non contem-
nendus aliquis ; erit, inquit, non ad spice modum,
quae in agro nasci consuevit, sed in.profunda, sic-
caque el dura convalle. Spice autem nomine, ut
ego quidem sentio, discipulorum coitum, de quibus
superius illud : « Nisi Dominus Sabaoth reliquisset
nobis semen **, » uiurpovit, intellexit. Caterum
qui inter eos eximii exstitere, alia rationo. demon-
strant; cum sicut olive grana duo, aut tria in summo
cacumine, aut quatuor, aw quinque ipsius ramos
esse relinquendos addidit; quasi designato tempore
paucum adeo servatorum forle numerum significet,
υἱ uni omnes spice comparari queant, quorum
summi duo, aut (tres futuri sint. Nam cum in subli-
mi summitate dixit, eorum eminenLiam, quos binos
quidem olim, et trinos vocavit Christus, electorum
veluti eximios, Petrum, Jacobum, ct Joannem;
quibus in monte presentibus non transformatus
modo apparuit 63, eed et ipsam synagoga priucipis
filiam a morte revocavit **, obscure signiflcavit.
Reliquos autem, novem scilicet, guatuor aut quinque
numerandi vocabulis. Quod si duo εἰ tres, et qua-
iwor, et quinque in summam colligas, Q4" Pau-
Jumque adjungas, qui «est οἱ ipse vocatus
apostolus 65, et Jacobum denique, qui Domini
. frater erat, primus ab eodem llierosolymoruin
creatus episcopus ; quatuordecim numero reperias,
qui in olere fastigio omnes, id est, in ipsa Judzo-
rum successione, quam et idem Paulus radicem
sanctam et primitias, et bonam olivam appellat **,
remanserunt. Post apostolorum autem vocationem,
congrue valde et ipsam gentium, qux deorum mul-
titudinem amplexatz fuerant, conversionem pro-
ponit; qui eas non lucos amplius, et erecta in eis
altaría curaturas; sed sanctuin. Jsrael unur agni-
turas affirmet; cum priusa vera Dei cognitione
alieni, testamentorumque promissionis expertes

e

Kàv εὑρεθῇ δέ τις ἓν αὐτοῖς ἀξιόλογος, ἔσται
κατὰ στἀάχυν οὐχ bv πεδίῳ φυέντα, ἀλλ ἓν κοιλάδι
καὶ φάραγγι χαταξήρῳ χαὶ στερεᾷ. Tov στἆχνος
οἶμαι τὸν τῶν μαθητῶν δηλοῦντος χορὺν, περὶ ὧν

΄Έλεχεν »Εἱἰ μὴ Κύριος Σαθαφθ ἐγχατέλιπεν ἡμῖν
σπέρμα.» Τοὺς δὲ τούτων ἐχχρίτους δι) ἑτέρου δεδή-
λωχε παραδείγµατος, ὡς ῥῶγες εἰπὼν δύο, f) τρεῖς
ἐπ) ἄκρου μετεώρου, f) τέσσαρες, ἢ πέντε ἐπὶ
τῶν κ.Ίάδων αὐτοῦ κατα.Ίειφθῃ. Ἐν γὰρ τοῖς δη-
λουμένοις χρόνοις, τοσαύτη, φησὶν, ἔσται τῶν σωζο-
µένων d; σπάνη, ὡς EV πάντας παραθάλλεσθαι
σεἀχυϊ. "Qv τοὺς ἀκροτάτους ἔσεσθαί που δύο ἢ
τρεῖς. 'ExX' ἄκρου γὰρ εἰπὼν µετεώρου, τὸ τούτων
προῦχον αἰνίττεται, οὓς προσεχα)εῖτο ποτὲ μὲν
. κατὰ συζυγἰαν, ποτὲ δὲ κατά τρεῖς ὁ Σωτὴρ, Ex)s-
χτῶν ὥσπερ ἐκλεχτοτέρους Πέτρον, Ἰάχωθον, Ἰωάν-
νην, o; ἓν ὄρει µόνοις τὴν µεταμόρφωσιν ἔδειξεν
τήν τε θυγατέρα τοῦ ἀρχισυναγώγον, πάλιν ἐπὶ τού-
των ἀνέστησεν. Τοὺς δὲ λοιποὺς τέσσαρας 7) πέντε
φησὶ, touv' ἔστιν ἑννέα. El δὲ συντεθεῖεν δύο, καὶ
tpsic xal τέσσαρας, καὶ πέντε, «bv Tov, ιδ”,
ποιῄσουσιν ἀριθμὸν, προστιθεµένου τοῖς δώδεκα
Παύλου, χλητοῦ xal αὐτοῦ ἁποστόλου τυγχάνοντος,
χαὶ Ἰαχώδου, ὃς ἁδελφὸς ὢν τοῦ Κυρίου πρῶτος
Ἱεροσολύμων ἐπίσχοπος ὑπ αὐτοῦ χαταστῆναι τοῦ
Κυρίου διαμνημονεύεται ' oi 6h πάντες ἐπ᾽ ἄχρου

p τῆς éAalac δηλαδη τῆς Ἰουδαίων διαδοχῆς, ἣν καὶ

Παῦλος ῥίζαν ἁγίαν, καὶ ἁπαρχὴν xai Χαλλιέλαιον
εἴρηχε. Μετὰ δὲ τὴν τῶν ἀποστόλων, ἀχολούθως
σφόδρα καὶ τῶν ἐθνῶν τῶν πολυθέων ἑδήλωσε
τὴν ἐπιστροφὴν, οὐκ ἔτι λέγων τοῖς ἄλσεσι προσ-
έξουσιν, οὐδὲ τοῖς ἐνταύθα βωμοῖς, µόνον δὲ τὸν
ἅγιον τοῦ Ισραὴἡ- ἐπιγνώσονται, οἱ πρὶν ἁπηλ-
λοτριωμένοι τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, xal ξένοι τῶν
διαθηκῶν τῆς ἐπαγγελίας, τὸν ἁποδοθέντα χρόνον
ἡμέραν xaXov, καθ) ὃν ἐγχαταλελειμμέναι φησὶν αἱ
πόλεις ἔσονται τοῦ Ἰσραλ.

essent * ; ubi prelixum tempus illud, quo deseriz futura sunt urbes Israel, diem appellat.

€? Ίνα, 1, 9.

5 Matth, xvii, 4 seqq.
* Ephes. d, 12.

Αν Luc. vii, ΔΙ seqq.

* Galat. 1, {. ** Rom. x1, 16, 24.

2125

COMMENTARH IN ISAIAM.

2126

Ὡς γὰρ, ὅτε ταύτας Αμοῤῥαϊοι κατέλιπον, ávse:3- A. Sicul enim prius ab Amorrhzis desert sunt,

fy9ns, qnsív* οὕτω σου, φησὶν, ἐξωσθέντος olxf-
σοὺσιν ἕτεροι. Ἡ Υὰρ ἀσέθεια τῆς ἐχθολης iv ἁμ-
φοτέρων αὐτία. Καὶ νῦν ἔστι τῶν Ἰουδαίαν ὑφ᾽ Ἑλ-
λήνων οἰκουμένην ἰδεῖν. Πλεῖσται δὲ πόλεις, γατὰ
τὴν προφητείαν, ὑπὸ Ῥωμαίων ἐξηρημώθησα», ἀνθ᾽
ὧν φησιν, αὐτῶν τὸν Κύριον κατέ.Ίιπον, τοῦτ) ἔστι
τὸν Ιησοῦν, κατὰ τὴν τῶν Ἑθραίων φωνήν. ΄Οπως
Q* γέχονεν αὐτοῖς del βοηθὸς, δηλοῖ τὸ. « Ποσάχις
ἠθέχησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέχνα σου, » καὶ τὰ ἑξῆς.
Ὃν τὴν εἰς αὐτὸν ἁπιστίαν δηλοϊ τὸ διότι ἐφύτευσαν'
φυτείαν ἄπιστον, ὅτε xal ἐπ.Ίαγήθησαν. Ei δὲ

ταθαλὼν, φησὶν, ἐπὶ την ἀνατείλασαν τῷ χόσμῳ
τοῦ φωτὸς πρωῖαν τοῦ εὐαγγελικοῦ, xal τοῦ τῆς δ.-
χαιοσύνης Βλίου, ἕτερον σπέρµα χατάθοιο τῇ asau-
τοῦ δισνοἰᾳ (περὶ οὗ φησιν, « Ἐξήλθεν ὁ σπείρων
τοῦ σπεῖραι. » Καὶ : Ὡμοιώθη fj βασιλεία τῶν οὐ-
pavov σπείραντι χαλὸν σπέρµα ἐν τῷ ἰδίῳ ἀγρῷ»)
ἀνθήσει ἐν col εἰς ἀμητὸν, xaX διδάξεις ἑτέρους,
ὣς παισὶ τοῦ xAngov μεταδιδούς. Τινὲς μέντοι
µίαν µάνην ἅλωσιν Δαμασκοῦ τὴν ὑπὸ τῶν Ἄσσυ-
ρίων εἰπόντες, τὴν πᾶσαν ῥῆσιν περὶ αὐτῆς, xal
τῶν xiv αὐτὴν ἑξηγήσαντο χρόνων, ἣν ὡς µήπω
γενομένην, ἔσεσθαι νῦν ὁ προφήτης φησὶν, ὅτεπερ
ὑπὸ τῶν οἰχητόρων ἁπολωλότων χαταλειφθῄήσεται.
Ἐν $60 ἐρημίαν παντελή κοιτασθήσεται ποίμγια,
xai οὐκ ἔσται, φησὶν, ὁ διώκων, μηδεγὸς τοῖς
ποιμέσιν ἐπιτιμήσοντος. Καὶ οὐχ ἕξει ταῖς δέχα φυ-
Aat; συμμαχῆσαι ὡς εἰώθει χρηματιζούσαις Ἐφραϊμ.

Κατ ἔμφασιν δὲ φασιν τὸ, καὶ obóx ἔσται ἐν ρ

αὐτῇ βασιλεία, τὴν ἰσχυρὰν, καθὰ xaX πρῴην, βα-
σιλείαν δηλοῦν. Οἱ γὰρ μετὰ ταῦτα τοπάρχαι xal
φύλαρχοι μᾶλλον ἐγένοντο. ᾿Ατονῆσει δὲ xol τῶν
Σύρων ivy αὐτῇ τὸ «Ίοιπὸν, τοῦτ ἔστι πᾶν τὸ ἔθνος
τὸ ὑπ' αὑτὴν. Συναλῶναι δὲ τῇ Δαμασκῷ καὶ τὰς
φυλὰς τὰς δέχα δηλοῖ καὶ τὰ πλήθη τούτων, ἐφ᾽ οἷς
ἑφρόνονν, ὡς ὄντες ἀνάλωτοι.
gens ea nimirum omnis, quz ipsi subjicitur. Ideo
rituram multitudinem significat ; quod de se ita,
Διὸ xaX δόξαν ταῦτα χαλεῖ, ὡς xai πίονα δόξης
πὺν τούτων βασιλέα. Ὡς yàp fj τετάρτη τῶν ΕΒασι-
λειῶν διδάσχει, Σαλμανασσὰρ ἐπολ.όρχησεν ἐπ᾽ ἕἔτη
τρία Σαµάρειαν, εἷλέν τε ταύτην, καὶ τὸν Ὠσηξ
µετῴχισεν εἰς Ἡαθυλῶνα βασιλέα τούτων ὑπάρχοντα.
Ei µή που πίονα δόξης τοὺς ἑνδόξους ἄνδρας καὶ
πλούτῳ χομῶντας λέγει, ταῖς τε παρὰ πάντων βᾳ-
ρυνοµένους τιμαῖς. Auk δὲ τῆς τῶν ἀσταχύων παρα-
θολῆς, ἔτι δὲ xal τῆς éJaíac την ἄπονον ἅλωσιν
τὴν ὑπὸ τῶν ᾿Ασσυρίων παρίστησι χοπτόντων ἅδην
τοὺς ἄνδρας, ὡς ἐπὶ θέρους, καὶ πληχαϊῖς πολλαῖς ὡς
ἐπ᾽ ἑλαίας τρυγωµένης α, τοὺς πολεµίους ἑλαυνόντων
τῶν ἐἑπελθόντων ' ἅμα δὲ, χαὶ τὸ μὴ παντελῶς ἆπο-
λεῖσθαι τὸ γένος. Βραχὺ γάρ τι λεῖμμα χατα)λει-
φθήσεσθαι κα λἆμην ὥσπερ ἄτιμον, τοὺς διαλαθόν-
τας, ὡς ἐπ᾽ ἑλαίας, τῶν τρυγώντων τοὺς ὀφθαλμούς.

* Matth. xxii, ο]. *' Matth, xi, δ. 7?

lbid.

3it, uL in eas inducereris ; sic et te expulso easdem
occupabunt alii, cum utriusque expulsionia causa

sit impielas ; cum Judazam eliam a gentibus obti-

neri constet. Eorum enim urbes per multas a Ro-
manis ideo in solitudinem redactas csse significat,
quod Dominum suum, Jesum videlicet, juxta vocem
Hebrzorum, reliquerunt : qui tamen quam ipsis ad
auxilium semper paratus fuerit, ex eo patebit, quod
frustra se filios ejus semper studuisse sub alis,
galline more, cogere ct fovere conqueritur **. Eo-
rum itaque vel inde apparet infidelitas, quod plan-
tationem. infidelem, unde et ipsos errasse certum -

est, plantaverunt. Quod si mutata tamen sententia, ^

ait, ad exorieutem mundo evangelicae lucis, solis-
que justitie malutinam horam intuens, semen in
animo tuo aliud (de quo nimirum : « Exiit qui
seminat seminare **; » et : « Simile est regnum
caelorum οἱ, qui seminat bonum semen in agro suo "*»
sermo est) adjeceris : Florebit in te ad messem, et
alios, tanquam transmissa in filios hereditate, doce-
bis. Non desunt, qui unam tantum Damasci per
Assyrios expugnationem significari putantes , ad
eam ejusque tempora (tanquam nondum praterie-
rit, tumque propheta futuram demum innuat, cuim
pereuntibus 948 incolis capietur) litteram om-
nem retulerunt. In hac ergo, propter solitudinem
summam, recubiiuros greges significatur ; nec fore
qui persequatur, quando nemo pastores urgeat aut
reprehendat ; imo nec unde tribubus decem, qua
Ephraim nomine intelliguntur, usitato more auxi-
lietur habituram. Emphatice autem non futurum in
ea regnum addidit ; ut regni, quod antea potens et,
validum fuerat, vires esse diminutas ostendat. Qui
enim postea regnum habuerunt, toparchz magis,
gentique prafecti, quam reges exstiterunt. Deficie
autem et Syrorum, qui in ea sunt, reliquum ;

vero et decem cum Damasco tribus, eorumque pe-
ac si expugnari nunquam potuissent, sentirent.

Et hoc ipsum est, quod gloriam quidem, ct pin-
guia glorie, regem eorum appellat. Ut enim Re-
gum quarto legimus, Samariam tribus annis ob-
sessam expugnavit Salmanasar, Oseainque regem
ejus bello captum in Dabyloniam transtulit "1. Nisi
forsan pinguia glorie homines divitiis glorizque
tumidos, et tanquam diffluentes, honoribusque
prater ceteros cumulatos intelligat. Per spicarum
autem et olive similitudinem, perfacilem Assyriis
expugnationem fore significat; quibus ita impune
hostes cedere liceat, atque spicas demcetere; fu.
gientesque iclibus ita crebris petere et ferire, ut
cum oliva decutiuntur. Nec ob id tamen funditu;
gentem esse perituram; quando reliquie breve;
(non aliter quam quz post messem neglectz jacent
stipula ; aut quz in decutiendis olivis collectorum

94. ?' IV Reg. xvi, 18.

VARLE LECTIONES.
ο |c. πολλαῖς τοὺς πολεµίους ἐπελθόντας ἑλαυνόντων, ὡς Ez ἑλαίας τρυγωµένης.

9121

PROCOPII GAZEI

2198

: oculos effugiunt) superfuturze sini; qua tamen et A Παιδευθέντες δὲ φησιν ἐπιγνώσονται Κύριον. Δι» xal

ipse Deum postea agnoscent, ob idquea Paulo ad
doctrinam ferendam invitantur '?. Cum enim pro-
phetis divina benignitate concionantibus minime
. eredidissent ; sed in Deum, tanquam jumentorum
.. pulli petulanter 8e gessissent ; et ad ipsum etiam,
,quod apud Dsvidem legimus, dum « in camo et
-freno maxillas eorum constringe **, » ait, passi
sunt, suaque tandem agnita impietate, non sine
peenitudine ab ea recesserunt : 9/9 quos timen
tius exstitisset. |
Ceterum Amorrhaos imilati, eadem cum illiset
isti quoque passi sunt, dum victi szepe, szepe etiam
victores (Deo nimirum contra ipsos alias, alias
etiam pro ipsis stante) evaserunt, Átque hzc ideo
contigisse volunt, quod beneficiorum acceptorum
immemores eo devenerant impietatis, ut parum ab-
fuerit, quin. idolorum vitulos compellando, cos
esse deos illos, a quibus de lerra ZEgvpti eductus
essel Israel, dixerint. Deo enim auxiliante, quz
unt in nobis gentes, eosque etiam, qui hujus
mundi-tenebrarum potestatem sortiti sunt, ita su-
peramus, ut non dominatoris spiritus locum in
nobis reperiat. Verum simulatque Deo inniti de-
sierimus, tanquam infirmi et ignavi pedibus ho -
-Slium concalcamur. Beinde errasse Israelitas osten-
dit, qui numeroso exercitu confusi, tanquam a
nullo percuti et superari possent, ea spe excide-
rint; quod autem patrie restituti, ibi cum liberis
in otio et pace vixerunt, vero Dei cultui, quem

ipsi amplexi sunt, esse tribuentlum. Neque enim, C

οἱ Deo non pareas ait, semen tutan, et genus fidele,
el consiaus esse queat. Cuin enim multiplicatum
illud esse videres, errasti ; tanqnam expugnari non
posses. Sed spicarum in morem messorum falce
coucident. Sin autem manc seminaveris, id est, si
iu luce versatus ad Salvatorem unum aspexeris,

Παῦλος εἰς παιδείαν ὑπομένειν mapaxeAsoeta:. Τοῖς
γὰρ προφήταις Ex φιλανθρωπίας Θεοῦ μὴ πεισθέντες
κηρύττουσι, τοῦ δὲ Θεοῦ χαθάπερ πῶλοι xataoxtp-
τήσαντες ἔπαθον ὃ δἠ φησι xat Δαθὶδ,ι Ἐν xnpo xal
χαλινῷ τὰς σιαγόνας αὐτῶν ἄγζξεις » εἰπών΄ καὶ κατ-
εγνωχότες ἑαυτῶν τῆς ἀσεθείας ἀπέστησαν. Maxa-
Ριώτερον 68 τὸ πρὸ πείρας xaxov, ἐπιγ.νώσχειν τὸν
Κύριον.

ante ponas resipiscere, Deumque agnoscere bea-

Μ:μησαμένοι δὲ τοὺς ᾽Αιιοῤῥαίους, ἅπερ ἐκεῖνοι
πεπόνθασιν ἑλόντες ἀμογιητὶ χαὶ παθύντες. ποτὲ μὲν
ὑπὲρ αὐτῶν, ἐπιχουροῦντος θεοῦ. AU ἅτερ, ὣς φχ-
ctv, Ἰσέδησαν ὕστερον, μηδὲν ὧν πρώην εὐηργέτηντο
μεημογεύσαντες, μιχροῦ Ys πάλιν ταῖς τῶν εἰλώλων
εἱρηχότες δαµάλεσιν, οὗτοι ol θεοί σου Ἰσραῇλ, ot

πινες ἀνήγαγόν σε Ex γῆς Αἰγύπτου. Μετὰ Θεοῦ γὰρ

νικῶμεν ἔθνη τὰ ἐν ἡμῖν, χαὶ τοὺς χοτμοχράτορὰς
τοῦ σχότους, χαὶ τὸ πνεῦμα τοῦ ἐξουσιάζοντος οὗχ
εὑρήσει τόπον ἐν ἡμῖν, Ἡμεληχότες ὃδ του προσ-
κεῖσθαι Θεῷ, ἀσθενεῖς τε xal ἄνανδροι τοῖς ποσὶν
ὑποχεισόμεθα τῶν ἐχθρῶν. Εἶτα δείχννσιν ὡς ἐπλᾶ-
νήθησαν οἱ ἐξ Ἱσραλλ τῇ πολυχειρἰᾳ θαῤῥήσαντες,
ὡς μηδενὸς αὐτοὺς πατάξοντος, xal τῖς ἐλπίδος δι-
ἡμαρτον. Ὡς δὲ τῆς αἰχμαλωσίας ῥυσθέντες ἐν
Ἱερουσαλὴμ τῇ χατὰ θεὺν λατρεἰᾷ προσἐχειντο αὗτοί
τε xai παῖΐδες ἐν ἀσφαλείᾳ χατῴχησαν. Τὸ γὰρ σὸν
σπέρµα xaX τὸ σὺν γένος, φησὶν, ἄπιστον ἔσται xal
σραλερὸν ἀπειθοῦντος Oc: πληθυνθὲν γὰρ touto
θεωρῶν ἐπλανήθτς, ὡς ὑπάρχων ἀνάλωτος. ᾽Αλλὰ
πεσοῦνται,φησὶ, δίκην ἀσταχύων κειρόµενοι. "Ev δὲ
τὸ πρωῖ σπείρης γεγονὼς ἐν φωτ}, τὸν σώζοντα µόνον
εἰδὼς, τότε σοι τὸ σπαρὲν τελεσφορηθήσεται μὴ ἀπολ-
λύμενον ἄωρον. Καὶ παραπέμψεις εἰς υἱοὺς καθάπερ
τινὰ κλΏρον τὴν εὐθυμίαν, xaX τῆς ἄνωθεν ἔπιχου-
plac τὴν µἐθοδον. .

tum tibi, -4μοἆ seminatum est, non ante maturitatem prareptum perire, sed perfici continget. Atque
iia animi tranquillitatem supernique a Deo impetrandi auxilii viam, tanquam haereditatem aliquam

filiis. aperies.

250 Vsss. 12-14. Ve muliitudini gentium mul-
tarum. Sicut mare fluctuans, sic. turbabimini et
humerus gentium. multarum, tanquam aqua resona-
bit. Tanquam aqua multa, gentes mulie ; quasi aquae
multe vi impulse, etc.

Explicata gentium conversione, Judzorumque in
Christum pervicacia , ad eam se jam multitudinem
convertit, que Damasci, cxterisque locis perfidiam
servans, Christi Ecclesiam esset oppuguatura :
quam, sicul mare fluctibus agitatum, cum idolola-
tría liberatam ad Evangelii praedicationem admitti
contigerit, conturbatum iri, multarumque gentium
humeriin,: velut aquam. sonitum edituram esse si-
gnificat. Ut. enini marie terga cum ventis agitan-
tur, sursum elevantur, et sonitu aures audientium
obtundunt, sic quiin incredulitate remansit nul-
titudo, si ab. invisibilibus gentibus vexetur, Cory

7 odBehr, x1, 25. 7! Psal. xxxi, 9.

* aw. Οὐαὶ x4á0oc ἐθνῶν πο λῶν. Ὡς 0d-
Ἴασσα κυµαίνουσα, οὕτω ταραχθήσεσθε. Καὶ
γῶτος ἐθνῶν πολ.ῶν, ὡς ὕδωρ ἠχήσει. Ὡς ὕδωρ
sob, ἔθνη xoAAd. Ὡς ὕδατος πο. λοῦ Blg xaca-
gepopérov, x. t. λ.

Εἰπὼν τῶν ἐθνῶν thv ἀπιστροφὴν, καὶ τὴν Ἴου-
δαίων εἰς Χριστὸν ἀπιστίαν, µεταθαίνει τοὺντεύθεν

D ἐπὶ τὰ πλήθη τῶν ἐν αὐτῇ Δαμασκῳ xaX ταῖς λοι-

mat; χώραις Ev. ἀπιστίᾳ µεινάντων, µελλόντων πη-
λιορχῆσαι τὴν Ἐκκλησίαν Χριστοῦ, οἱ xai κ.1οΥη”
θήσονται κυμαιγούσης δίκην θα.Ἱάττης ἐπὶ τῷ
κηρύγματι τῷ εὐαγγελικῷ ξενιζόμενοι καθαιροῦντι
τὴν εἰδωλολατρείαν. Kal γὠτος ἐθνῶν πο λῶν ὡς
ὕδωρ ἠχήσει. Ὡς γὰρ θα.]άττης voca µε-εωρίζε-
ται τοῖς πνεύμασιν ἀνιστάμενα, καὶ τῷ ἤχῳ χατα-
χτυπεῖ τοὺς ἀκούοντας, οὕτω τὰ π.ήθη τῶν ty

, àxosla µεινάντων, ὑπὸ τῶν ἀοράτων ἐθνῶγ ἕνερ

e. - .
- 4 *

2o νους,

2:29

COMMENTARII IN ISAIAM,

2130:

q09usva, 43*X τῆς Ἑκκλησίας ἠχήσει τὴν ἑπανά Α adversus Ecclesiam rebellionem et impetum sonitu

στασιν * Qv Ónol τοὺς μὲν θυμοὺς ἡ xvpairovca
0dAarca, τὰς 05 χατὰ τῶν πιστῶν ἀπειλὰς τὸ ἠχοῦν
ὕδωρ. Τὸ δὲ Bla φερόµεγον ὕδωρ, ὡς ὑφ) ἑτέρων
ἐνεργούμενοι τολμῶσι ταῦτα χατὰ τῆς Ἐκκλησίας,
ὧν τὸ τέλος δηλῶν ἐπάχει. Kal ἁπεσχορακιεῖ αἎ-
τὸν, κατὰ δὲ τὸν ᾽Αχύλαν Ἐπιτιμήσειεν αὐτῷ, 1|
ἐμόριμήσεξαι κατὰ Σύμμαχον; δηλονότι, τῷ πλήθει
τῶν ἁἀπίστων ἐθνῶν, καὶ τῷ τούτοις ἐνεργοῦντι δια-
θόλῳ. Τίς δὲ ἐπιτιμήσει; περὶ οὗ πάντως εἴρηται,
€ Ἐπιτιμήσει Κύριος iv σοὶ ὁ ἐχλεξάμενος τὴν
Ἱερουσαλὴμ. Επιτζιμῶν δὲ τί ποιήσει; xal πόῤῥω
αὐτὺν διώξεζαι ὡς χγοῦν ἀχύρου, καὶ ὡς xo-
νιορτὸν τΓοχοῦ καταιγὶς φέρουσα. Οἱ δὲ τοιοῦτοι,
καὶ προς δυσμαϊῖς τοῦ βίου πενθήσουσυ», ὅτε οὐκ
"ἔτι ὑπάρχουσιν * ὅτε πρωῖ χαὶ νέον φῶς τοῖς δι-
xalotg ἀνατελεῖ χατὰ τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα. Οὓς b
οἱ προνοµεύσαντες τοιοῦτον ἔξουσι τέλος xal μερίδα
xal χληρέν. Οὕτω δὲ πάλιν τινὲς τὴν προχειµένην
ἐξηγήσαντο ῥῆσιν * ὡς φιλάνθρωπος Qv ὁ θτὺς qo-
6ήσας ταῖς ἀπειλαῖς τοὺς ἐξ "logo, οἰκονομικῶς
xal τὴν ἐπ᾽ ἀγαθοῖς ἐλπίδα προδάλλεται δι ἀμφοῖν
προτρεπόµενος.

Εἰπὼν τοίνυν τὰ. αέλλοντα τούτοις δεινὰ, xal τὴν
τούτων αἰτίαν, ὅτι Κύριον ἐγχατέλιπον: νῦν ἑπ-
ἠνεγχεν ἅπερ οἱ τούτους δρυλωσάµενοι πείσονται, την
συμέᾶσαν πληγὴν τοῖς μετὰ ᾿Ῥαφάχου προλέγων,

ὃν Ex Λάχις ἔπεμφε κατ Ἱερουσαλὴμ ὁ Σεναχειρὶμ ϱ

τῆς Ἰουδαίας τὰς πόλεις ἑλὼν, ὃς τοῦ τῶν Ἰουδαίων
χαταφλυαρήσας θεοῦ, τὴν δι’ ἀγγέλου γυχτερινὴν ὑπ-
έστην πληγἠν' ταύτην γὰρ ἀχούσας ὁ Σενναχειρὶμ
ἀπήει φυγὰς, καὶ ὑπὸ τῶν ἰδίων obx εἰς μαχκρὰν ἁτώ-
λετο πα!δων. Ταλανίζει τοίνυν τὸ [nec αὐτοῦ π.Ἰῆθος
ἐπελθὸν ὁ προφήτης, ὡς ὅσον οὕπω τεθνηξόµενον, τὴν
ταραχώδη τούτων ἔφοδον ἀπεικάζων θαλάττη xat ὕδα-
σιν. 00; καὶ πο.1.λῶν ἐθνῶν ἐκάλεσε γῶτο», ὡς νιχᾷν
Ιωῦότας, Olovel γὰρ νῶτος ἐγένοντο, τῶν φευγόντων
κατὰ νώτου τούτους διώχοντες. Αλλά τὸν ἄγοντα, φη-
ctv, ἀποσκορακίσας διώξεται, ὡς τροχοῦ κογιορτὸν
ἀνέμου σφοδρωτέρου προσθάλλοντος. Πρὸς αὐτὸν γὰρ
ἔφη δι Ἡσαίου ὁ θεὸς, « Καὶ ἐμθαλῷ µ«φίμον
εἰς viv ῥῖνά σου, xai χαλινὸν εἰς τὰ χείλη σου,

demonstrabit : quorum quidem furorem per mare
fluciuans ; ininas autem adversus fideles per reso-
nantem aquam significavit. Quod autem vi impul«
sam esse aquam adjicit, id ideo facit, ut vi aliena
adactos talia in Ecclesiam audere doceat ; quorunr
tamen ut finem ostendat, eos se exterminaturunm
affirmat, quo loco notandum est ab Aquila incre-
pandi verbum, a Symmacho autem comminandi
quod ad infidelium multitudinem, eosque exercen- .
tem diabolum referatur, usurpari. Quis est autem
qui increpet, nisi de quo legitur : « Increpabit Do-
minus qui in te Jerusalem elegit ** ? » Quid porro
futurum, ubi increpuerit ? et longe eum persequetur,
lanquam ramentum palearum, el tanquam pulverem:
roig, turbine agente. Qui sunt ejusmodi, et illi ad
vit:e occasum, id est, cum esse desinent, lugebunt :
951 tum demum scilicet, cum mane etiam nova
lux futuro illo szculo justis orietur. Talem rursum
qui depredantur, exitum, talem partem, talem de-
nique sortem relaturi sunt. Sunt porro, qui ista
eliam sic explicent, ut Deum pro sua in homines
benevolentia, postquam Israelem minis terruisset,
bonorum spe ostentata prudenter utroque modo ad
se velint impellere.

Postquam ergo impendentium malorum causam, .
quod a Domino defecerunt, attulit, qua jam eos
maneant, a. quibus in servitutem redacti sunt ,
praedicit : cladem nempe Rapsacis, quem direptis
olim universis Judex urbibus, adversus Hieroso-
lymam miserat Sennacherimus : ubi nonnulla im-
pie adversus Judaeorum Deum debacchatus, noctu
per angelum deletus est '*. Hujus enim cladis cum
ad Sennacherimum pervenisset nuntius, fugarque
arripuisset, non ία multo post a filiis suis inter-
emptus est. lnfelicem ergo, quas eo veluti jamjam.
moritura venerat, multitudinem appellat; tumul-
tuosamque eorum invasionem mari el aquis .com-
parat ; multarum denique gentium dorsum, quasi
vincere illis esset usitatum, nominat. Tanquam
enim dorsum ipsi fuerunt, qui fugientes .a. tergo
persequerentur. At ducem, inquit, ubi exterminave-
ril, persequelur, lanquam rotg. pulverem, qux ven-
torum solet impetu agitari et dissipari. lta enim.

xal ἀποστρέφω σε τῇ ὁδῷ f] ἦλθες ἐν abf. »Τὸ δὲ τῶν D eum per Isaiam prophetam alloquitur Dominus:

Ἰουδαίων πένθος £v ἑσπέρᾳ, τὰτῆς ἐπιούσης ἡμέ-
pas ὀνειροπολούντων χαχὰ, τὰ διὰ νυχτὸς τοῖς πολε-
µίοις συµθεθηχότα δείξας ὄρθρος παρεµυθῄήσατ»,
λιαθόντων ὡς ὁ τῶν πολεµμίων οὐκ ἔστι στρατός: Ίγουν
τὸτῆς ἑσπέρας πένθος, φησὶν, οὐχ ἔσται πρωῖ. Περὶ
οὗ φησι xal Δαθὶδ, « Τὸ ἑσπέρας αὐλισθήσεται χλαν-
θμὸς, xai εἰς τὸ πρω] ἀγαλλίααις.) Οὐχοῦν χαὶ ὅτε
thv doyhv αἱ πονηρσ) πολιαρχοῦσι δυνάµεις, δίχην
ὕδατος Bialov τὰ tv ἡμῖν ἐγείρουσαι πάθη, ἢ τοὺς
ἔξωθεν ἐπάγουσαι λογισμοὺς, χατὰ τὺν Ἐζεχίαν,

Ἡν Zach. ui; 8,

« Et injiciam camum in nares tuas, et frenum in.
labia tua ; οἱ qua via accessisti, eadem redire te

faciam 16. » Deinde, quod de vespertino Judeorum.
luctu babetur, qui mala sequenti dieimminere som-
niabant, eorum id demonstratione mitigat , . quie

noctu hostibus acciderunt, cum hostium non esse;
exercitum didicerunt, ac si vespertinum luctum, Dei

alterius ortu desiturum significet : De quo et Da-

vid ipse intellexisse videtur, cum a:t: « Ad ve-
sperum demorabitur fletus , et ad matutinum lzti-

" [V Reg. xix. 1 seq. "* Isa. xxxvii, 29.

VARLE LECTIONES.

bov[.x5.

2131

PROCOPII GAZ;EI

9132

tia ". » Ne ergo quotiescunque vel perturbationi- A θεὸν καλοῦντες pt ὃς Gopev. Παρεμβαλεὶ γὰρ ἄγγε-

bus in nobis tanquam [luctibus excitatis, vel exter-
ni$ rationibus admotis animum nostrum malz οὐςὶ-
debunt 954. potestates metuamus ; sed Ezechiam
seculi Deum invocemus qui timorem Domini am-
plexos ab ejusdem angelo sopiri et liberari non
dubitamus. Similiter, quantumvis haretici sophi-
$licarum rationum fastu. vel veritatem oppuguare
vel persecutionem movere conentur, adversus ea
$&cula seculorum adversus Amalecun pugnaturum,

CAP. XVIII.

Vens. 1-7. Ve terre navium, alw supra fluvios
4Ethiopie. Qui mittit ἐπ mari obsides, εἰ epistolas
biblinas supra aquas. lbunt enim nunlii celeres ad
gentem | excelsam, et. peregrinum populum, εἰ gra-
vem, elc.

253 Judeorum principes, qui Romz agebant,
Paulum, a quo Christi (idem docebantur, his verbis
allocutos esse legiimnus : « Nos neque litteras de te
a Judzea accepimus : neque adveniens aliquis fra-
trum nuntiavit Το. » Et paulo post : « Nam de
gecta hac notum nobis fit, quod ubique ei contra-
dicitur **, » quasi scriptis ubique per cos, qui in
Judza essent, litteris, Christi praedicationem non
admitti significetur. Verum, pro eo quod obsides
legimus, senes Aquilas, et apostolos Symmachus
wanslulerunt. Eorum ergo vicem non solui, sed
lerre ipsius eliam, cujus adeo crevit iniquitas, ut

λος Κυρίου χύχλῳ τῶν φοθουµένων αὐτὸν, xal ῥύσε-
ται αὑτούς. Ομοίως, x&v αἱρετιχοὶ σοφιστικῶ», λόγων
χόμπῳ χατὰ τῆς ἀληθείας ἐγείρωνται ἡ διωγμοὺς,
xaX θλίψεις ἐπάγωσι, προσἠχει θαῤῥεϊν. Χειρὶ γὰρ
χρυφαίᾳ πολεμήσει Κύὐριοςἐπὶ ᾽Αμαλὴχκ ἀπὺ γενεῶν
εἰς γενεὰς, χαθὰ γέγραπται,.

omnia con(idamus, qui Dominum occulta^ manu. in
monente Scriptura, ron ambigimus "5.

ΚΕΦΑΛ. IH'.
α-ζ’. Oval γῆς zAolur, πτέρυγες ἐπέχεινα xo-
ταμῶν Αἰθιοπίας. 'O ἁποστέ.].λων ἐγ' θα]άσσῃ ὅ-
µηρα, καὶ ἐπιστο.]ὰς βιθ.1ίνας ἑπάνω τοῦ ὕδατος.

V

B Πορεύσονται }ὰρ ἄγγεῖοι κοῦφοι πρὸς ἔθνες

µετέωρο», καὶ ξένο» Aaóv xal xaAezóv, x. τ. λ.
Οἱ ἐπὶ Ῥώμης ἄρχοντες Ἰουξαίων τὰ περὶ Ἆρι-
στου τῷ Παύλῳ διδάσχοντι λέγουσιν' «€ ᾿Ημεῖς οὔτε
γράµµατα ἑδεξάμεθα περὶ σοῦ ἀπὸ τῆς Ἱουδαίας. »
Καὶ μετ) ὀλίγα « Περὶ μὲν γὰρ τῆς αἱρέσεως ταύ-

«τῆς γνωστὸν ἡμῖν bati), » ὅτι πανταχοῦ ἀντ,λέγε-

ται’ ὣς τῶν ἓν Ἰουδαίᾳ πανταχοῦ γεγραφότων τὸ
περὶ Χριστοῦ μὴ προσίεσθαι χήρυγμα. Αντὶ δὲ τοῦ
ὅμηρα, ὁ μὲν ᾽Ακύλας πρεσθυτὰς, ὁ δὲ Xoppayo;
ἀποστό.ους ἐξέδωχε. Τούτους οὖν καὶ τὴν γην αὖ-
τῶν ὁ προφῆτης ὀδύρεται, ἧς 1) χαχία καὶ µέχρι τῆς
Αἰθιόπων ἀφρίκετο. Atb xal κατά Σύμμαχον εἴρηται'
Oval γῆς, ὁ ἦχος πτερωτὸς ἡ πέραύεν ποταμών

ad JÉthiopas etiam penetrarit, propheta lamenta- ϱ Αἰθιοπίας. Ὁ yàp τῶν Υραφάντων ἦχος μέχρι καὶ

tur. Indeque est, quod secundum Symmachum : -

Vo terra sonus alatus ultra Azthiopie fluvios perve-
nil, scriptum legimus. Eorum enim sermo, qui
aliis ista per litteras significarunt tanquam sonus
aliquis, superatis /Ethiopiz: montibus, ad ultimos
usque orbis fines, navibus, non aliter quam alis,
evolavit : ipsi denique ubique gentium terra mari-
que profecti nuntii, biblinas epistolas detulerunt.
Nam et nunc etiam nuntios appellamus, qui princi-
pum litteras ferunt quocunque ipsi jusserint. Verum
quo loco ibunt nuntii celeres legimus, Ite dicunt
ceteri; tanquam hoc primum ad Salvatoris Christi
d'scipulos referatur, quos ut a Judaeorum distin-
gucret apostolis, hoc nomine appellavit. Neque
vero ab istis illa dissentiunt, quibus eos Cliristus

; ad perditos primum Israelis oves, tum ad gentes

: jubet proficisci *'. Quod ut fieret facilius οἱ expe-

ditius, nihil, quod iter impediret, assumere, non
aurum, non argentum, non ferrum, non peram,
non tunicas duas, non baculum, non calceos deni-
que possidere permisit **. Jubet vero ad gentem
erzcelsam εἰ peregrinam, populumque gravem abire.
25/4 Mittebantur enim ad alienigenas cum gen-
tibus degentes, qui nihil certum firmumque habe-
bant ; sed qui erroris ventu deorum multitudinem

'Spirantis, circumferebantur; unde graves ipsis

fiebant. Tino ad ultimos orbis usque limites perve-

T Psal. xxix, 6. 75 Exod. xvii, 8-12.

1, 10.

7? Act. xxvii, 21.

τῶν Αἰθιοπίας ὄρων, xaX τῶν τῆς γῆς περάτων δι”
£6pa uev, ὡς διὰ πλοίων τινῶν ἱπταμένων. Οἵτε δια-
χοµίζοντες τὰς ἐπιστοιλὰς τὰς βιδ.ίνας ἁπόστο-
Ao, πανταχοῦ γῆς οὗ διοδεύοντες µόνον, ἀλλὰ xal
ναυτιλλόμενοι. Μέχρι δὲ νῦν ἀποστό.ῖους χαλοῦσι
τοὺς ἐν χύχλῳ παρὰ τῶν ἀρχόντων περιφἑροντας
γράμματα. Αντὶ δὲ τοῦ πορεύσονται ἄγγε-ῖοι κοῦ-
qoi, πορεύεσθε, φασὶν οἱ λοιποὶ, ὡς ἀρχὴν elvat
προστάγµατος πρὸς τοὺς μαθητὰς εἰρημένου τοῦ Σω:
τΌρος Χριστοῦ, οὓς πρὸς τοὺς τῶν Ἰουδαίων διέστει-
Av ἁποστόλους. Σύμφωνα δὲ τοῖς παροῦσι πρὸς
αὑτούς φησιν ὁ Χριστός [ΠΠορεύεσθε δὲ μᾶλλον πρὺς
τὰ ἁπολωλότα πρόθατα οἴχου Ἱσραήλ. Καὶ πορεν-
θέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη ' καὶ «b εὐστα-

D λές vz xaX χοῦφον αὐτοῖς ὑποτίθεται ῥάστην αὑτοῖς

τὴν πορείαν ποιῶν' μηδὲν ἄρητε χκάτὰ την ὁδόν'
καὶ, μὴ κτήσησθε χρυσὸν, μηδὲ ἄργυρον, ui χαλ-
xbv, μη πήραν, μὴ δύο χιτῶνας, μὴ ῥάθ5ον, pi
ὑποδήματα. Ἰέναι δὲ χκελεύει πρὸς ἔθγος uecéupór
τε xal ξένοι, καὶ πρὸς Jaórv χα.επό». Πρὸς τοὺς
ἐν ἔθνεσι γὰρ ἀλλογενεῖς ἁ πεστέλλοντο ῥέθαιον ἔχον»
τας οὐδὲν, ἀνέμῳ δὲ τῆς πολυθέου πλάνης περιφέ-
ρουµένους παντ]ὶ, xal χαλεπῶς ἔχοντας πρὸς αὐτοὺς.
Καὶ διέθαινον µέχρι τῶν περάτων τῆς Υῆς, ὃ δηλοῖ
τὸ, τίς αὐτοῦ ἐπέχειγα; ἀνθ) οὗ Σύμμαχος μεθ᾽
ὃν ovx ἔσειν ἐπέχεινα λέγει. Τοῦτο δὲ τὸ ἔθνος
ἀνέλπ.στον ἣν, κατὰ τὸν ᾽Απόστολον εἰπόντα, E) πίδα

"jbid., 22. "'Matth. xv, 94 — *! Να,

2133

COMMENTARII IN ISAIAM. 2

ph ἔχοντες καὶ ἄθεοι ἓν xóopup. "Q δὴ σύμφωνα A nerunt, ut docet sequentibus verbis, dum quia

προϊὼν ὁ προφήτης ἐρεῖ, καὶ οἱ ἀπηλπιαμένοι τῶν
ἀνθρώπων ἐμπλησθήσονται εὐφροσύνης * ὅπερ ἂν
Éüroc xai ὑπὸ τοῦ διαθόλου χαταπεπατηµένον.
Παραθαῤῥύνων δὲ τούτους φῇσὶ, vov οἱ ποταμοὶ
τῆς τῆς ἐπὶ τῇ ὑμετέρᾳ πορεἰᾳ κατυικηθήσονται.
Ποταμοὺς λέγων τῶν εἰς θεὸν ἐπιστρεφόντων τὸ
πλῆθος, ὥσπερ οὖν καὶ χώρας τούτων, τὰς Ἐκχλη-
σίας. Ὡς γὰρ χύμασι θαλάττης τεταραγµένης τοὺς
ἀπίστους ἀνωτέρω παρέθαλλεν * οὕτω νῦν τοὺς πιστοὺς
λυχέσι ποζαμοῖς εὐσταθῶς κινουµένοις, περὶ ὧν
ἀλλαχοῦ φησιν: € Ἐπῆραν οἱ ποταμοὶ, Κύριε, ἑπ-
fjpav οἱ ποταμοὶ φωνὰς αὐτῶν.» Καὶ, « Ποταμοὶ κρο-
τήσουσι χεῖρας ἐπὶ τὸ αὐτό. » Ol πρότερον ὄντες
ἀοίχητοι, ἀλλότριοι σαν Θεοῦ, ἔρηµός τε αὑτῶν

θ2οσεθεἰίας ἡ χώρα * Άντινα, καὶ τοὺς ποταμοὺς xac- D

οιχείσθαι ποιῄσει τὸ ὑμέτερον χήρυγµα. Καὶ τοῦ
σταυροῦ τὸ σημεῖον οὕτως ἔσται πᾶσι πρόδηλον, ὡς
éx' ὅρος ὑψούμεγον. Καὶ σἀπιγγος ἦχος, τὸ
ὑμέτερον εἶναι δόξειε κήρυγμα πᾶσι χωροῦν εἰς ἐπ-
ᾖχοον. Εἶτα διδάσχει πῶς ἀταράχως οἰκεῖσθαι δυ-
νῄσεται. Tfj γὰρ ἰδίᾳ πὀ.ει χορηγεῖ θεὸς τὴν
ἀσφά.ἱειαν, ὡς εἰκότως εἰρῆσθαι περὶ αὐτῆς ' « Δε-
δοξασµένα ἐλαλήθη περὶ coU ἡ πόλις τοῦ θεοῦ, »
xai, « Τοῦ ποταμοῦ τὰ ὁρμήματα εὐφραίνουσι τὴν
πόλιν τοῦ θεοῦ. » Ἐν ᾗ καὶ φῶς οὐ τὸ τυχὸν ἔσται,
ἀλλ᾽ ἐοιχὸς 11.1 μεσημδρινῷφ. Καὶ ἁἀθλαθὲς ἔσται.
τοῖς ὁρῶσι φησί. Xov αὐτῷ γὰρ χαὶ vegéAn δρόσου
γενήσεται. Καὶ φῶς μὲν ὁ τοῦ θεοῦ Λόγος, ὁ τὴν
Ἐκχχλησίαν φωτίξων. Νεφέλη δὲ δρόσου τὸ Πνεῦμα
τὸ ἅγιον, ἐπιαχιάζον τοῖς itj, δυναµένοις τὴν ἄχραν
τοῦ Μονογενοῦς χωρῆσαι θεολογίαν.

ultra. illum sit, quaerit : quorum loco Symmachus
posi quem non ulira haberi interpretatus est. Erat
vero gens ista sine spe, quales ii sunt, quos nec
fidem nec Deum in mundo habere dicit Aposto-
lus 55. Cui certe non erit illud incongruum, quod
pergeus apponet propheta, cum non spe destitutos
homines lzetitia impletum iri dicet ; qualis illa gens
exstitit, que a diabolo conculcata est. Hos autem
ut confidere, bonoque esse animo faciat, nunc
fluvii terre in vestra via habitabuntur adjicit ; flu-
viorum nomine, eorum multitudinem intelligens,
qui ad Deum confluxerunt, ut οἱ regionum appella-
tione Ecclesias ipsas significavit. Sicut enim in(i-
deles antea agitato mari similes fecit, sic et fideles
jam dulcibus aquis sedatisque fluminibus compa-
ravit. De his et alibi legimus, cum ait : « Eleva-
verunt flumina, Domine, elevaverunt flumina
vocem suam **, » et : « Flumina plaudent mauu
simul **. » Ideu nimirum, quod cum prius minime
habitarentur, a Deo alienos esse, el regionem pie-
late carere contingebat : quam jam, ipsaque adeo
flumina vestra habitari faciet Evangelii promul-
gatio. Ita deinde crucis manifestum et conspicuum
signum futurum est, ut in monte elevari; ita. rursus
buccing sonus ingens futurus ; ut ab omnibus, qui
attendere. velint, exaudiri facile et intelligi vestra
queat predicatio. Deinde, qua ratione tuto habi-
tari possit, ostendit. Neque enim civitatem suam
(de qua « Gioriosa dicta sunt de te, civitas Dei δὲ.)
et rursus : « Fluminis impetus lztificabunt civita-
tem Dei **, » legimus) : securitate carere patietur

Dominus. Nec est quod in ea vulgare lumen aliquod exspectes ; sed quale meridiana luce, nullo intuen-
tium dispendio, reris nube temperatum conspicitur. $9535 Lumen est ad hzc οἱ ipsum Dei Verbum,
quod Ecclesiam illustrat; ut roris nubes sanctus ipse Spiritus, quo ii inumbrantur, qui ad summam
unigeniti Filii divinitatem intendero aciem non possent.

Οὕτω γὰρ τὸ ταύτης ἄκρατον χεκραμένον ἔσται,
διὰ τὴν τοῦ θείου Πνεύματος ὥσπερ τινὸς γεφέ.Ίης
ὑποδρομήν. ἼΑπερ ἔσται, qnot, πρὸ τοῦ θερισμοῦ,
τὰς by ταῖς Ἐκχλησίαις τοῦ θεοῦ δηλῶν δίκην ἁστα-
χύων ἀγθούσας, καθὰ προύλεγε" xai « Εὐφρανθή-
σονται ἐνώπιόν σου, ὡς οἱ εὐφραινόμενοι ἐν ἁμήτῳ' »
&g λευχὰς χώρας φηαὶν ὁ Σωτὴρ δεοµένας πολλῶν
ἑργατῶν. Καὶ ταῦτα μὲν ἔσται περὶ τὴν τοῦ θεοῦ
πόιν πρὸ τῆς συντε.]είας. Μετὰ δὲ τοῦ παρόντος
βίου τὸν θερισμὺν, καὶ αὐτῆς ἀχράτου µεθέξουσι

Ita enim divini Spiritus auxilio, tanquam nubis
alicujus effusione, ejus temperabitur puritas.
Atque hzc quidem 'erunt, inquit, ante messem, ut
in Dei Ecclesiis, spicarum more florentes significa-
ret, sicut antea, cum « Latabuntur coram te,
tanquam qui letantur in messe *5, » dixit; quas
etiam regiones albescere **, et operariis multis in-
digere ** ipse etiam docuit Salvator. Atque hac
quidem de Dei civitate ante consummationem futura.
sunt. Post autem hujus vita messem, εἰ mere

τῆς θεότητος οἱ τοῦ τένΊους ἑχείνου χαταξδιούμενοι. D deitatis evadent participes qui hujus cossumma*

Ὅτε καὶ διάχρισις τῶν ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ συναγοµένων
Ἐχχλησίᾳ γενήσεται, τῶν περιττῶν τῆς ἀμπέλου
κ λημάτων, xal τῶν ἐν αὐτῇ βοτρύων ἀἁφαιρουμέ-
vu, εἰς Bopáv τε ταῖς χολαστικαῖς ἐχδιδομένων δυ-
νάµεσιν, τῶν δὲ χαρποφόρων ψυχῶν τῆς παρὰ τῷ
8c τευξοµένων ἑλπίδος. Τίς δὲ ἀφόέ.ει, καὶ τίς
ἐκχόνει, δεδήλωχεν αὐτὸς ὁ Σωτῆρ παριστὰς τὴν
ἄμπελον xal τὰ χλήματα, τούς τε ἀγαθοὺς xai ἀνονήῆ-
τους χαρποὺς, λέγων « "Evo εἰμι fj ἄμπελος ἡ ἆλη-
θινη, 6 Πατήρ µου ὁ γεωργός. » Πᾶν χλῆμα ἐν ἐμοὶ

5. Ephes. i1, 12.

5» Psal. χει, 3.
** Joan, 1v, 99.

* Luc. x, 2.

tionis digni reperientur, quo tempore collectorum
in Ecclesia Dei discrimen babebitur : amputatis ,
nimirum superfluis de vite sarmentis, sublatisque.
ab eodem racemulis, et ultricibus in cibum pote-
statibus abjectis ; animis autem, qui fructus edi-
derunt, sua spe in Deo potientibus. Quis autem
esset ablaturus, quos ilem ampstaturus, non. etiam
Salvator ignorari voluit, cum de vite, de sarmen-
tis, de bonis inutilibusque fructibus in hec verba
locutus est : « Ego sum vitis vera, Pater mcus est

65 Psal. xcvi, 8. 9* Psal. xxxvi, 5... " Psal, xtv, S. ** da. ix, 5.

X

}1 175
9135

PROCOPII.GAZ.EI

2136

affficola *'. » Omnem palnitem in. me, qui fru- A μὴ φέρον χαρπὸν, αἴρει αὐτό. Καὶ mày τὸ καρτὸ»

ctum non facit, tollet eum, ut uberiorem fructum
edat. Idem rursum fusius, cum ablata sin:iilitudiue
adjunxit : Si quis in me non manet, foras, tan-
quam palmes, ejectus est, et aruit, qui postea col-
lectus, et in ignem missus conmburetur : quasi
vitem se ipse, palmites autem discipulos appellaret.
Neque vero iscongruum fore arbitror, eos race-
morum nomine, qui ab apostolis edocti sunt, si-
gnificari: de quibus tanquam demortui racemul;,
vitalisque facultatis expertes, tum demum illi
abjiciuntur, qui ipso consummationis tempore
nihil fructus edidisse reperientur. Sic Judas ille
proditor, non aliter quam botrus inutilis, abscissus
est. 1n. Ecclesia deinde, quot racemorum, tot οἱ
animarum differentias reperias; quarum, cum pal-
milum instar. habeant doctores, 956 uvam acer-
bam producit alius; alius item perfectam et matu-
ram, alius. denique ventorum malignitate corru-
pam. Talis eorum ergo, qui fructus edere nullos
consueverunt, futurus est. finis. Aliorum deinceps
qui frugiferi dicuntur, ratio sequitur, cum ait : Et
afferentur. munera Domino. exerciluum de populo
attrito, et divulso, Enimvero is fortasse fuerit, qui
angustum etl (ritum ad. vitam iter iugressus, a
commuui liominum vit:e genere separatur, ac. di-
vellitur ; hunc ctiam magnim evasurum affirmat
apud Deum; quippe cui nec rationalia dona, nec
sanguine carentes hostis, qua Deo nostris istis
futurisque temporibus perpetuo offerantur, un-
quam defuture sint. Aiunt. vero qui Aic populus
habetur, gentem illam, quam conculcatam et
sperantem dixit antea, significari. Sperantem qul-
dem, propter patientiam: « Patientia enim magno
teste Apostolo, spem operatur; spes autem non
coufundit ** : » sed a persequentibus conculcatam.
Vertit enim. et Aquilas ipse, gentem. tolerautem et
conculcatam. Deinde adjicit propheta : Que est in
parie fluminis regionis ejus. Verum cujusnam tan-
dem, si non Dei? Eam enim, cum in Ecclesia ver-
δα! continget, ex purte cognoscere, ex parte autem
prophetare, audiemus ?*, Neque enim omne flu-
men Dei Verbum declarata
deinde cujus terram. flumina diripuerunt iranstu-
lisse reperiemus. llujus enim persecutores terram
diripuisse, cum Dei civitatem conculcarunt, vel co
constat, quod fluvios venisse, et (lavisse ventos, et
torrentem animam nostram pertransisse legimus 25,
Ceterum liberatus Dei populus munera Domino in
monte Sion, celesti nimirum civitate, qua per
summum pontificem Christum dignus est habitus,
deferet; cum ad montem Sion, ad civitatem Dei
viventis, coelestem Jerusalein, ascendere jubea-
mur ?*, At sunt, qui verba ista. aliter interpretari,
Mirum putant, eur, cum sit. in. Damascum pro-
phetia, in. :;Ethiopie 95'7 mentionem inciderit.
Volunt itaque Deum, qui. variis inodis in se pee-
cantem lsraelem castigare. statuisset, id crebris

2 Joan. sv, J.. ?* Aou. v, 45. d Cyr. xiu, 9.

regio excepit. Alios -

liostiunm incursionibus effecisse; quibus cum

φέρον χαθαίρει αὑτὸ, tva χαρπὸν πλείονα q£pr. Kat
πάλιν πλατύτερον εἰπὼν, τῖν παραθολὴν ἐπήγαγεν,
Ἐὰν pf 5t; µείνῃ Ev ἐμοὶ, ἐθλήθη ἔξω ὡς τὸ κλῆμα,
καὶ ἐξηράνθη * xal συνάξουσιν αὐτὸ, καὶ εἰς mop
βαλοῦσι, xal καίεται' ἑαυτὸν μὲν ἄμπελον εἰπὼν,
κιλήματα Cb, τοὺς µαθητάς. Οἷς ἀχόλουθον βότρυς
νοεῖν τοὺς ὑπὸ τοῖς ἁποστό]λοις μαθητευομένους ὧν
τὰ ὥσπερ νεχριμαῖα βοτρύδια, xa ζωτικῆς δυνά-
pico; ἅμοιρα, xazà τὸν τῆς συντελείας καιρὸν, μετὰ
τῶν μὴ φερόντων καρπὺν χλημάτων ἀποθληθήσεται.
Οὗτως Ἰούδας ὁ προδότης, ὡς «βΑότρυς ἄχρηστος
ἀπεχόπτετο ' χαὶ kv Ἐχκλησίᾳ δὲ, ὅσαι φβοτρύων
δ-αφοραὶ, τοσαῦτα: φυχῶν. Tov διδασκάλων εἰς x.An-
ιάζων λόγον λαμθανοµένων χυπρίσει τις, ἡ δὲ ὅμ-
φαξ, Ἡ δὲ τελεία, ἡ δξ ἀνεμόφθορος. Τῶν μὲν οὖν
ἀχάρπων τὸ τέλος τοιοῦτον * τῶν δὲ χαρποφόρων
ἐπήνεγχ: λέγων * Καὶ ἀνεγεχθήσεται δῶρα Κυρίῳ
XuCac)0 ἐκ .laoU τεθ.ιμμένου καὶ ἐκτετιλμένγου.,
En ὃ) ἂν οὗτος ὁ τὴν στενὴν καὶ τεθ.Ίμμέγην ὁδεύων
την ἀπάγουσαν εἰς την ζωήν, ὃς ἑκτέτιΊται ττς
χοινῖς τῶν ἀνθρώπων Ἱλλοτριωμένος ζωῆς, "Ov xat
πο.λὑν' φησιν, ὡς παρὰ θεῷ τοιοῦτον ὑπάρχοντα, οὗ
τὰ λογικὰ δῶρα, xal τὰς ἀναιμάκτους θυσίας μὴ δια-
λείπειν qnot sq προσφεροµένας Ev τε τῷ vov αἰῶνι
καὶ µέλλοντι. "O δὲ Aaóc οὗτος, τὸ ἄνω ῥηθέν ἔστω
ἔθνος χαταπεπατηµένον φασὶ xaX ἐ.1πίζον. Δ.ὰ μὲν
τν ὑπομονὴν ἐλπίζον. « Ἡ γὰρ ὑ-ομονὴ ἑλπίῖα
[κατεργάζεται], jj δὲ ἐλπὶς οὗ χαταισχύνει, » κατὰ
τὸν µέγαν Απόστολο». πὺ δὲ τῶν διωξάντων κατα-
πεπατηµένον. Kao! γὰρ Ακύλας ἐξέδωχεν, ἔθνος
ὑπομένον καὶ συμπεπατηµένον . Μεθ) & φησιν ὁ
προρήτης, ὅ ἐστιν ἐν µέει ποταιιοῦ τῆς χώρας
αὐτοῦ. Tivog δὲ, 1) τοῦ soo, ἐρεῖ γὰρ ἐν Ἐχχλη-
σίᾳ πολιτευόµενον, ἐκ μέρους γινώσχομεν, xal ix
μέρους προφητεύοµεν. Ὅὐδὲ vip tbv πάντα ποῖα-
μὸν ἐχώρει τὸν τοῦ θεοῦ λόγον ἡ δηλωθεῖσα χώρα.
Κατὰ δὲ τοὺς ἄλλους ἑρμηνευτάς, o? διήρπασαν zo-
ταμοὶ τὴν γῆν, εἴρηται ΄ τούτου γὰρ τὴν ΤΗ» οἱ
διῶκται διρπασα»ν, τὴν τοῦ Θεοῦ χαταπατήσαντες
πόλιν, ὡς ÓnÀoi τό: ἢλθον οἱ ποταμοὶ καὶ ἔπνευσαν
οἱ ἄνεμοι, xal τὸ χείµαῤῥον διΏλθεν ἡ φυχὴ tuto.
'O δὲ τοῦ Θεοῦ .Ίαὺς ἐλευθερωθεὶς ἀνοίσει δῶρα Κυ-
pip &r ὄρει Σιὼν τῆς Ex! οὐρανίου πόλεως χαταδιω-

D θεὶς ὑπ' ἀρχιερεῖ τῷ Χριστῷ. Προσεληλύθατε γὰρ, !

φτσὶ, Σιὼν ὄρει καὶ πόλει θεοῦ ζῶντος Ἱερονσαλῆα
ἐπ᾽ οὑρανίῳ. Την δὲ παροῦσαν ῥῆσιν ἄλλως τινὲς
ἐξηγούμενοι θαυμαστόν φασιν εἰ κατὰ Δαμασκοῦ μὲν
ὁ λήγος, Λἰθιοπίας δὲ πεποίηται μνήμην. Πρὸς ὅ
qao, ὡ:; Ótagópu; ἀσεθοῦντα θεὸς παιδεύων τὸν
Ἱσραλλ, πυχνὰς αὐτοῖς πολεµίων ἐπήγετο zpo365-
λάς' xai δίον ἐπὶ τούτοις μετανοεῖν, ποτὲ μὲν τοὺς
Σύρους, rozi 6t τοὺς Λἰγυπτίους πρὸς συμμαχία»
᾿ἐχάλουν, ὧν xai τὰς Ἰατρείας ἐζέλουν' "Αχαζ Υ οὖν
ἐν Δαμασχῷ γεγονὼς, περιττὸν ἰδὼν ἐχεῖ τῇ xasa-
σχευη βωμὸν, ἑμφερὲς ποιῆσας ἀνέθτχκεν Ev οἴχ
Κυρίου.

resi-

9 DU cevii 5, ο Hebr. xn, 22.

2131

COMMENTARII IN ΙΡΑΙΑΜ.

2138

piscere, ad. eumque redire debuisset, ad Syros potius, et /Egyptios, quos in belli societatem — imi-

talo religionis cultu advocabant, sese contulisse. Aclhazus enim operosam et vario instructam or-

natu Damasci aram intuitus, eidem persimilem in Domini domum excitari et consecrari curavit.
Γόγονε τοίνυν dj ὅρασις χατὰ Δαμασχοῦ. Τὸν δὲ A — Est ergo in. Damascum visio quidem : sed ad

λόγον ἐπὶ τοὺς Αἰγυπτίους µεθἰστασιν, ὧν οἱ ἐξ
«Ἰούδα μάλιστα τῆς συμμαχίας ἐξήρτηντο, καθ) ὃν
αὑτοῖς χαιρὸν ἐπηλθον ol Βαθυλώνιο. Φωνὴ 6i
τοῦτο προφήτου παρίστησιν, ojaY λέγουσα οἱ χατα-
θαΐνοντες εἰς Αἴγυπτον ἐπὶ βοήθειαν, οἱ ἐφ᾽ ἵπποις
xaX ἅρμασι πεπο:θότες. Ὅτε δὲ Ναθουχοδονόσωρ
κατὰ Ἰουδαίας ἐστράτευσεν, ὁδοῦ πάρεργον τὰς τῆς
ἑῴας ἑληῖςξτο πόλεις. Tov CE Σύρον 5 νῆσον οὖσαν
ἁπορίαᾳ πλοίων ἑλεῖν pij δυνάµξῖνος, µέσῳ χώματι
συνάψας πρὸς Ίπειρον πεζῆ δ.αθὰς ἐπολιόρχει ctv
πόλιν. Τὸ δὲ μέλλον δεδιότες οἱ Τύριοι, µετεσχευά-
σαντο πρὸς τὰς ναῦς ἐρήμην ἀφέντες τὴν πόλιν. Διὸ
ταύτην ἀφεὶς, τὴν Alyvsztior ἐλθὼν ἐγειρώσατο,
θεοῦ παραδόντος διὰ την ἁλαζονείαν, fv εἶχον χατ᾽
αὐτοῦ, xal τῶν Ἰουδαίων Αἰγύπτιοι πρὸς ἐπιχουρίαν
ὑπὸ τούτων καλούμενοι, ὡ: 03] τούτους τοῦ 8:02 μὴ
σώζειν ἰσχύοντος, δυνατωτέρους θεοὺς τοὺς ἰδίους
νοµίζοντος. Ταῦτα ὁτλῶν πρὸς Ἰεξεχκιὴλ φησιν ὁ
θεός" « Yit ἀνθρώπου, Ναθουχοδονόσωρ βατιλεὺς Ba-
θυλῶνος χατεδουλώσατο αὐτοῦ τὴν δύναμιν δουλείᾳ
μεγάλη ἐπὶ Τύρο». Πᾶσα χεραλὴ ᾠφαλάχρωμα, καὶ
πᾶς ὤμος μαδὼν, xai μ.σθὸς οὑκ ἐγενίθη αὑτῷ,
xa τῇ δυνάµει αὗὑτουῦ, ἀντὶ τῆς δουλείας τῆς σχλη-
ρᾶς ἧς ἐδούλευσεν ἐπὶ Τύρῳ. ᾿Αντὶ τούτου ἔδωχα
αὑτῷ γῆν Αἰγύπτου. » Διόπερ ὁ προφήτης ast] Ent-
φωνεῖ τὸ, Οὗὐαί. Αἰόιοπίας δὲ ποταμοὺς τὰ ἑπτὰ στό-
µατα τοῦ Νείλου δηλοῖ: γην δὲ ἐπέχεινα ποτζαμῶν
ὀνομάζει τῖν νῦν ᾿Αλεξάνδρειαν, τότε χαλουμένην.
"ων 3. Καὶ Ἁμὼν δέ φασί τινες ἐξηγησάμενοι τὸν
Ἱερεμίαν, ἐλέγετο. 'Agéístnxe ci τοῦ τελευταίον
σ]όματος, ὅπερ Ἡράκλειον ὀνομάζεται, σταδίοις τάχα
που τὸν ἀριθμὸν ὀγδοήχοντα. Διὸ ταύτην ἐπέχεινα,
φησὶ, ποζαμῶν. Οὗτοι δὲ τὸν Νεῖλον ἄνω κάτω δι-
έπλεον, τὰ μὲν ἐξάγοντες, τὰ δὲ χομιζόµενοι. Δ.ὸ τα-
λανίζει τὰς τούτων ὁΊκάδας, δι αὐτῶν δηλῶν τοὺς
ἑμπλέοντας, ὡς διαφθαρησυµένης αὐτοῖς, xa0' ὃν
ἁλώσονται χρόνον, τῆς ἐμπορείας. Πτέρυγας δὲ
σ.Ίοίων τὰ ἱστία καλεῖ. Πτηνοῦ γὰρ δίχην ἐμπι-
πτό,των αὐτοῖς τῶν πνευμάτων αἱ νῆες διέρχονται.

4Egyptivs ctiam, ad quorum auxilium Judas eo
tempore confugerat, quo a Babyloniis premebatur,
oratio transfunditur. Atque id ipsum quidem vel
prophete sermo indicat, cum illis imprecatur, qui
ab /Egyptiis in equis el curribus gloriantibus auxi-
lium petere non dubitarunt. Nabuchodonosor au-
tei cum in Judeain exercitum duceret, orientis
urbes obiter depradabatur. Verum cun i navigio-
rum penuria, et Tyrum quoque adhuc insu!am
capere non possel, opere interjectlo continenti
additam pedestri milite tandiu oppugnare non de.
stitit, quoad rei eventum exstimescentes Tyrii de-
serta urbe salutein sibi tutam navibus esse malue-
runt. Itaque cuin urbe relicta in ZEgyptios movisse!,
illis potitus est, propter arrogantiam, qua adversus
ipsum et Judaeos usi fuerant, a quibus se in auxi-
lium accersitos putabant, tauquam eos servare
Deus non posset, aut. polentiora numina haberent.
Quod Dei ipsius ad Ezechielem verbis pateat, cum
ait : « Fili hominis, Nabuchodonosor rex Dabylo-
nis servire fecit exercitum suum servitule magna
adversus Tyrum. Omne caput calvum est redditum,
el omnis Eumerus detritus est, el. merces uon est
reddita ei, neque exercitui cjus de Tyro, pro set-
vitute dura, quam servivit. mihi adversus eam.
Ob id dedi ei terram AEgyptii ?*. » Ilinc est igitur,
quod ve in eam exclamat Isaias. Deinde per ZEthio-
pie fluvios, septem Nili ostia. siguificat, ut. per
terram supra flurios urbem nuoc Alexandriam no- —

C mine, vel No tunc temporis, vel, ut nonnullis

placet, qui Jeremiam explicarunt, Amon appella-
tam. Abest autem ab ultimo fluvii ostio, quod
lleraclium vocant, 9456 siadiis fere octoginta :
unde est, quod supra fluvios esse dicit. Verum quia
sursum deorsum 23b illis Nilus mercibus partium
educendis, partim inducendis navigabatur, eorum
ideo naviculas, id est naviculis delatos, infelices
dicit, qucd quo capientur tempore, ista etiam illis
mercaturi exereend;e peritura sit facultas. Deinde

quod alas navium dixil, vela certe signilicare voluit ; cum irruentibus iu ca ventis, more avium per

mare ferri naves videauius.

"Qyunpa δὲ διὰ θα.ἰάσσης xal Bi6Alrac ἐπιστο- D — Praterea cur obsides per mare εἰ biblinas epis-

Aác οὕτω φασί. Κινύραν λέγουσί τινες ποιηταὶ Mybóa
τῇ θυγατρὶ συγγενόµενον, παΐδα ποιησαι τὸν "Αδω-
viv. Την üt πρᾶξιν αἰδεσθεὶς ἐν ὄρει τοῦτον ἐξέθετο.
Νύόμφαι δὲ τούτον ὀρεάδες ἐξέθρεφαν. Εὐπρεπῆς δὲ
την ὥραν Ὑενόμενος µετίρχετο χυνηγἑσια. Ὦ συν-
1X0cv ᾿Αϕροδίτη τὸ κάλλος θαυμάσασα ' ἐφ᾽ ᾧ ζηλο-
τυπήσας Ἂρης (ἣν γὰρ αὐτῆς ἐραστὴς) εἰς cov µετα-
θληθεὶς θηρῶντα τοῦτον ἀπέχτεινε. Τὸ δὲ πάθος
Ἰλρροδίτη μὴ φέρουσα, xa πρὸς αὐτὸν ἐχώοσει τὸν

*5 Ezech, xxix, 18, 19.

tolas addidit, sic explicat. Placet poetis quibus-
dam Cinyram olim cum Myrra filia rem habuisse,
natumque inde filium Adonim nomine, cujus rei
eum patrem. puderet, in monte fuisse expositum,
et a nymphis Oreadibus educatum.. Cuni autem ad
florem ziaiüs pervenisset, el venatione delectare-
tur, Venerem cjus pulchritudiue victatu, cum ado-
lescente esse congressam : Martem deinde Veneris
amore captum, et id ipsum zegre ferentem, cum se

VAIUZE LECTIONES.

dos. No.

τοι
e vp Toss.

2199

jn aprum mutasset, venantem interemisse : Vene- A

rem autem cum mortis dolorem ferre non posset,
etiam ad inferos, ut amasium inde referret, pene-
trasse. Verum cum et ibi etiam a Plutonis conjuge
adamari eumdem contigisset, anno in duo tributo,
ut adolescente sex mensibus dive alternis potiren-
tur inter easdem convenisse. Postea vero, cum id
reversa amicis narrasset,, instituta festorum cele-
britate sicut antea desiderium absentis luctu testati
! fuerant, eosdem revertenti esse congratulatos. At-
que horum utrumque in posterum ad nostra etiam
usque tempora (si liujus sententie auctori credi-
mus) Alexandriz celebrari cujusmodi ritum orgio-
rum etiam Judai γε pictatis immemores postea
sibi assumpserunt. Nam et apud Ezechielem in
hec verba legimus : « Et vidi, et ecce sedentes
mulieres Thammuz (id est Adonim) lugebant*?!.»
Tale vero quiddam erat, quod urbis jllius cives
efficiebant. In testam litteras ad mulieres, qu:
bibli erant, tanquam Adonide reperto, conjicie-
bant ; quod,obsignata postea, sacrisque peractis in
mare demissa, ut dicebant, qui mittebant, Biblum
sponte deferebatur, lugendique civitatis mulieribus
finem adventu 959 faciebat. Ve ergo cum nati-

PROCOPII GAZ.EI

2140

ἅδην ἀνοίσουσα τὸν ἑρωμένον, Ὡς δὲ xal fj τοῦ
Πλούτωνος ἀντήρα τούτου γυνὴ, συνέθεντο πρὸς ἆἀλ-
λήλας µερισθέντος εἰς δύο τοῦ ἔτους, πρὸς Ἅμισν
συνεῖναι τῷ νέῳ. Ὡς δὲ ἀνελθοῦσα τοῦτο τοῖς φίλοις
ἀπήγγειλε, πανἠγυριν γον τὴν ἄνοδον, ὥσπερ οὖν
χαὶ 0prvov τὴν χάθοδον. "Απερ ἄμφω xal διὰ τῶν
μετὰ ταῦτα χρόνων ἐχράτησεν. Καὶ 6f χαὶ χατ᾽ Αλε-
ξάνδρειαν ἡ τοιαύτη πανἠγυρις Ίγετο µέχρι τῶν καθ)
ἡμᾶς χρόνων, φησὶν ὁ τὴν ἐξήγησιν τὴν παροῦσαν
εἰπών. Τῶν τοιούτων ὁργίων xat Ἰουδαῖοι δυσσε-
θοῦντες µετέλαθον. Φησί Υ οὖν Ἰεζεχιὴλ, « Καὶ
εἶδον, καὶ ἰδοὺ ἐχεῖ γυναῖκες χαθήµεναι θρλἈνοῦσαι
τὸν θαμμοὺζ, ὅπερ ἐστὶ τὸν "Αδωνιν. » Ἐποίουν δέ
τι τοιοῦτον οἱ «hv εἰρημένην πόλιν οἰχοῦντες. Ké-
ῥαμον λαθόντες ἑνέθαλλον ἐπιστολὴν πρὸς τὰς ἐν
Βί6.ἱῳ vuvatxag ὡς εὑρηθέντος ᾿Αδώνιδος. Εἶτα
σφραγίσαντες ἐνέδαλλον τῇ θαλάττῃ, τελετάς τινας
ἐπ᾽ αὐτῷ ποιησάµενοι, xal, ὡς ol πέµποντες ἔλεγον,
αὐτομάτως εἰς βίδλον ἀπεχομίζετο, xal πέρας θρί-
νου ταῖς ἐχεῖ γυναιξὶν ἀπειργάξετο. Οὐαὶ τοίνυν, φτ-
σὶ, πρὸς τοῖς π.ἰοίοις xal τοῖς ἀποστέ.Ίουσιν ér
θιάσσῃ ὅμηρα, τοῦτ) ἔστι τῆς ὁμοφροσύνης Evé-
χυρα τοῖς τὴν αὐτὴν νοσοῦσιν ἀσέδειαν, οὗ π.ὶοίοις,
ἁλλ᾽ ἐπὶ vocor θα.λάττηφρ ἀφιεῖσι τὸν xépapov.

bus, inquit, tum iis etiam, qui in mari obsides mittunt, nimirum qui traditis inter se sceleris socie-
tatisque pignoribus, eodem impietatis niorbo laboraruut, neque naves, sed commissam, maris tergo

testam mittunt.

Non solum itaque qui supra /£thiopie fluvios C Ol οὖν ἐπέχεινα ποταμῶν Αἰθιοπίας αἰτοῦσιν

degunt , petentibus Israelitis auxilium promise-
ruunt, sed quod fuerant polliciti , quanquam nec
ita valde profecerunt, miserunt. Exacerbati siqui-
dem inde Babylonii cum in ZEgyptios arma para-
rent , missisex Judza cursoribus , quos celeres
nuntios appellat Isaias, belli hujus apparatus
certiores facti sunt. Quod deinda gentem excelsam
4Egyptios dicit, id ideo facit, ut eorum vel fa-
stum, vel dementiam. designet. Non. aliter. quam
cum peregrinam et gravem , ut. omnes asperitate
vincere demonstret, Quis enim, inquit, supra illum?
id est quis in his quze dicta sunt , ZEgyptiis supe-
rior? Fuerunt autem idololatrie addictissimi Agyp-
lii, unde gentem esse conculcatam, veluti qua fide
in Deum destituta, demonumque fraudibus ohjecta
ab Assyriis etiam conculcaretur, significavit. Neque
vero expugnationis modum reticuit , cum ZEgypti
fluvios, id est aqu:e divortia; cum paludes ipsas
quibus tantum superbiebant , ut. iis inexpugnabi-
Jem esse .Egyptum crederent , transituros Assyrios
cum omni aquarum denique congerie desiccata,
regionem eam tanquam habitabilem futuram esse
dixit. lta. autem cunctis. Jgyptiorum , ait , nota
erit afflictio, ut palam sigxum exercitui intuendum
elevari , aut ipsam tuba vocem , quo possit audiri
^acilius, attolli putes. Nec in his tamen est, ait ,
quod urbem meam perire me passurum arbitreris ;

? Fzceh. vini, 14.

ἐπιχουρίαν τοῖς ἐξ "Iopatj) οὐκ ἐπηγγείλαντο μόνου,
ἀλλὰ γὰρ καὶ πεπόµφασιν, el xal ὤνησαν οὐδὲν ἀπο-
στείλαντες. Διόπερ ἀγαναχτήσαντες ἐπῆλθον Αἰγυ.:
flot; οἱ Βαθυλώνιοι. Μελλόντων οὖν αὐτοῖς τούτων
ἐπιστρατεύειν, δρομαῖοί τινες Ex. τῖς Ἰουδαίας τὴν
μέλλουσαν ἀπήγγελον ἔφοδον. Τούτους ὁ προφήτης
κούφους dyréAovc χαλεῖ. Εθνος ὃξ µετέωρον τοὺς
Αἱγυαπτίους καλεῖ, τὸ ὑπερῆφανον, ἡ τὸ ἄφρον δη-
λῶν. Φέγον δὲ καὶ xyaAezóv, ὡς ξενίκον ἐν χαλεπό-
τητι, xal πρὸς τοῦτο µηδένα ἔχον ἐπέχεινα. Τίς γὰρ
αὐτοῦ ἐπέχεινά φησι; Τοῦτ) ἔστι, Τίς ἓν τοῖς εἴρη-
µένοις Λἰγυπτίους νικᾷ ; Σφόδρα δὲ σαν εἰδωλολά-
«pat. Ac xa dvéAziccov. ἕἔθγος χαὶ χαταπεπατη-
µένον τούτους εἶναί φησιν, ὡς οὐκ ἔχον ἐπὶ Θεῷ τὴν
ἑλπίδα, καὶ ὑπὸ δαιμόνων ταῖς ἁπάταις καταπατού:
µενοΟΝ. Διὸ χαὶ ὑπὸ τῶν» Ασσυρίων καταπεπάτην-
ται. Τὸν δὲ τῆς ἁλώσεως τρόπον ἐπήνεγχεν, οὕτως
εἰπὼν τοὺς ᾿Ασσυρίους διαθῄσεσθαι της Αἰἱγύπτου
τοὺς ποταμοὺς, τὰς διώρυχας. Οὕτω xal τὰς λίµνας
εἰπὼν, Eq' olg ἐφρόνουν ὡς ἀνάλωτον αὐτοῖς ποιοῦσι
τὸν Λἴγυπτον, ὡς δοχεῖν πως καὶ χώραν εἶναι τού-
τους ὁ χατοικουµένην ἁποξηραινομένης πάσης ὑδά-
των συστάσεως. Τὸ δὲ τῶν Αἱγνπτίων πάθος φησ'ν,
οὕτω πᾶσι Órov γενῄσεται, ὡς σημεῖον &o' Όψους
σύνθημα στρατοπέδῳ γινόµενον, καὶ ὡς φβεγγο/ιένη
σά.πιγξ ἀχουστόν, "Dy δἳ Ὑινομένων φησὶ, τὴν
zólur σώσω τὴν ἐμαυτοῦ, τὰ κατὰ ᾿Ῥαφάχην, xai

VAKLE LECTIONES.

€ 2p. τοὐτων,

9111

COMMENTARII IN ISAIAM. 9

2112 .

τας pAi χιλιάδας ἁπολοικένας δηλῶν. Οὕτω δὲ φησι A Rapsacen his verbis *5, et virorum centum octo-

τὰ της σωττρίας ἕσται πᾶσι περιφανῆ, καθ) & 58 xol
φῶς ἡλίου μεσημόδρι»ὀν, xaX τοῖς χινδυνεύουσι τὰ
τῆς 5pm ἐπιχουρίας xal σχέπης ὡς »εφέ.Ίη δρόσου
1εγ ήσεται πρὸ τοῦ θερισμοῦ. Δρόσου Υὰρ οἱ θερί-
ζοντες δέονται εὐαφεῖς αὑὐτοῖς προποιούσης τοὺς στά-
χυας. Καὶ κατ εὐχὰς αὐτοῖς ἡ δρόσος δεοµένοις ΣΥ-
γίνεται, γαθὰ καὶ τοῖς Ἰουδαίοις fj παρὰ θεοῦ σωτη-
pia. Μεταφορικῶς δὲ λοιπὸν ἀπὸ τῶν γεωργούντων
τὰ μέλλοντα πάθη παρίστησιν, f] τοῖς πολιορχήσασιν
Ἱερουσαλὴμ ᾿Ασανρίοις [f| xai τοῖς Αἰγυπτίοις ]*
E reto ἂν γὰρ ol βότρυες ἐξανθήσωαιν' καὶ ὄμφα-
x&c γένωνται, περικόπτουτι τῶν κ ημάτων καὶ τῶν
Φοτρύων τὰ περιττὰ, xal οἷον ἐπιφυλλίδας, ὡς μὴ,
συμπνίγειν τὰ κρείττονα xal χρηστότερα.

ginta quinque milliuin, qui postea perierunt, exer-
citum significans, lta autem, ait, qu: ad ejus
salutem spectant, clara omnibus et manifesta
apparehunt ; ut cum Solis [umen ipso meridie in-
tuem"r. [ile deinde, qui in periculo versantur, ίακ-
quam roris 960 nubes ante. messem , protectio
mea, meumque auxilium nunquam defuturum est.
Rore enim messores indigent, ut stipularum mol-
lior exsistat complexus: qui se egentibus fiat tum
ex voto contingit maxime: non aliter quam Judzis
a Domino cum salus concessa est. Deinceps autem
sumpta ab agricolis metaphora , que ab Assyriis
Jerusalem obsidentibus, vel /Egyptiis etiam even-
tura sint declarat. Solent enim in sarmentis et

botris, qui flore deposito in fructum acerbum jam evaserunt, superflua et tanquam tenuiorum pam-
pinorum luxuriem, ne quod melius et przstantius est suffocetur , amputare agricolx.
Οὕτως οὖν ἐπὶ μὲν τῶν ᾿Ασσυρίων τὸν πολὺν xat Β Ad lunc igitur modum qui inter Assyrios uu-

λεπτὺν ἀνεῖλε λαὸν ὁ Θεός. Ὢν τὰ πτώματα τρυφὴ !
έγονε τοῖς θηρίοις καὶ πετεινοῖς. Ὁ δὲ perd.lov
Αότρυος δίκην ἑπέχων ὁ βασιλεὺς τοῖς ἐπηχόοις οὗ
συναπόλωλεν. Ἐπὶ δὲ τῶν Αἰγυπτίων νοήσεις, ὅτι μὴ
«isa» αὐτῶν τὴν χώραν εἶλον οἱ δυσμενεῖς. ἀλλ᾽
ο» μιχροῖς βοτρυδίοις, ταῖς χατὰ τόπους συνοιχίαις
Ἡ χώµαις ἑἐπαφιέντες τὴν µάχαιραν, συνεµέτρησαν
τοὺς θυμοὺς τοῦ φιλανθρώπου Occo, παιδεύοντος μὲν
τοὺς προσχρούοντας, οὐκ εἰς ἅπαν δὲ συγχωροῦντος
τοὺς παιδευομένηυς ἀπύόλλυσθαι. Τοιγαροῦν ἑἐφεξῖς
στρὶ τῆς αὐτῶν ἐπ'στροφῆς δ.εςέρχεται. Τὴν γὰρ
τῶν εἰδώλων ἀσέθειαν ἀρνησάμενοι, τὴν εἰς Θεὸν τῶν
ὅλω» προσδέξονται πίστιν, δῶρα προσφέροντες εἰς
ὁσιὴν εὐωδίας, ἑλπίδα, πίστιν, ἀγάπην. Διὰ δὲ τὰς
ἐν θ50ῦ παιδείας ἐπενεχθείσας αὑτοῖς, Aaóv αὐτὸν
τεθ.Ίιμμένον 8. πρὸς ἁμείνω ζωὴν, δίχην µοσχείας
ὠφελοῦστς πρὸς αὈξησιν. Ὥσπερ γὰρ Ex πλάνης εἰς
θείας ἐννοίας μετερυτεύθησαν καὶ χαρποφοροῦσι δι-
ηνεχῶς. 0θεν αὐτοὺς καὶ µέγαν ὀνομάτει λαὺν ἓν τοῖς
χατὰ Χριστὺν πᾶσιν ἁἀκμάζοντας ὅσον Ev π)άνη τὸ
πρότερον. OD γὰρ ἑπερίσσευσεν fj ἁμαρτία, ὑπερ-
επερίσσευσεν fj χάρις. Τὸν δὲ τῆς χαρποφορίας τό-
Xov διὰ τῆς Σιὼν τὴν Ἐχκλησίαν ἐχάλεσεν, διὰ τὸ
ταύτης ὕψος ὄρος εἰπών. 0Οὐδὲν γὰρ χθαμαλὸὺν ἐν
αὐτῇ, xaX δηλοῖ τοὔῦνομα σχοπευτήριον. Τὸ δὲ, 0
ἐστιν ἐγ' µέρει ποταμοῦ τῆς χώρας αὐτοῦ, ὅτι περ
ἡ vob; Θεὺν τῶν Αἰγυπτίων ἐπιστροφὴ ix έρως
ἀρξαμένη τΏς χώρας, διὰ πάσης διέδραµεν Ῥινοχο-

ῥούριων, τυχὸν fj τινος τῶν αὐτόθι πόλεων ἐπέχειγα yy

κειμένων τοῦ ποταμοῦ. Λέει γὰρ προϊὼν, Ev. τῇ
fjuépa ἐχείνῃ ἔσται θυσιαστήριον τῷ Κυρίῳ £v χώρα
Αἰγυπτίων, xal στήλη πρὺς τὸ ὅριον αὐτῆς τῷ Κ.-
plo. Πεπατηµένον 2ὲ qnot τὸν .laór τοῖς τοῦ π2-
λέμου δεινοῖς, ὁἑ.1τίζειν δὲ ὡς δη θέμενον ἐπὶ θεῷ
τὴν ἑλπίδα.

monstret, Dicet enim postea fore die illa altare Domino in /"Egyptiorum
finibus ipsius Domino. At quod populum attritum addidit,

sperantem, ad spem, qu:e in Deum est.

95 [V Reg. vix, 1 seqq.

merosior el tenuior erat populus, a Domino sub-
latus est, eorunique cadavera rege excepto qui
magni botri instar cladem evasit, feris et avibus in
escam relicta, Possis vero ad /Egyptios referre ,
8i non universam ipsorum regionem hostes οερίδ»
se , sed in des aliquot et vicos, dum 66 ad cle-
mentis et mansueti Dei in puniendo rationem tem-
perarent, qui castigare magis, quam delere fun-
ditus consuevit , tanquam in racemulos gladium
convertisse intellexeris. Atque hinc quidem est
quod de eorum conversione, in iis qua postea
sequuntur disputari videmus. Fidem enim, ait,
in Deum universi , abjurata idolorum impietate»,
donisque in suavitatis odorem , spe , fide alque
dilectione oblatis , amplexabuntur. Populum autein
ipsum, propter pcenas, quas immittente Deo perpes-
sus est, afflictum vocat. Vocat et avulsum, ut facto al
vitam prastantiorem transitu , ista tanquam vivi-
radicum usitata agricolis translatione , nonnihil
ad incrementum profuisse ostendat. Ab errore
enim in veram Dei cognitionem veluti transplan;
tati , fructus edere nunquam desinunt. Atque hinc
est, quod eos populum magnum , id est , tantum
jam fidei in Christum, quantum antea. errore
potentes et florentes appellat. Übi enim abundavit
peccatum, ibi οἱ gratia. Nec vero offerendorum
fructuum locum ignorari voluit, qui Sionis, id est
Ecclesiz, quam ab altitudine montem appellavit ,
meminerit. 261 Nihil enim in ea humile, vel ipsá
nominis ralione, qui» speculum significet reperias.
ldeo autem qu:e est. in parie [luvii regionis ejus
adjecit , ut. /Egyptiorum ad — Deum conversionem,
sumpto a parte initio , universam regionem per-
currisse, et ad Rinocuros usque, vel aliam ali-
quam urbem quz ο τα fluvium sit, pervenisse de-
regione, el columnam in

ad belli calam:tates. retulit. Quod.— itcm

VYARE LECTIONES.

Γ vf. τροφή.

E jc. deter, χαὶτῖ εἶτα καὶ τετιλαέννν, ὡς μεταθάσέως.

wu "etu. ας. Ὁ

2113
CAP. XIX.
VISIO ΕΟΥΡΤΙ.
969 Vins. 1- 15. Ecce Dominus sedet super
nubem levem et veniet in. «Egyptum , et movebuntur
mauntnfac:a "Egypti a facte ejus , el cor eorum supe-
rabitur in εἰ; εἰ excilabuntur /Egyptii in /Egyptios,
et bellabit homo adversus fratrem suum, et homo
contra proximum suum, civitas adversus civitatem,
regio adversus regionem, eic.

263 Superioribus, qux: mari fluvioque JEgypti
convenirent. (unde et eorum, qui Christum an-
nuntiarent, viam fore perfacilem patuit), allata
sunt. Jam ZEgyptiis qux faustissima impendeant,
istis demonstrantur. Neque vero in pracedentium
visionum ulla venire in nube leni Domiuum, sed
peculiaria quaedam de singulis dici reperias. In-
scribitur autem /Egypti vísio, non adversus ZEgy-
ptum, ut superiores nonuullas, vel quod perspi-
caciori mente, quie dicuntur, intuitura sit gyptus,
vel quod ZEgypto qua: conducant, prophetia con-
tincat, Quid enim quam quod in ea peregrinatus
est Dominus, et suz participem cognitionis effecit,
habeat beatius? in nube autem, ait, id est, eo quod
de Spiritu sancto, sanctaque Virgine assumpsit,
corpore veniet. Ut enim aere terreque exhalatione
subem, sic Spiritu sancto, terrenaque substantia
Domini corpus constare credimus : quo cum vehe-
retur, puer in /Egyptum venit, ut cam ineffabili

PROCOPII GAZAEI
Α ΚΕΦΑΑ. I8.

2144

ΟΡΑΣΙΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ.

α-ιε’. Ἰδοὺ Κύριος κάθηται ἐπὶ vegéAnc κού-
gnc, xal ὤξει εἰς Αἴγυπτο», καὶ σεισθήσεται τὰ
χειροποίητα Αἐγύπτου ἀπὺ προσώπου αὐτοῦ , xal
ἡ καρδία αὐτῶν ἠττηθήσεται ἓν αὑτοῖς. Kal ἑπ-
εγερθήσονται Αἱγύπτιοι ἐπ᾽ Λἱγυπτίους, καὶ πο.ἰδ-
µήσει ἄνθρωπος τὸν ἁδε.ἰφὸν αὐτοῦ , καὶ ἄν θρω-
Soc τὸν π.Ἰησίον αὐτοῦ, πὀ.ῖις ἐπὶ πό.ι’, καὶ
νομὸς ἐπὶ νομὸν, x. τ. λ.

Συγγεγενημένηἃ δῆ τοῖς εἰρημένοις ἐῤῥέθη περὶ
θαλάσσης Αἰγύπτου χαὶ ποταμοῦ. Il4tv ἁἀλλ' ἐκεῖνα
μὲν ἐδήλου ῥάστην ὁδὸν ἔσεσθαι τοῖς εὐαγγελικομέ-
νοις Χριστόν * τὰ δὲ παρόντα προεφώνε: ἰ τοῖς Ai-
γυπτίοις τὰ κάλλιστα. Επ᾽ οὐδεμιᾶς δὲ τῶν εἰρημέ-
νων ὁράσεων ἤξειν ὁ Κύριος ἐπὶ νεφέΊης κούφης
ἑλέγετο. ἕτερα δὲ τινα περὶ αὐτῶν ἰδιάσοντα Αὲ:
1ύπτου δὲ ὅρασις, ἁλλ᾽ οὗ κατ΄ Αἰγύπτου, χαβάπερ
ἐπὶ τῶν ἄλλων προγέγραπται ' f] ὡς αὐτῆς Αἱγύπτου
με.1.Ίούσης ὁρᾷν và διορατικῷ τὰ λεγόμενα” f| ὡ; 574
προφητείας περιεχούσης Αἱγύπτῳ τὰ κάλλιστα’ τί
yàp μακαριώτερηων τοῦ ἐπιδημῆσαι ταύτῃ τὺν Ku-
prov, καὶ γνώσεως µεταδιδόναι τῆς ἑαυτοῦ ; Ηξει δὲ
φασιν ἐπὶ νεφέλης κούφης, 1|! οὗπερ ἀνείληφε σώ-
µατος ἐξ ἁγίου Πνεύματος χα) τῆς ἁγίας Πασθένευ.
Ὡς vào ἡ vegéAn οὐκ ἄλλοθεν ἔχει σύστασιν, 1) ἐς
ἀέρος xa ἀναθυμιάσεως τῆς γῆς ' οὕτως ἐπὶ τοῦ
Κυρίου τὸ σῶμα ἐξ ἁγίου Πνεύματος ὑπέστη xal
γεώδους οὐσίας. Ὢ δη Osbc ἑποχούμενος χατὰ tty

quadam virlute, sua ista peregrinatione maximis C νηπίαν ἡλιχίαν ἠνϊθεν' εἰς Αἴγυπτον ὠφελουμένην

cumularet beneficiis, Ea eniin maxime omnium
preter czteros /Egyptii indigere videbantur, qui
tam longe a religione recesserant, ut ne a bruto-
rum quidem animalium cultu abstinerent ; qui rc-
gem rursus, magno adversus providentiam univer-
sique gubernationem fastu, Deuin a se ignorari
publice profitentem haberent ; qui. denique lsrae-
litas hostili semper infestoque animo fuissent in-
sectati. Hinc est igitur quod eum maxime ignoran-
tibus, sublato omni idelorum cultu, hujus futura
longo ante tempore cognitio pr:edicitur. Quod si
in nube non adjecisset, virttte. quadam corporis
experte, qua ouinia in omnibus exsistens modera-
tur, id facere videatur. ln mundo enim erat, mun-
dusque per ipsum factus est **, qua ratione et in
4Egypto etiam ante. fuisse, in qua Mosen οἱ Aaro-
nem allocutum esse constat, nemo negabit. Erat
praterea ct Dominus cum Josepho : superfluum-
que videatur ad singulas regiones cjus virtutem

ipsum, in quo nobisc'im versatus est, ideo forsitan
significavit, quod terrenis motibus liberatus,
peccatum. ullum. admisisset, nec in ore fraudis

Virgiuem, a. qua. in. /Egyptum ulnis est delatus,

9? Joan. 1, 10... ! Isa. τω, 9; 1H Petr. i, 22,

ἀῤῥήτῳ δυνάµει διὰ τῆς εἰς αὐτὴν ἐπιδημίας τὰ μέ-
γιστα. Ταύτης γὰρ οἱ xav Αἴγυπτον ἑξαιρέτως
ἐδέοντο δεισιδαιµονέστατοι γεγονότες ἁπόντων, ὡς xai
μέχρι τῆς τῶν ἀλόγων ζώων ἐχπεπτωχέναι λατρείας ᾽

ὡς καὶ γυμνῇ χεφαλῇ τὸν τούτων βασιλέα βοᾷν, οὐχ
οἶδα τὸν Κύριον. Οὕτως ἀδέσποτόν τε xal ἁπρονόητον
ἡγοῦντο τὸ πᾶν. Διαπαντὸς δὲ xal τοῖς ἐδ Ἱσραἳλ
ὑπῆρχον πολέμιοι. Διὸ τοῖς ἀγνοοῦσιν ἄγαν αὐτὸν f)
τούτου προθεσπίζεται γνῶσις, πάσης εἰδώλων ἆσε-
θείας ἀνῃρημένης. Εἰ δὲ μὴ τὸ, ἐπὶ veyéAnc προσ-
έχειτο, ἔδοξεν ἂν ἀσωμάτων & λέγεσθαι δυνάμει, καθ᾽
fjv διέπει τὸ πᾶν, ὑπάρχων Ev ἅπασιν. "Ev τῷ κόσμφ
γὰρ ἣν, καὶ ὁ χόσμος δι αὐτοῦ ἐγένετο. Ὢ τρόπῳ γαλ
ἐν Αἱγύπτῳ πρότερον ἣν. Εἶπεν γὰρ Κύριος πρὸς
Μωσέα καὶ 'Aapüv ἐν Υῇ Αἱγύπτου. Καὶ πάλιν ἣν
Κύριος μετὰ Ἰωσήφ. Καὶ περιττὸν ὑπῆρχεν ἐπὶ πάσης
χώρας ἁρμόσαι δυνάµενον 1. Αλλὰ γὰρ τὴν μετὰ σώμα;
τος ἐπιδημίαν ἐδήλωσεν, τοῦτο vepéAny εἰπών. Τάχα

. καὶ διὰ τὸ χινηµάτων ἀπηλλάχθαι γεωδεστέρων, ἔπι-
accommodare. Enimvero mubis nomine, corpus :

θυµίας τε σωματιχὰς ὑπερίπτασθαι, ὃς ἁμαρτίαν οὐκ
ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη ἓν τῷ στόµατι αὐτοῦ δόλος.
9G/4 corporeisque perturbationibus , qui nec

quidquam habuisset !, superior semper fuerit.
Sunt tamen qui per lerem. nubem sacrosanctam —

Ἔτεροι δὲ xobgnrx ὑπειλήφασιν εἰρῆσθαι vegáé-
Amr. τὴν ἁγίαν Παρθένον, T; ἐν ἀγχάλαις εἰς Atyo-

VARI LECTIONES

h pp. συγγεγενηµένα, | ἴσ. προσφωνξῖ.
χώρας ἀἁριιόσαι δύναμιν αὐτοῦ.

-—— —À

| yp. Εφ.

k yp. ἀσωμάτῳ. líc. 1p. ὑπῆρχεν ἂν ἐπὶ της

κ... -- ----

2115

COMMENTARII IN ISAIAM.

2146

πτον Exopil esto * fjvouv φασὶν, ὡς ἐπὶ θρόνου ὑφηλοῦ A intelligi arbitrentur : vel qua plane ratione ab

«outov εἶδεν "Hoata; ὑπὸ δυνάμεων θείων ὑμνούμε-
vov. Καὶ παλαιὸν ἡμερῶν ὁ Δανιλλ ἐπὶ θρόνου χαὶ ὡς
Jv Boso: μετὰ τῶν νεφελῶν ἐρχόμενον. Ίεζε-
xi) τε εἶδο: ἀνθρώπου ἓξ Ἰλέκτρον τε xal πυρός.
"Άπερ ἔμφασίν τινα δύξης θεοπρεποὺς καὶ μυστηρίου
€00 xitÀà Χριστὸν ὑὐπαινίττεται. Οὕτω xai νῦν τὴν
y&géAnv ληπτέον ἐφ᾽ ὑετοῦ τε xal δρόσυυ πνευµα-
τικῆς, αὐτοῦ τε τοῦ σωτηρίου βαπτίσματος. Τοιγαρ-
οὖν τοὺς ἐξ Ἱσραὴἡλ ὁ Παῦλος β:θαπτίσθαι φποὶν ἐν
τῇ νεφἐ)ῃ. καὶ ἓν τῇ θαλάσσῃ. Προηγεῖτο δὲ αὐτῶν
ἐν μὲν ἡμέρᾳ, νεφέλη ’ ἐν δὲ νυχτὶ, στύλος πυρός.
El χρην ^ οὖν ἐπὶ χαθαιρέσει τῶν Αἰγυπτίων θεο-
πρεπῶς ἱόντα τὸν Κύριον ἐπὶ κούφης ὁρᾶσθαι νεφό-
Jc, δι ἧς ἣν χαὶ µόνης xf εἰδωλολατρείας, ámo-

σµήχεσθαι τὰς χηλίδας. Κούφη δὲ χούφους ἑργάζε- B

ται τὸ τῶν ἁμαρτημάτων ἀποθεμένους φορτίον. 'H 85
χάθισις f) ἀνάπανσιν, Έγουν ἐξουσίαν αἰνίττεται.
" Ἐπαναπαύεται γὰρ οὗ νομιγῇ λατρείᾳ Χριστὸς, τῇ
6b τελειώσει τῇ διὰ τοῦ βαπτίσματος, δι’ ἧς καὶ βα-
σιλεύει τῶν ἐπὶ γῆς. ΚατορΏοῖ 6b τοῖς Αἰγυπτίοις
ἐπιδημὼν, τὸ Ἡ σεισθῆναι τούτων τὰ εἴδωλα, ὅτε θεοῦ
μὲν Ἐκχλησίαι χαθ᾽ ὅλης Λἰγύπτου χαθἰδρυντο. Ἐπ-
εσχόπει δὲ ταύτας ἐπιδημῶν ὁ θεὸς κατὰ τὸ, ὅπου
δύο ἢ τρεῖς συνηγµένοι εἰσὶν εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, Exet
εἰμι ἐν µέσῳ αὐτῶν. Καρδίαν δὲ τῶν Αἱγυπτίων
Qnolv ἠττηθήσεσθια, μὴ ἀντιθαινόντων τῷ Oel
χηρύγματι, τὴν δὲ καλὴν ἧτταν ἠττησομένων, Τινὲς
δὲ χαρδίαν φασὶν εἰρῆσθαι τῶν ἀγαλμάτων τοὺς
δαίμονας, οὓς ἠττηθήσεσθαι, ἢ xavà τοὺς λοιποὺς
ἑρμηνέας, ταχήσεσθαι ἀφανεῖ καὶ ἁρράτῳ δυνάµει.
Τούτων yàp ἡ πλάνη, ἐξ οὗ γεγόνασιν αὐτοῖς "Ex-
χλγσίαι, χατ ὀλίγον ἐσθέννυτο. Ἐπεδήμει δὲ ταύταις
ὁ Κύρ.ος ἑνδόξῳ σώματι, 159 ix νεχρῶν ἀναστά-
σεως, ὅπερ ἂν εἴη vepéln κούφη μεταθληθὲν τῆς
φθαρτῆς xal γεώδους οὐσίας.

ficari putent, quod ex quo tempore Ecclesias eos habere contigit, eorumdein fraudes excidisse

Isaia coelestium virtutum. hymnis ipse laudari
visus est * : quo pacto item Antiquus dierum in
throno tanquam Filius hominis in nubibus a Da-
niele venire * ; quo denique modo hum»na specie |
electro et igne constante Ezechieli app:srere. Quae
quidein ut divin:eglorise et arcani in Christo myste-
rii speciem demonstrant , sic et nubis nomen, plu-
vie, rorisque spiritualis, et salutaris etiam baptismi
significationem habet. Indeque est, quod in nube
et mari Israelitas, quos die ipso nuhes, nocte au-
tem columna ignis anteibat, Paulo teste, baptizatos
esse legiinus *. Dominum igitur. oportuit, qui ad
purgandos /Egyptios observato divinitatis decoro
proficiscebatur, in nube levi, qua sola idololatrix
sordibus ahblucrentur, apparere. Levem autem idco
dicit, ut, deposito peccatorum onere, agiliorcs
nos fieri intelligas : sicut et sessione ipsa vel re-
quiem, vel certe potentiam significari. Neque
enim in legis observatioue, sed in ea, qua per
baptismum est, perfectione, qua etiam regnat. in
terris, Christus requiescit. Prospere autem ideo
feliciterque .Z&gyptiis hic ecdit adventus, quod
eoruu idola, quo teinpore tota regioue propagari
Ecclesias contigit, commoveri necessum fuit.
Obiisse vero ipsas, et in eis esse Deum versari
solitum inde credimus, quod ubicunque duo vel
tres ejus noinine congregari animadvertisset eo-
rum in medio futurum se pollicitus sit *. Cate-
rum quod superatum iri cor /Egyptiorum Gixil,
non diving praedicationi reluctaturos, sed pulclira
ista utilique ratione in victoriam sese prabituros
siguiticavit. Non desunt, qui cordis nomine latentes
in simulacris d:emonas (quos vel superari debere,
vel, ut alii interpretantur, ignota. quadam et in-
visibili virtule tabe confeetum iri aiunt) ideo signi-
pau-

latim videamus. 265 Ad eas vero accedebat Doininus suo illo post resurrectionem glorioso cor-
pore (quod nubes levis, propter corruptibilem terrenamque substantiam iumultatam dici queat)
quod cum illis per /Egyp'um invisibiliter ferebatur, quibus annuntiabatur.

Ἐφ) ᾧπερ ἀοράτως ὀχούμενος ἐπεδήμει συμπράτ-
των ἐν Λἱγύπτῳ τοῖς αὐτὸν χαταγγέλλουσιν. K Av ὅτε
δὲ παῖς ὢν Αἰγυπτίοις ἐπεδήμησεν, εἴπωμεν ἀῤῥήτῳ
δυνάμει, τῇ Χριστοῦ παρουσίᾳ νοητέον ἠσθενηχέναι
τοὺς δαίμονας χαθηρηµέντς αὐτῶν τῆς δυνάµεως.
Ὅτε καὶ ἑπακαστήσονται, φησὶν, Αἱγύπτιοι ἐπ
Αἱγυπτίυυς. Αντὶ δὲ τοῦ ἐπαλαστήσονται, ἡττή-
σωβρ μὲν Αχύλας Αἰγυπτίους Αἱγυσπτίοις' συμ-
6aAc δὲ Σύμμαχος εἴρηχεν κατὰ τὸ, « Οὑκ ἢλθον
βαλεῖν eipfvmy ἐπὶ zv γῆν, ἀλλὰ µάχα:ραν. » Οἱ μὲν
γὰρ προσέτρεχον, οἱ δὲ ἀντέτεινον τῷ χκτρύυγµατι,
ὡς διεστάναι πάντα μὲν οἶκον, πᾶσαν δὲ χώµην, xal
πόλιν, xal χώρα». Νομοὺς γὰρ ἐκάλουν τὰς χώρας.
Καὶ ἄλλως δὲ, δαιμόνων γόμος λατρείας τῷ χατὰ
Χριστὸν ἀντετάσσετο πρὸς αὐτοῦ κχαθαιρούµενος

1198. v1,1-5. * Dan. vi, 1$... * E Cor. s, 2.

5 Matth. x vii, 20.

Nec male praeterea cum puer in. Egypto versa-
tus est, ineffabili quadain pr:esentia virtu:is ejus
damonas ipsos erepta sibi potestale superalos fu-
gisse dicamus, quo tempore etiam in /Egyptios
ipsos insurreciuri sunt /Egyplii. Quo loco seditio-
nem quidem inter ZEgyptios Dominum ezcitaturum,
Aquilas ; in sese autem commissurum dixit Symnia-
chus; qua ratione idem se, non ut pacem, sed ut
gladium in terram imnittat, venisse profitetur *. Cum
enim ad Evangelii promulgationem acclamarent
alii, alii contra reluctarentur, eo ventum est, ut
domus omnis omnisque vicus, omnis etiam civitas,
omnis denique regio, νομός vocabulo hic signi-
ficata, divideretwr. Alio deinde interpretationis
modo, et ipsa d:emonum lex de colendis idoli,

* Matth. x, 5L.

VARLE LECTIONES,

"fp. Σχρῆν. Ἡ Υρ.τῷ. 9 υρ.τὸ,

P pp. οτασιάσω.

2141

PROCOPTI GAZ/EI

2118

Grace νόμος appellata, quam. dissipato malarum A4 λυομένης Λἰγύπτῳ 4 τῆς ἐπὶ xaxo συµγωνίας, ὃ

voluntatum consensu in. ZEgvpto abrogavit Domi-
nus, ut excitandi, in se coinmittendique verbis sigui-
ficavit) Christian repugnabat. Hoc enim demum
est, quos duos in tres, et tres in duos dividendos
esse legimus. Ideo ergo /Egyptiorum spiritum tur-
batum. iri (quod rumpendi quidem verbo Syuina-
chus, dividendi autem Theodotio , Aquila vero
laxandi extulerunt), af&rmant. Qus certe omnia,
dissipato religionis impize consilio, in /Egyptiorum
utilitatem futura sunt, quo tempore in angustias
redacti ad nullum non genus oraculorum et vati-
ciniorum, sicut ipsis usitatum erat, convertentur.
Vocat autem de terra loquentes, eos qui per mor-
tuos vaticiuantur; οἱ ventriloquos, qui de suo corde
vel inhabitantis in co vel daemonis opera loquun-
tur : quales exs'stunt et arioli ipsi, et qui ex visce-
rum inspectione de futuris prouuntiant , quibus
omnibus, eo przecipve tempore cum in Romano-
ruin potestatem venerunt, utebantur. 4266 Appellat
enim duros, tanquam invictum infractumque clade
qualibet animum possiderent. Nec vero quo tem-
pore idola peritura sint, reticuit, cum /Egyptiaci
regni interitum notavit. Quo enim in /Egyptum
tempore salutis ingressa est promul;atio, ab eo-
dem quoque, si non ab ipso potius Salvatoris na-
tali, Cesare Augusto imperante, regni coepit abro-
gatio. Primus enim iste devictam /Egyptum impe-
rio Romano adjecit, quam, qui postea secuti sunt
imperatores, iissis in regionem ducibus et copiis,
sibi servire coegerunt. Nec vero illoruin

ór)oi μάλιστα τὸ, στασιάσω xal evp6a.lo. T«3zo
Υ4 ἐστι τὸ, ἔσουται µεμερισμένοι 620 ἐπὶ τρ), χο)
τρεῖς ἐπὶ 9υσίν. Διὸ καὶ ταραχθήσεται τὸ Πνεὓμα
των Αγ πστίων, croi, χατὰ Σύαµαχον δὲ ῥαγήσε-
ται, σχισθήσεται δὲ χατὰ θεοδοτίωνα. Κατὰ δὲ
Αχύλαν σπ.ἰαδαρωθήσεται. Α 65 τσάντα ἐπὶ προκοπῇ
τῶν Αἱἰγυπτίων γενήῄσετα,, διασχεδαννυµέντς τῆς
δεισιβαίµονος ἐχείνων βουλΏς, ὅτε xat ἁποροῦντες
χατὰ τὸ σύνηθες αὐτοῖς ἐπὶ χρησμοὺς xal µαντείας
δ,αφόρους τραπήσονται. "Ex γῆς 65 φωνοῦντας τοὺς
νεχροµάνσεις φπσίν. Ἐγγαστριμύθους δὲ, τοὺς ἐκ
τῆς αὐτῶν καρδίας, ἡ δαἰµονος τοῦ ἑνοικοῦντος ἐρε"-
γοµένους, ὥσπερ οὖν χαὶ γνώστας, τοὺς σπλαγγνο-
σχοποῦντας ἐχάλεσεν. Μάλιστα δὲ ταύταις τῶν Ῥω-

B µαίων αὐτοῖς ἐπιόντων ἑχέχρηντο. Τούτους γὰρ

σκ.1ηροὺς ὡς ἀνιχέτους, xal πρὸς πᾶσαν ἧτταν áv-
ενδότους καλεῖ. Δηλοϊ δὲ διὰ τούτων τῆς τῶν εἰδώλων
χαθα:ιρέσεως τὸν καιρὸν, τῖς τῶν Αἰγυπτίων βασι-
λείας ἐχθαλλομένης. Συνεισηλθε γὰρ τῷ σωττρίῳ
χηρύγματι χαὶ dj τῶν ἐν Λἰγύπτῳ βασιλέων χαθαί-
ρῖσις * μᾶλλον δὲ καὶ αὑτῃ τῇ τοῦ ΣωτΏηρος γεννέσει
ἐπὶ Αὐγούστου Kaílcapoz. yevopévn. Δυνατὸς γὰρ ὧν
οὗτος βασιλεὺς τὴν Λ'γυπτον πρῶτος τοῖς Ῥωμαίοις
ὑπέταξε. Μεθ᾽ ὃν ὁμοίως οἱ Ῥωμαίων ἅπαντες χρα-
ταιοὶ βασιλεῖς χατεδουλοῦντο τὴν Αἴγυπτον, στρατιω-
τικοὺς αὐτοῖς ἑκπέμποντες ἄρχοντας. "Dv τὸ o'x.In-
pór ἐδήλωσξ Δανιῆλ, σιδηρᾶν αὐτῶν τὴν βασιλείαν
εἰπών, Καὶ θηρίον ἔχον ὁδόντας σιδηροῦς, xat ὄνυχας
σιδηροῦς.

duriliem male significavit, cum ferreum imperium eorum,

ferreisque unguibus et dentibus preditam feram nominavit ".
Sequitur deinde : Et bibunt aquam JEgyptii, C — Ofg ἐπ.φέρεται' Καὶ πίονται ὕδωρ Αἱγύπτιοι τὸ

quod est juxta mare : quo loco Aquilas aque α mari
absorbentur interpretatus est, Symmachus autem,
exterminabuntur. Significatur vero per mare ipsa
Agyptiorum multitudo, quo pacto gentes multas
2ntea, tanquam mare fluctibus agitatuin dixit. Quo
deinde loco de radice Jessm disseruit, οἱ mare
AEgypti desertum se redditurum minitantem Domi-
num introduxit. Hujus quoque amplitudinem et
Jeremias ipse locustis et saltui comparavit, ubi
ait : «Succidite saltum ejus, dicit Dominus, quia non
supputabitur, quia multiplicabit super locustam,
ei non est eis numerus *. » Ad quod desiturum
fluvium dixit, de regno certe, non aliter quam
antea (cum de radice Jesse sermo csset) in. cjus
fluvios. imniissurum manum, c:teraque alia, Do-
minum monuit, intellesit. Et mox etiam desiturum
fluvium, omnemque aque congregationem | aridam
futuram adjecit. Quod autem. cum principe fluvio
εἰ [ossas etiam defecturas. dixit, cum regno ipso
οἱ principes ctiam sigillatim perituros demonstra-
vit, ipsus quoque militares copias congregationis
nomine significans. Neque sane ab istis discrepant

* Dan. un et νι. * Jerem, xpvi, 90.

D

παρὰ 0d Aac cuv." AN0' οὗ φησιν ᾽Αχύλας, Αγαποθή-
σεται ὕδατα ἁπὸ 0aAdc enc. Ὁ 6: Σύμµαχος, 'Aga-
γισθήσεται. Τροπικῶς δὲ θάλασσα, τὸ ταραχώδες
πλῖθος τῶν Λἰγυπτίων Σ διὸ καὶ ἀνωτέρω τὰ πολλά
ἔθνη ὡς θάλασσαν ἔφη χυµαίνουσαν. Καὶ ἐν οἷς περὶ
τοῦ Ex ῥίζης Ἰεσσαὶ διελάἀμέανεν, ἔλεγε' xol ἐἑρημώ-
σει Kóp:o; τὸν θάλασσαν Αἰγύπτου. Ταύτης δὲ τὸ
πλῖθες xai Ἱερεμίας ἀχρίσιν ἀπείχασε xal pup,
λέγων’ ε Ἐχκόψατετὸν δουμὸν αὐτῆς, λέγει Κύριος,
ὅτι οὗ μὴ εἰκασθῇ, ὅτι πολὺ πληθυνεῖ ὑπὲρ ἀχρίδα,
xal οὐχ ἔστιν αὐτοῖς ἀριθμός. » Ἡ δὲ τοῦ ποταμοῦ
ἔχ.ειψις, της βασιλείας ἐστὶ σημαντιχὴ, ὡς xàv
τοῖς περὶ τοῦ Ex ῥίζης ἔφασχεν Ἱεσσαὶ, xai ἐπιθα-
Ael Κύριος τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπὶ τὸν ποταμὸν, καὶ τὰ
ἑξῆς. Καὶ ἀλλαχοῦ δὲ εἴρηται, 'O δὲ ποταμὸς ἐκ.λεί-
ψει, xal ξηρανθήσεται πᾶσα συγα]ωγὴ ὕξατος.
Μετὰ ὃξ «bv πρῶτον ποταμὸν, καὶ ἑτέρους ἐκ.λεί-
«ευ Quoi xal τὰς ξιώρυγας, μετὰ τῆς βασιλείας
xai τοὺς ὄρχογτας τοὺς χατὰ µέρος ὁηλῶν. Συγ-
α)ωγὰς δὲ τὰς πολεμικὰς αὐτῶν δννάμεις ἐχάλεσε.
Kai Ἱεζεχιηλ δὲ συνῳδὰ τούτοις φησί’ Τάδε λέγει
Κύριος « Ἰδου ἐγὼ ἐπὶ σὲ Φαριὼ τὸν ἄρχοντα τὸν

YARLE LECTIONES.

9 jp. Λἰγύπτον. ᾖ Ic. A. λέγεται.

COMMENTARII IN ISAIAM.

2150

^, τὸν χαθήµενον iv µόσῳ τῶν ποταμῶν αὐτοῦ.» A qua in hac verba apud Ezechiclem iegimus ,

| xal φησι * «Προσκολλἠσωτοὺς ἰχθύας τοῦ ποτα-
ερὸς πτέρυγάς σον. » Καὶ μεθ) ἕτερα' «Καὶ ἐχ-
τουσι πάντες τὰς µαχαἰρας αὐτῶν εἰς Αἴγυπτον,
λησθήσεται ἡ v7 τραυματιῶν. Kat δώσω τοὺς
νοὺς αὐτῶν ἑρήμους. » Καὶ πάλιν ' «Ἐχεράτι-
ος ποταμοῖς σου, xal χατεπάτεις τοὺς ποτα-
σου. )

| Ἱερεμίας δέ φησι" € Ti; οὗτος; ὡς ποταμὺς
Ίσεται, xai ὡς ποταµοι χυμµαίνουσιν ὕδωρ.
& Αἰγύπτου [ὼς ποταμὸς ἀναθήσεται].)Δι᾿ ὧν
ται τὰ πλήθη τῶν παρ) αὐτοῖς στρατενοµένων,
έσων ἐγκαθήμενον τὸν ὁράχοντα 5 εἰχὸς ἣν
ἰαυχεῖν. Ἰχθύας δὲ τοὺς ὑποχειμένους τοῖς
µέρος νοήσομεν ἄρχουσιν. Ἐχεράτιζε δὲ τοῖς
ὑτῷ στρατευοµένοις οὓς ! xal καταπατεῖν αὖ-
pr τυραννικῶς δυναστεύοντα. Τροπικῶς Ὑάρ
᾿ἀνάγκη ταῦτα νοεῖν, ὡς xal τὸ πρόσθεν ῥη-
θνος ἀνέλπιστον xal καταπεπατηµένον, οὗ οἱ
ιοὶ διήρπασαν τὴν γην. El μὲν οὖν ἐπὶ τούτοις
Ἱθρώπων ἀφανισμὸν ἐπηγεν ἡ προφητεία, οὗ.
είπετο ζητεῖν. ᾿Ἀχόλονθον γὰρ ἣν καὶ τὰ ζῶα
τοῖς ὕδασι συναπόλλυσθαι. Νῦν δὲ μετὰ τὴν
Ιδάτων ἀπώλειαν, πολυπληθἰας ἑσομένης xas'

ttov µέμνηται, καὶ ὡξ ἔσται θυσιαστὴριον Κυ-

ἐν ᾧ θύσειν τοὺς Αἰγυπτίους [φησί]. Καὶ πῶς
rto 9, εἰ τὸ ὕδωρ ἅπαν ἑἐξέλιπεν; ὄθεν τροπιχῶς
ov ταῦτα σημαίνοντα τῶν Αἰγυπτίων τὴν βασι-

« Ecce ego contra te Pharao, princeps magne, qui
cubas in medio fluminum tuorum *. » 267 Deinde
adjicit : « Agglutinabo pisces fluvii zlis tuis !9, »
Rursum post nonnulla : « Et& stringent. omnes
gladios suos in AEgyptum, terraque vulneratis
inplebitur, et dabo fluvios corum desertos *!. Et
rursum : « Insultabas fluviis tuis, fluviosque tuos
conculeabas 13. »

Et apud Jeremiam : « Quis iste ? tanquam flu-
vios ascendet, et tanquam fluvii inundant aquam.
Aqua Agypti tanquam fluvius ascendent !*. »
Quibus certe verbis militares copias innuit; qua-
rum in medio cum princeps sederet, extulisse sc,
et superbisse par est. Pisces autem cum nomiriot,
suis quosque ducibus subjectos milites intelligit,
in quos ita insultasse significat, ut eos prze sxvilia
et erudelitate pedibus conculcare non dubitaverit.
Tropice porro et ista, sicut illud prius : Gens infi-
delis et conculcata, cujus fluvii terram diripuerunt,
intelligi volunt. Si istis ergo et hominum interitum
prophetia adjecisset, nibil amplius, quod postulares
reliquisset. Sequebatur enim, ut cum aquis omni-
bus et animalia etiam ipsa simul interirent. Nunc
vero post aquarum interitum, magna eliam in
AEgypto future multitudinis, imo altaris etiam, in
quo Domino sacra facturi sint, meminit. Verum
qui flat, si aqua omnis deficiat ? Hinc ergo JEgyp-
tiorum imperium et bellici exercitus amplitudinem

xai τὰ πλήθη τῆς paylpou δυνάμεως. "Άλλοι c, tropice ista nobis innuere arbitramur. Alii plane

ητῶς tà mpottpnpéva νοοῦντές Φφασιν, ὡς
πασιανὺς τὴν Ἰουδαίαν ἑλὼν χατ᾽ Αἰγυπτίων
τευσε. Καὶ có; αὑτῷ χατὰ πάντα ποιῄσας,
v ὑδάτων, συγαγωγην ἀπεξήρανεν, ὡς ὑδά-
νδείᾳ, τοῖς παρ) αἰγιαλὸν ὀρύγμασιν πότιμον
Ίδωρ Αἰγυπτίους ζητεῖν, δι’ ὧν τὸ τῆς θαλάσ-
διηθούμενον ὕδωρ ποτιµώτερον Ὑίνεται. Τότε
εἰς Αἴγυπτον ἐλθεῖν xaY τοὺς τὸ σωτηρίον κἡ-
1 διαγγέλλοντας. Tov δὲ τὴν Αἴγυπτον οἰχούν-
i μὲν τὰ πεδία, οἱ δὲ τὰ ἕλη χεκλήρωνται, ot-
λιοι xai βούχολοι διἁ πλῆθος τῶν παρ) αὐτοῖς
ένων βοῶν ὀνομάζονται. Χρῶνται δὲ οὐ olt
Vp τούτων ἀποροῦντες, ἰχθύσι δὲ xal γάλαχτι
ὑψῳφ Y xai τοῖς ἐξ ἑλῶν ἁπαλοῖς τεµνοµένοις
«τὸ «όν ἑργαζόμενοι τὸ σχιστόν. "Qv ἔν-
φησὶ, πάντων ἐχλελοιπότων τῶν ὑδάτων γενήσε -

δὲ τὴν πρὠτην ἐχδεδωχότες ἐξήγησιν, xal τοῦ-
ὖθις ἀλληγοροῦσι τὸν τρόπον. Νόει ποταμὸν
τες χαὶ τὴν πάλαι παρ) Αἰγυπτίοις φιλοσοφίαν
νουσαν. Εἴρηται γὰρ, χαὶ ἐπαιδεύθη Μωσῆς

σοφίᾳ Αἰγυπτίων, f; λόγος Epist πολύς. OO
xaX ποταμοὶ καὶ διώρυχες τῶν καθ) ἕκαστον
αὐτοῖς µαθηµάτων οἱ λόγοι, ἐξ ὧν ἐφύοντο οὐκ

zech. xxix, 9. !* ibid. 4. !! ibid. 10.

ad Vespasiani tempora referri arbitrantur, quibus
armis /Égyptum occupavit : cui quidem ita per
omnia favit Dominus, ut omni dessiccata aquarum
comgregatione, propter earum penuriam, {08695
ipso in littore, in quas marinz recepte mora ali-
qua potui aptiores evaderent, ZEgyptios conticere,
itaque aquam qu:erere necesse fuerit ; eoque mai1i-
me tempore salutaris nuntii praecones in ZEgyp-
tum penetrasse. Quia vero eoruin, qui in. "Egypto
degunt, agros quidem alii, alii autem paludes in-
colunt, ob id palustres alios, alios autem armenta-
rios, a bouin, quibua abundant, copia, nominari.
Neque vero pane el vino, qui illis careant, sed
piscibus, lacteque, et z»tlio , cxterisque tenellis
aliis quibuscunque possunt, per paludes in cibum
refectis, vesci, linumque fissile operari : quorum
omnium, deficientibus 968 aquis, suinmam [fore
penuriam signilicat.

Verum qui primam attulerunt explicationem, οἱ
istum rursus allegoriz: sensum proponunt. Intellige,
aiunt, fluvii nomine, veterem illam, qua apud
A:gyptios olim viguit, philosopbandi rationem. Nam
ei Mosen ipsum universa AEgyptiorum sopientia,
fama apud omnes celebri, instructum fuisse legi-
inus, eujus partes /fuviornm et fossarum appella-

1. Ezech, xxxn, 9. !? Jerem. xvi, 7, 8. -

VARLE LECTIONES,

p. ἄρχοντα. "' p.i; " vp. γένοιτο,

Y γρ. ζύθῳ.

2151

PROCOPII GAZEET

2152

tione designate, ipsi sunt, qui de singulis discipli- Α ἑλαία xat ἄμττε. ος, 62x ἀναγγατου $ κάρπιμην οὐδὲ

nis apud eos labentur libri ; ex quibus nec olea,
nec vitis, nec rerum necessariarum — utiliumve
quidquam, sed calamus tantum, Juncusque et pupy-
rus producantur. Dicitur οἱ draco, quem fecit, ut
illuderet οἱ, apud Jobum **, juxia papyruim, εἰ ca-
laum, et butonium, cubile suum ponere. Vocavit
vero et Ezechiel Pharaonem draconis nomine. Me-
riio igitur ut apud istos draco ille /Egyptius, ejus-
que cesset philosophia, peregrinatur Dominus, qui
illa praesentia sua tollit, in eorumque locum recen-
tium aquarum salutarem potum (quo de prius in-
tcllexit, cum hausturos aquas de fontibus Salvato-
ris dixit) et pro flumine flumen, cujus impetus
civitatem Dei lztificet, reponere consuevit. Vides
ergo ut in /Egyptiorum vtilitatem ista pradicentur?
Alque inde est, quod interpretes Septuaginta, et
bibent "Eqyptii aquam juxta mare : fluvius autem
deficiet, redliderunt. Quibus enim nihil Zgyptia-
c aqui: supersit, cum sit ad potum marina inutilis,
novum aliwl aque genus anuuntiatur. Sed enim
cum ZEy«vptiacz aqua defecerint, tum illi demum
[ugebuni, quibus pisces, id est hominum animas,
venari usitatum fuerat ; quia iilis plane repugnent,
qui piscatores hominum ut fierent, a Domino vo-
cati sunt. 15, Sua. enim illi philosophia et incanta-
lione deceptas animas, verborum: involucris, tan-
quam relibus contraria ejus omnino sagena ratione,
quz iu mare missa omne piscium genus amplecti-
tur, regnuinque coelorum, et homines ipsos signi-
ficat '*, involvebant. Lugeant ergo quieas artes sili
per Christi adventum ablatas esse vident, juxta il-
jud: « Perdaw sapientiam sapientium, el prudentiam
269 prudentium destruam "". » Et confusio appre-
hendel eos, qui operantur linum, id est, qui non
solidam εἰ firmam, sed przfractam et minimc co-
berentem rationem sequuntur. Et byssus deinde
J£gyptiorum fluvio irrigabatur. Lugebunt itaque
rerum istarum opifices, quando non sibi amplius
ad amictum, suaque sapientie ornatum, telas
istas, quibus falsa verborum lenocinio, tanquam
velis obtegere solebant, suppetere deprehendent.
Cum his l(ugebunt et illi, qui adulterinum vinum,
non quod ex vi/e nasci solet, effecerunt. Quas certe
omnia eum ab ZEgypti (luvio suppeditari alius pro-
pleta. cerneret, ita verbis avertere conatus est,
cum ail : « Quid tibi cum /£gypti terra, nt bibas
aquam Geon !*? » Qus autem deinceps sequuntur,

ἓν, κάἀ.Ίαμος ὃξ xal ἅχι, καὶ πάπυρος. Ὁ δὲ 625-
xtv, ὃν ἔπλασεν ἑμπαίζειν αὐτῷ, 720. Ἰὼθ sicat
χοιτάζεσθαι παρὰ πάπυρο» καὶ xáuptor vo ροῦ-
τοµον. Καὶ Ἱεζςχ:ἡλ δὲ τὸν $a pado κέκληκὲ δράχοντα᾽
"Iv οὖν ἐκλείπῃ ταῦτα, δράχων τε Λἰγύπτιος, καὶ
i τούτου φιλοσοφία, Koptog εἱχότως τούτοις ἔπι-
δημεῖ, ταῦτα μὲν παύων τῇ παρονσἰᾷ, ἀντιδοὺς δὲ
ποτὸν χαινῶν ὑδάτων σωτέρ:οὺν, περὶ οὗ πρ/σβεν
ἑλέγετο, xaY ἀντλήῆσετε ὕδωρ μετ εὐφροωσύντς ix
τῶν πηγῶν τοῦ σωτηρίου. Καὶ ἀντὶ ποζἀαμοῦ ποτα-
μὸν, οὗ τὰ ὁρμήματα εὐφραΐνουσι τὴν πόλιν τοῦ
θεοῦ. ὉΟρᾶς ὡς ἐπὶ ὠφελείᾳ ταῦτα τῶν Λἰγυπτίωυ
θεσπίξεται; Arb χατὰ τοὺς ἑθδομέχοντα λέγεται τὸ,
πίογται οἱ Αἰγύπτιοι τὸ ὕδωρ τὸ παρὰ 0d.laccar,
'O δὲ ποταμὺς éx elei. M ὑφεστῶτος γὰρ ὕδατο;
Αἰγυπτιαχοῦ, μτδὲ ποτίµου τοῦ θαλαττίου τυγχά-
νοντο:, χαινὸν ὕδωρ αὐτοῖς ἑπαγγέλλεται. ᾽λλλὰ γόρ
ἐχλειπόντων τῶν Αἰγυ πτιαχκῶν ὑδάτων, οἱ θηραταὶ τῶν
ἰχθύων, δηλαδη τῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν, πεγθήσει»
λέγονται. τυγχάνοντες ἑναντίοι τοῖς, πρὸς οὓς EXaycv
ὁ Σωτέρ᾽ Δεῦσε, xai motfjo ὑμᾶς d.lieic ἀνθρώπων.
Ἐκεῖιοι Υὰρ διὰ τῆς παρ) αὐτοῖς φιλοσοφίας xai
γοητείας, τὰς ψυγὸς ἐδελέα-ον οἱονεὶ σα} ήνῃ, ταῖς
τῶν λόγων πλοχαῖς συλλαμθάνοντες. Ἐναντία Ci
ταύτῃ σαγήνῃ περὶ fi; εἴρηται ' ὁμοία ἐστὶν d βα-
σιλεία τῶν οὐρανῶν catur βληθείσῃ εἰς την θά)ασ-
σαν, xal συλλαθούσῃ ἀπὸ παντὸς γένους ἰχθύων.
Τὸν λόγον τὸν περὶ τῆς βασιλείας τῆς παραθολῆς xal

C ἰχθύας τοὺς ἀνθρώπους ὑποδιλοῦστς. Πεγθοῦσυ

οὖν, ὡς µηχέτι διὰ τὸν παύσαντα Χριστὸν ἔχοντες
ἑργασίαν , κατὰ τὸ, « Απολῶ τὴν σοφίαν τῶν σοφῶν,
καὶ τὴν σύνεσιν τῶν συνετῶν ἀθετῆσω.» Καὶ * τοὺς
ἐς γαζοµένους τὸ «ἳ{νον, οὗ τὸ στέῤῥον καὶ ἁῤῥα γὲςι
ἀλλὰ τὸν λόγον tbv διεῤῥωγότα xal ἐσχ'σµένον. Καὶ
βύσσος δὲ τοῦ τῶν Αἱγυπτίων ἠρδεύετο ποτα-
μοῦΣ. Οἱ τοίνυν τούτων ἑργάται στενάξουσιν, ὅτε
µηχέτι αὐτοῖς πρὸς περιθολὴν, val χόσμον τῆς παρ
αὑτῶν σοφίας εὐπορεῖτο τὰ τούτων ὑφάσματα λό-
γοις τὸ ψεῦδος καλύπτουσιν ἁπατηλοῖς τε xai πιθα-
νοῖς. Μεθ᾽ ὧν στενάξουσι xaX οἱ τὸν νγόθον οἶνον,
οὐ τὸν ἐξ ἁμπέ.ου κατασκευάζοντες. "Qv δὴ πάν-
των χορηγὸς ὁ Αἱγυπτιαχός ἐστι ποταμὸς, οὗ ámo-
τρέπων ἕτερος προφήτης φησί T σοι καὶ τῇ vd

D Λἰγύπτου τοῦ πιεῖν ὕδωρ Γηών ; Τὰ δὲ τούτων ἑξῆς

περὶ ἁγανῶν ἀρχόντων προλέχεται, ol ταῖς περι-
φανέσι καὶ µεγίσταις ἐφέδρευον πόλεσι, τῇ τε Τάνει
xai Μέμφει.

et principibus obscuris, qui magnis οἱ illustribus civitatibus, Tani videlicet, et Memphi insidiabanurr,

priedicunter. . . .

2"/0 Vens. 16-25. Dieilla erunt /Egyptii tanquam
mulieres in timore, et (tremore, a (acie manus Do-
mini Sabaoth, quam ipse immiltelt. Ei erit regio Ju-
deorum /fgyptiis in terrorem, Quicunque eam n»-

' Job χι,
!* Jerem. i1, 18.

A0 seqq. !5 Matth, iv, 19. :5 Matth. xri, 47.

['c^-xe'.] Τῇ δὲ ἡμέρᾳ exetvm ἔπονται οἱ Αἰγύπτιοι
ὡς Ίυγαἴκες ἐν φόθῳ, ἐν τρόμφῳ, ἁπὸ προσώπου τῆς
Ζειρὺς Κύριου Σαθαὠθ, ἦν αὐτὲς ἐπιδα.1εῖ αὐτοῖς.

e

Ka) ἔστιι ἡ χώρα τῶν Ἰουδαίων τοῖς Αἰγυπτίοις

! sa, xxix, 14 ; 1 Cor. 1, 19.

VARI; LECTIONES.

1 J. αἰσχύνη t4 ξται.

Y vp. τῷ τῶν Λἰνοπτίων Ἱρδεύξτο ποταμῷ.

3153

COMMENTARII IN ISAIAM.

2i94

slc φόδητρο». Πᾶς ὃς ἑὰν ὀνομάσῃ αὐτὴν αὐτοῖς, À minaverit ipsis, ezpavescent projter consiliviu quod

φοδηθήσονται διὰ τὴν βουλὴἡν ἣν βεδού.ευέαι
Κύριος ἐπ᾽ αὐτοὺς, x. τ. λ.

. 9 5 dv χρίσει τοὺς 0. 1ἰδογέας µετεῤχόμε-
vos. Ἰόύτῳ γὰρ τῷ ἑρόπῳ καὶ γνώσονται τὸν Κύ-
iov ἐν τῷ τῆς θλίψεως χαιρῷ, ὃν ἡμέραν ἐχάλεσε.
Τινὲς δὲ πρὸς αὐτὴν ὅλως τὴν ἐπιδημίαν τὸν λόγον
ἐξέλαδον. Τῆς γὰρ ἀνθρωπίνης φύσεως ὑπὸ τῶν
δαιμόνων τυραννουµένης, φορτίψ τε xaxüv συνεχΏ-
µένης πολλῷ, ὡς αὐτοῦ βοῶντος τοῦ πράγματος,
θεὺς τὸ γένός ἠλέῆσεν, Οὕτω γὰρ λέγεται xal αἷμι
τοῦ ΄Αδελ βοᾶν, τὴν ἁτοπίαν τοῦ πράγματος βδελυ-
ξαμένου θεοῦ. Πῶς γὰρ ἐχάλὀυν, φαῶν, ὃν ἡγνόουν
τὸ πρότερον, ἀλλ ἢ δι ὧν ἕπασιον µόνον, ὅτε καὶ
ἐὸὺν Λόγον αὐτοῖς Ev ἀνθρωπείᾳ πέμβει μορφῇ ; Kal

consuluit Dominus in eos, etc.

. ο ο dn judicio supplicium dé opprimentibus
sumens. Που enim pacto, id est, ipso offlictioniu
lempore, quod diei nomine significavit, Dominuui
agnoscent. Suni autem honnulli, qii ad ipsam
omninóà incdrnationem locum referri. existiment.
Cum eniui in bomines tyrannidem exercerent d:e-
mones; malorumque onere gravissimo, ut rébus
ipais patuit, premerentur, eorum tandem misertus
est Dominus. Ita siquidem et Abelis sanguis in-
dignuimn fácihus abominante Deo, clamare dicitur !*,
Qui enim aiunt, cum invocassent, 9'71 quem an-
tea ignorabant ; nisi iis tantitm addücti, quz misso

σέσωκε κρίνων, toov ἔστι διχαίαν ἐπ᾽ αὐτοῖς ἐκ- D in hominis forma Verbo passi sant? ΕΙ salvavit

φέρων τὴν κρίόιν, ἀειραῖς ζόφου τοὺς θλίδοντα:
παραδούς. Διό φησιν αὑιός' Νῦν χρίαις ἐστὶν τοῦ
Χόσμου τούτου νῦν ὁ ἄρχων τοῦ χόσμὀυ τούτον
ἐχδληθήσετα, ἔξω. Οὕτω Χριότὸς ἐδίκασε τυράννῳ
χαὶ xóspup, εἷλχυσέν τε χαὶ ἑοὺς Αἱγυατίους πρὸς
ἑαυτόν: ἀνθ) ὧν χαρἰἀξηρίους θυσίας ἑἐχτελοῦτιν
ἐπαγγελλόμενοι, µέχρι τε παντὸς τοῖς τῆς πί-
6έεως ἐναθλοῦσιν ἀγῶσι κατὰ vó* « Βὔξασθε χαὶ
ἁπόδοτε. »

Ἑ τ.σ:ῆσαι δὲ τὸν νοῦν ἀνάγλαῖον, ὡς χαινοῦ νό-
µου xai Καινῆς Διαθήχης παρίστησιν ὁ λόγος εἰσ-
αγωγήν. Μωσέως γὰρ ἀπαγορεύσαντος ἑκτὸς, "legou-
σαλὴμ μὴ δεῖν γενέσθαι θυσιαστήριον, καὶ την του
Asvi µόνην ἱερατεύειν φυλὴν ἐπιτάξαντος, πῶς ἡ
προφητεία θυσιαστήριον ἐν Αἰγύατῳ καθίστησιν,
ἱερέας τε Θεοῦ τοὺς Αἰγυπτίους γενέσθαι φησί ;
Κατὰ δὲ τὸν ᾽Απόστολον, µετατιθεµένης ἱερωσύνης,
ἐξ ἀνάγκης χαὶ vópou µετάθεσις γίνεται. Μετὰ δὲ
tk εἰρημένα φησὶν ὁ προφήτη: Καὶ πατάξει Κύ-
ριος τοὺς Αἰγυατίους any jj, xal ἱάσεται αὐτούς.
e ^0» γὰρ ἀγαπᾷ Κύριος, παιδεύει. Μαστιγο δὲ πἀν-
σα υἱὸν ὃν παραδέχετα:.ν Π.1ηγἡν οὖν ἐπάγει τοῖς
Αἱ]υπτίοις, ὃτ ἂν τύχωσι τούτου δεόµενοι, pi
μτχύνων αὐτοῦ τὴν ὀργὴν. Τινὲς δὲ φασιν ὡς π.ξη:
yh xai τὴν ὑπὸ Ῥωμαίοις δουλείαν, δι ῆς αὖ-
τοὺς ἱάσατο, πάροδον εἰς αὐτοὺς παρασχὼν τῷ σω-
τηρίφ κηρύγματι. Πρότερον yàp οὐχ ἣν ἐπιφοιτᾷν
ἀμίκτως διαχειµένοις. Πλην ὠφελείᾳ, καὶ οὗ θυμῷ
Φ.Ἰηγὴν ἐπάγει Θεός. Όπερ εἰδότες ol προφΏταί
φασι’ «€ Ἰ]αίδευσον ἡμᾶς, Κύριε, πλην ἐν xpo,
xal μὴ ἐν θυμῷ. » Καὶ πάλιν’ «Ἐν θλίψει μιχρᾶ ἡ
παιδεία σου ἡμῖν. » Καὶ τῇ τῶν Ἱουδαίων Συναχωγῇ
φπάιν' "Ev πόνῳ χαὶ µάστιγι παιδευθἠσῃ, "Iepousa-
Au. Me0' & φησ. Τῇ ἡμέρᾳ ἑκείνῃ, κατὰ τὸν αὖ-
τὲν ὀπλονότι χαιρὸν, ἔσται ὁδὺς Ασσυρίοις πρὺς
Λίγνπείους, οὕτω λέγων κατὰ τὴν παλαιὰν συν-
έθειαν, τούς τε Συρίαν xai Μεσοποταμίαν οἰχοῦντας,
ot τοῖς Λἰγυττίοις πολέμιοι διετέλεσαν, ὅτε πρὸ
τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς ἴδίοις βασιλεῦσιν ἐχέχρηντο"

1* Gen, iv, 10.
41. ** ο, xxvi, 10.

ParnoL. Ga. LXXXVIII.

^

? Joan. xi, ο]. *! Psal. txxv, 19.

judicans ; id est; jus(a sententia tenebrarum cate-
nis eos a quibus opprimebantnr, tradidit. Atque
lioc est, quod jam adesse rhundi hujus judicium,
jamque ejusde: principem foras expulsum iri dixit**,
Sic igitur tyrannum et mundum Christus judicarit ;
sic denique z"Egypiíos omnes ad se ipse pertraxit.
In quórut memoriam premissis gratiarum /iostiis,
fideique in perpetuum certaminibus defuncti (juxta
illud, quo vovere, votaque persolveré monetur *')
certamen ineunt.

Est vero lic mente diligenter attendere neces-
sarium, nobis bic nov: legis Novique Testamenti
rudimenta proponi, Qui enim Mosis lege nonnisi
intra Hierósolyma altare erigi, nullamque wibum
aliam, prater Leviticam sacerdotio fungi cavente,
in /£gyrpto jam. altare. excitatum iri, futuro:que
sacerdotes /Egyptios affirmat prophetia ?* Atqui au-
ctore Apostolo, mutato sacerdotio, et legis mutatio
fiat necesse est **. Adjicit veto ad superiora pro-
pheta, his verbia : Et percutiet. Dominus AEgyptios
plaga, et sanabit eos. Quem enim diligit, castigat,
et quemcunque verberibus czdit, in filium auple-
ctitur 15. Plagam ergo iu. ;Egyptios, qua maxime
opus liabere videbantur, inducit ; neque iram suam
protrabit. Sunt porro qui plage nomine, quam
passi sunt a. Romanis servitutem. intelligant, per
(quam in eo suut sanati, quod hac via salutis οἷς
ad eos delatus nuntius. Neque enit ad eos antca
pervenire poterat, qui ab hominum reliquorum
consuetudine abhorrerent. Sed utilitatis ergo, non
ir.e indulgens inducit plagam Dominus. Quod qui-
dem eum minime a prophetis ignoraretur, ila eui
compellant : « Domine, castiga nos, verum in judicio,
οἱ non in ira **. » Et rursus : « In afflictione parva
tua nobis castigatio *, » Deinde, converso ad
Judaeorum Synagogain sermone : In labore et. ver-
beribus castigaberis, Jerusalem. Add:t postea : Die
illa, ilio videlicet tempore, eri via. Assyriis ad
AEgyptios; iia. veteri 3/73 οἱ usitata consuetudine
eos signilicans, qui Syriam et Mesopotamiam inco-

** Hebr. vi, 1. .*? Hebr. xi, 6,

** Jerem .xxx,

SS

2155

PROCOPII GAZ EI

2156

lebant, crantque /Egyptiis maxime infesti, cum, in A οὗτοι μὲν τοῖς ἀπὸ Αντιόχου, Πτολεμαίοις δὲ Exztvoc:

Romanorum potestatem nondum redacti, propriis
regibus, li quidem Antiochi successoribus, illi
autem Ptolemais uterentur. Quorum medii /£gzyp-
üi cum interdum ab utrisque impelerentur ; ipso
Christi adventu, tanquam communi pacis vinculo,
non terrena modo coelestibus, sed ipse inter se
gentes eliam ita coiere, ut tres iste qux mutua
inter se odia semper exercuerant, una jam bene-
dictione dignz credantur, nec Israel amplius, tan-
quam Dei populus, solusque benedictus, efferatur.
Ita enim pietatem amplexi sunt omnes, ut mutu:in
inter se charitatem colant et retineant. Confractis

µέσοι δὲ ὄντες Ἱουδαῖοι ὑπ àpqotépuv ἀνὰ µέρος
ἐθάλλοντο. Χριστὸς δὲ παραγενόµενος, Ἡ πάντων
εἰρήνη, οὗ µόνον τὰ ἐπίγεια τοῖς ἑπουρανίοις συν-
Τεν ἀλλὰ καὶ τὰ ἔθνη πρὸς ἄλληλα. Καθὰ xal
ταῦτα τὰ τρία δνσμενῶς 6:axclysva, χαὶ μιᾶς Ἠξίω-
σεν εὑλογίας, ὡς µηχέτι τὸν "Iopat) χατεπαίρεσθα:
λαὺν θεοῦ χρηµατίζοντα χαὶ μόνον εὐ.λογημένον.
Πάντες γὰρ εὐσέδειαν ἐδιδάχθησαν, xai * τῆς πρὸς
ἀλλήλους ἀγάπης ἀντέχεσθαι. Τὰς γὰρ µαχαίρας
εἰς * ζιθύνας συγχόψαντες, ταύτας ἐπ ἀλλήλους
οὐκ αἴρουσιν ὑπὸ ζυγὸν ἕνα Υεγονότες, πνευματιχῶς
μὲν θεοῦ, σωματικῶς 65 ᾿Ῥωμαίων.

enim gladiis et lanceis, cum ia jugum unum, spiritualiter quidem Dei, Romanorum autem corpo-

raliter, venerint,

arma in sese nequaquarma rapiunt.

Quod deinde Assyriis servire AEgyptios inquit, vel Ὦ Δουλεύουσι δὲ τοῖς Ἀσσυρίοις Αἱγύπτιοι τὴν

charitatis servitutem intellexit, vel, quod nonnullis
placet, id ideo dixit, ut missum Romano nomine
Syrorum in A gyptum exercitum, Syroque duce
aliquo in servitutem redactos esse /Egyptios si-
gnificet. Qui est ergo benedictus in /£gypto, εί inter
Assyrios populus per Ecclesiarum, quain eis suu',
frequentiam apparet. Viget autem qui ex Israelest
ab ipso przdicationis tempore. Fuit enim fidei in
Christum primitiz, a quibus et evangelistze, et dis-
cipuli, et ap»stoli eta u proianarunt ; unde trium
gentium omnes in terra benedicti suut. Catterum pro
eo quod in Assyriis legimus, in Assur alii transtu-
lerunt ; ne Judaeos quisquam, qui in Syria degunt,
sed AEgyptios simul Assyriosque significari putaret.

τῆς ἀγάπης δουλείαν. "H, ὣς φασί τινες, διὰ τὰ
Ῥωμαϊκὰ Σύρων ἐν Αἰγύπτῳ στρατόπεδα, Σύρους
té τινας ἀρχικῆς ἐξουσίας δυνάµει καταδουλουµέ-
νους αὐτούς. Ὁ μὲν οὖν εὐ.λογημένος ἓν' Αἰγύατῳ
xal ἐν Ασσυρίοις Aaóc, διὰ τῆς τῶν Ἐκχλησιῶν
ὁρᾶται πολυπληθίας, ὁ δὲ Ex τοῦ Ἱσραὴ.ὶ χατὰ τὸν
τοῦ χηρύγµατος Έχμασε χρόνον. ᾿Απαρχὴ γὰρ τῆς
εἰς Χριστὸν ἐγένοντο πίστεως, ἐξ ὧν εὐαγγελισταὶ,
xal μαθηταὶ, xai ἁπόστολοι * διὸ πάντες ol τῶν
tfiv ἐθνῶν ἐπὶ γῆς εὐ.όγηνται. ΑΑντὶ δὲ τοῦ,
καὶ ἐν Ασσυρίοις, καὶ Ἀσσοὺῦρ ἑξέδωχαν οἱ λοι-
ποὶ, ὡ; ἂν pf τις τους ἐν Αἰγύπτῳ xal Συρία vo-
µίσε:εν Ἱουδαίους, ἀλλ αὐτοὺς Αἱγυατίους xa αὖ -
τοὺς Ἀσσυρίους. Τὸ δὲ θαυμαστὸν, ὅτι ὁ πρωτότο-

Est vero maxime mirum, cur qui filiorum omnium C xo; ἓν τέχνοις ερἰτος ὠνόμασται. Παροινῆσας γὰρ

est natu maximus fertius nominetur. Sed ex quo in
Cliristum contumeliosus exstitit, jam inde in gen-
tium terga rejectum esse deprehendimus. Quo enim
tempore gentium intraverit plenitudo, totus et ipse
tum demum salvabitur Israel **. Deinde per bene-
dictam à Domino terram Ecclesiam non 973 male
(modo illam in celo mitibus destinatam 37, coeles-
tem nimirum Jerusalem, montemque sanctum in-
telligas) signillcari dixeris. Potest et. Israelis no-
müne piorum saànctorumque gentis Judaicz homi-
num, qui vita defuncti sunt, chorus intelligi. Est
cnim « funiculus hereditatis ejus Israel, » inquit
Moses **. Cxterum iniratus propheta quod omnium
maxime superstitiosi /Egyptii, Jud»orum, quos ode-
runt, Deum amplectantur et colant, significanter
valde ista de /Egyptiis continue adjecit : Et erunt
AEgyptii jurantes nomini Domini Sabaoth. Deinde :
Erit altare Domino ín regione /gyptiorum. Et rur-
sus ? Erit ín signum in perpetuum Dominus in terra
AEgypti. temque : Erit notus Dominus inter 4gyp-
tios. Denique cognoscent JEgyptii Dominum.
. Syriam preterea emphasi vel inde complexum esse
videri putant, quod in ea veri adoratores, et qui
fraternum vicinamque JEgyptiorum stadium am-
plectantur, non defuturi sint.

* Rom, σι, 90, 96. 9 Matth. v, 4.

5 ὡς. c yp. xal, P yp. ταῦτα περί.

D

** Qeut. xxxii, 9. |
VARIA LECTIONES. - cs .

εἰς Χριστὸν, χατόπιν τέθειται τῶν ἑἐθνῶν. "Ox' ἂν
γὰρ τὸ πλήρωμα τῶν ἑθνῶν εἰσέλθῃ, τότε xal X3;
"opa σωθήἠσεται. Γη» δὲ ev εὐ1ογημόνην ὑπ)
Κυρίου νοῄήσεις τὴν Ἐχκλησίαν, xal μάλιστα τὴν
ἑπουράνιον, ἣν οἱ πραεῖς χληρονοµήσουσιν, ὅπου
καὶ Ἱερουσαλὴμ ἑπουράνιος, xai ὄρος Σιών * νοοῖτο
δ ἂν Ἱσραὴ.ἲ xaX ὁ θεοφιλὴς τῶν ἁγίων χορὸς ix
τοῦ τῶν ᾿Ἰουδαίων ἔἕθνους προεξεληλυθότων του
βίου * διόπερ εἴρηται, καὶ ἡ κ.ηρογομία µου Ἴσ-
ραή.1. Σχοίνισμα Yàp χληρονοµίας αὐτοῦ Ἱσραῦλ,
xa0à 6h λέχει Ἁωσῆς. 'O δὲ προφήτης θανµάζων,
εἰ ol τῶν ἄλλων δεισιδαίµονες μᾶλλον Αἰγύπτιοι τὸν
τῶν ἐχθρῶν θεὸν Ἰουδαίων τιµήσουσιν, ἐμφατιχὼ-
«ata λίαν, συνεχῶς τοῦτον, ἃ τὸ b τῶν Αἰγυπτίων
φησί ' ποτὲ μέν ' "Ἔσονται Αἱγύπτιοι ὀμνύοντες
τῷ ὀνόματι Κυρίου Σαθαώθ"' ποτὲ ó£: Ἔσται
θυσιαστήριον τῷ Kuplo ἐν χώρᾳ Αἱἰγυπτίων. Khi
πάλιν '"Ἔσται elc σηµεῖον εἰς τὸν αἰῶνα Κύριος
ἐν χώρᾳ Αἱγύατου. Καὶ αὖθις Ἔσται γγωστὸς
Κύριος τοῖς Αἰγυπείοις. Καὶ πάλιν Γνγώσονται
οἱ Αἱγύπτιοι τὸν Κύριο». Καὶ Συρἰαν δὲ, ὡς
ἔοικεν, ἐν ἐμφάσει παρέλαδεν, àv. ᾗ φασι Ὑνησίους
προσχυνητὰς, xai ἁδελφὴν, x«t γείτονα τῆς Αἱἰγν-
πτίων ἐπιτηδεύοντας ἄσχησιν.

$151
| ΚΕΦΛΛ. K'.

α-ς’. Tov. ἔτους οὗ εἰσῆ-ῖθε Τανάθαν εἰς "Αζω-
tor, ἡγίκα ἐπεστά-ῖη ὑπὸ Ἂργα βασιλέως Ἄσσυ-
ρίω», καὶ éxoAéumos tiv "Αζωτον, καὶ καταὶάδετο
αὐτὴν, τότε ἐάησε Κύριος πρὸς Ησαΐας, λέγων"
Ilojsócv καὶ ápeAs τὸν cáxxor ἁπὸ τῆς ὀσφύος
σου, X. τ. λ. .

ΑΆλώωσιν Αἱγυπτίων óm' Ασσυρίων προλέγε' ὁ
παρὶ τῆς εἰρήνης αὐτῶν iv τοῖς πρὸ τούτων διαλ1-
θών' Ἐροῦμεν οὖν, ὡς τὰ μαχροῖς ὕστερον χρόνοις
ἑσόμενα διὰ τῶν ὅσον οὕπω μελλόντων πληροῦσθαι
πιστοποιεῖ. Τὰ μὲν γὰρ εἰρημένα χρηστά, τὴν τοῦ
Σωτῆρος ἐπιδημίαν ἀνέμενεν ἐπὶ νεφέλης χούφης
ἥδειν εἰς Αἴγυπτον µέλλονεος. Τὰ δὲ νῦν ἐπ αὐτῶν
τῶν τοῦ προφήτου χρόνων συµθδέδηχεν. Ταῦτα δὲ
τοῖς Ἰουδαίοις προλέγεται τῇ τῶν Αἱγυπτίων συµ-
Maia προσδοκῶσι διαφεύγειν τὴν ὑπ' Ἀσσνρίων
μέλλουσαν ἅ)ωσιν, ol xal δὴ πλησίον ἦσαν ἑλόντες
τὴν "Αζωτον τῆς Παλαιστίνης µεγίστην xal ὄυνατω:
τάτην πόλιν ὑπάρχονσαν, ὡς ἂν τοῖς ἐχ Ὑειτόνων
κτοηθέντες χαχοῖς, πᾶσαν ἀνθρωπίνην ἀπογνόντες
ῥοπὴν, ἐπιστραφέντες πρὸς Κύριον, τὰ μέλλοντα
κΞρδάνωσι δυσχερῃ. Kal Υ οὖν τις ἔφη προφήτης *
ε Καὶ ἣν Ἐφραῖμ περιστερὰ ἄνους οὐκ ἔχουσα xap-
6lav* « Αἴγυπτον ἐπεχαλεῖτο xa εἰς Ἀσσυρίους ἔπο-
Ρεύθησαν.

Καὶ ὁ παρὼν δὲ προρήτης φησἰν' « Οὐα) οἱ χατα-
θαΐνοντες εἰς Αἴγυπτον ἐπὶ βοήθειαν, οἱ ἐφ᾽ ἵπποις
πεποιθότες xai ἐφ᾽ ἅρμασιν. » Τανάθαν δὲ στρατ-
ηγὸς τοῦ τῶν ᾿Ασσυρίων βασιλέως ὑπάρχων εἷλε τὴ»
᾿Αζωτον. Τότε τοίνυν ὁ προφήτης ἑνὶ πρότερον χρώ-
µενος ἱματίῳ τριχώδει τε xal παχεῖ δι) ἄχραν φιλοσο:
φίαν, καὶ διὰ τὸ πενθεῖν τοὺς ἁἀσεθοῦντας ἓν Ἰσραῇλ,
ἀπυδύσασθαι χαὶ τοῦτο προστάττεται, TU ÓC τε καὶ
ἀνγυπόδετος περινοστεῖν Ἱερουσαλὴμ εἰς τύπον τῆς
μελλούσης Αἰγυπτίοις αἰχμαλωσίας' τὸ γὰρ τῆς θέας
παράδοξον, ψιλοῦ λόγου μᾶλλον ὑπῆρχε πιστότερον,
ἐναργῶς τε φόδον εἰργάζετο, χαὶ μάλιστα τοῖς εἶω-
θόσι προφητικῶν λόγων ὑπερορᾷν, καὶ τοῖς προφή-
ταις λέγειν ᾽ "Άλλα ἡμῖν λαλεῖτε, xal ἀναγγέλλετε
ἡμῖν ἑτέραν πλάνησιν’ ὡς ἂν ὁρῶντες τὴν ἀτοπίαν
τοῦ σχήµατος, αὐτοὶ τούτου τὴν αἰτίαν πυνθάνοιντο.
Τὸν δὲ π(ορητιχὸν θαυμάζειν ἄξιον βίον, περὶ ὧν
φησιν ὁ θεῖος Απόστολος" « Περιῆλθον ἓν μηλωταῖς,
ἐν αἰγείοις δέρµασιν.» Καὶ ὡς θεῷ μὲν σαν εὐπειθεῖς
πᾶσαν δὲ ἀνθρωπίνην ὑπερενήχοντο δόξαν. Ὡς "Iov-
δαῖοι δὲ τῇ τῶν Αἱγυπείων ἐθάῤῥουν δυνάµει, οὕτω
τὴν τῶν Αἰθιόπων Αἱγύπτιοι. "(v ἔθνος οἱ Βλέμμυες
εὔστοχοι τοξόται xal χρίοντες ὀλεθρίφῳ φαρμάκχῳ τῶν
βελων τὰς ἀχίδας, ὑφ᾽ ὧν οἱ βληθέντες ὡς ἑρπετῶν ἰοθό-
λων ἀπώλλυντο. Τριετῆ δὲ χρόνον τούτοις ἀμφοτέροις
περικαθήµενος, κατὰ µέρος ἐχειροῦτο τὰς πόλεις
τῶν Ἀσσυρίων ὁ βασιλεὺς, ὡς θαυμᾶσαι τοὺς AlTv-
ἁτίους, εἰ καὶτοὺς Αἰθίοπας ἐδυνήθη χειρώσασθαι.
Οὕτως ἀγαθὸν ἐλπίζειν ἐπὶ Κύριον μᾶλλον, f) πεποι-
θέναι ἐπ᾽ ἄνθρωπον. Καὶ ἐπιχατάρατος piv ὃς

** Osee. vii, 14... ?? 154, xxvi, 1.

COMMENTARII IN ISAÍAM.

95 Hebr. xi, 57.

2154
CAP. XX.

2 Vrens 1-0. Anno quo. ingressus est Tana-
(αν Asotum, cum missus est ab. Arna rege Assyrio-
rum, et. pugnavit contfa Azotum, el cepit eam,
tnc locutus est Dominus ad Isaiam, dicens : Vade,
et aufer saccum tuum a [umbis tuis, etc.

JEgyptiórum per Assyrios expugnationem pr:edi-
cere aggreditur, qui de eorum pace supetlus dis-
putavit. lis ergo qw longo postea tempore even-
Utra essent, per ea, qua jomjaimn instabant, fiiem
afferre dicemus. Quse enim de prospero rerum
successu dicta sunt, ad ea Salvatoris tempora,
quibus in. "Egypto, tanquam levi in nulhe, pere-
grinaturus csset, referenda fuerunt. Quo de autem
nanc agitur, idipsum prophetz :etate faetum est.
Predicuntur verga. ista Judzis, qui instantem «6
Assyriis expugnationem, /Egygpliorum auxilio ar-
cere se posse confidebant, cum Azotun jam illi,
urbem Palestin:e maximam et munitissimam, ce-
pissent : ut vicinorum malís deterriti, desperato
prorsus humanz opis momento, ad Dominum con-
versi ingruentia damna valeaut effugere. Ka vero
de istis ait et quidam proplieta : « Et erat Ephraim
columba 975 amens, e£ vecors *?, » Egyptum
advocare, et ad Assyrios confugere non dubi-
tavit.

Quin et Isaias noster ita loquitur :; « γα qui in
AJEgyptum auxilii eausa descendunt, qui in equis

cet curribus confidunt **. » Fuit autem Tanathan

Assyrii exercitus, a quo Ászotws ipsa expugnata
est, prefectus. Tum ergo propheta, qui uuo tan-
tum pallio antea, eoque trito et crasso utebatur,
propter summum sapientize studium, et dolorem,
quo de Israelis impietate angebatur : eo etiam
nunc exuere se, nudusque et sine calceis, quo fu-
tur:e £gyptiorum calamitatis specimen edat, Ilie-
rosolymam redire. jubetur. Ad metus enim incus -
sionem inusitatus bic habitus, nudo sermone iis
pracipue futurus erat efficacior, qui prophetaru:u
Tuonita Ita parvi penderent, ut alium eos errorem
sibi annuntiare juberent, quo absurdam illi iuusi-
talaique vestitus formam intuiti, ad ejus postu-
landam causam invitarentur. Est vero vita prophe-

D tarum digna imprimis, qui nos in sui admirationem

trahat : tum quod. eos. Apostolus circumivisse in
melotis, in eaprinis pellibus dicat ** : tum quo4d
Deo facti obtemperantes, omni humana gloria su-
periores evaserint. Caeterum qua ratione /Egyp-
liorum opibus Judei eadein εἰ /Ethiopum AEgyptii
confidentiores evaserant. Intcr /Egyptios deinde
et Blemnyes ipsi numerantur, quibus megnat
sagittandi peritiam inesse, venenoque sagittarum
spicula oblinire, ut qui eis petuntur, tanquam sere
pentum morsibus pereant, usitatum narrant,
Triennio autem cum ab Assyrio utrique obside-
rentur, singulis tandem expugnatis urbibus victi

2

2159 PROCOPII GAZ ΕΙ | 2160
sunt; unde fit, ut qua ratione subjugari Asihiopas A τὴν ἐλπίδα ἔχει kr ἄνθρωπον, εὐλογημένος δὲ ὃς
contigerit, mirentur AEgyptii. Adeo est in Domino Ἅπέποιθεν ἐπὶ Κυρίφ. Καὶ ἔσται Κύριος ἐλπὶς αὐτοῦ.
sperare satius, quam hominibus οομβάθγο **. ἸἈήῆσον δὲ τὴν Αἴγυστον εἴρηχεν, ἣν 6h περισφίγγχει
Exsecrandus deinde qui spei in homine habet, πανταχόθεν ὁ Νεῖλος,

benedictus autem qui eonfulit in. Domino, et Dominus spes ejus *. Deinde quod insulam — Egyptum

appellavit, eam intellexit, quam Nilus undique complectitur.

CAP. XXI.
VERBUM DESERTÍ MARIS.

2G Vzas. 1-00. Sicut procella per desertum
transit, de deserto veniens e terra. Horreuda visio
et dura renuntiata est. mihi. Evertens. evertit, qui
iniquus est, iniquiter. facit. In me Elamite, et legati
Persarum in me teniuat, eic.

9'J'] Ad Babylonem proculdubio ista refe-
runtur; sive quod ipssm cecidisse asserit, et in
eam venturos esse Elamitus Persarumque legatos :

sive Symmachi interpretationem sequaris, qui p

Elamnitàs surgere, Medosque obsidere imperat ; cum
et cateri etiam, ipsaque adeo llebraorum lectio
Medorum nomen habeant, a quibus deletum est
Babyloniorum imperium; quorum ct antea Isaias

meminit **, cum « Ecce Medos in vos excitabo, » -

dixit. De iisdem et Jeremias quoque sic loquitur :
« Suscitavit Dominus spiritum regis Medorum,
quoniam adversus Dab3lonem ira cjus *".» Et
rursus ; « Date in Babylonem arietes **.» Dici vero
queat ctiam secundum interpretes Septuaginta mon
ia diu post Medos, Persas esse subsecutos, a qui-
bus etiam Babylouis reliquias deleri contigit. Con-
[erunt autem isthaec nonnihil ad gypti visionem ;
quautumvis seeundum quosdam peculiaris Baby-

ΚΕΦΑΛ. KA.
TO PHMA ΤΗΣ ΕΡΗΜΟΥ.

α-ύ. Ὡς καταιχὶς δι ἐρήμου 0164001, ἐξ ἑρήμου
ἑρχομένη ἐκ γῆς, φοθερὸν τὸ ὅραμα καὶ exAny.ór
drnryéAn µοι. 0 ἀθετῶν ἀθετει. 'O ἀνομῶν ávo-
μεῖ. Ex ἐμοὶ οἱ ΕΛαμῖται, xal οἱ πρέσδεις tex Περ.
σῶν ἐπ᾽ ἐμὲ ἔρχονται. x. τ. λ.

Περὶ Βωθυ.]ῶνος μὲν τὰ πρυκξίμενα, ὡς δηλοῖ τό’
Héztwuxs DagvAov. Καὶ τό. Επ ἐμοὶ οἱ Ε.αμίταικαὶ
πρέσδεις τῶν Περσῶν. Ἡ χατὰ Σύμμαχον, Αγάστηθι
Ε.1άμ. Πο.ῖιορ :eize Μῆδοι. Καλοί λοιποὶ δὲ, χα. τὸ Εδ-
ραϊχὸν, λίηδυ.,φασὶν, ot xol καθεῖλον τὴν Βαδυἑωγίων'
ἀρχὴν. Πρὸς οὓς ἔλεγεν ἄνω ΄ « Ἰδου ἐπεγερῷ ὑμῖν
τοὺς Μήδους. » Περὶ ὧν χαὶ Ἱερεμίας qnolv: « "Hye
ρε Κύριος τὸ πνεῦμα βασιλέως Μήδων, ὅτι εἰς Ba-
6υλῶνα ἡ ὀργὴ αὐτοῦ.» Καὶ πάλιν’ «Δότε[εἰς] τὴν Ba-

θυλῶνα βελοστάσεις.» Βηθείη δὲ xai χατ᾽ αὐτοὺς

Ἑδδυμήχοντα, ὅτι Πέρσαι τοὺς Μήδους οὐκ εἰς μαχρὰν
ὃ αδεξάµενοι καθεῖλον τῆς Ba6v.koroc τὰ λείψανα.
Πρὸς δὲ τὴν ὅρασιν Αἰγύπτου τι ταῦτα συντείνει
χαίτοι της Βαθυλῶνος ἰδίας τυχούσης ὁράσεως xatà
pv τινας, ἵνα melon τοὺς Ἰουδαίους μὴ θαῤῥεϊν ἐπὶ
τοῖς Ἑαθυλωνίοις, ὡς xai αὐτοῖς ἁλωσομένοις. Φησὶ
γάρτις προφήτης «Λἴγυπτον ἐπεκαλεῖτο, xal εἰς
λσσυρίους ἑπορξύθησαν. » Ἡ «παρακαλῶν αὐτοὺς,

loni visio habeatur, ut Babyloniis Judzous miniu:e C ἐφ᾽ οἷς εἶλον τὴν πόλιν χαὶ «bv ναὺν οἱ ᾿Ασσύριοι.

εοπθάσγυ do-eat, qui et ipsi capientur. Bic enim
αρα proplictam «quemdam jegimus : « /Egyptum
invocabat, ct ad. Assyrios profecti sunt *'; » tan-
quam causis allatis, quibus ab. Assyriis urbem et
templain. contigit expugnari, adlortarentar. Sin
autem eos, qui sunt accuratiores, sequamur , post
designatam AEgyptii et Ethiopie per Assyrios ex-
psgnationem, qualia et expugnatores ipsos ma-
neant, doclarat. Justa. enim sententia Deus Αἱργ-
ptios Assyriis, Assyrios Medis, Medos Persis ,
Persas denique, propter fastum et supeibiam, aliis
evertendos concessit. Verum quod desertam Baby-
lonem vocat, instare ejus vastitatetn et solitudinem
significat. Deinde quod flebraica lectio, cztterique
interpretes, aris vocabulum addiderunt; ita
plebe urbem olim abundasee, et tanquam fluctuasse
significavit. Cui sententie et Jeremias quoque
nstipulatur **, cum tanquam ex Dei persona, mare
ipsum deseleturum se interminatur. Idem dein-
céps οἱ Medorum adventantem in eam multitudi-
nei hoc nomine innuit, cum mare in Babylona
asceudisse ait, qui aute de eadem lecutus, instar
cicadarum multitudinem 998 in cam sc immi-

** Psal. c«vn, 8.

9 Jerem. xvn, 5, 7.
vit, 44.

35 Jerem. Li, 39.

Κατὰ δὲ τοὺς ἀκριθεστέρους, περὶ τῆς ὑπ' Ἀσσνρίων
ἁλώσεως Αἰγύπτου, xai τῶν Αἰθιόπων εἰπὼν, ἀναγ-
χαίως διδάσχει xat ola τοῖς ἑλοῦσι συµθήσεται. θεὸς
γὰρ χρίσει διχαίᾳ τοὺς μὲν Αἰγυπτίους ᾿Αασν-
ῥίοις, τούτους δὲ Ἀϊήδοις, χἀχείνους Πέρσαις, xal
τούτους ἑτέοοις εἰς χαθαἰρᾶσιν τῆς µεγαλαυχίας παρ-
έδωκεν. "Βρηµον δὲ Ba6vAova καλεῖ, τὴν µέλλου»
σαν ταύτης ἑρημίαν δηλῶν. Τὸ δὲ Ἑδθραϊκὸν χαὶ οἱ
λοιποὶ τὸ, θα. ἆσσης προσέθηγκαν, ὡς τῆς πόλεως
Κάλαι χυμαινούσης τοῖς πλήθεσιν. Περὶ ἧς Ἱερεμίας
ὡς Ex προσώπου λέχει θεοῦ. εΚαὶ ἑρημώσω τὴν θά-
}ασσαν αὐτῆς.» Ἑξῆς δὲ πἀλ.ν ὁ αὐτὸς τὸ πλῆθος
τῶν ἐπελθόντων αὑτῇ Μήδων παρἰατησι λέγων" «Αν-
£61, ἐπὶ Βαθυλῶνα ἡ θάλασσα.) Πρὺ δὲ τούτων ἔφη περὶ
αὑτῆς. « 'Ave6l6aca ἐπ᾽ αὐτῖν ὡς ἀκρίδων πληθος. »
Τὰ δὲ τῆς ῥήσεως τῆς παρούσης διαφόροις προπώποις
διῄρηται ' καὶ τὴν ἀρχὴν οἱ μὲν àv προσώπον Βα-
δυάῶνός φασιν, ὡς ἀκουσάσης τὰ μέλλοντα δυσχερῃ,
καὶ Εἴθε παρέ-θοι, λεγούσης, ὡς πνεῦμα δι ἐρήμου
χωροῦν. "fly Υὰρ ἡ ἀκοὴ φοθεῖ, τίς ἡ πεῖρα γενῄσεται;
μὴ οὖν γένοιτο τὴν φήμην εἰς ἔργον ἐλθεῖν. Κατὰ
δέτινας, ὁ προφήτης, ἀναγγελθέντων αὐτῷ παρὰ
Θεοῦ τῶν συµθησοµένων αὐτῇ περὶ Μήδων, φησὶνὡς

* 164. xin, 17. * Jerem. 1, 9. ?* Jerem. 1i, 10. 5ἱ Osee

VARLE LECTIONES.

9 lc. 1p. ὡς.

?161 COMMENTARII IN ISAIAM. 2162

οὕτω ξιελεύσονται td)» ἔρημον χαθιππεύοντες, ὧὦσα- À sisse dixcrit. Volunt autem persouarun) varietate
νεὶ xal ἀνέμων καταιγὶς δι ἐρήμου 6uA00t, τὴν κ prassentem distingui orationem, ejusque princi-
νιν ἐξανιστᾶσα χαὶ συγχἐουσά πως τὸ xdv. pium a Babylone peti, quz& auditis sibi impenden
tibus malis, ea ipsa transire, tanquam spiritum per desertum, exoptat. Δά quorum enim auditum
perterremur, ea cum experiri contigerit, quid facturum putamus? Absit igitur, ut quod fama — jacta-
tur, re experiamur. Placet vero nonnullis prophetam, ubi ea audivit a Deo, quse per Medos ipsi
essent eventura, quo more ventlorum procella excitato per desertum pulvere rebusque fere permistis

omnibus pertransit ; sic et desertum percussuros esse equites significare.

"Arnrrédn δέ μοι,διὰ 10216 φησιν, &xelrep ὁμοῦ
τῇ 02a καὶ τῶν πραγμάτων τὴν ἔχδασιν ἑδιδάσχετο.
Εἶτά φησιν 'O ἀθετῶν ἀθετεῖ. ᾽Ανεπίπληκτον γὰρ
τῶν πιόντων τὸ θράσος μηδὲν μήτε μέτρου μήτε
φειδοὺς λογιζόµενον. Ἔλεγεν δὲ χαὶ ἓν τῇ χατὰ Ba-
ῥυλῶνος ὁράσει * Ἰδοὺ ἐγὼ ἑπάγω ὑμῖν τοὺς Μήδους,
οἳ οὗ λογίνονται ἀργύριον, οὐδὲ χρυσίου χρείαν ἔχου-

σι. Τοξεύµατα νεανίσχων συντρίφουσιν. Της τούτων
οὖν καταιγίδος Ez Euk χωρούσης, τὶ πράξω, φησὶν,
ἡ Βαθυλὼν, ἀλλ ἡ στε)άξω μόνον ἑμαυτῆν πα-
ῥραμυόθουμένη, ἣ πρὶν ὑπερήφανος, χαὶ τοῖς ἄλλοις
ἐπάγουσα στεναγμούς; 'H γὰρ ὁσρύς µου, qna, ὑπὸ
τὴὺς ἀγγελίας éx.lé ducat γυγαικὸς τικτούσης δίχην,
$ πρότερον ἐσφιγμένη τε xaY νεανιχἠ. Τινὲς δξ ὡς
ἀπὸ πρησύπου τοῦ ῥασιλέως ᾿Λασρίων εἰρ]σθαί φα-
σ.ν, Ἅπτου. 'O ἀθετῶν ἀθετεῖ. Εἶτε δὲ οὗτος, εἴτε
Παθυλὼν, Ἡδίχησα τὸ μὴ β.Ιέπειν, ϱησὶν, ἓν ἔξομο-
2ογήσεως τρόπῳ. Οὐχ Ἠνειχόμην γὰρ παραινέσεως
σ-υυὐδην ποιουµένη μηδὲν Α.έπει» ὁρθὸν ἤγουν ποι-
ούμενος. Νυνὶ γυναικοπρεπὲς ἀφίησι δάχρυον, fi Youv
Δυσήχοος Ὑέγονα, οὐχ ἀξιώσας βλέπειν τίς ὁ φύσει

θεός. 'Hxovca γἀἁρτὴην Ἱουδαίω» Ἰατρσίαν ἔπιστρα-
1 1 6

τεύσας αὐτοῖς τήν τε πόλιν πορθῄσας χαὶ τὸν ναόν.
Αλλά χαὶ Ἰωνᾶς ἡμῖν $20: χηρύττων μετάνοιαν, καὶ
µετανοῆσας πάλιν Ἰδίχησα.

eorum qui

Annuntiata autem sibi esse ideo dicit, quod simul
cum visione et rerum eventum ipse didicerit,
Deinde adjicit, evertens evertit ; ut imperterritam
invadunt, ferocitatem — demonstret ,
quibus nec parcere cuiquam, nec agere quidquam
moderate placeat. Dicebat vero et in Babylonis
visione boc modo : Ecce ego Medos in vos induco,

B qui argentum non curant, nec auro opus habent.

Arcus juvenum conterent. Horum igitur in me, ait,
irruente tempestate, quid aliud ego Babylon faciam,
quam {κεί miserias meas consolabor, qux elata prius
el fastuosa gemitus causam aliis suggerebam? Lunmbi
enim mei, inquit, hoc nuntio, tanquam parientis
mulieris (irmae prius et robore prastantis, dissoluti
sunt. Suut vero nonnulli, qui tanquam assumpta
regis Assyrii persona, verba ista apprehende, ever-
tens. ευετίαί, velint intelligi. Caeterum sive ad
regem, sive ad Babylonem referas, confessionis
modo usurpata, tanquam se, me videant, injuste
[ecisse fateantur, dicere valeas. Ambo enim adhor-
tatiune neglecta, et eo quod rectum esset, videndo
parum fuerunt solliciti. Maque profusis uunc
muliebri iore lacrymis, a videndo abhorruisse
£e, nec quid Deus natura exsisteret, intueri digna-
tos esse launentatur.. Audisse, eum de Judeorum

religione, cum urhe expugnata templo ipsi non pep'icerunt, Iino et cum Jong. verbis ad poniteu- -
tiam 979 i1racti, ad impietatem statim. redierunt.

Πρὸς τὸ χρήῆσιμον δὲ τῶν ἁκουόντων φίλον ἑστὶ
προσωποποιεῖν τῇ Γραφῇ. 'Eg' of; φησι» ' ᾿Ετοιμά-
σατε τράπεζαν. Τοῦτό φησιν ὁ προφήτης σαφῃ t&c
ἐπ) αὐτοῖς ὀργῆς τὴν αἰτίαν πυιῶν, τοῦ Βαλτάσαρ
τὸ ó:izvoy τὸ παρὰ Δανιηλ αἰνιττόμενος, ὅτε τοῖς
σχεύεσιν ἐμπαροινήσας τοῖς ἱεροῖς, καὶ μὴ γνοὺς
ὅτι θεοῦ δυνάµει την Ἰουδαίαν χεχείρωται, áva-
εἰς δὲ τὴν αἰτίαν τοῖς ἑχυτοῦ θᾳοῖς, τὴν ὙΥραρὴν
εἶθεν £v τῷ τοίχῳ σημαίνουσαν αὐτῷ τὴν τῆς βασι-
αξίας χαθαίρτσιν.
προφήτης παρακελεύεται” καὶ τί τὸ μετὰ τοῦτο; mó-
λεμοι τὴν πανἠγυριν διαδέξονται, ὡς μιχροῦ δεῖν ἐς
αὐτου ὁραμεῖν τοῦ ποτοῦ πρὸς ὅπλα. Tivi; δὲ τὸ,
ἑτοιμάσατε τράπεζιν, τὸ προφητικὸν πνεῦμα λέγειν
φασὶ πρὸς τοὺς μέλλοντα» ἑλεῖν βαθυλῶνα, 'EAapícac,
καὶ Μήδους, xal τοὺς πρέσδεις Περσῶ», διεγεῖρον
αὐτοὺς πρὺς τὸν πόλεμον xal τὴν ἐπ᾽ ἀδείας ὡς ἐπὶ
νίκῃ μελλούσῃ τρυφήν. 'O 55 τὸ πνεῦμα προφήτης
ἔχων, Ταὐταλέγω, φησὶν, Επειδήπερ οὕτως εἶπε Kv-
poc πρός µε' Daóícac στῆσον σεαυτῷ σκοπόν'
καὶ ὃ ἑὰν ἵδῃ ἁπαγγει]άτω, ὁ σχοπὺς δηλονότι. Kal
εἶόεν ἀναέάτας ἰππεῖς δύο. 'O δὲ Σύµμμαχος ἅρμα

** Dan. v, 2 seqq.

νι vero. Scripture, ad eorum utilitatem, qui
adiunt, usit:ta personarum fictio. Sequitur dein-
ceps, parate nieusam; quod ait propheta, ut divinzx
in eos ir: causim ostendat, Daltasarisque pec
Daniele:n traditum convivium innuat, in quo. coi-
tuimneliose sancta vasorum supellectile rex abusus,
«unm non Domini, sed deorum suorum virtute
4ud.ea se potitum erederet, scripturam in pariete,
quie regni notaret interitum, contemplatus est 3.

Ἐν θε, τοίνυν αὐτοῖς τρυφᾷν ὁ D De more itaque eos luxu diffluere jubet proplieta.

Verum quid postea? Bella ludos festosque dieg
brevi adeo subsequentur, ut. parum absit "quin 4
poculis ad arma concursum esse credatur. Sunt
praeterea, qui parate mensam, verba prophetici
spiritus ad Klamiias, Medos, Persarumque legatos,
qui Babylonem iuvasuri sunt, et hic ad bellum,
certaimque future viclorie speci, non secus aique
ad epularum luxuriem invitantur, esse existiment.
At ego propheta, qui spiritum babeo, hasc «iieo,
ait : Quoniam sic dixit Dominus ad νε: Pro[ectue
tibi constitue speculatorem, et quod viderit, renun-
liet, speculator scilicet. Et. vidit sessores. equites

2163

duos, quo loco bigas interpretatur. Symmachus.
Videt item et dos, 3lterum quidem asíno, alterum
autem. camelo devectos. Signiflcabant vero qui
equis ingidebant, hostium exercitum : ut clitellarii
duo ( quibus ad necessariorum veeturam utimur )
ipsam spoliorum asportationem, Mam et alieuhi
sic ait : « Ferebant. in. asinis et camelis divi
tias suas 9, » Ista igtur postquam speculatori visa
sunt. sic prophetam alloquitur Dominus : Audi
auditionem multam, et voca Üriam in speculam : ubi

ro Ürie nomine, leonem. Aquilas, (έσπαπι Sym
maclius, Theodotio vero Ariel, cum Hebrzís, ne
superius memoratum sacerdotem designari existi-
mes, interpretantur. Audi igitur, ait, auditionem
multam, et voca Ariel, ut et ipsum speculator tecum

queat. intueri. Tanquam. cum ipsi adstaret 980 U

J'ropheta, stetisse se per totum diem, ait, ut. futu-
ram leonis visionem ezsp.ctaret. Übi autem diem
integrum et noctem perdurasset : Ecce ait, asceu-
sor bige venit, quem certe vel angelum quemdam,
Ariel forsan appellatum esse credas, qui ad su-
mendum de Babylone supplicium missus, ejusdem
expugnationem urgeat, vel eum potius, qui tan-
quam leo rugiens, quzerit quem devoret **. At ubi
ultorem angelum esse animadverlit, Cecidit, ceci-
dit Babylon, inelamat.

Prior igitnr speculutor prophete longe inferior,
eorum, qui Babylonem essent invasuri, multitudi-
nem intucbatur : sed alter, idem qui et propheta,
yidet angelicam et magis reconditam, Babylonis
casn nimiryi, et idolorum ipsius, quod per au-
ditionem multam spiritus significavit. Quod autem
pergens sibi speculutorem adhibere jubet, ita. acci-
p.unt nonnulli, ut collectum esse debere ad con-
Aemplationem animum, et tanquam in specula
haberi intelligant. Est enim prophetis istud usita-
tum, at ad eorum captum, qui ostenduntur audi-
tores excitentur. Sic enim apud quemdam legi-
mus : « In custodia mea stabo, et asceudam super
petram, ct gpeculabor, ut videat quid in me lo-
quatur, e£ quid respondeam ad reprehensionem
meam **, » Aiunt vero auditionis multe nomine,
portentosas calamitatum narrationes, qua Babylo-
nem essent invasurz, significari. Usque adeo enim
deserta et vasta penitus remansit, ut Cyrum po-
stea (cui reconditos in tenebris thesauros, nul-
lique cognitos proditurum se et daturum pollicitus
erst Dominus ** ) ne illi quidem qui sese in spe-
luncis abdiderant, latere potuerint. Atque inde est,
quod his verbis Babylonem Hierosolyma alloqua-
tir: eNe mihi insultes, bostis meo ; » czeteraque de
eadem, qua» proxime sequuntur, his verbis : « Ei
erít in conculcationem, tanquam lutum in vlis **, »
jubetur. vero, mquiuut, Driam ideo in testem as-
$mere, ut Judaei, qui prophetis non facile credere
nssuevisscnt, eum saltem, quein apud suos hono-
)atissunum scirent, visionis socium non respue-

v^ Zichar. xiv, 15, οἱ L Petr. v, 8.

PROCOPII GAZAEI

** [labac. i, f.

2164
ζεῦ]ος Ἱππων. Καὶ πάλιν ὁἑρᾷ δύο, τὸν μὲν leg
τὸν δὲ χαμή-]ῳ ὀχούμενον. Ἑδήλουν δὲ οἱ μὲν ὄννες
ἐφ᾽ ἵππων *hv τῶν πολεµίων παράταξιν. Οἱ δὲ τὸ
ἐπὶ τῶν νωτοφόρων πρὸς τὴν χρείαν παραγωγὴν xai
λαφύρων μέλλουσαν ἁποχομιδήν, Καὶ ἀλλαχοῦ γάρ
φησιν « Ἔφερον tz! ὄνων xa χαμήλων τὸν πλοῦ-
τον αὑτῶν. » ToU σκοποὺ ταῦτα τεθεαµένον,
Κύριος τῷ προφήτῃ φησίν ' ᾿Ακρόασαι áxpóa-
σι’ ποιἲἡὴν, xal κἀλεσον Οὗρίαν εἲς τὴν σχο-

. zidr, TS. δὲ Οὐρίαν Αχύλας ἐξέδωχε Aéorra. Ὁ

δὶ Xóppayo, «έαιναν. Ὁ δὲ θεοδοτίων Αριήά.
Οὕτω γὰρ ἔχει καὶ τὸ "E6patxóv. Αλλ' οὐχ θύρίαν,
ὡς μὴ δύνασθαι τὸν εἰρημένον πρόσθεν ἱερέα σηµαί-
ν:σθαι. Ἀχρόασαι τοίνυν ἀκρόασιν, ἔφη, xoAARv,
xal κἀ.ῖει τὸν 'Apil)A, ὡς ἂν χαὶ τοῦτον ὁ σχυπὸς
ἅμα col θεωρῄήσειεν. Ὡς σὺν αὐτῷ pip ἱστάμενος
ὁ προφήτης φησίν' Ἔστην διὰ παντὸς ἡμέρας xa-
ριιδοκῶν τὴν uéAAovcay 5j τοῦ Aéortoc. Ἡμά-
par δὲ διατελέσας xai γύκτα, φησίν Ἰδοὺ αὐτὸς Ép-
χεται ἀναδάτης ξυνωρίδος. "Hv δὲ οὗτος ἢ τιµωρός
τις ἄγγελος ἐπάγων Βαθυλῶνι τὴν τῆς ἁλώσεως δί-
χην, ὁ Ἀριηλ ἴσως ὀνομαζόμενος ἡ αὐτὸς ἐχεῖνος,
'O ὡς λέων ὠρυόμενος xal ζητῶν τίνα καταπίῃ.
Νοῄσας δὲ ὡς τιµωρητικές ἐστιν ἄγγελος βοᾷ᾽ Πέ-
ΦΙωΧΕ, πέπτωκε Βαθυ.]ώγ.

'O μὲν οὖν ποῶτος σχοπὸς ὑποδεέστερος ὧν τοῦ
προφήτου τὸ πλῆθος ἑώρα τῶν ἐπιέναι τῇ Βαθυλῶνι
μελλόντων * ὁδὲ δεύτερος αὑτὸς ὧν ὁ προφίτῆς, τὴν
ἀγγελιχήν τε xal ἀποῤῥητοτέραν ὄψιν ὁρᾷ. Tfjv τε
Βαδυ.]ῶνος ατῶσιν, xaX τῶν εἰδώλων αὐτῆς, ἅπερ
ἀκρέασιν xol ἐχάλει τὸ πνεῦμα. Τινὲς δὲ τὸ,
Βαδίσας σεαυτῷ στῆσον σκοπὸὺν, οὕτω φασίν "
τὸ δεῖν συνάξαι πρὺς τὴν θεωρίαν τὸν νοῦν, xat ἐν
τῇ τούτου γενέσθαι περιωπῇ. Τοῦτο yàp ἕθος προ-
φήταις πρὸς τὴν τῶν δειχν)µένων ἀντίληψιν. Τοιγα-
ροῦν τις τούτων φησίν’ « Ἐπὶ τῆς φυλακῆς µου στᾖ-
coat xaX ἐπιδήσομχι ἐπὶ πέτραν καὶ ἀποσκοπεύσω
τοῦ ἰδεῖν τὲ λαλῄσει Ev ἐμοὶ, xa τί ἀποχριθῶ ἐπὶ
τὸν ἔλεγχόν µου.» ᾿Ακρόασιν δέ φασι πο]. ἣν, διὰ
τὰ παράδοξα τῶν ἑσομένων Βαδυ.λῶγι συμφορῶν
διηγήµατα * παντελῶς Υὰρ γέγονεν ἔρημος, ὡς μηδὲ
τοὺς ἐν σπηλαίοις χρυφθέντας τὸν Κύρον λαθεῖν,
πρὸς ὃν ἔφη Θεός’ ὅτι « Δώσωσοι θησαυροὺς σχοτει-

Ὦ νοὺς, ἀποχρύφους, ἁοράτους ἀνοίξω σοι.» Διὸ πρὺς

Βαθυλῶνά φησιν Ἱερουσαλήμ ' «Mh ἐπίχαιρέ µοι, f)
ἔχθρά µου. » Μετ’ ὀλίγα τε λέγει περὶ αὐτῆς, ὅτι
« Ἔσται εἰς καταπάτηµα ὡς πηλὸς ἓν ταῖς ὁδοῖς, » xat
τὰ ἑξῆς. Τὸν δὲ Οὐρίαν, φασὶ, τὸν ἱερέα παραλα-
6εῖν χελεύεται μάρτυρα, ὡς ἂν εἰωθότες ἀπειθεῖν
Ἰουδ.ῖοι προφήταις τῷ παρ᾽ αὐτοῖς τιμιωτάτῳ πει-
σβῄήσονται |χοιν]ωνῷ Υεγονότι τῆς θέας. Τὸ δὲ, αὐ-
τὸς ἔρχεται, ὁ Πέρσης, φασὶ, xai Ἐλαμίτης, fj ὁ
τούτων Κύρος ἡγούμενος * ἀπὸ θεοῦ τε εἰρῆσθαι τὸ,
πέπτωκε Ba6vAóv. Καταλεειµµένους δὲ λέγει
τοὺς μὴ μετὰ τῶν ἄλλων αἰχμαλώτους ἀπαχθέντας,
et καὶ τὴν χώραν, xaX τὴν πόλιν, καὶ tbv vaby, τοὺς

ἕνα τον, P seqq. ο Ίνα. Εναν 16- 20.

2165

COMMENTARII IN 19ΛΙΑΜ.

2106

τε πεσόντας, xal ληφθέντας ὠδύροντο. Τούτοις οὖν À rent. Quod deinde ipsum 981 venisse adjicit Per-

παραμνῦίαν, τὴν τῶν αὐτοὺς πεπορθηχότων ἀπὴγ-
γειλε συµφοράν. Τινὲς δὲ χατα.1ελειμμένους τοὺς
μὴ συμπλανηθέντας τῇ τῶν ἄλλων ἀσεθείᾳ φασὶν,
οἳ βραχεῖς τινες ὄντες, τοὺς πλανηθέντας ὠδύροντο.
Οἷς δᾗ xal φησιν ἀναγγεῖίαι τὰ προλαθόντα τὸν
Κύριον, ὡσεὶ ἔλεγεν' ᾿'Υμίν γὰρ ἐξέφηνεν ὡς δι ἑρ-
μηνέως ἐμοῦ. Τοῦτο τῆς περὶ Αἴγνυπτον προφητείας
τς) τέλος.

calamitatem significat. Non desunt autem qui derelicios eos esse velint, qui impietatis
quaquam participes (quamvis pauci illi quidetn ) cxteros errantes — lugeant.
num superiora annuniiasse ait, tanquam illis interprete ge

quidem /Egypti prophetiz finis est.
TO OPAMA ΤΗΣ IAOYMAIAZ.

u-ty . Πρὸς ἐμὰ κἀλει παρὰ τοῦ Σηεἰρ' $vAác-
σετε ἐἑπά.ξεις. Φυ.1ἀσσω τὸ πρω!, καὶτὴν νύκτα.
᾿Εὰν ζητῇς ζήτει, καὶ παρ᾽ ἐμοὶ οἵκει. "Ev τῷ
δρυμῷ ἑσπέρας κοιµηθήσῃ. "Ev τῇ ὁδῷ Δαιδὰν,
curártnciw διφῶντι ὕδωρ φέρετε; κ. τ. λ.

Καὶ οὗτοι τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ἦσαν πολέμιοι, xal
συνεχῶς αὑτοῖς ἑπετίθεντο * xal μάρτυς Δαθὶδ λέ-
γων’ ε«Κατὰ σοῦ διαθήχην δ.έθεντο τὰ σχηνώµατα
τῶν Ἰδουμαίων, καὶ οἱ Ἱσραηλίῖται, Μωὰδ, καὶ
᾿Αγαρηνοί , Γεθἀλ χαὶ ᾽Αμμὼν, xai Αμαλήκ.»
Προῦταξε γὰρ τῶν ἄλλων τοὺς ᾿Ιδουμαίους. "Eüvoz
δὲ τοῦτο µέγιστον ἀμφὶ τὴν Πέτραν τῆς ᾿Αραδίας,
£x τοῦ Ἡσαῦ καταγόµενον, ὃς Ἐδὼμ ἐχλήθη, ὅσ-
τις ἑρμηνεύεται γῆϊνος. Τοιοῦτος γὰρ ὁ βίος αὐτῷ.
Καὶ ἀντὶ βρώσεως μιᾶς, ἀπέδοτο τὰ πρωτοτόχια τῷ
lave ἁδελφῷ ὄντι,.ὃς xaX 'Iopat) ὠνομάνετο. Ἐς
οὗ τὸ τῶν Ἰουδαίων χατήγετο γένος, ᾿Αδελφῶν γὰρ
παΐῖδες Ἰουδαῖοι ἐξ Ἐδὼμ οὕτω λεγόμενοι. Καὶ ὅμως
οὐδὲ φιλὴν πάροδον ἓξ Λἰγύπτου mapéoyov Ἰσραὴλ
εἰς Tfjv τῆς ἐπαγγελίας ἰόντι. Καὶ μετὰ ταῦτα Tex pt
οὕτω διέχειντο πρὸς αὐτοὺς, ὡς ὁ προφήτης ὁ λέγων
Oriol: « Ἐπὶ ταῖς τρισὶν ἀσεθείαις Ἰδουμαίας, καὶ
ἐπὶ ταῖς τέτταρσιν οὐχ ἁποστραφήσομαι αὐτοὺς, ἕνε-
xcv τοῦ διῶξαι αὐτοὺς ἓν ῥομφαίᾳ τὺν ἁδελφὸν αὖ-
τοῦ, xal ἑλυμήνατο πατέρα ἐπὶ γῆς,» κατὰ δὲ
Σύμμαχον σπ.ἱάγχνα ἴδια * ἐξ ἀδελφῶν γὰρ. ὡς εἷ-
pn*&t, γνησίων ἐγένοντο. Ἔοικε δὲ τοῖς ἑαυτοῦ γνω-
ρίµοις ὁ θεὸς ποοσφωνεῖν λέγων Πρὸς ἐμὲ κχά.ει
παρὰ toU Σηείρ ' ἡ κατὰ τοὺς λοιποὺ», τοὺς φεύ-
Ῥοντας παρὰ τοῦ Σηε/ρ. Ὅπερ Ἡ» ὄρος ἐν Αραθίᾳ,
τοῦ Ἡσαῦ πύλις τε λαμπρὰ, χαθ᾽ ἣν αὐτοῦ συνίστατο
τὰ βασίλεια. Οὕτω δὲ vb ὄρος λεγόµενον εἰσέτι τοῖς
ἐπιχωρίοις γνωρίζεται. Τοῖς οὖν ἀγωνιῶσι τὸν ἀπὸ
τῶν ᾿Ιδουμαίων φόθον, πρὸς ἐμὲ λέγει, Σπεύδοντες
Ίχετε, xai παρ᾽ ἐμοὶ γενόµενοι, τὰς ἑαυτῶν éxd.l-
ξεις φυάσσετε, χὰμὲ φύλαχα νυχτὸς ἔχοντες xal
ἡμέρας. Ζητείτω τοίνυν παρ) ἐμοῦ τὴν βοῄθειαν ὁ
ταύτης ἐπιδεής. ()Ιχείωτε d παρ) ἐμοὶ πᾶς ὁ τῆς
ἑαυτοῦ σωτηρίας πεφρονιικώς. Ἐπαγγέλλετα, γὰρ
αὐτοῖς τὴν ἑαυτοῦ βοήθειαν, εἴπερ ἕλοιντο παραµέ-
ναιν αὑτῷ. Τὰ δὲ ἑξῆ; ὁ προφήτης ἑτέρας ὑποθέσεως

9 Psal. xxxi, 7.8. ** Amosm, 4.

D batz sibi et. cognit fidei aliquos, vel,

sam et Elamitam, aut eorum ducem Cyrum volunt
intelligi; ut cum cecidisse Babylonem asser, Dei.
vocem exsistere, Preterea derelictorum nomine eos
ipsos significat, qui cum reliquis minime abducti, .
regionem ipsam et urbem, templumque, et caeteros .
eliam lugerent, qui vel ceciderant, vel in hostium
manus venerant : quibus consolationem denuntiat,
cum eorum, a quibus cladem istam senserunt,
aliorum ne-
Quibus certe et Domi-
ipsum innotuisse significet. Atque hic

VISIO IDUM.E ΑΗ.

Vras. 14-17. Ad me voca de Seir : Custodite pro-
pugnacula. Custodiam mane, et nocte. Si queris,
quere, et apud me habita. In saltu vespere dormies.
lun tia Dadam in occursum sitienti. ferle aquam,
eic.

289 Et hi etiam Israelitarum hostes erant, per-
petuoque eis insidiabantur, Davide teste, cum ail :
« Adrersum te foedus inierunt tabernacula Idumnzeo-
rum, et Ismaelits, Moab, et Agareni , Gebal εἰ
Ammon, et. Amalec *, » ]dumaos enim omnium
priwos nominavit. Gens est autem hiec ad. Arabise
Petram maxima, 3b Esan deducta, qui Edom di-
ctus, ideo terram significat, quod terreno vitz ge-
nere delectatus Jacobo fratri (cul et alterum Israe-
lis nomen fuit, deque hujus genere εἰ nomine νο”:
catí sunt postea. Judzi), primogeniture sux prae-
vogativam edulio unico vendidit. Licet autém a
fratribus utraque gens orta sit, nunquam tamen
Israelitas per ayros suos vel simplici itiuere, cum
in promissam regionem migrarent, ldum:ei trans-
ire passi sunt. Quam autem acerbe in. eosdem se
postea gesserint, vel propheta verbis intelligas,
cum ait : « In tribus impietatibus Llumsz, et. in
quatuor, non convertam eos, quouiam illi in gla-
dio persecuti sunt fratrem suum, et patrem in
terra lseserunt **. » Ubi pro patre, viscera propria,
legit Symmachus. Erant eniin ut dictum — est, ex
germanis fratribus prognati. Videlur autem pro-
ut aliis
placet, fugientes, cum ad se de. Seir clamare jubet,
Dowinus alloqui. Est vero Seir mons ejus nomi-
nig in Arabia, et illustris Esau civitas, ejusdem
olim regia, montique hoc tempore ista manetetiam
appellatio incolis usitata. Eos igitur, qui Idumeao-
rum metu terrentur, uL ad se accedant propere,
suaque ibi propugnacula tueantur, tanto custode
nocte et die usi, l'ortatur. Jam ergo, ait, non. ab
alio, quam a me, qui cget, auxilium quarat, Me-
cum habitet, qui salutis sua curam habet, Πιν
enim suam ipse operam, suumque auxilium polli-
celur, si apud eum velint. permanere. Quas deiu-

VARUE LECTIONES.

d γρ, οἰκειούτω.

2167

PROCOPII GAZEI

geps sequuntur, tanquam alterins sint argumenti, À ἐπ.λαδόμενος λέγει ληφθεὶς ὑπὸ τοῦ ἁγίου Ἠνεύμα-

aggredituz propheta divino Spirita correptus :
uade et assumptionis nomine orationem suam ap-
pellavit, que non de Jdumeis tantum, sed de
omnibus Arabie incolis, bellaque adversus lsrae-
lem gerentibus loquitur, quos posita animi feroci-
tete. ad. impendentium calamitatum agnitionem
283 deducere conatur. Irruentibus enim in eos
hostibus, admonet belio perituros esse permultos ;
paucos autem evasuros : quibus [πφα meiuque
dispalatis, et laborantibus, ipsi prodibunt obviam
Themanite, cibisque perhumauiter oblatis, fame
pereuntes in desertis et saltibus, ubicunque nog
eos occuparit, recreabunt.

Adlit vero et certum interitus tempus, cum eo-

τος. Δι καὶ dug τὸν λόγον χαλεῖ, οὗ περὶ τῶν
Ἱδουμαίων λέγοντα µόνον, ἀλλά καὶ περὶ πάντων
τῶν τὴν Αραέίαν οἰκούντων , καὶ πολεμούντων
Ἱσραήλ. Οὓς βούλεται παυσαµένους τοῦ θράσους
ἐπ.γνῶναι μᾶλλον τὰς ἑαυτῶν συµφοράς. Tov γὰρ
πολεµίων ἑπιόντων αὐτοῖς ἀποτελεῖσθαι μὲν τοὺς
πλείους, ὀλίχοις δὲ οὖσι toic «εύγουσι φόδῳ t6
AsJvpéroic καὶ χόπῳ, πρραπαγτᾷν τοὺς ἁπὸ 8e-
μὰν φιλανθρώπως ἐπιδιδόντας τροφὶν ἁποθανεῖν
χινδυνεύουσιν, ἕἔνθαπεο τύχοιεν φεύγχοντες àv ἐρη-
µίαις τε xat δρυμοῖς χαταλαθούσης ἑσπέρας.

3
Tóv δὲ χρόνον τῆς ἁπωλείας µτροστίθησι, μετ’

rum more, qui pacta mercede servitio addicti, D ἐνιαυτὸν εἰπὼν ἀχριθῶς ἀριθμούμενον ὡς ἔπιμισθω»

anxie diebus singulis coniputando, temporis inem
espectant, annum se dicit numerare. Est vero Ara-
l.i:e civitas Cedar, quam cum aliis quoque peritu-
van, et ex universis incolumes evasuros esse pau-
cos significat. Reperias autem et peculiarem doc
Cedar, deque 1dumea, et monte Seir, apud Eze-
chielem prophetam *". Quin et Jeremias ipse sapien-
tiam quamdam ldumsorum nobis describit, cum
ait : « Non erit amplius sapientia in Thbetnan. Pe-
riit sapientum consilium. Defecit sapientia eo-
rum **, » Sed et qualis eorura futurus sit exitus ita
subjungit : « Dedi te in gentibus facile aspernan-
dum *. » Et rursus : « Erit Idumza in deser-
tum 7*, » csteraque quae. sequuntur. Non desunt,

qui erudelitati, quam olim Hierosolyma passa est, C

οἱ ista putent adjici. Expugnata enim per Assyrios
Hierosolyma, totaque adeo Judz: regione, cum
erro cecidissent alii, alii autem in manus hostium
venissent, qui servati cladem vix evaserunt, in
Idumsam vicinam et cognatam sese recipiebant.
Sed tantum abest, ut ibi servarentur, ut ab ea
mulo quam 3b hos!e szvius exciperentur. [sta
vel Abdig voce omnibus patebunt, cum ait : « In
Hla die perdam sapientes ex Idumza; » quorum
post nonnulla et causa additur, his verbis : « Pro-
pter internecionem εἰ impietatem qua in fratrem
suum Jacob usi sunt **.. » Et paulo post :« Ft
alieni ingressi sunt portas ejus, etin. Jerusalem
miserunt sortes, et tu eras tanquam unus ex
eis **. » Aiunt ergo, Judza, capta, Assyrios, cum
patriam repeterent, ldumzam obiter diripuisse,
sibique subjecisse. ldumzos porro in hzc verba
alloquitur Abdias : « Quomodo fecisti, sic erit et
tibi, retributio tua in capt tuum redundabit 15.)
Inde est igitur, quod prophetam hoc loco, ad se
vocare 9&4 Seir Deus imperat, tauquam ad fu.
gam paratos jamjam significet, et in. Jud»am fu-
gientes ad preces confugere jubeat, ut sicut antea
victis contumeliose iusultarunt, et ipsi jam ab As-
syriis superati rideantur. Eos igitur, affectu quo-
dam exprobratione usus, frustra circeum muros

M Ezech. xxvi, 21; xxv, 12,8, Jer. xtix, 7. * ibid. 15.

P ibid. 15.

τοῦ χαραδοκοῦντος ἐλευθερωθῆναι µισθώσεως, xal
χαθ ἡμέραν, ὡς εἰπεῖν, ἀριθμοῦντος τὸν χρόνον. ΒΠό-
λις δὲ τῆς ᾿Αραθίας Κηδὰρ, ἣν μετὰ τῶν ἄλλων ἆπον
λεῖσθαί φησιν, ὡς ὀλίγους ἐχ πάντων σωθῄσεσθαι’
εὗροις δ᾽ ἂν καὶ παρ) Ἰεξεχιηλ ἰδιάζουσαν προφη-
τείαν περὶ Κηδὰρ καὶ Ἱδουμαίας χαὶ ὅρους Σπείρ.
Ὁ δὲ Ἱερεμίας xai σοφία» οὖσάν τινα παρλτοῖς
Ἱδουμαίοις παρίστησιν λέγων « Οὐκ ἔστιν ἔτι σοφία
ἐν θεµάγ. ᾽Απώλετο f) βουλὴ ἐκ συνετῶν. "Qyeto ἡ
σοφία αὐτῶν.» Τὸ δὲ τέλος αὐτοῖς οἷον ἕστα:, παρ-
ἰστῆσι * «Δέδωχά σε ἓν τοῖς ἔθνεσιν εὐκἀταφρόνη-
τον. 2 Καὶ πάλιν ' « Ἔσται ἡ Ἰδουμαία εἰς &6atov, »
χαὶ τὰ ἐπὶ τούτοις. Tivi; δὲ λέγουσιν, ὡς πρὸς τῇ
πάλαι καθ᾽ Ἱερουσαλὴμ ὡμότηςι, ἔτι xoi τάδε προσ-
έθηχαν. ᾿Αλούσης γὰρ Ἱερουσαλὴμ, xai πάσης τῆς
Ἰουδαίας ὑπ Ασσυρίων, xai τῶν μὲν ἀνῃρημένων,
τῶν δὲ ἀνδραπολικομένων, οἱ μόλις σωθέντες, ὡς εἰς
ὅμορον τὴν Ἰδουμαίαν καὶ συγγενῶν οὖσαν χατέφευ-
vov. Οἱ ὃΣ «gb; τῷ μὴ οώζειν, χείρους ἐπ αὐτοῖς
τῶν πολεμίων ἐγένοντο. Δῆλα δὲ ταῦτα πεποίηχεν
Αθδιοῦ λέγων * «Ἐν ἐχείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἁπολῶ σοφοὺς
ix τῆς Ἰδουμαίας. » Καὶ μεθ) ἕτερα δεινά τὴν ai-
τίαν προσέθηχε λέγων’ «διὰ τὴν σφαγὴν χαὶ τὴν
ἀσέθειαν τὴν el; τὸν ἁδελφόν σου Ἰακώθ. » Καὶ pst!
Oliva * «Καὶ ἁλλότριοι εἰσηλθον εἰς πύλας αὐτοῦ.
Καὶ ἐπὶ Ἱερουσαλὴμ ἔδαλον χλέρους. Καὶ σὺ fj; ὡς
εἷς ἐξ αὐτῶν.» Οἱ τοίνυν Ασσύριοι τὴν Ἰουδαίαν
qa3iv, ἑλόντες πρός τε τὰ olxot χωροῦντες, ὁδοῦ

D πάρεργον ἐποιοῦντο τῆς Ἱδουμαίας τὴν δῄωσιν, xol

πάντας αὐτοὺς ἐχειρώσαντο. Πρὸς οὓς Ἰδουμαίονς
φησὶν ᾿Αθδίας ε "Ov τρόπον ἑποίησας, οὕτως ἔσται
σοι’ τὸ ἀνταπόδομά σου ἀνταποδοθήσεται εἰς χεραλἠν
σου. » Διὸ νῦν, qnot τῷ προφήτη θεός. Πρός µε κά-
ει Σηδὶρ, ὡς µελλόντων ὅσον οὕπω τραπῄσεσθαι
πρὸς φυγἠν. Τοῦτ) ἔστιν, Ἠχέτωσαν καὶ αὐτοὶ φεύ-
γοντες εἰς τὴν Ἱουδαίαν, ἵν ὡς ἐἑπετώθαζον Ίττη-
µένοις , xal αὑτοὶ γελασθήσονται τῶν ᾿Ασσυρίων
ἧττους γενόµενοι. Πρὸς οὓς Ev ἤθει τινί φησιν ὀνει-
δίξων, ὡς ᾿Ανόνητα μοχθεῖτε περὶ τὰ τείχη, διαφυγεῖν
τοὺς ἑἐπιόντας ἑλπίζοντες, χαὶ gh τὴν θεἰαν συµµα-
χίαν αἰτούμενοι. O1 55 καί qaa Φυ.ιἀσσω τὸ xpot

"ibid. 17. *' Abd., 10. ** ibid. ΕΙ.

2109

COMMENTARII IN Ι5ΑΙΑΜ.

2170

καὶ τὴν νύκτα. ΑἉλλ',ε Εὰν μὴ Κύριος φυλάξῃ πόλιν, A hostilis impetus evitandi spe, laboratures esse si-

£l; µάτην ἠγρύπνησεν ὁ φυλάσσων».» Εὰν οὖν βουλῇῃ,
φησὶν, ἐπιχουρίαν ζητεῖν, ῥῆτει ταύτην παρ' ἐμοῦ
τοῦ διασώτειν ἰσχύοντος. Καὶ οἴχει παρ ἁμοί. Τοῦτ'
ἔστιν, Ἑμὺς ἔσο, xal φρόνει τἁὰμἁ, τῶν εἰδώλων
ἀφέμενος, γατὰ τό: « 'O ἐμὲ ἀγαπῶν, ἐμοὶ &xolou-
θείτω. » Καὶ, « Όπου εἰμὶ ἐγὼ, ἐχεῖ χαὶ ὁ διάχονος ὁ
ἑμὸς ἔσται.» Ἐπιόντων δὲ σοι τῶν πολεμίων ἔξω
πόλεων ἔσο xai οἴχων, ὁμοῦ τε ταῖς ἀγρίαις συνανλί-
ζου θηρίοις. Αποτίσεις γὰρ τὴν ἴσην ποινἠν. Προ-
τείνει τε 9 αὑτοῖς ἅπερ ἔδει ποιεῖν τοῖς φυγοῦσιν ἐξ
*Jopafj. Ἐχρὴν γὰρ, φησὶν, ὑμᾶς ὦ ἐκ θεμὰν ἐν τῇ
ὁδῳ Δαιδὰν προαπαντεῆσαι, τοῖς φεύγουσιν τὰ πρὸς
«tv χρείαν προτείνοντας * ὃ μῇ ποιήσαντες πείσεσθε
psv ἐνιαυτὸν τὰ δεινότατα. θεοῦ γὰρ εἰπόντος, ἔσται

gnilicat, qui divinum auxilium non quzrant. Aiunt
jlli quidem : Custodio mane et nocte. Sed, « Nisi
Dowinus custodierit civitatem, frustra vigilat, qui
custodit eam *^. » Si ergo, ait, auxilium petere est
Animus, hocipsum 4 ine, qui servare unus valeo,
postulato, Et apad me babita; id eat meus. esto,
ueque ipse, repudiatis idolis, amplectitor. Seribi -
tur euim : « Qui me diligit, me sequatur *5, »
Deinde : « Ubi sum ego, illic et minister meus
erit 36, » Si porro in te hostes irruant, egredere
non adibus solum, sed urbibus etiam, cumque
agrestibus feris agito. Justas enim persolves ῥρα-
nas. Aperit vero quze fugientibus Israelitis pr:estare
decuerat. Vos enim, ait, ο Themanite, in. itinere

σάντως τὰ προλεγόμενα. 'Opolue δὲ νοῄσεις, xal B Dadam fugientibus obviam prodire, et ea, quibus

διωγμῶν ἐπιχειμένων Ἑλληνιχῶν, τοὺς &x τῶν al-
pistu τοῖς ὀρθὰ φρονοῦσι συνεπιτίθεσθαι δοχοῦντας
εἴναι Χριστιανοὺς, οὓς οὐχ εἰς μαχκρὰν ἡ θεία δίχη
μετέρχεται.

ipsi patiamini. Possunt et hac de his intelligi, qui seviente in Ecclesiam persecutione,

egebant, offerre oportuit; quod humanitatis offi-
ciuin cum 4 vobis neglectum sit, non dubium est,
quin amno consequente, quando divinse predictio-
nis manet indubitata fides, damna gravissima et
Qum Chri-

slianos esse se simulant, recte seulienles cum hsrelicis oppugnant, querum (Üagitium non diu

postea divine justitie vindicta ultura est,
ΚΕΦΑΛ. KB'.
TO ΟΡΑΜΑ ΓΗΣ ΦΑΡΑΓΓΟΣ ZION.

Ge. Τί ἑγένετό σοι, ὅτι νῦν ἀνέδητε πάντες
εἰς δώματα μάταια; Ἐγεπ.]ήσθη ἡ από.ις βοώγτων,
Οἱ τραυματία: cov , οὐ τραυματία: ἐν µαχαίραις.
Ο0ὐδὲ οἱ γεκροί σου, vexpol πολέμου, x. τ. λ.

Εἰδωλολατροῦντες ᾖἴσως iv τῷ δοχεῖν ἑαυτοῖς
ἐπιγραφόμενοι τὸν θεὺν ἀνάλωτοι διαµένειν ἐνόμιζξον.

CAP. XXII.
285 VISIO VALLIS SION.

Vrns. 1-14. Quid facium est tibi, quoniam nunc
aecendísiia omnes in lecia vana ? Plena est. civitas
clamantibus. Vulnerati tui non. vulnerati gladiis,
neque mortui tui, mortui bello, etc.

986 Qui idola colebant, eo se forsan mansuros
inexpugnabiles arbitrabantur, quod sibi Deum

Διόπερ φησὶ περὶ τῆς Ἱερουσαλὴμ διὰ φωνῆς "Iepz- C ascribere videbantur. ldevque de Jerusalem sic

µίου πρὸς αὑτούς' « Καὶ μὴ λέχετε ὅτι ναὸὺς Κυρίου
ἐστὶν, ὅτι ἐὰν μὴ διορθοῦντες διορθώσητε τὰς ὁδοὺς
ὑμῶν, xal τὰ ἐπιτηδεύματα ὑμῶν, xal δώσω τὸν
οἶχον τοῦτον ὥσπερ Σηλώμ. » Περὶ δὲ τούτων xal
διὰ ἸΜιχαίου φησίν᾽ «Οἱ ἡἠγουμενοι αὐτῆς μετὰ δώ-
ῥρων ἔχρινον. Καὶ οἱ ἱερεῖς αὐτῆς μετὰ μισθοῦ ἁπ-
εχρίνοντο. Καὶ οἱ προφῆται αὐτῆς μετὰ ἀργυρίου
ἐμαντεύοντο, καὶ ἐπὶ τὸν Κύριον ἐπανεπαύοντο λέ-
γοντες' Οὐχὶ Κύριος ἓν ἡμῖν ἐστιν; OO. μὴ ἐπέλθῃ
iy ἡμᾶς xaxd» χα) τὰ μετὰ ταῦτα. Διὸ xal vov
εἰδωλολατροῦσι προλέγχει θεὸς αὐτοῖς τὴν µέλλουσαν
ἅλωσι ὑπὸ τῶν Ασσυρίων Ἰεχονίου βασιλεύοντος.
"ς, ὡς εἰπεῖν, ὁρωμένης, cov x µετανοίας ἑπιστρέ-
φειν ἐπὶ θΞὸν, ποιεῖντε πάντα ὅσο Μιχαίας ἐἑπέταξε
λέγων ε ᾿Αγιάσατε νηστείαν, χηρύξατε θεραπείαν, »
xal τὰ ἐπὶ τούτοις. Ταῦτα μὲν οὐχ ἑποίουν, ἀπὸ δὲ τῶν
δογμάτων περισκοποῦντες, τοὺς πολεµίους ὠδύροντο,

eos Jeremim voce alloquitur : « Ne mihi dicatis
quoniam templum est Domini: quandoquidem nisi
recto itinere in studiis vestris ambuletis, etiam
vestram hane domum, tanquam Silo reddidero "' .»
Dehis item sic et apud Michzeam 5 « Duces ejus
acceptis muneribus judicabant; sacerdotes non-
nisi proposita mercede respondebant ; prophetze
ipsi argento corrupti vaticinabantur, et in Domino
requiescebant dicentes : Annon est in. nobis Domi-
nus? nequaquam in nos ceciderint mala δν et
qui postea sequuntur. Hinc est igitur, quod nunc
idola colentibus instare per Assyrios sub Jeehonia
direptionem expugnationemq"e pradicit Dominus.
Cujus admoniti, cum verso ad Deum animo peeni-
tere, eaque omnia quz przcipit Michzas, exsequi,
id est jejunium sanctificare, verum cultum annun-
tiare, ceteraque alia, quae sequuntur, pristare de-

ὅπερ ὑπῆρχεν ἀνόνττον. Προετεθνήχεσαν δὲ xat mob — buissent; iis neglectis, quod nullius erat utilitatis,
μάχης φόδῳ, κατὰ τὸ εἰκὸς, xal λιμῷ, xal τῇ τῶνιῷ hostes. ὁ tectis circum se intuiti, lamentabantur.

ὑδάτων ἑνδείᾳ. Εἰκότως ápa φησὶν ὁ Δαθίδ' « Κύριε,
ὁ θεὸς τῶν δυνάμεων. µαχάριος ἄνθρωπος ὁ ἑλπίνων
ἐπὶ a£. » Φάραγγα δὲ Σιὼν ὀνομάνει ttjv Ἱερουσα-
Myp, ὡς ὑποχειμένην ταῖς ὑπωρείαις Σιών. Ταύτης

9* Psal. cxxvi, !. .ο ibid.

5 Joan. xi, 926.
A XXX, 15.

51 jerem. vit, A4, 14.

Par est autem metu, fameque, et siti, priusquam
ad pugnam ventum esset, periisse. Itaque rectis-
sime a Davide dictum esse legimus : l'omine Deus
exercituum, beatus homo «qui sperat, in te 5, )

9 Micb. m, 141... 9" Fsal.

VARLE LECTIONES.

* lc, γρ, δέ.

2111

PROCOPII GAZREI

2172

Valíem autem ideo Hierosolyma nominat, quod ad A δὲ τοὺς ἄρχοντας πεφευγέναι φησίν: ἑκιόντων

Sionis radices sita sint. Civitatis deinde principes
ob id fugisse dicit, quod irruentibus statim hosti-
bus, cum bamani auzilil spem omnem amisissent,
veluti qui de navi pereunte in mari erxsiliunt, civi-
tatis primores urbe exierunt, Adjicit przterea vin-
cios [uisse qui capti essent. Rege enim &Sedecia
987 cum liberis capto , hosce quidem trucidarunt,
patrem autem effossis oculis secum abduxerunt,
qui viribus olim confisus fuerat ** , neque dixerat :
« Non in arcu ineo sperabo, nec gladius meus
servabit. me*!; » ut et ista. tandem : « Salvasti
uos de cffligentibus nos, et odientes nos confudi-
81i ** , » posset usurpare,

Atque hinc est quod insolabiliter gentis sue
calamitatem deflere se propheta signiflcat : Manum
enim excelsam quis avertet? Si namque. adversus
hominem clauserit, quis aperiet ? Deinde quod se-
quitar ; Errant in montibus ; vel fugientes inducit ;
vel certe, quod ad proceras et. opacas arbores
facere consueverant, excelsis locis et editis falsos
dcos adorasse significat. Quandoquidem enim
Deum exercituum illis interitum moliri dixit, ejus
rei causam etiam, ne temere id fecisse videatur
merito addidit. Itaque apud Jeremiam sic legi-
mus ; « Vides que fecit mihi domus Israel? Abiit
in omnei montem excelsum, εἰ in omnem collem
et in omnem lucum, ibique fornicata est **. Γι
quie mox ita sequuntur : « Ligno dixerunt : Pater

Υὰρ Ίδη τῶν πολεµίων πᾶσαν βοῄθειαν ἀπογνόντες
ἀνθρωπίνην, ἁἀπέδρασαν ol πρῶτοι τῆς πόλεως, ὡς
δὴ νηὸς βαπτιζοµένης ἁποπηδήσαντες. Τοὺς δὲ 4.1ὀν-
τας δεδέσθαι φησί ' Tbv γὰρ Σεδεχίαν ka τοῖς καί-
σὶ συλλαθόντες οἱ Βαθυλώνιοι, τοὺς μὲν ἀπέσφαξαν,
τὸν δὲ τῶν ὀμμάτων ἑχχόφαντες ἁπεκόμισαν τῇ ὃν»-
νάµει πάλαι θαδῥήσαντα, καὶ μηδαμῶς εἰπεῖν &va-
σχόµενον, « Οὐχ ἐπὶ τῷ τόξῳ µου ἐλπιῶ, καὶ t ῥομ-
φαία µου οὗ σώσει µε’ » ἵνα χαὶ λέξειεν * « Ἔσωσας
γὰρ ἡμᾶς ix τῶν θλιδόντων ἡμᾶς, χαὶ τοὺς μισοῦν-
τας ἡμᾶς κατῄσχννας.

àv ἅπερ ἁπαράχλητον ἔχειν πένθος ὁ προφήτης
qoi τὸ γένος ὁλοφυρόμενος, Τὴ» γὰρ χεῖρα τὴν
ὑψηωὴν τἰς ἁποστερέψει ; Ἐὰν γὰρ κ.είσῃ κατὰ
ἀνθρώπου tlc ἀνοίξει; Εἶτά φησι’ Π1ανῶνται ἀνὰ
τὰ δρη, ἢ φεύγοντες, ὡς ἑλέγομεν, ἢ ἐν ὑψηλοῖς τοὺς
φευδωνύμους θεοὺς ἱκετεύοντες, ὅπερ ἣν ἔθος αὐτοῖς
παρὰ δένδρα μεγάλα ποιεῖν. Ἐπεὶ γὰρ ἔφη tw
ἁπώλειαν παρὰ Κυρίου Σαθαῶθ ἐπιφέρεσθαι, xol
τὴν αἰτίαν εἰχότως ἐπήνεγχεν, ὡς ἂν εἰχῆ θεὸὺς ph
τιμωρεῖσθαι νοµίξοιτο. Διό φησιν Ἱερεμίας' « Elbeg
ἃ ἐποίησέν µοι fj κατοιχία τοῦ Ἴσραίλ; Ἐπορεύθη
ἐπι πᾶν ὄρος ὑψηλὸν, καὶ ἐπὶ πάντα βουνὸν ὑμηλὸν,
χαὶ ἐπὶ παντὸς ξύλου ἁλσώδους, xal ἑπόρνευσεν
ἐχεῖ, » χατὰ τὸ εἱρημένον «Τῷ ξύλῳ εἶπαν' Πατῆρ
µου εἶ σύ. Καὶ τῷ λίθῳ; Σύ pe ἐγέννησας.» Καὶ οὐδὲ

meus es; deinde lapidi : Me ipse genuisti *. » Nec ὀλίγο., φησὶ, τοῦτο πεπόνθασιν, ἀλλ ἀπὸ μικροῦ ἕως

vero est, quod a paucis istud factum fuisse putes,
cum a parvis ad magnos idem omnes fecisse signi-
fieet. Inde apud Jeremiam Deum in hzc verba
loquentem audias : « Et tu ne ora pro populo isto,
quoniam non exauditurus sum. Qualia enim ea
sunt, quae ipsorum lilii faciunt? Ligua colligunt,
εί patres ignem accendunt. Uxores ctiam ipss
farinam subigunt, qua placentas coelesti militize
con(üeciant **. » Non immerito igitur expanduntur
retia volucribus. Bellum autem deinceps ante
Oculos subjicit, ut propter Elamitas in. urbe exsi-
sientes territi resipiscant, uniusque gentis nomiue
hostes omnes, et magnam eorum copiau significat.
Valles tue, adjicit, eurribus implebuntur, et qui ad

perd Aov. "005v φηαὶ πρὸς τὸν Ἱερεμίαν θεός’ «Καὶ
σὺ μὴ προσεύχου περὶ τοῦ λαοῦ τούτου, ὅτι οὐχ εἰσ-
αχούσοµαι. Ola γὰρ ποιοῦσιν, φησὶν, οἱ υἱοὶ αὐτῶν ;
συλλόχουσι ξύλα, xal οἱ πατέρες αὐτῶν xalouat πὺρ,
καὶ αἱ γυναῖχες αὐτῶν τρίδουσι στᾶς f τοῦ ποιῆσαι
χαυνῶνας τῇ στρατιᾷ τοῦ οὑρανοῦ. » Ox εἰχῆ
γὰρ οὖν ἑκτείνεται δίχτυα πτερωτοῖς. Διατυποῖ δὲ
λοιπὸν ἐντεῦθεν εἰς ὅγψιν ἄγων xbv πόλεμον εἴ πως
ἐπιστραφεῖεν φοθούµενοι τῆς πόλεως γεγονότας τοὺς
᾿Εαμίτας, δειχνὺςδ ἐξ ἑνὸς ἔθνους τοὺς πολεμίους
δηλῶν, xai τὸ πλῆθος παριστάς. AL φάραγγές σου,
φησὶν, ἁρμάτων πησθήσονται, χαὶ περὶ τὰς πύ-
Jac στενοχωρούμενοι τῶν ἵππων ἕνδον ἀποθάντες
τὰς οἰκίας διερευνῄσονται, xal τοὺς βασιλιχοὺς

portas couferti stipatique fuerant, equis jam desi- D ἀνακαλύψουσι θησαυρούς. Τοῦτο γὰρ διὰ τῆς ἄκρας

lientes urbe tedia domos perscrutabuntur, the-
$aurosque regios retlegent :. hoc cnim ipsum per
Davidis arces, a quo stirps ipsa regum est, iutel-
ligere videlur. Sic οἱ invisibiles hostes, cum a no-
siris cupiditatibus adjuti in mentes. penetrarunt,
spirituales opes diripiunt. Unde Q8 est illud :
« Si sscendat in te spiritus dominantis, locum
tunm ne dimiseris ; quoniam curatio cessare faciet
peceata **, » Cui. enim fuerint ejusmodi resecta:
cupiditates, arescant necesse est. |

** IV Reg. xxv, 6 seqq. ;

Jerem. : xxxix, 5 seqq.
** Jerem. vu. 927, απ

f σταῖς. 5 dp. τὸ δεικνύς. — bh γρ. εἰσδύντες,

* Jerem. vii, 16,18. ** Eccle. x, 4
VARLE LECTIONES.

δηλοῦται Δαθίδ. Ἐξ αὐτοῦ γὰρ οἱ βασιλεύοντες. OO-
τω xal νοητοὶ διὰ τῶν παθὼν ἡμῶν ἐπιχρατοῦντες
πολέμιοι τὺν πνευματιχὸν ἡμῶν ἀφαρπάζουσι πλοῦ-
τον τὸν νοῦν εἰσδύνοντες h τὸν ἡμέτερον. "0θεν εἴρη-
ται’ € Ἐὰν πνεῦμα τοῦ ἐξουσιάζοντος ἀναδῇ ἐπὶ eb,
τὸν τόπον σου μὴ ἀφῆς, ὅτι ἵἴαμα καταπαύσει ἆμαρ-
τίας.ν Ανακοπτόμενα γὰρ τὰ τοιαῦτα πάθη µαραί-

y$ 2t.

* Psal. xut, 7. ** ibid. 8. — ** Jerem. ni, 6.

2173

COMMENTARII IN ISAIAM.

9174

Kal ἴδοσαν, φησὶν, ὅτι xAslovc εἰσίν. Πρὸς τοὺς A — Et viderunt, ait, quod plures sunt; qux verba ad

οἰομένους ὅτι xa póvot τῶν πολεμίων ἐπικρατήσου-
σιν’ μὴ yàp ἂν διὰ τοσαύτης ὁδοῦ πολύ τι πλῆθος
πολεμίων ἑλθεῖν. "Βγὸνν, ἐπειδὴ τὸ χατὰ τὴν πόλιν
ὕδωρ μὴ νοµίσαντες ἀρχέσειν αὐτοῖ; 1 ὡς 63) π.Ίείο-
σιν ὑπάρχουσιν ἹἸουδαῖοι, ἑστοχάσαντο δὲ! τὰς ol-
Χίας χατὰ Σύμμαχον ἀριθμήσανεες ,k τὸ τῆς
Αρχαίας κολυμδήθρας ὕδωρ εἰς τὴν πό.ιν µετοχε-
τεύσαντες, 8c μὲν οὗ προσεῖχον, ἀνθρωπίναις
δὲ παρασχεναῖς ἐπεποίθεσαν. Ὡς ἓν Ίθει γὰρ αὐτοῖς
ὀνειδίζων φπησὶν, ὅτι 0h πρὸς τὸ πλῆθος ἑαυτῶν, có
Όδωρ συνεµετρήσαντο πρὸς την πολιορχίαν εὔτως
ἀρχέσειν οἰόμενοι, x&v εἰς χρόνον ἐχτείνοιτο, xal τὰς
οἰκίας χαταλύοντες ἀσφαλέστερα τὰ τείχη κατεσκευά-
ζοντο" δέον εἰς Θεὺν ὁρᾷν xaX τὴν πόλιν ποιῄσαντα,
χαλτεῖχος ταύτῃ γενόµενον. « Ὄρη γὰρ, φησὶ, χύχλῳ
αὐτῆς, xal Κύριος χύχλῳ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. » Τοῦτο
xai διὰ προφήτου φωνῆς ἐπαγγέλλεται’ € Ἐγὼ ἔσο-
μαι aoc], λέχει Κύριος, τεῖχος πυρὸς κυχλόθεν, χα)
εἰς δόξαν ἔσομαι ἓν µέσῳ αὐτῆς. » Εἶτά φησιν, ὡς
χινδύνων αὐτοῖς ἐχ θεοῦ τοδούτων ἐπιχειμένων, δέον
αὐτὸν εὐμενίζεσθαι πάσῃ σπουδῇ’ οἱ δὲ 1 πρὸς ἀπό-
γνωσιν ἑλθόντες ἐἑπανηγύρινον χατὰ τό. « Ὅταν ἕλθη
ἀσεθὴς εἰς πλῆθος κακῶν, καταφρονεῖ. » Τοιγαροῦν
τεπόνθασιν εἰς τέλος ἅπερ ἴἔδει πρὸς ὀλίγον αὐτοὺς
παθεῖν τὸν θεὸν ἱχετεύοντας μετὰ δαχρύων xal πἐν-
θρως, xai τὰ τοῦ Δαθὶδ ἀνακράζοντας, «"Iós τὴν
ταπε[ίνωσίν pou, χαὶ τὸν χόπον µου, xal ἄφες πάσας
τὰς ἁμαρτίας µου.; Toig yàg ταῦτα ποιοῦσι χαθὰ
M:yala; m φησί: « Ἐλεήμων χαὶ οἰκτίρμων ἐστὶ,
µαχρόθυµος xaY πολυέλεος xai μετανοῶν ἐπὶ χα-
χίαις » n ἐπὶ τούτοις. Τὴν προχειμένην δὲ ῥῆσιν
οὕτω τινὲς ἐξηγήσαντο, ὡς μὴ προσωπολήπτης ὁ
Κύριος τὸν περὶ τῆς Σιὼν λόγον àv. µέσοις τοῖς χατὰ
τῶν ἀλλορύλων ἐλέγχοις ἑνέθηχεν, ὡς ἀλλοφύλοις
τοῖς Ἰουδαίοις χρησάµενος, πρὸς οὓς φησι δ.᾽ "Apos
εΟὐχ ὡς υἱοὶ Αἰθιόπων ὑμεῖς ἐστέ por, λέγει Κύριος,
οὗ τὸν Ἱσραἡλ ἀνήγαγον kx γῆς Αἰγύπτου, xa τοὺς
ἀλλοφύλους ix Καππαδοχίας, xal τοὺς Σύρους ἐκ
βόθρου; Ἰδοὺ οἱ ὀφθαλμοὶ Κυρίου ἐπὶ πάσας τὰς
βασιλείας τῆς γῆς.» "Ο0εν νῦν τὴν παντελῆ τούτων
ἀποθολὴν παριατῶν , τοῖς ἀλλοφύλοις αὐτοὺς ἔγκατ-
έλεξεν. "O xal δηλοῦτα: διὰ τῆς φάραγγος. Οὐ γὰρ
ὁπλῶς εἶπε Σιὼν, ἀλλὰ φάραγγα, τὴν πτῶσιν δη-

eos referuntur, qui se solos hostibus esse potitu-
ros credebant , cum tam longo. itinere tautas ho-
stimm copias accedere posse non arbitrarentur.
Vel ideo hzc dicit, quod cum aquam in urbe exsi-
stentem minime sibi Judiei (qui mumerosiores , es-
sent) sufficere posse conjicerent, Numeratis secun-
dui Synimachum, Domibus, piscing veleris aquam
ἐπ wrbem derivare, humana potius quam diviue
cpi confidentes, ausi sunt. Tanquam enim graviter
ferens aquam won ad suam ipsos tantum muliitu-
dinem commcnsurasse, quo posset ad obsidionis
longioris tempus satis esse; sed dirutis etiam do-
mibus muros urbis munivisae exprobrat ; cum in
Deum unum potius, urbis atque murorum condi-

B torem. intueri decuisset. « Montes enim, ait, in

circuitu ejus, et Dominus in circuitu populi
Sui *". » Quod vel prophetz voce patuerit, qui ail :
« Ego ei, dicit Dominus, ero murus ignis in cir-
cuitu et in gloriam in medio ejus **. » Addit
deinde tantis in eos ingruentibus a Deo periculis,
cum omni cura eumdem placare debuissent, tan-
quam desperata salute luxu diffiuentes esse feriari
solitos, juxta illud : « Cum venit impius in malo-
rum multitudinem, contemnit **. » itaque sense-
runt tandem, qux ipsos merito non ita multum
postea pati decuit, cum Deum supplices non sine
lacrymis voce Davidis ita inclamarent : « Vi.ie
humilitatem mean, et laborem meum, et dimitte
omnia peccata imea 79.2 Est. enim in eos, Joele
auctore, qui ista faciunt « benignus et. misericors,
patiens et multae miserationis, quique panitentia
super malo ducatur "*, » ceteraque qua sequun-
tur. Neque vero desunt, qui proposita verba ita
explicent, ut Dominum, quia personarum discri-
mine non ducatur, Judzisque pariter atque exter-
nis utatur, sermonem de Sione mediis alienarum
gentium repreliensionibus insernisse velint : οἱ
hoc nomine etiam in eos hec Amos propheta
verba exsistere : $889 « Nunquid tanquam /Ethio-
pum filii estis mihi? ait Dominus. Nunquid ego
Israelem eJuxi de terra ZEgypti, et alienigenas
gentes e Cappadocia, Syrosque de fovea? Ecce
oculi Domini in omnia regna terre "*. » Unde

λών τὴν ἐξ Üdouc τοῦ θεοσεθοῦς πολιτεύματος xal D nunc, quo plaue rejectos esse doceat, inter alie-

ἐν χοιλάσι χαὶ βάθει τῆς χαχίας χειµένους above αἱ-
νιττόµενος.
pliciter, sed vallem adjunxit, ut pio illo et excelso
profundis jam vitiorum vallibus jacere doceat.
Σιὼν μὲν γὰρ ὄρος ἐστὶν [ὑψηλὸν] ἐφ᾽ οὗ 6 νεὼς
τυῦ θεοῦ ᾠχοδόμητο” Διό φησιν « "En! ὄρος ὑψηλὸν
ἀ)άθηθι ὁ εὐαγγελιδόμενος Σ:ών.» Και « Προσελη-
Ἀύῆατε Σιὼν ὄρει xaX πόλει Θεοῦ ζῶντος Ἱερουσαλὴμ
ἑπρυρανίῳ.» Σηµαίΐνειν δὲ καὶ τὸν εὐαγγελιχὸν
ἑλέγετο λόγον. Οἱ δὲ ταύτης τῆς ἑλπίδος ἐχπεπτωχό-

ϱ5 Zach. n, 5.
Ἶν Hebr. xu, 332.

*! Psal. cxxiv, 2.
8. '?]sa. »L, 9.

* Proy. xvii, 9.

nigenas recenset. Quod ut magis eliam significel,
tallis nomen addidit. Neque enim Sion dixit sim-

vita genere, quo utebantur antea, excidisse, εἰ in

Est enim Sion mons peraltus, in. quo constru-
cium Domini templum fuerat, unde legitur : « lu
montem excelsum ascende, qui evangelizas Sion '*.»
Deinde : « Accedite ad montein Sion, et ad urbem
Dei viventis, celestem Jerusalem '*. » Dicatur vero
et evangelicum verbum innuere, a cujus üde qui

το Όρο], xxiv, 18. ?! Joel τι, 10. ?* Amos ix, 7,

VARIA. LECTIONES.

à Tp. αὐτοῖς j| ἑαυτοῖς. | dip. ἑστοχάσαντο δὲ.

κ 4είπ. xal.

| yp. μέν. " yp. Ἰωήλ, 3 A. καὶ τά.

9115

PROCOPII GAZJEI

2176

deflexerunt, in ipsa salle, qux Sioni adjacet pro- A τες ἐν gáparr: τῆς Σιὼν παρακείµενοι πεπτώχασι.

strati sunt. Virtuti enim cuilibet malitia semper
adjacet, in istamque delabatur nccesse est, qui
illa excidit: quales exsistunt, quia fide in incre-
dulitatem, ipso nimirum Evangelii fastigio ceelesti-
que Sione delurbati inter gentes exteras Judzi
numerantur; qui tamen in tam infelici rerum suc-
cessu ita temere intumescunt, ut a. propheta au-
diant : Quid factum est. tibi, quia ascendistis om -
nes ín tecia cana? et adversus Christum : « Tolle,
tolle, erucique affigito "* , » clamare, iisque voci-
hus totam. urbem replere non desiistis. Deinde,
quando peecatum ad mortem illud est, quo quz
peccavit, anima interit 76, vulnerati tui, non vaul-
nerati ferro, ait. Rursus quod principes omnes fu-
gisse dixit, deturbatos esse. Symmachus posuit,
Tlieodotio commotos , unde regibus jam et princi-
pibus, pontificibusque et prophetis, et Phariszis,
et Sadduc:eis etiam carere innuit. Qui vero etiam
nunc an' marum expugnatore capti sunt, uisere ac
duriter in vinculis detinentur. At eorum. gravem
adeo casum intuitus propheta, luctu ad calamitatis
modum temperato, gentis instare non repudium
tantum, sed. urbis etiam expugnationem, trepida-
lionem, civium errationem et derelictionem signi-
ficavit. 390 Deinde quod Elamitas nominat, eo
id facit, ut invisibiles hostilesque potestates, qui-
)us a Deo traditi sunt, designet, qui et nominis

Πάσῃ γὰρ ἀρετῇ χαχία παράχειται, εἰς fjv ἐχπίπτει
τις ἐχείνης διαμαρτὼν, ὡς ὁ εἰς ἀπιστίαν ἐκ πίστεως,
El; ἣν ol £x περιτομῆς κατηνέχθησαν ἐξ ὕψους εὖ-
αγγελιχοῦ xat τῆς ἐπουρανίου Σιών. Διόπερ ἐν à
λοφύλοις ἐτάχθησαν, ἀλλὰ xal οὕτω δυσπραγοῦντες,
εἰκῃ φυσιώμενοι παρὰ τῆς προρητείας ἀκούουσι, Τί
ἐγένετό σοι, ὅτι ἀνέδητε πάντες elc δώµατα μά-
ται; καὶ κατὰ Χριστοῦ τὸ, « Alpe, αἴρε, xai σταύ-
pov,» βοησάντων, φησὶν, ἑνεπλήσθη fj πόλις βοώντων.
Καὶ ἐπεὶ ἔστιν ἁμαρτία πρὸς θάνατον, xa0* ἣν vuyh
ἁμαρτάνουσα αὐτὴῃ ἁποθανεῖται, al τραυματία: σον,
φποὶν, οὗ εραυµατίαι μαχαίρας. Καὶ πάντες, φη-
olv, οἱ ἄρχογτές σου πεφεύγασω. Κατὰ δὲ Zop-
µαχον ἀνεστατώθησαν, κατὰ δὲ Θεοδοτίωνα µετεκι-
νήθησαν. "0θεν οὖχ ἔτι παρ’ αὐτοῖς , οὗ βασιλεῖς,
οὐχ ἠγούμενοι, οὐκ ἀρχιερεῖς, οὗ προφῆται, ἀλλ
οὐδὲ Φαρισαῖοι καὶ Σαδδουκαϊῖοι. Οἱ δὲ εἰσέτι νῦν
ἁλόντες ὑπὸ τοῦ τῶν φυχῶν πολιορχητοῦ πιχρῶς
χαταδέδενται. Th» δὲ τοσαύτην αὐτῶν πτῶσιν ὁ προ-
φῄτης ἰλὼν, συμμετρεῖΐ τῷ πάθει τὸν θρΏνον, τὴν
τοῦ γένους ἀποθολὴν, xaX τὴν ἅλωσιν προθλέπων τῆς
πόλεως, τάς ve ca pay às, xal την πλάνησιν, fiv ἔπλα-
νέθησαν 1 ἐγχαταλειφθέντες. Εΐτα τοὺς "E-Aapuícae.-
εἰπὼν, ἀφανεῖς δυνάµε:ς δηλοῖ καὶ πολεµίους, οἷς
ὑπὸ θεοῦ παρεδόθησαν, οἳ καὶ παραθλέποντες ἕρμη-
νεύονται, τῶν ἀπολλυμένων παρορῶντες τὴν σωτη-
ρίαν, φειδόμενοι μηδενός.

proprietate ideo contemplores soauaut, quod pereuntium salutem aspernati culquam non ΡαΓ-

cant.

Jili autem, ait, ingredientur. portas suas : non Οὗτοι δὲ, qnot, slosAsUcorcal σου τὰς ziJac.

nunc quidem, sed in die illa, id est tempore per
prophetiam desiguato; et. retegent. abscondita arcis
David, regni nimirum symbola, οἱ qui in sanctua-
rio ipso recondita, summo tantum sacerdoti in-
θά recondebantur. Ceterum. pro eo quod, Et
tiderunt quod plures sunt, habemus : Et verba do-
mus David videbitis,guoniam | impleta sunt, inter-
pretatur Symmachus. Erat vero ipsa piscine cete-
ris in erbe exsistentis aqua nibil aliud, quam Scri-
pturz veteris et divinitus iuspirat:e sermo, quem
aversati, alienam aquam qu:siverunt, docentes
disciplinas, mandata hominum, οἱ evertentes ver-
bum Domini propter traditionem suam "* ; de qui-
bus ita est apud Jeremiam: « Me reliquerunt
fontem aqu: viventis, et foderunt sibi rimosas
cisternas "*. » Ideo autem peregrinam aquam iuter
muros ab eis quasitam signiflcat, ut vite nostra
cum Deo rationem tanquam muris duobus, Vcteri
scilicet et Novo Testamento inniti debere doceat ;
quorum neutrius sunt participes seniorum ille
traditiones, quarum nomine auctores ipsi apud
cos superbiunt. Deinde aliud etiam ausi, civitatis
domos in muri sui constructionem everterunt.
Usurpatas enim Scripture sancta voces excogita-

"* Joan. xix, 15. ** | Joan. v, 16, 17.

D

&àXX οὐχὶ νῦν, &XX ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἑκείνῃ, τῷ προ-
φητευομένῳ χαιρῷ, ἀποκα.λύψουσέτε tà κρυατά
τῆς ἄχρας Δαθὶδ τῆς βασιλείας τὰ σύμδολα, χαὶ τὰ
ἓν τῷ ἁγιάσματι κείµενα τὰ µόνῳ τῷ ἀοχιερεί
Ozatá. ἸΑντὶ δὲ τοῦ, Καὶ εἴδοσαν ὅτι π.]είους εἶσλὶ,
Σύμμµαχος ἔφη ' Καὶ τὰ ῥήματα ofxov Δαθὶδ ὄψε-
ce, ὅτι ἐπ.1ηθύνθη. Ὕδωρ δὲ v» πα.αιᾶς xoAvp-
6ἠθρας ἐν τῇ πόλει, τῆς πα.αιᾶς θεοπνεύστου
Γραρἢς 5 λόγος, ὃν ἁποστραφέντες, ἀλλότριον ὕδωρ
ἑαυτοῖς ἐπενόησαν, διδάσχοντες δ,δασχαλίας ἑντάλ-
pata ἀνθρώπων, ἀκυρώσαντές τε τὸν λόγον τοῦ
θεοῦ τὴν παράδοσιν αὐτῶν». Περὶ ὧν πρὸς τὸν Ἱερε-
μίαν φησίν. « Ἐμὶ ἐγχατέλιπον πηγὴν ὕδατος ζῶντος,
xaX ὥὤρυξαν ἑαυτοῖς λάχχους συντετριµμµένους.» Τὸ
δὲ ξένον ὕδωρ μεταξὺ τῶν δύο τειχέων ἑπενόησαν.
Δύο δὲ τείχη τῆς χατὰ θεὸὺν πολιτείας f xe Παλαιὰ
xat Καινὴ Διαθήχη, ὧν οὐδξτέρας αἱ τῶν πρεαδυτέ-
pov µετέχουσι παραδόσεις bo ἃς οἱ δεντερωταὶ
λεγόμενοι παρ) ἑἐχείνοις ἀἁλχξονεύονται, χαὶ ἄλλο δέ
τι τολμήσαντες, τῆς πὀ.Ίειυς τοὺς οἴκους, εἰς olxo-
δομὴν τοῦ ἰἱδίου τείχους χατἐλυσαν. Τὰ γὰρ ῥήματα
τῆς θείας Γραφής ἀπολαμθάνοντες, τὰς οἰχεία: μυῦο-
λογίας περιτειχίνουσ., ut], προσεσχηχύτες θεῷ τῷ
πεποιηχήτι τὴν παλαιὰν τῶν θεο”νεύστων Γραφῶν,

" Matth. xv, 0. "* Jerem. n, 15.

VARLE LECTIONES.

I* op. πλανηθήτονται.

COMMENTARIT IN ISAIAM.

2172

6ήθραν τὴν ἀπὸ πηγῶν τοῦ θείου Πνεύματος A tis a se fabulis muniverunt, nibil omnino de Deo

δμένην. "O μὲν οὖν θεὺς μὴ βονλόμενος τὸν
*»» τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὴν µετάνοιαν αὐτοῦ,
Iv αὐτοὺς παρεχελεύετο τὴν ἰδίαν ἁπώλειαν. Ol
ναντίον, ὡς ἀπεγνωχότες τὴν ἑαυτῶν σωτη-
ἑποίουν, τὴν μετὰ τουτονὶ τὸν βίον τοῦ θεοῦ
' οὗ λογισάμενοι. Διὸ τοῖς ῥητοῖς ὁ Παῦλος
µενος εἶπεν «Εἰ νεκροὶ οὐχ ἐγείρονται, cád-
* καὶ πίωµεγ. Αὔριον γὰρ ἀποθνήσκομεν. »
| δεσμῷ θ«οῦ καταδεθείσης αὐτῶν τῆς ἆμαρ-
ἱπάχει' Καὶ οὐκ ἀφεθήσεται αὐτὴ ἡ ἁμαρ-
μῶν ἕως ἂν ἀποθάνητε. Καὶ ópa τὸ μέγεθος
ιπκειλῆς τοῦ θ:οῦ, xal ὡς οὐδαμοῦ τὸν λαὸν ἐπ)
λλατρείᾳ διέθαλεν, ὅτι δὲ εἰς δώµατα ἀνέδη-
[άταια, χαὶ βοῶν ἐπλήρωσαν τὴν πόλιν, xal

solliciti, a quo per sanctos homines Scriptura ve-
tue, ipsa nimirum de Spiritus sancti fontibus pis-
cina profluit. Deus crgo, resipiscere improbum
magis quam (interire cupit "*, quantumvis ad
suum ipsos interitum Ingendum hortatus sit, contra
illi omnino, tanquam proprie salutis, οἱ judicii
illius, quod post hanc vitain futurum est, abjecta
ratione fecerunt : ideoque contigit, ut ista Paulus
usurparit. « Si mortui nun resurgunt, edamus et
bibamus : 99] cras enim morimur **. » Cuterum,
tanquam Dei jam vinculo ipsorum constricta te-
neatur iniquitas, addit : Et non. dimittetur | vobis
hoc peccatum , donec. moriamini. Intuere porro
Dei minarum gravitatem , et adverte populum

ὕδωρ ἐξεῦρον tiv πα.αιὰν κουμδήθραν D non idololatrize nomine reprehendi, sed quod in

ραρέντες, xal συνεστήσαντο τεῖχος τοὺς ol-
καθε.Ίόντες τῆς πό.ῖεως. Καὶ αὐτοὶ μὲν ἀναι-
ἐπὶ τούτοις διέχειντο. Ὁ δὲ προφήτης
αιεν. Ἰῶὼν δὲ πιχρῶν δαχρύων ὃ πρόφασις f)
ὑτῶν ἀπειλῃ τὴν ἁμαρτίαν ταύτην μὴ συγχω-
εσθαι λέγουσαν "*.

laerymarum causam verba illa, quibus nequaquam eis dimissum iri

ur.

£'. Τάδε .Ίέγει Κύριος EutCao0 * Πορεύον εἰς
στοφορεῖον, πρὸς Σομ)ὰν τὸν ταµίαν, καὶ
αὑτῷφ' TI σοι ὧδε; xal τίσοι ὧδέ ἐσειν, ὅτε
µησας σεαυτῷ ὧδε μνημµεῖον, καὶ éxolncac
ᾧ ἐν eno μγημεῖον, καὶ ἔγρανας σεαυτῷφ
ερᾳ σχηνήν; x. τ. λ.

η ὰς καὶ Ἐ.ιαχεὶμ, ὧν ἐνταῦθα µέμνηται,
ονοι γεγόνασιν Ἐζεχία τῷ βασιλεῖ, ὅπερ &x τῆς

demos vanas ascenderii, urbemque bubus repleverit;
deinde qvod peregrinam aquam, neglecta vetere
piscina, qu:esiverit; quod muros , ilem destructis
ipsius wrbis zedilius, muniverit ; quod nihil deni-
que istiusmodi rerum sensu commotus sit, quarum
intuitu luget propheta. Complectuntur vero ama-
peccatum istud com-

299 Vens. 15-25. Hec dicit. Dominus. exerci-
tuum : Abi, ingredere in pastophorium ad Somnam
questorem, et dic ei : Quid tibi hic? et quid tibi
hic est, quod excidisti tibi monumentum hic? et
fecisti in excelso monumentum? εἰ ecripsisti tibi ἐν.
petra tabernaculum ? etc.

Somnas et Eliacim, quorum hic meiinit, eadem
cum Ezechia vixerunt ztate, quantum ex historia

ac ἔστι μαθεῖν. O0 xoi ἐξῆλθον πρὸς τὺν 'Aa- C licet colligere ; qui etiam ad Assyrium, eum urbem

! Ertatávxa τῇ πόλει, xafà διὰ τῶν ἑξῆς ὁ προ:

φησίν. Τὸν 6à Σομνὰν ἔλεγεν ὁ "E6polo;
ύν τε xaX ἁλαζόνα γενέσθαι χαὶ ἁθροδίαιτον
λα, αὐτομολῆσαί τε πρὸς Σενναχερεὶμ προδε-
x τὸν λαόν. Πρλς ὃν ὁ προφήτης χελεύεται
t ἐπὶ τὸ παστοφόριον. ἣν δὲ χῶρος ἐν τῷ
Av0' οὗ Σύμμαχος τὸν σχηνοποιοῦντα, φη-
) 6b ᾽Αχύλας τὸν σχηνοῦντα. Μνημεῖον δὲ
τότρας vin AO» ἑαυτοῦ ««ατομήσας ἑπέγραψε
σκηνἡ, ὡς 65 σχηνώσων ἓν αὐτῷ μετὰ θά-
πρέπον δὲ σύμθολον τῆς ἑαυτοῦ διανοίας ἐπ-
εν, ὡς τὰ ἔξω µόνον ὑπάρχων λαμπρός. Μάτην
το, φησὶ, «Ἰατομεῖς. O0 γὰρ µεθέξεις αὑτοῦ.
γὰρ τὸ, εἰ σοί ἐστιν ὧδε, δηλοῖ. Συντρίγει
| Κύριος ἄνδρα, ἀπῴχοντο γὰρ αἰχμάλωτοι
τῶν ἁγελαίων οἱ δυνατώτατοι. Κομισθήσῃ δὲ
| μακρὰν τῆς ἀξίας ἀφῃρημένος, xal στάσεως
ιτὰ τῷ θεῷ λειτουργεῖν.

obsidione premeret, sicut est a propheta postea
signilicatum, egressi sunt 5. Hlebrzi vero Somnam
fredilate et superbia, vitieque deliciis insignem
narrant pontificatum gessisse, et ad Sennaeheri-
mum, cui populum prodiderat, defecisse . quem
nunc ad pastophorium (certum nempe in templo
locum, pro quo /abernaculorum conjectorem Sym-
wmaclus, tabernacula figentem Aquilas espresse-
runt) jubet. proficisci. Sepulerum autem in petra
excelsum cum excidi sibi curasset, tanquam ibi
quieturus, Somme tabernaculum. inscripserat. Di-
gnum certe lominis mente symbolum, dignaque
inscriptio, qui rebus externis tantum clarus esset.
Verum id frustra in petra, ait, exscidis, quo ne-
quaquam sis potiturus, Ma enim futurum, eur
quid tibi est hic? quzritur, ostenditur. Virum enim,
addit, conteret Dominas ; quando cum 499 plebe
ipsa potentiores etiam in hostis potestatem ventu-

sse, captivosque futuros, te aute» longe 4 dignitate spoliatum, divinique ministerii grau

jatum, longe asportatnum iri certum est.
ὧν ἔδει σοι τύφου xal χρημάτων καὶ ἅρματος;
àip τοῦ ἄρχοντος ἡ δόξα καθαιρεθήσεται.

aech. xvin, 39. ** I Cor. xv, 292.

Quid tibi igitur fastus, quid pecuniz, quid eur-
rus denique profuerint; cum et ipsa a principe

*! Ezech. xxxvi, 1 seqq.

VARIA, LECTIONES,

p. λέχουσα. Ὁ y. xat,

M etm,

9119

PROCOP!I GAZEI

2190

auferatur. gloria? cum male administrato pontificatu A Τὴν γὰρ τῆς ἀρχιερωσύνης ἀναξίως µέτῆλθες olxo-

judex iniquus evaseris ? At amicum tuum Eliacim,
quem sibi sereum esse voluit Dominus, in tuum
idem loeum, quod subjectos filiorum loco liabitu-
rus sit, subire faciet. Erit enim nor. ingrali aniini,
aut arrogantis ; sed ita humani et modersti, ut
Davidis mansuetissimi gloriam possit adzquare.
Imperabit porro tam magna ciim potestate, ul οον-
tradicegtem habeat neminem. Ilabebit et potentiam;
id est, populos sibi subjectos coercere et retinere
polerit. Erit denique (irmiter ad suum munus
obeundum si!sbilitus. Nihil enim aliud, cum (uto in
loco collocaturum se dixit, quam immotum se impe-
rium et stabile effecturum significavit, Erunt prze-
terea omnes, qui ab ejus cura et sollicitudine
pendent, tanquam bono confidentes. Uude discimus,
adepto nos in alios dominatu, nec inflari oportere,
nec divini judicii oblivisci. Recte autem ad ea, quee
de Sionis valle dicta sunt, et ista quoque addun-
tur. quibus ad Dominica passionis tempus relatis
qui tum, veluti Somnas iste, non superbi modo et
arrogantes , sed avari, ex Mosaicz legis instituto
sacerdotii munere fungebantur corporaliter, exci-
derunt ; de quibus antea locutus propheta 53, cum
multa alia exprobraret, eosdem conquestus est et
dona amare, et orphanorum viduarumque jura pa-
trociniumque negligere, homicidas denique, ut
Domini necem notaret, exsistere : quos et Salvator
etiam exsecratus est; cum quz sunt in lege gra-
viora , judicium, misericordiam, et fidem negligere
diceret 53. Erat vero istoruun in Somna typus pre-
missus; in Eliacin autem (cujus appellatione resur-
rectio significatur) sacerdotii recentis adumbratio,
quod a Salvatoris resurrectione, tota per orbeim uni-
versum Ecclesia creatum est. Ut enim $994$ Somne
successit Eliacim ; sic inillorum locum subiit Chris-
tus, summus pontifex appellatus. « Non enim, »
auctore Apostolo, « sibi quisquam sumit hono-

rem; sed qui vocatus est a Deo. QucmadmodunM-

Christus non seipsum clariflcavit, ut pontifex fie-
ret ; sed qui locutus est ad eum : Tu es sacerdos
in lernum secundum ordinem Melchisedech **. »
Dicitur autem οἱ Davidis gloriam, id est, impe.
rium et regnum in Israelem adepturus. « Neque
enim omnes, ait, qui ex Israel οἱ ipsi sunt ls-
racl **; » οἱ qux» postea sequentur. Christo autem
pontifici, addit, Non erit, qui contradicat. « Non
cnim proficiet inimicus in ipso, nec filius iniquita-
tis apponet nocere ei δὲ, » Alias autem, si eliam
contradicat Israel, ipse jugum subire gentes nun
recusabunt. lideoque de illo quidem legimus :
Libera me a contradictione populi *. » De bis au-
tem : « Constitues me in caput gentium. Populus
quem non cognovi servivit mihl, in auditu auris
Obedivit mihi **. » De illis rursum sunt ista :

as Mau. xxin, 23.

** Ἴρο. 5, 11 seqq.
* ibid.

*' Psal, xvii, 44.

9 Hebr. v, 4-6,

νοµίαν, χριτὴς Υενόµενας ἄδιχος. Τὸν δὲ σὺν ἑταῖρον
Ελιακεὶμ δοῦ.Ίον ἑκυτοῦ δοκιµάσας εἶναι θεὸς, εἰς
τὴν aij» αὐτὸν χαταστήσεται χώραν τοῖς ὑπὸ χεῖρα
πατρὸς ἐφέξοντα τάξιν. Ἔσται γὰρ οὐχ αὐθάδης, οὗ
βάσχανος. Πρᾶος δέ τις ὢν, eir δόξαν ἴδει τοῦ
πραοτάτου Δαδίδ. "ApEs: δὲ μετὰ πολλῆς ἑβουαίας,
ὡς μὴ ἕξειν róv ἀγτιωέγοντα. Καὶ κρἆτος We.
Τοῦτ᾽ ἔστι τὸ δύνασθαι χρατεῖν τῶν ὑπὸ χεῖρα λαών.
Καὶ ἔσται βεθαίων 9 ἱδρυμένος ἐπὶ τὴν αὐτοῦ Jav
τουργίαν. Τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ,. "Ef εόπῳ πιστῷφ
ἑστάναι τὴν ἀρχὴν» ἁσά.-ευτον ἔχοντα. Τῆς δὲ
τούτου κηδεµονίας Πρτημένοι πάντες γενῄσονται ὡ,
ἐπ ἀγαθῷ πεποιθότες. Διὰ δὲ τούτων µανθάνοµεν
ph χαυνοῦσθαι δυναστείᾳ, μηδὲ τῆς χρίσεως ἄμνη-
μονεῖν τοῦ Θεοῦ. Εἰχότως δὲ συνῆπται ταῦτα τοῖς περὶ
φάραγγο; Σιὼν τοῦ σωτηρίου πάθους ἐπὶ τὸν χαιρὸν
ἀναγόμονα, xa0' ὃν οἱ χατὰ Σομνὰἁν ἁλαζόνες xal
φιλοχρήµατοι, κατὰ τὸν Μωσέως vópov ἱερατεύον-
τες σωματιχῶς, ἐκπεπτώχασιν. Περὶ ὧν ἓν τοῖς
ἔμπροσθεν ἔλεγεν ὁ προφήτης μετ) ἄλλων ὅσων xal
τὸ, ᾽Αγαπῶντες δῶρα, καὶ τὸ, ὀρφανοῖς οὗ χρίνοντες,
xaX χρίσιν χήρας οὐ προσέχοντες. Καὶ φονευτὰς δὲ,
ὡς χνριοχτόνους, ἐκάλεσεν. Οἷς καὶ ταλανίζων ἕλε-
γεν ὁ Σωτήρ’ εΚαὶ ἀφήχατε τὰ βαρύτερα τοῦ νόµου,
τὴν χρίσιν, xa τὸ ἔλεος, xax τὴν πίστιν. » Προετύπου
δὲ τούτους ὁ Σοµνάς. Ὁ δὲ Ε.λιακεὶΔεοῦ ἀνάστα-
ct; ἑρμηνευόμενος, σύμθολον τῆς νέας xal χαινῆς
ἱερωσύνης ἐγένετο, ἣν ἡ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀνάστα-
σις Ev τῇ ἑαυτοῦ Ἐχχκλησίᾳ καθ) ὅλης τῆς οἰχουμέ-
νης συνεστήσατο. Κέχληται γὰρ Ἀριστὸς ἀντ᾽ ἐχεί-
νων ἀρχνερεὺς, ὡς Ειακεὶμ ἀντὶ Eourá. Κατὰ γὰρ
«ὃν Απόστολον, « Οὐχ ἑαυτῷ τις ἁρπάζει τὴν τιμήν,
ἀλλὰ καλούμενος ὑπὸ τοῦ θὲεοῦ. Καθὼς ὁ Χριστὸς οὐχ
ἑαυτὸν ἐδόξασεν εἰς τὸ γενηθῆναι ὀρχιερέα, ἀλλ᾽ ὁ
λαλήσας πρὺς αὐτὸν, « EU el ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα χατὰ
τὴν τάξιν Μελχισεδἐχ. » Λαθεῖν δὲ λέγεται xax τὴν
Δόξαν τοῦ Δαθὶδ, τοῦτ Este τὴν ἐπὶ τὸν νοητὺν
Ἱσραὴλ ἀρχήν τε xai βασιλείαν’ « O2. γὰρ πάντες
φησὶν, οἱ ἐξ Ἰσραὴλ, οὗτοι καὶ Ἰσραἡλ, » καὶ τὰ ἐπὶ

“τούτοις. Αρχιερεῖ δὲ γεγονότι Χριστῷ οὖκ. ἔσταν,

φησὶν, ὁ ἀντι.λέγων. « 00 γὰρ ὠφελίσει ἐχθρὸς ἐν
αὑτῷ, καὶ υἱὸς ἄνομος οὗ προσθήσει τοῦ χαχῶσαι αὖ-
τόν. } Καὶ ἄλλως δὲ, εἰ καὶ Ἱσραὴλ ἀντείπεν, τὰ 0

D οὖν ἔθνη ὑπέκυψεν. Aib περὶ μὲν ἐκείνυ erai

« Ῥῦσαίὶ µε ἐξ ἀντιλογίας λαοῦ. » Περὶ 6$ τούτων
« Καταστήσεις µε εἰς χεφαλὴν ἐθνῶν. Λαὸς ὃν οὗκ
ἔγνων, ἐδούλευσέν µοι. Eig ἀκοῆν ὠτίου ὑπήκουσέ
μου" » xai περὶ ἐχείνων αὖθις, « Υἱοἱ ἀλλότριοι ἑφεύ-
σαντό uot. » Kal* « "Ort ἑπαλαιώθησαν xal ἐχώλα-
vay ἀπὸ τῶν τρίθων αὐτῶν. » Πεπαλαίωνται 5p,
χαὶ ἐγγὺς γεγόνασιν: ἀφανισμοῦ χεχλασμένην τέως
περιεσχήχασι τὴν διάνοιαν υἱοὶ γεγονότες ἀλλότριοι.
Πάλαι γὰρ ὧν πρωτότοκος Ἱσραῇλ, ὅτε χατεφεύσαντο
τοῦ Χριστοῦ, γεγόνασιν ἀλλότριοι, ἀπωλείας λοιπὸν

*5 Rom. ix, 0. ** Psal. Lxxzvin, 25.

VARIA LECTIONES.

* yp. βεθαίως

2]81

COMMENTARII IN ISAÍAM.

2183

τέχνα xal γεέννης χαλούμενοι. &v0' ὧν ἡμῖν ἀνέδειξε A « Filii alieni mentiti sum mihi: et inveteraverun:, οἱ

τὸν 'EAcaxsip. "Oc xai φησιν. « Ἀπὸ τῆς ταλαιπω-
plac τῶν πτωχῶν καὶ τοῦ στεναγμοῦ τῶν πενήτων
νυν ἀναστήσομαι, λἐχειΚύριος.» "Ev δὲ τῇ Ἐχχλησίκ,
τῷ οἵκῳ τοῦ zatpóc αὐτοῦ, πᾶς ἔσται, φησὶν, ἐπ᾽
αὐτῷ πεποιθὼς ἔνδοξός τε xal μιχρὸς, κατὰ χόσμον
enpí. Ἡροσωπολήπτης γὰρ οὐχ ἔστι ὁ τῶν ὅλων
Θεός. Νοῄσεις δὲ τοῦτο xal χατὰ μέτρον ἡλιχίας
πνευματικῆς.

utnc exsurgam , dixit Dominus δ', » beinde,
intellexit, Omnes in eum confidentes fore dixit,

claudicaverunt a semitis suis**.«Inveteraveruntenim,
nec ab ezsilio longe abfuerunt, qui priefractos tunc ge-
rentes animos in filios evaserunt alienos. Olim enim
primogenitus quidem Israel exsistebat ** : sed ex quo
in Christum mentiti sunt, alieni statite perditionisque
et gehenns facti nominatique sunt : quorum in lc-
cum nobis eum designat Eliacim, qui otiam ail :
« Propter inopum miseriam, et gemitum pauperum
quod in Ecclesi», quam paterno domus nomino
clarum scilicet et obscurum; usitata illud {ἱουί-

num mundique ratione usurpari crediderim : cum personarum acceptor non sit universorum Deus **,
Quanquain οἱ Hlud etiam ex spiritualis ze(atis ratione et mensura dictum esse queat intelligi.

ΚΕΦΑΛ. KT.
TO OPAMA TYPOY.

α -ιη’. '040A065ce, xAoia Καρχηδόνος, δει ἁπ-
eeco, xal οὐκ ἔτι ἔρχονται. "Ex γῆς Κιτιαίων
ἦκται αἰχμά.-ωτος' τίγι ὅμοιοι γεγόγασι οἱ ἔνοι-
χοῦντες ἐν τῇ νγήσῳ μετάδολοι eowxnc, δια-
περῶντες τὴν θά.Ίασσαν ἐν Όδατι xoAAo ; Σπέρµα
µεταδόλωγ, ὡς ἀμιητοῦ εἰσφερομέγον, οἱ ματ ἆδο.Ίοι
τῶν ἐθνῶν. x, τ. λ.

Οὐ περὶ πραγμάτων µόνον Ίδη λαβόντων τὴν Ex-
6ασιν τῆς ἐπ᾽ αὐτοῖς προῤῥήσεως, al. προφητεῖαί
φασιν οὕτω γὰρ ἂν ἔδοξεν οὐδὲν εἶναι ταῦτα πρὸς
ἡμᾶς, εἰ xay τὰ μάλιστα διὰ τούτων ἀφευδὲς θαυμά-
ζειν ἐχρῆν τὸν Θεόν. Νυνὶ δὲ οὗ προθεσπίζουσι µό-
voy ἐπὶ τοῖς ἔθνεσιν, ἀλλά xal χαθ) ἑχάστην διάνων P
φέρεται ερόπος θεοσεθείᾳ προσῄχων ὡς Ev τῷ προ-
λέγειν τὴν Βαθυλῶνος χαθαίρεσιν, περὶ χαθολιχῆς
τοῦ Θεοῦ διείλεχται χρίσεως. 'O περὶ Αἰγύπτου δὲ
λόγος θυσιαστήριον ἔσεσθαι θεοῦ κατ’ αὐτὴν φησι
θεοσεθῶν τε πλῆθος ἀνδρῶν, Ὁ δὲ περὶ Μωὰδ, Ἐχ-
κλησίαν τε καὶ θρόνον ἓν αὐτῃ γενέσθαι θεοῦ, παν-
σαµένης ὡς iv Αἰγύπτῳ x&v ταύτῃ τῆς εἶδωλολα-
τρείας. Ὁ δὲ περὶ Δαμασχοῦ, ἐπιστροφὴν ἔσεσθαί
φησι τῶν πάλαι τὸν θεὸν ἀγνοούντων. Ὁ δὲ νῦν περὶ
Τύρου, πρὸς τοῖς αὐτῆς πάθεσιν, προσφορὰς £v αὑτῇ
προαγορεύει Κυρίῳ γενήσεσθαι. Εἶποις δ ἂν χαὶ ἅλ-
λως, ὠφελείας Évexa τῶν ἐξ Ἰσραὴλ, τὰς περὶ τῶν
ἐθνῶν προλέγεσθαι προφητείας, ὡς ἂν γνοῖεν, ὡς οὐ
µόνων αὐτῶν θεός ἐστιν ὁ θεὸς, ἀλλ᾽ ὅτι xal διὰ πάν.
των ἡ τούτου διέρχεται πρόνοια, ποινὰς &sl τὰς ἐπὶ
ταῖς ἀτεδείαις καὶ τοῖς ἔθνεσιν παροῦσα 4 τοῖς λοι-
folc * ὡς καὶ vov Τυρίοις, ὅτι καὶ τῷ τοῦ Θεοῦ λαῷ
παθόντι καχῶς ἐπετώθαζον, οὐχ ὡς δι ἁμαρτίας
παθοῦσιν, ἀλλ ὡς τοῦ σώξοντος αὐτοὺς Ἱσθενηχότος
Θεοῦ. Aib. σὺν Ἱερουσαλὴμ παθούσῃ, πάντες οἱ χύ-
Χλῳ πεπόνθασιν ἐθνικοὶ τὴν αὐτὴν Τυρίοις, ἐσχηχό-
τες προα[ρεσιν, ἀνάστατο. πάντες ὑπ) ᾿Ασσυρίων γε-
νόµενοι.

Τοὺς συνεπαναστάντας δὲ τῷ ἰδίῳ λαῷ, καθ) ὃν

ἠλίσχετο χρόνον, ἀπαριθμεῖται Δαθὶδ οὕτως εἰπών. -

5 Psal. xvi, 46. ** Exod. iv, 99.

*! Psal, χι, G.

CAP. XXII.
VISIO TYRI.

2955 Vrns. 1-18. Ululate, naves Carthaginis, quia
perierunt, neque amplius veniunt. De terra Citien-
sium venit captivus. Cui similes facti sunt qui ha-
bitant ín iusula negotiatores Phonicie , transeuntes
mare in 996 aqua multa? Semen. negotiatorum
quasi messis comportate, negotiatores gentium, etc.

Non de rebus tantum, quis suz statim predic-
lionis eventum sortiuntur, prophetie loquuntur.
lta enim nihil ad nos iste pertinere videantur,
quarum certitudine tamen in Dei admirationem
rapi non decet. Nunc autem, que gentibus even-
tura sint non predicuntur modo, sed singulis etiain
peculiaris, pietatique conducens modus adjungitur.
Ut cum in Babylonis interitu pradicendo versare-
tur, etiam de universo et summo Dei judicio dispu-
tavit. Cum rursus de Agypto locutus est, et altare
etiam in ipsa futurum, piisque hominibus abunda-
turam. addidit. Cum item de Moabitis dixit, su-
blato inde sicut ab ZEgypto, idolorum cultu, fore
in ea Dei Ecclesiam thronumque affirmavit. Cum
denique de Damasco disseruit, futuram ad Deum,
qui olim ipsum nesciebant, conversionem 4997
significavit. At quod nunc de Tyro scribit, pratere
quam quod imminentes notat calamitates, in eadem
etiam Domino futuras hostias praedicit. Dicas vero
εἰ aliter in lsraelitarum utilitatem futura de geu-
tibus ostendere propbetias, quo Deum meminerint
non suum tantum exsistere ; sed ejusdem obiri pro-
videutia omnia , semperque poenas impietatis a
reliquis etiam gentibus reposcere ; sicut nunc a

D Tyriis, qui in Dei populum, non tanquam suo sce-

lere laborantem, sed Dei impotentia, a quo salu-
tem exspectarent, eoniumeliose insultabant. Unde
facium est, ut afflictis Hierosolymorum rebus quot-
quot vicinzm circum gentes, eodem in eam animo
cum Tyriis fuerant, ab Assyriis οἱ ipsse «quoue
omnes delete sint.

Verum quinam sint, qui in peculiarem populum
captivitatis tempore insurgere ausi sunt, Davidem -

** (Coloss. im, 95.

VARIJE LECTIONES.

P rp. ἰδιάξων. 4 Tp. παρασχοῦσα.

2183

PROCOPII GAZ EI

918í

numerantem sudismus. « Deos, inquit, quis simi- A 'O θεὸς, τίς ὁμοιωθήσεταί σοι; μὴ σιγήσῃς, μηδὲ

lis tibi? ne taceas, neque compescaris, Deus. θαο-
niam ecce inimies tui sonuerunt ; et qui oderunt
te extulerunt caput. Super populum tuum astute
exeogitaverunt comsilium, et consultaverunt adver-
sus sanctos tuos. Dixerunt: Venite; disperdamus
eos de gente, et non memoretur nomen lsrael ul-
tra. Quoniam conspiraverunt unanimiter, simul ad-
versus te foedus inieruut tabernacula ldumaorunr ,
et Ismaelitze, Moab, et Agareni, Gebal, et Ammon, et
Amalec, et alienigenz, cum habitantibus Tyrum*?*.»
Ait vero et cujasdam prophetarum voce Deus :
« Quid mihi vobiscum, Tyre et Sidon , et omnis
Galilea alienigenarum ?. anmon retributionem vos
relribuitis mibi aut acceptae a ime injuri:& memo-
res estis? Acerbe,, et cito gratiam istam in capita
vestra redundare faciam qui aurum argentumque
meum tollere, qui lectissimam pulcherrimamque
supellectilem in delubra vestra deferre ; Judzezque
et llierosolymorum incolas, ut suis pellerentur
finibus, gentium filiis vendere non dubitastis δν
Sunt et. ista etiam Dei apud Ezechiclem verba :
« Fili hominis , Nabucbodonosor rex Babylonis
exercitum suum improbo ad Tyrum, tanquam ser-
ves, labore defungi fecit. Nullum non inde crini-
bus exhaustum caput , nullus non detritus hume-
rug , nec ei (men, aut ejus. exercitui, 496 pro
dura adeo ad Tyrum tolerata servitute merces es-
stitit. Ob id dedi ei terram Egypti **. » Contigit

igitur, cum meram solitudinem pateretur Tyrus , C

et ipsos etiam urbis incolas, navigationibus assue-
tos 4 mercatura abstinere. Indeque est, quod
Carthaginis naves jubet. wulare. Est enim ipsa
Afriee Carthago Tyriorun colonia , qux ad eos
florente urbis statu, merces suas deferebat.

Quos autem Citienses dicit, Chetiim interpretan-
tur reliqui , Cyprumque insulam, in qua Citium
nomine oppidum , per quod Tyro redeuntes iter
facere, aliqua fortasse, quz οἱ) inercaturam spec-
tarent inibi curaturi, significari putant. Tyrios ergo
mercdiuram amplius non facturos affirmat, qui. itz
in servitutem acti perierint, αἱ nullos pati simi-
lia contigerit. Pro eo autem quod, cui similes facti
sunt, queritur , Tacete quidet Aquilas, Silete vero
qui habitatis iusulam , Symmachus | interpretatur.
Àntea euim ferocientes cum verbis uterentur arro-
gantibus, nunc abjectos et depressos (acere jubet
orstio. Tales exstiterunt Phenicie negotiatores ,
qui eumulatis abunde opibus, propter negotiatio-
nis, id est , eorum celebritatem et frequentiam ,
qui illuc wndique mercature causa conveniebant
messi comparantur. At his jam privatos commodis
cum vicina Sidone ( cujus Tyrum coloniam exsis-
tere aiunt ) quam ita cum matre propter mariti-
mam potentiam efferri et superbire contigit, lugere
debere significat, Nec vero desunt, qui verba ista,
Erubesce, Sidon , Tyri essc Sidonem alloquentis ,

* Psal, Lxxxut, 1-8, ^ à-6,. **

Joel in,

χαταπραῦγῃς, 6 θεός ' ὅτι ibou οἱ ἐχθροί σου ἤχη-
σαν, χαὶ οἱ μισοῦντές σε Ἶραν χεφαλὴν ^ ἐπὶ bv
λαόν Φου χατεπανουργεύσαντο γνώµην. xat ἐδουλεύ-
cav:o xatk τῶν ὁσίων σου. Εἶπαν Δεῦτε καὶ
ἐξολοθρεύσωμεν αὐτοὺς ἐξ ἕθνους, xat οὗ μὴ µνη-
σθῇ τὸ ὄνομα Ἱσραὶλ ὅτι ἑἐθουλεύσαντο iv ὁμονοίᾳ
ἐπὶ τὸ αὐτὸ , χατὰ. σοῦ διαθήχην διέθεντο. Τὰ σχηνώ-
µατα τῶν Ἱδουμαίων, χαὶ οἱ Ἰσμαηλῖτα, λΜωὰδ
xai Αγαρηνοὶ, Γεθὰλ, xal ᾽Αμμὼν, χαὶ Αμαλός,
ἀλλόφυλοι μετὰ τῶν κατοικούὐνίων Τύραν. Λέχει δὲ
xai δι ἑνὸς τῶν προφητῶν ὁ θεός * « Καὶ τί ὑμεῖς
ἐμοι, Τύρος χαὶ Σιδὼν, xal πᾶσα Γαλιλαία ἀλλοφύλων»
μὴ ἀνταπόδομα ὑμεῖς ἀνναποδίδοέ — pot, ἡ µνη-
σιχαχεῖτε ὑμεῖς Ex' ἐμοί; ἸὈξέως χαν ταχέως ἀντ-
αποδώσω τὸ ἀνταπόδομα ὁμῶν εἰς χεφαλὰς ὑμῶν,
ἀνβ᾽ ὧν τὸ ἀργύριόν µου xal τὸ χρυσίον µου ἑλάδετε,
xal τὰ ἐπίλεχτά µου, xal τὰ χαλὰ εἰσηνέγχατε ai;
τοὺς ναοὺς ὑμῶν, χαὶ τοὺς υἱοὺς Ἰούδα, χαὶ τοὺς
υἱοὺς Ἱερουσαλὴμ ἀπέδοσθε τοῖς υἱοῖς τῶν 'EXAf-
νων, ὅπως ἑξώσητε αὐτοὺς Ex τῶν ὁρίων αὑτῶν. v
Φησὶ δὲ χαὶ πρὸς Ἰεζεχι]λ ὀθεός. εΥΙὲ ἀνθρώπου,
Ναθουχοδονόσωρ βασιλεὺς Βαθυλῶνος χατεδουλώ-
cato τὴν δύναμιν αὑτοῦ δουλεἰᾳ µεγάλη ἐπὶ Topov.
Πᾶσα κχεφαλὴ φαλάχρωμα xai πᾶς ὤμος μαδὼν,
χαὶ μισθὸς οὐκ ἐγενήθη αὐτῷ, xal τῇ δυνάµει αὐτοῦ,
ἀντὶ τῆς δουλείας τῆς σχληρᾶς ἧς ἑδούλευσεν ἐτὶ
Τύρον. ᾿Αντὶ τούτου δέδωχα αὐτῷ γῆν Αἰγύπτου. »
"Ost τοίνυν ἡ Τύρος τὴν ἄχραν ὑπέμεινεν ἑρημίαν,
συν-δαινε τοὺς οἰχήτορας μηχέτι τῇ αυνῄθει ναυ-
τιχοὺς ὄντας ἐἑμπορείᾳ χεχρΏσθαι. Διόφησ.ν’ Ὁ 1οἑύ-
ζεε, xAoia Καρχηδόνος. "Αποιχοι γὰρ Τυρίων οἱ
Καρχηδόνιοι τὴν νῦν οἰχοῦντες τῆς Αφριχῆς χαλου-
µένην Καρταγένναν, οἵπερ εἰς Τύρον ἔτι σωνομέντν
τὰς ἑμπορείας ἑχόμιζονο

Τὸ δὲ Κιειαίων, Χετιεὶμ ἑξέδωχαν ol λοπο[.
Λέγεται δὲ Κύπρος οὕτω δηλοῦσθαι, xat Κίτιον εἶναι
πόλις ἓν αὐτῇ. 6: ἧσπερ ἔπλεον οἱ ἀπὸ τῆς Τύρου
ναυτιλλόμενοι, τάχα τι xal τῶν πρὸς ἑμπορείαν ἓν
ταύτῃ διατιθέµενοι. Οὐχέτι τοίνυν ἔμποροι Τύριοε,
φησί. ᾿Απώλοντο Υὰρ, xai πρὸς αἰχμαλωσίαν
ἀπήχθησαν, ὥς µηδένας παθεῖν παραπλήσια. Αντὶ
δὲ τοῦ, τίνι ὅμοιοι γεγόνασιν; ὁ μὲν Αχύλας, σιω-
π!σατε' ὁ δὲ Σύμμαχος, σιγήσατε κατοικοῦντες

D τὴν vücor, εἰρήκασιν. Λόγοις γὰρ ἁλαζονιχοῖς ἐχρῶν-

τό ποτε φρυαττόμενοι. Αλλά σιωπᾷν αὐτοὺς τα-
πεινωθέντας ὁ λόγος παρακελεύεται, Οἱ αὐτοὶ δὲ
ἡσάν ποτε Φοιγίχης μµετάδο-οι, πλοῦτον πολὺν
σωρεύοντες, ὡς ἁμητῷ παραθἀλλεσθαι αὐτῶν τὸ
πλῆθος τῆς πραγµατείας, Έγουν τὸ πλῆθος αὐτῶν
τῶν τῇ ἑμπορείᾳ χρωµένων. Τῶν δὲ ἀγαθῶν τούτων
ἑστερημένους αὐτοὺς αἰσχύνην φῃοὶν χαταχέασθαι
δεῖν μετὰ τῆς ἑγγειτόνων Σιδόνος, TG τινες ἁποιχι-
σθῆναι τὴν Τύρον φασὶν, ὡς ἐπὶ θυγατρἰ τι μεγάλα
φρονεῖν τοσαύτην ἐχούσῃ χατὰ θάλατταν δύναμιν.
Τινὰς δὲ ὡς ἀπὸ τῆς Τύρου πρὸς τὴν Σιδόνγα τὸ
Αἰσχύνθητι, Σιδὼν, ἔφασαν λέγεσθαι. Καὶ σὲ γὰρ

Ezech. xxix, 18, 19.

2,39

"COMMENTARII IN ISAIAM.

2186

ἡ ὀργὴ κατα) ἠψΦεται. Πρὸς αὐτὴν οὖν ol νησιῶται A tanquam ira quoque ipsam invasura sit, voluerunt.

(τούτους γὰρ εἶπε 0d.l«o zar), ἁλούσης Τύρου φασίν *
ἸἉπόλωλέ σου τὸ φρύαγµα. Αὐτὴ δὲ ἡ Τύρος οὖσα
τῆς 0aAdconc ἰσχὺς, τὴν ἑαυτῖς ἑρημίαν ἰδοῦσα
φησίν * Ἐν ἴσῳ γέγονα ταῖς μὴ τεκούσαις ὅλως,
pnjà ἡν ἁνγαθρεάσαι 7^» γνεαγίσχους, 1
παρύένους. Ts; δὲ πρατωπηπο:ίαν ἔφασαν µονον-
ουχὶ xal τῆς θαλάσσης αὐτῆς φωνὴν ἀφιείση:

xai θρηνούσης αὐτοὺς, διὰ τὸ μηχέτι ἔχειν οὓς

θρέφειεν νεανίσκους καὶ παρθένους, ὅτι τὸ
παλαιὸν ὥσπερ θαλάσσης ὄντες γεννήµατα, ὑπ'
αὐτῆς ἑστρέφοντο τ' νῦν 65 ἀπολωλότας αὐτοὺς Ἡ
θάλασσα xal ἡ ταύτης ἰσχὺς αὐτους ἁποχλαίεται.
ἉΑγονιᾷ 66 χαὶ Αἴ]γυπτος., μὴ πάθῃ τὰ παραπλήσια.

Πρὸς δὲ Τυρ/ους τὸν λόγον µεταφέρων φησὶν, ὡς
οὕτω τούτων Ὑγενοµένων, ὅσοι φυγεῖν ὑμῶν τὸν
ὄλεθρον ἐδυνήθητε, πρὸς τοὺς ἀποίχους εἰς Καρχη-
δόνας τοὺς ὑμετέρου:, εἰ δυνατὸν ὑμῖν, ἑλθόντες
ὀδύρεσθε τὴν πατρίδα τῶν συμφορῶν. θὐχ ἑτέρους,
ἀλλὰ τὴν ἑαυτῶν ὑπερηφανίαν xaX ὕδριν καταιτιώ-
μενοι, δι ἣν τοῦ Ἱσραὴἡλ xai τοῦ Θεοῦ χατεπῄρε-
σθε. Λογίσασθε τοίνυν τὸν ἑπενέγκοντα Θεὺν τῇ
Τύρῳ τὰς συμφορὰς μὴ εἱμαρμένης ἀνάγκῃ, μηδ
ὀργῇ τινος τῶν φευδωνύμων θεῶν ταῦτα παθεῖν
ἠγησάμενοι,. Κύριος γὰρ Σαθαὼθ ὁ παρὰ µόνοις
Ἑδθραίοις θξολογούµενος ταῦτα πεποίηχεν, οὐ µόνης
Τύρου ταπεινὼν τὴν ὑπερηφανίαν, χαὶ ὕδριν, ἀλλὰ
xai τῶν λοιπῶν ἀθέων ἐθνῶν, xa0' ὧν Ίδη φθάσας
ἐξήνεγχε την ἀπόφασιν ἐν ταῖς προλαθούσαις ὁρά-
σεσι. θεὺς γάρ ἐστιν ὑπερηφάνοις ἀντιτασσόμενος,
ταπεινοῖς δὲ χάθδιν διδούς. Χαλεπὸν ἄρα τὸ µαστι-
γουµένοις ἐπεμθαίνειν ἁγίοις, ἡ τὴν ἀεὶ σώξουσαν
αὐτοὺς ἀτονεῖν οἴεσθαι χεῖρα, xat μὴ νοεῖν μᾶλλον,
ὡς Θεοῦ πολλάχις ἐφιέντος πειράζονται. Tol; γὰρ
παρανόµοις λεκτέον « Mi παρανομεῖν * xai νοῖς
ἁμαρτάνουσι" Mt ὑφοῦτε 5 κέρας, μηδὲ ἀδιχίαν εἰς
τὸ ὄψος λαλεῖν. » Διὰ τοῦτο γὰρ Topo; ix δόξης εἰς
ἀτιμίαν ή toon- Mi οὖν ἑπαίρου, φησὶ, τῷ
πλούτῳ Ex θωάάττης, ταπεινωθεῖσα δὲ πρόσχεισο
γεωργίᾳ. Τὰ γὰρ ἐχ θαιλάττης πέπανται χέρδη, 6i
ἅπερ ἦσθα σοθαρὰ καὶ νεανικὴ, τοὺς χύχλῳ βασι-
Asl; παροξύνουσα, xat fiv ἠδίχεις Σιδόνα τὴν γείτονα.
Της δὲ τούτων ἁδιχίας ἡ τῶν χαχῶν πεῖρά σε παὺ-
σειεν. Ἔνθα δ᾽ ἂν ἀπέ-θῃς, οὐχ ἕξεις κχαταφνυγὴν
ἀνωαπαύσεως, θεοῦ σε πανταχοῦ xaxol; περιθἀλ-
λοντο;, καὶ τῶν GOV συμμάχων Χαγαναίων ἠρημω-
µέγων. Αρνήσονται δέ σε χαὶ Κίτιοι συνῄθεις πάλαι
τυγχάνοντες.

Kàv ei; Χα.ϊδαίους αὐτομολήσεις, Ίγουν ἀπέλθῃς
αἰχμάλωτος, τὰ ix Περσῶν καὶ Μίδων εὑρήσεις
καχὰ, ἐρηµόν τε τὴν Βαθυλῶνα, 60 ἅπερ ἠλαζονεύ-
σατο. Πέπτωκε γὰρ αὐτῆς ὁ τοῖχος. Οὕτω δὲ χαλεῖ
τὸ τεῖχος 1| * τὴν δύναμιν αὐτῆς την βασιλικὴν, 5v
fic ὠχύρωτο πρότερον. Àió σε θρηνήσουσι Kapzntó-

** | Petr. v, 5. ὉἹ Psal. 1Σσιν, 5, 6.

Ad eam igitur insulares, quos maris nomine intel-
lexit; Tyro jam capto, accedunt, et fastum ejus
superbiamque movent concidisse: cum Tyrus, ma-
ris robur alioquin suam ipsa vastitatem intuita
non meliore conditione esse se, quam qua om-
nino nec pepererint, nec juvenes aut virgines edu-
zerint, fateatur. Nonnulli tamen person:e fictio-
neas et quam maris ipsos lugentis , quod jureni-
bus et virginibus 99 destituta, quos olim velat
a se procreatos enulrire solebat , nunc autem
profligatos ipsa viribus exhausta lamentatur, vo-
cem esse volunt. Tiinore magno deinde ipsa etiam
AEgyptus, ne similia patiatur , angitur.

Caterum translato ad. Tyrios sermone, eos inte-

B vim, dum ista sic geri. contigerit, quotquot inen-

lumes effugere dabitur, ad suam se, si possint ,
Carthaginensium coloniam recipere, et ibi patrize
interitum lugere, neque aliam jam , quam suam
ipsos in Deum et lIsraelem superbiam contume-
liamque incusare admonet , tandemque advertere
calamitates istas 'in Tyriorum capita non fati ne-
cessitate , vel ira falsi numinis, sed justa Dei vin-
dicta redundare. Jsta enim ab exercituum Domino
cujus divinitas apud solos Judaeos cognita fuit
patrata esse, non ut. Tyri unius superbia vel ut
reliquarum etiam impiorum gentium, in quas su-
perioribus jam visionibus lata {ως sententia ,
fastus retundatur; cum Deum superbis resistere,
bumilibus autem gratiam largiri certum sit **.
Grave igitur et periculosum sanctis ipsis , cum
flagellantur, insurgere vel qu:e ipsos semper tueri
consuevit, manum defatigari et imbecilliorein
fleri putare , non autem potius a Deo perszpe ad-
versa ininittente tentari credere. Sunt enim ini-
quis ista. respondenda: « Nolite inique agere :
et delinquentibus : Nolite attollere cornu, neque
injusta in altum loqui *! : » cum ea de causa
Tyri splendor, in dedecus et ignominiam conver-
gus sit. Noli igitur ait , maris opibus attolli , sed
demissa agriculturze incumbito. Cessant enim lucra
qua ex mari antea collecta insolentem te adeo et
superbam reddebant , ut reges undique provocare
el vicine Sidoni injuriam inferre non dubitares. ᾿

p Neque vero quoquo abieris, quietis est perfugium

et portum habitura Deo te walis undique premente
sociorumque Clianangorum regione devastata. Te
Citii ipsi, noti dudum et familiares, peruega-
bunt.

Quod si ad Chaldeos transfugias , in captivita-
tem videlicet abieris, 2a Persis ibi, et Medis illatas
clades , deletamque et vastatam propter fastum.
Babyloniam repertura. Cecidit enim 3900 murus
ejus; quo potestatem regiam , qua primum mu-
niebatur, significare videtur. Hinc est, ait, quod

YARLE LECTIONES.

9 }ρ. ἑτρέφοντο. * yp ὑφοῦσθε. ἵ dip. τὸ τεῖχος f.

Βλταοι. GR. LXXXVII.

64

2181

PROCOPII GA2 EI

2188

te Carthaginienses spe salutis omnino destitutara Α γιοι πᾶσαν ἀπολέσασαν σωτηρίας ἐλπί-α, τὴν πάλαι

lugebunt, in qua sue quondam presidium — fuisse
coliocatur recordabuntur. Taxdin autem casti-
gaberis , quandiu urbsipsa Deo consecrata. la
quam quia insurrezxisti, :equales cum ea poenas quo-
que luitura es. Jugum: enim servitutis et ipsa ax-
nos septuaginta passa est. Humane preterea vite
tempus auctore Davide, septuaginta annorum spatio
concluditur. Dicit enim : « Dies annorum meorum
iu ipsis anni septuaginta **..» Idem vero et regni
longissimi tempus est. Quod si in quibusdam de-
finitur a Deo, non tamen adimpletur numerus. Nec
te ob id commoveri equum est: cum Deus sue
non subjaceat pradictionis terminis. Donus enim
cum sit , οἱ tempora definit, et clades minitatur
non tanquam illaturus revera ; sed ut timore ad
vite penitentiam adigat. Quod ex decreto anno-
rum septuaginta adversus Ephraim numero apud
Isaiam perspicuum fuerit, qui est ad triginta postea
revocatus, Deinde et Daniel ipse, cum captivi
populi malitiam augeri intueretur, Dominum ne ad
definitum in eos 3nnorum numerum aliquid adJi-
ceret, deprecatus est **. Deus enim pro vitz poeni-
tentia. vel pervicacitate, decretis temporibus vel
adjicit vel adimit. Itaque Noe state , cum homi-
num vitam centum el vigioti annorum fore sta-
1uisset !, prosua in eos lenevolentia breviorem
postea esse voluit, ut calamitates ingruentes aver«
ιογοἰ przseniesque temporis progressu majores

τούτων οὖσαν ὀχύρωμα. Παιδιυθήσῃ 6t cocobtov
χρόνον, ὅσον ἡ τῷ Θεῷ πόλις ἀναχειμένη, καθ) fic
ἐπαρθεῖσα τὴν ἴσην δίκην ἑχτίσεις. Κάχεῖνοι γὰρ
ἐδδομηκοστὺν kv αἰχμαλωσίᾳ παρέτειναν ἔτος.
Ανθρώπου δὲ ζωῆς χρόνος, ἔτη, xal xaxà Δαθὶδ,
ἔστιν ἑδδομήκοντα. Λέγει γάρ « Al ἡμέραι τῶν
ἑτῶν ἡμῶν ἐν αὐτοῖς ἑθδομήχοντα ἔτη. » Ταυτὸ δὲ
τοῦτο καὶ βασιἁείας χρόνος πολυετοῦς. Ἐν οἷς δὲ
χρόνος ὁρισθεὶς μὴ πληροῦται παρὰ θεοῦ, uh σα-
λευθῇς. Οὐ γὰρ ὑπόχειται θεὺς τοῖς τῆς προαγορεύ-
σεως αὑτοῦ ὅὄρρις. ᾿Αγαθὺς γὰρ ὧν, xai χρόνον
ὀρίξει, χαὶ ἀπειλεῖ τὰ δεινὰ, οὐχ ὡς πάντως ἑπάξων,
ἀλλ ὡς ἐπιστρέψαι βουλόμενος * ὅπερ ἐστὶ xax ἀπὸ
τῶν ἑξήχοντα ἑτῶν τῶν δι 'Hoatou χατ Ἐφραῖμ
ὁρισθέντων μαθεῖν. Συνεστάλη γὰρ εἰς τρ'άχοντα.
Καὶ Δανιτλ δὲ τῶν £v. αἰχμαλωσίᾳ thv» xaxíav αὖξα-
νομένην ὁρῶν, δεῖταιθεοῦ μὴ προσθεῖναι ταῖς ὁρισθεῖσι
χατ αὐτῶν ἔτεσιν. Ὁ Oct; Υὰρ f] μετανοούντων
ὑποτέμνῃ ἃ τὸν ὅρον, f| ταῖς ἀσεθείαις ἐπιμενόντων
προστίθησιν. Τοιγαροῦν τοῖς ἐπὶ Νῶε τὸν τῶν ἑχατὸν
εἴχοσιν ἑτῶν ὥρισεν ἀριθμὸν, & φιλανθρώπως ἑπέτε-
pev, ἰστῶν αὐτοῖς τὰ χαχὰ, χαὶ χωλύσας µείξω
Υ:νόµενα. Νινευῖταις δὲ μεταγνοῦσι τῆς ἀπειλῆς
τὸν χρόνον διέλυσε, χαθάπερ ἱατρὸς xXv τι προείπη
περὶ χαύτεως ?| τομῆς µηχέτι τοῦτο ὁδρῶν µεταθα-
λόντος ἐπὶ τὸ κρεῖττον τοῦ σώματος. Εἶτά φησιν ὁ
προφήτης, ὡς Ev τούτοις τοῖς ἔτεσιν ἆσμα γενήτῃ
χαθάπερτι; Ὑυνῆ τῆς ἰδίας ἐκπεσοῦσα τιμῆς. Τότε

fieri. prohiberet. À Ninivitis autem cum pceniten- ϱ περίεῖθε ῥεμδομέγη τόπον Ex τόπου εἰς τὰ λοιπὰ

4jam egissenL, non alia ratione decretas certo
dicrum spatio minas removit *, quam solet medi-
cus a significata ante vel sectione vel ustione
abstinere, cnm facta est corporis in melius muta-
tio. dstis deinde annis, ait propheta, fies canticum
non aliter quam qua proprio lonere excidit. mu-
liereula, Tunc reliquas gentes mutatis subinde lo-
cis, tanquam a Deo oblivioni tradita propter adul-
terium excideris , voga circui. lmo si potes , as-
sumpia $01 cilharo , nan. meretricio more am-

τῶν ἐθνῶν ἐχπορνεύουσα, ὡς ἂν ἐπιλησθεῖσα παρὰ
θεοῦ. Ei δὲ δύνασαι «Ἰαδοῦσα tn» σεαυτῆς κιθά-
pav, μηχέτι πορνιχκῶς, μετ) ἐπιστήμης δὲ κροῦ-
σον τὸ ὕργανον διὰ πλείστων εὐχῶν τὸν θεὸν ἴχε-
τεύουσα. Οὕτω Yáp σου µνησθήσεται κιθάρας δίχην
τοῖς µέλεσι καὶ τοῖς α.σθητηρίοις χοησαμµένης τοῦ
σώματος, καλῶς ταῦτα διὰ τῆς σωφροσύντς ἁρμότ-
τουσα Y. Ob; Υὰρ τούτοις ἀρέσχεται, xal σοῦ
μν ησθεὶς ἀποκαταστήσει xdAw ἐπὶ τὰ πρότερα,
τοῦ καθ) ὃν ἐπαιδεύθης χρόνου πεπληρωμένου.

plius, sed δοἱίθ et perite , multis ad Deum fuais precibus , organum pulsato. lta enim tui recorda-
bitur, si eorporis membris sentiendique organis tanquam cithara temperantiz lege bene concor-
dibus usa fueris ; talibus enim Deus delectatur : tuique memor post elapsa tandem correptioais tua

' tempora, in pristinum te restituet.

Sed non desunt, qui eo, quod tanquam canticum D Tà δὲ ὡς περὶ * πόρνης οὕτω τινὲς ἐκηγήσαντο,

aduliere dixit, meretricem forma olim praestantem
veliut significari, quz, quia decerpto ztatis flore ab
amatoribus deseritur , excogitatis eos cantilenis et
£ilhare sono ad veteris amoris recordationem per-
razrperevoeat. Qualia cum sdmiserit Tyrus, vix ejus
inter mortales meinoriam fore significat. Ubi au-
tere correptionis ejus tempora effluxerint, fore
Fareus e&urbis universi Emporium ; eo nimirura
lempore cuin resecata veteruin inalourum memoria,
non dzimoniis amplius negotiationis primitias, sed

πολλᾶκις εἱπόντες ἑταίρα τις ἓν ὥρᾳ γενοµένη δια-
πρεπὴς, παυσαµένων αὐτῆς μετὰ τὴν ὥραν τῶν ἑἐρα-
στῶν, ᾠδὰς ἔσθ᾽ ὅτε xat χιθάραν ἐπινοεῖ τοῦ πάλαι
πόθου τούτους ὑπομιμνήσχουσα. Τοιαῦτα ποιούσης
τῆς Τύρου, μόλις αὐτῆς μνεία &v ἀνθρώποις γενήσε-
ται. "Οτ' ἂν δέ σου παρἑλθῃ τῆς παιδεἰας ὁ χρόνος,
ἑμπόριον αὖθις πάσης Ὑενῆσῃ τῆς γῆς, ὅτε τῶν
πρὶν μεμνημένη καχῶν, οὐχέτι δαιµονίοις, Ge δὲ
μᾶλλον προσοίσεις τῆς ἐμπορίας τὰς ἀπαρχὰς, vat
πρότοδον ἡ τοῦ θεοῦ σε ποιῄσεται πόλις. "Ωσπερ oo»

** Psal.xxsix, 10. 0) Dan. ix , 4 seqq. ' Gen. vi, 3$. * Jona, Πι, 1 seqq.
YARLE LECTIONES.

€ vp. ὑποτέμνει. Y lo, ἁρμόττουσι. mp. ἆσμα.

2129

COMMENTARII IN ISAIAM.

2170

καὶ ἐπὶ τοῦ Xztpku 1226p92s9. dj Vpagfy. Tf, δὲ διὰ A Deo potius consecrabit, quxstumque eam esse Dei

χβείττονο: μουνσικῆς µετανοίᾳ πρέπον ἂν εἴη τὴν ἐπὶ
Χριστοῦ πολιτείαν νοεῖν. Δι ὅπερ ᾽Αχύλας, xal τὸ
Ἑθραϊκὸν, ἄνευ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ πᾶσα, quo,
καὶ ἔσται ἐμπόριον αὐτῆς, καὶ µ/ίσθωµα ἡγιασμέ-
vov τῷ Κνυρίῳ. 02 γὰρ xdv τὸ ἐμπόριον αὐτῆς, οὐδὲ
τὸ µίσθωµα πᾶν, £v ἁπαρχῶν δὲ λόγῳ µέρος ἁγια-
σθήσεται. Τοῦτο χαὶ νῦν ἓν Ἐχχλησίαις θεοῦ ταῖς
ἐχεῖ γινοµέναις ἔστιν ὁὀσημέραι θεάσασθαι. Toic δὲ
κατυικοῦσι» ἔναντι Κυρίου προσάγεται, δηλαδῆ
τοῖς προέδροις τοῦ θυσιαστηρ!ου, τοῦ Κυρίου διατά-
ξαντος τοῖς τὸ Εὐαγγέλιον χαταγγἑλλουσιν ἐκ τοῦ
Εὐαγγελίου (fv. Καὶ οἱ τῷ θυσιαστηρίῳ £k παρ-
εῥρεύοντες τῷ θωσιαστηρίῳ συμµερίζονται. Τούτοις
ἐπάγεται’ Πᾶσα ἡ ἐμπορία αὐτῆς «αγεῖν xal zii
καὶ ἐμπ.Ἰησθήναι εἰς συμό6ο.ἠν μγηµόσυγον
ἔναντι Κυρίου. "O δη σαφῶς ἐξέδωχε Σύμμαχος
εἰπών' Toic }ὰρ κχατοικοῦσιν ἐνώπιον Κυρίου
ἔσται ἡ ἐμπορία αὐτῆς φαγεῖν εἰς π.Ἰησμονὴ»,
xal περ:.θα.ἰέσθαι ek; τὸ πα.1αιῶσαι. Ὁ δὲ 'Axó-
λας Τοῖς καθηµένοις εἰς τὸ πρόσωπον Κυρίου
ἔσται ἑἐμπόριον αὐτῆς τοῦ φαγεῖν εἰς 4.Ίησμο-
η», εἰς ÉcOncir µετάρσεως. Ὁ δὲ θεοδοτίων"
Kal περιδα.Ιέσθαι εἰς παΛαίωσιν. Οἱ δὲ Ἑδδομή-
χοντα * Kal περὶ τῶν προσφερόντων αὐτῶν. Ὡς ἐν
εὐχτηρίοις ἑστιωμένων , ἀλλ' οὐ xaDámep tv εἶδω-
λείοις τὸ πρότερον ταῖς εὐωχίαις ἑπανηγύριζξο».

ΚΕΦΑΛ. KA.

α’-χΥ’. Ἰδοὺ Κύριος καταφθείρει τὴν οἰκουμέ-ρ

η», καὶ ἐρημώσει αὐτὴν, καὶ ἀνακα.ύψει τὺ
πρόσωπον αὐτῆς, xal διασπερεῖ τοὺς ἐν οικοῦγτας
ἐν αὑτῇ. Καὶ ἔσται à Aaóc, ὡς ἱερεύς' καὶ ὁ παῖς,
ὡς ὁ κύριος " xal ἡ θεράπαινα, ὡς ἡ xvpla * ἔσται
ὁ ἁγοράζων, ὡς ὁ πω-ῶν, x. τ. λ.

Τὰ καταµέρος, φασὶν, εἰρημένα περὶ διαφόρων
ἐθνῶν, vov ὡς ἐν χεφαλαίῳ περιλαθὼν , οἰκουμενι-
xiv ὀνομάσει φθερὰν τὴν κατὰ πολλῶν ἐθνῶν γενο-
µένην. Ἀνγακα λύνει δὲ ταύτης τὸ πρόσωπον δίχας
εἰσπράττων, xal την λανθάνουσαν πάλαι διελέγχων
ἀσέθειαν πρόσωπον οὖσαν τῆς ἑχάστου τούτων ζωῆς.
Θεοῦ γὰρ ópyt, τῶν τῶν πασχόντων &Slav ποαρίστη-
atv, χαθ᾽ ἣν ὑπερέχοντές τε xal ταπεινοὶ πάντες Υἰ-
νωνται παραπλίῄσιοι. Την γὰρ ἀξίαν τῶν λογάδων

δ.αχρίνειν οὐκ οἵδε πολέμιος. Της δὲ πάλαι τάκεως D

ἁπεργάνεται σύγχυσιν, xal τὰς ἁλούσας πόλεις xal
χώρας χαταλαμθάνει χατήφεια διὰ τῆς ἑρημώσεως,
fj» 605 xal πέγθος ἐκάλεσεν. Tov ὑψηλῶν δὲ καὶ πε-
ριφανεατέρων χαθάπτετοι πλέον ἡ συμφορὰ, διὰ τὴν
&2' ὧν ἑστερήθησαν πρὸς τἀναντία µεταθολήν. 'Avo-
μῆσαι δὲ qnot τὴν vijx, τοῦτ᾽ ἔστι τοὺς κατοιχοῦν-
τας, ὡς καὶ πόλις ἄνομος λέγεται. Τὸ γὰρ δίκαιο» τῆς
τιμωρίας δεικνὺς, προσεπάχει τούτοις, διότι τὸν
φόμον παρέθησαν, συμπεριλαμθάνων τοῖς ἔθνεσι
τοὺς Bua παθόντας αὐτοῖς Ἰουδαίους, Καὶ παρέδη-
σαν, λέγων. διαθήχην aloriox. Πάντων ὃξ τῶν

5 Hl Reg. v, 11; E Paral. xiv, f.

civitas existimabit ; sicut in Hiramo contigisse
Scriptura testatur 5, Non fuerit autem ea peniten-
lia indignum, quis musica przsstantiore excitatur,
Christianam vitae rationem intelligere. Itaque et
Aquilas ipse, et Hebraica lectio, nulla articulorum,
verbique omnis facta. mentione. Et erit emporium
ejus, el merces sancta Domino, dixerunt. Neque enim
totum ejus emporium, neque merces tota, sed pars

primitiarum nomine consecrabitur : quod vel nunc.

in Dei Ecclesiis, quz ibi habentur, quotidie licet
intueri. Addacuntur autem iis, qui coram Domino
habitant ; id est altari profectis; eum Pomini de-
creto statutum. sit, ul qui Evangelium docent, 4ο
Evangelio vivant : et qui altari deserviunt, altaris

B fiant participes *. Sequitur deinceps : Omnis ejus

negotiatio, ut comedat, et bibat, et expleatur ad sa-
turitalem in monimentum Domino, quod aperte ex-
tulit. Syminachus his verbis : His qui habitant co-
ram Domino, erit ejus negotiatio, ut 3042 ad satie-
tatem. comedant, et vestiantur ut. veterascant. lta
autem. Aquilas : His qui in Domini faciem sedent,
erit emporium ejus, ut. ad saturitatem. comedant, et
mulatoriis vesliantur. Theodotiovero : «t amician-
tur ad vetustatem. Interpretes autem. Septuaginta ;
el de iis ipsis, qui offerunt : tanquam de his inteili-
gant, qui in locis orationi eonsecratis, velut epulis
sese oblectabant, neque jam, ut prius in delubris
idoiorum magna celchritate couvivia agitabant.
CAP. XXIV.

Ve£ns, 1-25. Ecce Dominus corrumpet orbem, οἱ
vastabit eum, ei revelabit faciem ejus, et disperget
habitatores ejus. Et erit populus, tanquam sacerdos,
el servus tanquam dominus , et. famula, tanquam
domina. Et qui emit, tanquam qui vendit, eie.

906, Qus sigillatim de multis gentibus dicta
Sunt, ea nunc veluti compendio complectitur, dum
per orbis corruptionem nationes multas universi
nomine comprehensas significat. Quod autem ejus
se faciem revelaturum dicit, paenas exaeturum, ct
impietatem, qua olim sub cujusque vite persona
latebat, proditurum et redarguturum se demon-
strat. Dei furore siquidem illorum nobis, qui pa-
tiuntur meritum ostenditur, quo omnes, sive excelsi
illi, sive humiles exstiterint , similes habentur.
Eximiorum enim et rnagnatum rationem non solet
hostis habere : sed usitatum olim ordinem confun-
dere. Urbes adhzsc, et regiones etiam, cum expu-
gnantur, vastitate multum deprimuntur; quod fu-
gendi verbo significatur. Sed excelsos et illustres
gravius ideo afficit calamitas, quod corum est, qui-
bus privati sunt, in. contraria. mutatio. Deinde,
quod terram impie egisse dixit, ejus incolas signi-
ficavit esdem plane ratione, ac si' de urbe loquen-
tes, iinpiam appellemus. Ut enim justam esse vin-
dictam judicaret, legem primum esse prevaricntos

* | Cur. ix, 44, 135. :

— ÀÀ

3101

dixit. Deinde,
Judeos comprelienderet, sempiternum 305 testa-
mentum (ransgressos esse adjecit : quibus captis οἱ
superatis omnibus, pauci in regionibus relinquentur.
Ageut vero vitam et illi in mendicitate, quando cum
pconitentia opus essel, non secus atque Judzi,
voluptatibus indulgeytes: «Edamus οἱ bibamus, cras
enim moriimur *, » dixerunt, De his et aliis bunc
in moduin loquitur propheta : « Qui dormiunt in
lectis eburneis, quique lasciviunt *. » Deinde
paucis interjectis : « Et nihil patiebantur super
contritione Joseph. » Inde est igitur, quod /uctu-
rum vinum, adjicit :

PROCOPII GAZAEI
ut cum gentibus afflictos quoque A ἁλόντων, ὀ,1γοι μὲν iv ταῖς

917?
χώραις ὑποειφθή-
σονται' μετὰ πτωχςείας δὲ βιωτεύσουσιν, ἐπειδὴ
μεταννῆσαι δέον, προσὲχειντο ταῖς τρυραῖς , ὥσπερ
Ἰουδαῖο., « Φάγωμεν xaX πίωμεν,λέγοντες, αὗρ:ον
γὰρ ἀποθνήσχομεν. » Περὶ ὧν ἕτερος προφήτης qn-
σίν» « Οἱ χαθεύδοντες ic χλινῶν ἑλεφαντίνων xai
χατασπαταλῶντες. » Καὶ μετ ὀλίγα” « Καὶ οὐχ
πασχον οὐδὲν ἐπὶ τῇ συντριθῆ Ἰωσήφ. » Διὰ τοῦτό
qva: πεγθήσειν ccv. οἶνον * τοῦτ᾽ ἔστιν, οἱ τρυφαὶῖς
xai µέθῃ προσχείµενοι τὴν περἰεργον ἁπόλανσιν τοῦ
πλούτου, xai τὴν ἑντεῦθεν δειχνύντες ἁλαζονείαν,
πενθήσουσιν.

eos nimirum, qui celiciis ebrietatique dediti anxia et curiosa divitiarum frui-

tione delcctantur, suamque inde produnt temeritatem et superbiam.

Exprimitur deinceps victorum crudelitas , qui B

οιμηό ad unum vel alterum ad servitutem, aut
necem, non aliter perscrutantur, quam qui olcas
colligunt, dum excussis in terram aliis, a reliquis
prius non abstinent, quam nulla amplius rema-
nente, ut solent qui racemationem absolvunt, ex-
sultabundi vocem emittant. ta enim plerumqpe ab
iis, qui uvas colligunt, fieri consuevit. Sed eos in
minas istas, qui pietatem colunt, incurrere nequa-
quam patitur Dominus. Etsi enim impios eadem
invasuros esse asserit, non justos tamen cum im-
piis perditurus est Dominus, quod et Ezechielis
voce didicimus cum ait : « Fili hominis , inquit,
ierra jn qua ego judicium induco, sanguinis est.
Quod si in medio eorum fuerint Noe et Daniel, et

Job, illi quidem pro sua zequitate servabuntur; sed €

ierra erit in interitum *. » Idem etiam alicubi ad
viros sex qui sequebantur, cique adeo qui securim
gestabat : « Scindite, inquit, nec parcite *. » Deia-
4le aliie interjectis : « Ad omnes autem super quos
signum est, ne accedalis *. » Ceterum per Noe,
fide probatos ei gratos intellexit; per Danielem,
prudentes et perspicaces; ul eos per Jobun, qui
manent infracio. adver&us omnia animo : qui, ubi
n:ertem effugerint, eum tunc laudabunt, a quo sunt
salutem consecuti, Turbabitur autem, ait, aqua
maris; ipsa nimirum gentium multitudo : ut ex
Davide inagno colligas, ubi : « Hoc mare magnum
οἱ spatiosum !5, » ceteraque 306 illa quae sequun-

Ἑξης δὲ τῶν ἑλόντων αὐτοὺς πολεμίων παραδηλοξ
τὴν ὠμότητα, xoi µέχρι µόνον ἑνὸς f| δυεῖν, τοὺς
εἰς σφαγἣν, ἢ τοὺς αἰχμαλώτους ἑσομένους διερ.υ-
νώντων, ὡσανεὶ τρυγῶντες ἑλαίαν ἐτύγχανον, οἱ xal
τῶν μὲν χειµένων, τῶν δὲ ληφθέντων, xai μηδενὸς
ἔτι λειποµένου, βοήσουσι ἁλαλάζοντες, ὡσανεὶ
τρυγῶντες ἐπαύσαντο. Τοῦτο γὰρ Éa9' ὅτε φίλον τοῖς
τρυγῶσι χαθέστηκεν. Ἐπὶ δὲ ταῖς ἀπειλαῖς οὐκ id
τοὺς εὐσεθοῦντας χαταπεσεῖν. El Υὰρ χαὶ ταῦτα,
φησὶ, τοὺς ἀνόμους. ἑχδέξεται, πλὴν οὐκ ἀπολέσει
Κύριος μετὰ τῶν ἀσεθούντων τὸν δίχαιον. "O xai δὲ
Ἰενεχι]λ φησιν ὁ θεός’ « Yit ἀνθρώπου, λέγων, yf
ἐφ᾽ ἣν ἐπάγω χρῖμα, αἵματος. Κὰν (ow ἓν µέσῳ
αὐτῶν Νῶε, xai Δανιηλ, καὶ Ἰὼῶθ, οὗτοι ἓν τῇ δι-
καιοσύνῃ αὐτῶν σωθήῆσονται ' fj δὲ γῆ ἔσται εἰς ὅλε-
θρον. » Καὶ ἀλλαχοῦ πρὸς τοὺς ἐπομένους ἓξ ἄν-
6pac, τῷ τὸν πέλυχα φέἑροντι ΄ «€ Κόπτετε, χαὶ pl
φείδεσθε. » Καὶ μεθ) Exvepa* « Ἐπὶ δὲ πάντας, &g'
οὓς ἔστι τὸ σημεῖον, μὴ ἑγγίσητε, » Δηλοϊ δὲ διὰ μὲν
Νῶε τοὺς εὐαρεστοῦντας ἀὐτῷ διὰ πίστεως ' τοὺς δὲ
σοφούς τε xal διορατικοὺς διὰ τοῦ Δανιήλ. Διὰ δὲ τοῦ
Ἰὼ6δ, τοὺς χαρτεροῦντας ἓν ἅπασι. Διαφυγόντες δὲ
τὸν ὅ)εθρον τὸν σεσωχότα δοξἁσωυσι. Τὸ δὲ ττς 6α-
Ίάττης ὕδωρ, φησὶ, ταραχθήσεται, τὸ πλῖθος τῶν
ἑθνῶν αἰνιττόμενος * ὡς xat Δαθὶδ ὁ μέγας « Λὗτη,
λέγων, dj θάλασσα ἡ µεγάλη καὶ εὐρύχωρος, ?
xai τὰ ignc. Οὐ γὰρ ἰχθύων ἐθέλει λέγειν δ.αφοράς
&XV οὐδὲ δράχοντα τοῖς ὕδασιν ἐννηχόμενον, ᾧ
θεὸν ἐμπαίζειν φησἰ. Δηλοϊ δὲ μᾶλλον τῶν τοῦ βίου

tur, reperias. Neque enim piscium differentias, ne- f) πραγμάτων τὸν σάλον, δι᾽ ὧν ὁ vontó; δράκων µετα-

que draconem illum aquis innatantem, cui Deum

illudere dicit, $cd rerum in vita tempestales perturbationesque,

1us draéo vagatur, describere voluit.

Possis deinde per insulas, aul urbes ipsas, aut
perturbatiouu.n viclrices animas, in quibus inest
. gleria Domini, tanquam ad Christum. sermonem
prophetia trausferat, intelligere. Ex quo eniti terra
. idolis et malis liberata est, quibus abuudabat ; ex
quo rursum variis sunt mortales repressi calamita-
libus iis ipsa jam Christi Salvatoris gloria refulsit,
qui ab idulorum cultu servali fuerant, quos divini
baptismatis auxilio fretos futurorum bonorum spes
illa recreat, qua cum Christo apud Patren in glo-
! Eo". Mtv,

$]sa. xxu, lo. *Amos vi, 4.

15-16.

φοιτᾷ xa χωρξῖ.
quarum in medio, mente concep-

Λέγοι; 6' ἂν καὶ 2ήσους τὰς πόλεις, 9 τὰς τη:
ἄλμης τῶν παθῶν ὑπερανεχούσας ἀνθρώπων Φυχὰς,
ἓν αἷς ἐστι δύξα Κυρίου, τῆς προφητείας ἐπὶ Χρι-
στὸν ἤδη μεταγούσης vv λόγον. Τῆς γὰρ γῆς ix
τῶν εἰδώλων xai xaxov ἑρημωθείσης τῶν ἓν αὑτῇ,
χαὶ διαφόροις συμφοραῖς τῶν ἀνθρώπων πεπα!δευ-
µένων, 3j Χριστοῦ τοῦ Σωτῆρος δόξα τοῖς ἐπὶ γῆς
ἀνατάταλχε τοῖς ἐκ τῆς εἰδωλολατρείας καταλειφθεῖ-
ev, οὓς διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος αἱ περὶ τῶν ἆγα-
θῶν τῶν µελλόντων ἑλπίδες εὐφραίνουσιν , ὅτι δὴ τῷ
1ο Psal, cin, 25.

5 Ezech. ix, 5. Ὁ ibid. 6.

£OMMENTARII IN ISAIAM.

2194

Xpigwp συνέσηνται δόξῃ τυγχάνοντι τοῦ Πατρός. A ria. exsistente polituri sunt. Tunc et ipsa contur-

Τότε χαὶ τὸ, ὕδωρ τῆς 0aAdtenc ταράττεται, τῶν
ἀποστύλων πανταχοῦ τοῦ βίου χηρυττόντων χαινό-
τερα, xal ταραζτόνζω» τῷ ξένῳ τῆς ἀχοῆς τοὺς
ἀχρόοντας. Ὁ δὲ chc ἐν ταῖς ἁγίαις ἑδοξάζετο vij-
σοις τοῦ λόγου τὰς Ἐκκλησίας δηλώσαντος. Αὗται
γὰρ τῶν τοῦ βίου κυμάτων διανεστήκασι διὰ Χριστοῦ
νιχῶσαι τοὺς θλίδοντας. Θά.Ίασσαν γὰρ εἰπὼν τὰ
ἔθνη, /ήσους ταύτας εἰκότως ἐχάλεσεν. Οἱ δὲ ταύ-
τας οἰχοῦντες ἅμα τῇ δόξῃ Κυρίου, φασὶ πρὸς τὸν
θεὺν ᾿Ισραήά ' Ἐκ τῶν πτερύγων τῆς γῆς τέρατα
ἠκχούσαμεν, πεπιστευχότες ὡς ἔστι τοῖς εὖσε-
θοῦσιν ἐ.πίς πτέρυγας χαλοῦντες τῆς γῆς, τοὺς
τοῖς θείοις λόγοις αὐτοὺς ἁποστόλους ἀναπτερώσαν-
τας, ὡς ἀφεῖναι τὴν γῆν, xa φρονεῖν ἑπουράνια, τὸ
πολίτευμα λοιπὺν ἑσχηχότας ἐν οὑρανῷ. Τὰ δὲ τού-
των φασὶ ξένα δεζάµενοι δόγματα, ἐλπίδι τῇ διὰ πἰ-
στεως περὶ τῶν µελλόντων ἀγαθῶν βεδαιούμεθα.
Τοὺς δὲ uh δεξαµένους τὸν τῆς πίστεως ὀδύρονται
μον, μᾶλλον δὲ καὶ τὸν διὰ Μωσέως. Περὶ αὐτοῦ γὰρ
xáxslvog ἔγραφε, δηλονότι Χριστοῦ. Καὶ εἰ ἐἑπίστευον
: Mucet, ἐπίστευον ἂν xal Χριστῷ. Νουθετοῦσι δὲ
τοὺς ἀπιστοῦντας οἱ τὴν πίστιν δεξάµενοι τὸν Ex τῆς
χολάσεως αὐτοῖς ἑπανατείνοντες φόδον, πᾶν εἶδος
αὐτοῖς xaxüv ἀπειλούμενοι. Τοῦτο γὰρ 6 τε φόδος,
xal ὁ βόθυνος, καὶ παγίς. Κἂν γὰρ Év τις διαφύ-
ΥΠ, τοῖς ἑτέροις ἁλώσεται. Ταῦτα δὲ μετὰ «bv τοῦ
Σωτῆρος σταυρὸν µυρίοις ἁλόντες xaxoi; Ἰουδαῖοι
πεπὀνθασιν. Καὶ τὴν τούτων αἰτίαν ἑπάγων φᾳησὶν,
ὅτι θυρίδες ἐκ τοῦ οὐραγοῦ drsQxOncar. Τοῦτ)
ἔστιν, ἐπισχοπῇ τὴν γῆν ἐπεσχέφατο Κύριος: θεοῦ
γὰρ ἀνεξιχακοῦντος, ὡς μηδὲ δοχεῖν &zopdv, χεχλεῖ-
σθαι λέγεταί πως ὁ οὐρανὸς, ὡς τοὺς ἁμαρτωλοὺς
kx' ἁδείας παρανομεῖν. Ἐπεξίοντος δὲ τοῖς ἁμαρτή-
pact, θορύόου πάντα xal δέους ἀνάμεστα, xai ὡς
Ex µέθης πρὸς πᾶν εἶδος ἄνθρωποι διαῤῥίπτονται
χακῶν ὡς ὁπωροφυ.ὶάκιον σαλενόμενοι. Φορητῶν
μὲν γὰρ ὁ θεὺς ἁμαρτημάτων ἀνέχεται. Κατισχυού-
σης δὲ τῆς ἁμαρτίας χολάζει τοὺς δράσαντας.
Λαμπρὺν δὲ χατόρθωµα τῆς ἑνανθρωπήσεως τοῦ
Μονογενοῦς τὸ διασχεδασθῆναι τῶν τῇ χτίσει λατρευ-
σάντων παρὰ τὸν χτίσαντα τὴν ἀσέθειαν, ἧπερ xol
Ἰουδαῖοι περιπεπτώχασιν. € "Qv αἱ γυναῖκες, κατὰ
τὸν Ἱερεμίαν , τρίδουσι aval; τοῦ ποιῄσαι χαυῶνας

Labitur maris aqua, quo tempore nimirum aposto-
los vitze recentius institutum docere, novaque au-
ditione (urbare auditores contigerit. At quod in
sanctis. insulis Deum laudari dixit, de verbo in
Ecclesiis resonante intellexit, qua superatis per
Christum affligentibus vitae undis emerserunt. Cum
enim gentes mare dixisset, Ecclesias insularum
voce non iminerito designavit. Dicunt vero ad Deum
Israel, qui istas cum gloria Domini inhabitant, Ab
alis terre portenta audivimus persuasi spem justos
habere ; Alarum terrz: nomine, apostolos ipsos si-
grificantes, divinis oraculis, tanquam alis, instru-
ctos, quibus relicta terra et celestia sapere, el in
celum deinceps ad vit:e felicitatem queant evolare.
Horum autem, aiunt, nova et inusitata dogmata
amplexi spe per fidem futurorum honorum confir-
mamur, At eos lamentantur, qui nec fidei legem,
nec Mosis etiam adwiserunt, quem de Christo scri-
psisse constat !! ; cuique si credidissent, et Cliristo
eliam nunquain. repugnassent. Solent vero fideles
et probi, cum pertinaces adhorlantur, vindice
metum eisdea, tanquam nullum non ingruat malo-
rum geuus, incutere. ld enim et metus, et foveam,
et laquei nominibus innui arbitror : quorum unum
si quis effugiat, in alia incurrat 307 necesse est :
qualia post Salvatoris crucem mille modis Judzeos
experiri contigit. Nec eorum causam reticuit, cum
celi januas patuisse, id est, terrani animadversione
a Domino visitatam esse adjecit. Cum enim iia
scelera patitur, ut non intueri videatur, tunc
claudi coelum quodammodo dicitur ; tanquam nul-
lo metu leges violentur a peccatoribus. Αἱ cuim
scelera ulciscitur, tum demum t(urbatione et metu.
complentur omnia ; ettanquam ab ebrietate ad owine
malorum genus homines disjiciuntur, velut tugurium
agitatli et concussi. Ut enim peccata, cum adhue
ferri possunt, tolerat Dominus, sic eorum poeuas,
cum illa ingravescunt, infligit.

Nec vero obscurum, diving incarnationis fa-
ctau est, quod eorum ille impietatem, qui creatura
potius, quam Creatori serviebant !*, in quain Ju-
dzi etiam prolapsi sunt, dissipavit. « Eorum uxo-
res, inquit Jeremias, farinam subigunt, ut lignis

τῇ στρατιᾷ τοῦ οὐρανοῦ τῶν vlov συλλεγόντων τὰ D per filios collectis, igneque per patres accenso, ece-

ξύλα. xai τῶν Πατέρων καιόντων τὸ mop. » Καὶ ἅλ-
λος δὲ προφήτης φησίν" « Ανελάθετε τὴν σχηνὴν
τοῦ Μολὸχ, χαὶ τὸ ἄστρον τοῦ θεοῦ ὑμῶν ᾿Ῥαιφάν.»
Ἡ οὖν τούτοις ἑπαγομένη χεὶρ διασχεδασμὸν τῶν
ταῦτα xal τὰ τοιαῦτα προσχυνούντων δηλοῖ. Εἶἰποις
δ ἂν χα' χόσµο»ν οὐραγοῦ, xoX τὸν περὶ οὗ εἴρηται'
« Πῶς ἐξέπεσεν ix τοῦ οὑὐρανοῦ ὁ ἑωσφόρος ὁ x put
ἀνατέλλων, » xal θασιωεῖς τῆς γῆς, τοὺς χοσµο-
Χράτορας τοῦ αἰῶνος τούτου. Βεθασιλεύχασι γὰρ
τῆς γῆς, ἰδίους ἐν αὐτῇ προσχυνητὰς ἀποφήναντες,
οὓς δη χατέπεμψεν ὁ Χριστὸς εἰς τὸ τῆς χολάσεως
δεαµωτήριυ», ^i xaX παρεκάλουν, ἵνα μὴ προστάξη

!! Joan. v, 40. Που. 1, 25.

?Jjerem., vii, 18.

lorum militie placentas faciam 15. » Et alius etiaw
propheta : « Extulistis tabernaculum Moloch et
sidus Dei vestri Raiphan !*. » Eorum ergo, qui ista
et similia adorant, dissipationem, in istos inducta
manas significat. Possis vero et celi ornamentum,
cum ipsum, de quo dictum legimus : « Qui coelo
decidit lucifer maue exoriens 15, » intelligere, et
reges lerre, mundanas hujus σας) potestates.
Terre eniin et. illae imperarunt, suo«que in ea ado-
ratores. habuer*int ; sed in ultionis tandem carcc-

rem per Christum detrus, eumdem precate sunt, -
ne se in abyssum juberet descendere '*. Neque

** Amos v, 96. !* Ίνα. xiv, (9, 1 Wa, SG EN-

2195

PROCOPIJ] GAZEEI

2196

vero ab ipsa mundi creatione, ad Salvatoris usque A αὐτοῖς εἰς τὶν ἄόυσσον ἀπελθεῖν. Οὗτοι δὲ χαὶ ἀπὸ

adventum, adversus Dei gloriam bellum gerere un-
«quam cessarunt; donec. per multa secula animad -
versionem passa, in. carcerem. et ipse conjecte
sint. Assimilat autem muro Satanan., Est enim ad
obsistendum prepotens, et urbis instar alicujus
munitissimz; sed captus tamen et ipse, Christo-
que commovente dejectus est. Habet enim in more
Scriptura, ut valde potentes muro urbibusque
coinparet, taque et Jeremiam his verbis Deus al-
loquitur : 308 « Ecce, posui te hoc ipso die
urbem validam, murumque zneum firinissimum in
omues reges terra ; et bellabunt adversum te, nec
quidquam poterunt. tamen ; quoniam tibi adsum,
ut per me eripiaris, ait Dominus "*, » lsta ante
adumbrarat et Jesu Nave, cum reges quinque vi
captos spelunea conclusit 1^. Concidit vero malis
potestatibus et ipseetiam infractus murus, Satanas
nimirum, sublato ab hominibus idolorun cultu quo
tempore Dominus in Sion regnavit, etin Jerusalem.
Specula enim, pacisque visio ipsa Christi est Ec-
clesia,

Quod autem coram senioribus dixit, perfectorum
mentem designavit, cujus acies in mysteriorum al-
titudinem penetret : quos sic et Joannes alloquitur :
« Scribo vobis, Patres, quoniam eum qui est ab
initio cognovistis !*.» Christum vero glorificant, qui
eum, tanquam Deum, aguoscuut. Sed non desunt,
qui integrauir istam verborum seriem ad generalem
consummatiouem referant. Putant enim prophetam
posteaquam de singulis gentibus disputavit, con-
sequenuter jum de toto orbe (quoniam Dowinui
terra sit, εἰ plenitudo ejus 15: omnium deinde
euram gerat), deque futuro illo judicio, quod om-
nes complexurum sit, et in quo occulta hominum
judicaturus est. Dominus, sermonem instituere ;
Maque nullgyum amplius gentium sigillatim, sed
orbis tanlum universi meminisse, Mundum enim,
quia principium habuit, et finem etiam, (acta in
melius conversione, habere necesse est; cum,
Paulo teste, a corruptionis servitute in gloria li-
bertatem filiorum Dei creaturam asseri ?!; cum
rursus corruptibile hoc, incorruptionem, el mor-
tale hóc. induere immortalitatein. **; cuim hujus
mundi denique figuram trausire oporteat **. Cu-
lum adlizec, terramque ipsam transitura esse nobis
Nalvator asseruil **. Quz ergo piis et impiis ex-
spectanda" sint, sumpto a tristibus initio, ut ad
leta. perveniat, demonstrat, Est vero orbis corru-
plioni et vastitati non male congruum, quod in Da-
bylouis visione, ad eumdem profligandum venturos
esse armatos dixit. Ejusdem generis exstat et illud:
ε Dies Domini venit 309 implacabilis, furoris et
ire, ut orbem devastet, et peccatores perdat ab
eo 15. Homines enim quia alloquitur, de homini-
bus tantum mentionem facit, cateris, qua ratione

1*7 Jerem. 1. 48.
ἂν, 59.

'* Josue, x, 18.
?! | Cor, vii, οἱ. ο Luc. xxi, 35.

19] Joan. ti, 13.
15 Soplion. 1, 15-17.

Ὑτίσεως κόσμου τῇ τοῦ Θεοῦ πολεμοῦντες δόξῃ, pé-
χρι τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίας παρέτειναν, ὅτε διὰ
πο.ὶ1ῶν γεγεῶν ἐπισκοπῆς τυχόντες εἰς δεσµω- —
τήριον ἐνεθλήθησαν. Παρειχάζει δὲ τείχει τὸν Σα-
τανᾶν. Δεινὸς Υὰρ εἰς ἀντίσταδιν, χαὶ πόλις οἷον εὖ-
πυργοτάτη : ἀλλ Ίλω xal πέπτωκε Χριστοῦ xata-
σείσαντος. Ἔθος γὰρ τῇ Γραφῦ τοὺς ἄγαν ἰσχνροὺς
παρειχάζειν τείχει xai πύλεσι. θεὺς γοῦν πρὸς "le-
ρεµίαν φησίν' « Ἰδου τἐθειχκά σε ἐν τῇ σήμερον
ἡμέρα ὡς πόλιν ὀχυρὰν, xaX ὡς τεῖχος χαλκοῦν ὀχν-
ρὸν ἅπασι τοῖς βασιλεῦσι τῖς γῆς, xat πολεµμ{σουσί
σε, xat οὐ μὴ δύνωνται πρὸς σὲ, διότι μετὰ σοῦ εἰμι
τοῦ ἑξαιρεῖσθαί σε, λέγει Κύριος.» Ταῦτα προετύ-
που xal ὁ τοῦ Navi] Ἰησοῦς, τοὺς πέντε βασιλεῖς
χαταχράτος ἑλὼν καὶ ἑμθαλὼν εἰς τὸ σπ{λαιον. Πλην
ὅτι ταῖς fov pat; δυνάµεσι xal «b ἄῤῥηχτον τείχος
συµπέπτωνε. Τοῦτ ἔστιν ὁ Σατανᾶς, τῆς εἰδωλολα-
τρείας ἐξ ἀνθρώπων ἀνηρημένης, ὅτε xal βεέασί-
Ίευχε Κύριος ἐν Σιὼν καὶ ἐν ἹερουσαΛήμ. Σχο-
πευτήριον γὰρ, xal εἰρήνης ὅρασις, d Ἐκχκλησία
Χριστοῦ.

Εγώπιον δὲ πρεσδυτέρων λέγει τῶν τελείων τὴν
φρένα, δι ἧς ὁρῶσ. τῶν περὶ αὐτοῦ μυστηρίων τὸ
βάθος. Πρὸς οὓς φησιν Ἰωάννης: «Γράφω ὑμῖν, Πα-
τέρες, ὅτι ἐγνώκατε τὸν ἀπ᾿ ἀρχῆς.» Τὸν γὰρ Χριστὸν
ὡς Ocbv ἐγνωκότες δοξάζουσι. Τὴν δὲ παροῦσαν
ἅπασαν ῥῆσίν τινες περὶ τῆς καθόλου συντελείας
ἐξέλαθαν λέγοντες, ὡς Ev µέρει περὶ τῶν ἐθνῶν ὁ
προρήτης εἰπὼν, ἀχολούθως vov περὶ πάσης τῆς
οἰκουμένης ἐκτίθεται ' ἐπειδὴ τοῦ Κυρίου ἡ Τη xai
τὸ πλήρωμα αὐτῆς * xal πάντων χηδόµενος, περὶ τῆς
µελλούσης αὐτοὺς. καταλήψεσθαι αρίσεως ποιεῖται
τὸν λόγον Ev. ἡμέρᾳ ἐν ᾧ κρίνει ὁ θεὸς τὰ κρυπτὲ
τῶν ὀνθρώπων. Διόπερ νῦν οὐδενὸς ἔτι µέμνηται τῶν
κατὰ µέρος iÜvüv: περὶ δὲ τῆς οἰκουμέγης ἁπά-
σης. Ἔδει γὰρ ἀρχῆν εἱληφότα τὸν χόσµον χαὶ πἐρας
ἔχειν, «pomis ἐπὶ τὸ χρεῖττον γενησοµένης. « "Ort
xal αὕτη ἡ Χτίσις ἐλευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας
τῆς φ ορᾶς εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέχνων
τοῦ 8:00.» Καὶ πάλιν φησί’ « Act γἀὰρτὺ φθαρτὸν τουτο
ἑνδύσασθαι ἀφθαρσίαν, xaX τὸ θνητὸν τοῦτο ἐνδύσα-
σθαι ἀθανασίαν. » Καὶ πάλιν’ «Ποράγὲι γὰρ τὸ σχΏμα
τοῦ κόσμου τούτου.» Καὶ ὁ Σωτὴρ 66 φησιν’ «᾿Οοὐρα-

4 , ^ T «
D νὸς καὶ ἡ y7, παρελεύαεται. » Διδάσκει τοίνυν ota. τοὺς

ἀγαθοὺς καὶ δυσσεθεῖς διαδέξεται, ἆπὸ τῶν σχυθρω”
πῶν ἀρξάμενος, ὡς ἂν χαταντήση πρὸς τὰ χρηστότερα.
Tjj δὲ τῆς οἰκουμέγης ἑρημώσει τε xal φθορᾷ σὐμ-
quvov τὸ ῥηθὲν bv ὁράσει τῇ περὶ Βαδυλῶνης,
Ίξειν ὁπλομάχους χαταφθεῖρα: πᾶσαν τὴν οἰχουμέ-
νην. Καὶ τό: « ἨἩμέρα Κυρίου ἔρχεται ἀνίατος. θ»-
μοῦ καὶ ὀργῆς, θεῖναι τὴν οἰχουμένην ἔρημον. καὶ
τοὺς ἁμαρτωλοὺς ἀπολέσαι ἐξ αὐτῆς. » ᾿Ανθρώποις
γὰρ διαλεγόµενος, περὶ ἀνθρώπων µόνον ἔφη, περὶ
τῶν λοιπῶν λογιχῶν οὐδὲν µεμνημένος. ἩΝρινομένων
δὲ τῶν ἐπὶ γῆς. xol µετατιθεµένων εἰς ἕτερα τῆς
** 1 Cor.

*! Psal. xxut, 1. ?! Rom, vin, 21.

A

9197

ο. ον

COMMENTARII IN [SAIAM.

9118

οἰκουμένης χωοία, ἑρημοῦσθαι τὸ τῆς γῆς ἀχόλουθον A potiuntur, pretermissis. lis autem, qui in terra

Tv οἰχητήριον, τῶν ἑνοιχούντων ἄλλων ἄλλοσε δια-
σπαρέντων εἰς ἕτερα τοῦ χόσµου χωρία, χατὰ λόγον
τῶν ἑχάστου πράξεων. Πολλαὶ γὰρ μοναὶ παρὰ τῷ
Πατρὶ, πρός τε τὴ» ἁπάντων ὑποδοχὴν, xai τῶν
πώὠποτε γενοµένων ὁ χόσµος ἀρχεῖ, σκοτεινῶν μὲν
χωρίων ὑποδεχομένων τοὺς ἀσεθεῖς, κατὰ τό. Elo-
ελεύσονται εἰς τὰ χατώτατα τῆς γῆς, παραδοθήσονται
εἰς χεῖρας ῥομφαίας. Μερίδες ἁλωπέχων ἔσονται, τῶν
δὲ εὐσεδῶν ἁρπαγησομένων ἐν νεφέλαις, εἰς ἁπάν-
τησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα, xal οὕτω πάντοτε σὺν
Kvpltp γενησοµένων.

Πρόσωπον δὲ εῆς γῆς τὴν ἐπιφάνειαν ταύτης
ἐχάλεσεν. ᾿Αγακα[ύπτεται δὲ τῶν ἐν αὐτῇ κεχα-
λυμμένων ἀναγομένων εἰς φῶς κατὰ τὴν bx νεκρῶν
ἀναδίωσιν, μεθ) ἣν ἅπαντες τῷ τοῦ Χριστοῦ παρα-
στήῄσονται βήµατ:, δικαίας ψήφου τυγχάνοντες χωρὶς
προσωποληψίας «v ἐν ἀξιώμασιν f] πλούτῳ διαφα-
νῶν. Τὸ γὰρ ἴσον ἔσται πᾶσι χρινοµένων µόνων τῶν
λογισμῶν τε xat πράξεων. Καὶ Ἰὼθ 66 φησι’ « Mi-
χρὺὸς καὶ μέγας &xsl ἐστι, xal θεράπων οὐ δεδοιχκὼς
τὸν Κύριον αὐτοῦ. » Γῆν δὲ φθαρήσεσθαί φησι τοὺς
τὸ γεῶδες ἔχοντας φρόνηµα, γατὰ τό: εΓἡ εἶ, καὶ
εἰς γῆν ἀπελεύσῃ. » Καὶ τό" «'O πρῶτος ἄνθρωπος
x γῆς χοϊχὺς, ὁ δεύτερος ἐξ οὐρανοῦ πνευματιχὸς, »
xai và ἑξῆς' μεθ ἆ φησι’ «Σὰρξ καὶ αἷμα βασι-
Ἀείαν θεοῦ χληρονομῆσαι οὗ δύνανται.» Οἱ δὲ τοιοῦτοι
τῇ ἑαυτῶν ϱθορᾷ φθαρήσονται. Σειραῖς γὰρ τῶν

sunt, judicatis, etin alias orbis regiones translatis,
ipsum etiam terre domicilium desertum manere
necesse est, quando qui illud incolebant in alias
atque alias regiones, pro cujusque factorum ra-
tione, dispergi contigit. Multe enim apud Patrem
mansiones 34 : el ad omnes, quotquot unquam ex-
stiterunt, excipiendos, mundus ipse satis est : pa-
ratis quidem ad impiorum sedes tenebris, quos in
infimas terre partes abituros, inque manus gladii .
vraditos vulpium partes fore scriptum est". Justis
autem in nubes assumptis, ut in zre Domino oc-
currentes cum eodem perpetuo degant 35.

Quod deinde terre faciem dixit, ejusdem super-

p ficiem designavit, quz» tum rerelarí dicetur, cum

cuncti in lucem resurrectionis tempore prodeuntes,
Christo in tribunali sedente, nulla vel dignitatum
vel divitiarum habita ratione, justam ejus senten-
tiam audituri sunt **. Erit enim eadem emnibus
conditio, soli animi et corporis in judicii ratio-
nem venientibus actionibus. De re ista sic apud
Jobum legimus : « Magnus et parvus ibi sunt, et ser-
vus non timens dominum suum ?*. » At quod terram
corruptam iri dixit, eos qui terrena sapiunt, de-
signavit; juxta illud : « Terra es, et it terram re-
verteris *!. » Deinde : « Primus homo de terra
terrenus, secundus autem de colo ccelestis?**,»
cateraque, qu» sequuntur. Quibus adjicit : «Caro
et sanguis regnum Dei possidere non possunt **. »

ἑαυτοῦ ἁμαρτημάτων ἕχαστος σφἰγγεται. Ὡς γὰρ ἡ C Qui igitur ejusmodi sunt, sua ipsi corruptione

σὰρξ ὑφ' οὗπερ ἐξ αὐτῆς ἀνῆφε πυρετοῦ διαφθε-
petat, οὕτως οἱ θησανρίσαντες ἑαυτοῖς ὀργὴν ἐν
ἡμέρᾳ ὀργῆς διερθορότες τὰς φυχὰς, τῇ ἑαυτῶν
παραδοθέντες φθορᾷ κολασθῄσονται, δίχην εἰσπρατ-
τοµένων καὶ δυνάμεών τινων, al δηµίων λόγον
ἐπέχουσιν, 90 προνοµήν τινα ποιήσονται διαρπά-
Cree αὐτῶν τὰς ψυχὰς, ὅτε xal πενθήσουσυν ol
πένθους ἄξια πράξαντες. Th εἰρημένην δὲ πενθοῦ-
cav χαὶ φθαρεῖσαν ἑδήλωσε γῆν, εἰπὼν οἱ ὁ γ'η.Ίοὶ
τῆς Τῆς τούτους γὰρ θεὸς pécetot μάλιστα (ὑπερ-
ηφάνοις γὰρ ἀντιτάσσεται)' οἳ καὶ ἀνομοῦντες, viv
γῆν ἐπλήρωσαν αἱμάτων xat φόνου.

Ἡ Τῆ Ὑὰρ, φησὶν ὁ Σύμμαχος, ἐφονοκτονήθη
ὑπὸ τῶν κατοικούγτων αὐτήν. Καὶ τῆς Φθο-
ρᾶς τὴν αἰτίαν ἐπήνεγχεν, ὅτι παρέθησαν τὸν
vópov. Τὸν φυσικὺν γὰρ τὸν δοθέντα πᾶσι νόμον
παρέδησαν ἅπαντες, τὸν ἐγγραφέντα ταῖς αὐτῶν
διανοίαις, καθἀ φησιν ὁ Παῦλος. «"Oc' ἂν γὰρ ἔθνη
τὰ μὴ ν/μον ἔχοντα φύσει τὰ τοῦ νόµου ποιῶσιν,
οὗτοι νόµον μὴ ἔχοντες, ἑαυτοῖς εἶσιν νόμος. Ot-
εινες ἐνδείχνυνται τὸ ἔργον τοῦ νόµου γραπτὸν ἐν
ταῖς χαρδίαις αὐτῶν. » Τοῦτο δὲ xal διὰ τῆς Ἰωάν-
vou δηλοῦται φωνῆς εἱἰρημένον περὶ τοῦ μονογενοῦς
Ylou τοῦ cov, ὅτι ἣν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ὃ φωτίζει
πάντα ἄνθρωπον ἑἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. Τοῦτο

'δὲ xai xatà τὸν τῆς ἐπιδημίας γέγονε χρόνον, χατὰ

corrumpentur, cum suis quemque peccatorum vin-
culis constringi certum sit. Ut enim caro a febre,
quam ex se accendit corrumpitur, sic qui sibi
iram in illo irt die cumularunt, quia animas sibi
corruperunt, οἱ suse ipsi corruptioni traditi puenss
jis potestatibus dabuut, quz tortorum instar, eorum
animas diripient, cum et ipsi [ugebunt, qui luetu
digna patrarunt. Quod autem 310 terre excelsos
addidit, eam quam lugere et corruptam esse dixi-
mus, terram significavit, Hos enim przcipue Do-
münus superbis resistere solitus**, qui scelere et
sanguine terram repleverunt, adoritur.

Terra enim, ait Symmachus, a suis habitatoribus
cede contaminata est. Cujus nec causam reticuit,
cum legem esse transgressos addidit. Legem enim
nature omnibus traditam, et mentibus ipsis, Paulo
teste, inscriptam, nemo est, qui non sit hans-
gressus. « Cum enim gentes, qux legeu non habent,
natura duce, qua legis sunt, faciant ; lege carentes,
lex ipsa sibi sunt, cum legis opus suis inscriptum
cordibus estendant ?*. » Id vero etiam Joannis
testimonio patuerit, qui de unigenito Dei Filic
loquens, verum lumen exsistere, omnemque homi:
nem in hunc mundum prodeuntem illustrare asse-
rat ?*, » Quod ipso etiam incarnationis tempore
factum est, juxta illud : « In diebus illis, dixt

"* Joan. xiv,2.. *' Psal. tv, 11. 9 E Thess. ;v, 16. ** Rom, xiv, 40. 39 Job i, 19. ?! Gen. ini, 19.
? | Cor. xv, 47. 35 ibid. 50. ** Jac. iw, 6; B Petr. v, 5. 5 Rom.i, 14,15, ?* Joan. 1, 9.

2199

PROCOPII GAZ EI

2200

Dominus, leges meas ferens in mentibus eorum, Α τό: « Ev ταῖς ἡμέραις ἑχείναις, qnoi Κύριος, διδοὺς

el ipsas eorum cordibus inscribam *', » Legem
ergo naturz, converso ad eorporis libidines animo,
transgressi sunt, unde est exsecrationem ipsorum
terra. esperta.. Ut enim initio, cum nondum
exstaret. peccatum, homini benedixit Deus, sic
terram in ipsa s:icceali consummatione vorabit ος
secratio. Cx.evium quo. loco, fore ob id pauperes
habemus ; conterendos ob id, et opprimendos dixit
Symmachus. Deinde qui ad Domini tribunal con-
demnabuntur, supernorum bonorum penuria la-
borantes, et ea etiam spe, qu:e sanctis parata est,
destituen!ur, iisque ad inferos demissis, pauci, qui
collectum ex virtutibus thesaurum habeant, reliqui
futuri sunt. « Multi enim sunt vocati, pauci vero

electi, » ait Sahator **.. At quod. /ugebit. vinum B

habemus. Lwrit tempestivitas, vertit Symmachus,
ut autumnalium fructuum exemple pulchritudinem
corporum temporaneam esse, nec eorum, qui se
voluptatibus ebrietatique 311 dediderunt, aliam
esse conditionem doceret, quibus dum arguuntur,
pudere necesse sit. « Multi enin, » scribitur, « eo-
ruin. qui in terre tumulis jacent, resurgent : alii
quidem in vitam «seternam, alii autem in oppro-
prium οἱ dedecus sempiternum **. »

Intellige vero et vini nomine, illud ipsum, quod
est de vinea Sodomorum ; uvam fellis, illam ipsam
de qua seribitur : « Furor draconum vinum eorum,
et furor aspidum iusanabilis **, » qui solet ani-

νόµους µου εἰς τὴν διάνοιαν αὐτῶν, xaX ἐπὶ χαρδίας
αὐτῶν ἐπιγράψω αὑτούς. » Τὸν φυσικὸν οὖν xap-
έδησαν vóuov εἰς φιλοσαρχίας τραπόµενοι, xai γέ-
Υο"εν ἡ 7] τούτων παραθεδηχότων ἑπάρατος. Ὥσπερ
γὰρ ἐν ἀρχῇ ufo συστάσης τῆς ἁμαρτίας εὑλό-
Ύτσεν ὁ θεὸς τὸν ἄνθρωπον. οὕτως ἐπὶ συντελεί
τοῦ αἰῶνος ἀρὰ τὴν γην ἔδεται. ἸΑντὶ δὲ τοῦ, Διὰ
τοῦτο πτωχοὶ ἔσονται, Διὰ τοῦτο, φησὶν ὁ Σύµ-
µαχος, ἐκτρυχωθήσονται. Πλην ol ἐπὶ τοῦ θείου
χατεγνωαμένοι βήματος, ἐν ἐνδείᾳ γενήσονται τῶν
ἄνωθεν ἀγαθῶν xal γυμνοὶ τῆς ἐλπίδος τῆς τοῖς
ἁγίοις ηὐτρεπισμένης. Εἰς ᾷδου δὲ παραπεµφθέντων
ὀλίγοι κατα.ἰειρθήσονται πλοῦτον ἔχοντες ὃν ἐξ
ἀρετῶν ἐθησαύρισαν. « Πολλοὶ γὰρ κλητοὶ, ὀλίγοι δὲ
ἐχλεκτολ, » x20á φησιν 6 Σωτ{ρ. Αντὶ δὲ τοῦ, πεν-
θήσει ὁ olroc , Αχύλας ἐξδέδωχεν, ἐπένθησεν ὁ
παρωρισμός J* σηµαίνων διὰ τοῦ παραδείγματος τῆς
ὁπώρας, τὸ πρόσχαιρον τοῦ τῶν σωμάτων ὡραϊσμοῦ,
καὶ τῆς ἀνθρώπων τρυφῆς τῶν ἑαυτοὺς ἁσωτίαις
καὶ µέθαις ἑχδεδωχότων, αἰσχυνομένων ἐπὶ τοῖς
τούτων ἑλέγχοις , χατὰλ τό’ ε«Πολλοῖς τῶν Ex γῆς
χώματι 5 ἀναστήῆσονται. οἱ μὲν εἰς ξωὴν αἰώνιον,
οἱ δὲ εἰς ὀνειδισμὸν xaX αἰσχύνην αἰώνιον. ?

Νόει δὲ xaX οἶνον τὸν ἐξ &umilou Σοδόµων, xl
σταφυλὴν χολῆς περὶ οὗ φησι’ εθυμὸς ὁραχόντων
ὁ οἶνος αὐτῶν, xal θυμὸς ἀσπίδων ἀνίατος , » ὃς
καιροῖ * φυχὴν, καὶ παρατρέπει διάνοιαν. OU τῆς

mam inebriare, mentemque sua sede deturbare, ᾳ µέθης ἀνανήψαντες, τότε πενθήσουσιν, Τότε δὲ

hujusmodi igitur ebrietate cuim liberari coutigerit,
tum demum quoque [ugebunt, omnisque civitas ne
quis ingrediatur, domum oecludet. Neque enim tum
amplius nostre isti vitie ratio in qua ad impiorum
arbitrium geruntur omnia, similis futura est. Quo
fit ut eo referantür verba Salvatoris, ubi ait: « Vae
vobis divitibus, quoniam consolationem vestram
tulistis. Va vobis qui saturi estis, quoniam esurietis.
Vie vobis qui nunc ridetis, quoniam lugebitis, et la-
mentabimini **. » Ista quoque vel divitis cjus, qui
Lazarum in Abrabami'sinu intuitus est, cum bona
se in vita sensisse audivit, parabola judicabit **.
Sic plane et qui dainnati sunt, quoties eorum, quz
vivi gesserunt, in mentem veniet recordatio, suam

xal πᾶσα πόλις κ.λείσει olxíar τοῦ μὴ εἰσε.λθεῖν.
Οὐχέτι γὰρ ἔσονται πολιτεῖαι ὁποῖαι νῦν, ἓν aq οἱ
ἀσεθεῖς τὰ χαταθύμια πρἀττονσιν. Διό φῃσιν ὁ Σω-
τήρ' «Οὐαὶ ὑμῖν τοῖς πλοναίοις, ὅτι ἀπέχετε τὴν
παράκλησιν ὑμῶν. Οὐαὶ ὑμῖν οἱ ἐμπεπλησμένοι νῦν,
ὅτι πεινάσετε. Οὐαὶ οἱ γελῶντες νῦν, ὅτι πενθίῄσετοα
xai χλαύσετε.» Ταῦτα δηλοῖ xatd) παραθολὴ τοῦ πλου-
Gíou τοῦ bv χόλπνις ᾿Αθραὰμ ἑωραχότος τὸν Λάζα-
pov, ὃς fixouev, « ᾿Απέλαθες τὰ ἀγαθά σου ἓν τῇ Qui]
σου.) Οὕτως ἄρα τοῖς χρινοµένοις ὑπομνήσεις τῶν bv-
ταῦθα βεθιωµένων ἐγγίνονται. Ai πενθήσουσιν Eav-
τούς. O0cv ὁ ttp µακαρίζει τοὺς Ev τῷ παρόντι pip
πεινῶντας xat διφῶντας τὴν δικαιοσύνην , τοὺς xAatov-
τὰς τε xai πενθοῦντας, xal πτωχεύσαντας δι αὖ-

ipsi vicem lugebunt. Inde est itaque, quod eos, qui D τὸν, xat δεδιωγµένους. Οἷς ἑπιφέρει νῦν ὁ προφήτης

justitiam in hac vita esuriunt el sitiunt, qui la-
mentantur et lugent, qui pauperiem denique et
persecutionem propter eum patiunLur, beatos pra-
dicat Salvator **. Addit deinceps propheta : He'c
omuia erunt in lerra, in medio gentium, ut plane,
qua dicta sunt, ad judicium referenda intelligas :
quod ad unum omnes subituros esse, ipso olee
nomine siguificavit, Cieterum pro quo, et si. quies-
cai visdemia , isli voce clamabunt, habemus,
distinctione usus Syuimachus, unum illud gemino

Ταῦτα πάντα ἔσται ἐν τῇ yii, ἐν µέσῳ τῶν ἐδνῶν''
σαρῶς διδάσχων περὶ τῆς κρίσεως εἰρῆσθαι τὰ Xs-
λεγμένα. Ὅτι δὲ xaX µέχοις bv; πάντας µετέρχε-
«at, διὰ τῆς ἑαίας ἑδγλωσεν. ᾿Αντὶ δὲ τοῦ, Kal
ἐὰν παύσηται ὁ ερυγητὲς, οὗτοι φωνῇ βοήσον-
ται, διαστολῇ χρησάµενος, ὁ Σύμμᾶ]ος δύο κατὰ τὸ
αὑτὸ παρέστησε διανοίας εἰπὼν, Ὡς ἐπισι..]ίδες
ἐὰν συντελεσόῇ τρυγητός. Et ἐξ ἑτέρας qot
ἀρχῆς, OD τοῖς παροῖσι ὃ goriv αὐτῶν. Τὸ μὲν
yàp τῇ τῶν προτέρων ἀπέδωχε διανοίᾳ, ὅτι, ὡς ol

7 jenen. xxx1, 35. 99 Math. xx, 1δ. 3 Dan. an, 2. ** Deut. xxxi, 95. "' Luc. v, 944, 2b.
? Luc. vi, 19 seqq. 9? Matib. v, 2 seqq.
. ΝΑΝΙΑ LECTIONES.

y v

. ** ο - - e -, " * 1?)
vr. παρωρσζομός. "opp. πολλοὶ τῶν ἓν γῆς χώμασιν. — tro. yap^t. b γρ, ουτοι ἐπαρονσι.

v201

COMMENTARII IN ISAIAM.

220

τὸν της é.laíag τρυγώγτες χαρπὺν, χα λάµοις δια. A sensu. expressit, qui tanquam racemi si con[ecta

χρούοντε», xal µέχρι μιᾶς, εἴπου φωνῆ *, χαταβάλ-
πουσιν οὕτω τῶν ἀσεθῶν οὐδεὶς, δ.αρεύξετα: ὥσπερ
χαὶ ἐτὶ tor βοτρύων ἐπανίοντές τινες, xal τοὺς τὸ
πρώτον λαθόντας συλ)έγονσιν. Kot τοῦτο παρίστησιν
6 Σωτῇρ τῇ περὶ τῆς σαγήνης παραθολὴ τῶν σα-
πρῶν ἔξω βαλλομένων. Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν ταῦτα
πείσον-αι.

[μογίέ vindemia, dixit. Deinde, velut a. principio
alio vocem illi suam eztollent, sta:im adjunxit : Ita
cnim, sensu ad priora relato, reddidit, 9319 ut
qua ratione qui oleas colligunt, easdet arundi..ibus
decutientes ne 80lam quidem, sicubi appareat,
restare patiuntuf, ita nec impiorum aliquem eva-
surum significaret : quod in racemis eliam fleri

videmus, dum qui prima vice colligentes fugerant, altera decerpuntur ; quod ipsa eliam sagenz simili-
tudine, dum foras qvi mali sunt pisces ejiciuntur, edocuit Salvator **,

Οὗτοι δὲ ἐπαροῦσι φωνὴν αὐτῶν, 6rlov ὡς οἱ
τοῦ χρεΐττονος τόγµατος. "0θεν ἐπήγαγεν' Ἁγαῖ-
«Φιάσονται ἐν τῷ ἐνδοξασθῆναι Κύριον. Κατὰ δὲ
. τοὺς Ἑθδομήκοντα: Οἱ ἀσεθεῖς τρυγητὸν παθόντες
ἔσχατον, φωνὰς ἁποδώσονυσι, βοῶντες Ev τῷ χολά-

: ζεσθαι * οἱ δὲ ἀγαθοὶ εὐφρανθήσονται ἅμα τῇ δόξῃ p

hvplov, ὅτε ὁ Κύριος ἐλεύσεται ἓν τῇ δόξῃ τοῦ Πα-
τοὺς αὐτοῦ, μετὰ δυνάµεως χαὶ δόξης πολλῆής. Αντὶ
δὲ τοῦ, Ταραχθήσεται τὺ ὕδωρ τῆς θαλάσσης,
"Ilyncav ὕδατα θαλάσσης, θεοδοτίων ἑρμίνευσεν,
δηλῶν τὸ μέγεθος τῆς βοῆς τῶν δοξαζόντων Κύριον.
Δήσους δὲ τὰς Ἐκκλησίας qnoi τὰς ἐν τῷ παρόντι
βίψ, xax πρὸ τῆς χρίσεως ἐν µέσῳ τῶν ἀπίστων, ἐν
µέσῳ θα.Ίάσσης ἀπειλημμένας, Eq' ἃς ἡ τοῦ θεοῦ
λάμψει δόξα χατὰ τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα. Διόπερ
ὁ λόγος τὸν τοῦτο ποιῄσοντα θεὸν ἀνυμνεῖ λέγων’
Εύριε ὁ θεὸς IcpatA, ἀπὸ τῶν πτερύγων τῆς γῆς
τέρατα ἠκούσαμεγ. Αντὶ δὲ τοῦ τέρατα, νε ιιοὺς
Θεοδοτίων ἑρμηνεύει, χαὶ Σύμμαχος. Ὁ δὲ Αχύλας,
['6Aqdíac. Οἱ γὰρ τής µερίδος τοῦ θεοῦ τὴν δικαίαν

Ista erge illi patientur, vocem vero illi suam attol-
lent, tanquam nimirum felicioris exsistant agmi-
nis. Aique lüine est quod in glorificando Domino
exsultaturos adjecit. Quod si Septuaginta virorum
interpretationein sequimur, impios significare pu-
tandum est, qui dum vindemiam extremam patien-
tur, magno inter. penas clamore vociferaturi sunt ;
boni autem cum gloria Domini exsuliaturi, cum In
Patris sui gloria, multa cum potestate venturus
est Domiuus **. Verum quo loco (urbabitur aqua
maris legimus, aquas maris sonitum edidisse apud
Tlieodotionem reperias, ut eorum, qui Dominum
glorificant vocis magnitudinem exprimeret. Deinde
insularum nomine Ecclesias intelligit, qua in vita
hac, et ante judicii tempus, inter impios, tanquam
medio in ntari relicte, Dei gloria in futuro illo sz-
culo illustrande sunt. Atque hinc est, quod Deum,
qui ista, facturus sit, oratione sequenti ita pre-
dicat : Domine Deus lsrael, ab alis terre portenta
audivimus. Nisi quod, pro quo porgnia habemus,

αὐτοῦ κρίσιν ἀποθαυμάζοντες, εὐφραινόμενοι dpa C psalmos Theodotio et Symmachus, Aquilas autem

τῇ δόξῃ Κυρίου ὕμνους αὐτῷ xaX νψα.λμῳδίας εὐ-
χαριστηρίους ἀνάγουσιν πανταχόθεν ὄντες τῆς Υῆς.
"ὁ δὴ χαὶ ὁ προφήτης ἐθαύμασεν, ὑμνεῖν αὐτὰς τὸν
θεὸν ἠξιῶσθαι μαθών. "0 δὴ xal ζερατῶδες ἑδόχει
γατὰ τοὺς Εθδομήκοντα, εἰ τὴν πατρφαν πλάνην
ἑάσαντες τὸν τῶν προφητῶν ὑμγοῦσι θΘεὺν εἰς πέ-
pz; αὐτοῖς τῆς ἐλπίδος ἐκθάσης. Ἐπὶ γὰρ τῇ τοῦ
θεοῦ διχαιοχρισίᾳ ἑπῆκχται τὸ, ἑ.ἰπὶς τῷ εὐσεδεῖ,
xiv ἀλλόφυλος Tj δηλονότι, xàv ἆ ἀλλότριος τοῦ
απέρµατος ᾽Αθραάμ.

melodias reddideruut. Qui enim Dei partes sequun-
tur, justum ipsius judicium admirati, l:to et hilari
auimo cum Domini gloria ubivis terrarum exsisten-
les hymnos. eidem et psalmos ingrati animi signi-
(icationem offerunt : quxe res prophetze etiam, qui
dignos eos haberi vidit, a quibus laudaretur Deus,
non tantum admirationi fuit; sed prodigio similis, ut
Septuaginta placet interpretibus, 313 quod majo-
rum suorum errore deposito, fideque ad extremum
usque perducta, prophetarum Deum laudibus affi-

cerent. Neque enim alia de causa spes justo adjecit, sive alienigena, sive ab ipso Abrahz semine «-
sistat, quam ut justam Dei in judicaudo sententiam esse demonstraret.
- "Eq' οἷς, κατὰ Σύμμαχον, εἴρηται Kal εἶπεν τὸ D — Sequitur deinceps ex interpretatione Symmachi :

µυσεήριόν µου épol* τὸ pvctüpiór µου épot.
Tóv γὰρ προφητῶν ἐπὶ τῷ παραδόξῳ τὸν Θεὸν δο-
ξασάντων, μνημονευσάντων δὲ χαὶ τῆς ἐ.λπίδος τῶν
δὐσεδῶν, pl εἰρηχότων δὲ τίνα καὶ mola ἣν τὰ
ἐλπιζόμενά, ποθούντων δὲ μαθεῖν à ἠτοίμασεν ὁ
cb; τοῖς ἀγαπῶσιν αὑτὸν, σιωπᾶν αὐτοὺς ὁ θεὸς
παραχελεύεται λέγων Τὸ μιστήριόν µου épgol* τὸ
/ιυστήριόν µου ἐμοί. Οὐ γὰρ νῦν, φησὶν, ix-
φαίνειν xatobz, « ἃ ὀφθαλμὸς οὐχ εἶδεν, xaX οὓς οὐκ
ἤχουσεν, xaX ἐπὶ χαρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέδη, ἃ
ἠτοίμασεν ὁ θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν.» Ὁ δὲ προ-

^^ Matth. xi,47, 48. 5 Matthxxv, 31.

Et dixit : Mysterium meum mihi ; myslerium meum
mihi. Cum eniin proplietze miraculo adducti Deum
laudarent, justorumque spei mentionem facerent ;
neque tamen quie, et qualia essent, qua spera-
rentur, efferrent ; sed ea scire, quse se diligentibus
praeparavit. Deus, exontarent; eos verbis istis,
Mysterium meum mihi :. mysterium meum — mihi,
tacere jubet Dominus. Noudum enim, »it : « Qux
nec vidit oculus, nec auris audivit, ncc in cor
howinis ascendit, quie. pra»paravit. Deus diliyeati-
bus se **, » prodendi tempus cst. Ut autem propter

€ [sa. Lxiv, 4: ἰ Cor. i, 9.

YARLE LECTIONES,

€ γρ. va. d £c. ἀπό.

2203

PROCOPI] GAZEEI

2204

φήτης, ὡς ἑδύξασε τὸν Osbv ἐπὶ τῇ τῶν ἀγαθῶν A justorum spem Deum laudavit propheta : ita buma-

&Axi0i. Οὕτως Ex «φιλανθρωπίας τοὺς πονηρυὺς
ἀποχλα[εται λέγων ' Oval τοῖς ἀθετοῦσιν. Ανθ᾽ οὗ
Αχύλας μὲν ἔφη Ὢ εἶμοι ο ἀθετοῦντες ἠθέτη-
car. '0 δὲ Σύμμαχος' Obal uoc ἀθετοῦντες ἠθέό-
τηνται’ θυρἰδας δὲ οὐρανοῦ κατὰ τὴν προλαθοῦσαν
νοήσεις ἐξήγησιν. Ἐπεξιόντος γὰρ τοῖς ἁμαρτάνουσι
τοῦ θεοῦ, αἱ τοῦ οὐρανοῦ θυρίδες dvaxetárrvr-
«ται, τῆς εἰς αὐτοὺς ἐπισχοπῆς γινοµένης. Εἰχὸς δὲ
οὕτως εἰρῆσθχι περὶ ὧν φησιν ὁ Aa6ib* « "Αρατε
πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν. » Τότε μὲν οὖν ἀνοιγὴ-
σονται πᾶσαι ἐπὶ τῆς τοῦ Κυρίου βασιλείας, ὅπως
δι’ αὐτῶν εἰσέρχωνται οἱ βασιλευόμενδι. Νυνὶ δὲ
ἀνοιγομέγων τί γίνεται; Σεισθήσεται, φησὶ, τὰ θε-
péAia. τῆς γῆς, καὶ ταραχθήσεται ἡ γῆ" τοὺς οἱ-

κήσαντας ταύτην δηλῶν, ὡς ἀπὸ xaxov µέθτς σα- B

λευομένους. Ἡ δὲ τοιαύτη Ti] τῶν ἀσεθῶν οὖσα φυχἣ,
ὡς ὀπωροφυ.]άκιον ἔσται. Τοῦτο δὲ xal διὰ τῶν
ἔμπροσθεν ἐρημίαν ἐδήλου, ἐν olg ἑλέγετο : « Σιὼν ὡς
ἀγρὸς ἀροτριαθήσεται, xal Ἱερουσαλὴμ ὡς όπωρο-
φυλάχιον ἔσται.»

Ταῦτα δὲ γέγονε, τοῖς οἰκοῦσι τὴν yv, ἐπείπερ
κατίσχυσεν éx' αὐτοὺς ἡ ἀνομία, διὸ ἐπὶ τέλει
τοῦ λόγου φησί. Καὶ πεσεῖται, καὶ οὐ ph δύνηται
ἀναστῆναι. "Απαξ μὲν γὰρ πεσοῦσα χατὰ τὴν τοῦ
θνητοῦ βίου τελευτὴν ἡ γή, σὰμξ οὖσα γεώδης, 1j
Φιλοσώματος ψυχἠ, ἢ οἱ πάλαι τὴν γῆν οἰκοῦντες,
τῆς χαθολιχῆς ἀναστάσεως τεύξονται, παραστῆναι
τῷ δικαστή, xal τῶν πρὸς ἀξίαν τυχεῖν. Ἐπειδ'
ἂν δὲ χριθέντε, τῆς ἀγαθηῆς ἐλπίδος ἐχπέσωσι
παραδοθέντες γολάσεσιν, ἐχπεσόωτες τότε θεοῦ, οὐχ
ἔτι κοιπὺν ἆγαστῆναι δυνῄσονται, Περὶ δὲ τῆς
qc αὐτάρχως εἰπὼν., τοῦτ) ἔστι τῶν οἰχητό-
ρων τῆς γῆς, ἐπὶ τὸν obparóv µεταθαίνει καὶ τὰ
οὐράγια, λέγων’ Ίῃ ἡμξρᾳ ἐκείνῃ, τῷ τῆς χρίσεως
δηλονότι χαιρῷ, ἐπάξει ὁ θεὸς ἐπὶ τὸν κόσµιον τοῦ
οὐρανοῦ τῇ» χεῖρα, τὴν συντέλειαν δηλῶν τοῦ παν-
τὸς, καθ) ἣν οὐρανὸς xal γη παρελεύσεται, ὡς ὁ
Σωτήρ φησι ' χαὶε 'O fo; σχοτισθήσεται, xal fj
σελήνη οὗ δώσει τὸ φέγγος αὐτῆς, xal οἱ ἁστέρες
τηῦ οὐρανοῦ πεσοῦνται,» καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις. Κόσμον
δὲ οὐρανοῦ, τοὺς φωσδτῆρας κατὰ τὸν Μωσέα καλεῖ
Aévovta* «Ἔπεχε μὴ ἀναθλέφας εἰς τὸν οὐρανὸν,
καὶ ἰδὼν τὸν f2109, xaX τὴν σελῆνην, xal τοὺς ἀστέ-

nitate adductus malos luget, dum ve prevaricato-
ribus, ail, pro quo, ve mihi, pravaricantes preva-
ricali sunt, Aquilas et Syminachus interpretantur.
Deinde quod ad januas celi attinet, id ad superius
assignat: explicationis sensum retuleris. Cum
enim sceleratos ulciscitur Dominus, tune celi
janue, ul in eos fiat animadversio, aperiuntur.
Possunt et ille fortasse, de quibus locutus est
David, cum:« Attollite portas, priucipes, vestras ! »
dixit, intelligi. Tum ergo omnes aperientur, cum
Domini regnum advenerit, ui per eas subditi
ipsius ingrediantur. Sed quid jam apertis futurum
est ? Conculientur ait, terre fundamenta ct turba-
bitur terra, ut ita ejus incolas tanquam a malo-
rum ebrietate agitatum iri doceat. Erit vero terra
isia (cujus nomine impiorum animz intelliguntur)
tanquam. tugurium. Qu:e res, illa etiam vastatione,
qua superius notala est, satis patuit, cum Sionem,
tanquam agnum aratum. 914A iri, et Jerusalem,
tanquam tugurium futuram monuit **.

Atque hzc quidem ideirco terra incolis, quod
in eos praevaluit iniquitas, acciderunt : ideoque ex-
trema tandem oratione ita rtifuram, ut res resurgere
non queat, adjecit. Semel enim ipso vitz hujus
extremo, cum terra, caro videlicet terrea exsi-
stens, aut corpore oblectata anima, aut qui terram
olim habitabant, ceciderint, universalem resur-
rectionem habituri sunt, ut judici sistantur, jus-
tamque ferant pro meritorum ratione mercedem.
Verum ubi damnati semel, poenisque traditi spe
bona excideriut; tum demum Deo privati resur-
gere deinceps amplins non valebunt. Caeterum
posteaquam de terra, id est de terre incolis, ab-
unde dixit : /n celum jam, atque adeo calestia,
his verbis ascendit ; die illa, ipso nimirum judicii
tempore, inducet Deus manum in ornatum celi, ut
universi consummationem qua eclum et terra
transitura sunt, indicaret **. Quemadmodum et
Salvator monuit 59, ubi solem obtenebratum iri,
neque lunam lumen suum daturam, stellas istas
deinde de colo casuras, cxieraque illa qux se-
quuntur, significavit. Celi autem ornatum, cum
Mose luminaria nominavit, ubi, « Cave, inquit, ne

ῥας, xa* πάντα τὸν χόσμον τοῦ οὐρανοῦ, πλανηθεὶς D culum suspiciens, et videns solem, et lunam, eta

προσχυνῆσεις αὑτοῖς.» Ταῦτα γὰρ χαὶ ὁ πρηφήτης
δηλῶν ἐπιφέρει Καὶ τακήσεται ἡ π.λνθυς, καὶ
πεσειται τὸ τείχος. ἈΑνθ' οὗ Σύμμαχός φησι’ Καὶ
ἐντραπήσεται ἡ σε.ήνη, καὶ αἰσχυγθήσεται ὁ
fj4toc, καὶ οἱ λοιποὶ δὲ τὰ ὅμοια. “Απεροἱ ᾿Εθδομή-
Χοντα συνεκάλυγαν, ὡς Ελ) ησαιν ἐχδιδόντες tv γρα-
qi» διὰ τὸ ἀπεμφαῖνον τῆς λέξεως. Tiv οὖν χεῖρα
τούτοις ἐπιφέρει Θεὺς σνντέλειαν ἑἐργαζόμενος.
βασιλέας δὲ Ίῆς συγκ.ειομένους, νόει τοῦ αἰώνος
202100 τοὺς ἄρχοντας. Ὡς καὶ Ιαθριἡλ φησιν ἓν τῷ

* Psal. xxi, 7, 5 Mich. ni, 19.

5 Luc. xt, $99.

$lellas, et ornatum coli omnem, decipiaris, et
adores ea δ'. » [lec enim et ipse propheta siguifi-
cat, cum adjicit : Et tabescet later, εἰ cadet murus;
quorum loco, et erubescet luna, οἱ confundetur sol,
non Symmachus tantum, sed. reliqui etiam inter-
pretes reddiderunt; qua Septuaginta, cum profanis
scripturam aperto sermone tradi nollent, celare ma-
luerunt. In eos ergo tunc manum inducet. Dominus,
cum consummationem operabitur. Terra autem re-
ges conciusos hujus szculi principes intellige * quo

59 Matth. xxiv, 29. 5* Deut. iv, 19.

VARLE LECTIONES.

ο [c. οὐαί pot.

2

ΟΟΜΜΕΝΤΑΒΙΗ IN ISAIAM.

2206

Δανιήλ * Καὶ &£110ev εἰς σύναντησίν µου ἄρχων βᾶ- A et more apud Danielem loquitur Gabriel, dum sibi

σιλείας Περσῶν, xai ἄρχων βασιλείας Μήδων. 'Axó-
λουβον γὰρ ἓν Χριστοῦ λοιπὺν βασιλεύοντος ἐν αἰῶνι
νέῳ, τοὺς ἑναντίους βασιλέας εἰς τόπον χαταθλη-
θΊηναι τὸν πρέποντα. Δύο ἵ Συομμαχός φησι’ Καὶ
ἀθροισθήσονται ἀθροισμὸν δεσµίου εἰς Adxxov,
xal συγκ.λεισθἠσονται slc συγκ.Ίεισμόν. Ἐνέπε-
σον γὰρ εἰς ὃν εἰργάσαντο λάχκον, µηχέτι τοῖς ὑπὸ
Χριστοῦ βασιλευημένοις παρενοχλήσοντες, Σεσίγηται
δὲ φασὶν, ὡς ἀπόῤόητον, ὑπὸ τίνος ἡ ἐπισχοπὴ ἔσται
αὐτῶν, 7| χατὰ τοὺς λοιποὺς, ἔπισχε- θήσοντὰι, θεοῦ
δπλονότι. ᾿Εγτραπήσεσθαι δὲ φησιν qv τε xal
c&Aivnv, δίκας διδόντων τῶν ὑπ αὐγὰς αὐτῶν γε-
Υονότων, ὡς οἱ Δεσποτικῶν οἴκων μακρῷ χρόνῳ γε-
γονότες ἐπίτροποι, ἐπιστάντος τοῦ Δεσπότου, τοὺς
ὑπ' αὑτοῖς τελέσαντας χολαζοµένους θεώμενοι, μὴ
δυνηθέντες συνεισενέγχαι τι τούτοις εἰς ἀρετήν. Ἐφ'
olg ἐπιφέρεται' Βασιλεύσει Κύριος ἐν τῷ Ope
ΣΙώΝ. Ἔπρεπε γὰρ τῷ περὶ αυντελείας λόγῳ τὴν
µέλλονσαν ἑπουράνιον Χριστοῦ βασιλείαν εἰπεῖν μετὰ
τὴν τῶν ἑναντίων τυράννων χαθαἰρετιν. Σιὼν δὲ xai
Ἱερουσαλὴμ τὰς χατὰ Παῦλον τὸν µέγαν ἔπουρα-
νίους φησὶν, Ev αἷς καταξιωθήσονται τῆς αὐτοῦ θεό-
τητος οἱ χυρίως πρεσθύτεροι.
ΚΕΦΑΛ. ΚΕ’

a-w. Κύριος ὁ θεός pov, δοξάσω σε, ὑμν ήσω
τὸ ὄγομά cov, ὅτι ἐποίησας θαυμαστὰ πράγµατα
Βοθ.1Ἡν ἀρχαίαν ἀ.ϊηθεινήν. Γένοιτο, Κύριε, ὅτι
ἔθηκας πόλεις εἰς χῶμα, πύ.εις ὀχυρὰς, τοῦ
πεσεῖν αὐτῶν τὰ θεμέ.ια. Toy. ἀσεθῶν πό.ις τὸν
alova ov μὴ οἰκοδομηθῇ, x. τ. λ.

Περὶ τῆς καβόλου κρίσεως τῶν ἀσεθῶν τε xal δι-
χαίων εἰπὼν, ἧς τέλος ἣν ἡ Χριστοῦ βασιλεία, τὸν
θεὲν ἐπὶ τούτοις ἀνυμγεἴ καὶ δοξάζει. Πληροφορη-
θεὶς γὰρ πξρὶ τούτων παρὰ θεοῦ, xal τὸν νοῦν οὐχ
ἔχων ἄχαρπον φοιτώσης τῆς χάριτος Ex αὐτὸν, àv-
τιλαμβανόμενός τε τῶν παρὰ τοῦ θεοῦ, xal τῶν
ἰδίων τοῦ vou κινημάτων, ἀποθαυμάζει τὸν εὑεργέ-
την θεὸν, ὡς ἐπὶ θαυμασίἰᾳ τε καὶ ἀρχαίᾳ βου.ϊῃ.
Τὸ δὲ ταύτης ἀρχαῖον ἐδίλωσεν ὁ Χριστός ' « Acute,
λέγων, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Ηατρὸς, κληρονοµήσατε
τὴν ἑτοιμασμένην ὑμῖν βασιλε[αν ἀπὺ χαταθολῃς
χόσμου. » Καὶ ὁ Ocio; δὲ Παῦλος ἐντεῦθεν ὁριώ-
µενος Υέγραφε’ « Kat; ἑἐξελέξατο ἡμᾶς ἐν αὐτῷ
πρὸ χαταθολῆς χήσµου εἶναι ἡμᾶς ἁγίους xaX ἁμώ-
µους χατ᾽ ἐνώπιον αὐτοῦ Ev ἀγάτη, προορίσας ἡμᾶς
εἰς υἱογεσίαν Ev αὐτῷ. » Κατὰ δὲ τοὺς λέγοντας ταῦτα
περὶ τῆς ἐπιδημίας εἰρῆσθαι, τὸ ἀρχαῖον τῆς Bov-
Anc παρίσττησι Συμεὼν εἰπών" « "Ott εἶδον οἱ ὀφθαλ-
poi µου τὸ σωτἡριόν σου, Ó ἠτοίμασας χατὰ πρόσ-
ωπον πάντων τῶν λαῶν. Καὶ Ζαχαρίας λέγων *
«Καὶ Ίνσιρε χέρας σωττρίας ἡμῖν ἓν οἵχῳ Δαθὶδ
τοῦ παιδὶς αὐτοῦ, καθὼς ἐλάλησεν δ.ὰ στόματος τῶν
ἁγίων τῶν ἀπ᾿ αἰῶνος Τροφητῶν αὐτοῦ. » Ἁργαία
μὲν οὖν διὰ τοῦτο * d. Amr] δὲ, δ.ότ. val πρὸ ἑσπέ-

55 Dan. x, 15... Galat, iv, 26.
" Luc. i, 69, 70.

" Ma.th, XXV, 91.

obviam regni Persarum, et Medorum principes
exiisse comnriemorat **. Decuit enim, Christo in novo
szeculo, regnante adversantes 315 reges in idonea
loca detrudi, Itaque sic interpretatur Symmachus ;
Et colligentur collectione vincti in lacum, et conclu-
dentur in carcerem. ln foveam enim quam fecerunt,
nequaquam illis amplius, qui sub Christo degunt,
importuni, prolapsi sunt. Cirterum per quem fu-
tura sit visitatio ideo non addidit, ut arcanam esse,
vel, ut alii maiunt, per Deum fore doceret. Fore
autem dicit, ut sol et [una erubescant, propter ϱ0-
rum ponas, quibus illuxerunt, non aliter quam
solent, qui herili domo diu admiui$strata, eos, qui-
bus praefuerint, cum nihil eis ad virtutem conferre
potuerunt, hero redeunti poenas dare intuentur.
Sequitur deinde regnabit Dominus in monte Sion.
Decuit enim babitum de consummatione serino-
nem futurum Christi reguum, sublatis jam qui.
adversabantur tyrannis, etiam nominare. Sionem
autem et Jerusalem, cum magno Paulo **, coelestes
illas intelligit, in quibus illius ipsi divinitate, qui
proprie senes exsistunt, participes futuri sunt.

316 CAP. XXV.

Vgns. 1-8. Domine Deus meus, glorificabo te,
laudabo nomen tuum, quoniam fecisti admirabiles
res, consilium antiquum verum : fiat , Domine. Quia
posuisti civitales in. tumulum, civitates fortes, «t
caderent. [andamenia earum. Impiorum civitas in
sgculum non adificabitur, etc.

Absoluta disputatione de universo piorum et
impiorum judicio, eujus finem Christi regnum se-
cutum est; in lis Deum laudare et glorificare pro-
phetes aggreditur. De his enim abunde a. Deo in-
structus, animo delnde venientis insegratiz fructum
percipiens, nutu denique divino, atque etiam pro-
prio impulsus, Dei benignitatem, tanquam ea de
mirabili antiquoque consilio prodeat, demiratur.
Cujus antiquitatem ignorari Christus non passus
est, cum dixit: « Venite, benedicti Patris mel,
possidete regnum quod vobis paratum est a con-
stitutione mundi **. » Et hinc illa etiam prodierunt
divi Pauli verba : « Sicut et elegit. nos in ipsa
mundi constitutione, ut sancti οἱ immaculati ín
conspectu ejus essemus in charitate : Qui prie-
destiuavit nos in filiorum adoptionem in ipso 9. s
Quod si eos sequaris, qui ad Christi adventum ista
retulerunt ; consilii antiquitatem expressit Simeon,
dum ait: « Quia viderunt oculi mei salutare
tuum, quod parasti ante faciem omnium populo-
rum ?*. » Et Zacharias his verbis : « Et. erexit
cornu salutis 4117 uobis, in domo David pueri
sui, sicut locutus est per os sanctoruDi, qui à
seculo sunt prophetarum ejus ". » Est ergo pro-

5 E.hes. 1, 4-5. "* Luc. u, 90,51.

^ VARLE LECTIONES.

Í «p. διό.

32J1

PHOCOPII GAZA!

2308

p.er hiec antiquum consilium. Sed verum exsistere A ρας ἐχθήσεται, ἐπειδ ἂν θῇ πάντας τοὺς ἐχθροὺς

Mkleo potuerit, quod ante vesperam, ubi cunctos
liostes 8uis pedibus subjecerit (5, ubi one. impe-
rium, omnem. potestalem, oinnes copas cessare
fecerit, proditurus est.

Tum demum enim, omni prorsus nequitia ge-
nere, οφ hoste, morte videlicet, e medio
sublatis, omnia Deus fiet in omnibus **, Salvator-
que noster, novi szculi regnum administrans in
conspeciu seniorum, qui cum co in vita sancto-
rum regnaturi sunt, glorificabitur. Morum vero
bonorum eventum quia quam celerrime intueri
cupit, fiat, Domine, deprecatur. Nimirum quia de
jis, quie nondum evenerant, fecisti verbum usur-
parat, ut. fore revera doceret, eliam $i nondum
facia essent, fiat, Domine, adjecit. Precatur autem
eorum nomine, qui beatitudine potiti sunt; de reli-
quis, qui in mortali vita ante prarterierunt, po-
suisti civitates in tumulum adjiciens ; ut eum etiam
ideo lauderet, quod impias atbeorum hominum
civitates everlerit; 1»ala eorum opera fortasse,
ipsasque adversarias potestaies urbium appella-
tione signilicans, quas murum ei urbem saepe voca-
vit propier robur ; nec dudum adeo, cum. ita. eas
Christum dejecturum dixit, ut non. excitarentur
iterum. Quorum quidem qu: manus, id est. impios
homines effugerint, tibi benedicent . vel, ut alii
interpretantur, te glorificabunt. Populus ille nimi-
rum, qui superiore sacuio paupertatem, iuo no-
mine passus, idem ab impiis persecutoribus ini-
quitatem sustinuit. Hli, inquam, qui omni prorsus
ex te olim manante virtute el donis, quae solus
percipiebat Israel, omnique adeo desursum pro-
tectione destituti et privati jacuerunt. Quibus in
contrarium jam cedentibus omnibus, merito in
grati animi significationem caruina et laudes cdunt.
Cnm enim tristes, et languidi animo, sumniaque
omnium penuria, que ad vitze delicias spectant,
inter sceleratos agitati laborarent, tu te 818 cis,
Domiue, auxiliatorem protectoremque praebuisti,
Ἡπο quo tempore ita siti premebantur, ut Davidis
illud : « Sitivit anima mea ad Deum fontem. vi-
vum **, » possent usurpare ; tu eos tanquam fous
dejectos unigeniti Verbi virtute recreasti.

Ac ne de se ista usurpari putarent Judai, gra-
tiam, quie in ezeteras | gentes diffusa est, his verbis
adjicit : Et faciet Doininus Sabaoth omuibus genti-
bus super montem istum. Czterum quid faciet, com-
potationem quidem reliqui interpretes ; Septuaginta
aulem, DBibituros letiliam, bibituros viuum, adji-
ciunt. Neque vero Dominum ipsi tanum Judaeorum
populo, sed gentibus etiam omnibus, non. in valli-
bus, non in campis, non in multis montibus, non
in alio quovis denique, sed in uno illo, quem verbis
istis, super montem. hunc, designavit convicium
esse paraturum significavit. Verum quem tandem

"* Jlebr. x, 13. **1 Cor.

XV,

αὐτοῦ ὑπὸ τοὺς τόδας αὐτοῦ ' ὅτ ἂν watapyf,sm
πᾶσαν ἀρχὴν καὶ ἐξουσίαν xaX δύναμιν.

Τότε γὰρ πάσης χαχίας ix ποδῶν ἀρθείσης, xol
τοῦ ἑσχάτου ἐκθροῦ τοῦ θανάτου χαπαργηθέντος, ὁ
μὲν θεὺς ἔσται πάντα ἐν πᾶσιν ' ὁ δὲ Σωτὴρ ἡμῶν
τοῦ νέου ῥασιλεύων αἰῶνος ἑνώπιον τῶν πρεσθυτέ-
ρων δοξασθήσεται, σνμθασιλενόντων Ev ζωῇ τῶν
ἁγίων αὐτῷ. Τὸ δὲ τῶν ἀγαθῶν τέλος ἰδεῖν ᾗ τάχος
ἐπ.θυμῶν. ἐπεύχεται' Γένοιτο, Κύριε. Ἠγουν ἐπειδὴ
περὶ τῶν µήπω γεγονότων τὸ, ἐποίησας, ἔλεχε,
δειχνὺς ὡς ἔσται πάντως, εἰ xol μὴ γέγονε, προσ- '
έθηχε τό" Γέἐνοιτο. Kópue. Αλλ' ἐπεύχεται μὲν περὶ
τῶν τευκοµένων µαχαριότητος. Περὶ δὲ τῶν ἐν τῷ

B θνητῷ βίῳ mph παρεληλυθότων ἐπιλέχει τὸ, ξύηχας

ἐν τῷ θνητῷ δ πό.εις εἷς χῶμα, δοξάζων αὐτὸν xat
ἐφ᾽ οἷς τὰς ἀσεθεῖς τῶν ἀθέων πολιτείας κατέλυσεν.
ἁπεθή τε τούτων οἰκοζομήματα τάχα πύᾶεις, xal
τὰς ἀντιχξιμένας ὀννάμεις δηλῶν. "Ag δι τὴν
ἰσχὺν, τεῖχος καὶ πό.ἰιν χαλεῖν ἔθος, ὡς ἑλέγετο
πρότερο», ἃς χαθελὼν ὁ Χριστὸς ἀναστῖΏναι πάλιν
o9 συγχωρῄήσειεν. Οἴγε μὴν αὐτῶν διαφυγόντες τὰς
χεῖρας, Ίγουν ἐκ τῶν ἁἀσεθούντων ἀνθρώπων οἱ σε-
σωσμένοι, εὐ,λογήσουσίν σε, ἢ δοξάσουσι χατὰ
τοὺς λοιπούς. Εἰσὶ δὲ οὗτοι ολαὸς ὁ διὰ σὲ πτωχεύ-
σας κατὰ τὸν πρότερον αἰῶνα, xaX ὃν οἱ διῶκται τἌς
θεοσεθείας ἰδίχησαν. "Ilyouv οἱ πάλαι πτω[οὶ πά-
σης ἀρετῆς, τῶν παρὰ σοῦ χαρισµάτων, ὧν Ἱσραλλ
μόνος ἀπέλανεν ' γυμνοί τε τῆς ἄνωθεν σχέπης Υε-
νόµενοι. Τούτων γὰρ b πάντων εἰς τοὐναντίον αὐτοῖς
µεταστάντων, χαριστηρίους εἰχότως ᾠδὰς ἀναπέμ-
πουσιν. Καὶ ὅτε γὰρ ἦσαν ταπεινοἱ καὶ ἓν ἀθυμίᾳ,
τρυφῆς τε πάσης ἑνδείᾳ τῶν φαύλων ἐν µέσῳ στρ:-
φόμενοι, σὺ τούτων Ἴσθα, Δέσποτα, βοηθός t& xal
σχέπη. ᾽Αλλὰ xai χατ ἐχεῖνο διφῶσι κα.ροῦ, ὡς
λέχειν' € Ἐδίφησέν σοι ἡ φυχἠ µου πρὸς τὸν θεὸν
τὸν ἰσχυρὸὺν τὸν ζῶντα, » σὺ πάλιν ἦσθα mr vf, πο-
τίζων αὐτοὺς ἐπιῤῥοῇ τῇ τοῦ πνεύματος, τῆς -λι-
1οΨυχίας αὐτοὺς ἀναχτώμενος, ἐνισχύων αὐτοὺς τῇ
τοῦ μονογενοῦς σου Λόχου δυνάμει.

aliquis, spiritus unda adaquasti, et pusillanimitate

Ὡς ἂν δὲ μὴ περὶ αὑτῶν εἱἰρῖσθαι ταῦτα παῖδες
Ἱουδαίων νοµίσωσ», τὴν εἰς πάντα τὰ ἔθνη χυθεῖσαν
χάριν παρἰστησι’ Καὶ ποιήσει., λέγων, Κύριος Xa-
όαὼθ πάσι toic ἔθγεσιν ἐπὶ τὸ ὄρος τοῦτο. TU δὲ
ποιήσει; Κατὰ μὲν τοὺς λοιποὺς ἑρμηνευτὰς, actor
ἑξῆς εἴρηται ’ κατὰ δὲ τοὺς ᾿Εόξομήχοντα, πίονται
εὐρροσύγη», πίονται οἵχον. Οὐχ ἄρα τῷ Ιουδαίων
λαῷ τὸ συµπόσιον, πᾶσι δὲ τοῖς ἔθλεσι λέγει πα-
ῥρασχευάσειν τὸν Κύριον. Οὐὑχκ ἐν φάραγξιν, oo
ἐν πεδίοις, οὐδ ἐν πολλοῖς ὄρεσιν, οὐδ' ὡς É:vyev
ἐπί τινος ὄκους, ἀλλ ἐπ) ἐχεῖνο περὶ οὗπερ ἔφτηεε
δεικτιχκὠς., ἐπὶ τὺ ὄρος τοῦτο. Ποῖον , f] τὸ δηλωθὲν

28. ** psal. χε, 5.

ΤΑΠΙ 5 LECTIONES,

€ 42. iv τῷ θυητῷ. P Ic. οὖν, i], δὲ.

2209
ἐν τῷ Βασιλεύσει, Κύριος iv δὄρει Σιών;
τοῖς ἔθνεσι τὸ συωµπόσιον, χαὶ τὸ «7; ἀθανασίας
ποτὸν, περὶ οὗ φησιν ὁ Παῦλος ' « Προσελτλύ-
θατε Σιὺν ὕρει καὶ πόλει θεοῦ ζῶντος Ἱερουσα-
Ag. ἐπουρανίῳ. » Ἐν olg οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν χατ-
αξ.οὖμενοι τῶν ἐπαγγελιῶν, πίογται εὐφροσύνη»,
xal πίονται τῆς ἁληθινῆς οἶνον ἀμπέλου. Περὶ οὗ
ὁ Σωτῖρ ἔλεγεν' Οὐ μὴ mit αὐτὸ, ἕως ἂν πίω αὐτὸ
χαινὸν μεθ ὑμῶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. ᾽Αλλὰ
xai χρίσονται μῦρον. οὐχέτι τὸν ἁῤῥαθῶνα τοῦ
πνεύματος ληφόμενοι, ἀλλ᾽ αὐτοῦ τοῦ πληρώματος τῆς
θεότητος µεθέξωντες τοῦ Υἱοῦ τοῦ θεοῦ. Oóx ἐκ pé-
ρους ἔτι γινώσχοντες, καὶ bv μέρους προφητεύοντες,
ἁλλ' Ex τοῦ τελείου μέτοχοι γενόμενοι τοῦ Χριστοῦ
ὡς xai αὑτοὺς ἀποφανθῆναι χρ:στοὺς, θεοῦ τε
υἱοὺς, χαὶ χΧλτρονόμους θεοῦ, καὶ συγχληρονόµους
Χριστοῦ. Κατὰ δὲ τοὺς περὶ τῆς ἐπιδημίας εἰρῆσθαι
λέγοντας, ὄρος μὲν ἡ Ἐκκλησία οὖσα σχοπευτἑριον,
xat ὃὅρασις εἰρήνης, διὰ τὸ τῶν δογμάτων ὑψηλὸν
χαὶ τῶν ψΨυχῶν τὸ &tápayov* olvoc δὲ χαὶ μῦρο»,
σαφῶς τὸ μυστ.χὸν χρίσμα, xol τὸ σωτήριον αἷμα
παρέστησεν. Γράφει γὰρ xaX ὁ µαχάριος Ἰωάννης
Καὶ ὑμεῖς χρίσμα ἔχετᾶ ànb τοῦ ἁγίου. » Τούτφ
γὰρ οἱ βαπτιςόµενοι χρίονται, σύμθολον τοῦ µετα-
λαχεῖν τοῦ θείου Ι]νεύματος τὸ χρίσμα ποιούμενοι.
"AX. ἐπεὶ τούτων ἀνάξ.ος Ἰσρχήλ * Παράδος αὑτὰ,
qn3l, τοῖς ἔθνεσιν, ὥσπερ τις παρακαταθ/χην iv
μυστηρίῳ παραδίδωσι. Διὸ καὶ θαυμαστὰ, xa
βου.]ἣν ἀρχαίαν ἔλεγεν ὁ προφήτης αὐτά.

Οὐ γὰρ ὥσπερ ὁ πάλαι νόμος δι) ἀγγέλων λαληθεὶς
ἐδύθη µόνῳ τῷ Ἱσραὴλ, ἀλλά Χριστὸς τῶν ἐθνῶν f
προσδοχία᾿ χατὰ τό’ « Kalis. αὐτῷ ἔθνη ἐλπιοῦσιν, »
Τὸ δὲ αὐτὸ, φησὶν, 007 6 προφήτης ἐφύλαξεν * ὡς γὰρ
παραμυθούμενος τοὺς ES Ἱσραὴλ, xal τῶν ἄλλων
ἐθνῶν ἔλεγε τὴν ἀπώλειαν διιχνουµένων, διὰ πάντων
τοῦ θεοῦ δειχνύων τὴν πρόνοιαν. ὩὨλιγώρουν γὰρ οἱ
ἐξ "Ica, συνεχέσιν ἐλέγχοις καὶ παιδείαις ὁρῶντες
αὐτοῖς ἐπιχείμενον τὸν θεὸν, οὗ φιλανθρωπίας cou
ταῦτα δοχοῦντες τεχµήρια, τῆς δὲ ἰδίας ἁπωλείας
ἑνθήχην i ἐν ἐλευθερίᾳ διάγειν τὰ ἔθνη νοµίζοντες,
ὡς ἂν yh ὄντα ὑπὸ θεόν. Μηδὲ γὰρ δίκην αὐτοὺς ig"
ol; ἐπλτμμέλουν εἱσπράττεσθαι. (Οὕτω xaX νῦν διὰ
τῶν χρηστοτέρων τὴν εἰς ἅπαντας χηδεµονίαν £6f-

COMMENT ARIT IN ISATAM., | i0

'Ex:t A prieter S onem. alium : in quo regnaturum Domi.

num asseruit? Ihi gentibus convivium, potusque
ille immortalis, de quo loquens Apostolus . « Ac-
cedite, inquit, al montem Sion, et urbem Dei vi-
ventis, covlestem Jerusalem *!, » inter cos, qui de
genium numero digni promissionibus habiti sunt,
bibent et ipsi letiliam, bibent et νετ vitis vinum
illud, quod se uon prius bibiturur, donec novum
cum apostolis in regno ceelorum sumeret, Cliristus
afrinavit **, Unguento vero et ipsi ungentur, non
jam spiritus arrabonem accepturi, sed cumulatis-
sims ejus divinitatis, quie est in Dei Filio, paiti-
cipes futuri; non ex parte adliuc. cognoscentes, et
ex parte prophetantes **; sed in totum ita. Chri-
sto potituri, ut et christi illi, et fiiii Dei, h:eredes-

B que, atque etiam Christi coh:eredes appellentur **.

Verum, si eos audimus, qui ad incarnationem ista
referunt; per montem quidem, Ecclesiam designa-
vit, quae et specula, et pacis visio, propter do-
gmatum altitudinem, aniwarumque quietem vo-
catur : per vinum autem et unguentum , mysti-
cam unctionem, et salutarem sanguinem. Sic enim
apud Joannem etiam legimus : « Et vos unctionem
habetis a sancto **. » lsta eniin. qui tinguntur,
liniuntur; tanquam symbolum divini spiritus in
se effusi unctionem faciant. Quibus indignum cum
se pr:estiterit Israel, non aliter quain qui arcani
aliquid alterius fidei committit, tradere ista geuti-
bus praecipit. Atque hzc quidem sunt, quz admira-
bilia, qua consilium antiquum, propheta appellavit.

319 Neque cnim, ut vetus illa angelorum voce
promulgata lex, soli Israelitico populo data est;
sed est Christus ipse gentium exspectatio ; in quem
Scriptura teste **, sunt omnes gentes speraturze,
ldem autem, aiunt, ingenium eumdemque morem

propheta retinuit. Ut enim cum Israelitas consola-

retur, aliarum eliam gentium interitum attigit; ut
Dei in omnibus providentiam ostenderet. Gentes
enim Israelitze, in quas Deum plagis et animadver-
sionibus continue incumbere cernebant, neglige-
bant ; nec diving ista humanitatis esse argumenta,
sed su:e ita libertati relinqui, quod Dei cura non
regerentur, nec eos attingeret scelerum vindicta,
arbitrabantur. Sic jam per meliora, curam 60 de

λωσεν. Οὐ γὰρ τοῖς ἔθνεσι ταῦτα περινοστῶν ὁ προ- y oinnibus habere significat. Neque enim de gentibus

φήτης ἀπήγγελλεν * ἀλλά τοὺς Ἰουδαίους ἑπαίδευε τὰ
μετὰ πλείστους γενητόµενα χρόνους, πιστούµενος
αὑτὰ διὰ τῶν ὅσον οὕπω γενησοµένων ὑπ) Ασσυρίων.
Πῶς δὲ τεύξεται τούτων τὰ ἐξ ἀρχῆς ἀσεθοῦντα,
παρίστησιν ἔθνη διὰ Χριστοῦ φυγόντα τῆς εἰδωλολα-
ερείας τὸν θάνατον, ἐφρ᾽ ᾧ ἂν αὐτά τις ἐδάχρυσεν
ὄνειδος ἔχοντα τὴν ἀσέθειαν. Hv δὲ τὸ Ódxpvor 16v
διὰ φιλανθρωπίαν τὴν τῶν τοσούτων Φυχῶν ἀποχλαιο-
µένων ἀπώλειαν ὑπὸ τοῦ διαθόλου γεγενηµένην, ὃς

οἱ Hebr. xii, 22. ** Mattb. xxvi, 29.
y) 10; Hom. xv, 12.

* | Cor. xut, 9.

ista obiter evagatus propheta retulit; sed, ut per
ea, qux ab Assyriis jamjam instarent, de his, quae
longo postea tempore futura essent, Judzis fidem
faceret. Ceterum demonstrat qua ratione gentes ab
initio impietati ita deditz,, ut. ejusmodi opprobrio
notatas merito quis lacrymis prosequatur, ista per
Christum idololatriz morte devitata adepturz sunt.
Intelligit autem eos lacrymarum nomine, qui
commiseratione coumnmoti, tot animarum interitum
** Rom. vin, 17.

** | Joan. n, 20. *^ 183.

VARLE LECTIONES.

| qp. ἕνεχεν.

2211

PROCOPII GAZ/£I

2313

laumeutabantur, que per diabolum mortis appella: A καὶ θάνατος εἴρηται. Ὅσον μὲν οὖν ἆχεν εἰς τοὺς

Lione significatum perierant. Perierant igitur, quan-
«un bumaua patiebatur conditio : sed sunt Dei
benignitate turpis hujus eL diabolieg servitutis
opprobrio liberati. Dicas vero et ad. mvsterii tra-
ditioiem, ipsam quoque mortuorum resurre2tionem
tempestive adjeclam esse, indeque nos carnis re-
surrectionem 320 ipso. baptismatis tempore pro-
fiteri, mortemque per Adamum in genus humanum
grassantem *' lamentationum et lacrymarum no-
bis occasionem prabuissc . cujus fugam illa post
tres dies resurreclio Salvatoris, qui primogénilus
ex mortuis *5, et dormientium primitiz vere ** pun-
cupalur, nobis peperiv Primitias autem atque
adeo prituum, sequentes omnes, ipsi videlicet,
consequemur; quos sacco dirupto — ea circum
lziiia munivit"",uthis verbis in mortem non dubi-

ἀνθρώπους, &áTtoÀAovto * ἡ δὲ τοῦ θεοῦ φιλανθρωπί.,
τὸν ὀνειδισμὸν αὑτῶν τῆς ἐφυθρίστου δουλείας τοῦ
διαθόλου ἀφείλετο. Eimot; δ᾽ ἂν, xa* ὡς ἐπὶ xatpou
κάνυ, tfj τοῦ μυσττρίου παραδόσει χαὶ ὁ περὶ τῆς
ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν συνεισκεχόµισται λόγος. Δὼ
xai σαρκὸς ἀνάστασιν ἐν τῷ τοῦ ῥαττίσµατος ὁμολο-
γοῦμεν χαιρῷ, xat ὡς διὰ τοῦ ᾽Αδὰμ χαταδραμὼν
τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων ὁ θάνατος, θρῄνων ἡμῖν
ὑποθέσεις καὶ δαχρύων παρέσχετο. Τούτου Ob φυγὴν
ἡ τριῄµερος παρέσχε τοῦ Σωτῆρος ἀνάστασις πρωτο-
τόχου Ὑεγονότος Ex τῶν νεχρῶν καὶ ἁπαρχῆς τῶν
χΣχοιμηµένων. Ἔψεται δὲ τῇ ἁἀπαρχῇ xat πρώτῳ τὰ
μετὰ ταῦτα, τοῦτ᾽ ἔστιν ἡμεῖς, οὓς διαῤῥίξας τὸν
σάχχον περιέξωσεν εὐφροσύνην, ὡς ἐπεμθαίνειν τῷ

Β θανάτῳ. « Που fj νίχη σου, θάνατε; Ποῦ τὸ χέντρον

σου, $5»; Τὸ δὲ χέντρον τοῦ θανάτου ἡ ἁμαρτία. »

temus insurgere : « Ubi est, mors, victoria tua? ubi, inferne, stimulus tuus? Stimulus autem mortis pec-

catum est "!. »

A nobis igitur omnis sublata est. lacryma, qui
sperate — resurrectionis benefieio non ümmode-
rato dolore amplius, ut cieleri qui. spem non ha-
bent ?"*, dejicimur. Vocat autem opprobrium
populi, mortem istam, tanquam quz a transgressio-
nibus nostris originem habueril; vel peccatum
eliam, a quo ipsa manavit corruptio. Caterum
quoniam a permultis resurreclionis mysterio ,
revera admirabili, fides non adhibebatur : Os Do-
eiini loculum esse adjecit. Vel id ideo certe usur-
pavit, quod gentes errore liberari nemo facile cre-
didisset. Neque vero mirum cuiquam videatur,
quod cultus idolorum quzdam adhuc supersunt
reliquis. Decuit euim doceri nos à quibus nos
Redemptor ipse exemerit, cum liberos suos olim
homines iu sacrificium mactarent dzmonibus ?*,
lta deiude et ipsa voluntatis nostre libertas appa-
ruit. At quod in montem dixit, seeundum interpretes
reliquos, sensum alium astruit. Ita enim aperte
reddidit Symmachus : Ei praecipitem dabit in monte
isto [aciem dominaloris , qui in omnes gentes domi-
&alur : εἰ judicium, quod in omnes gentes judicatum
«st, absorberi [αείεί morlem in finem : et. abstergel
Dominus Deus a facie omnem laerymam : et oppro-

Ilàv οὖν ἡμῶν ἀφήρηται δἀκρυον, διὰ τὴν ἐλπίδε
τῆς ἀναστάσεως οὐ λυπουµένων ἀμέτρως, ὡς καὶ οἱ
λοιποὶ οἱ μὴ ἔχοντες ἐλπίδα. Ονειδος δὲ φῆσι τοῦ
Jaov τὸν θάνατον, ὡς ix τῆς ἡμῶν παραθάσεως
ἐσχηχότα τὴν Ὑένεσιν΄ ?| καὶ τὴν ἁμαρτίαν, δι ὃς
ἐχθέδηχεν ἡ φθορά. Αλλ) ἐπεὶ πολλοῖς ἄπιστον tic
ἀναστάσεως τὸ µυστήριον, ὄντως ὑπάρχο» παράδοξον,
φησὶν, ὅτι Τὸ στόμα Κυρίου ἐ-άλησεν. Ἠγουν
ἐπειδὴ λίαν ἣν ἄπιστον, Ex τῶν ἐθνῶν ἀπολεῖσθαι
τὴν πλάνην, εἰκότως τοῦτο προσέθηκεν. El δὲ τῆς
εἰδυλολατρείας ἔτι σώζεται λείψανον, θαυμαστὸν
οὐδέν.΄Εδει γὰρ δείχνυσθαι τίνων ἡμᾶς ὁ Λυτρωτὴῆς
Ἠλευθέρωσε πάλαι τῶν ἀνθρώπων θωσίαν τὰ τέχνα
προσαγόντων τοῖς δαίµοσι. Καὶ τὸ ἐφ᾽ ἡμῖν δὲ οὕτως
Ex τῆς αὐτεξουσίου γνώμης ἐδείχνυτο. Τὸ δὲ ἐπὶ τὸ
ὄρος, χατὰ τοὺς λοιποὺς ἑρμηνευτὰς διάνοιαν ἑτέραν
παρίστησι. Σαφῶς γὰρ οὕτως ἑξέδωχκε Σύμµαχος :
Καταποντιεῖ ἓν' τῷ Ópet τούτῳ πρόσωτον τοῦ àt-
ουσιαστοῦ τοῦ ἐξουσιάζοντος πάντων τῶν ἐθνῶν,
xal ἡ χρῆσιςὶ ἡ κεχριµένη κατὰ πάντων τῶν
ἐθνῶν, καταποθῆγαι ποιήσει τὸν θάνατον εἰς τέ-
Aoc. Καὶ ἐξα.1είψει Κύριος ὁ θεὸς ἁπὸ προσώπου
πᾶν δἀχρυον καὶ τὸ ὄγειδος τοῦ «ἰαοῦ αὐτοῦ πε-
ριεεῖ ἀπὸ πάσης τῆς γῆς, ὅτι Κύριος ἐάλησεν.

biium populi sui tollet ab omni terra ; quia Dominus T) Οἷς ᾽Αχύλας καὶ θεοδοτίων συμφώνως ἑἐξέδωχαν,

Joculus est. 39 1 Quibus verbis concordi translatione
Thieodotio et Aquilas assentiuntur, innuentes Domi-
eum, quando convivium in monte praedicto gentibus
apponet, quas arcanis suis mysteriis dignas puta-
bit ; tuu demum pra'cipitata dominatoris facie, eum
eliam, qui in gentes omnes dominatur (id est
snortem, qux nunc quidem dominari, ab Apostolo
autem 23b ipso Ádamo ad Mosem usque regnare
dicitur 19) prefligaturum et perditurum. Ista ergo
non imwuerito, quia cessat mors hostis ultimus,

*! Ron. v, 17.

** Coloss. 1, 18; Apoc. 1, 5.
Sb, 50.

"* | Thess, 1v, 42. 7* Psal. cv, 57.

| rp. χρίσις.

6 | Cor. xv, 90.
** Που. v, 14.

VARI/E LECTIONES. .

δηλοῦντες ὡς ὅτ' ἂν τὸ συµπόσιον ἐν ὄρδι τῷ προ-
ειρημένῳ ποιῄσει τοῖς ἕἔθνεσι Κύριος, μετασχεῖν
ἀξιώσας τῶν ἁῤῥήτων αὑτυῦ μυστηρίων, τὸ τηνι-
Καῦτα τοῦ ἐξουσιαστοῦ τὸ πρόσωπον Σαταποντί-
σας, ἀφανὲς γενέσθαι ποιῄσειεν τοῦ ἐξουσιάσαντος
πάντων τῶν ἑθνῶν , τοῦτ' ἔστι τοῦ θανάτου νῦν μὲν
ἑξουσιαστοῦ ῥηθέντος, παρὰ δὲ τῷ Απστόλῳ βασι-
λέως, ἐδασίλευσε λέγοντος ὁ θάνατος ἀπὸ ἈΑδὰμ µέ-
χρι Μωσέως. Ἐπεὶ τοίνυν ἔσχατος ἐχθρὸς χαταργεῖ- -
ται ὁ θάνατος, εἰκότως ταῦτά φησιν. Αντὶ δὲ τοῦ

" Psal. xxix, 132. ?*! I Cor. xv,

2315

COMMENTARII IN ISAIAM.

3914

προσώπου τοῦ ἑἐξουσιαστοῦ, τὸ πρόὀσωπον τῆς À usurpavit, Sed pretereundum non est, pro facie

σκοτίας Σὐμμαχός τε χαὶ θεοδοτίων ἐξέδωχαν, οὕτω
δηλοῦντες τὸ ἀφεγγές τε xal σκότους πλῆρες τοῦ
θανάτου χωρίον. Τότε τοίνυν, ὄτεπερ οἱ ἅγιοι συµ-
,θασιλεύσωσι τῷ Χριστῷ, ὁ πάντας χαταπίνων xa-
ταποθήσεται θάνατος. Τὸ δὲ αἴτιον ἡ χρίσις, δι’ ἣν
οὐχ ἔτι θανάτῳ δουλεύσουσιν. Απερ ὠφελημένος ὁ
θεῖος Απόστολος ἔφασχε' « Act Υὰρ τὸ φθαρτὸν τοῦτο
ἑνδύσασθαι ἀφθαρσίαν, » xaX τὰ ἐπ᾽ αὑτοῖς. Ὅτε xal
πᾶν ὄνειδυς ἀφαιρεθήσεται. 02ειδος γὰρ T» τοῖς
κατ εἰχύνα θεοῦ πεποιηµένοις ἀνθρώποις, τὸ ἔχπε-
σεῖν τῆς αἰωνίου ζωῆς.

dominaloris ; tenebrarum faciem Symmachum οί
Theodotionem reddidisse, ut caligine et tenebris
mortis locum docerent. abundare. Quo tempore
igitur, cum Christo regnaturi sancti sunt, tum de-
mum qua omnes ante solebat absorbere, mors ab-
sorbebitur. Atque hujus quidem rei causam unctio
illa, per quam morti non servient amplius, przebue-
rit; qua auctus Apostolus, corruptibile hoc incor-
ruptionem, el mortale hoc immortalitatem indutu-
rum, ezteraque illa qux sequuntur, affirmavit "*,
Tum demum etiam opprobrium omne auferetur.

Erat enim. non leve liominibus opprobrium, qui ad Dei imaginem — facti essent, vita sempiterna exci-

disse.

ϐ/-ιῤ’. Καὶ ἐροῦσι τῇ ἡμέρᾳ exelvn: 'Ιδοὺ ὁ θεὺς B 399 Verns. 9-19. Et dicent illa die : Ecce Deus

ἡμῶν, ép' ὃν ἡ.Ίπίζομεν. Kal ἠἡγα..Ίιώμεθα. dvá-
παυνσιν δώσει ὁ θεὺς ἐπὶ τὸ ὄρος τοῦτο. Kal xa-
ταπατηθήσεται ἡ. Μωαθῖτις, ὃν fpózxov πατοῦσιν
ᾱ Ίωνα ἐν ἁμάξαις, x. τ. λ.

Καταποθέντος τοῦ θανάτου χατὰ τὸν χαιρὸν τῆς
ἀναστάσεως , ol τοῦ νέου αἰῶνος υἱοὶ χαριστήριον
ἄσουσιν ᾠδὴν τὸν ἑαυτῶν Σωτῆρα θεώμενοι λέγοντες'
Ιδοὺ ὁ θεὲς ἡμῶν à?! ᾧ ἡἸπίζομεν, τὸν πρὶν ἑλ-
πισθέντα νῦν ὁρῶντες ἠδόμεθα, τὰ ἐπιόντα λυπηρὰ
δι) αὐτὸν χαρτερήσαντες. 'Ανθ᾽ ὧν ἐν τῷ τῆς βασι-
λείας ὄρεε, τῶν ἐπηγγελμένων ἀγαθῶν ἁἀπολαύσουσι.
Ἡ δὲ Μωαδῖτις, κατὰ δὲ τὴν "E6patóa Moda, τῆς
, ἀσεβείας ὑφέξει τὴν δίχην. Αντὶ δὲ τοῦ ἀ.λοηθήσε-

noster, in quem speramus, ei salvabit nos. Iste Do-
minus, sustinuimus eum et. exsultabimus, et lata-
bimur in salute nostra. Requiem dabit Deus super
montem hunc. Et coneulcabitur Moabitis, quomodo
ealcani aream plaustris, ete.

Absorpta morte, ipso resurrectionis tempore, qui
seculi recentis filii exsistent, Salvatorem contem-
plati, eidem in accepti beneficii memoriam carmen
his verbis decantabunt : Ecce Deus noster, in quem
sperabamus, quem flde antea, nunc ipsis oculis lzeti
aspicimus, qui labores et molestias per eum superavi-
mus. Quorum vice promissis bonisin regni monte po«
tientur. At ipsa Moabitis, vel Moab,si Hebrzorum lit-
teram sequimur, impietatis poenas non effugiet.

ται, Xóppayog ἐξέδωκεν ἀλοήσομεν. Tivec δὲ οἱ C Verum quo loco triturabitur habemus triturabimus

ἀλοῶντες, ἑξῆς ἐπιφέρει λέγων" Καὶ πατήσουσυ’
αὐτὸν πόδες πραέων xal ταπεινῶν βήματα. Nóst
ἐξ Μωάδ, τὸν παρὰ Μωαδίταις τιμµώμενον δαίµονα
κατὰ Θεοῦ μὲν ἑπαρθέντα, αυντρίψαντα δὲ τοὺς 0g"
ἑαντῷ, xal αὐτὸν δὲ τὸν "Iaooa τῷ Βεελφεγὼρ τε-
λεσθΏναι ποιῄσαντα' xal Ev τῇδε περὶ Μωἀθ ἔλεγεν
ὁράσει, ὅτι ἤρθη f; συμμαχία σου, χαὶ ὁ ἄρχων ἁπ-
ώλετο ὁ χαταπατῶν ἐπὶ τῆς γῆς. Περὶ οὗ καὶ à Ἱερε-
µίας φησί. « Kal ἐξελεύσεται Χαμὼς ἓν ἀποιχίᾳ. »
Καὶ πάλιν’ « Kai χαταισχυνθἠσεται Μωὰθ ἀπὸ Xa-
µώς, » Οἷος δὲ ἦν, δηλοῖ λέγων € Ἐγγὺς ἡμέρα
Μωάθδ, xaX πονηρἰα αὑτοῦ ταχεῖα σφόδρα.» Καὶ
πάλιν ' «Ἴδετε πῶς συνετρίδη βακτηρία εὐχλεῆς. »
Καὶ πάλιν. «Κατεάχθη χέρας Μωὰάθ, xol τὸ ἐπί-
yàtpov αὐτοῦ συνετρίδη, croi Κύριος. Δῆσατε αὐτὸν,
ὅτι ἐπὶ Κύριον ἐμεγάλυνεν. » Καὶ πάλιν’ «Καὶ ἔσται
εἰς γέλωτα xal αὐτὸς, ἐπειδὴ εἰς γελοιασμὸν ἦν σοι
Ἱσραήλ.» Καὶ ἑξής' «"Hxovoa, φησὶν, Ὀέριν Μωὰδ,
Ὀδρισεν σφόδρα τὸ Όψος χαὶ ὑπερηφανία. » Ἐπειδὴ
οὖν φοθερὸς Ἰουδαίοις νενόμιστο, παρίστησιν αὐτοῦ
τὴν iv τῷ μέλλοντι χρίσιν. Αντὶ δὲ τοῦ, Καὶ τὸ
ὄγος τῆς καταφυγῆς τοῦ οἴχου σου ταπειγώσει,
Σύμμαχος, Καὶ τὸ ὀχύρωμα τοῦ ὕγους τῶν τειχῶν
σου κύψει, φησί. Τεῖχος δὲ χαὶ ὀχύρωμα al δυνά-
μεις ἦσαν αὐτοῦ, alc ὠχύρωτο. Νοῄήσεις δὲ δι’ ἑνὸς,
ola πείσονται χαὶ οἱ τὰ λοιπὰ τῶν ἐθνῶν ἀπατήσαν-

15 | Cor. xv, 53.

** Psal. cv, 98.
*! ibid. 95, 90.

?* ibid. 27. *? [bid. 99.

" Jerem. χιτ, 7.

agendi significatione reddidit Symmachus. Nec qui-
nam trituratores futuriessent dissimulavit, cum eum
mansuetorum pedibue, humiliumque vestigiis calca-
ilum 393 iri addidit. Intelligas autem Moab no»
mine cultum apud Jfoabitas, οἱ in Deum sese effe-
rentem. d:monem, qui sibi subditos opprimebat
et populum Israeliticum Beelphegori initiari coge-
bat'*. Superiore praterea in Moabitidem visione
ejus .auxilium, el principem, qui in terra calcabas
perisse affirmavit. De eodem Jeremias ipse sie
loquitur : « Et abibit Chamos in captivitatem ?*, »
Itemque : « Et pudefiet Moab a Chamos 15. » Qualis
autem esset aperit, cum ait : « Instat dics Moab,

p et malitia ejus celer valde "*. » Et iterum : « Vi-

dete quomodo confractus est baculus fortis **. » Et
rursum : « Resectum cst cornu Moab, et robur
ejus conculcatum, aft Dominus. Ligate ipsum, quo-
niam in Dominum magnifice se extulit *'. » Pra-
terea : « Eterit in risum etiam ipse, quia in deri-
sum tibi fuit, o Israel **. » Denique : « Audivi, ail,
superbiam Moab. Injurius fuit valde, arrogans et
fastuosus **. » Quoniam ergo Judaeis metuendus
videbatur, futurum deinceps ejus judicium appo-
nere libuit. Czeterum quo loco εἰ aliitudinem re-
[ugii domus tue humiliubit, habemus : Et muni-
mentum altitudinis murorum tuorum concidere faciet,
7* ibid. 15.

1ο ibid. 16. ** ibit. 17.

21 PROCOPII 6Α7. ΕΙ

interpretatus. est Symmachus. Erant vero murus A τες δαίµονες. Τοῦτο γὰρ ἡμῖν ὁ προφήτης χατέλι-

et munimentum. vires ejus, quibus muniebatur.

ΤΣΥ.

Discas porro ab uno, qualia daemones ipsi etiam, qui reliquas gentes in fraudem deduxerunt, passuri
sunt. ld enim colligendum nobis relinqui propheta voluit.

CAP. XXVI.

Vgns. 1-8. Die illa cantabunt canticum istud | in
terra Judge, dicentes : Ecce civitas munita, et sa-
(utare nostrum ponet. murum, et circummurale;
aperite portas. Ingrediatur populus custodiens justi-
tiam, εἰς.

At illis deletis regnabit in suos Christus, in ο)
lesti. illa Jerusalem, quam Judex nomine vocavit
urhis amplitudinem innuens. Appellat vero et civi-
tatem. Dei sanctorum in ea degentimn vitze institu-
tum, congrue ad regionem terrenz illius Jerusalem
respiciens : partim quidem, ut rerum veritatem sub-
indicet ; partim etiam ut δάσος consolatus, eos-
dem etiam ad propositorum spem provocet, qui
promissis potiti canticum coeleste cantabunt. Est
autem canticum. hujusmodi : Ecce civitas munita
salutare nostrum. Neque enim munita inferior ista
in terris, vi capta szpius et expugnata; sed 294
superior illa, et. munita et salutare (quod Jesus
vocabulo apud Hebros significatur) dici queat.
E«t enim ipse beatorum Salvator, civitas, murus, εἰ
circummurale. Cujus portarum appellationem, man-
sionem ibidem exsistentium aditus nos decet intel-
ligere; quod non Judieis, non Israeli, vel quibuslibet
aliis simpliciter, sed iis tantum, qui justitiam, qui

veritatem, et pacem colunt, aperiri jubet. De qui- C

bus quisquis Dei amore accenditur, illud usurpa-
bit : « Aperite portas justitiz; ingressus in eas
confitebor Domino ** » Ideo autem eis aperiuntur,
quia in le speraverunt usque in sempiternum, qui et
habitantes in excelsis, et civitates eorum vel abso-
luta inortalis vie consuiniatione, vel impio civi-
tatum eorum statu deleto, sustuleris.

Conveniunt vero ista eun przedictis, ubi munitas
civitates in tumulum ita te positurum dixisti, ut
a fundamentis eruantur 55. AL tuos viros man-
&uelos, (quales terram possessuros aflirmasti) Au-
miles prius, ipso justi judicii tempore exa!tabis,
elataque prius superhorum capita facies conculcare,
cvin piorum etiam via, nullo superstite qui impe-

ΚΕΦΑΛ. KG*.

a'-v'. Tj ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἤσρονται τὸ ἆσμα τοῦτο
ἐπὶ γῆς τῆς Ἰουδαίας, «Ίέογτες' ἸΙδοὺ πόλις
ὀχυρὰ, xal σωτήριον ἡμῶν θἠσει τὸ τεῖχος, xal
περίτειχος. Ἀγοίξατε πύ.Ίας, elosA06zo Aaéc pv -
άσσων δικαιοσύνην, x. t. λ.

Μετὰ δὲ τὴν τούτων ἀπώλειαν Χριστοῦ βασιλεύον-
τος k τῶν ὑφ) αὑτῷ xatX τὴν ἑπουράνιον Ἱερουσα-
inp, ἣν Ἰουδαίαν χαλεῖ τὸ πλάτος ἑχείνης μηνύων,
Vf, πόλεως * τὸ δὲ Ev αὑτῃ τῶν ἁγίων πολίτευμα,
πό.ιν θεοῦ, ἀχολούθως τῇ χώρα τῆς ἐπὶ γῆς Ἱερου-
σαλὶμ, ἅμα μὲν ὑποδηλῶν τὴν ἀλίθειαν, ἅμα δὲ τοὺς
Ἰουλαίους παραμυθούμενος [καὶ] εἰς τὴν τῶν προ”
κειμένων ἐλπίδα προτρέπων, ol τυχόντες τῶν Eta Y-
γελιῶν ἄσουσιν ἆσμα τὸ ἑἐπουράνιον. Τὸ δὲ ἆσμα'
’᾿Ιδοὺ πό.ις ὀχυρὰ τὸ σωτήριον nior. Ἡ χάτω γὰρ
ἐπὶ γῆς οὐκ ὀχυρὰ πολλάκις ἆ) οὔσα. Ἡ δὲ ἄνω, xal
ὀχυρὰ, καὶ σωτήριον, ὅπερ ]ησοῦὺς ἡ τῶν Ἑδραίων
ἔφη φωνή. Αὐτὸς γὰρ τῶν µαχαρίων Σωτὶρ, πόλις,
τεῖχός τε, xal περίτειχυς. Ταύτης δὲ αὖ”.]ας, τὰς
διαφόρους τῶν αὐτόθι μονῶν εἰσόδους νοῖσομεν, ἃς
ἀνοιγῆναί φησιν οὐχ Ἱουδαίοις, ἡ τῷ Ἰσραῇλ, 1] τοῖς
τυχοῦσιν ἁπλῶς, µόνοις δὲ τοῖς δικαιοσύνη», χαὶ
ἀ.ήθειαν, γαὶ εἰρήνην φυ.άττουσι. Περὶ ὧν πᾶς
ἐρεῖ θεοφιλής ᾿ «᾿Ανοίξατέ pot πύλας δικαιοσύνης
εἰσε)θὼν &v αὐταῖς ἐξομολογήσομαι τῷ Κυρίῳ. »
Ἁνγοίγονται δὲ αὐτοῖς, ἐπειδήπερ ἐπὶ col ἤ.ἲπι-
σαν ἕως τοῦ αἰῶνος, ὃς χαθεῖλες τοὺς ἐγοικουγτας
àv dy noi; καὶ τὰς πόλεις αὐτῶν, χαθεῖλες 1, συν-
τέλειαν τοῦ θνητοῦ ποιησάµενος βίου, ἡ τὰς ἀσεθεῖς
αὐτῶν πολιτείας Ἠφάνισας m.

í

Συνῳδὰ ταῦτα τοῖς εἰρημένοις, ὅτι ἔθηχας πόλεις
εἰς χῶμα, πόλεις ὀχυρὰς, τοῦ πεσεῖν αὐτῶν τὰ θεµέ-
λια τοὺς δὲ coU; πραεὶῖς ἄνδρας, οὓς ἔφης χλτρονο-
μῆσαι τὴν γῆν, ταπειγοὺς ὄντας πρότερον, κατὰ τὸν
τῆς δικαιοχρισίας σου χαιρὸν ἀνύψωσας , κατακρα-
τεῖν αὐτοὺς τῶν πάλαι ποιῤσας ὑπερηφάνων τὰς χε-
φαλὰς, ὅτε χαὶ 1j τῶν ἀσεδῶν 3 ὁδὸς εὐθεῖα, µτδε-

-diat, recta futura est. Nec est ejus rei alia, quam Ὦ νὸς αὐτοῖς ἐκ ποδῶν ἔτι χαθεστῶτος, οὗπερ αἶτιον f

justi. Dei judicii causa investiganda. Sunt autem
qui premissa verba de Salvatoris adventu. intel-
ligi voluerunt. Eum cnim qui arcana. illa symbola,
de quibus locutus est, tradidisset, Deum vere ab
jisdem, qui ila amplexi essent. quamvis in carne
esset, cognitum iri. Sermonem vero Israeli volunt
convenire, a quo (velut e Scripturis didicerat) ven-
turus exspectabatur; idque Symeonis et Zacharis
exemplo, sicut jam dictum est, qui sua spe potiti
sunt, palam fieri, Tales qui exsistunt, monti huic,

ὃν Psal. cxvu, 19. isa. xxv, 2 seqq.

τοῦ Θεοῦ δικαιοκρισία. Την δὲ προχειµένην ῥῆαίν
τινες ἐπὶ τῆς του ΣωτΏρος ἑπιδημίας ἐξέλαδον. Τὸν
γὰρ τὰ σύμθολα παραδεδωχότα τὰ μυστικλ, περὶ ὧν
ἔλεγεν, θεὺν ὄντα γνώσεσθαι τοὺς ταῦτα λαθόντας,
εἰ καὶ véyovev ἓν σχρχ|. Toy δὲ λόγον ἁρμόττειν φασὶ
τοῖς ἐξ Ἱσραὴλ, οἳ καὶ προσεδόχων αὐτὸν, ix τῶν
Γραφῶν ὡς Ίξει µαθόντες' ὡς ἐδήλωσε Συμεών τε,
καὶ Ζαχαρίας, ὡς εἴρηται, τυχόντες ἧς εἶχον ἐλπίδος.
Οἱ δὲ τοιοῦτοι προσομολογοῦσιν ἐπὶ có ὄρος τοῦτο
δώσει ἀναπαύσειν τὸν θεὸν, δηλονότι τὴν Ἐκχλης

ΥΑΠΙΑ LECTIONES.

X 70. Χριστὸς βασιλεύσει. 1 y. καθεῖλες.

m γρ. ἀφανίσας.

n yp. εὐσεθῶν.

9911

COMMENTARII IN ISAIAM.

2.8

clav, καὶ Χριστὸὺς yàp ἐδόα * εΔεῦτε πρός µε οἱ χο: À id est Ecclesie, requiem daturum Deum profitentur.

πιῶντες xal πεφορτισµένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς.»
Av αὐτοῦ γὰρ ἀπεθέμεθα τὸ τῆς ἁμαρτίας φορτ/ον,
xai τοῦ φόδου τῶν ἐπὶ ταύτῃ χολάσεων. Προστέθει-
«at δὲ καὶ τὰ ἐν ἐλπίσιν ἀγαθά. Γέγραπται γὰρ περὶ
τῶν ἁγίων, ὅτι εὐφροσύνη αἰώνιος ὑπὲρ κχεφαλῆς
αὐτῶν. Elta δείχνυσι τὴν ἐπὶ τῇ τῶν μυστικῶν πα-
ραδόσει τῆς εἰδωλολατρείας πατάλυσιν , τοῖς τῶν πι-
στευόντων ποσὶν ὑπενηνεγμένου τοῦ Σατανᾶ, διὰ τὸν
δόντα πατεῖν αὑτοῖς ἑπάνω ὄφεων καὶ σχορπίἰων, xal
ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. Διὰ μιᾶς δὲ χώ-
pac εἰδωλολατρούσης , πάσας ἑδήλωσεν, Tác δὲ χεῖ-
pac ἀνήσει, φησὶν, ὁ τῆς εἰδωλολατρείας εὑρετῆς,
ἑκλυομένης αὑτοῦ τῆς δυνάµεως, δι ἧς ἑταπείνου «hv
ἄνθρωπον. Αντὶ δὲ ο τῆς ἑνεργείας τὴν χεῖρα παρ-

Christum enim ita inclamasse legimus : « Ácce-
dite ad me, qui laboratis et onerati estis, εἰ ego
reficiam vos **. » Per eum siquidem peccatorum
onere non. levati modo, sed debita etjam pena
liberati siunus. Adjunxit 395 vero et futurorum
bonorum spem. Scribitur enim de sanctis, quia
« lxtitia sempiterna super caput eorum *', » Insi-
nuat deinde arcanarum rerum traditione idolo-
latrie interitum , subjecto credentium pedibus
Satana per eum qui serpentes et scorpiones pedi-
bus calcare **, onminemque hostis potentiam supe-
rare facit. Deinde unius idololatra regionis nomine
cunctas significat. Ad liec, quod idololatriz aucto-
rem manus suas remissurum dicit, de adempta

είληφε, δι ἧς ὑπέταξεν ἑαυτῷ τοὺς ἐπ᾽ ἔργοις ἀγα- B potestate, qua hominem deprimebat, intelligit.

θοῖς ἑχτισμένους ὑπὸ θεοῦ. Πρὸς αὐτὴν δε τὸ, λόγον
ἀποστρέψας τὴν Μωαδῖευ, ὕψος καταφρυγῆς τοῦ
τοίχου τὸ ταπεινούµενον αὐτόν φησι τὸν τῆς ἀπά-
της xal τῆς εἰδωλολατρείας προεστηχόῖα. . . .

θ-ιε’. ΗΑπίσαµεν ἐπὶ τῷ ὀνόματί σου, καὶ ἐπὶ
tij µνείᾳ jj ἐπεθύμει ἡ ψυχή µου. Ἐκ νυκτὸς ὁρ-
pls. τὸ πγεῦμά µου πρὸς σὲ, ὁ θεὸς. διότι φῶς
τὰ προσεάγµατά σου ἐπὶ τῆς γῆς. Δικαιοσύνη»
μάθετε, οἱ ἐν οικοῦντες ἐπὶ τῆς γῆς. Πέπανται Τὰρ
ὁ ἀσεθὴς, x. τ. λ.

. ο ο εἰς τὴν ἐπιοῦσαν ἡμέραν. Ὥσπερ 65 ἐν παντὶ
ῥήματι θεοῦ τρέφεται ἡ γυχἡ, οὕτω χαὶ ἓν παντὶ
προστάγµατι χατανυγάζεται. Σπουδὴ τοίνυν ἕστω τὴν
δικαιοσύνη» nager. Διδαχτὸν γὰρ οὐ φυσικὸν, ὡς
τὸ ὁρᾷν τε xal ἀχούεινι μυσταγωγὸς δὲ πρὸς τοῦτο
Χριστὸς, ἐφ᾽ οὗ λέγεται τό' "Ἔσονται πάντες διδακτοὶ
θεοῦ. Τοῦτο δὲ xal νῦν τοῖς ἐκ τῶν ἐθνῶν πεπιστευ-
χόσιν ὁ προφήτης παραχελεύεται, ὅπερ ἔοικε τῷ '
« Αχούσατα ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη, ἑνωτίσασθε, πάν-
τες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰχουμένην. Καὶ νῦν γὰρ
ὁ προφήτης πάντας χαλεῖ πρὸς τὴν εὐαγγελιχὴν δι-
χαιοσύγην τοὺς àvà πᾶσαν οἰχοῦντας τὴν γῆν, οὐ
τοὺς ἐξ Ἱσραὴλ μόνους, ὡς τοῦ Μωσέως ὁ νόμος * τὸ
δὲ ἀπειθεῖν οὐχ ἀζήμιον. Πέπανται γὰρ ὁ ἀσεδὴς
οἰχόμενος πρὸς ἀπώλειαν, πᾶς ὃς ἂν μὴ µάθῃ δι-
χαιοσύγην͵ μηδὲ ποιήσῃ ἀ-ήθειαν, τὴν ἓν πνεύ-
ματι xai ἁληθείᾳ δηλονότι λατρείαν τα χαὶ προσχύ-

Manum enim pro vi illa agendi, qua sibi homines
ad bona opera creotos subjugavit, usurpavit. Con-
verso deinde ad Moabitidem sermone, per deje-
clam altitudinem muri refugii, ipsum fraudis «t
idololatrie przsidem deturbatum iri significat. . . .

Vgns. 9-15. Speravimus in nomine tuo, et in me-
moria quam desideravit anima mea. De nocte vigilat
spiritus meus ad. (e, Deus, quia lux judicia 82G
tua super terram. Justitiam discite, qui habitatis ter-
ram, Cessavit enim impius, etc.

.....1n diem crastinum. Ut autem omni
verbo Dei nutritur anima, sic quolibet praecepto
illustratur. Justitiam ergo discere cura sit; quam
disciplina, non natura largitur, ut auditum, ut
visum. Sed est hujus disciplin:e mystes et initiator
Christus, in quem illud est, quod omnes a Deo
docendos esse scribitur **, Istud vcro illis etiam
nunc praecipit propheta, qui de gentium numero
fidem amplexi sunt : cujusmodi est illud : « Audi e
hzc, omnes gentes; attendite, omnes qui liabitatis
terram 3, Nam et isto loco propheta univers:
terrx incolas, non Jud:eos tantum, ut Mosis illa lex,
ad evangelicam justitiam invitat; a qua qui al-
horruerint, impune non tulerunt. Cessavit. enim
impius delátus ad interitum; omnis nimirum qui
justitiam non. discit, neque. veritatem fecit, id est,
qui positum in spiritu οἱ veritate cultum adoratio-

νησιν. Σχιὰν γὰρ εἶχεν ὁ νόµος τῶν μελλόντων ἆγα- p) neque non observat. Umbram enim futurorum

θῶν. Χριστὸς δὲ μόνος ἀλήθεια, ὃς καὶ γέγονεν ἡμῖν
παρὰ τοῦ Ἡατέρος διλαιοσύνη, καὶ ἃ δεῖ P παραγ-
γέλλει δικαιοσύνη τέ ἐστι xal ἀ.1ήθεια. Αἴρεται δὲ
ὁ ἀσεδῆς, ἵνα pid) ἵδῃ τὴν δόξαν Κυρίου.Φησὶ γάρ"
ε Ἐὰν μὴ πιστεύσητε ὅτι ἐγώ εἰμι, ty. ταῖς ἆμαρ-
τίαις ὑμῶν ἀποθανεῖσθε.» Καὶ πάλιν * «€ Ὁ πιστεύων
εἰς τὸν Υἱὸν, οὐ κρίνεται’ ὁ δὲ μὴ πιστεύων, ἤδη χέ-
χριται.» Mh συνὼν γὰρ Χριστῷ, πῶς ὄψεται τὴν
δόξαν αὐτοῦ; Λαμθάνεται δὲ τοῦτο xa εἰς τὸν διά:

66 Matth. xi, 29.
** Joan. xiv, 0. ??

97 [sa. τι, 7T.

.,"5 Luc. x, 19.
Joau. vui, 34.

** Joan. vi, 45
** Joan. ii, 18.

bonorum lex habuit *!. Sed Christus unus veriias **,
idem nobis a Patre justitia exsistit, et quze annun-'
tiat, justitia sunt et veritas. Tollitur autem impius,
ne videat gloriam Dei. Ait euim : « Nisi credideritis
quod ego sum, in peccatis vestris moriemiui **. »
Deinde : «Qui credit in Filium, non judicatur ; qui
autem non credit, jam judicatus est **. » Qui enim
Christi gloriam, qui cum Christo non fuerit, videre
possit? Potest vero el istud, in diabolum vecur- .

** Psal. x1viu, 2. ?! Hebr, 3,15.

VARLE LECTIONES. .

ο vp. Υάρ. δ yp. of.
PATROL. GR. LX XXVII.

«0

9919

PROCOPII GAZJEI

2228

desque Judzxos usurpari. Cum 3277 enim iis Deus A 60Xov, xal τοὺς ἁγνώμονας Ἰουδαίους. Ἀπειλοῦντος

.minitetur, qui justitiam non didicerunt, ea prophe-
t», que ab incredulitate Judaeorum profecta est,
in recordationem subit ignoratio. Dei siquidem
Filius, Patris brachium, quo cuncta effecta sunt,
appellatus **, ideoque incarnatus ut terre incolas
.per fidem justificaret, ea que naturam et rationem
exsuperant, ad divinitatis suz probationem opera»
batur. Indeque est quod aiebat : « Si non facio
opera Patris mei, nolite mihi credere **. » Cate-
rum preterquam. quod, qui videbant et docc-
bantur, non credebant, Samaritanum "', dze-
moniacum , temulentum 3, fabrique filium **
-contumeliose vocabant. Imo et servatis gentibus,
cum zelo flagrarent improbo, igne potius consumi,

γὰρ τοῦ θεοῦ τοῖς μὴ µανθάνουσι δικαιοσύνη»,
εἰς ἀνάμνησιν ὁ προφήτης $306 της τοῦ Ἰσραλλ ἐξ
ἀπειθείας ἀγνοίας. Ὁ μὲν γὰρ τοῦ θεοῦ Υἱὸς βραχίων
λεγόμενος τοῦ Πατέρος, δι οὗ τὰ πάντα γέχονε, σαρ-
χωθεὶς ἵνα δικαιώσῃ τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς διὰ πίστεως,
τὰ ὑπὲρ φῦσιν xa λόγον εἰργάζετο, διὰ τούτων, ὡς
Gab, «Un, δεικνύς. Διόπερ ἔφασκεν' « El οὐ ποιῶ τὰ
ἔργα τοῦ Πατέρος µου, μὴ] πιστεύετέ pot. » Οἱ δὲ
ὁρῶντες χαὶ διδασχόµενοι, πρὸς τῷ μὴ πιστεύειν,
Σαµαρείτην, xaX δαιμονῶντα, xal µέθυσον, xai τἐχτο-
vog ἐχάλουν υἱόν, Σωζοµένων δὲ τῶν ἐθνῶν, πονηρῷ
καιόµενοι ζήλῳ, πυρίχανυστοι γενέσθαι μᾶλλον füs-
λον, ἢ ταῦτα βλέπειν σωζόμενα. Τοῦτο δὲ xal ἐπὶ τῇ
τοῦ Σωτῆρος Ὑεννήσει πεπονθέναι φησὶν αὐτοὺς ὁ

quam in easdem servatas intueri malebant. Quod B προφήτης, ὅτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν Υἱός.

in ipso Salvatoris ortu passos esse, quia puer natus
essel nobis Filius, propheta significavit *.

Inde est igitur, quod, conversa ad Patrem ora-
tione, eumdem sic alloquitur : Domine, excelsum
brachium tuum, el nesciebant, quia nimirum tan-
quam vulgarem aliquem hominem despicerent,
quem ab operibus cognoscere debucrant. At jam
erubescent, adjicit, cjus a morte resurrectionem
intuiti; quo tempore pecunia militibus numerata,
ne ad omnes rei fama perveniret, impedire frustra
conati sunt. Erubescent rursum vel tum maxime,
«um ip Patris gloria venientem intuebuntur ; cum
Sponsi thalame, solo patrum nomine (quorum
erant promissiones, et legislatio, et testamentum),

commendabiles excludentur. Nunc autem, et tunc C

etiam gentes aimulabuntur, cum igni perpetuo
tradentur. « Ipsi enim, scribitur, ad cmulationem
me provocaverunt in eo qüod non erat Deus, sed
eos ipse in non gente provocabo *. » Postulat au-
tem propheta a Deo, ut eis ipse secum pacem
largiatur. Ita enim cumulatam et perfectam a te
gratiam, inquit, inibimus, qui tantis a te beneficiis
per patres affecti sumus. Potest et istud ad se re-
tulisse propheta videri, quasi inter multa Dei in
se beneficia, et istud quoque permaximum profi-
teatur, si genti .sive pacem ab eodem impetret ;
juxta illud : « Jusitilicati 3968 igitur ex fide pa-
cem habemus apud Deum, per Dominum et Sal-
. vatorem Jesum Christum ?. » Quod certe cum acci-

. ὁπλώσονσι

Διὸ πρὸς τὸν Πατέρα φησὶν ὁ προφήτης! Κύριε,
ὑγψη-ός σου ó βραχίων, xal ovx ᾖδεισαν. Ὡς δὰ
χοινοῦ τινος ὑπερορῶντες ἀνθρώπου, διὰ τῶν ἔργων
αὐτὸν ἐπιγινώσκχειν ὀφείλοντες. Τνόντες δὲ αὐτοῦ
τἩν ix νεχρῶν ἀναθίωσιν, αἰσχυγθήσονται, ὅτε χαὶ
ἀργύρια ἰχανὰ τοῖς στρατιώταις ἔδωχαν, ὡς ἂν μὴ
πᾶσιν ἔχπνστον γένηται. Αἰσχυγθήσονται δὲ καὶ
ὅτ ἂν ἴδωσιν αὐτὸν ἐρχόμενον ἐν τῇ δύξη τοῦ Πατέ-
pos, ὅτε χαὶ τοῦ νυμφῶνος ἐκχλείονται οἱ διὰ τοὺς
πατέρας τετιμηµένοι. Λὐτῶν γὰρ αἱ ἐπαγγελίαι, xa
ἡ νοµοθεσία, χαὶ ἡ διαθήχη, νῦν δὲ χαὶ τότε τὰ ἔθνη
πυρὶ τῷ αἰωνίῷῳ παραπεμπόμενοι.
εΑὐτοὶ γὰρ, φησὶ, παρεζἠλωσάν µε ἐπ οὐ θεῷ,
χἀγὼ παραζηλώσω αὐτοὺς ἐπὶ οὐχ έθνει.» Ὑπὲρ δὲ
τούτων αἰτεῖ τὸν θεὸν ὁ προφήτης «nv πρὸς αὐτὸν
εἰρήνην τούτοις δωρῄσασθαι. Οὕτω γὰρ πλήρη παρὰ
σοῦ τὴν χάριν ληψόμεθα, τοσαῦτα διὰ τοὺς πατέρας
τετιµηµένοι. Καὶ περὶ ἑαυτοῦ δὲ τοῦτο λέγοι ἂν ὁ προ.
φήτης ὁμολογῶν ὡς πολλὰς παρὰ coo λαθὼν εὔεργε-
σίας, ταύτην µεγίστην ὁμολογήσω τὴν πρὸς σὲ τοῦ
ἔθνους εἰρήνην. Κατὰ τό « Διχαιωθέντες οὖν Ex
πίστεως εἰρήνην ἔχομεν πρὸς τὸν θεὸν διὰ τοῦ Κυ-
ρίου ἡμῶν καὶ Σωτῆρος "mco? Χριστοῦ.» 0ὗ δὴ
γεγονότος, κτῆσις ἑσόμεθα xal χληρος θεσῦ, οὐδέγα
áAAov εἰδότες, τῷ oi νόμῳ πειθόµενοι λέγοντι'
ε Κύριον τὸν θεόν σου προσχυνήῄσεις, xat αὐτῷ µόνῳ
λατρεύσεις.) Λέγοι δ᾽ ἂν εἰρήνη» καὶ τὸν περὶ οὗ λέ-

* ασε, in Dei sortem et possessionem transibimus, D λεχται, « Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν.»
nullum alium agnoscentes, sed divine legi, quae Dominum Deum adorare, eique soli servire preci
pit *, obedientes. Pacem rursus et. eum fortasse, de quo : « Ipse enim est pax nostra *, » legimus,

appellavit.

Deinde, quod omnia reddidisti dixit, de pecca-
torum p«enis, quas digne pertulerunt, nonnulli
intelligunt. Illis enim, aiunt, merito nobis inflictis,
eum tu nobis dato, qui solus odio tuo liberare pos-
sit, Ratione siquidem dominii omnia Ίνα sunt.

Τὸ δὲ, πάντα γὰρ ἀπέδωκας ἡμῖν, qacl τινες δη-
λοῦν τὴν xat' ἀξίαν τῶν ἁμαρτημάτων δίχην αὐτοῖς
ἐπαχθεῖσαν. Ἐκείνων γὰρ δικαίως 3 ἡμῖν ἐπαχθέν-
των, δὺς τὸν µόνον ἁπαλλάξαι τῆς πρὸς σὲ δυσμε-
νείας δυνάµενον. Λόγῳ μὲν Σ δεσποτείας ἅπαντα cd.

*5 Luc. 1, 51. **Joan. x, 57. *' Joan. vii, 20; Joan. viu, 48,52. ** Matth. xr, 19; Luc. vir, 94. ** Marc.
$

vi, 9. ' [sa. 1x, 6. * Deut, xxxii, 21.

Rom. v, 4. *Deut. vi, 13; Mauh. iv, 10. ] * Ephes. y, 14.

VARLE LECTIONES,

4 4. lo. qacl. 7 A. lo. γάρ.

--

2221

COMMENTARII IN ISAIAM.

2222

l'évoizo δὲ διὰ Χριστοῦ «αἱ λυτρωθέντας ἡμᾶς τῆς A Utinam vero et nos per Christum a peccati morie

ἐν ἁμαρτίαις γεκρώσεως, οἰχείωσιν ἔχειν τὴν atv,
ὅτε xa τίνων ἐῤῥύσθημεν εἰδότες, GAJov οὐκ ἔτι
γ}ωσόμεθα. Οἱ δὲ * τῇ στερήσει τῆς ζωεικῆς δικαιω-
córnc ἑμμείναντες, καὶ γεκρωθέντες διὰ τὰί τῷ
9:4, μένουσιν οὕτως, οὐκ ἔχοντες ἴασιν, μηδενὶ τῶν ld-
σθαι δυναµένων πνευματιχῶν διδασχάλων πειθόµενοι.
Διὸ φειδόµενος αὐτῶν, ἁπολέσθαι πεποίηκας, μὴ
παριδὼν " Ev χαχἰᾳ ypóvov ἐπιζῆσαι µαχρότερον,
ὡς ἂν μὴ χείρους ὥσιν ἐν τοῖς τῆς ἁμαρτίας vevvt-
µασιν, ὡς ἐπὶ τοῦ χατακλυσμοῦ τὰ ϱρχ’ συνέτεµεν
. τη, χαὶ τὰ ο’ τὰ διὰ τοῦ παρόντος εἱρημένα προφή-
του, σὐμφώνως οἷς ὁ vC λέγει φαλμός' «Ανδρες
" αἱμάτων καὶ δόλιοι οὐ μὴ ἡμισεύσουσι τὰς ἡμέρας. »
Καὶ πάλιν. ε ΜΗ ἀναγάγῃς µε ἓν΄ ἡμίσει ἡμερῶν. »
Τινὲς δέ φασι δύνασθαι νοεῖν νεκροὺς xat οὓς Ἠχει-
ρεν ὁ Χριστὸς, ὡς τὸν Λάζαρον * οὓς οὐχ ἂν ἕτερος
ἀνέστησεν iatpóc. Ὅπερ ἔδει σκοποῦντα τὸν ἸἼσ-
pat. θεὸν ὁμολογῆσαι Χριστόν. Τοῦτο δὲ pit) ποιῄσας,
ἁπώλετο. Πλὴν οὐχᾶρδην. Σέσωσται γἀὰρτὸ χατάλειµ-
μα. Πᾶν δὲ ἄρσεν αὐτῶν ἐστι, τὸ ἠγούμενον τάγμα.
Τὸ γὰρ differ ἡγεῖται τοῦ θήλεως, Εἴποις 6 ἂν καὶ τοὺς
Ev συνέσει τῇ τοῦ νόµου νεανικοὺς κατὰ τὸ προφητικὸν
τό" Πορεύσομαι πρὸς τοὺς ἁδροὺς, xat λαλήσω πρὸς
αὑτούς. Καὶ ἰδοὺ ὁμοθυμαδὺν συνέτριψαν ζυγὸν,
διέῥῥηξαν δτσμούς. Το.οῦτον xal τό * «Οὐαὶ ὑμῖν,
Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποχριταί * ». olg αἰτεῖ
προστεθῆναι κακά. Οὐ µόνον γὰρ τῆς πρὸς θεὸν
ἐξέπεσον οἰχξιότητος, δι ὧν εἰς αὐτὸν ἑπαρῴνησαν,

redempti consortio tuo. potiamur, qui etiam, qui-
busnam liberati sumus minime ignorautes, alium
amplius non. sumus agnituri. Qui enim in priva-

Aione vitalis justitie immorantur, Deoque propter

peccata mortui sunt, ita illi ideo manent deplorati,
quod nullis spiritualibus tedicis, quibus sanandi
facultas fuerat, obtemperantes esse voluerunt:
indeque est, quod parcens eis, perire fecisti intulit,
qui tempus ad sceleris amplificationem non pro-
duxisti, neei et ipsi deteriores cumulandis peccatis
evaderent : ut cum in diluvio 120 annos, et illos
deinde 70, cujus noster hic propheta tinemiuit,
contraxit; juxta quod psalmo Lvu, in hac verba
legitur : « Viri sanguinum et dolosi, non dimidia-

B bunt dies suos *. » Et rursum : « Ne revoces me

in dimidio dierum meorum *. » Aiunt vero non-
nulli eos etiam hic posse mortuos intelligi, qui, ut
Lazarus, essent a Christo iu vitam revocati ; quos
quia nullus suscitare medicus potuisset, ad id
Israelem advertere, et Cliristum confiteri debuisse ,
quod cum facere noluisset, paucis exceptis (servatce
enim reliquie aliquazs*) ipsum periisse. Masculi
porro nomine, principes ct duces ideo intellexit,
quod femina debeat masculus anteire. Dicas οἱ lios
etiam, qui consilio, et legis intelligentia, tanquam
juvenes roboré pollerent, juxta propheticum illud
significari : 3939 Vadam ad primores, et dicam
eis : Et ecce unanimiter contriveruut jugum, ceu-

ἀλλά xal ταῖς ἐκ τῶν molepilov ἀπώλοντο συµ- (, fregerunt vincula *. » Tale est et illud : « Vie vobis, —.

φοραῖς. Τοὺς δὲ ἄῤῥενας ῥηθέντας, xa ἐγδόξους
ἐκάλεσεν, ὡς τῶν λοιπῶν ὑπερέχοντας, ὥσπερ οὖν χαὶ
χἀχὰ, τὰ κακωτιχά. Ὡς τὸ, « Ὁ χτίζων xaxá. » Kal τὸ,
« 0ὐχ ἔστι χαχίσ ἐν πόλει, ἣν Κύριος οὐκ ἐποίησεν. »

ierunt. Masculos rursum, quod superius dixit, eosdem esse gloriosos, tanquam reliquis

Scribe et Phariszi !'*, » etc. Deinde ntala addi
postulat : non solum enim Dei familiaritate, propter
contumeliam quam ipsi intulerunt, exciderunt, sed
variis etiam hostium injuriis graviter afflicti per-
superiu-

res : ut mala etiam, qux inferendi mali facultatem habeant, appellat ; cujus generis est illud: « Qui

creavit mala *'. » Et illud

ις-ιθ’. Κύριε, ἐν 0AL fei ἐμν ἠσθημέν cov: ἐν 0AL-
Ψει μικρᾷ ἡ παιδεία σου ἡμῖν. Καὶ ὡσεὶ ὡδίνουσα
ὀγγίζει τοῦτεχεῖν, καὶ ἐπὶ τῇ ὡδιγιαὐτῆς ἑχέχρα-
ἔεν, οὕτως ἐγενήθημεν τῷ ἁγαπητῷ σου, x. τ. λ.

Ὡσανεὶ παροῦσαν τὴν καθόλου χρίσιν ὁ προφήτης
piv, καὶ τῷ τοῦ Θεοῦ παριστάµενος βήµατι, ποτὲ
pi» ἐξομολογεῖται, ποτὸ δὲ ἐχετεύει, ποτὲ δὲ εὐχα-
ριστεῖ. Καὶ ποτὲ μὲν καταλέχει τὰς ix θεοῦ τοῖς
ἀγαθοῖς ἀμοιθὰς, ποτὲ δὲ τὰς κατ’ αὐτῶν καταλέγχει
τιμωρίας, πάντα ποιδεύων ἡμᾶς ἅπερ αὐτὸς ix
τοῦ Πνεύματος ἐ.-ιαιδεύετο. Φησὶν οὖν ὡς ovs xat-
ρὸς fjv, τὴν στενἣν καὶ τεθλιμμένην ὑπὲρ τῶν τῆς
εὐσεθείας ἀγώνων ὀδεύοντες, ὑπὸ τῆς σῆς ἑδυνα-
μούµεθα μνήμης, ὥς τε λέγειν, θλιδόµενοι, ἀλλ᾽ οὗ
στενοχωρούµενοι. Διωκόμενοι, ἀλλ᾽ οὐκ ἐγχαταλειπό-
µενοι. Καταθαλλόμενοι, ἀλλ' οὐκ ἀπολλύμενοι. Ἔπαί-

δευε» γὰρ ἡμᾶς ἡ θάὰίψις, εἰδότας ὅτι ὃν ἀγαπᾷ

6 Psal. Liv, 21.
!! Isa. Σιν, Ἱ. !* Amos 11 , 6,

' Psal. οἱ, 95. * Isa. x, 32" Rom. ix, 27.

: « Non est malum in civitate, quod non fecerit Dominus **. »

Vgns, 16-19. Domine, in afflictione recordati sumus
tui ; in (ribulatione parva doctrina (κα nobis. Et
sicut parturiens appropinquat ad partum, et in ἆσ-
lore suo clamat, sic facti sumus dilecto tuo, ete.

Non aliter quam si presens judicium oimnium
intueatur propheta, stetque ante ipsum Dei triba-
nal, aliquando quidem confessione, aliquando vero
precibus, aliquando etiam gratiarum actione utitur.
Imo vero quandoque collata in bonos a Deo berié-

D ficia, quandoque etiam nralorum panas recenset ;

ut nos illis omribus, sicut prius a Spiritu fuerat
edoctus, erudiat. 330 Sic igitur loquehtes indü-
cil : Cun sese obtulerunt tempora, viam angustam
et tritam pro religionis certaminibus ambulante ;
tantum tui recordatione potuimus, ut' nos afflictcs
quidem fuisse, sed non oppressos; persecutiones
passos, sed non derelictos$ ; déjectos, sed' non iu-

* Jerem. v, 5. '* Matth. xxn , 15.

VARLE LECTIONES.

.ἵυψ. γάρ. ἵ γρ. ἁμαρτήματα. 3 παραδούς.

9220 3

PROCOPII GAZ.EI

3291

"teremptos dicere valeamus. Nos euim ipsa erudiebat A Κύριος παιδεύει. Ti Yap. σῷ πόθῳ πᾶσα θ14γ.ς

afflictio ; qui eum a Domino amari, quem castigat,
non ignoraremus 15, Cum tuo siquidem in nos anore
collata quzvis afflictio parva nobis videbatur, qui
non condignas hujus szeculi passiones ad venturam
gloriam, quz revelabitur in nobis !*, esse putare-
mus. Hinc est igitur, quod omni tolerata affli-
ctione, przegnanti, jamjamque parturienti 1nulieri
similes effecti sumus; qui dilectum tuum, id est
"nigenitum Verbum, et immissum nobis religionis
(ue timorem intus. retinentes, fortiter olim susti-
mnuimus, veriti scilicet, ne utrumque, quod ipsi
Conceperamus, in nobis abortiretur. Non igitur
spe excidimus, qui finem amborum, salutem spiri-
tus nostri, habeamus. Ex quo enim illum peperi-

[uxpd τις ἡμῖν ἑνομίζετο λογιζοµένοις, ὡς Obx ἄξια
τὰ παθήματα τοῦ vov χαιροῦ πρὸς τὴν μὲ 1Ίουσαν
δόξαν ἁποκα.λύπτεσθαι εἰς ἡμᾶς. Avo πᾶσαν ὑπομέ-
νουτες 6.1{ψ..0’, ἑῴχειμεν χυούσῃ γνυναιχὶ, χαὶ ὅσον
οὕπω μελλούση τεχεῖν. Καὶ τὸν γὰρ ἀγαπητόν σου
xa μονογενῆ Λόγον ἔχοντες ἕνδον, xaX τὸν ἡμῖν xa-
τασπαρέντα φόδον τῆς Gne εὐσεθείας πάλαι ixap-
τεροῦμεν Ὑγενναίως, δεδιότες ἐξαμθλῶναι τὸν ἐν
ἡμῖν ἀγαπητόν σου χνούµενον, xat τὸν φόδον τν
σόν. Τοιγαροῦν οὐχ ἐσφάλημεν τῆς ἑλπίδος , τέλος
&pgoly τὴν σωτηρίαν τοῦ πνεύματος τοῦ ἡμετέρου
κτησάµενοι. Τοῦτο γὰρ ἁπογενγήσανγτες φανερὸν
τοῖς ἐπὶ γῆς χατεστήσαµεν, ὡς ἂν ζηλοῦντες γέ-
νοιντο παραπλἠσιοι, Mh λαθόντες γὰρ τοῦτον tór φό-

mus, eos qui versantur in ferra si zemulari studeant, B 60v, μηδὲ τεχόντες τὸ πγεῦμα τῆς σωτηρίας, áyo-

nobis non fore dissimiles aperte docuimus, nam
qui timorem hunc non acceperint, neque spiritum
salutis pepererint, sed. sine f«etu et fructu reman-
serint ; spe illa, qu:e a te est, ezxcident , qui autem
tuas partes secuti, quamvis ad mortem usque
contra peccatum 7deceriarint; ea tàmen nunquam,
qua a te est, vita privabuntur. Resurgent enia mor-
tui : vcl, secundum Aquilze, Symmachi, et Theodotio-
nis interpretationem, vivent mortui tui. Sed enim
Anoriuorum ejus nomine, quosnam prater sanctos
4psius intelligas, qui sunt a supradictis mortuis
«lii ? Qui enim mortui sunt, vitam habere non va-
leant, si morte digna admiserint ? contra autem
mortui Domini, qui omnia propter ipsum passi

sunt ; de quibus non tanquam mortuis, sed tanquam C

a dormientibus reliquorum est. interpretatio ;
priore quidem ratione, expergefient, qui sunt in
monumentis ; $31 altera vero exsultiabunt, aut [au-
dabunt, secundum Aquilam : aut jubilabunt, secun-
dum Thieodotionem. Dormitie enim sanctorum mors
appellatur. At fuerit eis resurrectionis causa ros
ille tuus, id est a te effusum Verbum illud unige-
nitum, quod vivificas guttas suas in proprius mor-
tuos instillans, eadem opera et eorum, qux? huma-
nitus admiserunt, medelam afferet ; et eorum, qui
in terra dispersi sunt, resurrectionem corporum
largitur : non aliter quam ros ille solet oculis sub-
jectus, quem paulatim ccelo demissum commissa

terrd semina nutrire et augere videmus. Qualia de impüis dici certe non possunt.
ideoque. tanquam Deo exciderint,

ipsorum terra :
luituros significavit.

vot δὲ xat ἄχαρποι µείναντες, ἐλπίδος ἐχπεσοῦνται
τῆς παρὰ cou. Οἱ δὲ τῆς σῆς ὄντες µερίδος, el xat
µέχρι θανάτου πρὸς τὴν ἁμαρτίαν διαγωνίσαιντο,
τῆς παρὰ col ζωῖς οὐκ ἁἀποπεσοῦνταί ποτε. Ἄνα-
στήσονται γὰρ οἱ νεκροί * ἢ κατὰ τὸν Αχύλαν, ζή-
σογται οἱ τεθνεῶτές σου. Ἡ χατά Σύμμαχον καὶ
θεοδοτίωνα, ζσογται οἱ vexgol σου. Νεκροὶ δὲ
αὑτοῦ τίνες ἂν clev, f] οἱ ἅγιοι αὐτοῦ μάρτυρες ἔτε-
pot ὄντες παρὰ τοὺς ἄνω λεχθέντας γεκρούς; Οἱ δὲ Y
γεχροὶ ζωὴν οὗ μὴ ἴδωσιν, ὡς ἡμαρττχότες πρὺς
θάνατον. Nexpol δὲ Κυρίου, οἱ πάντα Ov αὐτὸν ὑπομεί-
ναντες (περὶ ὧν οὐ τεθνηκότω», ἁλλ᾽ ὡς xoum0ér-
ζω» ἐξέδωκαν οἱ λοιποὶ) χατὰ μὲν τὸ πρῶτον, ἐξυ-
πγίσεσθε x οἱ ἓν τοῖς µνημείοις * χατὰ δὲ τὸ δεύτε»
po», ᾽Αγαάλιάσογται, 3| αἰνέσουσιν κατὰ τὸν ᾽Αχύ-
λαν, 1j ἁ.-]α.1άξουσι, κατὰ τὸν θερδοτίωνα. Κοίμησις
γὰρ ὀνομάξεται τῶν ἁγίων ὁ θάνατος. Αἰτία δὲ τῆς
ἀναστάσεως αὑτοῖς ἡ παρὰ coU δρόσος, ὁ µονο-
γενής σου Λόγος δηλαδη, ὃς ἐπιστάξας τὰς ἑαυτοῦ
ζωοποιοὺς σταγόνας τοῖς αὐτοῦ νεχκροῖς, ὁμοῦ μὲν
ἴασιν τῶν ἀνθρωπίνως αὐτοῖς ἡμαρτημένων παρέξες,
ὁμοῦ δὲ ἀγάστασιν τῶν ἐπὶ γῆς ἑσπαρμένων σωµά-
των, ὡς ἡ δρόσος dj αἱσθητὴ ἡμέρα χατιοῦσα πρὸς
γῆν, ἐχτρέφειν xai αὖξειν ποιεῖ τὰ ἑναποχείμενα
σπέρματα. ἸΑλλ᾽ οὗ τὰ τῶν ἀσεθῶν τοιαῦτα. Πεσεῖ-
ται γὰρ αὐτῶν ἡ γη. Ὡς οὖν ἐχπεσόντες θεοῦ,
αὐτοῖς σώμασι xal von εἰς τιµωρίαν παραδοθή-
σονται. |

Cadet enim, ait,
cum animabus ipsis et corporibus poenas esse

Sed non desunt, qui verba hzc ita interpreten- D ἍἡΤινὲς δὲ «hv ῥῆσιν οὕτως ἑρμήνευσαν' "Ex πολλῆς

tur : Qui multo in Deum amore adversus scelera-
tos Judeorum ausus propheta excitatus eis mala
addi postularat ; cum eorum jam nomine Deum
deprecari deberet, si quid illis condoleret ; eam
jam pro sui defensione utilitatem proponit, quz ex
damnis et calamitatibus divinitus immissis percipi-
tur; solere ejus in nobis Dei recordationem exci-

15 Hebr. xu, 6. !* Rom. viti, 18.

ὁ προφήτης φιλοθεῖας χατὰ τῶν Ἰουδαϊῖχῶν τολµη-
µάτων χινηθεὶς, χαὶ φῆσας, Πρόσθες αὐτοῖς καχκὰ,
Κύριε’ δέον ὑπὲρ αὐτῶν παρακαλεῖν τὸν θεὸν, eye
τούτοις συνέπασχε, τὸ τῶν κακωτικῶν θ.1ψεων
πρὸς ἀπολογίαν ἑπήνεγχε χρήσιµον, ὡς θεοῦ μνή-
µην πέφυχε πᾶσιν ἑργάζεσθαι, ὥσπερ οὖν λήθην
οἶδε ποιεῖν εὑροοῦντα τὰ πράγματα. Ἐν θ.1/γει γὰρ

VARLE LECTIONES.

Y TP- Υάρ. * yp. ἑξυπνίσονται.

2235

COMMENTARII IN ISAIANM:

Q925

ᾱ-.- οὐ E

µιχρᾳ παιδευόµεθα, θεοῦ τὴν ὀργὴν συγχεραννύν- A tare, αυ rebus prosperis et ad voluntatem" fluen-

τος πᾶσιν ἡμέρως. 'EZ ἀγάπης ἄρα τὸ, Πρόσθες
αὐτοῖς, ἔφη, xaxd. Προαιρέσει γὰρ ἀχάρπῳ λυσιτε-
λούντως ἀνάγχη πρὀσφέρεται. Τοιοῦτον τό. « Ἐν
χημῷ χαὶ χαλινῷ τὰς σιαγόνας αὐτῶν ἄγξεις τῶν
ph ἐγγιζόντων πρὸς σὲ. » ᾽Αλλ' οὐχ ἡμεῖς, φησὶ,
κατ) ἐχείνους ἐπὶ τῷ ἁγαπητῷ σου διετέθηµεν vli:
δέχην δὲ μᾶλλον ὡδιούσης Ὑνυναιχὸς, τῶν ταῦτα
τολμώντων χατεθοῄσαμεν τὴν Φυχὴν ὀδυνώμενοι.

Τοιοῦτος Ησαΐας βοῶν' « Ὑμεῖς δὲ προσαγἀγετε΄

ὧδε. υἱοὶ ἄνομαι, σπέρµα μοιχῶν καὶ πόρντς. "Ev
τίνι ἑνετρυφήσατε, καὶ ἐπὶ τίνι Ὡνοίξατε τὸ στόμα
ὑμῶν; » Περὶ ὧν ἔφασχε xat Aa6i5* « Σχοτισθῆ-
σονται οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν, » xaX τὸ»
νῶτον αὐτῶν διὰ παντὸς σὐγχαμφον. Τινὲς δὲ ϐ.1{-
wi» μικρὰν, τὴν uh χωροῦσαν εἰς ἔργα φασὶν
ἀπειλήν. Φιλανθρώπως γὰρ ἀπειλεῖ θεὸς, φόθῳ τῶν
κακῶν ἀπεῖρξαι βουλόμενο-ς. OO μισεῖ γὰρ τὸ ἴδιον
πλάσμα, οὐδὲ παρήγαχεν 7 ὡς ἂν τιµωρήσηται. El
γὰρ ἂν τοιοῦτος, ἑνῆν αὐτῷ χαὶ σιωπῇ «fv τιµωρίαν
ἑργά»εσθαι. Nov δὲ σώζειν ἐθέλων προατειλεῖ.

tibus obliteratur. Nos enim parva erudit afflictio,
quoUes iram Deo mansuetudine temperare in om-
nes libuit. Est igitur benevolentiz ct charitatis,
quod eis mala adjici propheta postulavit ; cum nul-
lius frugis voluntati utiliter ipsa vis accedat neces
sitatis. Taleillud est : « In camo et freno maxillas
eorum constringe, qui non approximant ad te !5.»
At nos, ait, ut illi, nequaquam in dilectum filium
tuum sumus affecti ; quin potius parturientis instar
mulieris, illos qui ista conati sunt, magno
animi dolore vociferantes arguimus. Talem agno-
scas Isaiam, ubi ita inclamat : « Vos autem acce-
dite huc, filii, semen adulterorum et fornicariz. In
quo vos deliciati estis ? et in quo aperuistis os ve-

B strum !*? » De hiset illa sunt Davidis : « Obtenc-

brentur eorum oculi ne videant; 335. et dorsum
eorum semper incurva !". » Quidam vero afflictio-

mem parvam, eas tantum minas intelligunt, qua ad

opus usque non excurrunt : cum pro sua in homi-
ne3 benevolentia hoc tantum flne, ut eos a malis

arceat, Deus minitetur. Non enim suum ipse odit figmentum ; neque, ut ulciscatur, in. lucem — educit ;
quod alioquin, si talis essct, eidem vel non preemonenti liceret. AL nunc. minas. praemittit, ub scrvare

se velle doceat.

Ἐπεὶ τοίνυν φησὶ τὰ ἡμέτερα τοιαῦτα γέγχονεν,
ὡς διὰ μεγάλων τιμωριῶν τὸ χρέος ἐχτιννύναι, χρεία
τοῦ coU ἁγαπητοῦ τὰς συαφορὰς ἡμῖν διαλύοντος
χάριτι. "Aq! οὗ γὰρ χατὰ τὴν προφητείαν ἡ παρθέ-
vog λέγεται τετοχέναι, πανταχοῦ εὐαφόρμως µνηµο-
νεύει τοῦ παιδίου. Οἱ δὲ λέγοντες Ex φιλοθεῖας vsv£-
σθαι τῷ ἁγαπητῷ τοῦ Πατέρος ὅπερ ὠδίγουσα γυνὴἡ,
ἐμμένουσι τῇ τροπῇῃ, σωτηρίας λέγοντες πγεύµατα
τεχεῖν τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς: ὅπερ ἁρμόττει προφἠ-
ταις, ἀποστόλοις τε χαὶ εὐαγγελισταῖς. Ίης γὰρ
θείας µνσταγωγίας ἄνωθεν πλονυτοῦντες τὰ σπἑρ-
pata, τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς πγεῦμα σωτηρίας ἑξέτε-
xov, τὴν bv. πνεύµατι δηλονότι διδασχαλίαν. Φίλον
γὰρ τῇ lpagfj πνεῦμα χαλεῖν £o0' ὅτε τάς τινων
αυγγραφἁς, κατὰ τό « Δοχιμάζετε τὰ πνεύματα εἰ
£x τοῦ θείου εἰσίν. » * Πνεύματι γὰρ ἁγίῳ τὸ σωτή-
ριον κήρυγμα λέγεται, κοσμικῷ δὲ, τὰ τούτῳ" µαχό-
µενα. Διό φησιν ὁ Παῦλος ε Ἡμεῖς δὲ οὐ τὸ πνεῦμα
τοῦ χόσµου τούτου ἐλάθομεν, ἀλλά τὸ πνεῦμα τὸ ix
τοῦ θεοῦ. » Πνεῦμα τοίνυν σωτηρίας, τὸ εὔαγγελι-
xbv ἐχάλεσε χἠρυγµα τὴν αἰώνιον ζωὴν προξενοῦν.

Quoniam igitur, ait, eo res nostre reciderunt,,
ut magnis ultionibus debitum nobis luendut sit :
dilectio tuo, qui gratis calamitates nostras tollat,
opus est. Statim enim ex quo, secundum prophe-
tiam, virgo peperisse audita est, opportune ubique
pueri mentionem facit. At qui se divinitatis amo-.
ie dilecto Patris instar mulieris parturieniis fuisse
dicunt, eidem loquendi figurze insistunt, dum spi.
ritum salutis iis, qui sunt in terra, peperisse se in»
ferunt; quod prophetis ipsis, apostolisque atque
adeo evangelistis convenit, qui divine mystagogise
seminibus superne ditati, iis qui sunl in terra sa-
lutis. spiritum, id est spiritalem doctrinam, peperer
runt. Est enim Scripturz usitatum, ut quoramndam
aliquando scripta, spiritus. appellatione dignetur,
quale est illud : « Probate spiritusanex Deo sunt'*.à
Opera siquidem Spiritus sancti editur salutaris
praedicatio ; mundani autem, quai huic adversantur;
unde sunt et illa Pauli : « Nosautem spiritum hu-
jus mundi non accepiinus, sed spiritum qui ex Deo
est !?. » Patel itaque spiritum salutis evangelicam

Τινὲς δὲ φασιν τὴν Ex τῆς ἀπειλῆς ὠφέλειαν ἐμφαί- T illam przdicationem, qux vitam a:ternam conciliat,

νειν. Ὡς ἀγαθὸν γὰρ σπέρµα τὸν σὸν φόδον Σεξά-
μενοι, xat τοῦτον χυοφορήῄσαντες, Ev χαιρῷ τῷ δέοντι
σωτηρίαν ἑκαρπωσάμεθα. "Exc γὰρ οὔσιν ἡμῖν ἐπὶ
γῆς χαιρὸν µετανοίας ἐχαρίσω, μὴ προανελὼν τῇ
zat' ἀξίαν δίκῃ, ἀλλ ἑνδοὺς ἐπιστραφεῖσι σωθῆναι.
Καὶ νεχροὶ ὄντες τοῖς παραπτώµασι, νῦν ἐγερθη-
σόµεθα ὡς ἀπὺ μνημµείωνινάντιλήψεως τυχόντες τῆς
παρὰ σοῦ. Ὑφ' Tj τελοῦντες, ἀγα.ὶλιασόμεθα τῶν
χαχῶν ἔργων ἀπεσχημένο,. Τὸν σὺν γὰρ ἔλεον ὡς

appellasse. Aiunt vero nonnulli, eam, qua ex minis
oritur, utilitatem significari. Tanquam enim semen,
inquiunt, metum tuum complexi, et eo przegnantes,
idoneo tempore salutem percopimus. Nam adhue
in terra degentibus pcenitendi spatium prorogasti,
cum dilata morte justas de nobis poenas tum non
sumpsisti; sed resipiscendi tempus; ut servares,
indulsisti. Qui prius ergo propter peccata mortti
eramus, nunc tanquam de 393 monumentis re-

15 Psal. xxxi, 9. '* dsa. UU, 9, 4. "' Psal. nxvii, 24. '* | Joan. iw, 1... I Cor. n, 12.

VARLE LECTIGNES,

Y ic. A. ti; φῶς. * fc. A. ἓν.

2221

ΡΠΟΟΟΡΠ GAZ EI

2228

surgemus (iua ope adjuti, in qua degentes et ipsi A δρόσον ἓφ ἡμᾶς ἐχπέμπεις ἰατικὴν τῶν ἁσεζῶν

malis operibus liberati exsultabimus. Pereuntibus
enim impiis, tuam in nos ipse miserationem velut
rorem ad medelam demittes. Utitur vero naturae
consentientibus ad rei cognitionem exemplis. Quin
et apud Ezechielem, cum spem Judzi propter tem-
poris diuturnitatem abjicerent, ipsum de captivi-
tate reditum, ipsamque adeo templi instaurationem
Deus ostensurus, ossa mortuoruin ipsa etiam pro-
phetze priedicatione in vitain jussit revocari 15: ut
quz desperata videbantur, in spem excitaret.

Sic autem explicant nonnulli. Quandoquidem
spiritum salutis in. terra pariturum dixit; mortem
autem iis, qui in terra degunt adhuc esse supe-
riorem apparet; tanquam exsistat aliquis, qui ubi
sit evangelici preconii utilitas, ubi salutis spiritus
quarat; defensione adducta resurrecturos mortuos
significat. Omnium enim nomine, inquit Apostolus,
mortem gustavit Christus ** ; qui ut factus est dor-
mientium omnium primitiz 13. ita revocatis in vi-
tam omnibus, mortis imperium, quantumvis ex-
spectato resurrectionis temporeipsius legibus suhja-
ceamus, irritum faciet; quo tempore sunt omnes
resurrecturi. Ceterum quis modus? ipse ros tuus,
medela ipsis est. Ipsam vero vivifici Spiritus vim
Bic vocat, per quam resurrecturi sunt ; de qua sunt
ista Davidis: « Te enim faciem tuam avcriente,
turbabuntur, et in pulverem suum convertentur.
Emittes spiritum tuum, el creabuntur, et renova-
bis faciem terrae *!**. » Verum qui in terra cecide-
rint, reviviscent : ipsa autem impiorum terra cadet ;
quod certe Jud:orum terram, qux in Christum, et
eos qui apirilum salutis. in terra pepererunt, con -
tumeliosa fuit, constat pertulisse.

33A Τεν». 20, 21. Vade, populus mcus : ingrede-
re in cubiculum (uum : claude ostium tuum : abs.
condere paululum quantulumcunque, donec pertrans-
eat ira Domini, elc.

33B Post allatam de mortuorum suscitatione
doctrinam, eum in idem sanctos coivisse, altera au-
tem ex parte iram animo conceptam impios adoriri
propheticus videret spivitus ; sanctos ad modicum
tempus secedere, ne et ipsi eorum videant interi-
tum, voce hortatur. Intelligit autem cubiculorum

ἀπολλυμένων. Tol, φύσει δὲ συµθαίνουσι παραδεί-
γµατι 8 χρῆται πρὸς κατανόησιν. Καὶ παρ) Ἰεζεχιὴλ
δὲ τῶν Ἱουδαίων ἀπειρηχότων εἰ διὰ μαχρὸν χρόνον,
τὴν Ex τῆς αἰχμαλωσίας ἐπάνοδον, xal τοῦ ναοῦ τὴν
οἰκοδόμησιν ὁ θεὸς ὑποδείχνυσι τῷ προφήτῃ, νεχρῶν
ὁστᾶ xaX διὰ χηρύγματος του απροφήτου ζωοποιεῖ-
σθαι κελεύει, ζωπυρῶν τῷ λαῷ τὰς ἑλπίδας διὰ τᾶς
τῶν ἀπεγνωσμένων ἀναξιώσεως.

populi dubitantisanimum per. eorum suscitationem,

Τινὲς δέ φασιν, ἐπείπερ ἔφη πνεῦμα τεχεῖν ἐπὶ
τῆς Tic σωτηρίας. ὁρᾶται δὲ τῶν ἐπὶ re. ἔτι χατ-
ισχύων ὁ θάνατος, ὥς τινος ζητοῦντος, TOU τῶν εὐαγ-
γελικῶν χηρυγµάτων fj ὄνησις. Ποῦ δὲ τῆς σωτηρίας
τὸ πνεῦμα; τὴν ἀπολογίαν ἐπάγων φησὶν, ἀναστή-
σονται οἱ γεκροί. Υ πὲρ παντὸς Υὰρ, χαθά φησιν 6
Αλπόστολος, ἐγεύσατο θανάτου Χριστὺς, xal πάντων
τῶν χεκοιμηµένων γέχονεν ἀἁπαρχὴ, xal πάντων ἀνι-
σταµένων τοῦ θανάτου τὸ xpátog χαταργηθήσεται,
εἰ καὶ νῦν ἔτι θνῄσχομεν, μήπω τοῦ τῆς ἀναστάσεως
παρόντος καιροῦ. Ἰότε γὰρ ἀναστήσονται πάντες.
Καὶ «i; ὁ τρόπος; Ἡ δρόσος tj παρὰ σοῦ ἵαμα αὐ-
τοῖς ἑστίν. Τὴν δὲ ζωοποιὸν τοῦ πνεύματος ἑνέργειαν
οὕτω χαλεῖ, δι’ ἧς ἀναστήσονται. Καὶ τοῦ Δαθὶδ λέ-
γοντος € ᾿Αποστρέφαντος yáp σου τὸ πρόσωπον, τα-
ραχθήσονται, χαὶ εἰς τὸν χοῦν αὑτῶν ἐπιστρέφουσιν.
Ἑξαποστελεῖς τὸ πνεῦμά σου, xal χτισθήσονται, xat
ἀναχαινιεῖς τὸ πρόσωπον τῆς γῆς. » Αλλ' οἱ μὲν ἐν

C Tl πεσόντες ἀναθιώσονται ὁὶ δὲ ΥΠ πεσεῖται τῶν

ἀσεθῶν. Ὁ δεῖ παθεῖν τῇ τῶν Ἱουδαίων χώρᾳ συν-
έδη. Πεπαρῳνήχκασι γὰρ εἰς Χριστὸ», καὶ τοὺς τῆς
σωτηρίας texórzac πγεῦμα τοῖς ἐπὶ γῆς.

x', χα’. Βάδιξε, «ναός µου ἔσεἽθε εἰς τὸ capeiév
σου, ἁπόκ.Ιεισον τὴν θύραν cov. ᾿Αποκρύδηδι
μικρὸν ὅσον ócoy, ἕως ἂν zapéA0n ἡ ὀργὴῃ Kv-
ρίου, x. *. λ.

. Mex τὴν διδασχαλίαν τῆς Ex νεχρῶν ἀναστάσεως,
τὸ πνεῦμα τὸ προφητικὺν ὁρῶν τοὺς ἁγίους ἐπὶ ταὺτὸ
συνηγµένους, τὴν τε ἐπιοῦσαν ἐξ ἑτέρου µέρους τοῖς
ἀσεδέσι κατανοῆσαν ὀργὴν, προσφωνεῖ τοῖς ἁγίοις
ἀναχωρεῖν πρὸς βραχὺ, μηδὲ θεωροὺς Υενέσθαι τς
τῶν ἀσεθῶν ἀπωλείας. Ταμεῖα δὲ αὐτῶν, at πολλοὶ

nomine, mansiones eas, qua apud Patrem mulue **, D παρὰ τῷ Πατέρι τυγχάνουσι μοναὶ δικαίως ἅπασι

singulis pro meriti ratione (γυμί sunt; in quas
ingressus, quid porro cum impiis agatur, non val-
de curandum; sed cum ira pertransierit, apertis
cubiculi januis magna cum potestate ad novi illius
seculi, regnique a Deo promissi contemplatione
prodeundun monet. Sunt tamen qui dicant Dei
personam eos demulcentem introduci, qui salvato-
rem $gpirilum cunctis annuntiantes gravibus in
terra, immedicabilibusque malis, mortique ipsi fu-
turi erant obnoxii, omnesque unius nomine verbis

διαιρούµεναι, εἰς ἃς eloeA0ív, φησὶ, μὴ περιεργά-
ζου τὰ πόῤῥω τοῖς ἀσεθέσι γινόμενα. Παρε.θρύσης
δὲ τῆς ὁὀργῆς, ἀναπετάσας τῶν σῶν ταµιδίων τὰς
θύρας, μετὰ πολλῆς ἐξουσίας πρὀϊθι τὸν véov iz
πτεύων αἰῶνα, xaX τὴν ἐπηγγαλμένην σοι βασιλείαν
τοῦ θεοῦ. Τινὰς δέ φασιν, ὡς ἐπείπερ Ἡμελλον οἱ τὸ
σωτήριον πνεῦμα πᾶσι χαταγγέλλοντες τοῖς ἐπὶ γῆς
δεινοῖς ἀνηχέστοις καὶ θανάτῳ περιπεσεῖν, τούτους
ἐπαλεῖφον τὸ τοῦ Θεοῦ πρόσωπον ἐπεισάγεται λάγον'
Εἴσελθε εἰς τὰ ταμεῖά σου, τὰ µνὴματά φατι,

3 "Ezech. Lv, 4 seqq. *'Ilebr. iz, 9. ?* f Cor. xv, 20. *** Psal, ci, 29, 50. ** Joan, xiv, 2.
. VARLE LECTIONES.

& Tp. παραδεἰγµασι. b γρ. δή.

2229

COMMENTARII IN ISAIAM,

9240.

τἀπὶ γῆς εὐφήμως οὕτω καλῶν, παραγγἑλλων ἐν ἴσῳ À istis, ingredere in cubicula tna, compellare, sepul-

τοῖς ἀποχρυπτομένοις ἀποκ.είει τὰς θύρας µέχρι
παρέΆλθῃ ἡ ὀργὴ Κυρίου. Ἐΐρητο μὲν γὰρ τῷ Αδάμ
c T5, el, xal εἰς γῆν ἀπελεύση. » Λυθήσεται δὲ τῆς
ix χατάρας φθορᾶς ἐν τῇ συντελείἰᾳ χαταργουµένου
θανάτου. Συμθουλεύει τοίνυν ἀνασχέσθαι τοῦ θανάτου
μέχρι παρέ.θῃ, x&v μυσταγωγοῦντας συµθαίη τοῦτο
παθεῖν πρὸς τῶν μισούντων τὴν ὑπ αὐτῶν χηρυττο-
µένην ἀλήθειαν. ᾿Επάξει γὰρ αὐτοῖς ἐξ ἁγίου τὴν
πρἐπουσαν ὀργὴν ὁ θεός. Τὸ δὲ, θεὺς ἐξ ἁγίου,
ὅμοιον τῷ' « Ἔθρεξε Κύριος παρὰ Κυρίου ἐπὶ Σόδομα
πΌρ, xui θεῖον, » ὁ Ἡξὸς ἀπὸ τοῦ Πατέρος « 'O γὰρ
ΠατΏρ, qnot, κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ τὴν χρἰσιν πᾶσαν
δέδωχεν τῷ Ylo. » Τῆς οὖν ὀργῆς ἐπαγομέγης
χατὰ τῶν τοῖς ἡγιασμένοις ἐπενεγκάντων χεῖρας

cra deiude, quz in terra sunt, i!a leniter appellan-
do, per cubicula significare, et eis ex quo, qui
occultantur, ut eatenus ostia claudant, donec per-
transeat ira. Domini, precipere. Dictum enim est.
Adamo « : Terra.es, ct in 886 terram reverte-
ris **. » Sed ea tum demum corruptíone, quam
intulit maledictio, liberabitur, cam in consumma-
tione, mortis: vires exstincto jacebunt. Suadet ergo
mortem . tolerare donec pettranseat , quantumvis
arcanorum doctores id pati ab eis contingat, qui-
bus exosa veritas annuntiatur. /nducet enim super
eos meritam iram de sancto Dominus. Verum quod ΄
hic de sancto Dominus dicitür, ei dissimile hon

est, in quo habetur : Pluit Dominus a Βοιπίπο-

φονικὰς, οὐ κατακρύψει τοὺς ἀν ηρηµένους ἡ yi. U ignem in Sodoman, ct sulphur ?* » Filius a Patre.

Too, ἔστι, Tou θεοῦ τὴν χρίσιν οὐδὲν διαφεύξεται,
τῶν ἁγίων μαρτύρων ἐν μνήμ]ῃ χειµένων αὐτοῦ. Καὶ
Most γὰρ ἔφη, Τὸ αἷμα τῶν vlov αὐτοῦ *.. "Hyouv
φησὶ µτδένα λαθεῖν τῶν ἐν τῇ vf, πάλαι τὰς ψυχὰς
ἀνηρημένων διὰ τῶν πρὸς θάνατον ἁμαρτημάτων,
ὀργῆς ἐπ᾽ αὐτοὺς φεροµένης δηλαδη τῶν Ev ταῖς χολά-

σεσι διαχονουµένων ἀγγέλων, κατὰ xb ῥηθὲν ἐπ᾽ Αἱ-

γυπτίων΄ « Απέστειλεν Ex αὐτοὺς ὀργὴν καὶ θυμὸν
καὶ θλίφιν ἁποστολὴν δι ᾿ἀγγέλων πονηρῶν.» Καὶ
ἑχάστη bb doy γεώδης καὶ φιλοσώματος, cà αἵματα,
τοῦτ' ἔστι τὰ mph; θάνατον ἑαυτῇ πλημμεληθέντα
ἑξομολογουμένη πάντως ἀποκα.λύψειθ.

« Neque enim Pater, ait, judicat quemquam, sed
judicium omne dedit Filio 36. » Cum iram igitur in
eos erserserit : qui. piorum sanguine manus sibi
cGntaminarunt, non abscondet interfectos terra: id
est, nihil Dei judicium e(fugiet, qui sanctorum mar-
tyrum nunquam obliviscitur, sanguinemque filio-
rum suorum, Mose tesle *', ulciscatur. Vel certe
eorum neminem lalere posse significat, qui suas.
quondam in terris anis peccatis ad mortem iu-
terfeceruut ; cum iram in eos exserere, et. angelo-
rum ministerio ad ulciscendum uti Domino place-
bit, quale illud est in /Egyptios dictum : Misit in

ipsos iram, et furorem, et afflictionem, immissiones per angelos malos **. » Anima preterea quiéli-
bet, qua se terrenis corporisque voluptatibus oblectarit, si sanguinem suum, id est, qua morte digna

peccavit, conflteatur, revelare proeul dubio dicatur.

Τινὲς δὲ οὕτως ἐξηγήσαντο Tiph; τὰ ἐν ψυχῆ xe- C Alii tamen ita explicant ; ut ad eas velint, qux

κρυμμένα χινηµατα θεὸς ἐφαρμόττεται. Ἐπειδὴ
Υὰρ, ποτὲ μὲν ἠπείλει, ποτὲ δὲ χρηστὰς ἐλπίδας παρ-
εἰχετο, ἐξ ὧν ἐθορυθοῦντο, μὴ εἰδότες ὃ πρόξουσιν,
εἰκότως ἐπιστρορὴν τῇ φυγῇ ἐργαζόμενος, χωρεῖν εἰς
ἑαυτὴν χελεύει, ἔργατε ἐποπτεύειν τὰ ἴδια, οὗ µεταθα-
τ'χῇ χινήσει, τῇ δὲ τῶν λογισμῶν ἀναχρίσει πορευο-
µένων, ὡς ἂν προρθάσαντες τὸν μηνυθέντα κριτὴν,
εἴτι μὲν πονηρὸν, ὡς ὕλην ὑπάρχον πυρὸς δαπανἠ-
σωσι, φυλάττοιεν δὲ τὰ χρηστὰ δίχην χρυσίου δοχι-
µαζόμενα, ᾿Ὁμοίως καὶ ὁ Zuzto παραχελεύεται τοῦ
ταµιείου χλείειν τὰς θύρας ὁμοῦ μὲν τὰς αἰσθητὰς,
ὁμοῦ δὲ παιδεύων τῆς τῶν περιττῶν ἁπαλλάττεσθαι
προσπαθείας, ὡς ἂν ὁρῶν θεὺς σχολάζουσαν τὴν διά-
vo:ty, ὡς εἰς χαθαρόν τινα πίναχα τὰ ἴδια γράφη

latent in animo, cogitationes Deum sese acconimo-
dáre. Quandoquidem enim minas illis aliquando,
aliquando etiam bonam spem Deus proponcbat ;
unde perszpe quid agerent ignaris tumultuari con-
tingebat ; merito jam conversionem animz opera-
(us, in se descendere, et sua opera contemplari,
neque ullos rationis motus praeterire, sed ita diju-
flicatis singulis procedere, ut vel irati judicis pr:e-
occupato animo, si mali quid insit, tanquam igne
ligna, consumatur; bona autem, non aliter quain
aurum probatum, custodiantur. Eadem plaue ra-
tione et Salvator ipse cubiculi januas partim qui-
dem sensui objectas 3377 claudere, partim etiim
rerum superfluarum affectus amputare pracepit ;

βουλεύματα. Οὕτως ἐννοοῦντος Ἱερεμίου τὰ 'Haoatz D ut tranquillum animum Deus intuitus, in eo, tan-

προφήτα:ς τε λοιποῖς πραχθέντα παρὰ τῶν 'lov-
δαίων, xal προσδοχκῶντος πείσεσθαι χείρονα, xal
τῆς ἰδίας κρείττω δυνάµεως, πρὸς ταῦτα τῆς ψυχῆς
αὐτοῦ τὰ χινἠηματά φησιν ὁ θεός’ (« Πολεμήσουσί
σε, xat οὐ uh δύνωνται πρὺς σέ. » Διότι μετὰ τοῦ d
ἐγώ εἰμι τοῦ ἐξαιρεῖσθαί σε, λέγε, Κύριος. Οργὴν
δὲ ἑπαγομένην ἀπὸ Κυρίου, οὗ τὴν ἐκ θυμοῦ quat
τροπὴν (ὁπαθὲς γὰρ τὸ θεῖον) ttv δὲ πρὸς τὰ παρ

068. (1, 19. 3 Gen. xix, 26. 39 Joan. v, 22.

1, 19

quam in rasa, nondumque iuquinata tabula, sua
ipse consilia depingat. Sic οἱ Jeremiz cogitanti
quae cum [Isaia reliquisque prophetis per δυο
acta essent, quasi graviora et viribus eorum majora
passuros existimaret, ad ejusmodi cogitationes sic
respondet Deus : « Bello te quidem adorientur, sed
in te nihil poterunt : quia ego tecum sum, ut te
eruam, dicit Dominus ?**. » At iram, qua a Domi-

?' Deut. xxxi, 45. 49. ?'Jerem.

15 Psal; pxxvtt
9

ΥΛΒΙΑ: LECTIONES.

€ lc. A, ἐχδικεῖται. d yp. µετά σου.

2231

PROCOPII GAZ.El

2232

Μο inducitur, non excandescentis animi affectionem A ἡμῶν πλημμεληθέντα δίκην ὀφειλομένην, ἣν ἐπάγει

(est enim perturbationum expers Deus), sed poenas
peccatis nostris debitas intelligit; quas non in ad-
venas, sed in terre habitatores, qui przsentis tan-
tum sxculi voluptate delectati, omni ejus, quod
futurum est, spe abjecta, « Edamus et bibamus,
cras enim morimur ?*, » inquiunt : quibus eorum
plane contrarius est animus, qui ut advenz in terra
versantur. Czterum cum paene induceutur, tunc
aperta fient singulorum flagitia; quae Deo patienter
et leviter agente, adhucoccultantur. Neminem enim,
cum ira inducetur, latere poterit, justitiam esse,
quie operum pravitatem ulciscatur ; quantumvis ea
prius ignoretur. Illud etiam de vobis futurum est,

οὗ πρὸς τοὺς παροιχοῦντας, ἀλλὰ xatouoUrrac ἐπὶ
τῆς γῆς, οἱ τοῦ παρόντος αἱἰῶνος µόνον εἰσὶ τὰς
πρὸς τὸ μέλλον ἑλπίδας ἁπάσας ἀπειρηχότες, λέγον-
τες: « Φάγωμεν χαὶ πίωμεν αὗριον γὰρ ἀποθνή-
σχοµεν. » Οἷς ἑναντία τῶν παροικούντων ἐπὶ τῆς
γῆς ἡ διάθεσις. Τῆς δὲ δίκης ἐπαχθείσης, τὰ ἑκάστου
xaxà πρόδηλα Ὑίνεται, ἅπερ μαχροθυμοῦντος ἔτι
τοῦ θεοῦ συγχαλύπτεται. Πᾶσι γὰρ δΏλον ἐπαγομέ-
γης ὀργῆς ὡς ἡ δίχη πονηρῶν ἐστι πράξεων τιµω-
ρὸς, εἰ καὶ πρώην ἐλάνθανον. Τοῦτο xal ἐφ᾽ ὑμῶν
ἔσται, φησὶ, θυσάντων τὰ τέχνα τοῖς δαιµονίοις. Καὶ
αὕτη τοίνυν ὑμῶν ἡ Tj. κατηγορήσει δεξαµένη τού-
των τὰ αἵματα. Καὶ ταῦτα μὲν οὗτοι.

ait, qui filios vestros dx:emoniis mactastis. Et vos igitur ipsa accusabit terra, (18 sanguinem iosorum

exceperit. Atque hzc quidem illi.
CAP. XXVII.

Vgns. 1-11. Die illa inducet Deus gladium san-
ctum, el magnum el validum super. serpentem draco-
rem fugientem, super draconem colubrum sinuosum,
el interficiet serpentem, etc.

Qui autem ista de consumm.tione dici voluerunt,
οἱ ad judicium illud, quod in ea futurum est, re-*
ferri, significarunt fore ut, illis adimpletis, mors
ipsa (qui ultimus est omnium ος) conficeretur :
itaque inde esse, quod in ipso rerum omuium ex-
Iremo, consummatisque omnibus (id enim in die
illa significai) gladium sanctum (durum aiunt in-
terpretes reliqui) et. validum Deus sit induciurus,
qui in nullum alium inductus mensurz maligni-
tatis ejus servabatur : qualiter et ei contigit, qui
Adamum in paradiso supplantavit, eoque gradu,
quem erat apud Deum consecutus, deturbavit. Ille
nimirum, de quo scribitur ;: Erat autem serpens
prudentissimus 398 bestiarum omnium quse
sunt in terra ?! ; » ille, iuquam, qui primis paren-
tibus, et eorum posteritate per. (raudem deceptis,
percommode serpens ideo nominatus est, quod
liumi repere, hominumque pedibus insidiari soleat,
ut injecto veneno de recta ad l'eum via depellat.
« Ipse enim conteret. caput tuum, ait Dominus ?*,
et tu ejus calcaneo insidiaberis. » Moses igitur
fraudem ejus vecitasse contentus, quid eum sup-
plieii maneret pratermisit, quod nunc a propheta
docetur. Virga Dei igltur recta, el disciplin:e
idonea ; legimus enim : « Virga directionis virga
vegni tui ?* ; » illis, qui peccatorum medicinam
adinittunt, ad correctionem servata est, AL serpens

totus ubique sinuosus, et pravus, humi deinde in .

ventrem et pectus repens, omniumque calces ob-
servans, post impiorum omnium interitum, duro
illi et magno, validoque gladio (quem Septuaginta
notant interpretes) tradetur; cujus nomine verbum
Dei vivens et efficax, et quolibet gladio aucipiti **

ὃν ]sa. xxi, 15; HL Cor. xv, 59. *! Gen. uii, 4.

9? ibid. 45. ?? Psal. xLiv, 7.

ΚΕΦΑΛ. Καὶ.
α-ια’. Τῇ ἡμέρᾳ ἐχείνῃ ἐπάξει ὁ θεὸς τὴν ud-
χαιραν τὴν ἁγίαν, καὶ tijv μεγάλην, καὶ τὴν loxv-
ρὰν ἐπὶ τὸν δράκοντα τὸν ὄψιν φεύγοντα" ἐπὶ
τὸν δράκοντα δφριν σκο.ιὸν, καὶ ἀν .λεῖ τὸν δρά-

λοντα, X. t. λ.

Οἱ δὲ περὶ τῖς συντελείας εἰρῃσθαι ταῦτα, xal
τᾶς ἐπὶ ταύτῃ νοµίσαντες χρίἰσεως, ἔφασαν, ὡς του-
των ἐπιτελεσθέντων ἔσχατος ἐχθρὸς χαταργεῖται ὁ
θάνατος. Διὸ ἐπὶ τέλει τῶν ὅλων, καὶ μετὰ πάντα
(τοῦτο γάρ ἐστι τὸ, τῇ ἡμέρᾳ ἐκείν]]) ἐπάξει ὁ θεὺς
τὸν µάχαιραν τὴν ἁγίαν καὶ τὴν loxvpàr piv ε

X τοῦ cv ἁγίαν (σκ.ληρὰν ἑξέδωχαν οἱ λοιποὶ),
τις μηδενὶ τῶν ἄλλων ἐπαχθεῖσα ἑττηρεῖτο f τῆς
αὑτοῦ χαχίας, ἀναλόγως τῷ τὸν ᾿Αδὰμ Ev τῷ παρα-

C 6sl:«. σχελίσαντι, χαὶ στάσεως καταθαλόντιτῆς παρὰ

τῷ θεῷ. Περὶ οὗ φησὶν, « ὉὉ δὲ ὄφις ἣν φρονιµώ-
τερος πάντων τῶν θηρίων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς.» Ὅ
μετὰ τοὺς πρωτοπλάστους xal τοὺς ἐξ αὐτῶν δι)
ἁπάτης ἑλὼν, προσφυῶς ὅφις ῥᾳηθεὶς, ὡς ἕρπων τε
χαμαὶ καὶ τοῖς τῶν ἀνθρώπων ἐφεδρεύων ποσὶν, ὡς
ἂν αὐτοῖς τὸν ἰὸν ἐμθαλὼν τῆς ὀρθῆς xal πρὸς τὸν
θεὺν ἀγούσης χαταθδάλοι πορείας. « Αὐτὺς γάρ σου,
qnot, τηρήσει 5 χεφαλὴν, xal σὺ τηρήσεις αὐτοῦ
πτέρναν, » Μωσῆς μὲν οὖν τὴν ἐξ αὑτοῦ µόνον àmd-
την εἰπὼν, τὴν µένουσαν αὐτὸν δίχην παρέλιπεν, fv
ὁ παρὼν προφήτης ἐἑδίδαξεν. Ἡ μὲν οὖν τοῦ Θεοῦ
ῥάθδος εὐθεῖά τις οὖσα xal παιδευτιχὴ, χατὰ τό;
« Ῥάθδος εὐθύτητος, ἡ ῥάέδος τῆς βασιλείας σου, »
τοῖς ἱάσιμα ἡμαρτηχόσι τετἠρηται πρὸς διόρθωσιν.
Ὁ 6: [δρις] ὅλος δι ὅλου χαμπύλος xai σχολιὸς
ἕρπων τε χαμαὶ ἐπὶ κοιλίαν καὶ στῆθος χαὶ τὰς ἁπά»-
των πτέρνας τηρῶν, μετὰ τοὺς ἀσεθεῖς πάντας, τῇ
σκ.ληρᾷ καὶ uevdy καὶ ἱσχυρᾷ paxalpa παρα-
δοθήσεται, ἣν ἔφασαν οἱ Ἑθδομήχοντα ' δι’ ἧς ὁ τοῦ
Θεοῦ σηµαίνεται λόγος ὁ ζῶν xal Evepyt χαὶ τομώ.
τερος ὑπὲρ πᾶσαν µάχαιραν δἰστοµον, ὃς ὡς ἑναντίῳ
τῷ δρἀάκοντι ἐπελθὼν dreidevy 5 φασὶν αὐτὸν, ἐξ
ὕντων τὴν ὑπόστασιν ἀφανίζων αὐτοῦ, xal πρὺς τὸ

^ [lebr. iv, 19,

VARLE LECTIONES.
e Ic, ἀντί, ! 4. ἴσ. µέτρῳ. € Fc, τειρὴ σον. b γρ. ἀνέλε.,

2333 .

COMMENTARII IN ISAIAM

2231

at bv ἀναλύων τὴν ὕπαρξιν, ο) δὲ γὰρ τῆς Ópyiic A acutius. significatur, quod tanquam adversarium

τοῦ θεοῦ χαταξιοῦται παιδευτικῆς οὔσης xa: ἔπιστρε-
πτικῆς, περὶ ἧς φησί" « Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου
ἐλέγξῃς µε, μὴ δὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς µε. » 75
μὲν γὰρ ἐλεγχτιχὸν, τὸ δὲ παιδευτικόν. "Απερ ἁρ-
µόττει τοῖς ἡμαρτηκόσιν lástua, ἀλλ οὐ τῷ Δρά-
χοντιτῷ ἐξαφανισθῆναι µόνον ὀφείλοντι. Τὴν δὲ ἐπα-
Touérnv θεασάµενος μάχαιραν χωρήσεται πρὶς
gvurTilv, δι ἀφροσύνην λέγειν οὐχ οἷός τε ὢν, « Ποῦ
πορευθῶ ἀπὺ τοῦ πνεύματός σου, xal ἀπὸ τοῦ προσ-
ώπου σου ποῦ φύγω; » Πειράσεται δ' οὖν εἰς τοὶς
ἐδίους ἀποφεύγων ἰονυχοὺς [f. ἱωχμοὺς] 1 χατακρύπτθ.
σθαι τῇ καλουµένῃ. θαλάσσῃ, ἐν ᾗ εἴρηται δράχων
οὗτος, « ὃν ἔπλασας , ἐμπαίζειν αὐτῷ. » Περὶ οὗ φη-
σι Ἰώθ * ε "Αξεις δὲ δράχοντα ἐν ἁγκίστρῳ.
Καὶ μεθ) ἕτερα. Τοῦτό ἐστιν ἀρχὴ πλάσματος Κυ-
ρίου πεποιηµένον ἐγχαταπαίζεσθαι ὑπὸ τῶν ἆγ-
γέλων αὐτοῦ. » Καὶ πάλιν’ «€ Αὐτός ἐστι βασιλεὺς
πάντων τῶν ἓν τοῖς ὕδασιν. » Διδάσχει δὲ τούτου
χάριν αὐτῷ συγκεχωρΏσθαι τὸ Cj», ἐπὶ τῷ πρὸς τῶν
ἁγίων ἐγκαταπαίζεσθαι γυμναζοµένων τῇ πρὸς a-
τὸν πάλη. Λελυμένου δὲ τοῦ ἀγῶνος, χαὶ τῶν ἁμοι-
θῶν ἑκάστῳ δικαίως παρεχομένων μετὰ τὴν χατὰ
τῶν ἀσεθῶν χρίσιν, ἡ µάχαιρα ἐπαχθήσεται ἐπὶ
t-» Ópáxorvta ὅριν φεύγεντα, ἐπὶ τὸν δράκοντα
ὄψιν c xoAtór. Ὡς δὲ Σύμμαχο;, χατὰ Λευϊαθὰν' τοῦ
ὄφεως τοῦ σκο.ιοῦ, καὶ ἀποκτεγεῖ τὸν δράκοντα
tóv ἐν τῇ θαάσση ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ. Ὡς δὲ
ἸΑχύλας, ἐπὶ Λευϊαθὰν ὄφιν ἐσκιρωμένον 7] ἐπει-
ρωμένον [f. ἑσχιῤῥωμένον f] ἑπεῤῥωμένον|, καὶ áxo-

κτεγεῖ σὺν τὸ κῆτος τὺ év τῇ 0θαάσσῃ ἐν τῇ C

ἡμέρᾳ ἐχείνη.

Ὡς 85 χύριον ὄνομα τὸ Λευζαθὰν' πανταχοῦ, χατὰ
τὸ 'E6paixóv, ὀνομάζεται, K&v τῷ γὰρ, « 'O µέλλων
«b μέγα χῆτος χε'ροῦσθα:, » Λευϊαθὰν εἴρηται. Καὶ
ἐν τῷ, « Δράχων οὗτος. » Καὶ ἓν τῷ « "λέξεις δρά-
κοντα ἓν ἀγχίστρῳ, » Πολυώνυμος δὲ ἐστιν, ὡς πο-
λυχέφαλος, Δράχων, καὶ ὄφις, χαὶ διάθολος, χῆτός τε,
xai Σατανᾶς, xaX Λενϊαθὰν, καὶ λέων, καὶ βασιλίσχος
ὀνομάζεται. Ἐπὶ ὃΣ τῆς πρώτης ὁ Σωτῇρ παρουσίας
οὐκ ἐχρήσατο αὑτῷ ὡς μαχαίρᾳ 1, οὐδὲ ἀνγειλεγ
αὐτὸν, ἐπέθη ὃξ µόνον αὐτῷ, xay τὰς δυνάµεις αὐὑ-
τοῦ χατεπάτησεν. Πρὸς ὃν εἴρηται; «Ἐπὶ ἁἀσπίδα xal
βασιλίσκον ἐπιθήση, xai καταπατήσεις λέοντα, xal
δράχοντα.» Καὶ νῦν δὲ αὐτὸν πατεῖ, διδοὺς τοῖς µα-
θηταῖς πατεῖν ἑπάνω ὄφεων καὶ σχορπίων. Tfj δὲ
συντελείᾳ παντελῶς αὐτὸν dreAsi. Κἀάνταῦθα ὁ περὶ
τῆς καθολικῆς τοῦ Θεοῦ χρίσεως περιγράφεται λό-
Toe. Ἕτερσι δέ φασιν, ὡς τοῖς αὐτοῦ τέχνοις τοῖς
ἀποχτείνασι τοὺς ἁγίους συνανελεῖ xaX τὸν Σατανὰν,
ὃν xaX φεύγογτα διὰ δειλίαν καλεῖ, χαὶ σχο.λιὸν,
ὃὰ πανουργίαν. Ἠλὴν ἀναιρεθήσεται. Καὶ γὰρ

? [| Tim, ni, 16.
** ibid.

35 Psal, xxxvi, 9,
^ Job xti, 35. *' Job xz, 90.

7 Psal
*3 ibid. 206.

draconem impetens, ipsum deleta prorsus οἱ in nibi-
lum redacta ejus subsistendi ratione, occisurus
est. Neque enim ira Dei, qux ad correptionem et
conversionem inducitur (de qua mimirum : « Do-
mine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira
tua corripias nie **, » habetur) dignus est. Est
namque ad arguendum alia, alia etiam ad corri-
piendum eomparata **; quorum iis tantum utra-
que, qui peccati medelam ferunt, non serpenti
congruit, qui tantum deleri et perdi metuit. Imo
eductum in se gladium intuitus in. fugam statim
convertetur, minime propter vecordijam dicere
ausus : « Quo ibo a spiritu tuo, ct quo a facie tua
fugiam *'? » Conabitur ergo ad agmina sua cor-

D fugiens mari sese occultare, in quo dieitur esse

draco ille, « quem formasti ad iludendum **. »
De quo et Jobi illa sunt : « Ages autem draconem in
hamo; » et postea: «lloc est principium plasmatis
Domini, quod factum est, ut eidem iludatur ab
avgelis tuis ?*, » Et rursus : « Ipse est rex om-
nium quse sunt in aquis *. » Docet. autem illi
ideo vilam indulgeri, ut sancti 339 «idem illu-
dentes, ca se adversus ipsum pugna exerceaut.
Sed finito tandem certamine, cum lata in hapios ..
seulentia, singulis fuerit pro meritorum ratione
quod justum est repositum : Gladius inducetur su-
per draconem «colubrum fugientem, super dracone:n
colubrum toriuosum. Quod Symmachus interpreta-
tus est, adversus Leviathan serpeutem sinuosum; εί
interficiel. draconem, qui est in mari, in. die illa.
Aquiias autem : Super. Leviatlian serpentem — squa-
lidui aut. invalidum, et occidet cetum, qui . est
in mari in iila die.

' Netabis autem ubique secundum [lebraicam
lectionem, tanquam proprium nomen, Leviathan
reperiri. Nam et quo loco habetur : « Qui magnum
ceitum captüurus est,»Leviathan scribitur *. δι
isto : « Draeo ille ΝΑ, » ctc. Et isto etiam : « Ages
draconem in hamo **. [labet vero, ut capita, sic
nomina permulia. Reperias enim et draconem, et
serpentem, οἱ diabolum, et cetum, et Satanam, et
Leviathan, εἰ leonem *^, et basiliscum appellari **.
Neque vero suo in eum uli gladio et interficere
priori adventu Salvator voluit, sed adoriri tantum,
ejusque vires infringere el conculeare, qui super

D aspidem et bosiliscum ambulandi , leonemque et

draconem conculcandi potestatem haberet, qua
eiiam discipulos uti, in serpentesque et scorpiones
ambulare videmus **. Sed interficiet tandem peni-
tus, in ipsa immundi consummatione, quo tempoie
omnium futurum est judiclum , cujus bic ratio
describitur. Aiunt autem nonnulli patrem ipsum
Satanam ctiam cum filiis, qui sanctos viros inter-

9 Job xL, 94.

?* Psal. ciii, 26. ^ ia
uc, x, 1:

cxxxviu, 7.
*5 Psal. xc, 13.

* Apoc. xx, 2.

YARLE LECTIONES.

i [σ. λόχους, ἡ τόπους. ) αὑτοῦ τῇ μαχαἰρᾳ.

22^5

PROCOPII GAZEI

2236

lecerunt. esse confecturum : quem fugere quidem, À ἀπρακτήσει λοιπόν. Μᾶλλον δὲ τοὺς τῆς &vostótr toe

propter, metum, et sinuosum esse, propter callidi-
iate dicit; sed interitum tamen cvitare non
posse. Cessabit enim tandem aliquando vel potius
impuritatis postulatus, supplicium dabit extre-
mum; cum inferni claustris conclusus flammis (ine
carentibus in perpetuum ulciscendus tradetur. Alii
volunt gladii verbo mult vim intelligi, 940 san-
cinque a propheta nominari ; partim ut minarum
horrorem molliat, partim ut non perituros quos
ultio apprehendit; sediis qui resipiscant, sancti-
moniz causam esse allaturum demonstret. Neque
enim ut perdat, castigat Dominus; sed ut resipi-
scentes purget οἱ sanctificet. Intelligit autem dra-
conis nomine, vel Assyrium, vel Chaldum. Respi-
cit deinde ad mequitix: parentem diabolum, - qui
post factam omnium consunimationem, post mundi
partium interitum, qua errorem ipsi cupiditateim-
que... « «ο n on n n. meam potestatem.
Sed ista, qui Deo adversantur, usurpeut. Nos au-
tem, ut ex lis, qux passi sunt, sapiaumus, pacem
cum eo faciamus. De his enim sux partis liomines

ideo propheta admonet quod durum sit. in Dei vi- -

ventis manis incidere. Quinam autem venturi sint,
indicavit, cum filios Jacob csse germinaluros, cx-
teraque deinceps 1, intulit; non auibigue apos:o-
licum chorum sigaificans, de quo superius : « Nisi
Dominus nobis semen reliquisset *5, » usurparat.

Judai enim cum cssent, filios Jacob exstitisse

clarum est. Ediderunt autem non ligua, non fenum, C

non calamum ; sed germen bonum, et florem suavem
adco, ut ejus odoris bonitate universus orbis re-
pletus sit. Hiuc est igitur, quod ipsos, eorumque
discipulos, ut pacem cum eo faciant, propheta ad-
hortatur. Quz tum demum adimpleri contigit, cum
gr4tiam. εἰ pacem a Deo Patre nostro, et Domino
Jesu Christo, per orbem universum prazdicare visi
sunt. Inde iis illa pedum pulchritudo, per quos bona
pacis annuntiabantur. Volunt tamen tionnulli om-
nes ubique populos ad ista prophetam adhortari.
Sed quia ia Redemptorem impie egit Israel, et re-
caleitravit. primogenitus; ipsi jam, qui stato tem-
pore a tenebris ad lucem, ab errore ad scientiam,
4 peccatis ad justificationem perventuri eramus,
posito veteri odio pacem [aciamus. Peccato enim
QA οἱ Satana interemptis, nihil est, quod Domino
libare, ejusque mandatis obtemperare impediat.
Ejusmodi sunt et ista ad gentes Pauli verba : « Justi-
ficati igitur ex fide, pacem habeamus cum Deo per
Dominum nostrum Jesum Christum *. » Postquam
igitur venientes cos adhortatus est, de quibus et
David his verbis : « Annuntiabitur generatio ven-
tura **, » locutus cest; latus ad apostolos ideo
sermonen transtulit, quod orbem terrarum Christo
subdiderunt. Neque vero quod hic, implebitur orbis

ἀποτίσει λόχους, ποινην ὑποστὰς τὴν ἑσχάτην, xai
ταῖς ἆδου πύλαις κάτοχος ὙΥεγονὼς, τῆς εἰς αἰῶνα
Φλογὸς ἀτελεύτητον ὑπομένων τὴν χύλασιν. "Άλλοι
δὲ λέγουσιν, ὡς µάχαιραν ἐνταῦθα τὴν ἑνέργειαν
τῆς δίχης χαλεῖ, ἣν ἁγίαν φησὶν, ὁμοῦ μὲν παρα-
μυθούμενος τὸ φοθερὸν τῆς ἀπειλῆς, ὁμοῦ δὲ δει-
χνὺς, ὡς οὐχ εἰς ἀπώλειαν ol τιμωρούμενοι χατα-
στρέφουσιν, ἁγιωσύνης δὲ αἴτιον αὐτοῖς ἔσται µετα-
νοῄσασιν. Καὶ γὰρ οὐκ ἀπολέσαι βούλεται θεὸς ται-
δεύων, ἀλλὰ καθᾶρχι xal ἁγιάσαι ἐπιττρέφοντας. ᾿
Δράκοντα δὺ τὸν Λασύριον, ἢ τὸν Χαλδαῖον καλεῖ.
Τὴν δὲ ἀναφορὰν ἐπ᾽ αὐτὸν ποιεῖται τὸν τῆς καχίας
γεννήτορα τὸν διάδολον, ὃς τῆς παντελοῦς συντελείας
ἐπενεχθείσης, χαὶ τῶν τοῦ χόσµου μερῶν Ταρελθόν-
των, & τὴν πλάνην αὐτῷ xai τὴν ἐπιθυμίαν.... την
ἐμὴν δύναμιν. Αλλ) οἱ μὲν τοῦ soU πολέμιο;. Ἡμεῖς
δὲ, ὡς ἂν σωφρονισθέντες ἀφ᾽ ὧν ἐχεῖνοι πεπόνθασιν,
εἱρήνην ποιήσωµεν αὐτφ. Ταῦτα γὰρ ὃ προφήτης
τοῖς τῆς ἰδίας µερίδος φησί’ « Χαλεπὸν γὰρ τὸ ἔμπε-
σεῖν εἰς χεῖρας θεοῦ ζῶντος. » Οἱ δὲ ἐἑρχόμενοι slve;
εἰσιν ἐπενήνοχεν. Téxra Ἱακὼδ β.αστήσει, καὶ
ἕξης ' σαφῶς τὸν χορὸν τὸν ἁἀποστολιχὸν αἰνιττόμε-
νος, περὶ οὗ πρὀτερον ἔλεγε: « Καὶ εἰ μὴ Κύριος Σα-
60490 ἐγχατέλιπεν ἡμῖν σπέρµα. » Ἰουδαῖοι γὰρ ὃν-
τες, Τέχνα σαν τοῦ Ἱακώδ. ἘἙξήσθησαν k δὲ οὗ
ξύλα, χόρτον, χαλάμην, βἑαστὸν δὲ ἀγαθὺν, xai
ἄνθος εὐῶδες πᾶσα» γῆν τῆς εὐωδίας πληρώσεντες.
Αὐτοῖς οὗν, καὶ τοῖς αὐτῶν φοιτηταῖς, τὸ ποιήσωμεν
εἱρήνη» αὐτῷ, παραινῶν φησὶν ὁ προφἠτῃς. Ἔπλη-
ροῦντο δὲ ταῦτα ὅτε εἰς πᾶσαν τὴν οἰχουμένην ixfj-
ρυττον΄ « Xáp:s ὑμὶν καὶ εἰρήνη ἀπὸ θεοῦ Πατέρος
ἡμῶν xaX Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Διὸ καὶ πόδας εἶχον
ὡραίους, δι ὧν «' ἀγαθὰ τῆς εἰρήνης εὐηγγελίζοντο.
Τινὲς δὲ φασι τοῖς ἁπανταχόθι λαοῖς ταῦτα Ταραι-
νεῖν τὸν προφήτην. Ἐπειδὴ δὲ δεδυσσέθηχεν εἰς τὸν
λυτρωπὴν Ἱσραἡλ, xaV ἀπελάκτισεν ὁ πρωτότοχος,
ἡμεῖς οἱ μέλλοντες ἤξειν χατὰ χαιροὺς ἀπὸ σχότηυς
εἰς φῶς, ἀπὸ πλάνης εἰς Ὑνῶσιν, ἐξ ἁμαρτιῶν εἰς
διχαίωσιν, ποιήσωμεγ εἰρήνη»ν, τὴν ἀρχαίαν χατα-
λύσαντες ἔχθραν. ᾽Αγηρημένης (àp τῆς ἁμαρτίας,
xoi καθῃρηµένου τοῦ Σατανᾶ, οὐδὲν ἐμποδὼν σπεί-
σασθαι τῷ Κυρίῳ, χαὶ τοῖς ἐχείνου πειθαρχῆσαι
προστάγµασιν. Τοιαῦτα xal Παῦλος τοῖς ἓξ ἐθνῶν'
« Δ'χαιωθέντες οὖν ἐκ πίστεως εἰρήνην ἔχωμεν rp
τὸν Θεὸν, διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. »
Παραχαλέσας δὲ τοὺς ἐρχομένους (περὶ ὧν φησὶ
xaX Δαθὶδ, « Αναγγελήσεται αὐτῷ veveà dj ἔρχο-
µένη » ), τὸν λόγον ἐπὶ τοὺς ἁποστόλους µετήνεγκε
χαίρων, ὅτι Χριστῷ τὴν οἰκουμένην ἐχτήσαντο. Σύµ-
Φωνον δὲ τῷ, ἐμἀα.λησδήσεται ἡ οἰκουμέγη τοῦ xap-
πυῦ αὑτοῦ, τὸ, « El; πᾶσαν τὴν γῆν ἐξηλθεν ὁ φθόγ-
vog αὐτῶν. » Καρποὶ yàp ἱδρώτων ἁἀποστολιαῶν οἱ
πιστεύσαντες, οὓς χάριν 1 xay στέφανον ὁ µαχάριος
ὠνόμασε Παῦλος.

fructu ejus, legimus, ab eo dissentit, quod alibi : In omnem terram sonum eorum émanasse dici.

^ Hebr. x, 54. 152. 1, 9. Rom. v, 4.

59 P3]. xxi, 02.

VARILE LECTIONES.

b vp. ἐξήνθησαν. } mp. χαράν.

2231

COMMENTARIT IN ISAIAM.

2238

tur δὲ. Sunt enim sudorum apostolicorum fructus credentes ipsi, quos gaudium et coronam vocawit

Apostolus **,

Τινὲς δέ φασι τοῖς ἐφ᾽ αὑτοῦ ταῦτα συμδουλεῦται Α Sed non desunt, qui prophetam, cum superiores

τὸν προφήτην μὴ βουλόμενον αὐτοὺς τῶν προητει-
ληµένων εἰς πεῖραν ἑλθεῖν. Μδταθέσθε γὰρ, φησὶν,
οἱ πρὸς τὸν ἑαυτῶν δημιουργὸν ἁἀράμενοι πόλεμον,
ἄμιχον αὐτὸν ἔχειν τὴν φύσιν ἐπεγνωχήτες. θὕτω
Υ4ρ καὶ τὰ τοῦ γένους ἐπίδοσιν λήψεται, καὶ ἡ οἱ-
κουµένη πᾶσα παρ ὑμῶν οἰχηθήσεται. Αντὶ δὲ τοῦ,
εἱρήνην ποιήσωµεγν αὐτῷ οἱ ἑρχόμενοι, παρέθεντό
τινες χατὰ τοὺς ἄλλους ἑρμηνευτὰς, εἱρηγοποιήσει
pot τοὺς ἐρχομένους, καὶ εἴπον ᾿ Εἰς γὰρ τοὺς τε-
λευταίους 1j ἐπιστροφή. Elta φησὶν ὁ προφήτης '
Mj ὡς αὐτὸς οὕζως ἑπάταξε, καὶ αὐτὸς οὕτως π.Ίη-
γήσεται; ὁ δὲ νοῦς. Μήτι καχὸν ἀντὶ χακοῦ τοῖς
ἔθνεσιν ἀπεδίδοσαν οἱ Χηρύττοντες αὐτοῖς εἰρήνην,
καὶ ταῦτα παρ᾽ αὐτῶν πάσχοντες τὰ δεινότατα: bib

minas in suos cadere nollet, eisdem ista puteut
consulere. Sententiam enim, aiunt, mutaie, qui
opiflcem vestrum belle adorti, invictum natura
exsistere agnoscitis. Sic enim el generis magna fiet
ampliflcatio, et orbis universus a vobis habitabi-
tur. Verum quo loco, Pacem faciamus ei venientes,
habemus, sunt qui alios secuti, pacificos mihi ve-
nientes reddet, interpretentur, et ad ultimos sermo-
nem converti existiment. Pergit vero in hunc mo-
dum propheta : Nunquid sicut ipse percussit, et ipse
sic perculiet ? quorum liic sensus est : Num malum
gentibus pensarunt, qui pacem eis annuniüiantes
gravissima quaque ab eisdem passi sunt? Hinc est
igitur, quod ad incredulos ait : Nonne tu eras, qui

πρὸς τοὺς ἀπίστους φησίν' Οὐ σὺ 400a ὁ ueAeróv B meditabaris spirit duro eos. interficere spiritu furo-

τῷ zrevpact τῷ cxAnpi ἀγελεῖν αὐτοὺς απγεύ-
pari θυμοῦ; ἀλλ ἔπεὶ πάντα ἔφερον Ὑενναίως
διὰ Χριστὸν, ἐπήνεγχεν Ἀφαιρεθήσεται ἡ ἀγομία
Ἰακὼδ, τοῦτο αἴτιον τῆς τῶν ἁμαρτιῶν ἀφέσεως, καὶ
τῆς εὐλογίας εἰπών. El γὰρ σωθήσεται διὰ τῆς
τΣχνογονίας, ἐὰν µείνωσιν Ev πίστει καὶ ἀγάπιῃ xa
ἁγιασμῷ μετὰ σωφροσύνης, χατὰ τὸν ᾿Απόστολον,
ἀ κό) ουθόν ἐστι χαὶ τὸν Ἰακὼδ τέχνα β.λαστήσαντα,
διὰ τῆς τούτων ἀρετῆς χοινωνῆσαι αὑτῶν τῇ ε)λοχίᾳ.
Anio δὲ πολλοὺς διὰ τῆς ἀποστολικῆς σωθήῄσεσθαι
χάριτος xal τῶν χατὰ σάρχα γειτνιώντων αὐτοῖς.
Μάλιστα δὲ ταῦτα γενήσεσθαί φησι τῆς εἰδωλολα-
τρείας χαταργουµένης τῇ τῶν εἱρημένων διδα-
σχαλίᾳ.

Τινὲς δὲ φασιν, ἐπειδήπερ εἶπεν, ὡς ἡ olxovjérn
τοῦ χαρποῦ τοῦ 'lopanA ἐμπ.Ἰησθήσεται, ὥς τινος
ἀνθυποφέροντος * καὶ μὴν γέγονε σχ.ληρὸς, xat τοὺς
ἁγίους ἀπέχτεινέ φησιν, ὡς οὐ πρὸς ἃ ἔπραξαν a5-
τοῖς, i τῆς ἡμερύτητος " προσῃηλθεν πηγη, νικῶν
δὲ φ:λανθρωπίᾳ, οὐκ εἰς ἅπαξ ἀπολεῖ τὸ διὰ τοὺς
πατέρας ἀπόλεχτον γένος. Τοιγαροῦν φησὶ διά τινος
τῶν προφητῶν ὁ 8:ó;* « Τί σοι ποιῆσω, "Eopatp ;
Ti σοι ποιήσω, Ἰούδα; Ὡς ᾿Αδαμὰ θήσομαί σε, καὶ
ὡς Σεθωείµ.ς Μετεστράφη f) χαρδία pou ἓν τῷ αὐτῷ.
Συνεταράχθη ἡ µεταμέλειά μον. O0 μὴ ποιβσω κατὰ
την ὀργὴν τοῦ θυμοῦ µου, ϱ0ὐχ ἑἐνχγαταλείψω τοῦ ἐξ»
αλξιφθῆναι τὸν Ἐφραῖμ, διότι θεὺς ἐγὼ kv aot, xal

ris ? Αι quoniam omnia fortiter Christi nomine fe-
rebant, Auferetur, addidit, iniquitas Jacob ; tanquam
eam consequende peccatorum remissionis, atque
adeo benedictionis causam esse fateatur. Si cnim
propter filiorum procreationem salvus futurus est ;
si in fide, si in dilectione, si in sanctificatione de-
nique et sobrietate, ait Apostolus **, permanserint ;
el Jacobum ipsum 349 qui filios produxit, eorum-
dem virtutis et benedictionis participem fleri con-
sequens fuerit. Significat autein. apostolica gratia
permultos ex eorum etiam numcro, qui propinqui-
tate sanguinis illos attingunt, salutem esse conse-
cuturos. [sta autem tum fore maxime, cum ρου
eorum, quos supra nominavi, doctrinam | idolorum
cultus evanuerit.

Aiunt vero nonnulli, quia fructu Israelis orbem
terrarum repletum iri dixit, tanquam occurrente ali-
quo, et monente, durum eum esslitissc, non ad ea
usque, quz in istos ille patrarit, divinz? mansuetu-
dinis fontem esse progressuru m, sed tanquam, hu-
manitate superiorem, propter patrum memoriam
delectum genus, non penitus esse perditurum pro-
phetam respondere. Atque hinc esse, quod alium

quemdam jn hzc verba alloqu»tur Deus : « Quid

tibi faciaro, Ephraim? quid tibi faciam, Juda? Tan-
quam Ádama ponat te, aut tanquam Seboin? con-
versum est cor meum in hoc ipso. Commota est
ponitudo mea. Non faciam secundum iram furo-

οὐκ ἄνθρωπος ἐν σοὶ ἅγιος. » Ὡς γὰρ Geb; ἄφατον ]) ris ιωδ], non permittam ut deleatur Ephraim; quo-

ἔχει τὴν ἡμερότητᾳ. Τινὲς 6£oaow ὡς οὗ τῶν ὁμοίων

τυχον. Αὐτοὶ μὲν γὰρ ἁνέστησαν εἴδωλα πρὸς ἀναί-
ρξσιν τῆς αὐτοῦ θεότητος ὅσον τὸ ἐπ᾽ αὐτούς ' αὐτὸς
δὲ οὗ παντελῶς αὐτοὺς ἀναιρεῖ, ἀλλὰ τὰ μὲν ἔπι-
πλήττων, τὰ δὲ ὑπομιμνήσχων, ὧν ἔτυχον ἀγαθῶν,
τὴν ἀνάχλησιν τῆς αἰχμαλωσίας ἐποιῄσατο. Λέγων δὲ,
Οὐ σὺ ἦσθα ó ue Aecür τῷ πγεύµατἰσου τῷ σκ.1ηρῷ
dv&Aciv αὐεούς; ὑπομιμνήσχει τῆς Anse, Tg

niam Deus ego in te, el non homo in te sanctus ^.»
Habet enim, ut Deus, ineffabilem mansuetudinem.
Volunt alii paria nequaquam esse consecutos,
lpsos enim, licet idola ad ejus divinitatis exstin-
ctionem, quantum in se fuerat, erexissent, non
penitus sustulit lamen, sed partim territos, partim
eiiam in bonorum memoriam revocatos, quibus a
se affecti sunt, ab exsilio revocavit. Cum autem

*! Psal. xvin, 5; Rom. x, 18. 9 Philipp. ον, 1. 1 Tim. 11,9. Osce n, 8, 9.
VARIA: LECTIONES,

m [ὅ. 4. θεοῦ.

΄

2319

PROCOPII GAZ/El

2210

dicit : Nonne in eras, qui eos. spiritu. duro interfi- À χατὰ τῶν εἰδώλων ἐποιοῦντο θρασέως ἐπαγγελλόμε

cere meditabaris ? minas illas in memoriam revocat, |
qiiibus in idola confidenter usi, ea se contrituros
sponte pollicebantur, quod nunc re ipea przstare
adhortatur. Ita enim, ait, οἱ peccatis vestris liberari
vos contigerit.

Sed enim ad primam explicationem revertamur.
]sta siquidem cum apostoli prastiterint, Lerraimque
proedicatiorte repleverint ; qui grex olim longe habi-
tabat, ideo relinquetur, quod pastorem bonum, qui
animam suam pro ovibus ponat 55, non admise-
runt. Itaque animas 343 suas, veluti regiones ali-
quas, in pascua abire passi sunt, quas vastavit aper
ce silva, quas ferus singularis depastus est, et in
eis requieverunt corruptores. Quz quidem ita red-
dilit. Symmachus 56: Civitas enim munila sola,
speciosa relinquetur, et dimittetur tanquam deserta,
lói pascelur. vitulus, et ibi accubabit, et. consumet
ramos ejus. In siccitate messis ejus conteretur : qui-
buscum convenit οἱ reliquorum etiam ipterpretalio.
Est vero et ea ipsa, qua prius civitas munita, et
vitis pulehra nominata est, quam post. stabilitam
confirmatamque apostolorum. pradficationem, post
sublatam etiamidololatriam de:ertam fore pronuntia-
vil.

Aiunt nounulli, postquam se non zquas iis, quie
in sanctum Israel ademiserunt, poenas reposituruin
dixissel ; qualís tandem liujus commotionis modus
faturus sit, illum adjungere. Rirans et exprobrans
euiltel eos, id est, a. sui consortio et familiaritate
rejiciet. Rixans enim, id est objurgans, a. se Israe-
lem rejecit Salvator. Nec nisi exprobrantis illa sunt,
ubi ait : « Jerusalem, Jerusalem, qux? occidis pro--
phetas **', » et qui deinceps. Vides, ut objurgando
ec8 4 se removerit. Ita tamen ut servalze sint reli-
quis, de quibus ita apud Isaiam : Si fuerit nume-
rus filiorum ]srael instar arenz maris, reliquiz
servabuntur ", » Exprobrat vero ipsis magna usus
libertate vir. sanctus, tanquam qui de sanctis in-
*erficiendis meditari non erubuerint : quod si negare
velint, vel ipse ait, in. testimonium prodeat, qui
dicit : « Quem enim prophetarum patres vestri non
interfecerunt *5? » Et rursus : « Non decet pro-
phetam perire extra Jerusalew**, » Interea autem et

vot ἑχτρίφειν αὐτὰ, παραχαλῶν αὐτοὺς εἰς ἔργον às
γεῖν τὴν ὑπόσχεσιν. Οὕτω γὰρ, qnot, xal ἀπὸ τῶν
ἁμαρτιῶν ὑμῶν χαθαρισθἠσεσθε.

Αλλά γὰρ ἐπὶ τὴν πρώτην ἐξήγησιν ἑπανέλθω-
μεν. Ταῦτα yàp τῶν ἁποστόλων πεποιηκότων, xa.
τοῦ χηρύγµατος πεπληρωκότων τὴν γῆν, τὸ πάλαι
χατοικούμενον ποίμγιον ἀφεθήσεται. O0. γὰρ
ἐδέξατο τὸν χκαλὸν ποιμένα τὸν θέντα τὴν ἑαυτοῦ
Ψυχὴν ὑπὲρ τῶν προθάτων. Ad τὰ» ἑαυτῶν ονχὰς,
οἷα δῆ χώρας τινὰς, ἑἐπλίησαν Ιβόσκχηµα, ἃς ἑλυμή-
νατο ὃς ix δρυμοῦ, καὶ μονιὸς ἄγριος χατενεµήσατο,
xal ἐν αὐταῖς ol φθείροντες ἀνεπαύσαντο. ΄Απερ
οὕτως ἑξέδωχε Zóppayoc* Ilóli γὰρ ὠχυρωμένη
μόνη. xaAà ἀφεῖται, καὶ ἐγκατα.ἰέλειπται, ὡς
ἔρημος. Ἐκεῖ νεµμηθήσεται µόσχος, xal ἐκεῖ
χοιτασθήσεται, xal ἀνα.ώσει τοὺς κ.άδους
αὐτῆς. Ἐν τῷ ξηρανθῆναι τὸν θᾳερισμὲν αὐτῆς,
συντριδήσονται. Οἷς xa τὰ τῶν λοιπὼν ἑρμηνέυ-
τῶν συμφωνεῖ. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ xal πρὶν εἰρημένη
πόαις ὀχυρὰ καὶ ἀμπελὼν ἡ καλὸς, ἣν «row
ἔρημον ἔσεσθαι μετὰ τὸ τῶν ἁποστόλων πανταχοὺ.
κυρωθῆναι τὸ χήρυγµα, xal τὴν τῆς εἰδω.ἱοα-
τρεἰας χαθαίἰρεσιν.

Τινές φασιν., ὡς εἰπὼν ph τὴν ἴσην ἀπαιτηθήσε-
σθαι δίχην ὧν κατὰ τῶν ἁγίων ἐπλημμέλησεν Ἱσ-
pxhÀ, ἐπάγει ποῖον ἄρα τὸ μµέτρον τῆς Em αὐτοῖς
ἕσται χΧινῄσεως. Μάχόμενος καὶ ὀνγειδίζων ἑξα-
ποστε.εῖ αὐτοὺς, δηλονότι τῆς πρὸς αὐτὺν οἰχειό-
τητος. Απεπέμφατο γὰρ τὸν Ἱσραὴλ ὁ Σωτὴῇρ µα-
χόµεγος, ἀντὶ) τοῦ ἐπιπλήττων. Ἔφασχε γὰρ ὄνει-
δίζων αὐτοῖς' « Ἱερουσαλὴμ, Ἱερουσαλὴμ, fj ἀποχτεί-
νουσα τοὺς προφήτας, » xal τὰ ἐφεξῆς. Ὁρᾷς ὡς
ἐπιπλήττων, αὐτοὺς ἀπεπέμφατο. ᾽Αλλὰ σἐσωσται
τὸ χκατάλειµµα, χαθά φησιν Ἡσαῖας ' «c'Eàv ᾗ ὁ
ἀριθμὸς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, ὡς fj ἄμμος τῆς θαλάσ-
σης, τὸ χατάλειµµα σωθγσεται,.» Ὀγειδίζει δὲ xol
ὁ προφήτης μετὰ παῤῥησίας αὐτοῖς, ὡς µελέτην
πεποιηµένοις ἀναιρεῖν τοὺς ἁγίους. K&v ἀρνήσησθε,
φησὶν, μάρτυς ὁ λἸέγων' « Τίνα γὰρ τῶν προφητῶν
οὐχ ἀπέχτειναν οἱ πατέρες ὑμῶν; » Καὶ πάλιν’
€ Ὅτι οὐχ ἑνδέχεται προφΏητην ἀπολέσθαι ἔξω Ἱερου-
σολ{μ.) Διὰ μέσου δὲ τούτους ἑλέγξας, πάλιν

ista in eos reprehensione usus, ad ea rursum, quax D ἔχεται τῆς πρώην ἀχολουθίας ὡς ix θεοῦ λέγων”

"uper inceperat, revertitur; velatique assumpta
l'ei persona. adjicit : Propterea auferetur iniquitas
Jacob. Sed quorsum propterea addidit ? Ideo nimi-
yum, quod non ut interfecit, sic et ipse interficie-
tir. Nain et ei suo tempore peccata. coudonabuntur,
quod ejusdem Q4 benedictionis nomine significatum
est. Si enim pro delicti magnitudine penas repo-
sceret, non re przstitisset, quod Abrahamo verbis
fuerat pollicitus cui : « Benedicens tibi benedicam ,
et multiplicans multiplicabo te **, » dixit, cum toties
posterorum ejus peccatis lacessitus sit. At enim, ait,

Διὰ τοῦτο ἁφαιρεθήσεται ἡ ἀνομία "Iaxó6. Διὰ
τοῦτο ποῖον ; ἐπειδὴ ᾿οὐχ ὡς αὐτὸς ἀνεῖλεν, οὕτως
ἀναιρεθήσεται. ᾿Ανήσει γὰρ xal αὐτῷ χατὰ καιροὺς
τὰ ὀφλήματα. Καὶ τοῦτό ἐστιν ἡ εὐ.Ίογία αὐτοῦ.
El γὰρ ἀπῄτει πρὸς ἀξίαν τὴν δίχην, oüx ἂν ἔργῳ
προῖλθε «b ῥηθὲν ᾿Αδραὰμ, «Εὐλογῶν εὐλογήσω σε,
καὶ πληθύνων πληθυνῶ Gt,» τοσαῦτα πεπλημµε-
ληχότων τῶν ἐξ αὐτοῦ. Πότε δὲ, φησὶν, ἔσῃ τῶν
πλημμεληµάτων ἐλεύθερος; ὅτε οἱ διὰ πίστεως
χεχλημένοι τῆς ἀρχαίας καταστρατεύσωνται πλάνης,
«dv αὑτῆς ἑἐξαλείφοντες λείψανον, συμφώνως τοῖς

9 jean. x, 15. " Psal, Lxxix, 14. ** Matth, xxiv, ὅτι " Isa. x, 21 : Rom. 1x, 27; xi, 9. "* Act. vni,

53. *?Luc. ΣΙ, οὗ. ** Gen, xvi, 10.

2211

COMMENTARII IN ISAÍIAM.

2242

ἀποστολιχοῖς ' ὃτ' dv δὲ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν A quando tandem peccatis liber evades ? Quo tempore

εἰσέλΌῃ, τότε md; Ἰσραὴἡλ ou0focta*. Κατοικού-
µενον δὲ ποίµνιον ὀνομάνει τὸν Ἱσραὴλ , 6;
πάλαι ποιῆσεσιν 3 ἀγαθοῖς πληθυνόμενον. "O κατα-
εἱδιρθὲν οἱ νοητοὶ χατανεµεθήσονται θῆρες, μηδενὸς
ἔτι τὰς πονηρὰς ἁἀποσοθοῦντος δυνάµεις. Αλλ)᾽ οὐδὲ
Ῥωμαῖοι δηλοῦντες ? ἀπεῖπον πρινὴ καὶ τῶν σµιχρο-
τάτων ἀπέδειξαν ἔρημον. Τινὲς δὲ βόσχηµα τὴν ix
τῶν πολεμίων qopoloyíav σηµαίνειν φασίν. Ὡς
Υὰρ εὐλογίαν πανοµένοις τῆς εἰδω.-λοατρείας
ἐκήγγελται, οὕτως ἑἐρημίαν μετὰ δουλείας τοῖς ἀπο-
μἐίνασιν. |
destitutum — viderunt, Neque vero desunt, qui
pensionem significari dicant. Ut enim eis se,
exsilium et servitutem si in eo perrexerint, eos se
ια-ιγ’. lvraixsc ἐρχόμεναι ἀπὺ θέας, δεῦτε.
Οὐ γὰρ Aaóc ἐστιν ἔχων σύνεσιν * διὰ τοῦτο ov
μὴ οἰκτειρήσει ὃ ποιήσας αὐτοὺς, οὖὐδε π.Ίάσας
αὐτοὺς. οὐ μὴ éAerjoei. Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ
ἐχείνῃ, συµφράξει Κύριος ἀπὸ τῆς διώρυγος
τοῦ ποταμοῦ ἕως Ῥιγοκορούρων, x. Τ. À.

Tt» παντελῆ τῶν ἐκ περιτομῆς ἑρημίαν εἰπὼ»,
ὡς ἀνδρῶν οὐχ εὑρισκομένων ἓν αὐτοῖς σωτηρίας
ἀξίων, ἀναχαλεῖται γυναῖκας τῶν παραδόξ.υν ἔργων
εἰς µαρτυρίαν, ὣς ἂν ἐλθοῦσαι φωτίσαιεν τὸν ἐν
σχότῳ χαθίµενον λαὸν, xaX τὴν πόλιν αὐτῶν τὴν
ἀφειμένην. Διὸ χατὰ τὸν ᾽Ακύλαν εἴρηται: Γυναῖ-
xsc ἐρχόμεναι φωτίζουσιν αὐτήν, Κατὰ δὲ τὸν
Σύμμαχον' Γυγαῖχες ἑρχόμεγαι καὶ δη. λοῦσαι
αὐτήν. Τίνες δὲ αὗται, µανθάνωµεν. Φησίν P:
€ Hozv ἐχεῖ γυναῖχες πολλαὶ ἀπὸ µακρόθεν θεωροῦ-
σαι αἴτινες Ἰκολούθησαν αὐτῷ ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας
διακονοῦσαι αὐτῷ, » ὧν ἐπάγει τὰ ὀνόματα. Λουνᾶς
δὲ, « Καταχολουθοῦσαι γυναϊχές τινες, at τινες σαν
συνεληλυθυῖαι Ex τῆς Γαλιλαίας αὐτῷ, ἐθεάσαντο
τὸ μνημεῖον, xal ὡς ἑτέθη τὸ σῶμα αὐτοῦ. Αἴτινες
μαθοῦσαι τὰ περὶ τῆς ἁναστάσέως τοῦ Σωτῆρος,
ὑπέστρεφαν ἀπὸ τοῦ μνημείου εὐαγχελιζόμεναι
πάντα τοῖς ἁποστόλοις. » Ἐπεὶ τοίνυν ὁ .laóc ὁ
μὴ ἔχων σύνεσιν, τῷ χηρύγματι τῶν ἀποστόλων
οὐχ ἐπείθετο, καί τοι τῶν ἐθνῶν παραδεχοµένων τὸν
λόγον, τούτου χάριν τὰς Ίυγαϊκας τὸ θεῖον Πνεῦμα
καλεί. Τοὺς γὰρ ἁποστόλους διέθαλλον, ὣς νυχτὸς
χλέψαντας τοῦ Σωτῆρος τὸ σῶμα. Διὸ τὰς ἀνυπό-

nimirum errori veteri per fidem vocati bellum in-
dicent, nec ejus aliquas superesse reliquias patien-
tur, magna cuin. verbis Apostoli concordia, qui
tum demum salutem consecuturum esse, Lotumn
Israelem monuit, cum pleuitudo gentium ingressa
fuerit **. Gregem autem translatum ideo Israele
nominat, qiiod eum bonis olim pastoribus abundasse

constat ; quem derelictum nunc fer: ille, id est

male potestates, qu: mente concipiuntur, nullo
arcente depascuntur. 1mo ne Romani quidem prius
eam populari desierunt, quam vel minimis rebus

pascuorum nomine, imperatam per hostes tributi
si cessent. ab idolorum cultu, benedicturum; sic in
missurum pollicitus est.

D Vrns.

11-13. Mulieres venientes α spectacu'o,
adeste. Non enim est populus, qui habeat intelligen-
tiam. Propterea non miserebitur eorum, qui fecit eos,
et qui formavit eos, non parcet, ΕΙ erit in die i.la
concludet Dominus a [ossa fluminis, usque ad Rihi-
nocorcuram, elc.

Q5 Postquam de Jidzorum summa et abso-
luta vastitate disseruit, tanqnam viri nulli intr
eus salute digni reperiautur : mulieres ipsas in ad-
mirabilium operuin testimonium vocal ; ul. veniexr-
les, jacentem in tenebris populum, eorumque ur-
bem relictam illustrent. Atque. hinc. est, quod
Aquilam quidem, Mulieres venientes illusirdnt eam ;
Symn.achum autein, Mulieres venientes et. ostenden-
tes eam, interprelatos esse legimus. Sed. quzxnam
ipse fuerint, jan discamus. Ait enim Matthaeus :
« Erant ibi mulieres πι] procul spoctantes, qu;e
quidem secutz fuerant eum a Galilza, ministrantes
ei *!;» quarum nomina adjicit. Lucas autem in
hunc modum: «Secute sunt mnlieres quadam
que cum eo ex Galilaea profectz viderunt moni-

mentum, et quemadmodum positum fuit ejus cor-

Ρις: ης οἱ ipse cum Salvatoris resurrectionem
audissent omnia renuntiantes apostolis, a moni-
mento reverse sunt **, ». Quoniam ergo populius
intelligentiam non habens, apostolorum przdicstioni
fidem non habebat, quam tamen avide gentes am-
plectebantur: mulieres ob id divinus compellat
Spiritus. Apostolos enim tanquam noctu Salvatoris

πτους χκαλεῖ τῶν ἀνοήτων εἰς ἔλεγχον: Μόνοι γὰρ Ὦ corpus sustulissent, falso accusabant **. Ideoque

ἀπειθοῦσι, πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης Ἐκκλησίας
ὀρῶντες, τὴν ἔνθεον ἀρετὴν τοῦ εὐαγγελιχοῦ uh
συνορῶντες χηρύγµατος. l'vraixec 66 πρῶται πι-
στεύονται τὴν ἀνάστασιν, ἐπεὶ xal yurd) πρώτη τοῦ
ὄφεως τὴν ἀπάτην ἑδέξατο. Διὰ τῆς οὖν ἁποστολῆς
τῶν δεινῶν ἐγχλημάτων ἀποκρούονται τὴν αἰτίαν.
Εἴρηται γὰρ πρὸς αὑτὰς τὸ χαίρετε παρὰ τοῦ τὴν
ἀρὰν ἐπιθέντος ἓν ἀρχῇ, « Ἐν λύπαις τέξῃ τέχνα, »
πρὸς Εὖῦαν εἰπόντος. Ὡς ἀνοήτους δὲ τοὺς Ίον-
δαίους οὐκ ἐ.λεήσειν φησίν. "Ev δὲ τῷ χαιρῷ λέγει

* Rom, xi, 12... ** Luc. xxvii, 55, οὐ.

*3 fuc. xxii, 59, 56.

minime suspectos ad eorum refutandam vesaniam
testes ciet. Soli enim Judzi fidem non amplectun-
tur ; qui, licet ubique terrarum propagatas cernant
Ecclesias, divinam tamen evangelicze przedication:s

. virtutem non intuentur. Αί mulieres resurrection 8

fidem prima ideo arripiunt, quod qua prima ser-
pentis deceptioni patuit **, mulier exstitit. Ipse ergo
isthac apostolici muneris functione gravioris accus
sationis cnlpa sese exemerunt. Sunt enim ab ii1o
salvere jussz, qui initio Ev:e imprecatus, suos e:tn

*eMatth, xxvii. * Gen. 11, 1 seqq.

VARUE LECTIONES,

5 «p. ποιµέσιν.

ο γρ δηιῶντες, P A. Tc. Υὰρ 6 λατθαῖος μὲν,

2243

PROCUPI GAZEI

2211

non sine dolore parituram liberos edicto sanxerat. A τῷ δηλουµένῳ, συμφράξει Κύριος ἁπὸ τῆς διώρυ-

Monet autem Judeorum, quia stulti sunt, non. mi-
serturum Dominum ; sed eos stato 346 εἰ delinito
tempore a fluminis alveo conclusurum ; quod percue

tiendi verbo expresserunt alii; ut infldeles stultumque populum percussurum Dominum

rent.

Sequitur: deinceps loci designatio, a fluminis
alveo, ad torrentem usque /£gypti , ut apud. Sym-
máchum czterosque legimus interpretes, quibu:
verbis Romanorum adversus Jud»os, a Jordanis
fortasse fluvio ad torrentem usque Rhinocortram
JEgypto conterminam, vagaturum bellam demon-
siratur. Sed istos, ail, virgis cedet Dominus scuti-
cam in eos, hostium scilieet exercitum, ut resipi-
scere doceat, inducens. Inde igitur et illa usurpavit
superius : Ve» Assyriis, virga irz et furoris in

Ίος τοῦ ποταμοὺ ὅπερ πατάξει ἑρμήνευσαν ol
λοιπολ, δηλοῦντες πατάξειν Κύριον τοὺς ἀπίστους
ἐχείνους, xaY τὸν λαὸν τὸν ἀσύνετον.

significa-

Εἶτα τόπον ἀφορίζει ἀπὸ τοῦ ῥείθρου xotapov
ἕως τοῦ χειμάῤῥου Αἰγύατου, γατὰ Σύμμαχον,
ᾧπερ ἰσοδυναμοῦσι xaY οἱ λο.ποὶ περιορίζοντος τοῦ
λόγου τὸν κατ Ἰουδαίων ὑπὸ Ῥωμαίων γενησόμα-
vov πόλεµον, ἀπὸ ποταμοῦ τάχα τοῦ Ἱορδάνου µέ-.
χρι τοῦ χειµάῤῥου Ῥειγοκορούρων, Ίπερ ἐστὶν
Αἰγύπτου µεθόριον. ᾿Αλλὰ τούτους μὲν, φπαὶ, ῥα-
θδίσει Κύριος αὗτὸδς, ἑπάγων αὐτοῖς τὴν μάστιγα τὴν
ἐπιστρεπτικὴν, τὸ τῶν πολεµίων στρατόπεδον. AU
καὶ ἄνω ἔλεγεν, «Οὐαὶ ᾿Ασαυρίοις, ἡ ῥάθδος τῆς

manibus eorum **. » Dicunt alii Euphrate et. Βἰ- ῃ ὀργῆς, xoi τοῦ θυμοῦ ἓν ταῖς χεροὶν αὐτῶν. » Τινὲς

nocorura Judeam tanquam limitibus, distingui.
D-inde, concludendi werbo, pro obsidendi, et Πίο
gendi, prophetam usum esse. Tum demum enim
recte concludi dicimur, cum prementibus undique
malis, nullus effugii locus nobis relinquitur. Con-
cludi przterea et ipsa Judaeorum mens rite dicitur,
qua veritatis lumen non adiittat. Czcitas enim,
secundum beatum Apostolum, ex parte Israeli con-
tigit : « EL ad bunc usque diem, cum legitur Moses,
velamen cordi ejus obtenditur *'. » Sed verbi prz-
conibus ita deinceps imperat Dominus : Vos autem
congregale sigillatim filios Israel. Etsi enim confer-
tim ad fidem recusent accedere, quia populus est
inte:ligentiam non habens; non aliquos tomen
sigillutim, licet paucos colligere fuit aspernandum ;
ad quos et magnus illePetrus in hxc verba locutus
est : « Et nunc, fratres, scio quod per ignorantiam
fecistis sicut principes vestri. Poenitentiam igitur
agile, et baptizetur unusquisque vestrum in no-
mine Domini **, , ec.)
CAP. XX VIII.

3&7 348 Vrns. 1-22. Ve corone injurie, mer-
cenarii Ephraim. Flos cadens de gloria super verti-
cem montis pinguis, qui ebrii estis absque vino. Ecce
forte et durum, eic.

349. . . . figuris relictis ad veritatis liber-
tatem accedere, « Spiritus enim Deus eat; οἱ qui
ipsum aderant, eos in spiritu et veritate: adorare:

δὲ φασὶν, ὡς Ἰουδαίας ὅροι Εὐφράτης xo "Petvo-
κόρουρα. Τὸ δὲ συμφράξοι, ἀντὶ τοῦ πολιορχήσει,
καὶ θλίψει. Ἡ γὰρ σύμφραξις, συγχλεισµός ἔστιν
ἀφύχτων xaxov. Αλλὰ χαὶ συγχέἐχκἈεισται τῶν
Ἰουδαίων ὁ νοῦς οὐ προσιεµένων τῆς ἀληθείας τὸ
φῶς. « Πώρωσις » γὰρ, χατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον,
« ἀπὸ µέρους γέγονε τῷ Ἱσραήλ, xai ἄχρι σήμερον
ἠνίχα ἀναγινώσγηται Μωσῆς, κάλυμμα ἐπὶ τὴν
καρδίαν αὐτῶν xtitat.» Tolg δὲ τοῦ λόγου χἠρυδιν
ἑξῆς προστάττει λέγων ὁ Κύριος Ὑμεῖς δὲ συνα-
χάγετε κατὰ ἕνα τοὺς υἱοὺς Ἰσραή.. EU γὰρ καὶ
μὴ βούλωνται ἀθρόως προσιέναι τῇ πίστει (λαὺς
γὰρ oix ἔγων toti σύνεσιν), ἀλλ οὖν ἀγαπητὸν
βραχεῖς τινας καθ᾽ ἕνα συγαγατεῖν, οἷς καὶ Πέτρος

C ὁ µέγας ἐδόα" « Ka νῦν, ἀδελφοὶ, οἶδα ὅτι xac

ἅ (νοιαν ἑπράξατε χαθὰ χαὶ οἱ ἄρχοντες ὑμῶν. Me-
τανοῄσατε οὖν xa βἀπτισθήτω. ἕχαστος ὑμῶν ἐπὶ
τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου.,... »

ΚΕΦΑΛ. KH',

α-χβ’. Oval τῷ στεφάνῳ τῆς ὕδρεως, ol µισθω-

col 'Egpaty. Τὸ ἄνθος τὸ ἐχπεσὸν éx τῆς δόξης

ἐπὶ τῆς χορυφῆς τοῦ ὃρους τοῦ παχέος, ol µε-

θύοντες ἅγευ οἵνου. ᾿]δοὺ ἱσχυρὸν καὶ σχηρόν,
x. t. λ.

ἐλευθερίαν προσίεσθαι τῶν τύπων ἀφε-

µένους. «Πνεῦμα γὰρ ὁ θεὺς, καὶ τὸὺς προσκυνοῦντας

αὐτὸν ἐν πνεύματι xal ἁληθεία, δεῖ προσχννεῖν. »

necesse est". » Et vero lex ipsa vinculum, 4339 p Δεσμὸς δὲ ὁ νόμος διχαιῶν μὲν οὐδένα, χατασφίγγων

justum quidem efficiat neminem, sed ad poenas veluti
constrictos servet. Quin et David ipse, cum ad gra-
tiam per fidem alacriter properare suaderet : « Dis-
rumpamus vincula eorum, inquit, et juguin eorum
a nobis projiciamus "*, »'legis pondus nimirum eis
impositum significans, quo sibi: subjectos premere
soiebant Judeerum magistri. Proponite, inquit,
compendiosam fidei istorum gratiam, qux» exiguis
verborum periodis comprehensa, non ut a Mose
ex illa tantum Jud:zis, sed cunctis (errz habitato-

** Ίδη, x, 9.

ο [I Cor. ni, 15. *5 Act. im, 17.

δέ πως εἰς χόλασιν. Καὶ Δαθὶδ δὲ προθύµως συµδου-
λεύων ἐπὶ τὴν χάριν ἰέναι τὴν διὰ πίστεως, εΔιαῤ-

:ῥήξωμεν, qnot, τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν, καὶ ἀποῤῥίφω-

μεν ἀφ᾽ ἡμῶν τὸν ζυγὸν αὐτῶν, » τὸ ix νόµου βάρος
αὑτοῖς ἐπιχείμενον, ᾧ τοὺς ὑπὸ χεῖρας οἱ τῶν "Iou-
δαίων ὑπῆγον διδάσχαλοι. Ἡροτιμήσατε δὲ, φησὶ,
τούτων τὴν σύντομον τῆς πἰστεως χάριν, οὗ κατὰ
τὰς μαχκρὰς οὖσὰν περιόδους τοῦ γράμματος, Ἶτις
ἐδόθη πάσῃ τῇ yf, µόνοις δοθέντος Ἰουδαίοις τοῦ
νόµου. Μωσῆς μὲν yàp ἔλεγεν' «"Axovt, Ἱσραῇλ. »

0 Joan. iv, 248. 7? Psal. 11, 3.

2245

COMMENTARII IN ISAIAM.

2215

ὍὉ Χρ.οτὸς δὲ διὰ τοῦ φάλλοντος, « Αχούσατε ταῦτα, À ribus data est. Mose enim dicente tantum : « Audi,

πάντα τὰ ἔθνη.» Τινὲς δέ φασι τὸ, καὶ ὑμεῖς μὴ εὖ-
φρανθείητε, ἁρμόττειν μὲν xal πρὸς τὸν Ἰσραὴλ
μὴ ἐπιμένειν τῇ τῶν ἁμαρτημάτων ἡδονῇ παραινοῦν,
μηδὲ δεσμεῖν ἑαυτοὺς ἁμαρτίμασιν, πρὸς δὲ τὴν
τῆς κρίσεως ἀχοὴν ὑποστέλλεσθαι ' ἁρμόττειν δὲ
xai πρὸς τὰ ἔθνη, ὡς οὐδὲ χαίρειν ὑμᾶς ἐπὶ τῇ

τῶν Ἱσραηλιτῶν τιµωμίᾳ. Διαθήσεται γὰρ χαὶ εἷς.

ὑμᾶς τὰ τῆς τίσεως ἁμαρτάνοντας.

ΧΥ-Χθ’, ἘΕνωτίζεσθε xal ἀχούετε τῆς φωνῆς
µου. Προσέχετε, καὶ ἀχούετε τοὺς Aóyove µου.
Mi) (Any. τὴν ἡμέρα») µέἼλ.ει ὁ ἀροτριῶν ἀρο-
τριᾷν; ἢ σπύρο» προετοιµάσαι, πρὶν ἑργάσασθαι
τὴν Γῆν; ovx ὅταν ὁμα]ίσῃ τὸ πρόσωπον αὐ-
τῆς, X. τ.λ.

To στεφάνῳ τῆς Ὀδρεως, τῷ τὸν ἔντιμον ἆποδο-

Χιμάσαντι λίθον, ἔτι παραχελεύεται τὰ μὲν ὦτα
παρέχειν τῇ 6v ἀέρος φεροµένῃ Φφωγῇ, πδιθαρχεῖν
δὲ τοῖς λεγομµένοις, xal κατανοεῖν τὰ λεγόμενα. Εἶθ'
ὑποδείγματι χέχρηται, διδάσχων αὐτοὺς, ὡς ὄντες
δυνατοὶ δυνατῶς ἑτασθήσονται. "Αρχοντες γὰρ ἦσαν
xat ἱερεῖς, καὶ διδάσκαλοι. Καιρὸ» γὰρ, φησὶν, ἀρό-
ερου καὶ σπόρου διάφορος.

Καὶ παραλλάττει τῶν καρπῶν μετὰ θἐρος ἡ xá-
θαρσις, τῶν μὲν ἁμάξης δεοµένων, καὶ τεµνόντων
τροχὼν ὅσοι τῶν ἄλλων ἁδρότεροι ' τῶν δὲ µόναις
ἀρχουμένων ῥάδδοις οἵπερ εἰσὶν ἀσθενέστεροι. θὕτω
xai ὁ τον θεοῦ λόγος γεωργῶν τὰς φυχὰς, Ev xatpip
μὲν αὐτὰς διδασχκαλίᾳ νεοῖ, ἀναῤῥηγνύση 4 τοὺς
λανθάνοντας λογισμούς. "0θεν δὲ xal φησιν’ « Νεώ-
σατε ἑαυτοῖς νεώµατα, χαὶ ph σπείρηται Ex áxáv-
θαις. » Ἐπειδ ἂν δὲ τὸ οἰονεὶ πρόσωπον ὁμαι-

σθείη τῆς γῆς, πάσης ἀχανθώδους ἀνατραπείαης |

καχίας, ττνιγαῦτα τοῖς ὑποχειμένοις χατάλληλα
χαταθάλλει τὰ σπέρµατα, µείζωτε xaX βραχύτερα.
Διαιρέσεις γὰρ χαρισµάτων εἰσίν. Παρόντος δὲ τοῦ
θερισμοῦ (συντέλειαν δὲ τοῦτον δηλοῦν ἑδίδαξεν ὁ
Χριστὸς), τότε τοὺς ἀξίους τῶν σπερµάτων ἆπαι-
τήσει καρπούς. Τῶν δὲ μὴ παρεχόντων, οἱ μὲν τὰ
σμιχρὰ λαθόντες, µετρίαν, οἱ δὲ τὰ μεγάλα, μεγί-
στην εἰσπραχθήσονται δίκην, ὥσπερ οἱ μεγάλων
ἀξιωθέντες, ἱερεῖς, xat γεγονότες στέφανος ὕδρεως
µισθωτοί τε Ἐφραῖμ, ὡς διαστρέφαι μὲν τὸν Aabv,
ἁποδοχιμάσαι δὲ λίθον τὸν ἐχλεκτόν.

Tb δὲ, xal παιδεύσῃ κρίµατι θεοῦ, fj χατὰ
Σύμμαχον, xal παιδεύσει αὐτὸν εἰς κρῖμα ὁ Θεὺς
αὐτοῦ, παρίστησιν ὡς φυσικῇ διδασχαλίᾳ γεωργὸς,
χαὶ δοθείσῃ παρὰ τοῦ θεοῦ , τὰ περὶ τῆς διαφόρου
τῶν χαρπῶν xptvei χαθάρσεως. "Avr 5b τοῦ, τὸ δὲ
xvpuror μετὰ ἄρτου βρωθήσεται, Σὐμμαχός qn-
ew: Κύμινον δὲ ày. βακτηρίᾳ, ἄρτος δὲ Aezro-
κοπηθήσεται. Τὸ ἄρτος ἀντὶ τοῦ σῖτος εἰπών.
᾽Αντὶ δὲ τοῦ, OU γὰρ εἰς τὸν alova ἐγὼ ὑμῖν

*! Deut. vi, 9.
15 Matth. xin, 29.

'* Psal. xLivin, 2.

11 Sap. vi, 7.

Israel?* ; » ipse per Davidem ** omnes gentes atten-
dere jubet Christus. At non desunt, qui verba
ista, et vos nolite laetari, convenire quidem, et fa-
ecre ad excitandum lsraelem, ne se peccatorum
voluptatibus tanquam vinculis illaqueet, sed ad
judicii mentionem terreatur, existiment: verum et
ad gentes etiam referri ; tanquam sumptis desraelo
poenis eas laetari prohibeat, quas sua. quoque pec-
calorum ultio minime pratermissura sit

350 εις. 25-29. Auribus percipite, εἰ audite
vocem meam. Attendite, et audite sermones meos.
Nunquid tota die arabit qui arat? aul semen pre-
parábit, antequam praparet. terram? nunquid. non

cum cquaverit (aciem ejus, etc.

Adliuc etiam coronam superbie, qua pretiosum
lapidem rejecit, adhortatur, ut voci qur per aerem
fertur, aures pra beat, eaque, qu:e dicuntur, mente
agitet εἰ sequatur. Exemplo deinde adhibito fore
docet, ut, quia potentes sunt, potenter tormenta
patiantur?**, Erant enim principes, et sacerdotes,
e) doctores. Enimvero ait, arationis, sementisque
facienda non unum et idem tempus est.

Sed messem alternis sequitur ipsa fructuum pur-
gatio, plaustro aliis; aliis etiam rotis, si qui sunt
inter cos vegeliores ; aliis.denique virga tantum, si
tenuiores sint, indigentibus. Eadem plane ratione
et Dei sermo solet animas nostras excolere, suoque
tempore doctrina, tanquam aratro, renovare, et
latentes eorum cogitationes 351 prosciudere.
Indeque est certe quod ait: « Novatevobis novalia,
neque super spinas seminetis "*. » Ubi autem terree
tanquam facies [uerit adequatá, omni spinosa
penitus exstirpata malitia, ea tum demum semina,
qui subjectis congruant, majora aut minutiora,
sunt enim gratiarum divisiones "*,uandare conve-
nerit. Λι instante messe (quo nomine consumma-
tionem significari Christus docuit ?* ), fructus tum
demum senmente dignos idem postulabit: quos qui
non rcddent, si parva quidem acceperint, medio-
cres;si magna autem, poenas luent εἰ ipsi maxiíiras.
Quo in genere primi futuri sunt ad summa evcceti
sacerdotes, el qui superbi: corona, mercenariique

p Ephraim nominantur, qui populum avertere, dele-

ctumque lapidem rejicere ausi sunt.

Deinde, quod sequitur, et erudieris in judicium
Dei; aut secundum Symmachum, et erudiet. eure.
Deus ad judicium suwm, ostendit Deum ipsum,
sicut solent naturali disciplina, atque a Deo con-
cessa agricole, de varia fructuum purgatione judi-
caturum. Ceterum pro quo Cyminum cum pame .
comedet ; legimus: Cyminum baculo: panis autem
comminuetur, transtulit Symmachus, panem pro:
frumento usurpans. Deinde verba ista, Neque enim

7 Jerem. 1v. 5; Osee. x, 12. ?* I Cor. xi, δ.

VARLE LECTIONES;

4 yp. xai ἀναρρήγννσι.

2941

PROCOPII GAZ/EÍ

2218

in perpeluum vo! is irascar, neque vox amaritudinis A ἀργισθήσομαι. Οὐδὲ geri] τῆς πικρίας μοῦ xa-

mec conculcabit vos, ita Symmachus et. Theodotio
interpretantur : Verum non in. perpetuum triturans
iriturabit eum, neque rurbabit eun. rola plaustri ejus
veque ungulis suis comminuet eum: id est; Ut
plaustri rota Írumentum comminuens pertransierit,
eo etiam, quod circum est, boum ungulis commi-
neto, el frumentum ipsum non perdet; uti neque
ipsam animarum substantiam ultio, quod cum
minime Septuaginta lateret interpretes ; Non enim in
seculum vobis irascar, reddiderunt: ac si se non ad
interitum usque substanti:e uleisci 354 dixisse: ;
non aliterquam plaustri rotam frumentum non μα
dere, sed purgare videmus. lsta autem omnia,
inquit, non intelligentibus veluli portenta non mor-
talis aliquis, sed Deus ipse renuntiavit. Quod si
adversus Dei conjilium, consolationem ; aliquam
adinvenire valetis, vanam istam exaltate. Sed
locum ita interpretatur Symmachus : Et hoc α Deo
exercituum olim exivit, consilium laudavit, salutem
magnificatil.

Sunt vero qui integrum locum ad hunc. modum
explicent. Christi hoc loco persona inducitur, quz
ad evangelicae przedicationis fidem Israelitas com-
pellat: ad quam nulla non inquit, attentione, nun
pigro auditore opus est, sed observare diligenter,
et a legis cultu deinceps abstinere. Nam vel beato
docente Apostolo : « Niliil prodest vobis Christus,
qui in iege justificamini: gratia excidistis'*. »
Innuit porro εἰ ipsa attentio, Christum in lege
adumbratum inveniri ;. neque eam, si. spiritualiter
intelligatur, ab Evangelio dissentire. « Si enim,
ait, Mosi creditis, et mihi ctiam credite : cum de
me et ille etiam scripserit 17, » At legis observatio-
nem ideo excusabant, ut hac specie pii habiti, in
Jesum, tanquam legi contraria doceret, des:evirent,
Dicit itaque: Nunquid tota die arabit, qui arat?
nimirum, ut spinose terre similem esse idolola-
trarum nientem doceat, verboque, tanquam cateche-
tico aratro, à quo subizatur, indigere, ul ad
superne deniissum semen excipienium, quo fructus
edere valeat, pra paretur. Quod olim Israelitis ex
JEgypto migrantibus contigit, cum legem istam,
tanquam aratrum, quo duram anime sua terram

ταπατήσει ὑμᾶς, θεοδοτίων xal Σύμμαχος ἐξέδω-

xav. Α.1.1 οὐχ εἰς c£Aoc d Acor ἀ 1οήσει αὐτὸν,

οὐδὲ ταράξει τροχὸς ἁμάξης αὐτοῦ, ρὐ' δὲ ταῖς

ὁπ.αῖς αὐτοῦ «επτυγεῖ αὐτόν. Tour ἔστιν,

Ἐπειδ' ἂν d τῆς ἁμάξης τροχὸς περ:ἐλθῃ τὸν σἶτον

Λεπτύνων, τὴν περὶ αὐτὸν χαλάμην ὁμοῦ xai τῶν

βοῶν ταῖς ὁπ.λαῖς αὐτὴν λεπτευνόγζων, αὐτὸν cóx

ἀφανίσει τὸν σῖτον' ὥσπερ οὖν οὐδὲ τῶν φυχῶν τὲν

οὐσίαν dj κόλασις. Ὅπερ οἱ Εέδομήχοντα νοοῦντες

ἑξέξωχαν, Οὐ γὰρ εἰς τὸν αἰῶγα ἐγὼ ὑμῖν όργι-

σθήσομαι. Τοῦτ) ἔστιν οὐ πρὸς ἀπώλειαν οὐσίας

xoá, χαθάπερ οὗ δὲ τροχὸς ἁμάξης ἀφανίδει τό,
σῖτον, ἀλλὰ καθαρὸν ἀπεργάζεται. Ταῦτα δέ φῆσι,

πάντα ὥσπερ εἰ τέρατα τοῖς μὴ νοοῦσιν ὑπάρχοντα.
οὐχ ἄνθρωπος ἔφη, ἀλλὰ θεὸς ἀπεφήνατο. EL δὲ πρὸ»

Θεοῦ βου.1ἣν δύνασθε παράμυθίαν εὑρεῖν, µαταίαν

ταύτην ὑψώσατε. Κατὰ δὲ Σύμμµαχον, Kal ye τοῦ-

το παρὰ Κυρίου δυνάμεων» ἐξῆ-θεν πάαι,

ἐδόξασε βουλἡν, ἐμεγά.ῖυννγε cotnpíay.

Τὴν δὲ πᾶσαν ῥῆσιν οὕτω τινὲς ἐξηγήσαντο. Χρ:-
στοῦ παρενήνεχται πρόσωπον πρὸς πειθὼ τῶν εὐαΥ-
γελικῶν κηρυγµάτων τὸν Ἰσρχὴλ ἐπαγόμενου, πρ’;
&, φησὶ, προσοχής χρεία πολλῆς, καὶ ῥᾳθύμως
ἀχούειν οὐ δεῖ, φυλάττεσθαι δὲ τὸ T, xal μετὰ ταῦτα
πάλιν τῆς νομιχῆς λατρείας ἀντέχεσθαι *. Κατὰ
τὸν θεῖον Απόστολον yàp, «Κατηργίθητε ἀπὸ Χρι-
στοῦ, οἵτινες Ev νόμῳ διχαιοῦσθε, τῆς χάριτος ἔξεπέ»

α σετε. » Δηλοῖ δὲ πάλιν ἡ προσοχὴ, τὸ κάν ταῖς τοῦ

νόµου ax:aig τὸν Χριστὸν εὑρίσχειν τυπούµενον. 0ὐ
γὰρ ἀλλότρια παραγγέλλω τοῦ γόμου, εἴγε νοοῖτο
πνευματικῶς. «Εἰ γὰρ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε
ἂν ἐμο[. Περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐχεῖνος Υἐγραφε. » Προφά-
σει γὰρ τῆς τοῦ νόµου φυλαχῆς, ὡς εὐσεθοῦντες δῃ-
θεν ἑδίωχον ἸΙησαῦν, ὡς ἀλλότρια ταύτης διδάσχον-
τα. Διό φησι, MÀ) ÓAnr τὴν ἡμέραν ἀροτριάσει
ὁ ἀροτριῶν, δηλῶν ὡς ἀχανθώδει ΥΠ παρέοιχε τῶν
εἰδωλολατρούντων ὁ νοῦς, xal δεῖται λόγου, κατηχη-
τιχοῦ ἀρότρου δίχην αὐτὸν ἀναπτύσσοντος, ὡς ἂν
εὐτρεπισθείη πρὸς τὸν σπόρο» τὸν ἄνωθεν, καὶ xap-
ποφορῆσαι δυνῄἠσηται. Τοῦτο γέγονε τοῖς υἱοῖς Ἴσ-
pa ἐξελθοῦσι μὲν Αἰγύπτου, τὸν δὲ νόµον δεξαµέ-
νοις ὡς ἄροτρον. Ὡς ἂν χατεσχληκνῖαν αὐτῶν τῆς

proscinderent, acceperunt. Decet igilur cessante D φυχῆς ἀνατέμῃ τὴν γῆν. Δεῖ τοίνυν τοῦ ἀρόερου

arairo, evangelicum semen admittere; id est,
remotis figuris veritatem amplecti. Agricola enim,
inquit, ut primum terram «dequavit, non eidem
statim qu:e solidiora sunt, semina committit, sed a
tenuioribus, tanquam terram exercens, exorditur.
Ea enim est in tuis finibus agri colendi ratio. lta
ergo lex, 9353 cum terram adequasset, tenues tibi
veritatis umbras, tanquam cymini, aut. papaveris
semina commisit, quee sumpta per 5ο nihil ad esum
omnino conferunt ; sed cum aliis tantum, id est,

16 Galat. v, 2, 4. 77 Joan. v, 16.

παυσαµένον, τὸν εὐαγγελιχὸν ὑποδέχεσθαι σπόρον,
καὶ παυσαµένων τῶν τύπων, δέξασθαι τὴν ἀλήθειαν.
Ὁ δὲ t! γεωργὸς, φασὶ, κἂν ὁμαλίσῃ τὴν ΤΗΥ.
οὐχ εὐθὺς χαταθάλλει σπέρματα στερεώτερα. Τῶν
δὲ σµικροτέρων κατάρχεται, διὰ τούτων πρῶτὸν
γυµνάζων τὴν Tür. Οὗτος yàp tv τοῖς σοῖς ὁρίοις
τεχνικὸς τῆς γεωργίας ὁ τρόπος. Οὕτως οὖν ὁ νόμος
ὁμαλ/σας τὴν γῆν, τὰς ἀσθενεῖς cot σχιὰς της
ἀληθείας ἑνέσπειρε», οἰονεὶ χύμινον, καὶ μελάν-
θιον. "À δὲ χαθ' ἑαυτὰ παντελῶς οὐκ ἔστιν ἑδώδιμα;

' VAULE LECTIONES.

Σ γρ. τε. 3 pp. ἀπέχεσθαι. ἵ vp. γάρ.

1219

COMMENTAHIÍ IN 1SAIAM.

^

2250 .—

τῇ δὲ πρὸς ἕτερα γίνεται χρήσιμα συμπλοχῇ, χριθὴν A hordeo εἰ [γιπεπίο, quibus panis conficitur, eon- '

xal citov, τοῦτ' ἔστι, τὸν Ex τούτων ἄρτον γινόµε-
νον.

Οὕτω δεῖ τῇ πνευματικῇ διδασχαλίᾳ καὶ τὸν νό-
pov συµφέρεσθαι. "Άλλως γὰρ ἁδρανοὺς ὄντος πρὸς
ἁμαρτιῶν ἀποκάθαρσιν, ἀποχεχίνηται μὲν d) σχιὰ,
τὸ δὲ ζωοποιὸν εἰσχεχόμιστα: χρῖμα, τοῦτ ἔστι Xpt-
στὸς ἀυντετμημένῃ πίστει διχαιῶν, ὃ ποιεῖν οὐχ
εἴχον αἱ μακραὶ τοῦ νόµου περ[οδοι. Tip δὲ πιστεύον-
τι, χαθάπερ χῥιτῇ τῷ Kupip τὰ πραχτέα προσ-
ἑάττοντι, XO τὰ τῆς πνευματιχῆς εὐφροσύνης
ἀκολουθεῖ. Ὡς χρησίµου δὲ πάλιν ἀντέχεται τοῦ πά-
ῥαδείγµατος, δεικνὺς ὡς µετρία δίχη ῥᾳθυμοῦντας

τοὺς νόμους µετήρχετο' καίτοι λέγων, « Ὁ λαὸς οὗτος -

τοῖς χείἰλεσί µε τιμᾷ, » χαὶ τὰ ἐπὶ τούτοις, xaY ὅμως
φιλανθρώπως ἐχόλαξεν, ὡσανεὶ ῥάόδῳ κχαθαρθείη
με.Ἰάν θιόν. El καὶ τηροῖτο δὲ, φησὶν, ὁ νόμος, χαθ᾽
ἑαυτὸν ἄχρηστος τῆς τοῦ ἄρτου δεόµενος συμπλοχῆς.
ΣαφΏ δὲ ποιῶν τὴν εἱρημένην φιλανθρωπίαν, En-
ἠνεγχεν’ O0 Τὰρ εἰς τὸν alova ὑμῖν ὀργισθήσο-
μαι. Οὐδ' οὕτως ὑμᾶς fj ἐξ ἐμοῦ µέτεισι δίχη, ὡς
καταπάἀάτηµα Ὑενέσθαι τοῖς ἐξ ὀργῆς. Διὸ xal τέρας
καλεῖ καὶ θαύματος ἄξιον, τὸ Ev τοσούτοις ὄντα πα-
ραπτώμασιν ἑλεεῖσθαι τὸν Ἰσραήλ. "0θεν quot, Bov-
Aic ἀγαθῆς ἐπι.άθεσθε, καταιτιώµενος ὅτι µα-
ταἰαν παρἀκ.Ίησιν' μέγα τι καὶ ὑψηλὸν εἶναι χρῆμα
νοµίσαντες, τοῦ εἰκότος ἔξω mot φέρονται. Εἴη δ᾽ ἂν
αὐτὴ, χαθ ἣν ἔλεγον * « Ἐποιησάμεθα συνθήχην
᾽μετὰ τοῦ bou, » καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις. "Hxovov γάρ’

« Καταιγὶς φεροµένη ἐὰν παρέχθῃ, ἔσεσθε αὐτῇ εἰς C

καταπάτηµα. »

qua dicebant : « Εύας iniviius cum inferis,

juncta et copulata.

Sic cum spirituali doctrina et legem ipsam coire
εἰ conspirare oportet. Cum enim ad purgationem
peccatorum infirma lex esset ; amota umbra,
judicium vitam prestans introductum est ; Chri-
stus ipse nimiruin, qui fidei compendio justos fa-
cit, quod magnz ille nunquam przstare potuig-

' sent legis periodi. Credenii autem, non aliter quam

judici Domino, quz agenda sunt imperanti, ea etiam
qua spiritualis sunt /etitie, conveniunt. In exem.
plo rursus, tanquam vtili et commodo, persistit ;
ut quam modica pena in segnes legis observatores
animadvertit, oatendat. Et certe quantumvis se a
Judeorum populo labiis tantum honorari 7, et
qui sequuntur, palam quererctur ; perhumariter
tameu ulciscebatur, tanquam nimirum $i virga
papaver excutiatur. Quinetiam quantumvis lex οὐ»
servetur , ait, per se fuerit inutilis, si panis cone
junctione destituatur. Caeterum ne predictam hu-
manitatem obscura:n esse sineret : Non in seculum (
tobis irascar, neque ad vos ita meum transibi, :
judicium, adjecit , ut ir. filiis in conculcationem
pateatis. Quamobrem etiam portentum vocat, et
admiratione dignum, quod Israeli tantis peccato-
rum sordibus inquinato misericordiz locus pateat.
lude etiam est, quod consilium bonum inire prse-
cipit accusans, quod stultam consolationem ma-
gnum quid esse arbitrati, ab eo, quod deeet, aver-
tantur. Fuerit vero ea fortasse consolatio , de
cun morte 7, » et que deinceps. Audierunt

enim : « Procella irruens si transierit, eritis οἱ in conculeationem 19,

KES9AA. Κθ..
α η’. Oval πόλις, Αριὴμϊ, ἣν &xoAégnee Δαδίδ'
συναγἀάγετε γενγήματα ἔγιαυτὸν ἐπὶ ἐνιαυτόν. Φά-
χεσθε γὰρ σὺν Μωάδ. Εκθ.ίψω γὰρ 'Apt)A, κ.τ.λ.

Τὴν διὰ τῶν μετὰ χεῖρας τᾶλανιζόμένήν ᾿Αρι]ὰ

xai αὐτοὶ Φασιν, Ἰουδαίων παῖδες ὑπάρχειν τὴν:

Ἱερουσαλὴμ, λἐγοντές ἰδίως τὸ θυσιαστήριον τὸ πρὸ
toU ναοῦ συνεστὸς, "Apu ὠνομάσθαι. Τοιγαροῦν Ἰε-
(ex ἐν τοῖς τελευταίόις τὸν vaby διάγράφων υὕτω
φηαί' « Καὶ ταῦτᾶ τὰ µέτρα τοῦ θυσιαστηρίου, Ev

χἠχει πήχεως, xal παλαιστῆς. » Καὶ προδάς᾽ « Καὶ p Et. paulo post :
ἀπὸ τοῦ ᾿Αριηλ ὑπεράνω τῶν χεράτων πῆχυς ' καὶ. ΄

4b Αρι]λ πηχῶν δώδεχα * » ἑρμὴνεύεσθαιί δέ φασι
λέων Θεοῦ. "Ov γὰρ θεοῦ τὸ θυσιαστήριον, πατήσθιε
πἆντα τὰ ἓν αὐτῷ προσφερόµένα. Τινὲς δέ φασι τὴν
πόλιν οὕτως εἰρῆόθαι, ἐπεὶ διὰ Géou, λέοντος δίχην,
ἑσπάραττε τοὺς ἀνταίροντας. Τὸ δὲ, πό.Ίις, ἣν ἐπο-
ἐέμησε Δαθὶδ, cO φασιν εἰρῆσθαι ἓν τῷ Ἑδραϊκῷ,
ἀλλὰ xatà τὸν ᾽Αχύλαν, ποιίχνη παρεμθλήσεως
Δαθίδ. Αλλοφύλων γὰρ οὖσαν, xat Ἰεδθοῦς χαλουα
µένην εἶλεν ὁ Δαδὶδ, τυφλοὺς xal χωλοὺς ἀποκτείνας
τοὺς ἀνθεστηχότας αὐτῷ. Καθὰ xal Χριστὸς παρ-
έστησε τοὺς ταύτης οἰχήτορας τυφλοὺς ὑπάρχοντας

CAP. XXIX.

3954 Vens. 1-8. Ve civitati Ariel, quam ες.
pugnavit David. Congregate germina annum anno
adjicientes. Comedetis enim cum Moab. Affigam
siquidet Ariel, etc.

358 Quam hoc loco deflet Ariel Jerusalem esso
arbitrantur, etiam Judzi ipsi, qui hoc nemine
altare illud, quod ante templum fuerat excitatum
designari dicant : ideoque Ezechielem extremo li-
bro in hec vetba templum descripsisse: « Ista
autem mensurz altaris in cubito cubiti, et palmi **.»
« Et ab Ariel, supra cornua
cubitus ; et Ariel cubitorum duodecim **, ,
Significat autem idem vocis interpretatio , ac si
Dei leonem dicas : quia quz altari Dei offereban-
tur, idem omuia :consumebat. Aiunt vero non-
nulli urbem id nominis ob id sortitam esse, quod
Dei auxilio ipsa, non aliter quam leo, sibi reluctane
tes dissiparet. Volunt praterea verba ista : Civitas .
quam expugnavit David , in Hebreo non inveniri,
sed civitatula circumvallationis David , ut. transe
tulit Aquilas. fpsam enim, qua alienigenarum erat,
ει Jebus vocabatur , tum. demum David expugna- .
vit, cum czicos et claudos reluctantes internee

7 |sa. xxix, 15; Matth. xv, δ. ** 1ga. xxvir, {δ. ** ibid. 48. *' Ezoch. xti, 1δ. ** ibid. 45.

Par&oL. Gn. LXXXVIII.

7

2251

PROCOPII GAZ-EI

22:2

«lone delevit **. Ad hunc modum et Christus ipse A xaX χωλοὺς, ὀρθοποδεῖν οὐχ ἐθέλοντας, οὐξὲ τὸ θεῖον

ejus incolas 609006 et claudos esse ostendit, cum
eos recle incedere, divinumque lumen admittere,
Scribas przcipueet Phariszos, nolle, testatus est **.
Hinc εἰ illa Davidis : « Filii alieni inveterati
sunt, et claudicaverunt a semitis suis **. » Et
Pauli : « Propter quod remissas manus , et soluta
genua erigite et rectos gressus facite pedibus ve-
stris, ut non claudicans quis aberret, magis au-
tem sanetur **. » Cxcos autem fuisse vel ipse
satis docuit Salvator, his verbis: « In judicium
ego in liunc mundum veni, ut non videntes vi-
' deant, et qui vident csci flant *'. » Gentibus
enim visum esse restitutum; Judaeis autem , qui
lucis fontem alioquin domi haberent , ademptum

nemo non videt. Potest vero οἱ illud : quam de- B

bellavit David , idem, ac si, cujus causa bellavit ,
dixisset, significare. Recte igitur de civitate ,
postquam de ipsius principibus, deque contumelias
rerona afiqua preumiisisset ,
ipsa exsolveret.

* kjus itaque cives in hunc modum alloquitur :
Germina congregate, dum adhuc tempus est : id est,
e uandiu vobis anni unius libertas prorogatur , quo
Christi adventus , cjusdemque predicalio , qus
«nnum. Domini acceptabilem diemque retributionis
aununtiet designatur *5, Quanquam fortasse non
uno et altero anno tantum id egisse, scd tertium
etiam addidisse videri queat. Adhortatur ergo , ut
cibos ipsi spirituales , quando id agendi sese pr-

.bet occasio, sibi recondant. Comedetis cnim , ait ,-
C τοῖς ix τῶν δύο λαῶν. Φασὶ δὲ τὸ, φάγεσθε γὰρ σὺν

eum Moab ; ila unias idola colentis urbis nomine,
gentes indicans. Est enim populi utriusque cibus
in Ecclesia communis. Aiunt vero verba ista:
Comedetis cum Moab, neque in. [lebraica dictione,
neque apud alios etiam interpretes reperiri. Quod
eiiam alias ex communi interpretatieyum* consen-
su superflnam esse queat. demonstrari. Quod. si
ribos ipsi intelligibiles nolitis colligere et com-
portare; ipsam ego Ariel, id est urbem Jerusalem,
ROn possum non conterere, Carterum quo loco ,
Et erit fortitudo ejus, et divitie mihi, habemus, Et
erit. tristis et marens, expressit Symmachus. Sed
foriitndiuem ejus ad mentem simul οἱ corpus pos-
sis referre. Partim. quod bello viribus attriiis ,
eorumdem etiam opes Romanorum direpiioni pa-

μισο ης partim, quod ea qua virtutibus cowmpa- D

fatur, glorià destituti, et ipsas etiam legalis
scientie divitias amiserunt. Ut autem a. Daride
capta esi, ait : Cum esses alienigenarum ; sic et te
ebsidione expugiari faciam. Est enim. etiamnum
tlienigenarum domicilium, principibus malis re-
ferta, et corona contumelie ; qux adversus Chii-
sjum voces jactare , et contumeliose : « Nos sci-
' mus quod - Mosi locutus est Deus , hunc autem

** Mattb. xv, 14.

* " Ip Re Y, 1 seq.
2 ; Luc. iv, 18,

99 iu. Lxt,

55 Psal.

εἰσδέχεσθαι φῶς, μάλιστα δὲ Γραμματεῖς τε xal
Φαρισαίΐους. "Όθεν Δαθὶδ μὲν φησιν * « Υἱοὶ ἀλλό-
τριοι ἐπαλαιώθησαν, xal ἐχώλαναν ἀπὸ τῶν τρίδων
αὐτῶν. » Ὁ δὲ Παῦλος * « Διὸ τὰς παρειµένα; χεῖ-
pac, xal τὰ παραλελυµένα Ὑόνατα ἀνορθώσατε, xai
τροχιὰς ὀρθὰς ποιεῖτε τοῖς πυσὶν ὑμῶν, ἵνα μὴ τὸ
χωλὸν ἑκτραπῇ, ἰαθῇ δὲ μᾶλλον. » "Utt δξ xal τυφλοῖ
δεδύλωχεν ὁ Σωτήρ' « Εἰς χρῖμα, λέγων, ἐγὼ εἰς

τὸν κόσμον τοῦτον ἦλθον, ἵνα οἱ "pij βλέποντες βλέ-
Ψωσι, χαὶ οἱ βλέποντες τυφλοὶ γένωνται. » Τὰ μὲν
γὰρ ἔθνη προδήλως ἀνέθλεφαν, οἱ δὲ τὸν Ex νόµου
φέροντες φωτισμὸν ἐτυφλώθησαν. Δύναται δὲ xa: τὸ,
ἡν ἐπο.έμησε Δαθὶδ, ἀντὶ τοῦ, δι ἦν ἐπο.έμησε
λέγεσθαι. Περὶ αὐτῆς οὖν ὁ προφήτης νῦν λέχει τῆς
πόλεως ἀχολούθως τὰ προλαθόντα περὶ τῶν ἀρχόν-
των εἰπὼν, xai τοῦ στεφάνου τῆς ὕθρεως. Διὰ τὰς
τούτων TÀp παρανοµίας, καὶ ἡ zóAic fusis mst-
σεσθαι.

suo loco disputat. Futuruin enim erat, ut illorum penas 3596 «r5: |

Tot; οὖν ταύτην οἰκοῦσι φησὶν, Εως ἔτι καιρὸς
&c clv, γεγγἡματα συν αγἀγετε, ἀξείας ὑμῖν δοθεέ-
σης ἐπ᾽ ἐνιαυτὸν ἕνα, τὸν τῆς ἐπιδημίας λέγων
καιρὸν, καθ’ ὃν ἐχήρυττεν ὁ Χριστὸς, ἐγιαυτὸν Κυ-
ρίου. δεχτὸν καὶ ἡμέραν ἀνταποδόσεως. Τάχα δὲ xat
δεύτερον αὐτοῖς ἐνιαυτὸν, f| χαὶ τρίτον ὠμιληχκὼς
φαίνεται. Συμδουλεύει τοίνυν, àv ὅσῳ χαιρὸν εἶχον,
τροφὰς ἐξ αὐτοῦ θησαυρίσαι πνευµατιχἀς. Φάγεσθο
γὰρ, φησὶ, συμθωὰμ 9, διὰ μιᾶς εἰδωλομανοῦς πό»
λεως τὰ ἔθνη δηλῶν. Κοινὴ γὰρ Ev Ἐκχλησίᾳ τροφὴ

Μωὰδ, yh χεῖσθαι κατὰ τὸ Ἑδραϊχὸν, μηδὲ παρὰ
τοῖς ἄλλοις ἑρμηνευταῖς. Καὶ ἄλλως 05, φασὶν, ἐκ τῆς
συµφράσεως τῖς ἑραηνείας περιττὸν ἁποδτίχνυται.
Mij βουλομένων δὲ τὰς νοητὰς ὑμῶν συνἆγειν τρο-
φὰς, ἑχτρίψω τὴν Αριὴν, ὅπερ ἐστὶν Ἱερουσαλίέμ.
Αντὶ δὲ τοῦ, Kal ἔσται αὐτῆς ἡ ἰσχὺς, καὶ ὁ
π.λοῦτος ἐμοὶ, Σύμμαχος ἔφη [Kal ἔσται κατώδυ-
voc καὶ ὀδυνωμένη. Πλην νοῄσεις ἱσχὺν αὑτῆς,
νοητῶς τε xai αἰσθττῶς. Τὸ μὲν, ὅτι συνετριθτσαν
πολέμω, καὶ ὁ πλοῦτος αὐτῶν δι’ ἁρπαγῖς Ῥωμαίοις
ἐγένετο. Τὸ δὲ, ὅτι γυμνοὶ τῶν ἐξ ὀρετῆς αὐχημά-
των ἑγένοντο, συναποθαλόντὲες xai τῆς ἐκ νόµου
σαρίας τὸν πλοῦτον. Ὡς εἷλε δέ σε Δαδὶδ ἀλλοφύ-
λων ὑπάρχουσαν, οὕτως ἁλῶναί σε ποι]σω πο.]ιορ-
κίᾳ. Καὶ νῦν γὰρ ἀλλοφύλων Υέγονας οἰκητίριον
πλβρης ἀρχόντων οὖσα καχῶν, xal τοῦ στεφάνου vfq
Όδρεως, ol χαὶ κατὰ Χριστοῦ φωνὰς ἐπηρμένας
ἑωθέγγοντο λέγοντες : ε«Ἡμεῖς οἴδαμεν ὅτ. Μωσεξ
λςλάλτχεν 6 Θεῴς' τοῦτον 2ὲ οὐχ οἴδαμεν πόθεν ἐστι. »
Tovg δὲ «Ίόνους φησὶ τούτους ταπεινωθήσεσθαιν
τοῦτ ἔατι τοὺς λέγοντας. Πολέμῳ Υὰρ xaxwfiévzes,
χρήσονται ταπεινοτάταις φωναῖς, ἑλεεινά ss po
καὶ λεπτὰ, καθάπερ ἐπὶ vsxvopavselag οἱ δαίμονε

xvi, 40. ** Hebr. xu, 12, *' Joan. 1x, 2».

ΥΑΠΙΕ LECTIONES.

υ 1: 3S Moz.

$99

COMMENTARII IN ISAIAM.

3554

ψυχὰς τὰς χαλουμένας ὕποχρ:,έμενοι. Ὑποφανοὺσι A unde sit, ignoramus 88, » efferre non dubitarunt.

γὰρ ἰσχνόν τι καὶ τετρηγός Y. Τὸ δὲ ῥητὸν οὕτως ἑξ-
έδωκε Σύμμαχος' Καὶ χαρακώσω κατὰ cov στἆσιν
xal ἀναστήσω χατὰ coU ποΏλιορχίαν, καὶ tazet-
νωθήσῃ. Απὸ τῆς γῆς «Ἰαήσεις, καὶ ὑπὸ γην
ἐδαφισθήσεται ἡ «Ία.ιά σου, καὶ ἔσται ὡς ἐγγα-
στρἰμυύος ἁπὸ τῆς γῆς ἡ φωνή σου, καὶ ἁπὸ της
γῆς ἡ Aa Aud σου ῥοίσεται. Τὰ δὲ νῦν λεγόμενα πα-
θεῖν μέλλουσαν τὴν Ἱερουσαλὲμ ὁ Σωτὴρ ἀποχλαίεται
λέγων « El ἔγνως xal ye σὺ τὰ πρὸς εἱρήνην σον,
ὅτι ἔξουσιν ἡμέραι ἐπὶ σὲ, χαὶ παρεμθαλοῦσιν ἐπὶ
σὲ οἱ ἐχθροί σου χάραχα, » xaX τὰ ἑξῆς. ᾿Αθρόα δὲ,
φγοὶν ὁ προφήτης, ἔσται σοι τὰ δεινὰ, ὡς Ev στιγµῇ
χρόνου. θεοῦ γὰρ ἐπισκοπῇ. χαὶ οὐχ ἐξ ἀνθρώπων
γενήσεται. Παραδείχννσι δὲ ὡς πυρίκαυστος ἔσται,
βροντῆς ἓχ Θεοῦ xal σεισμοῦ καὶ καταιγίδος ἐπ᾽
αὐτὸν ἐνεχθείσης, ἤγουν τῶν πολεμίων τὴν ἔφαδον
καθάπερ τινὰ βροντὴν xai σεισμὸν, καὶ χαταιγίδα
Υενήσεσθαι xai φλόγα πυρὸς χατεσθίουταν.-Ταῦττ
περὶ τῆς Ἱερουσαλὴμ προειπὼν, ἐπιλέγει περὶ tty
πολιρρχησάντων αὐτὴν, ἀνειρώδγ λέγων tf,» ἁτόλαυ-
οιν τῆς Ev τῷ Bip τούτῳ τρυφῆς τῶν ᾿Ῥωμαϊκῶν
ἀρχόντων. Ἐχρῆν γὰρ ἡμᾶς χαὶ τούτων τὸ τέλος
μαθεῖν. Μετὰ Υὰρ τὸν τρόπον.....

vadentibus hostibus, tanquam (ulmine et. commotione, atque adeo procellosa tempestate,

At futurum est, ait, ul. sermones isti , id est. ho-
mines, a quibus efferuntur, Aumilientur. Bello eniva.—
vexati vocibus utentur humillimis , lenuia , caque
miserabilia efferentes; non aliter quam. 357 in
futuris per mortuos prazdicendis solet a dau 0-
nibus fieri cum evocatorum animorum perso-
nam induunt. [ta enim languidum quid ipsi
et tenue, atque adeo stridulum emissuri sunt.
Verumenimvero verba hzc ita expressit Syin-
maclius : Et cireumvallabo adversum te stationens,
et excitabo adversum te obsidionem , et huniliabe-
ris. De terra loqueris, et terra allidewr loquela tua,
et erit lanquam pythonisse, de lerra voz tua . et de
terra loquela (ua. stridebit. Sed quie nunc dicuntur,
cum passuram olim Jerosalem Bntueretur Salvator,
exndem lugens in hec verba alloquitur. « Si co-
gnovisses et tu, qua ad pacem tuam, quoniam veniet
dies in te z et cireumdabunt te inimici tui vallo 98»
celeraque, que scquuntur. Te enim repente, ait
propheta, velut pancto vemporis mala oppriment; quia
Usi illa, non hominum visitatio futura cst. Igne
deinde coelitus per (wlgura, per commotiones, et
tempestales demisso comburendam esse, id cst, in-
non ali-

ter quà igne depopulatam — iri significat. Quibus de Jerusalem premissis, de his etiam, qui illam
obsederunt , sermonem attexit, et. hujus vita luxum, quo Romanorum dcelectati sunt. impe:atores,
somnio persimilem facit. Nos enim decebat et istorum etiam finein non ignerare. Postmodum

euim.....
0-xa'. ᾿Εκ.)ύθητε xal ἔκστητε, xal xja«xad)-
cate, οὐχ ἀπὸ σίχεΓα, οὐδὲ ἁπὸ olrov. "Οτι πε-

358 Vins. 9-210. Deficie, εἰ obstupescite , et
incbriemini, non sicera, neque vino : quia potavit vcs

xórixev ὑμᾶς Ἱύριος πγεύµατι κατανύξεως, xal C Dominus spiritu. compunctionis εἰ claudet oculos

καιιμύσει τοὺς ó20aAgobc αὐτῶν, xal τῶν προ-
φητῶν αὐτῶν, καὶ τῶν ἀρχόγτων αὐτῶν cl ὁρῶν -
τες τὰ χρυπτὰ, x. t. λ.

"m δρυτόµο, γὰρ ὥσπερ Σἐγένοντο τοῖς ἐξ
ἱερουσαλὴμ οἱ χαταδῃοῦντες αὑτοῖς *. "O δτλοῖ
λέγων ὁ Zag20ía. z « Διάνοιξον, ὁ Λ/θανος, τὰς χεῖρὰς Y
σου, xal χαταφαγέτω δρὺς * τὰς χέδρους σου. 'Oxg-
λυξάτω πίτυς, διότι πέπτωχε χέδρος. Ὀλολύξατε,
δρύες τῆς [ασανίτ'δος , ὅτι κατεσπάσθη ὁ δρυμὸς ὁ
σύμφυτος.» Κατὰ 6' οὖν τὸν καιρὸν ἐλεῖνον, φησι,
χαθ) ὃν αὐτὴ γενβσεται ἡ μεταδολὴ, τοῦ Βι6.1{ου τοῦ
προῤῥηθέντος, ἀκούσογται τοὺς Aóyovc οἱ πά-ίαι
χωροὶ, τοὺς ἐθνιχοὺς δηλῶν, οὓς ἔλε-εν ΑΛίδανον,

όγους εοὺς ἐσφραγισμένους XepuéA , τῷ τῶν

Ἱονδαίων Xatp, διότι οἱ μὲν πρὶν ἀνῆμεροι, Υεγόνασιν
Ίμεροι, Οἱ δὲ πρὶν ἅμερο,, τούὐνα"τίον ἀνήμεροι.
Καὶ οἱ πρὶν ἐν óuly 1ῃ καὶ σκότῳ ευγχάνορτες,
ὄψονται τοῦ βιδ.ίυυ τὸ góc. Οἱ δὲ πρὶν’ ὁρῶν-
τες τοῦ θεοῦ τὰ μυστήρια, τυφ.ὶοὶ πρὸς tavta Te-
νήσονται. Καὶ οἱ μὲν πλουτήσουσιν εὐφροσύνην
χαὶ σωτηρίαν πνευματικὴν, ὧν σαν ἐχ πατέρων
ἁλλότρ:οι. Οἱ δὲ τούτων àv ἑνδείᾳ γενήσονται. Ἐκ-
πεσόντες ἑλπίδος, ἧς ἐντὸς Έχεῖνοι γεγόνα τιν, τὸ πρὶν

5 Joan. ix, 99. '"* Luc. xix, 43.

eorum , et prophetarum eorum, et principi erum,
qui vident abscondita.

359 ..... Exstiterunt enim | lHlie-osolymita-
nis veluti lignatores, qni 'eos cd. rent, ct popula-
rentur ; ut ipso Zacharfe testimonio patuerit, uhi
ait : « Aperi portas. tuas, Libane, οἱ comedat ignis
cedros (uas. Lugeat pinus, quoniam cecidit cedrus.
Lugcte, quercus Basanitidis, quoniam succisus est
saltus consitus *!, » Quo tempore igitur, ait, ista
predicti libri fiet. commutatio, sermenes. aulieut,
qui prius surdi fuerunt ; gentes. ipsa nimiru n, quas
Libanum nominabat : sermones, inquam, cbsignatos
Chermel, id est, Judeorum populo ; quonia; qui
prius feri eraut, jam sunt cicurati; qui autem ci-
cures, feritatem contra. amplexi. Et qui prius ín
caligine et tenebiis ver»sabantur, libri lucem intue-
buntur :; qui. autem. prius Dei arcana, et mysteria
spectabant, in eisdem ceci evadent. Latitia ceinde
et salute spirituali, quibus a pstrihis ipsis carue-
raut, isti abundabunt z ili autem. penuria talium
laborantes, spe illa. excident, qua isti potientur,
qui cadem prius omnino carebant; quos Apostolus

οι Z:iclar, xi, 1, 9.

ΥΑΜΙ ΓΙ ΓΟΤΙΟΝΕΣ.

Y γρ. Ἱστρινός. ("o yp. αὐτοὺς. Y yp. θήρας.

α p. XU.

-

2255

PROCOPII GAZEI

3:6

fidem non habentes, et atheos in mundo appellat **. A ὄντες ἀνέλπιστοι, χατὰ τό. Ἐλπίδα ph ἔχοντες xat

.Ea autem ideo adipiscentur, quod in lapide offen-

sionis non effenderint; sed signi 880 ejus, quod
libro impressuim est, id est Christi, fidem amplexi
sunt. Defecit enim non solum qui prius in eos
regnabat impius, id est diabolus, quem superbum
nominat; sed et illi etiam, qüos impietatis partici-
pes sibi audientes habebat. Cum ipsu namque im-
pietatis auctore et principe, omnes quoque ceteri
perierunt daemones. Quin etiam servatis gentibus,
qui nunc aceusantur Judei nequaquam superstites
futuri sunt : sed deficiel superbus eorum quilibet,
et qui Christi sermonem ludibrio habet. lta enim
Symmachi habet interpretatio : Et consumpti sunt,
qui ludibrio habebant. Et excisi sunt omnes, qui ad
injustitiam deducentes, peccare [aciebant homines in
verbo ; ii nimirum, qui secundum interpretes Se-
piuaginta, propter Legis transgressionem iniqui di-
cuntur : auperbi autem, quia Christum contume-
liose adorti, ista jactare ausi gunt : «.Num hic est
fabri filius? Quomodo igitur dicit : De ccelo descen-
di ***? » οἱ rursus: « Abraham mortuus est, et
prophetz mortui sunt, et tu dicis : Si quis sermo-
nem meum audierit, niortem non videbit in secu-
lam **. » Dicebant praterea : « Dzemonium habet,
et furit, quis ipsum audiat **? » li, inquam, fue-
runt, qui in eos, a quibus erudiebantur; id est,
prophetas a sc in atriis illaqueatos nullum non
genus insidiarum moliebantur. Alibi deinde in hzec
verba loquitur : « Et oderant in porta arguentes,

: el verbum sanctum abominabantur *5 ; » ji nimirum

qui et verbum justum, et Christum etiam, justi-
tiam ipsam temere declinantes, rejecerunt, cum

ἄθεοι ἓν χόσµῳ. Γεγόνασι δὲ τούτων ἑντὸς, μὴ προσ-
χόφαντες τῷ λίθῳ τοῦ προσκόµµατος, οἱ πιστεύ»
σαντες τῇ ἐπιχειμένη τῷ βιθλίῳ σφρατίδι, ὃς στι
Χριστός. Ἐξέλιπε γὰρ ὁ πρὶν αὐτῶν χρατῶν ἁἆσε-
6ῆς, ὅπερ ἑἐστὶν ὁ διάδολος ὃν ὑπερήφαγον, qr,at,
xai τοὺς ὑπ αὐτὸν ἁσεθεῖς. Ti γὰρ τῆς ἀσεθείας
ἄρχοντι συναπώλοντο πάντες οἱ δαίµονες, ᾽Αλλὰ xal
τῶν ἐθνῶν σωθέντων οἱ κατηγυρηθέντες οὐχ ὑπάρ:
ξουσιν οἱ Ἰουδαῖοι, Ἐκ.ἰείψει δὲ zac ὑπερήφανος
ἐν αὐτοῖς, xai τοῦ Χριστοῦ χλευάξων τὸν λό-
yov. Σύμμαχος γὰρ οὕτως ἐξέδωχεν' Kal ἀνη.ώ-
0ncav χ.ἰευάζοντες καὶ ἐξεκόπησαν αάντες οἱ
εἰς ἁδιχίαν ἐξαμαρτάνοντες ἀνγθρώπους ἓν AóTo,
ot, κατὰ τοὺς Ἑδδομήχοντα, τὸν γόµον παραδάντες,
ἄνομοι λέγονται, ὑπερήφανοι δὲ, τοῦ Χριστοῦ χατ-
αλαζονευσάμενοι λέγοντες' «Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ
τέχτονος υἱός ; πῶς οὖν λέχει, Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ xata -
6έθηκα; » Καὶ πάλιν: « ᾿Αθραὰμ ἀπέθανεν, καὶ οἱ
προφῆται ἀπέθανον, xal σὺ λέγε.ς * Ἐάν τίς µου
τὸν λόγον ἀχούσῃ, θάνατον οὗ μὴ ἵδῃ εἰς τὺν
αἱῶνα;» Ἔλεγον δὲ χαὶ, « Δαιμόνιον ἔχει, xal µαί-
νεται. Τί αὐτοῦ ἀχόύετε; » οὗτοι δὲ σαν, οἱ τοὺς
παιδεύοντας αὑτοὺς ἓν αὐὑλαΐς παγιδεύοντες, τοὺς
προφἠτας δηλονότι, xa0* ὧν ἐπιθουλῆς ἀἁπάσης ἐθη-
ρῶντο λαδάς. Καὶ ἀλλαχοῦ δέ φησι’ εΚαὶ ἐμίσουν
ἐν πύλαις ἑλέγχοντας, χαὶ λόγον ὅσιον ἐθδελύσσοντο,»
oi xaX τὸν δίχαιον λόγον, χαὶ αὐτὸν δὲ Χριστὸν, τὴν
δικαιοσύνην, µάτην ἐχχλίνοντες ἀπεσείοντο, μηδὲν
ἔχοντες ἐγχαλεῖν. Τινὲς δὲ τὸ, ἐν πύ.λαις, οὗ λελη-
θότως, ἓν ἁπάσῃ δὲ παῤῥησίᾳ Φφασί. Καὶ δίκαιον,
τὸν νόµον λέγουσιν ἐν ἀδίχοις ταῖς τῶν πρεσθυτέρων,
ὡς εἴρηται, παραδόσεσιν.

wihil haberent, cujus eum accusarent. Nonnulli in portis ita sumunt, at pro aperte, summaque di-

ου! libertate dictum velint ; justug) autem, legem ipsam, inter injustas seniorum traditiones, ut di-

ctu:n est, significare.

361 Vzns. 22-24. Propterea hec dicit Dominus
super domum Jacob, quam separavit ex Abraham.
Non modo con(undetur Jacob, neque nunc faciem
mulabit : sed quando videbunt [ilii eorum opera mea,
propter me sanclificabunt nomen metm, elc.

Ad eosdem et ista refertur oratio, quos domum
Jacob ait nuncupari; quam Deus, velut pio Abra-
hamo indignam a se separavit, juxta illud : « Si
filii Abrahze estis, opera Αυτα] facite **. » Czete-
rum ubi, Quam separavit ez. Abraham legimus ;
Qui redemit Abraham. interpretatus est Symmachus :
ut eos, in quos invehitur, nequaquam liberatos
esse doceret. Prelicta igitur gentium vocatione,
vestrique rejectione , quo tempore ista pronuntian-
pur, non erubescitis, ait, tanquam? minime futura
credatis; sed fldem vobis suo tempore faciet ipse
rerum eventus. Tum demum enim erubescent. filii
vestri, cum Deum Jacob ab alienigenis, qui ejus

** Ephes. n, 13. *** Joan. vi, 42.
vint, 99.

* Joan. viu, 59.

xf-xÜ'. Διὰ τοῦτο τάδε «έχει Κύριος ἐπὶ τὸν
οἶκον ᾿Ιακὼδ, ὃν ἀφώρισεν ἐξ Ἀθραάμ. Οὐ νῦν
αἰσχυνθήσεται ᾿Ιακὼδ, οὐδὲ vUr τὸ πρόσωπον
μεταθα1εῖ Ἰσραή-ἲ ' d. ὅταν ἴδωσι τὰ τέχνα
αὐτῶν τὰ ἔργα µου, δι) ἐμὲ drdrowrs τὸ Óroud
µου, X. τ. λ.

"Ert πρὸς τοὺς αὐτοὺς ὁ λόγος, οὓς φῆσι καλεῖσθαι
οἶκον» "Iaxó6. "Ov οὐκ ἀξίοντα * τοῦ θεοφιλοὺς
᾽Αθραὰμ, ἁπη-.λοτρίωσεν ἀφορίσας 8sbz, χατὰ τό’
« El τέχνα τοῦ Αδραὰμ Ἆτε, τὰ ἔργα τοῦ ᾿Αδραὰμ
ἐποιεῖτε. » "Avi δὲ τοῦ, "Ov ἀφώρισεν ἐξ Αόραὰμ,
Ὁ ἀυτρωσάμεγος τὸν ΑἈδραὰμ, ἐξέδωχς Σύμμαχος,
δηλῶν ὡς οὐ τούτους ἑλυτρώσατο, πρὸς οὓς ἀποτεί-
vexat, Φησὶν οὖν, ὡς ἹΠροφητευομένης τῆς τῶν ἐθνῶν
κλήσεως, xal τῆς ἡμετέρας b ἀποθολῆς καθ) ὃν
προφητεύεῖαι ταῦτα χαιρὸν, οὐκ ἐρυθριᾶτα φησὶν,
ὡς ἂν μὴ πιστεύοντες ἔσεσθαι. "AX" οὖν ὑμᾶς ὁ τῆς
ἐχόάσεως ποιῄσει« χαιρός. Τὰ γὰρ ὑμέτερα τέχνα,
φησὶν, αἰσχυνθήσονται, τὸν 8ebv. Ἰαχὼδ ὁρῶντες

* joan. κ, 30. ** Αιπος v, 10. ** Joan.

VARLE LECTIONES,

e yp. ἆξιον ὄντα. b pp. ὑμε. — * Typ. πείσει.

9231

COMMENTARII IN ISAIAM.

4

92:8

ὑπ ἀλλοφύλων ὑμνούμενον, φόθον ἐχόντων τὸν A metum amplezi fuerint, laudari εἰ predicari vide-

πρὸς αὐτόν. Καΐτοι πρώην ἦσαν ztavaepsvotn xol
τῆς θείας χατηγοροῦντες προνοίας, ὑπαχούειν µα-
θήσονται. Καὶ μηδὲν ὑγιὲς περὶ Θεοῦ λέγειν δυνά-
pevot, «ναλήσουσιν εἰρήνην τοῦ πρὸς αὐτὸν ἀπηλ-
λαγμένοι πολέμου. Ὁ δὲ Σὐμμαχός φησιν’ Α.4 ὄταν
ἵδῃ τὰ τέκνα αὐτοῦ ἔργα χειρῶν µου ἐν µέσῳ
αὐτοῦ. ἁγιάσονται τὸ ὄγομά µου, xal ἁγιάσουσε
τὸν ἅγιον 'Iaxif6, καὶ τὸν θεὸν "IopahA χρα-
ταιώσουσι, καὶ µαθήσονται οἱ πεπ.Ίαγημένοι τῷ
πγεύματι σύὐγεσι, xal γοὶ)γυσταὶ µαθήσεγται
παιδεία».

Οὕτω δέ τινες ἐξηγήσαντο' Τοῦ θεοῦ προειρηχύτος
τῶν ἐς Ἱσραὴλ τὴν ἀπώλειαν, εἰχὸς ἣν τοῦτο ψφευδὲς
ὑπονοῆσαί τινας, σωθὲν ὁρῶντας τὸ ἑγχατάλειμμα.

Ἡρολέχει τοίνυν, ὡς καὶ αὐτοὶ σωθήσονται διὰ πἰ- B

στεως' € "Ov ἂν γὰρ, φησὶ, τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν
εἰδέλθη, τότε πᾶς Ἱσραὴλ σωθήσεται. » Ἐκ πάντων
ὃξ τῶν ἐθνῶν ἐξειλεγμένον λέγει xal θΞοῦ χλΏρον
ἐξαίρετον γένος «τὸ ἐξ ᾽Αόραάμ τε καὶ 'Iaxo6. ϱὐχ
ἐπιγνώσοντα: δὲ τὴν ἑαυτῶν ἁμαρτίαν ἅμα τῷ παρ-
οινησαι κατὰ Χριστοῦ. 0265 μεταδα.Ιοῦσι τὸ πρόσ-
ωπον ἐπὶ 15 φρονεῖν d αἱρεῖσθαι τὰ χρείττονα. ἸΑλλ'
0v ἂν οἱ τούτων υἱοὶ θεάσωνταἰ µου cà ἔργα, τὴν
ὑπουράνιον κληβεῖσαν ὀρῶντες εἰς θεοσέθειαν, τόῖξε
τὸν ὄντως ἅγιον Θεὸν τοιοῦτον elvat νοµίσουσι, xal
φοδηθήσογταί µε, xaY ζήσονται. Γέγραπται γὰρ,
ὡς ὁ φόδος Κυρίου ζωὴἣν ποιεῖ. Τοῦτο σύνεσις ἔσται
τοῖς πεπ.Ίανημιένοις ποτέ. Ol χαὶ κατὰ Χριστοῦ

διἐγόγΥυδον, ποτὲ μὲν λέγοντες΄ Πεντήχοντα ἔτη C

οὕπω ἔχεις, xal 'A6paXyu bopaxaz; moth δὲ ὅτι τὸ
Σάήθατον ἕλνε, προσφέρων τὴν σχιὰν εἰς ἀλίέθειαν,
Καὶ ὅτι πατέρα ἴδιον ἔλεγεν, τὸν shy, ἴσον ἐχυτὸν
ποιῶν τῷ 8:0. Ἐψέ..λιζον δὲ μηδὲν ὀρθὸν εἰπόντες
ερὶ Χριστοῦ. ἸΑλλ’ εἰρήνην «Ἰαλήσουσι πρὸς αὐὖ-
τὸν λέγοντες Κύριε, ὁ θεὸς ἡμῶν, κτῆσαι ἡμᾶς:
ἑκτὺς σοῦ ἄλλον οὐκ οἴδσμεν' « Τὸ ὄνομά σου
ὀνομάνομεν.ν
sunt, pacem jam. loquentes
namus *, » clamabunt.
ΚΕΦΑΛ. Λ’.

α-ε’. Oval, τέκνα ἀποστάται, τάδε λέγει Κύριος,
᾿Εποιήσατε SovAmRy οὗ 6v ἐμοῦ, καὶ συνθήκας οὐ
διὰ τοῦ πνεύματός µου, Προσθεῖναι ἁμαρτίας ἐφρ᾽
ἁμαρτίας, οἱ πορευόµενοι καταθήναι εἰς Αἴγυ-
ΤΟΝ, X. t. λ.

Τὰ περὶ τοῦ στεφάνου πλγρώσας τῆς ὕθρεως, vuv
ὡς καὶ παῖδες: Εδραίων φασὶ, τὰ περὶ τοῦ κατὰ τὰν
Ἱερεμίαν λέγει χαιροῦ, xa0' ὃν ἀλούσης τῆς πόλεως,
ol περιλειφθέντες ἐν Ἰουδαίᾳ φόδῳ τῶν Βαθυλωνίων
εἰς Αἴγυπτον φεύγουσιν, ἀπαγορεύοντος Ἱερεμίου,
ᾧ δὴ καὶ συνεθουλευσαντο δι’ αὐτοῦ μαθεῖν ἀξιοῦν-
τες ὅπερ ἐδόχει θεῷ. Εἰπόντος δὲ µένουσιν ἐν Ἴου-
δαίᾳ γενήσεσθαι τὸν θεὸν εὐμενῆ, εἰ δὲ προσφύγωσιν
Αἰγύπτῳ, πάντας ἄρὸτν ἀπολέσθαι, Ὑεύδη λαλεῖς

." Rom. 1,26. ** Prov. xiv, 27. ** Joan, vit, 57. !Joan. 1x, 1δ. * Joan. v, 18.

rint. Quantumvis prius ἐπ errore versati sint,
ipsamque Dei providentiam accusarint, discent
tamen obedire ; et qui ante sani aliquid de Deo ne
hiscere quidem potueraut, bello jam liberati, pacem
voce profitebuntur. Ma. autem interpretatur Sym
maclius : Sed cum viderint filii ejus opera manuum
mearum, in medio sui sanclificantes nomen meum,
etiam sanctificabunt sanctum Jacob ; et Deum Israei
fortem predicabunt, et discent. errantes 389 spi-
rilu, scientiam ; et murmuratores disciplinam doce-
buntur, |

Sic autem nennulli explicarunt : Cum Israelita-
rum interitum przediceret Deus, consentaneum -est
nonnullos ideo falsum illud esse suspicatos, quod
salvari debere reliquias animadverterent. Eas igi-
tur ob id etiam per fidem salvandas esse praedicit,
e Cum enim, ait, plenitudo gentium intrarit, tunc
omnis Israel salvabitur *". » Ab omnium . autem
gentium multitudine electam et eximiam Dei sor-
tem Αὐγαίια et Jacobi genus appellat. Sed cx quo
statim in' Christum contumeliose egerint; sua
ipsi peccata agnoscere non poterunt; neqte faciem
suam ad sapiendum, et meliora eligendum muta-
bunt. Verum quando eorum filii opera mea, id cst
terram universam, qui? sub coelo est, ad pietatem
vocatam, accedere viderint; tum demum «et lli
sanctum Deum revera, ut est, esse existimabunt;
meque limebunt, et vivent ; cum timorem Domini
vitam alferre scribatur **, Atque hzc quidem iis
fuerit, qui quondam aberrarunt, intelligentiz reno-
vàtio, qui olim Christo obstrepebant, quod nondum
annos quinquaginta adeptus, Abrahamum se vi-
disse diceret **. [lemque, quod idem Sabbatum sol-
verel !, cum in umbrz locum veritatem reponeret.
Denique, quod Patrem suum Deum appellans,
zqualem se Deo faceret *, Qui tamen quamvis nihil
recte de Christo dicere, sed balbutire tantum visi:

: Domine Deus, posside nos; alium non novimus : « Nomen tuum ipsi nomi-

383 CAP. XXX.
Vgns. 1-5. Ve filii praevaricatores, hec dicit
Dominus : lnivistis consilium non ex me, et pacta
non ez spiritu meo, ut adderetis peccata peccatis.

D Eunt, ut descendant in /Egyptum, etc.

Absoluta de corona contumelix disputatione, ca
nunc in medium adducit, qux: vel Hebrzi ipsi cum
Jeremia temporibus illis accidisse testantur; qui-
bus expugnata urbe qui in Judzea remanserant,
Babyloniorum metu in 4Egyptum contra Jeremize
sententiam confugerunt ; quem tamen Deum con-
sulere quid in ea re agendum esset postularànt.
Verum cum respondisset manentibus in Juda
fore Deum perfacilem, qui autem ad AEgyptios

5 δα, xxvi, 8, 9.

VADE LECTIONES,

4 αδίτ. xal.

«

23

PROCOPII GAZ.EI

20

confegerent omnes. penitus esse. deleturzt.n ; falsa À ἕνασχον, ὑπὸ Bacoyy μισοῦντος tud; τε πεισαένης, -

proplietam referre, οἱ Daruchi centem, quem se
odisse male opinabantur, non Dei^ oraculum
exponere dicebant *. Eum. itoque cum Ba:ucho in
;Egyptum omnes profecti vi secum pertrahere non
dubitarunl *; quod. futurum annis fere centum et
auinquaginta ante Jeremiam nunc praedicit Isaias.
laget vero corum. vicem, qui Jeremize. non credi-
deriut; ek qui antea filiorum ordini ascribebantur,
prevaricatores nunc appellat, qui a Deo ita id
impietatem defecerint, ut suos ipsi liberos mactare,
redum prefectís repugnare non dubitarint, Videtur
mitem Contra historiz fidem, me autem. non inter-
rogarurt, habere Issios : cum iflos per Jeremiain
Deum coustet consuluisse. Verum non interraga-

&.A' οὐχὶ λόγους ἀπαγγέλλεις Θεοῦ. Δ'ὸ με-ὰ τοῦ
Βαροὺχ αὐτὸν εἰἱλτφότες, χατέθησαν πάντες εἰ; Αἴ-
γυπτον. Ταῦτα προλέχει νῦν 'Hocta; σγεδὸν πρὸ

«πεντήχοντα xal ἑκατὸν ἑτῶν Ἱερεμίου γενόμενος.

θρηνεϊ δὲ τοὺς ἀπειθήσαντας Ἱερεμία, xaX ἁπ,στά-
τας χαλεῖ τέχνων ἑγκαταλεγέντας τάξει τὸ πρότε-
ρον, ἁποστάντα; δὲ θεοῦ mob; ἀσέθειαν, καὶ τέχνων
σγαίἣν, xai ἀπείθειαν τῶν ὑπ αὗτου λεγομένων.
Δοχεῖ δὲ παρ ἱστορίαν τὸ λέγειν, ᾽Εμὲ δὲ οὑκ ἐπ.
ηΓώτησαν. Ἠρώτησαν γὰρ δι Ἱερεμίου. ἸΑλλ᾽ οὐχ
ὡς ἔδει τοὺς ἔρωτῶντας θὲόν. Ἐφ ᾧ γε πάντως τει-

.σθήνα:.. Τὸ δὲ τοῦ Πνεύματος ἱσότιμον ἔδε:ζεν. Ὡς

γὰρ εἶπε τὸ, οὗ δι) ἐμοῦ, οὕτω καὶ τὸ, οὐ διὰ τοῦ
πνεύματύς µου. Τὸ δὲ, Φαραὼ, κοινός ὅστι «àv ἐν

vit, qui aliter, quam decuit, aut, ut ei penitus p Αἰγύπτῳ βασιλέων χρηματισμὸς, ὡς τῶν Ῥωμαίων

non credat, consuluit, Ascribit porro et spiritui
eamdem. lionoris mensuram. Nau ut non. οἳ me,
diiit, sic non ex spiritu meo statim adjecit. Est
porro Pharaonis nomen, /Egyptiorum regu: 364
commune, sicut οἱ Ciesaris, Romanorum. Erat
enim huic et proprium etiam Necliao adjunctum.
Que deinde portenta per Mosen edita suut, in
campo Taneos, si Davidi. credimus *, patrata re-
perias. Ad hzc, cum ante de .Zgypto propheta dis-
putaret, principes Taneos def&cisse cbmmemoravit.
Neque id immerito, cum de Salvatoris adventu ver-
ba faceret. At hic. de Jeremiz temporibus loquens,

ὁ Kalsap. Ἐπελέγετο yàp τούτῳ xai xà Μύριον
ὄνομα, otov Φαραὼ Νεχάω. Τὰ δὲ διὰ Μωσέως παρᾶ-
δοξα, καθά φησιν ὁ Aa615, ἐν πεδίῳ γέγονς Τάνεως.
Καὶ ἄνω δὲ περὶ Αἱ]ύπτου λέγων ὁ mporghzr,z, « "Ez-
έλιπον, ἔφησεν, οἱ ἄρχοντες Τανέως᾽» εἰχότως. Ἐπειδη
περὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἔλεγε παρουσίας ' νῦν δὰ
περὶ τῶν Ἱερεμίου λέγων καιρῶν, οὗ φησιν ἐχλελοι-
πέναι͵ ἀλλ εἶναί τινας ἀρχηγοὺς ἀγγέΊους πονη-
ροὺς, τοὺς αὐτοὺς λέγων τοῖς ἄνω λεχθεῖσιν ἄρχουδι
Τάνεως. Δαίμονάς τινας ἐμφαίνων, οἵπερ ἑν[ργουν
τὰ by Τάνει γενόµενα. Ἑνταῦνθα γὰρ ἣν τὀτε τοῦ
Φαραὼ τὸ βασ[λειον.

non defecisse dicit ; sed quosdam esse principes angelos malos : cos ipsos intelligens, quos principes T2uco;i
aute nominavit; diemonas videlicet, qui cuncta in Tani infestarent, in qua tuní regia Pliaraonis habebatur,
Verum preterquam quod nullum vobis auxi- ο Πρὸς 95 τῷ μῆ δύνασθα. βοηθεῖν ὑμῖν, Yevfjoovzat

lium afferre poterunt, non in parvam etiam vobis
confusionem et opprobrium cessuri sunt; quo
modo futurum est, ut cum Judsis etiam. ZEgyptii
capiantur. Sed non desunt, qui, qux ad usque,
descendentes in. Egyptum, habentur, de his, qui
adversus Christum insurrexerunt, velint intelligi.
Sed qui dicantur qui malum cons'lium ineunt,
cum Deo consultare; cum quo in consilium solus
aihinittitur, qui justitiam colit et pietatem ? Nam et
ipsi consilia.justorum judicia exsistere legimus 7.
Atqui hune in modum esse de Salvatore locutos
constat : « Quid facimus, quoniam hic homo
multa signa facit? Si dimiserimus eum sic, ve-
nient ltomani, et tollent nostram non urbem tan-

αἰσχύνη xai ὄνειδος. "Hesav γὰρ σὺν αὑτοῖς Ίου»
δαίοις Αἱγύπτιοι. To; δὲ νὰ µέχρι τοῦ, ὁἱ κατα-
δαίνοντες εἰς Αἴγυπτον, περὶ τῶν ἑπαναστάντων
εἰρΏσθαί φασι τῷ Χριστῷ. Πονηρὰ δὲ βουλευόμενο:,
μετὰ Θεοῦ πῶς ἐδουλεύοντο, μεθ᾽ οὗ βουλεύεται
μόνος e τις εὐσεθής τε χαὶ δίκαιος; Υέγραπται γὰρ,
Λογισμοὶ δικαίων χρίµατα. Οἱ δὲ περὶ τοῦ Σωττρος
ἔφασκον' « Tl ποιοῦμεν, ὅτι οὗτος ὁ ἄνθρωπος πολλὰ
σημεῖα ποιεῖ; Εὰν ἀφῶμεν αὐτὸν οὕτως, ἔλεῦσον-
ταιοὶ Ρωμαῖοι, xai ἀροῦσιν ἡμῶν καὶ τὴν πόλιν,
xa τὴν χώραν. 2 "Άλλος ἔλεγεν. ὅτι συμφέρει ἵνα
εἷς ἄνθρωπος ἀποθάνῃη, χαὶ μὴ ὅλον τὸ ἔθνος ἁπ-
όληται. Καὶ κατὰ τὴν παραθολὴν δὲ ἔρασκον, « Οὗτός
ἐστιν ὁ χληρονόμος. Δεῦτε, ἁποχτείνωμεν αὐτόν. »

tum, sed regiouem etiam δ, » Conducere censebat D Καὶ πρὸς τοῖς δούλοις τοῖς προφήταις καὶ τὸν χληρο-

alius, ut unus homo moreretur, ne tota gens
periret?. liio et ista. alia usurpasse parabola testis
est his verbis : « [lic est hzres : venite, occida-
mus eum "9. » ltaque cum servis et prophetis h:e-
redem quoque ipsum intereimerunt. Ad quod certe
proprie respexit, cum peccata peccatis adjicere
significavit. Ceterum mentem eorum Jampridem
9 deserendo Deo cogitasse, vel priscus iste in
AEgyptum preter Dei voluntatem descensus pslam
arguerit. Deinde quoJ habetur Sunt in Taui princi-
angeli mali. Ideo additur, quod regum, qu:
n uw xuu, { seqq. * Jerem. xvin, 1 seqq.
eid, 59. '* Μαι, ixi, 38.

* Psal xxxv, 45.

νόμον ἀπέχτειναν. Πρὸς ὅπερ οἰκείως ἔφη, «Οἱ προστι-
θέντες ἁμαρτίας Eg! ἁμαρτίαις.» Ότι δὲ αὐτοῖς ἄνωθεν
$ γνώµη πρὸς ἀπόστασιν [6] τὴν ἀπὺ θεοῦ, δηλοῖ xa f)
πάλαι κάθοδος εἰς Αἴγυπτον γενοµένη παρὰ Ὑνώμην
θεοῦ. Τὸ δὲ. Εἰσὶ γὰρ ἐν Τάνει ἀρχηγοὶ, ἄγγε-ῖοι
πονηροὶ, ἐπειδήπερ (povso τὴν τῶν. ἐχεῖ βασιλέων
αὐτοῖς ἐπαρχέσαι ῥοπίὴν. Αλλ᾽ ἡλθόν τινες ἀγγέλλον-
τες τοῖς χρατοῦσι τΏς χώρας ἀφόρητα ' Τὴν vàpTo-
ρων ἑλὼν, ἐπεστράτευσε τοῖς Αἰγυπτίοις ὁ Βαδυλώ-

vios. Ἡσχύνθησᾶν οὖν οἱ ἐπὶ τούτους ὀλπίσαντες,

μεθ) ὧν ἁπεσφάττοντο, μῆ µαθόντες παρὰ Δαθὶδ τὸ,

! Prov. xi, 5. * Joan. xi, 47,

251

COMMENTARIJ IN ISAIAM.

999.

ε ΑἈγαθὸν ἐλπίζειν ἐπὶ Κύριον, ἢ ἐλπίσειν ἐπ᾽ ἄνθρω- A ibi essent, auxilium ad sui salutem sufficere arbi-

ΤΟΥ. )

. trarentur. Sed tandem appulérunt qui 365 terre |

dominis ea impendere nuntiarent, qua nec ferre ipsi, nec a se valerent repellere. Tyro enim οτρυ-
gnata, in AEgyptios etiam movit Assyrius. Erubuerunt igitur, qui aliquam in eis spem collocarant,

q i! uscum et ipsi etiam interempti sunt :

sperare monet ** , audierunt.

ΟΡΑΣΙΣ ΤΩΝ TE TPAIOAQN TON EN TH
EPHM2.

ς-ιζ. Ἑν τῇ 0A ye καὶ τῇ ecerozopig, «Ίέων
x«l σκύμνος Aéorcoc ἐχεῖθεν, καὶ ἀσπίδες, καὶ
ἔκγενα ἁἀσπίδων x&topéror, ol 8zepor ἐπὶ ὄνων
χαὶ χαμή.λων τὸν π.λοῦτον αὐτῶν πρὸς ἔθνος,
ὃ obx ὠφε.ήσει αὐτοὺς εἰς βηήθειαν, ἆ..λὰ εἰς
αἰσχύνην, xal ὄνειδος, z. τ. λ.

Αντ) τοῦ, ἡ ὅρασις, Anja Σὐμμαχός φησιν.
Αντὶ δὲ τῶν τετραπόδων τῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ, κτη-
yir γὁτου πάντες ἑξέρωχαν. Αἰνίττεται δὲ τὰ τε-
τράποδα, Qa τὰ παρ Αἰγυπτίοις θεοποιούµενα,
κεῖται δὲ χωτὰ γότειο» χλῖμα τῆς Ἰουδαίας f Λί-
Ύυπτος, ἔρημος οὖσα θεοῦ, πάσης ἁλογίας tv αὐτῇ
τιµωμένης. καὶ τῶν παρ᾽ αὐτοῖς ἑνεργούντων δαιµό-
νων, οὓς ἀνηγόρευον θεοὺς, στενοὶ καὶ τεΏλιμμένοι
τυγχάνοντες và; φυχάς. Ἐν 0.liyei γὰρ καὶ σεενοχω-
pla τόπον εἶχον ἀσαπίδες ναὶ.]έοντες καὶ τὰ τοιαῦτα
χακὰ, Qv εἰκόνες ἦσαν (Ga τὰ παρ ἐχείνοις Oto-
ποιούμΣνᾳ. Οἷς δη καὶ πόλεις ἐπωνύόμους ἑχτίσαντο,
τὴν Asóvrur, καὶ τῆν κυνῶν, καὶ κροχοδείλων ἅλ-
ην, καὶ τοιαύτας ἑτέρας, ποὺς οὓς Ἰουδαῖο, τὸν
π-1οῦτον ἀπέφερον. Tag γὰρ αὐτῶν Quy; τὰ τα-
pista τῇ τῶν Αἰγυπτίων παρεδίδοααν πλάνῃ, φέρον-
τες αὐτὸν &x' ὄνων τε καὶ καμή-Ίω», ἅπερ αὐτῶν
την ἁλογίαν καὶ την ἀφροσύνην δγλοῖ, Βοπθεῖν γὰρ
αὐτοῖς οὐκ εἶχεν, αἰσθητός τις Αἰγύπτιος, ἡ νοη-

τός.

neque Davidem, qui tutius in Domino, quam in homine

866 VI!SIO QUADRUPEDUM 1N DESERTO.

Vgns. 6-17. In tribulatione et angustia leo, et
catulus leonis inde, et aspides, et progenies aspidum
volantium, qui ferebant super asinos et camelos divi-
tias suas ad gentem, que eis non proderit in. auxi-
lium, sed in dedecus, et probrum, etc.

e
Pro visione, sumptionem posuit Symmachus.

B Deinde pro quadrupedum in deserio, reliqui omnes.

jumentorum Austri interpretati sunt. Innuit autem
quadrwpedum nomine, animalia illa, qus αρ
AEgypios pro diis habebantur. Ad australem
deiude Jude regionem sita est /Egvptus Deo
r«cua ; οἱ cujuslibet absurditatis, quam studiose
amplectitur, imo et diemonum ibi vim suam
exorcentium abundans, quos ipsi deos. pro sua
367 auiwi tenuitate εἰ vecordia, vocaverunt, in
tribulatione enim εί angustia, locum sibi et
aspides εἰ leones, elsi qua sunt illis mala similia,
repererunt ; quorum imagines, ea, qua ab illis in
deos assumuntur, animalia exstiterunt : iisdemque
utbes etiam de leonum, de cauum, de erocodilorum,
deque calerorum ejusmodi nominibus vocatas
exstruxerunt, in quas divitias suas Judi compor-
(αἱ αἱ. Anime enim sue penetralia. Zgyptiorum
errori re vera patefecerunt, qui suas eis divitias in
asinis el camelis detulerunt, ne quid ad amentiam

Stultiti:eque sua significationem relinqueretur ; cum nihil eos quidquam /Egyptius, sive animo
comjreleusum, sive oculis subjectum intelligas, juvare potuerit.

T:vi; δὲ φασιν, ὡς ἔρημον την Ἱερουσαλὴμ
ἐνταῦθα χαλεῖ, ὥσπερ οὖν αὐτὴν ἔλεγεν Αρ'ὴλ,
ὀνειδίζων τοῖς οἰκοῦσιν αὐτὴν, ὡς δίκην θηρίων ἐν
ἐρήμῳ }εμιοµένων ἑπολιτεύοντο, μὴ τὴν παρὰ
Θεοῦ δ)θεἴσαν αὐτοῖς τι μὴν λογισάμενοι, δι ὃν 1
πόλις τὺξήθη. καὶ ναὺν ἔσχε θεοῦ, "Αγιά τε ἁγίων,
xai ὥσπερ ἀνΏπτο παντὶ τῷ χόσμῳ λαμπτὲρ ἀλλ)
εἰς ἀλόγους ἑτράπησαν ἡδονὰς τὰ τῶν ἁλόγων
ἠθτμούμενοι e, 6i, τετράποδα καλεῖ, καὶ τὴν
ὅρασι» οὐχ ὡς πρὸς ἀνθρώπους λέγει χοµίζεσθαι.
Τινὲς δὲ φασιν Ev τῇ χληροδοσίᾳ τῆς γῆς thv τοῦ
Ἴούδα φυλῆν τὰ πρὸς tw τε xai νότον τῆς χώρας
λαχεῖν προσπαραχειµένης αὐτοῖς τῆς ἑἐρήμου, δι’
ἧς ἣν ἀπιέναι τοὺς θέλοντας εἰς τὴν Αἴγυπτον. "Ev
xatpip τοίνυν τῆς τῶν ᾿Ασσυρίωὺ ἐφόδου (τοῦτον γὰρ
θ1ἱψιν καὶ στενοχωρίαν ἐκάλεσεν) JAéov, καὶ
σχύμγος «ἱέοντος ἐκεῖθεν. Λέογτας μὲν λέγων
τοὺς δυνατούς τε xal ἄρχοντα:, σκύμνους δὲ τοὺς
εὐθὺς µετ᾽ αὐτοὺς, f, xal ἐξ αὐτῶν » xai τοὺς λοι-

** Ὀναί. οχνι!, 8.

Tradunt. autem nonnulli deserti nomine Jerusa-
lem hoc loco innui, quam nuper Ariel appellavit ;
εἰ incolis ipsis exprobrare, quod ferarum ritu. in
deserio pascentium, vitam agerent, nibil ad conces-
sum sibi a Deo honorem advertentes, per quem
urbs ipsa crevit, qux templum Dei, et Sancta san-
celorum sortita, toto orbe terrarum tanquam fax
elucet; sed ad insanas voluptates conversi bruto.
rum mores imitentur. Atque hinc .est, quod qua-

D drupedum nomine praefixo jumentis potius, quam

hominibus, visionem offerri movet, Alii jn ipsa
terra sortitione, eam Juda tribui portionem, que
Solis ortum et meridiem intuetur, estque vicino
deserto proxima, obtigisse dicunt; per quam in
JEgyptum, qui vellent, transire possent. Quo
tempore igitur eam invasit Assyrius (id enim per
tribulationem εἰ angustiam sixzuificat), inde l'eonem
et catulum leonis prodiisse intelligit; leones vocans
potentiores ipsos οἱ principes; camulos anten, 3i —

VARLE LECTIONES,

* 1p. ἤθη μιμούμενοι.

2263

PROCOPI] GAZEI

2361

statim posl ipsos, aut ctiam ab ipsis secuti sunt : A ποὺς, κατὰ λόγον τῆς πονηρίας, ἰοδέλα Qoa καλῶν, |

reliquos deinceps pro malitize ratione venenatorum
nomine et volantium notans, propter eam, que
valet ad absurdissima quzque, proclivitatem, et
celeritatem. Et ipse deinde Salvatoris Precursor
viperarum progeniem 86$ eosdem dixit "2, quos
alibi Scriptura equos emissarios evasisse conque-
' yitur !*. Malis enim assidue vexati, cum ad Deum
bonorum fontem confugere decuisset, in Agyptum
divitias suas transtulerunt, cujus alioquin vel nomen
odisse et adversari oportuit, veterem servitutem
jn animum revocantes, quantisque illam plagis
olim Dominus Israelitarum nomine ultus sit. Inde
est, quod dicit : Sedens scribe in buxo hec. Tan-
quam enim certis temporibus hsc eventura non

4

dubitet, scribi imperat; ut ex convenlenti eorum p

exitu non falso pradicta esse appareat quasi quz a
prophetis dicuntur, palam in dies, vel ad usque
szeculi liujus consummationem, fleri debere moneat.

xai πετόµενα, διὰ τὴν ἐφοτιοῦν τῶν ἀτοπωτάτων
ὀξύτητα. Καὶ ὁ τοῦ Σωτῆρος δὲ Ἡρόδρομος ὄφεις
αὐτοὺς ἑκάλει xal γεννήµατα ἐχιδνῶν. Καὶ ἵπποι δὲ
θηλυμανεῖς ἐγενήθησάν, φησὶν fj Γραφή. Tot; yàp
κακοῖς συνεχόµενοι, δέον ἐπὶ θεὸν τὴν τῶν ἀγαθῶν
καταφεύγχειν mrYhv, εἰς Αἴγυπτον τὸν zxovtor
µετέφερον., Tis καὶ τὴν προσηγορίαν ἐχρην ἁποστρέ-
φεσθαι, λογιζοµένους τὴν πάλαι δουλείαν, χαὶ ὅσαις
αὐτὴν ὁ cb, ὑπὲρ αὐτῶν µετῆλθε πληγαϊῖς. Διό
φησιν, Καθίσας γράψον ἐπὶ πυξίου ταῦτα. Ὡς
ἑσομένων κατὰ χαιροὺς τῶν πραγμάτων, γραφῆναι
ταῦτα ποιεῖ, πρὸς τὸ δειχθῆναι συµθαίνουσαν λα»
χόντα thv ἔχθασιν τὰ δὲ τῶν προφητῶν ἔσται
γνώριµα xol µέχρι συντελείας τοῦ παρόντος αἰῶνος.
χουν, φασὶν, Ἐπειδὴ μὴ τοσοῦτον ὁ λόγος xa0-
εχνεῖται τῶν νουθετουµένων, ὡς ἔγγραφος φωνἉ,
τούτου χάριν γράφαι προσέταξεν. Τάχα δὲ, καὶ τὸ
ἄχαρπον τῶν περὶ ὧν fj Γραφὴ, τὸ πυξίον δηλοῖ,

Vel certe, aiunt, quia non eos adeo viva vox, qua reprehenduntur, ac quz litteris consignatur, urget
oratio, ista conscribi imperavit. Fortasse vero οἱ id fecisse videatur, ut eorum, de quibus Bcriptura

loquitur, sterilitatem, et inopiam buxo notaret.
Itaque tanquam scripta testimonia per singulas do-
mos, ne in posterum ignorationem excusent, viritim
jubet omnibus in bunc modum recitare : Vano ipsi
auzilio confidistis, ct ad lacus neque propriam, ne-
que alienam aquam conservare valentes, me relicto,
qui vobis abunde semper omnia suppeditavi, pro-
fecti estis ; neque monentibus illo tempore pro-
phetis, ut, Deo saltem predicente, vestri curam
haberetis, quidquam credidistis. Merito autem
snendaces appellat, qui Mosi legem roganti, omnia,
quae jussisset Dominus Deus rata habere se, et
observaturos esse professi ; lege tamen Deum ado-
rire, eique soli seryire et ab idolorum confectione
abstinere imperante, Deo relicto ad idola sese
receperunt. Atque hinc est, quod mendaces filios
appellat, Canit vero et David : « Hostes Domini
menliti sunt ei !*. » Deinde, tanquam assumpta
Christi persona : « Filii alieni mentili sunt οἱ 51)
que certe legi repugnantes constat admisisse. Nam
ut alia incredulitatis exempla minime attingam ;
et Jeremiz etiam maxime adversati sunt, eum enim
graviter ideo quod /Egyptiacam profectionem dis-
suaderet, 99 accusaruut. Itaque infert , dicentes
prophetis: Nolite nobis annuntiare, et quae sequun-
tur. Quas buuc in modum Symmachus : Et videnti-
bus : Nolite videre nobis qug recta sunt. Loquimini
nobis lenia. Videte nobis errores. Absistite a via,
declinate α me semitam, Cessare facite a facie
nosira sanclum Israel. Pro quibus, tanquam erpu-
gnata jam civitate, ek. murus ipse, ait, id est
peccatum, quam cilissime vobis exscindetur; imo
εἰ urbs ipsa ita conteretur, ul vas solet testaceum,
quando in minutas adeo particulas confringitur, ut
nulla jam, que ad prunarum, vel aque modice

19" Matth. 11,7. !! Jerem. v, 8.

15 Psal. Lxxx, 16.

Σχεδὸν οὖν ἔγγραφον µαρτυρίαν πρόθες χατ' οἴχον
xal xav ἄνδρα πᾶσιν ἀνάγνωθι, µήπως ὡς μὴ
µαθόντες ὕστερον προφασίσειντο’ fj δὲ μαρτυρία,
ὅτι Ψευδεῖ βοηθεἰᾳ πεποίθασι, καὶ λάχχοις τοῖς
οὐ δυναµένοις ὕδωρ συνέχειν, οὔτε ἴδιον, οὔτε φερό-
µενον ἔξωθεν, τὸν τἀγαθὰ πλουσίως αὐτοῖς yop-
ηγοῦντα χαταλιπόντες ἐμέ. Απειθεῖς δὲ ὄντες, xal
τοῖς λέγχουσι τότε προφήταις ἐντραπήσονται ταῦτα
περὶ αὐτῶν προειρηχότος ἐμοῦ. Ἡευδεῖς δὲ αὐτοὺς
εἰχότως ἐχάλει, ὅτι τοῦ Μωσέως αὐτοῖς τὴν νοµο-
θεσίαν ἐχφήναντος ἔλεγον' «Πάντα ὅσα εἶπεν Κύριος
ὁ θεὸς, ποιῄσοµεν χαὶ ἀκουσόμεθα. » Καὶ «oU νόµου
διαγορεύοντος, « Κύριον τὸν Θεόν σου προσκυνήσεις,
καὶ αὐτῷ µόνῳ λατρεύσεις. Καὶ οὗ ποιῄσεις σεαυτῷ
εἴδωλον' » τὸν θεὸν ἀφέντες πρὸς εἴδωλα χατεσύροντο.
Δι ὅπερ υἱοὺς αὐτοὺς ὀνομάξει γευδεῖς. Ἑάλλει δὲ
καὶ Δαθίδ' « Οἱ ἐχθροὶ Κυρίου ἐφεύσαντο αὑτόν. »
Καὶ ὡς ἀπὸ Χριστοῦ δέ φησιν * « Yiot ἀλλότριοι
ἑφεύσαντό μοι.» "Απερ ἑποίουν ἀπειθοῦντες τῷ
νόµω * ἀντέλεγον γὰρ Ἱερεμίᾳ πρὺς ταῖς λο'παῖς
ἀπειθείαιςψεύδους αὐτὸν αἰτιώμενοι μ]συγχωροῦντα
κατελθεῖν εἰς «tv Αἴγυπτον. Αιόπερ ἐπιφέρει,
Λέγοντες τοῖς προφήταις, Mi) ἀναγγέ-.Ίετε ἡμῖν,
xaY τὰ ἑξῆς. 'AvO' ὧν ἐξέδωχε Σύμμαχος ᾿ Καὶ τοῖς
ὁρῶσι, μὴ ὁρᾶτε ἡμῖν ὀρθῶς. Λαλήσατε ἡμῖν
JAeia. ᾿Ορᾶτε ἡμῖν π.Ἰάνας. Ἀπόστητε ἀπὸ τῆς
ὁδοῦ. ᾿Εκκ.ίνατε ἀπ ἐμοῦ τρίἰδο’. Παύσατε
ἑχ προσώπου ἡμῶν τὸν ἅγιον τοῦ Ἱσραή.. Ανθ àv,
φησὶν, ὡς ἁ ἰούσης πό.εως, τεῖχος ὑμῖν ἡ ἆμαρ-
τἰα ἐπιπεσεῖται, xal τοῦτο ταχέως. Πό.Ίεως δὲ τῆς
οὕτω συντετριµµένης, 6; cotpdxwor ἄγγος tk
λεπιὰ συντριδόµενον, ὡς ἄχρηστον εἶναι πρὸς
ἀνθράκων κομιδην, Ἡ σμικροῦ τινος ὕδατος. ὃ
6rAol φεύξεισθαι { τούτων τὴν δίχην μηδενί δ. Ἡ

! Psal. xvii, 40.

VABLE LECTIONES,

| vp. φεύξεσθα.. P µηδένα.

΄

2265 COMMENTARII IN ISAIAM.

9906 *

τάχα δηλοῖ, ὡς Ἡ ἐλπιαθεῖσα map! ὑμῶν τῶν Αἰγυ- A comportationem sufficiat, relinquatur. Quibus :

πτίων βοῄθεια, χαθάπερ τεῖχος πεπτωχὸς συντρι-

6ήσεται.

Χριστὺς δὲ ὧν ὁ 8:606, xat τῶν ἀπειλῶν τὰς αἰτίας
ἐχτίθεται, xal ὅπως ἔσται ταύτας διαφυγεῖν παραι-
νεῖ, ὡς uh. θέλων τὸν 0άνατον τοῦ ἀπρθνήῄσχοντος,
ὡς τὸ ἀποστρέφαι αὖτὸν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ τῆς πουηρᾶς,
xai ζῆν αὐτὸν , ὣς ἐν ἸἹξζεχιῆηλ αὐτός ποὺ qnot, xal
νῦν οὖν εἶπεν ' "Oc' ἂν ἐπιστραφεὶς στεγάξῃς,
τότε σωθήσῃ. Ὁ δὲ Σύυµµαχος, ἐν µετανοίᾳ. ovot,
καὶ ἀναπαύσει σωθήσεσθε, καὶ Ἐν ἑλπίδι ἔσται ἡ
δύναμις ὑμῶν. Ἐὰν γὰρ χάθησθε, φησὶν, ἐν τῷ τόπῳ
τῆς Ἱερονσαλὴμ, µετανοῄσαντες καὶ πα»σάµενοι,
τῆς ἐπὶ τὴν Αἴγυπτον ὁρμῆς, τότε σωθήσεσθε ἐν
ἠρεμίᾳ Υενόμενροι xal ἀναπαύσει. Αλλά καὶ ἡ
δύγαμις ὑμῶν ἐν ἐλπίδι ἔσται. Ἐλπίσαντες γὰρ
ἐπὶ τὸν θεὸν, δυνήῄσεσθε σωθῆναι. Λέγεται; δὲ Κύριος
ἐν τούτοις ἅγιος τοῦ "IopalA , οὐ µόνον ὡς αὐτὸ b
τυγχάνων ἁγιωσύνη, ἀλλ ὡς xal ἁγιάζων τὸν
Ἰσοαήλ. Ανω μὲν γὰρ ἅγιων ἔθνος ἑλέγετο xal
ἱεράτευμα. Αποθαλόντας δὲ «by ἁγιασμὸν αὖθις
αὐτοὺς ἁγιάσει, ἐὰν µετανοῄσωσιν ἐφ᾽ οἷς ἥμαρ-
σον. Οὐχ ἀρχεῖ δὲ µόνον πρὸς τοῦτο στεναγμὸς, ἀλλὰ
χαὶ τρόπων ἐπιστροφὴ, ὅτε τις ἑἀυτοῦ λαμθάνει
συναἰσθησιν, ἔνθα fjv ἁπάτης xal χαχῶν ἐγνωκώς.
Ota καὶ τῆς i νοσούµεθα νόσον fj Ὑγνῶσις ἆναθεω-
ῥροῦντος ἐπ᾽ ἀδείας τοῦ λογισμοῦ, xaY σὺ δὲ ]γώσῃ

χαταφυγὼν πρὸς τοὺς σώζειν ἑαυτοὺς οὖκ ἰσχύοντας. —
θαῤῥοῦσι δὲ τῇ puri, καὶ μὴ βουλημένοις ἀχούειν (

φησί * Φεύξεσθε μὲν, οὐ μὴν διαρυγεῖν ἕξετε τῶν
ῬΒαθυλωνίων τὴν χεῖρα. Eig τοσοῦτον δὲ αὐτοὺς
φεύξεσθε, ἕως ür καταλειφθῶσιν ὡς ἱστεὸς ἐπ
6povc, καὶ ὡς σημαία ἐπὶ βουνοῦ. Ἡ κατὰ τὸν
Σύμμαχον, ὡς ἱστὸς ἑπάνω ὅρους, καὶ ὡς ἱστία
Απὶ βουγοῦ. Ὥσπερ Ὑὰρ νηὸς διαπεσούσης ix
' yavaylas σημεῖον éx' ὅρους ἰστὸς, ὡς ἄχρηστος
χείμενος, μετὰ xal τῶν ἱστίων * οὕτως αὐτῶν ἐπίση-
pov γενῄσεσθαἰ φησι τὴν ἀπώλειᾳν.

Τινὲς δέ φασιν, ἐφ᾽ ὑψηλῶν χωρίων τίθεσθαι τοῖς
στρατιώταις παρὰ τῶν στρατηγούντων σημεῖα, τῶν
πραχτέων δηλωτικάἀ. "H, χαθά φασιν ἕτεροι, οὕτως

certe aut istorum nemini licere vindictam effugere
demonstrat; aut speratum ab ZEgyptiis auxilium,
tanquam murum dejectum, et contritum iri,

At Christus, Deus exsistens, et minarum causas
exponit, quibus modís eas evitemus, docet : cum
se dicil non peccatoris morte, sed ejus resipiscentia
deleetari, ut avertatur a via mala, et vivat ; sicut
apud Ezechielem alicubi !*, et hic etiam loquitur:
cum reversus ingemueris, tunc salvus eris. Cujus
loco Syminachus : /n penitentia et requie salvabi-
mini, et in spe. erit fortitudo vestra, interpretatus
est: Si enim resipiscentes, ait , : Hierosolymis
quieli, nec amplius de /Egyptiaca profectione sol-
liciti manseritis : In pace non tantum et requie sal-
vabimini, sed in spe vobis eril fortitudo vestra, cum
spein in Deo collocantes salvari queatis. Dicitur
vero in his Dominus sanctus 1srael, non eo tantum,
quod sanctitas ipse sit, sed quod sanctum Israelem
faciat. Superius enim el gentem sanctam ét sacer-
dotium esse dixerat ; sed quia sanctimoniam a se
rejecerunt, eosdem rursum, si a peccatis resipi-
Scant, sanelos redditurum se pollicetur. 370
Neque vero ad id ingemere tantum satis fuerit;
sed ea etiam morum conversione ect emendatione
opus est, qua sui sensu quis excitatus, quo usque
fraude et scelere fuerat delatus, cognoscat. Qualis
ea exsistil mentis cognitio, qua mctu nullo per-
türbata, quo, morbo laboremus, contemplatur ;
eadem cognosces et ipse quid egeris, cum ad eos,
qui servare se nequeant, appuleris. At vero fuge
confidentes, neque audire volentes hunc in modum
alloquitur, fugietis quidem; sed Dabyloniorüm ma-
num nunquam effugere poteritis. Eousque autem
Fugietis, donec relinquamini ut malus in. monte, et
ut signum in colle, vel, sccundum interpretationem
Symmachi, tanquam malus in. montis vertice, et
Janquam vela in colle. Ut enim navis ejus, quie
naufragium passa est, malus in signum cum telis
ín monte positus manet inutilis : sic εἰ eorum non
obscurum fore interitum pronuntiat.

Aiunt vero nonnulli signa militaria. a ducibus
loco excelsiore collocari, ut ita suis quid agi debeat,
siguificetur. Vel, ut dicunt alii, tam fore insignem

3| καθ) ὑμῶν ἔσται τιμωρία περιφανῆς, ὡς οὐκ ἔστι D et apertam Judieorum ultionem demonstrat, quain

λαθεῖν ἰστὸν ἐπ᾽ ὅρους, καὶ σημεῖον ἐπὶ βουνοῦ.
Πλὴν οὐ πάντη πάντας ἀπολεῖσθαί φησι. Τινὰς γὰρ
ἐ.δήσει θεὺς οἴχτον λαδὼν ἐπ᾽ αὐτοῖς, δι ὧν ἐλεεῖ
δοξαζόµενος, Ὡς γὰρ δίχαιος χριτῆς, τοὺς μὲν ἀξίους
τιμωρεῖται' τοὺς δὲ δυναµένους ἐλέους τυχεῖν,
&Assi. Ai φησιν Μαχάριος ὁ μὴ ἀπογινώσχων Ey
τοῖς χαταλαμθάνουσιν ἡμᾶς περιστατικοῖς. Τινὲς
δὲ ταῦτα εἱρῆσθαί φασι διὰ τὸ σωθησόµενον τοῦ
Ἰσραὴλ ἐγχατάλειμμα. Τινὲς δὲ τὴν διὰ τοῦ Κύρου
enpatvtty ἐπάνοδον. "Άλλοι τὴν àv τῇ καθόλου xplast

"Ezech εν, 25; xxxii, 4046.

VARLE LECTIONES.

ἃ vp. αὑτός. ἓ yp, τήν.

facile malus in monte erectus, aut signum in colle
omnibus solet apparere. Neque tamen funditus
omnes perituros intelligit. Quorumdam enim, con-
verso ad luctum corum animo, Deua ipse, cui. ni-
seraliones in gloriam cedunt, miserebitur. Üt enim
tanquam justus juder, meritos ulciscitur; ita
eorum, qui miseratione digni sunt, miseretur,
indeque est, quod eos, qui in calamitatibus ani-
mum non desponderunt, beatos praedicat. Quidam
autem ad reliquias Israelis, quz salvanda sunt;

2901

statim post ipsos, aut etiam ab ipsis
reliquos deinceps

nomine et voluntium notans,

valet ad absurdissima quaque,
celeritatem,

vi
al

pro malitie ratione venenatorum
propter eam, quse
proclivitatem, et
Et ipse deinde Salvatoris Precursor
perarum progeniem 86$ eosdem dixit 1e* 5 quos
Ibi Scriptura equos emissarios evasisse con^

ritur !!, Malis enim assidne vexati, cum
bonorum fontem confugere decuisset,

divitias suas Iranstulerunt, cujus ali

odisse et adversari oportuit, ν΄ EE i
. |
jn animum revocantes, qua: PLI

olim Dominus Israelitarum

est, quod dicit : Sedens » E "T n
. . a"
quam enim certis tem E" AP ra
dubitet, scribi im v . Qe pru , uei) Am
; pe quem nemo aum 011”
exitu non falso pr^. y^: Ln tas μη
TO hbeti - .U D Sue srl .
| iM "ind s im pl T Jes πο inse-
μ.ο ./ e TT, tm o quu ras! '
tot p" 3 » οί . * 3 e
Vel certe, - cit Tam , οι nperie x
er! IL j . j d
oratio |: / ILLI ! nd gi bis » el illa diu pci Tani
, ze. en ; Um pela Signiicarel
loquitu αν. 775 ualet yapbel? 7 9
Ita pott" 5 ' que ri pii en eain. exsp. clare ,
TTE κ I aui de uobis captivitate
Inop in r p κε | dt | mr
. αν adicit 7. tradidisse; — quoru:n
ju! NT. J* ; jet illes . , un
pic runt C (uit, conservasse adjicit ;
e Posi fw Tor) usnm Puts ,
dr τω ig ipso manere, aut secundum
^ " e 9 9
a t ppretationem, ipsum sustivere, qui
ji ; μυ s TM --
qim gnigerutt* ipsam rursum sit instauratu-
m P ul advertendum cst vocabulum, san-
rus pulus sanclus. habetur, in Hebraea le-
ym lisque eiiam. editionibus, non inuncrito C
ciem repiriri Neque enim omnino sanctus. fuit,
uin m post redliwum populus habitavit. Quin-
αἱ "a ; fera flevit habemus; non luait in Hebraeo
φ || 9 . .
ei unde ΝΟ flebis Symmachus, non lugcbitur
| ῃ A . ο ο
scr iolin dixerunt, Erat enim ltandi, non feudi

Theo . .
iis occasio, q'i urbem Deo miserante recepissent.

juxia illud T Venientes autem veulent cum exsul-
tatione portantes manipulos suos !*. » AL. quud
goce m clamoris tui. quando vidit, au 'ivil te scribit,
jta Symmachus : Αά vocem. clamoris tui, quemad-
modum. auditus fuit, audit te. Cujus geneiis est
illud : « Secundum fidem tuam flat tibi '*, » In pra-
sens quidem, ait : Panem afflictionis dabit tibi,
vicinis affligebantur.

373 Deinceps enim omnem illis ubertatem et co-
piam denuntiat, imprimisque errore carentem secu-
ritate:n, cuin eodem se liberari semel. agnoscent :
quaatunivis non defuturi sint, qui advertere, οἱ
in vias quaslibet. inducere conentur, Via enim,
aiunt, media, et. regia, aliis utrinque declinatis,
ambulabis, cum exsecranda idola isla, tanquam
judicio wo turpe aliquid et exsecranduin. maxime,
Contaminaveris. Tum de:num tibi omnia ad bruta
Usque, sed ea maxime, quà agrorum cultui sub-
Serviunut, prospere cessura sunt. At corporeis litc-

15 Psal.cxxv, 6. ?* Matth, ix, 25.

PS wq
o
SM "7 ;
ὑπ αὐτῷ. διότι laóc ἅγιος £r. σιὼν οἰκήσει, καὶ

ΡΒΟΟΟΡΗΠ GAZ EI

seculi gunt : A ποὺς, κατὰλόγον τῆς Tov"
καὶ πετόµενα, δι»
ὀξύτητα. Κα;
αὐτοὺς lC
1):

"S3
^. Ἀπειλῶν δὲ φοθεῖ, xcY
ο ώκενοςν ἵνα pj τὸ μὶν ἀπαγό-
εαν ἀπεργάσηται.

-^ ταις ο, ne effusum et disso-
u pal d. lr. teret ὁ Osóc τοῦ οἰχτειρῆ-
4 s. Καὶ διὰ τοῦτο ὑγ᾿ωθήσεται τοῦ ἐλεῆσαι
ME κριτὴς Kégicc ó θεὺς ἑμῶν ' καὶ ποῦ
πωοίψετε δόξιιν ὑμῶν; Maxdpio οἱ ἐμμένοντες

“/οισα.λἡμ κ.ἰαυθιιῷ Ex Aavctr, x. 5. λ.
Ἀγολούθως θεσπίτει «hv ἐπάνοδην τοῦ acu
μετὰ τὰ γεγονότα ἐπὶ Ἱερεμίου xax, ἠνίχα nim f-
ρωτο τῶν μὲν οἰχττόρων t; πόλις, τῶν 6E γεωργοῦν-

των $ χώρα. Πάλι» 0$ 6 τοῦ θεοῦ ἀνῳκολοιήθτ ναὺς
pls n ophictantibus D ix 7 ρ,βάθελ xaX "15,205, προφττευόντων Ἀγγαίου
)

καὶ Ζαχαρίου. Μεθ᾽ οὓς, Ἔτσδρας, εἶτα Νεεμίας πρὸς
τελσείωσιν τή πόλει συνέπραξαν, bg! οἷς ἕἔμεινεν
ἐπὶ π)εῖστον χρόνον ἀνάλωτος: ἅπερ δγ)]ὼν ὁ Τρο-
φέτης φτοαὶ, Καὶ πά.ἰιν’ μένει ὁ θεὲς τοῦ οεἰκτειρῆ-
σαι ἡμιᾶς. Καὶ ὅτι χριτὴς or fuv, τοὺς μὲν ἀξίους
αἰχμαλωσίας, :2a0:5:009. Οὓς δὲ δίκαιο» ἐλεεῖν,
Eas. ἀιὸ (ιακάριον τὸ ἐμμένει» ἐν αὑτφ. "H,
χατὰ Σ μμαχου, τὺ ὑπομένειν αὐτόν. Οκτειρίσας
γὰρ Ἱερουσαλδα, ἀνοικολομίσει πάλιν αὐτὴν. Τὸ δὲ
ἅγιος, ἓν τῷ, .Ἰαὺς ἅγιος, o) πρόσχειται παρ'
Ἑδοσίοις, οὔτε κατὰ τὰς ἐχδύστις τῶν ἄλλων, εἰγό-
τω;. 0ὐδὲ γὰρ πάντως ἅγιος ὁ τὸν πόλιν μετὰ τὴν
ἐπάνρδον οἰκήσας .Ίαός. Ἁλλὰ vaX ἐν τῷ, χ.αιθμῷ
E£xAuvcer, τὸ Ἐθραϊκ»ν Οὐκ ἔχ.Ίαυσεν ἔχει. A
Σὀ.μαχος, Ob κ.αύσεις, φησίν. Ὁ δὲ θεοδο-ίω»ν, OC
χ.ιιυθήσεται. Εὐφροσύνες vàp ἵν xx, οὗ
χ.Ἰαυθμοῦ τοῖς ἁπειληφόσι την πόλιν ἐἑ.ἰέῳ θεοῖ..
Κατὰ τό « Ἑρχόμενοι δὲ ἵξουτιω ἐν ἁγαλλιάσει
αἴρωντες τὰ ὀράγματα α τῶν. 9. Λντὶ δὲ τοῦ, ΤΗΣ
gori|y τῆς κραυ}]ς σου ἠνίκα εἶδει ἑπήκουσέν
σου * ὁ Συ αμαχός crow Πρὸς τὴν Φωνὴ τῆς
Boc ccv, καθὼς ür ἀκχοισθῃῇ, ἀκούει σου.
Ὁποῖον τῷ 1, εΚατὰ τὴν πίστιν σου γευπθύτιω 251. )
Πρὺς μὲν τὸ παρόν φηΣιν, Άρτον 0.1έψ"εως Σώσει cct,
κατὰ την ἀρχὴν τῖς ἐπανόδο» λέγων, τῶν περ:χµρων
θλιβόντων αὐτούς..

principium reveisionis intelligens : quo tempore a

D Mix vào ταῦτα πᾶσαν αὐτοῖς εὐξττρίαν χατξτοαγ-

γέλλεται, καὶ πλάνης πρῶτον ἐλευβερίαν, τῷ Yvtuaty
ἔχειν, ὅτι πλάνῃ χαθέστηχεν k, x3v διαστρέφοιἑν τι-
νες ἐπ ἆ.].λοχότους ἑξοὺς τροχαλούµενοι. Ὃξφ
γὰρ, φτοὶ, πορεύσῃ µέσῃ τε καὶ βασι.ικῇ τὰς
ἑχα-ἐρωθςεν ἐχκλίνων, ὅτε xal Juar&/Q τὰ 2:2)
μ.αρὰ ταῦτα, καθάπερ τι τν ἄναν ἀκαθάρτων
ἠγούμενος. Τότε σοι τὰ τῆς εὐθηνίχς, µἐχρ: τῶν ἀλό-
γων ζώων, γεωργικῶν 65 μάλιστα, παρατείνεται Ἱ.
Σιυματικὰς δὲ µέρ. τούτου τὰς ἐπαγγελίας αὐτοῖς

παρᾶσχὼν, ἐπάγει τὰς θειοτέρας τοῖς τούτων ἀξίει:,

VAiu.L. GECTIONES.

k ep ἀφέστηκε. lb Pe. πΣρατευνεῖτα: d]

1 yp. *6.

ἣ t102:a07, 04:24.

ο) 9
d oui?

COMMENTARII IN ΙΦΑΙΑΜ. mn

2210

xal τν αὐτῶν γρόνου ποοσθεὶς λέγων ' "Ev τῇ ἡμέρᾳ Α usque promissionibus adbibitis diviniores Jam,

ἐνείγῃ 67 ἂν ἀπο.]ώωνται 104401, xal ὅταν πέσωσι
πύργοι. ᾿Ἡ χατὰ ΣύµμΛαάΥΟΝ, ἐν ἡμέρᾳ σφαγῆς
ο. τῆς, àv. τῷ πεσεῖν µεγά.Ίους, κατὰ τὸν τῆς χρί-
ως δτλονότ. χαιρόν. Πο.].1οἱ vxo. κατ ἐχεῖνον dx-
γὔῦντει τὸν χρόνον, ἐν ᾧ xaX τὰ ἐπηγγελμένα τοῖς
ες δοῦ f azzat, ἅπερ ἐσ-ὶν ὕδωρ διαπορευό(ιεΥΟΝ
esl παν τὺς ὄρους ὑψῃ.1ουὺ καὶ βουνοῦ. Κατὰ δὲ
Zoppaxyov, καὶ ἐπὶ παν τὸς βουνοῦ ἑπτηρ[ιένου διαι-
ρέσε'ς ἀγωγῶν ὑδάτω».
ἐπο,ράνιο) πολλάκις ἐλέγομενι οὕτως αἱ πολλαὶ µο-
val παρὰ τῷ ἀΠ[ατέρι, ὄρη ἐστὶν οὗράν.α πρὸς την
ἀξίαν ἁπηδιδόμενα. bo' ὧν τὸ διαπορενόµενον ὕδωρ
τὸ ἀπὸ πηνης ἀναθλύσον ἂν εἴη, περὶ fio qnot
€ "Ux: παρὰ σοὶ πτγὴ ζωῆς, » ἀφ' f; ὁ ποταμὸς
τοῦ θ:οῦ προχεῖτα:, περὶ ο) γέγραπται" «
phe τοῦ 8:502 ἐπλτρώβη ὑδάτων, » xal* « ToU ποτα-
pou τὰ ὁρμήματα εὐοραίΐνουσι τὴν πόλιν τοῦ θ5οῦ" »
ὃς ἐστιν ὁ μονογε»ῆς τοῦ 0:05 Λόγος. 09 µεταλαθ)ν-
τε;, ἀθανασίαν Έξομεν, χαὶ ζωὴ», ὅπερ ἐστὶ xat
οὐσίαν αὐτό:. "Oxe χαὶ αὐτὴ, φησὶν, f$ χτίσις &isu-
θερωβεῖσα τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς, ἀπολήφεται τῶν
χαμάτων τὰς ἁμοιθὰς, ὥσπερ Ti.lióc τε καὶ σε.1ήνη
μεῖνον φῶς xaX δύξαν λαμθάνοντες, ἅτε 65 xapóvtes
τῷ τοῦ θεοῦ καλῶς Otaxovoduzyot νεύματι.

Ταῦτα δὲ ἕτται ὅτ ἂν οἱ ἄξιοι σφαγῇ παραδοθή-
σονται, xaY ot £y τῷ παθόντι βίῳ ἐπηραξνοι χαὶ µε-
γάλανχοι πέσωσι, χαθαίρετιν τοῦ ὕψους λαμθάνοντες.
Διό φησιν ὁ Αχύλας Ἐν» ἡμέρᾳ ἁποκταμέγου
204.100, ἓν τῷ πεσεῖν μεγαω.Ἰυνγομέγους, καὶ ὅταν
ἱἰάσηται Κύριος τὸ σύντριμµμα τοῦ «Ἰαοῦ αὐτοῦ.
Καὶ οὐχ ἐμνήσθη του Ἱσραὴμ, οὐδὲ τοῦ 'Iaxo6.
Παντὶ γὰρ ἀξίῳ πρόκειται τῆς ἐπαγγελίας τὰ δῶρα.
Ἐντεῦθεν ὁρμώμενος ὁ θεῖος Απόστολος ἔφησεν "

Ἡ yxp ἁποπαραδοχία τῆς χτίσεως τὴν ἀποχάλυ-
do τῶν υἱῶν τοῦ θεοῦ ἀπεχδέχσται, ὅτι καὶ αὐτῃ 1
υτίτις ἐλευλερωθήσετα: ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθο-
ρᾶς, εἰς την ἐλευθτρίαν της δόξης τῶν τέχνων τοῦ
8:02. » Ἱέχνων λέγων ἐλευθερίαν, ἣν ὁ προφήτης
εἶπεν ἵασιν τοῦ Aaov. Πολλὴν γὰρ εἶχον συντριθὴν
ἐν τῇ παρούσῃ ζωῇ, ὡς λέγεσθαι: « Καρδίαν αυντε-
«ριµµένην xai τεταπεινωμένην 6 θεὸς οὐκ ἐξουδενώ-
gzt. » Καΐ: «θυσία τῷ θεῷ πνεῦμα συντετριμμέ-
vov. » Όθεν φησὺν ὁ Παῦλος: « Οἱ γὰρ ὄντες ἐν τῷ
σχἠνε, στενάζοµεν βαρυνόµενοι. » Καὶ ἐπὶ τοῖς
ἁ λαρτάνουσιν ἐθαρύνοντο, χατὰ τό" « Πενθήσω
πολλοὺς τῶν προηµαρτηχότων καὶ μὴ µετανοησάν-
των. 'AXX ἀναχτήσεται αὐτῶν ὁ Ocb; τὰ συντρίµ..
paca. »

KEPAA. ΛΑ’.

α -θ’. Οὐαὶ cl χαταέα΄νοντες elc Αἴγυπ-ον ἐπὶ
βοήθειαν. Οἱ &p' Ίπποις πεποιθότες, xal ἑφ᾽ ἄρ-
/ιασ”. " Ecco yàp πο..λὰ, καὶ ἐφ᾽ ἵπποις 2490€
σᾳόδρα, καὶ οὗκ ἤκουσαν πεποιθύτες ἐπὶ ccv

17 Joan. xiv, 9. ος

E, 19. ** ibill. 19.

"5 Psal. xxxv, 10.
" |l Cor. v, 2.

Ὥσπερ δὲ Σιὼν ὕρος τὸ -

'O ποτα- D

p non despiciet 13.2 [tem :

3l. τιν, 0.
*5 |l Cor. Σι. 21,

notato tempore, adjungens, id eo die futurum ait:
quo perierunt multi, et cum. ceciderint turres. Aut
secundum Symmachi interpretationem, 7n die in-
lerfectionis multa, cum cadent magni ; quibus judi-
cii lempus indicasse Ρας. Muiti enim illo
tempore peribunt, in quo dignis tribuentur quz
aununtiata sunt, a qua nim.rum montem eacelsum
omnem, et collem percurrens, aut etiam, si interpre-
tationem Syumiachi requiris, super omnem collem
excelsum divisiones duciarunt aquarum, Ut. autem
montem Sion, supercoelestem perszpe diximus :.
sic multze illae apud Patrem mansiones !?, montes
quidam coelestes, singulis pro meriti ratione as-
signati fuerint, quos percurrens aqua eo fonte sca-
turiat, de quo legitur : « Apud te fons vitz δεν
a quo flumen Dei illud emanat, quod his verbis si-
gnificatur : « Flumen Dei repletum est aquis δν
et illis etiam : « Fluminis impetus latificat civi-
tatem ej **, 5» Verbum Dei scilicel. unigenitum,
cujus f:cti participes inimmortalitatem el vitam (quae
quidem ejus essentiam consequuntur) tum de-
mum habituri sumus, cum ipsa creatura servitute
et corruptione liberata, sua feret laborum pramia;
non aliter quam solem et (unam majus lumen, et
gloriam ampliorem consecuios esse videmus, tan-
quam qui Dei voluntati bene paruerint.

Est vero istud. tum. demum futurum, cum qui
internecione 4 74, digni sunt, cidem tradentur; et
qui in hac vita elate et superbe se gerunt, ampu-
tato fastu tollentur. Atque inde est Aqüilze isthzec,
qui? sequitur, interpretatio : J/lo die siultis iuter-
fectis cum cecidetint. elati, et cum sanaverit Doni-
nus contritionem populi sui. Nulla rursum sraelis,
nulla Jacobi mentio addita est ; ut dignis omnibus,
qua promittuntur , dona proponi demonstret. Inde
igitur excitatus Apostolus ail : « Nam exspecta-
tio creaturze revelationem filiorum Dei exspectat ;

quia et ipsa creatura liberabitur a servitute cor-

ruptionis in libertatem gloria filiorum Dei **; » in
quibus idem ille filiorum libertatem intelligit, ac
populi sui sanationem propheta. Tantam enim adeo
jn terris contritionem passos esse constat, ut mcrito
dicatur : « Cor contritum οἱ hunmiliatum Deus
t Sacrificium Deo spiritus
eontribulatus **. » [I]:nc est Pauli illud : « Nam et
qui sumus in lioc tabernaculo, ingemiscimus one-
rati **. » Deinde peccatorum onere premcebantur,
justa illud : « Lugebo multos corum, qui ante
peccaverunt, neque tamen poenitentiam egerunt.
Sed Deus reparabit contritiones eorum **, »

375-3768 CAP. XXXI.

Vens. 1-9. Ve qui descendunt in /£gyptum auxi-
lii causa ; qui in equis confidunt, et in curribus. Sunt
euim multi, et in equis multitudo ingens, ei non audi-
terint confisi super. sanctum. ]5srael, εἰ Deum non

" Psal.

*

19 Psal, τιν, 5. *! foin, ναι, 10 24.

2771

PROCOPII GAZ.EI

2212

quesiverunt. Et ipse sapiens induzit super eos mala. Α ἅγιον τοῦ Ἱσραὴ.ὶ, καὶ τὸν θεὺν' οὐκ $0]rncar-

Et verbum ejus non (rustrabitur, etc.

3 77. .. . . libertatem: quod multi certe
fecerunt, qui a pielate ad vitam idololatri-
cam et ;Egyptiam defecerunt. Istis autem re-
versionem a captivitate adjmugit. Ut enim leo,
inquit , ad predam cibi causa conversus, iun grc-
ges ipsos irruit, nihil pastorum clamorem, nihil in^
sequentium multitudinem. moratus ; sic hostes ag-
grediens Dominus l|sraelem ipsum liberabit. At

ubi Hierosolymam usque perduxerit; sic eosdem.

rursum proteget, ut solet in nido pullos suos aris
defendere. Atque hinc est, ut pro quibus hic habe-
mus, et vociferabitur swper ea, donec impleantur
monies ejus voce, el vincantur, sic exiulerit. Sym-
machus : Complentibus omnia pastoribus a voce
eorum non vincelur, neque a multitudine eorum sub-
jicietur. Verum si ad. Septuaginta interpretes re-
spicis, ita habeas. Leonem ferunt, postquam rugitu
primum greges el. pastores terruerit, eosdem ag.
gredi. Ad hunc modum οἱ Dominus ipse, postquam
minas proposuit, non poenitentes ulciscilur ; quod
vel in superbientibus Assyriis videas; atque etiam
cum ab accolarum injuria, quam post reversionem
patiebatur, lsraelem tueri placuit. Ad. utrumlibet
similitudinem alteram accommodavit. At quie. leo-
nem babuit, non desunt, qui ad Israelitas referant,
qui ne ferarum quidem metum erga Deum ducem
suum retinuerunt, Unde et cos se leonttm more
gesturum significat. Alias si peenilere et resipi-
scere contigerit, eosdem se, avis instar, η pullos
tuetur, esse proteclurum. Tale vero et. ipsi etiam,
si ad priorem sensum respicimus, Salvatoris auxi-
liwin. Sumus experti. Omnes enim quotquot. sunt,
' mortales, intelligibilis ille ceperat Assyrius ; nisi
Christo ipso tanquam /eone irruente, verbo oris
ejus, qui Sionis Ecclesie nomine decertavit, occi-
diaset.Se namque orbem terrarum, ut nidum, manu
378 sua comprehensurum miuabatur. At hic in
56 credentes, ut pullos gallina, sub alis cocgit **.
Atque hzc cum de Jerusalem monuisset, ad eos
jan, qui in. ZEgyptum se recipiunt, in liunc. mo-
dum exclamat : Convertimini, qui profundum con-

Καὶ αὑτὸς cogóc ἦγεν ἐπ αὐτοὺς καχὰ, καὶ ó
«ἑόγος αὐτοῦ ov ui ἀθετηθῇ, x. τ. λ.

... « ἐλευθέρωσιν. Ὁ δη πολλοὶ πεποιῄχασι θεο-
σεθεία, ἁποστάντες πρὸς βίον εἰδω.ἱκὸν καὶ ΑἱΙγύ-
πτιον. Τούτοις ἐπισυνάπτει τὴν Ex τῆς αἰγμαλωσίας
ἐπάναδον. Ὡς Υὰρ Aéurv φησὶν ἐπὶ θήρᾳ τροφῆς
χινηθεὶς, τοῖς ποιµνίοις ἐφάλλεται, οὗ κραι γὰς ἴτοι-
μένω», ob διωκόνζων π.ῆθος ἐπιστρεφόμεγνος *
οὕτω τοῖς πολεμίοις ὁ Κύριος ἐπιστὰς ἐξελεῖται. τὸν
Ἰτραίλ. ᾿᾽Αγαγὼν δὲ πρὸς Ἱερουσαλημ οὕτως αὐτῶν
ὑπερασπίσει, ὡς ὄργις τῶν ἐν καὶλιᾷ veotton.
"Q0cv ὁ Σύμμαχος ἀντὶ τοῦ, καὶ χεχράξῃ ἐπ᾽ αὐτῃ
ἕως ἐμπ.1ησθῇ cà ὄρη τῆς φωνῆς αὐτοῦ, καὶ ἡτ-
τήθησαν, οὕτως ἐξέδωκεν, Π.Ἱηρώματος ποιμένων

P azo Φωνῆς αὑτῶν οὐκ ἠττηθήσεται, οὐδὲ ἀπὸ

π.]ήθους αὐτῶν οὐχ ὑποταγήσεται. Κατὰ δὲ την
ἔχδοσιν τῶν Ἑθδομήχοντα νοητέον οὕτω, Φασὶ τὸν
Aéorra βοῇ προκατἁπλήττουτα τὰς ἀγέλας xai τοὺς
ἑφεστηχότας οὕτω ποιεῖσθαι την ἔφοδον, οὕτω xal
Κύριος προχαταπλήττων ἀπειλαῖς, o) μἒτανοοῦσιν
ἐπιφέρει τὴν δίχην. "Ὥσπερ οὖν χαὶ τοῖς ᾿Ασσυρίοις
μεγαλαυχήσασι σχέπων τὸν ἸἹσραὴἡλ, xai ἀπὸ τῶν
περιχώρων τῶν μετὰ τὴν ἐπάνοδον ἐπ'τεθέντων
αὐτῷ. Πρὸς ἑχατέρους γὰρ τῶν παραθολῶν τὴν ἑτέ-
pav ἐφήρμοσεν. Τὴν δὲ τοῦ «ἴέοντος ἐπὶ τῶν EE
Ἱσραήλ. Τινὲς παρειλήφασι, μγδὲ τὸν τῶν ἁλόγων
παρεσχηκύτων πρὸς τὸν ἠγεμόνα θεὸν φόθων. "O0ev
xa τὰ «1εόγτων , φησὶν, ὑμᾶς διαθῆσει. Μετανοούν-
τω» δὲ, καθάπερ »εοττῶν ὄργις ὑπερμαχήσεται.
Κατὰ δὲ την πρώτην ἐςήγησιν, τοιαύτη γέγονεν Eg
ἡμᾶς ἡ τοῦ Σωτῆρος ἐπιχουρία. Πάντας γὰρ ἀνθρώ-
πους ὁ νοητὸς εἶλεν ᾿Ασσύριος. "AXÀX Χριστὸς, ola
Aéeor, ἐπιπηδήσας αὐτῷ χατήργηκεν αὐτὸν, τῷ ῥή-
ματι τοῦ στόματος αὐτοῦ, τῆς Σιὼν τῆς Ἐχκλτσίας
ὑπεραγωνισάμενος. Ὁ μὲν γὰρ Ἠπείλει, Thv οἶνου-
µένην ὅλην χαταλήφοµαι τῇ χειρί µου ὡς vosatáv.
Ὁ δὲ συνήγαγε τοὺς πιστεύοντας εἰς αὑτὸν, ὃν τρό-
πον ὄρνις ἐπισυνάγει τὰ νόσσια αὑτῆς ὑπὸ τὰς πτέἐ-
ρυγας. Ταῦτα περὶ τῆς Ἱερονσαλὴμ ἐπαγγειλάμε-
Vos, προσφωνεῖ τοῖς ἀπελθοῦσιν εἰς Αἴγυπτον, Ἔπι-
στράφητε, οἱ τὴν βαθεῖαν BovAiv βουευόμενοε
xal ἄνομον, προτρέπων elc Ἱερουσαλὴμ αὐτοὺς má-
λιν ἐπανελθεῖν, διὰ τὰ ἐπηγγελμένα περὶ τοῦ ταύτης

silium inieratis εἰ iniquum; et iterum Jerusalem re- [) ἀνοικισμοῦ. Ὅπερ ὁ Σύμμαχος οὕτως ἐξέδωχε"

dire, quando spes ejus instaurandz fiat, hortatur ;
quz iia expressit Symmachus : Ponitemini, filii
d srael, sicut de iransgrediendo profunde cogitastis.

Μετανοήσατε, ὡς ἐθαθύνατε παραθήῆναι, ci viol
Ἱσραή-. Aniot δὲ αὐτους ἐνθαθύνοντας μὲν τοῖς
χαχοῖς, τοῖς δὲ κατὰ θεὸν ἐπιπολέους ὑπάρχοντας m,

Siguificat autem eos qux? mala sunt, alte quidem cogitare ; quz Dei autem, superficie tenus inqui-

rere et meditari.

Caterum postquam ab Assyriiis redire contige-
rit, εἰ ipsi tum demum, ait, idololatria liberabi-
mini. Quod ab historix: flde minime dissentire
Feperias, cum omni prorsus idololatria, quo tem-
pore instaurabatur templum, carverint. Quidam

** Matth. xxvi, 93,

Μετὰ δὲ τὴν ££ ᾿Ασσυρίων ἁπαλλαγὴν, ἔσται, φη-
otv, ὑμῖν πάσης εἰδωλολατρείας ἁπαλλαγή. Καὶ σύμ-
φωνος ἡ ἱστορία. Τὸν γὰρ ναὺν ἀναδειμάμενοι, χα-
θαροὶ πᾶσης εἰδωλολατρείας ἐγένοντο. Τινὲς δὲ τοῦτό
qaot γεγενῆσθαι xa0' ὃν χοόνον ὑπερήσπισε τῆς Ἱε-

VARLE LECTIONES.

5 mp. ἐπιπολαίους,

2213

COMMENTARII IN ISAIAM.

2^

ρουσαλὴμ ὁ Χριστὸς Ἐκχλησίας. Πρὸς αὐτὴν yXp A autem in ea tempora,. quibus Tlierosolymorum

πάλιν ὁ λόγος ἀνέδραμεν, ὅτε τῆς εἰδωλολατρείας
ἀπολομένης, xai ὁ νοητὸς αὐτῇ συναπῆλθεν ᾿Ασσοὺρ,
οὐκ ἂν δρὸς µαχαίρᾳ πληγεὶς, λόγῳ δὲ θείῳ πεμφθεὶς

εἰς τὴν ἄθυσσον σὺν ταῖς ἰδίαις δυνάµεσιν, ἃς διὰ -

τῶν ἱσχυρῶν γεανίσκων ἑδήλωσεν ἀῤῥαγεϊ πέτρα
τῷ Χριστῷ περιΛληφθείσας, ὡς yápaxi Οἱ δὲ ἄλλοι
φασὶν, Ἐπειδὴ τὸν Ασσύριον Ἰουδαῖοι δείσαντες elg
Αἴγυπτον ἀπεχώρησαν, ἐπαγγέλλεται τούτοις τὴν
ἐχείνου χαθαίρεσιν, τὴν εἰδωλολατρείαν διὰ τούτων
δηλῶν Ex θείας πεπτωχυῖαν δυνάµεως, εἰ καὶ ἄνθρω-
ποι ταύτῃ διακονυῦντες την ᾿Ασσυρίων χκαθεῖλον áp-
XL». A xai περὶ Βαθυλῶνος ἔλεγε προφητεύων'
Ἰδου ἐπεγείρω ὑμῖν τοὺς Μήδους. Αντὶ δὲ τοῦ,
Πέτρα περιληφθήσονται ὡς yápaxi, ὁ Σύμμαχο;
ἔφη, Πέτρα αὐτοῦ ἡ φοδερὰ παρελεύσεται, καὶ ἡτ-
τηθήσονται οἱ ἄρχοντες αὐτοῦ, φησὶ Κύριος, δη-
λαδη τοῦ ᾿Ασσυρίου. Πέτιαν γὰρ αὐτοῦ τὸ στεῤῥὸν
ἐχάλεσε τῆς ἀρχῆς. Ἡροτρέπων δὲ τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ
φυγάδας ὑποστρέφειν εἰς Ἱερουσαλὴμ, Μαχάριος,
φησὶν, ὃς ὄχει &v Σιὼν σπέρμα, xal υἰκείους éy
Ἱερόυσειλὴμ, 0X τὸ µέλλειν αὐτὴν εἰς τὴν ἀρχαίαν
ἀναχτίνεσθαι δόξαν, μᾶλλον δὲ χρείττονα. Διό φησιν
ἐν ἑτέροις' « Καὶ ἔσται ἡ δόξα τοῦ οἴχου τούτου 1)
ἑσχάτη, ὑπὲρ τὴν πρώτην. 2 Ὠθέλισται δὲ τὸ, µα-
χάριος, ὡς ph χείµενον. Τὸ δὲ λοιπὸν 6 μὲν Σύμμα-
χός φησιν, Ἔχει πῦρ ἐν Σιὼν καὶ xA(6avor ἐν 1ε-
ρουσαλἠμ. "0 δὲ ᾽Αχύλας καὶ θεοδοτίων, doc αὐτῷ
ἐν Σιὼν, καὶ κ.ίδανος αὐτῷ ἐν Ἱερουσα.ὴἡμ, περὶ
θεοῦ λέγοντες τοῦ κχαθελόντος τὸν Βαθυλώνιοὺ. AUC
οὗ πυρὸς κατακαίει τοὺς τῆς αὐτοῦ χαταφρονῄσαν-
τας πόλεως, μάλιστα δὲ τῆς Ἐχχλησίας, περὶ $;
εἴρηται ' « Δεδοξασμένα ἐλαλήθη περὶ σοῦ, ἡ πόλις
τοῦ θεοῦ. » Kal* « Τοῦ ποταμοῦ τὰ ὁρμήματα εὖ-
φραίνουσι τὴν πὀλιν τοῦ Θεοῦ. » Ἑν αὐτῇ γὰρ zvp
ἐστι xal κ.ἰΙίδαγος εἰς τὸ χαταφλέχειν ἑχάστις
Φυχῆς ξύλα, χόρτον, χαλάµην. Καὶ χατὰ τὸν ᾽Αχύλαν
Gb, coc Excel πρὸς τοὺς ἀξίους φωτίζεσθαι, xal πῦρ
πρὸς τοὺς δεοµένους καθάρσεως.

ΚΕΦΑΛ. AB.
α- η’. 'I6ov yàp βασιεὺς δίκαιος βασιεύσει,
. «al ἄρχοντες μετὰ κρίσεως ἄρξουσι, καὶ ἔσται à
ἄνθρωπος κρύπτων τοὺς Aóyovc αὐτοῦ. Kal xpv-
δήσεταὶ ὡς ἀφ᾿ ὕδατος gepopérov. Καὶ φανήσε-
ται ἐν Σιὼν, ὡς ποταμὸς gepópsroc ἔγδοξος ἐν'
Tfi uoc, x. τ.λ.

Ἡ μὲν τῶν Ἑδθδομήχοντα ἔχδοσις συνάπτει ταῦτα
τοῖς εἰρημένοις. Προειποῦσα Ὑὰρ τὸ, « Μαχάριος ὃς
ἔχει iv. Σιὼν σπέρµα, χαὶ οἰχείους &v Ἱερουσαλὴμ,
ἀκολούθως ἐπήγαγε τὸ, Ιδοὺ γὰρ βασιλεὺς δίκαιος
.Βασιλεύσει. "Ene γὰρ ταῦτα μέλλει Ὑγίνεσθαι tv
Ἱερουσαλὴμ, εἰχότως µακαρίζει τοὺς τούτων ἆπο-
λαύειν µέλλοντας ἓν αὑτῃ. Οἱ δὲ λοιποὶ τὰ νῦν 5 xal

V Aggei ir, 10.

Ecclesíam Christus ipse protexit incidisse pntant.
Tum demum enim ad ipsam iterum verbum rediit,
cum sublato idolorum cultu, et Assur ipsc animo
comprehensus, non tiri gladio, sed verbo divino

percussus, cum suis potestatibus (has enim juve-.
num fortium nomine significavit, quz lapidi nuu--

quam frangendo, id est Christo, tanquam vallo
circumdantur) in abyssum detrusus est. Volunt
alii, Judais, quia metu Assyrii in. Zgyptum con-
fugerant, eumdem, id est, idolorum cultum, divina
auxiliante potentia delenduwu esse signuiticari 2
quamvis ab hominibus, qui ei se nuncuparunt,
Assyriorum imperium eversum sit. Uude etiam,

cum de Babylone prophetaretur, in eam se Medos.

B excitaturum monuit, Cterum. pro. quo, Petra

circumdabuntur quasi vallo habemus; ita. Symma-

chus : Petra ejus metuenda pertransibit, et. vincen--

tur principes ejus, ait. Dominus, Assyrios signill-
cans, Nam petre nomine, imperii ejus robur in-
tellexit. Verum, ut eos, qui in. Zgyptum profuge-
rant, ad redeundum Jerusalem invitaret, Beatus,
inquit, qui habet 379 in Sion semen, et domesti-
cos in Jerusalem ; quia pristinam" non tantum glo-
riam, sed inajorem etiam recuperatura sit. llaque
dicit alibi : « Et gloria domus hujus postrema,
supra priorem 17. » At enim obelo confoditur bea-
tus, ut adjici signiflcetur. Sic autem reliqua,
Habet ignem in. Sion, et clibanum in Jerusalem,
expressit Symmaclus ; Aquila vero et Theodotio :
Lumen ei in Sion et clibanus in Jerusalem, de Deo,
qui Dabylonium sustulit, verba facientes. Alque
lioc igne illos coniburit, qui ejus urbem, et Eccle-
siam precipue ausi suut contemnere, de qua di-
ctum legimus : « Gloriosa dieta suut de te, civitas
Doi **. » Et : « Fluminis inpetus lztificat civita-
tem Dei **, » Est enim ignis in ipsa quidem et
clibanus ; ut uniuscujusque animz ligna, fenum
et stipulam comburere valeat. Secundum Aquilam
autem, [umen ibi, ut meritos illuminet ; et ignis,
ut quos opus est, expiet.
CAP. XXXII.

9860 Vrns. 1-8. Ecce enim rex. justus regnabit,

et principes cum judicio imperabunt : εἰ erit homo

D occullans sermones suos, et occwltabitur, ut ab

aqua, que fertur. Et apparebit in Sion sicut. fluvius
currens, inclytus in terra silienti, etc.

Interpretes Septuaginta isthzc cum pracedenti-
bus jungunt. Cum enim przmisissent beatum οχρί-
stere, qui in Sione semen haberet, et domesticos in
Jerusalem, ordinejam, Ecce enim Rez justus regnabit,
adjunxerunt. Quod quia in Jerusalem futurum est,

non eos immerito, qui ejus futuri sunt participes, bea-

tos appellat. Verum eaipsa, dequibus aginius, altee

33 Psal. Lxxvi, 17,9. Psal. xtv, ἃ

VARIE LECTIONES,

8 vp. εἶναι.

6^7 ^
y^

PROCOPII 6Α7 ΕΙ

9276

rius essc principii voluerant alii, Quo fit, ut consen- A ἀρχῖς ἑτέρας ἀπέδωχαν. Ai φησι Eopuagos* 1206

tientibus plane caeteris : Ecce ad justitiam regnabit
rez, interpretatur Svmmachus. Credant. Hebraei
quantumlibet ad. Zorobabelem, qui ductoa Juda et
Davide genere, liberato restitutoque populo impera-
vit, sermonem referri, et per principes cum judicio,
Jesum ipsum sacerdotem. designari : nunquam ta-
men eíficieut, uL cum verbis istis, apparebit in Sion,
sicut fluvius curreus, inclytus in. terra. sitienti, el
qui deinceps sequuntur, convenire possint. Tan-
quam igitur ea qua Jeremi:e temporibus cessent
eventura, absolvisset ; alium jam de Christi divina
in terris apparitione sermonem exorditur. Solum
enim justum inter mortales regem fuisse, aposto-
los autem. Ecclesie ipsi cum judicio praefuisse

εἰς δικαιοσύγην βασιλεύσει βασιωεὺς, συμςώνως
τοῖς ἄλλοι;. Οἱήσονται μὲν οὖν παΐῖδες Ἑδθραίω»ν εἰς
Ζορ’6ἀδελ τὸν λόγον ἀνάγεσθαι, ὃς ἐξ Ἰούδα xal
Δαθ)δ καταγόµένος, Ἶρξς μετὰ τὴν ἐπάνοδον τοῦ
λαρῦ. "Άρχοντας δὲ (μετὰ κρίσεως τοὺς περὶ τὸν
Ἰχοσοῦν τὸν ἱερέα φῄσουσι λέγεσθαι. 'AXX οὗ συνάδει
«ὰ ἑφεξῆς τὸ 6, Φανήσεται ἐν Σιὼν ὡς ποταμὸὺς
φδρύμεγος ἕ)δοξος ἐν ΥΠ διψώσῃ. Ὡς οὖν π)τρώ-

σα; τὰ περὶ τῶν Ἱερεμίου χρόνων ὁ λόγος, ἐξ ἑτέ-

pa; ἀρχῖς τὰ περὶ τῆς θεοφανείας θεσπίζει Χριστοῦ.
BacAcvic γὰρ μόνος Ev ἀνθρώποις πέφηνε δίκαιος)
καὶ οἱ ἁπόστολο: τῆς Ἐκκλησίας χατὰ κρίσιν ἡγὴ-
σαντο τὴν αὐτοῦ, Καὶ fjv ἀχόλουθον τῇ μετὰ τὴν
ἐπάνοδον χαταστάσει τοῦ ἔθνους τῶν ἀγαθῶν ἐπι-

notum est. Dein.le ad statum revocata: gentis con- B συναφθῆναι τὰ μέγιστα διὰ Χριστοῦ τούτοις Yevó-

firmandum ea coujungi bona decuit, quie istis per
Christum maxima conijigissent, et quz secuturis
paulo post, progressn longo teaiporis erant even-
tura. Eos vero 348] beatos. predicat, qui sub
Christo Ecclesiam incoluerint ; ad quos Salvatorem
in hunc modum esse locutum legimvs : « Multi
propliete et justi cupierunt. videre qua videtis,
neque tamen viderunt. Vestri autem. beati oculi,

μενα, xal τοῖς μετὰ χρόνον ὀλίγον τὰ μετὰ πλεῖστον
ἐσόμενα. Maxaplovc δὲ λέγει τοὺς ἐπὶ Χριστοῦ τὴν
Ἐκχλησίαν οἰκήσαντας, πρὸς οὓς φησιν ὁ Σωτήρ’
€ Ὅτι πολλοὶ προφῆται xal δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν
ἃ βλέπετε, xai οὐκ civ, Ὑμῶν δὲ μαχάριοι ol
ὀφθαλμοὶ, ὅτι βλέπουσιν. » Οὗτοι δέ εἰσιν οἱ διὰ
Πνεύματος οἰχειωθέντες αὐτῷ, xal Ἀριστὸν χαρπο-
φορῄσαντες ἐν Σιὼν τῇ νοητῇῃ.

quod videaut δν. » Ejusmodi illi fueruut, qui curq eu. per Spiritum familiaritatem adepti, in Sione

ila intelligibili Christo fructus ediderunt.
Habuimus porro Spiritus sancti beneficto do-
mesticos, id est arcanarum rerum beatos inter-
pretes, Est vero utraque ratione justus Christus,
et quia justitia idem ipsa est, et quia carne indu-
tus omni culpa et reprehensione caruit. Et regna-
bit, ait, ad justitiam, nova scilicet regnandi ra-
tione; qui non ad bominum opinionem, vel glo-
riam, &ed ad justitiam sit. imperaturus. Sic se et
ejus priucipes in obeundo munere gesserunt; qui
illud non ad honorem et dignitatem, sed ad justi-
tiam susceperunt. [taque verterunt. caeteri : £t
primcipes in. judicium imperabunt. Ubi rursus : Et
erit humo occulians sermones $uos legimus, ita Syue-
machus : Et erit vir sicut absconsio a spiritu, et
procella : quibus regem, quantumvis natura Deus
sit, et divinitatem occultet, hominem fore tamen
$i;uifieavit. Aquila autem : Sicut qui abscondit
spiritum, et absconsio. impelus, extulit : ita. vero
Septuagiuta. reddiderunt. iuterpretes, quod omnia
in parabolis idem loqueretur, qui apud Davidem
in parabolis os suum aperturum se dixit ?! ; quas
tanen privatis interpretationibus discipulis igno-
ias esse noluit. Et abscondetur, ait, quasi ab aqua,
que fertur. Aqua enim est, qua fertur, et perit, Ju-
daicus ipse populus. Et ex his eos etiam, qui adver-
stun se coierant, cum nondum pali statuisset,
nihil profuturas tentationes vocabat. Itaque cum
saxis peteretur, id ipsum nihili faciens medios
periransibat illesus **. Hinc illa Davidis : « Nihil

? Lue. x, 24. S DPs;l. Lxavir, 2.

VARLE

9? 49.39. Pyp. ὑδωρ. 4 ἶσ. ἐχάλει,

Ἑσχέόχαμεν δὲ οἰκξίους χατὰ Πνεῦμα τοὺ. ἁγίους
μυσταγωγούς. Kat' ἅμγω δὲ δίκαιος ὁ Χριστὸς, xai
ὡς αὐὑτοδικαιοσύνη, xal ὡς κατὰ σάρχα γενόμενος
ἅμωμος. Kal βασιΛεύσει, φηΣν, εἰς δικαιοσύ»ην.
Καινὴην λέγων βασιλείαν oix εἰς δόᾷαν ἀνθρώτων,
ἡ τὸν ἐκ τούτων τιμῆν, ἀλλ᾽ εἰς δικαιοσύνη». Οὕτω
χαὶ οἱ ἄρχοντες αὐτοῦ χρηµατίζουσιν, οὐκ ἀνθρώ-
πων λαθόντες ἀξίωμα την ἀρχὴ», ἀλλ᾽ εἰς xpicur.
Ὅπερ ἐξέδωκαν οἱ λοιποί. Καὶ ἄρχοντες εἰς κριμα
ἄρξουσιν. Αντὶ δὲ τοῦ ' Καὶξσται ὁ ἄνθρωπος κρύ-
πζων τους «λόγους αὐτοῦ, ó Σύμμαχος, Kul ἔσται,
qnot. ἀγὴρ ὡς ἀποχρυφὴ ἀπὺ xvsopatoc καὶ
JalAazoc. Δηλῶν, ὡς ὁ βασιλεὺς ἀνὴρ ἔσται χατὰ
φύσιν ὑπάρχων θεὸς, χρύπτων αὐτοῦ zzv θεότητα.
Καὶ Αχύλας δὲ φῃῆσιν, Ὡς κρύπτων ἆπγεῦμα. Kal
ἁποκρυφὴ ἐντινάγματος. Κατὰ δὲ τοὺς Ἑθδομή-
κοντα, ἔπε'δηῃ πάντα ἑλάλει ἓν παραθολαῖς, ὃς καὶ
λέγει παρὰ Δαθίδ' « ᾿Ανοίξω Ev παραθολαῖς τὸ στόµα
pov.» "Aq κατ) ἰδίαν τοῖς μαθηταῖς ἐξηγούμενος ἕλε-

C Υεν΄ε "Y uiv δέδοται γνῶναι. Καὶ κρυθἠσαται, φησὶν,

ὡς dg' ὕδατος φεροµένου. P Π.1ῆθος γὰρ φερό-
µενον καὶ ἀπολλύμενον, τὸ. πλῆθος τοῦ Ἱουδαίων
λαοῦ. Καὶ τοὺς ἐξ αὐτῶν συνισταµένονς αὑτῷ, xa-
λαῖ 4 πειρασμοὺς οὐδὲν ὠφελοῦντας, ὅτε pt πάσχειν
ἡδούλετο. Τοιγαροῦν λίθους βαλλόντων, αὐτοὺς ἔπο-
ρεύετο διὰ μέσου αὐτῶν, καὶ παρΏγεν οὕτως. Τουτ᾽
ἔστι φροντίνων οὐδέν. Διό φησιν ὁ Δαθίδ' « Oox
ὠφελήσει ἐχθρὺὸς ἐν αὐτῷ, καὶ vio; ἀνομίας οὗ προσ»
θάσει τοῦ καχῶσαι αὐτόν.» "0θεν * ἐξ Ἰουδαίων

33 Joan, vini, 59.

f, LECTIONES.,
r 1είπ. ἴσ. καὶ τοῖς,

27H

COMMENTARII IN ISAIAM.

2274

ἀποχρύπτων τυυς λόγους, τοῖς μαθηταῖς &m:xiLo- A proficiet inimicus in eo, οἱ filius iniquitatis non

πτεν. "O δη)οῖ λέγων, Kal gavijeecat ἐν Σιὼν, ὡς
ποταιιὸς Φερόμενος ἔνδοξος ἐν yq. διψώσῃ. Την
Σιὼν, τῶν ἐξ ἐθνῶν Ἐκχλησίαν, χῆν διώσαν £xá-
λεσεν, fivc; ἣν πάλαι ἕρημος xat διψῶσα, καὶ ταύτη Ἡ
χέγονεν οὗ xorap^c ám; ἁλλ᾽ ἔγδοξος. Ἐτεὶ
πολλοὶ ποζαμοὶ, κατὰ τὴν Γραφὴν, ἐχρημάτισαν.
Ὦ; οἱ τοὺς δ.δχσχοµένους ποτίζοντες ἅγι»:, περὶ ὧν
φησιν £v Ψαλμοῖς * « Ἐπῆραν οἱ ποταμοὶ, Κύριε,
ἐπῆραν οἱ ποταμοὶ φωνὰς αὐτῶν,» Ἐξάχουστοι μὲν
YXp αἱ τῶν ἁποστόλων φωναί. Αλλ) οὐδεὶς οὕτως
ἕνδοξος, ὡς ὁ χειµάῤῥους τῆς τρυφῆς, παρ᾽ οὗ καὶ
οἱ λοιποὶ τὰ Octa δέχονται νάµατα.

apponel nocere ei 9. » Hiuc item sermones suos
Jud;vis occultans, diseipulis 39 aperire solcba:,
Quod judicare videtur cum appariturum in Sion,
sicul fluvium currentem, inclytum, in terra. sitienti
dixit ; Sionis nomine conflatau ex. gentibus Eccle-
siam innuens, qua ferra sitiens etiam appellata,
deseria quondam et arida, jam uon fluvius quilibet,
sed inclytus evasit. Multos enim in Scriptura vo-
cari fluvios reperias : quales fuerunt saucti, qui
discentium siti levare conautes his Davidis verbis
judicantur : ε Elevaverunt flumina, Domine, ele-
vaverunt flumina vocem snam **, » Clarz siquidem

fuerunt et ad audiendum faciles apostolorum voces : sed nullus adeo fuit inclytus, atque ipse de-
liciarum torrens, ex quo czleri etiam divinos latices hauriunt.

Κιὼ οὐκ ἔτι ἔσονται πεποιθότες ἕν ἀνθρώποις. B Sequifur : Et non erunt amplius confidentes in

Ἀνθ) οὗ, φησὶ Σύμμαχος ' Οὐκ ἁμαυρωθήσονται οἱ
ὀφθα.Άμοὶ αὐτῶν * διορατιχοὺς δηλῶν τοὺς Ev Ἐκ-
χλησίᾳ νοοῦντας καλῶς tbv ἐμφανῃ γενόµενον ab-
τοῖς ποταμὸν, περὶ οὗ φησιν * ε Ὁ ποταμὸς τοῦ θεοῦ
ἐπληρώβη ὑδάτων. » Kal* « To) ποταμοῦ τὰ ὁρμή-
pasa εὐφραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ θεοῦ, » Ελεγέν τε’
« Ὡς ἂν πίῃ ἐχ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, »
xai τὰ μετὰ ταῦτα. Κατὰ δὲ τοὺς Ἑδδομίέχοντα
νοητέον, ὡς xal ἐθνικοὶ καὶ Ἰουδαῖοι πρότερον ἐπ᾽ dv-
θρώπους ἐπεποίθεσαν * οἱ μὲν, τοὺς περὶ θεῶν xal
δαιμόνων διδάσκοντας * οἱ δὲ, τοὺς ἐντάλματα παρα-
διδύντας ἀνθρώπων. "Ώοντο γὰρ μηδὲν τῶν περὶ τοῦ
θείου σοφοὺς ὄντας λανθάνειν αὐτούς. ᾽Αλλὰ τούτων
ἁποστάντες Προσέξουσι τὰ ὦτα τῶν. τοῦ Σωτήρος
ἀχροᾶσθαι ῥημιάτων.. Καὶ ἡ πρὶν ἀσθενοῦσα xap-
δία συωνετισθήσεται. Σύμμαχος γὰρ ἑἐξέδωχε: Kal
ἡ χαρδία τῶν ἁκουόγτων προσέξει τοῦ ἀκούειν.
Αντι δὲ του Jla.leiv. εΙρήνην, «Ία.1εἵν τρανἀ. Ψελ-
1.ζούσας 65 Ί.ώσσας qnoi, τὰς τῶν περὶ) Θεοῦ
νοούῦντων f] λαλούντων οὐδὲν, οἵτινες ὕστερον ἔμαθον
ε)ρήνην AaAsiv, oov ἔστι Χριστόν. « Αὐτὸς váp
ἐστιν f εἰρήνη ἡμῶν. » ἐξ οὗ cpavà «α.1οῦσιν ἑθνι-
χο, μὲν, ἐγνωχότες Θεόν» Ἰονδαῖοι δὲ, παυσάµενοι
tfc τοῦ νόµου σχιᾶς, xal τῶν περιττῶν ἑνταλμάτων.
Καὶ οὐκ ἔτι μὴ εἴπωσι τῷ μωρῷ ἄρχειν' ὅπερ
ἑποίουν πρότερον μωροῖς δ.δασχἀλοις ἑαυτοὺς ἐπι-
τρέποντες, τοῖς σοφοῖς τοῦ αἱῶνος τούτου, ὧν
ἑμώριανεν ὁ θεὺς την cogíav. Τοιοῦτοι δὲ σαν xal

οἱ τῶν Ἰουδαίων καθηγηταὶ, τὸν διὰ Μωσέως ἑννόμῳ p

εχιαγραφούµενον οὐχ ἐπεγνωχότες, xol περὶ τοὺς
προφητικοὺς ἀνοηταίναντες λόγους ' οἱ δὰ τούτων
ὑπηρέται τοὺς ἀντιλέγοντας ἀνέστελλον, λεπτότερα
συζητεῖν περὶ τῆς ἁληθείας οὐχ ἀπιτρέποντες, ἆναν-
τιῤῥήτους εἶναι μηχανώμενοι τὰς ἐχείνων φωνάς'
ὡς καὶ τοῖς Πυθαγόρου μαθηταῖς ἔθος ἦν τὸ, « Λὐτὸς
ἔρα,υ λέγειν. Καὶ φυχὰς ἐρώῴσας ἀληθείας οὐ συν-
εχώρουν μαθεῖν. El. Yáp τις µέτριος xal caxewóg

33 Psal, Lxxxviut, 90. ?* Psal. τοις, 9.
3$ Ephes. i, 14. ?* D Cor. 1, 90.

8 jp. τανὺν.

95 Psal, Lxiv, 10.

VARUE LECTIONES,

hominibus ; pro quibus Symmachus : Non obscura-
buntur oculi eorum, ut perspicaces illos judicaret,
qui in Ecclesia de manifesto eis fluvio recte senti-
rent; de quo ait : « Flumen. Dei repletum est
aquis **. » Et : « Fluwinig impetus lztificat civi-
latem Dei ?*, » Denique : « Qui biberit aquam,
quam ego dabo ei 57, » et quz sequuntur. Quod sí
ad interpretes Septuaginta respicis, et gentes, et
Judaeos prius iu hominibus confidisse reperias ;
illas quidem, quia deorum et dzmonum cultum
amplexi sunt, istos autem, quia mandata hominum
secuti sunt : cum se, qui sapientiam profiterentur,
nibil quod Dei esset, latere posse arbitrarentur.
Verum his relictis. aures suas dabunt ad audien-

C dum verba Salvatoris. Et quod prius infirmum cor

fuerat, intelligentia roborabitur. lta enim Symma-
chus : Et cor audientium. attendet. ad audiendum;
et pro loqui pacem loqui diserta interpretatur. De-
inde balbutire eorum linguas dicit, qui cum nihil
de Deo vel cogitare, vel dicere valerent, pacein
tamen postea, id est Christum /oqui didicerunt :
t ]pse enim est pax nostra *5; » per quem et gentes
ipse, ex quo Dei cognitionem adepte 383 sunt;
et Judaii etiam, ex quo legis umbram οἱ superflua
mandata reliquerunt, diserta e& aperta loquuntur.
Et non amplius dicent stulto, ul princeps sit; quod
prius facere erant soliti, cum stultis se magistris,
el seculi hujus sapientibus crederent ; quorum
Deus sapientiam in stultitiam convertit **, Tales
exstiterunt. et. ipsi Jud;:eorum doctores; qui eo
ignorato, quod in lege Mosis adumbrabatur, etian
in proplieticis verbis stultitiam suam prodierunt.
Quorum ministri. contradicentes reprimere, et. si
quod exactius de veritate queaererctur, a se poscen-
tes depellere soliti erant ; ut bis artibus, qua ipsi
pronuntiassent, a nemine in dubium vocarentur;
non aliter quam Pythagorz discipulos, ipse dixit,

9* Psal. xtv, δ. ** Joan. iv, 13.

2719

. PROCOPII GAZAEI

229^

usurpasse legimus. Sic iyitur veritatis amuntes A ὀρθὸν περὶ ἀληθείας προέφερεν τὸν λόγον, τοῦτον

animas eamdem discere non permittebant. Si quis

«διασχεδαννύντες Ἱφάνινον,

enim modestus et humilis rectum quid de veritate protulisset, idipsum — statim detorqueri improbe et

dissipari curabant,

Fortasis autem et ipso /umilium nomine beatos
arcanarum rerum interpretes signilicasse videatur;
quoruin. sermones oppugnabant cum eorum in judi-
cio rerba dissipare conarentur, quos pios nominat,
el sapienter consuluisse, eorumque consilium, illo,
quo) impiorum est, dissipato, permausurum aJji-
cit. Quod οἱ libet ad Symmachi mentem respicere;
absoluta in stultos principes narratione, ita colli-
git: Princeps vero ea, qua principis sunt ,
cogilabit, el dux erigetur.. Duces enim uobis
apostolos rex justus largitus est, qui in Psalmis
ita loquitur : « Tu vero homo unanimis,
dux meus, et notus meus **, » Nulla autem hic

omnino vel lsraelis, vel Jacobi, vel Judx mentio |

facta reperitur, quod de Christo et Ecclesiz pre-
fecüs sermo instituitur, in qua vetus illud et flo-
rens beatorum hominum germen fírucius adeo
uberes edidit, ut orbem universum sua benedictio-
ne repleverit, Átque hinc est, quod beatos illos
pronuntiavit, qui in Sione semen haberent, pro-
pietas nimirum, dicentes : 38/& « Nisi Doininus
Sabaoth reliquisset nobis semen, tanquam Sodoma,
et Gonmorrha facti essemus **; » qui semen et do-
mesticos ex Ecclesie seciatoribus possederunt.
Aiunt autem nonnulli, urbem, et ejus incolas bea-
tos appellare, quorum curam gerens Doninus in-
visibili plaga Assyrium acceperit ; urbisque regem
justum, secundum historiam quidem, Ezecbiam
esse ; proprie autem Salvatorem significari. Verain
enim beatitudinem eorum lantum esse qui superi
Sionis cives effecti, Christi regis titulo inscribun-
tur, ad quem summam illam justitidm referimus,
nullum inter mortales, qui labi non queat experti :
non aliter quam de hominibus loquentes, eisdem
vitiositatis quidem partem aliquam, uni autem
diabolo vitium integrum et summum ascribimus.
Sequitur : Et erit homo occultans. sermongs suos,
eateraque deinceps. Qui enim in seipsos sermones
Dei in justitia meditatur, ab imminente ira prote-
gitur. Hinc illa Davidis : « Lex tua in medio ven-

tris mei **, » EL alia Salvatoris : « Flumina de D

ventre ejus fluent aquae viventis **. » Deinde : Et
non amplius erunt confidentes in hominibus, adjicit.
Est enim consentaneum, eos, qui in Deum speras-
sent, ex quo /Egyptios bello per Assyrium impeti
animadvertissent, eorum auxilium contempsisse.
Nam qui nullum antea de vero cultu sermonem
proferre poterant, eosdem jam diserta lingua pacis
arbitrum et moderatorem profitentes videas, qui
.Sibi JEgyptiun (quem stultum nunc propheta,
propter impietatem nominat) imperare noluissent :
cujusmodi etiam ducum confusionem ferre non

€ Psal. Liv, 14. "1 152. 1, 9. ** Psal. xxi, 15,

Λέγοι 8 ἂν ταπειγοὺς xaX τοὺς ἁγίους µυσταγω-
γοὺς, ὧν ἐν «Ἰόγοις κατεστρατεύοντο, τοὺς ἓν κρί-
σει«ἰόγους αὐτῶν ἀφανγίσαι σπονυδάσαντες. Περὶ
ὧν ἐπήγαγεν, οἱ δὲ εὐσεθεῖς συν ετὰ ἐδου ἱεύσαντο"
ὧν xal ἡ βου.λἡ μένει πάσης ἀσεθοῦς χατηργηµέ-
νης fBovAnc. Katà δὲ τὸν Σύμμαχον μετὰ τὴν
χατὰ τῶν μωρῶν ἁἀρχόντων διἠγησιν, ἐπιλέγεται'
Ἄρχων δὲ ἀρχοντικὰ βουἀεύσεται, καὶ ἡγεμὼν
ἀνγαστήσεται. '() γὰρ δίκαιος βασιᾶεὺς ἡγεμόνας
ἡμῖν τοὺς ἁποστόλους δεδώρηῖαι. "Oc xal φηδιν àv
Ψαλμοῖς « Σὺ δὲ, ἄνθρωπε, ἰσόψυχε ἡγεμών µου,
καὶ γνωστέ µου. », Ἐν ἅπασι δὲ τούτοις οὐδαμοῦ
Ἰσραῇλ, ἡ Ἰαχὼθδ, ἡ Ιούδας ὠνόμασται, ἅτε περὶ
Χριστοῦ τοῦ λόχου ευγχάνοντός, xai τῶν ἐν Ἐκχλη-
σίᾳ ἐξάρχων, ἐν fj τὸ σπέρµα τῶν πάλαι µακαρίων
ἀνδρῶν ἐξανθῆσαν ἑχαρποφόρησε, πᾶσάν τε τὴν οἱ- -
κουμένην τῆς ἱδίας εὐλογίας ἐπλήρωσε. Δι) τοὺς
ἔχοντας £v Σιὼν σπέρμα µαχαρίους ὠνόμαζε, τοὺς
προφῆτας δηλονότι τοὺς λέγοντας * « EL μὴ Κύριο;
Σαδαὼῦ ἑἐγχατέλιπεν ἡμῖν σπέρμα, ὡς Σόδοµα ἂν
ἐγενήθημεν, καὶ ὡς Γόμοῤῥά ἂν ὡμοιώθημεν, » ol
σπέρµα xai οἰχείόνς τοὺς ἐκ τῆς Ἐκχλησίας ixtfj-
σαντο. Τινὲς δὲ φασιν ὡς µαχαρίφει τὴν πόλιν, καὶ
τοὺς ταύτης οἰκήτορας, ὧν θεὺς χηδόµενὀς, ἁδράτῳ
πληγῇ µετήρχετο τὸν ᾿Ασσύριον. "Ho δἰχαιον βασι-
Aéa καθ ἱστορίαν μὲν τὸν Ἐζεχίαν φησί, χυρίως

C 5. δηλοῖ τὸν Σωτῆρα. Τὸ γὰρ ἀληθῶς µακάριον, τῶν

οἰκούντων την ἄνω Σιὼν, χαὶ βασιλέα Χριστὸν Emt-
γραφοµένων, εἰς ὃν τὴν ἄχραν δικαιοσύνην ἀνάγομεν,
μὴ εὑρίσχοντες Ey ἀνθρώποις τὸ ἅπτωτον' ὥσπερ
οὖν Ex' ἀνθρώπων τὸ μὲν μεριχὸν τῆς χαχίας ὁριζό-
µεθα, αὐτὴν δὲ πᾶσαν τὴν xaxlav τῷ διαδόλῳ προσ-
νέµοµεν. Kai ἔσται ἄνθρωπος κχρύπτων τοὺς Jó-
Τους αὐτοῦ, xaX xà ἑξῆς. 'O γὰρ tv ἑαυτῷ τοὺς «ἳό-
Ίους τοῦ Θεοῦ μελετῶν iv δικαιοσύνη, ἀπ' ὀργῆς
ἑπαγομένης σχεπάξεται. Διό quo ὁ Δαδθίδ.ε Ὁ
νόμος σου Ev μέσῳ τῆς κοιλίας µου, » Too δὲ τοιού--
του, φησὶν ὁ Σωτὴρ, « Ποταμοὶ ἐκ τῆς χοιλίας αὐτοῦ
ῥεύσουσιν ὕδατος ζῶντος.» Καὶ οὐχέτι ἔσονται x&-
ποιθότες ἐπ᾽ ἀγθρώποις, φησίν. Ἐπιόντος γὰρ τοῦ
Ασσυρίου πρὸς πόλεμον, ἀκόλουθον ἣν τοὺς ἡλπικό-
τας ἐπὶ θεὸν, τῆς τῶν Αἰγυπτίων Λβοηθείας ὑπερ-
εδεῖν ’ τότε γὰρ ἂν ὑπῆρξεν ἰδεῖν τοὺς μὴ διαρθροῦν:
τας τῆς θεοσεδείας τὸν Aóvor, τρανῇ τῇ Υλώττῃ τὸν
τῆς εΙρήνης ὁμολογοῦντας βραθευτὴν, μὲ προῖστα-

. pévouc ἄρχει αὐτῶν τὸν Αἱγύπτιον' ὃν µωρὸν ὁ

λόγος, ὡς ἀσεθῃ, χαθεστηχότα χαλεῖ. Καὶ oüx ἂν
Ἠνέσχοντο τῆς τῶν τοιούτων ἀρχόντων συγχύσεως.
ΑἈχόλουθον γὰρ ἣν τὸν µωραίνοντα τὰ πρὸς θεὸν,
ἀνομίαν ποιεῖν, καὶ πλανᾶσθαι. Εἰς ὃν οἱ ἑλπίζοντες
ἐξ ἁπάτης ἀλλήλων τὰς ἑλπίδας ἑχένουν δι αὐτοῦ
τὸν χίνδυνον ἀποφεύγειν οἱόμενοι, τῶν εὐσεδῶν τὴν

93 Joan. vu, 58.

923]

- COMMENTARII IN ISAIAM.

$939

ἐναντίαν τούτοις ἑχόντων βουὰἡν ψυχωφελῆ παρ) β potuissent. Ium enim, qui in his, que Dei sunt

ὅλην αὑτῶν ὑπάρχηυσαν την ζωήν.

desiperet, iniqua agere οἱ hallucinari par fuerat.

Nec poterant qui in eo spem suam .collocarant fraude mutua non decidi, et spe sua excidere, qui

tali auxilio se periculum effugere posse crederent :

contra quam piis solet accidere, quibus suum est

anima toto vite su: tempore comsilium profuturum.

0'-x'. Γυναῖκες πούσιαι, ávdctnte xal áxov-
σατετῆς φωρῆς µου. θυγατέρες, ἐν ἑἡπίδι ἀκού-
σατε .Ίόγους yov. Ἡμέρας ἐγιαυτοῦ μγείἰαν ποιή-
σασθε ἐν ὁδύνῃ μετ ἑπίδος. ᾿Αγἠάωται ó cpv-
}ητός. Πέπαυται ὁ σπόρος, xal οὐχέτι μὴ &A-
6ῃ. *. τ. X.

Ηερὶ τῖς θευφανείας, xaX τῶν ἁποστόλων της τε
κλήσεως εἰπὼν τῶν ἐθνῶν, νῦν τῷ Ex περιτομῆς
προσφωνεῖ Aa παρα-ελευόμενος θρηνεῖν, ὡς &x-
πἐπιωχότι τῆς χάριτος ἐξ ἀπιστίας. OD; διὰ τὸ τῆς
φυχῖς ἔκλυτον, γυγαἶκας χαλεῖ. ΗἨγουν τὰς αὐτῶν

385 Vrns. 9-20. Mulieres opulenta, surgite, el
audite vocem meam. Filie,in spe audite sermones
meos. Diei anni memoriam facite in dolore cum ape.
Consumpia est. vindemia. Cessavit semen, ί non
amplius veniat, etc.

386 Postquam de Dei apparitione, deque apes
stolorum et gentium vocatione disseruit, ad cir-
cumcisum populum orationem convertit, eumqte,
quod propter incredulitatem ceciderit, ad luctum
hortatur, et propter animi mollitiem mulieres vo-

συναγωγὰς οὕτω δηλοῦσθαί φασιν. Οἱ δὲ λοιποὶ τῶν B cat, ut hoc. nomine synagogas corum notari de-

ἑρμηνευτῶν, rvraixec εὐθηγ οὔσαι, φασὶν, ἀντὶ τοῦ
π.1ούσιαι. Πάλαι γὰρ ἑπ.]ούτουν εὐθηγοῦσαι κατὰ
Θεόν. Ἐτρύφων δὲ ἴσως καὶ π]ούτῳ σωματιχῷ.
Τινὲς δὲ φασιν, ὡς ἔθος τῇ Γραφῇ γυναἴκας χαλεῖν
πόλεις, 3| χώµας. Καὶ µητροπόλεως οὔσης μιᾶς,
θυγατέρας αὑτῆς προσαγορεύειν τὰς ἄλλα:;. Οὕτω
ὁ θεῖος Δαθίὸ ' Ἠκονσε, φησὶ, καὶ ηὐφράνθη Σιών.
Κα). ἠγαλλιάσαντο αἱ θυγατέρες τῆς Ἰουδαίας. Too
δὲ Σωτήρος τὸ πρόσωπον ταῖς πόλεσιν Ἰουδαίας τὰ
νῦν συωμθουλεῦόν φησιν, ᾿Αχούσατε τῆς φωνῆς µου,
πρὸς τὸ εὐαγγελικὸν αὐτὰς ἀναχαλούμενον χ{ρνυγµα.
Καὶ, ὡς ἔτι πολυάνδρους π.]ουσίας καλεῖ, Ύενησο-
µένας ἐρήμους, εἰ pt πείθοιντο λέγοντι. Τὸ δὲ éx'
&Ax(Ó:, φασν οἱ kool, πεποιθυῖαι. l'vraixoc δὲ
λέχει τὰς ἐπὶ τῶν παλαιῶν «χρόνων παρ) Ἰουδαίοις
συνόδους, αἷς διαναστΏναι καὶ ἀχοῦσαι παραχε-
λεύεται. θυγατέρας δὲ, τὰς μετὰ ταῦτα συστάσας
τῶν αὐτῶν Συναγωγὰς, ἃς ἐνωτίσασθαι βούλεται..
λμϕοτέρας δὲ χινεῖ πρὸς σύντονον ἀκοῆν τῶν λόγων
ἀχούειν * ἐτ ἐλπίδι λαμπρᾶ. ᾽Εγιαυτοῦ δὲ μεμνῆ-
ὅθαι παραχαλεῖ, xa0' ὃν ὁ Σωτὴρ ἓν ἀνθρώποις τὸ
σωτέριον ἐποιῆσατο χήρυγµα, παρὰ τῷ προφήτῃ λέ-
q0v*« Πνεῦμα Κυρίου ἐπὶ ἐμὲ, οὗ εἴνεχεν ἔχρισέν µε.»
Καὶ προϊών φησι χαλέσαι ἐνιαυτὸν Κυρίου δεχτόν.
Τούτου βούλεται μεμνῆσθαι τὰς προειρηµένας psc
ὀδύνης κατανυττοµένας ἐφ ὃν '* τετολµήχασιν, ἔχειν
e xai τὴν ἐπηγγελμένην τοῖς ἐφ᾽ of; ἔπραξαν µετα-
υοοῦσιν ἑλπίδα. Ὅτε μὲν οὖν ὑπῆρχεν ἆμπε.]ὼν Kv-
olov ὁ olxoc τοῦ Ἱσραὴ., πολὺς Ἡν πρ) αὑτοῖς
ερυγητὸς, παντὸς τοῦ ἔθνους τῷ «οῦ Βεοῦ χαρποφε-
ροῦντος ναῷ. Nov 66 φησιν, Ἁγήμωξαι, οὐχ ὡς * ἆνα-
ληφθῆναι πάλιν, ὅπερ Υέγονξ μετὰ τὸν ἐξ ΄Ασσυ-

Ίων ἐπάνοδον. Νῦν γὰρ οὐχ ἔτι φησὶν, ἀλλὰ χαθάπαξ
ἐχτέτμηται.

monsiret. Reliqui autem interpretes, mulieres bene
habentes, pro. opulentis dixerunt. Olim enim cum
bene cum Deo haberent, divitiis abundabant : for-
tassis ctiam et corporeis voluptatibus indulgebant.
Aiunt vero nonnulli Scripture usitatum esse, ut
urbes e! pagos mulieres appellet, ct cum multarum
princeps, tanquam. mater, una est, filiarum nomine
ceteras .designet. Sic et beatus David : « Audivit,
inquit, et. letata. est Sion, et exsultaverunt filia
Judie**. » Assumpta ergo Salvatoris persona nunc
Judzz urbibus vocem suam gudire, quae ad evanges
licam praedicationem lortatur, consulit; ideoque
opulentas vocat, quod adhuc incolarum frequentja
abundent; sed desertz tandem, si non paruering,
futurze sint, At quod in spe. habemus, reliqui cre-
dentes expresserunt. Significantur item εἰ nuie-
rum nomine prisci illi Judzorum conventus, a
quibus jam recedere, et se audire. hortatur; fiia-
rum autem, quie ab ipsis postea constitute sint
δγΩΔΚΟΡΙΕ; quas aures etiam cupit arrigere. Anibo
ergo przclara spe ad verba sua attendere, et anpi
illius meminisse hortatur, quo salutarem inter
mortales przdicationem complevit Dominus, dum
his prophetz verbis usus est : « Spiritus Domipt
487 super πε ; propter quod unxit. me *
Deinde paulum progressus, vocare annum Domipi
acceptabilem, adjecit **; Hujus igitur. predictas
meminisse, et eorum qus patrarunt, dolore cru»

D ciari; eam denique, qiue. anteactze vitz poenitentes

manet, spem conseryare. postulat. Cum ergo. Do-
miní vinea ipsa domus esset Jsrael; multa eral apüd
ipsos, vindemia, quo tempore seilicet in Dei Jemple
fructus suos edebat populus universus. Sed ija
consumpla est, inquit, ut deinceps (sicut post Asgy-

riacam. reversjonem contigit), recuperarl non valeat. Non enim siat. illa amplius, inquit, .sed jacet

.excisa penitus.
Δείχννσι δὲ, φασί τινες. ὡς ἀπειθοῦντι τῷ Ἰσραὴϐλ
οὐχ. ἀζήμιου τὸ χρημα Ὑενήσεται. "Ημελλον γὰρ

** Psal. xcvi, 8, [sa. Exr, 1» Luc. 1v, 48.

Significat autem, aiunt nonnulli, incredulo lsracli
rem non impune cessuram. Erat enim futurum,

Ίδη. 1, 9; Luc. iv, 19.

VARIE LECTIONES.

(do. τὸ ἀχυύτιν. 1* γρ. ἐφ Ov ut γρ. ὡς 0X,

PaTROL. Gn. LXXXVII.

2263

PROCOPI] GAZET

2361

statiin post ipsos, aut ctiam ab ipsis secuti sunt : A ποὺς, κατὰ λόγον τῆς πονηρίας, ἰοδέλα ζῶα καλῶν,

reliquos deinceps pro malitiz ratione venenatorum
" nomine et voluntium notans, propter eam, quae
valet ad absurdissima quaque, proclivitatem, et
celeritatem. Et ipse deinde Salvatoris Precursor
viperarum progeniem 968 eosdem dixit !*'; quos

alibi Scriptura equos emissarios evasisse conque-

vitar !!. Malis enim assidue vexati, cum ad Deum
bonorum fontem confugere decuisset, in A;gyptum
divitias suas transtulerunt, cujus alioquia vel nomen
odisse et adversari oporiuil, veterem servitutem
jn animum revocantes, quantisque illam plagis
olim Dominus Israelitarum nomine ultus sit. Inde
est, quod dicit : Sedens scribe in buxo hec. Tan-
quam enim certis temporibus hec eventura non

dubitet, scribi imperat; ut ex convenienti eorum p

exitu non falso praedicta esse appareat quasi quz a
prophetis dicuntur, palam in dies, vel ad usque
szculi hujus consummationem, fleri debere moneat.

xai πετόµεγα, διὰ τὴν ἐφοτιοῦν τῶν ἁτοπωτάτων
ὀξύτητα. Καὶ ὁ τοῦ Σωτῆρος δὲ Ἡρόδρομος ὄφεις
αὑτοὺς ἐχάλει καὶ γεννήµατα ἐχιδνῶν. Καὶ ἵπποι δὲ
θηλυμανεῖς ἐγενήθησάν, φηοὶν fj Γραφή. Tot; yàp
καχοῖς συνεχόµενοι, 6£oy ἐπὶ θεὸν τὴν τῶν ἀγαθῶν
καταφεύγειν πηγἓν, εἰς Αἴγυπτον τὸν π.ιυῦτον
µετέφερον, Ti; καὶ τὴν προσηγορίαν ἐχρῆην ἀποστρά-
φεσθαι, λογιζοµένους τὴν πάλαι δουλείαν, καὶ ὅσαις
αὐτὴν 6 Geb, ὑπὲρ αὐτῶν μετῆλθε πληγαϊῖς. Δ:ό
φησιν, Καθίσας γράψον ἐπὶ πυξίου ταῦτα. Ὡς
ἑσομένων κατὰ χαιροὺς τῶν πραγμάτων, γραφῆναι
ταῦτα ποιεῖ, πρὺς τὸ δειχθῆναι συµδαίνουσαν λα»
χόντα thv ἔχδασιν' τὰ δὲ τῶν προφητῶν ἔσται
γνώριµα καὶ µέχρι συντελείας τοῦ παρόντος αἰῶνος.
"Hyouv, φασὶν, Ἐπειδὴ ph τοσοῦτον ὁ λόγος καθ-
εχνεῖται τῶν νουθετουµένων, ὡς ἔγγραφος oovh,
τούτου χάριν γράψαι προσέταξεν. Τάχα δὲ, χαὶ τὸ
ἄχαρπον τῶν περὶ ὧν fj Γραφὴ, τὸ πυξίον' δηλοῖ.

Vel certe, aiunt, quia non eos adeo viva vox, qua reprehenduntur, ac quz litteris consignatur, urget
oratio, ista conscribi imperavit, Fortasse vero ct id fecisse videatur, ut eorum, de quibus Scriptura

loquitur, sterilitatem, et inopiam buxo notarct.
Itaque tanquam scripta testimonia per singulas do-
mos, ne in posterum ignorationeim excusent, viritim
jubet omnibus in bunc modum recitare 5 Vano ipsi
auzilio confidistis, ct ad lacus neque propriam, ne-
que alienam aquam conservare valentes, me relicto,
qui vobis abunde semper omnia suppeditavi, pro-
fecli estis ; neque monentibus illo tempore pro-
phetis, ut, Deo saltem przedicente, vestri curam
haberetis, quidquam credidistis. Merito auteni
snendaces appellat, qui Mosi legem roganti, omnia,
qua jussisset Dominus Deus rata habere se, et
observaturos esse professi ; lege tamen Deum ado-
rare, eique soli servire et ab idolorum confectione
abstinere imperante, Deo relicto ad idola sese
receperunt. Atque hinc est, quod mendaces filios
appellat, Canit vero et David : « Hostes Domini
mentiti sunt ei !*. » Deinde, tanquam assumpta
Christi persona : « Filii alieni mentiti sunt ei !*:»
quz certe legi repugnantes constat admisisse. Nam
ut alia incredulitatis exempla minime attingam ;
et Jeremiz etiam maxime adversati sunt, eum enim
graviter ideo quod /Egyptiacam profectionem dis-
staderet, 989 accusarunt. Itaque infert , dicentes
prophetis : Nolite nobis annuntiare, et quz sequun-
tur. Qua hunc in modum Symmachus : Et videnti-
bus : Nolite videre nobis qug recia sunt. Loquimini
nobis lenia. Videte nobis errores. Absistite a via,
declinate α me semitam. Cessare. facite a facie
nostra sancium Israel. Pro quibus, tanquam erpu-
gnata jam civitate, el murus ipse, ait, id est
peccatum, quam citissime vobis exscindetur; imo
et urbs ipsa ita conteretur, ul vas solel testaceum,
quando in minutas adeo particulas confringitur, ut
nulla jam, qu» ad prunarum, vel aqua modice

1** Matth. μι, 7. !! Jerem. v, 8.

*

!* Psal. Lxxx, 16.

Σχεδὸν οὖν ἔγγραφον μαρτυρἰαν πρόθες κατ’ οἶχον
xai xav ἄνδρα πᾶσιν ἀνάγνωθι, μήπως ὡς μὴ
µαθόντες ὕστερον προφασίσειντο ᾽ fj δὲ μαρτυρία,
ὅτι ψευδεῖ βοηθεἰᾳ πεποίθασι, xaX λάχκοις τοῖς
οὐ δυναµένοις ὕδωρ συνέχειν, οὔτε ἴδιον, οὔτε φερό-
µενον ἔξωθεν, τὸν τἀγαθὰ πλουσίως αὗτοῖς yop-
ηγοῦντα καταλιπόντες ἐμέ. Απειθεῖς δὲ ὄντες, xal
τοῖς λέγουσι τότε προφήταις ἐντραπῄσονται ταύτα
περὶ αὐτῶν προειρηκότος ἐμοῦ. Ψευδεῖς δὲ αὐτοὺς
εἰχότως ἐχκάλει, ὅτι τοῦ Μωσέως αὐτοῖς τὴν vopo-
θεσίαν ἐχφήναντος ἔλεγον' «Πάντα ὅσα εἶπεν Κύριος
ὁ θεὺς, ποιῄσοµεν xal ἀχουσόμεθα. » Καὶ τοῦ νόµου
διαγορεύοντος, « Κύριον τὸν θεόν σου προσκυνἠσεις,
καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις. Καὶ οὗ ποιῄσεις σεαυτῷ
εἴδωλον' » τὸν θεὸν ἀφέντες πρὸς εἴδωλα κατεσύροντο.
Δι ὅπερ υἱοὺς αὐτοὺς ὀνομάζει γ/ευδεῖς. Ἡ άλλει δὲ
καὶ Δαδίδ' « Οἱ ἐχθροὶ Κυρίου ἐφεύσαντο αὐτόν. »
Καὶ ὡς ἀπὸ Χριστοῦ δέ φησιν ^ ε Υἱοὶ ἀλλότριοι
ἑφεύσαντό μοι.» "Απερ ἐποίουν ἀπειθοῦντες τῷ
νόµω * ἀντέλεγον γὰρ Ἱερεμίᾳ πρὺς ταῖς λο:παῖς
ἀπειθείαιςφεύδους αὐτὸν αἰτιώμενοι ut συγχωρούυντα
κατελθεῖν εἰς τὶν Αἴγυπτον. Αιόπερ ἐπιφέρει,
Λέγοντες τοῖς προφήταις, M ἀν αγγέ.Ίετε ἡμῖν,
καὶ τὰ ἑξῆς. 'AvO' ὧν ἐξέδωκε Σύμμαχος ' Καὶ τοῖς
ὁρῶσι, ph ὁρᾶτε ἡμῖν ὀρθῶς. Λαάήσατε ἡμῖν
Asia. ᾿Ορᾶτε ἡμῖν xAdvac. Ἀπόστητε ἀπὸ τῆς
ὁδοῦ. ἘΕκκ.ίνατε ἀπ' ἐμοῦ τρίδο». Παύσατε
&x προσώπου ἡμῶν τὸν ἅγιον τοῦ Ἱσραή-. Ανθ ὧν,
φησὶν, ὡς ἀλούσης πὀ.εως, τεῖχος ὑμῖν ἡ ἆμαρ-
«la ἐπιπεσεῖται, xal τοῦτο ταχέως. Πό.εως δὲ τῆς
οὕτω συντετριµµένης, 6; ἐστράκινον ἄγγος εἰς
λεπτὰ συντριδόµενον, ὡς ἄχρηστον εἶναι πρὸς
ἀνγθράχων κομιδην, Ἡ σμικροῦ τινος ὕδατος, ὃ
δηγλοῖ φεύξεισθαι { τούτων τὴν δίχην µηδενί 5. Ἡ

! Psal, xvii, 46.

YABLE LECTIONES,

{ vp. φεύξεσθα.. — 5 µηδένα,

΄

COMMENTARII IN ISAIAM.

9906 *

τάχα δηλοῖ, ὡς Ἡ ἐλπιαθεῖσα παρ᾽ ὑμῶν τῶν Αἰγυ- A comportationem sufficiat, relinquatur. Quibus :

«luy βοήθεια, xa0dzsp τεῖχος πεπτωχκὸς συντρι-
θήσεται. |

Χριστὺς δὲ ὧν ὁ θεὸς, xal τῶν ἀπειλῶν τὰς αἰτίας
ἑχτίθεται, χαὶ ὅπως ἔσται ταύτας διαφυγεῖν πλραι-
vet, ὡς μὴ] θέλων τὸν θάνατον τοῦ ἀποθνήῄσχοντος,
ὡς τὸ ἀποστρέφαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς 6602 ττς πονηρᾶς,
χαὶ ζᾖν αὐτὸν , ὡς ἐν Ἱξσεχιηλ αὐτός πού crat, xal
νῦν οὖν εἶπεν ' "Oc' ἂν ἐπιστραφεὶς στενάξῃς,
τότε σωθήσῃ. 'O0 δὲ Σύμμαχος, àv µετανοίᾳ. φᾳησὶ,
καὶ ἁναπαύσει σωθήσεσθε, καὶ Ἐν ἑλπίδι ἔσται ἡ
δύναμις ὑμῶν, Ἐὰν γὰρ χάθησθε, φησὶν, &v τῷ τόπῳ
τῆς Ἱερονσαλὴμ µετανοῄσαντες xal πα»σάµενοι,
«fc ἐπὶ τὴν Αἴγυπτον ὁρμῆς, τότε σωθήσεσθε àv
ἠρεμίᾳ γενόµενρι καὶ ἀναπαύσει. Αλλὰ καὶ ἡ
δύγαμις ὑμῶν ἓν ἐλπίδι ἔσται. Ἐλπίσαντες γὰρ
ἐπὶ τὸν θεὸν, δυνῄσεσθε σωθῆναι. Λέγεται δὲ Κύριος
ἐν τούτοις ἅγιος τοῦ Ἱσραὴῇ-ὶ , οὐ µόνον ὡς αὐτὸ b
τυγχάνων ἁγιωσύνη, ἀλλ ὡς xai ἁγιάζων τὸν
Ἱσραὴἡλ. Ανω μὲν γὰρ ἅγιον ἔθνος ἑλέγετο xal
ἱεράτευμα. ᾿Αποθαλόντας δὲ τὸν ἁγιασμὸν αὖθις
αὐτοὺς ἁγιάσει, ἐὰν µετανοῄσωσιν ἐφ᾽ οἷς fiyap-
σον. Οὐκ ἀρχεῖ δὲ µόνον πρὸς τοῦτο στεναγμὸς, ἁλλὰ
xai τρόπων ἐπιστροφὴ, ὅτε τις ἑαντοῦ λαμθάνει
σνναίσθησιν, ἔνθα ἣν ἁπάτης xal χακῶν ἑγνωκώς.
Ola καὶ τῆς i νοσούμεθα νόσον ἡ γνῶσις ἀναθεω-

ροῦντος ἐπ᾽ ἀδείας τοῦ λογισμοῦ, xai σὺ δὲ Ίγώσῃ.
καταφυγὼν πρὸς τοὺς σώζειν ἑαυτοὺς οὐχ ἰσχύοντας. -
θαῤῥοῦσι δὲ τῇ φυγῇ, xo μὴ βουλομένοις ἀχούειν ϱ

φησί * Φεύξεσθε μὲν, οὐ μὴν διαφυγεῖν ἔξετε τῶν
Βαθυλωνίων τὴν χεῖρα. Eig τοτποῦτον δὲ αὐτοὺς
φεύξεσθε, ἕως ἂν χαταλειρφθῶσιν ὡς ἱστὸς ἐπ
δρους, καὶ ὡς σημαία ἐπὶ βουνοῦ. Ἡ κατὰ τὸν
Σύμμαχον, ὡς ἱστὸς ἑπάνω ὅρους, καὶ ὡς ἱστία
ἀπὶ βουνοῦ. ὍὭσπερ γὰρ νηὸς διαπεσούσης ix
. yauayla, σημεῖον ἐπ) ὅρους ἰστὸς, ὡς ἄχρηστος
χείμενος, μετὰ xal τῶν ἱστίων "οὕτως αὑτῶν ἐπίση-
μον γενήσεσθαί φησι τὴν ἀπώλειαν.

Τινὲς δέ φασιν, ἐφ᾽ ὑψηλῶν χωρίων τίθεσθαι τοῖς
στρατιώταις παρὰ τῶν στρατηγούντων σημεῖα, τῶν
πρακτέων δηλωτιχκά. "H, χαθά φασιν ἕτεροι, οὕτως

certe aut istorum nemini licere vindictam effugere
demonstrat; aut speratum ab ZEgyptiis auxilium,
tanquam murum dejectum, et contritum iri.

At Christus, Deus exsistens, et minarum causas
exponit, quibus modis eas evitemus, docet : cum
se dicit non peccatoris morte, sed ejus resipiscentia
deleetari, ut averiatur a via mala, et vivat ; sicut
apud Ezechiclem alicubi 15, et bic etiam loquitur:
cum reversus ingemueris, tunc salvus eris. Cujus
loco Syminachus : /n penitentia et requie salvabi-
mini, et in spe. eril fortitudo vestra, interpretatus
esl : Si enim resipiscentes, ait, : Hierosolymis
quieti, nec amplius de /Egyptiaca profectione sol-
liciti manseritis : In pace non tantum el requie sal-
vabimini, sed in spe vobis erit fortitudo restra, cum
spem in Deo collocantes salvari queatis. Dicitur
vero in his Dominus sanctus l1srael, non eo tantum,
quod sanctitas ipse sit, sed quod sanctum Israelem
faciat. Superius enim el gentem sanctam ét sacer-
dotium esse dixerat ; sed quia sanctimoniam a se
Fejecerunt, eosdem rursum, si a peccatis resipi-
$cant, sanctos redditurum se pollicetur. 370
Neque vero ad id ingemere tantum satis fuerit;
sed ea etiam morum conrtersione ect emendatione
opus est, qua sui sensu quis excitatus, quo usque
fraude et scelere fuerat delatus, cognoscat. Qualis
ea exsistit mentis cognitio, qux mctu nullo per-
turbata, quo. morbo laboremus, contemplatur ;
eadem cognosces et ipse quid egeris, cum ad eos,
qui servare se nequeant, appuleris. At vero fuge
confidentes, neque audire voleutes hunc in modum
alloquitur, fugietis quidem, sed Dabyloniorüm ma-
num nunquam effugere poteritis. Eousque autem
Fugietis, donec relinquamini ut. malus in. monte, et
ut signum in colle, vel, sccundum interpretationem
Symmachi, tanquam malus in montis vertice, et
tauvquam vela in colle. Ut enim navis ejus, quee
naufragium passa est, malus in signum cum telis
ín monte positus manel inutilis : sic οἱ eorum non
obscurum fore interitum pronuntiat.

Aiunt vero nonnulli signa militaria a ducibus
loco excelsiore collocari, ut ita suis quid agi debeat,
siguificetur. Vel, ut dicunt alii, tam fore insiguem

1| xa0* ὑμῶν ἔσται τιμωρία περιφανὴς, ὡς οὐκ ἔστι D et apertam Judieorum ultionem demonstrat, quam

λαθεῖν ἱστὸν ἐπ᾽ ὅρους, xal σημεῖον ἐπὶ βουνοῦ.
Πλὴν οὐ πάντη τάντας ἀπολεῖσθαί φηαι. Τινὰς γὰρ
ῥεήσει Geb; οἶκτον λαθὼν ἐπ) αὐτοῖς, δι ὧν ἐ.εεῖ
δοξαξόµενος. Ὡς γὰρ δίχαιος κριτῆς, τοὺς μὲν ἀξίους
τιμωρεῖται" τοὺς δὲ δυναµένους ἐ.λέους τυχεῖν,
ἀλεεῖ. Διό φησιν’ Μαχάριος ὁ tj. ἀπογινώσχων ἐν
τοῖς χαταλαμθάνουσιν ἡμᾶς περιστατικοῖς. Τινὲς
6b ταῦτα εἱρῆσθαί φασι διὰ τὸ σωθησόµενον τοῦ
Ἱσραὴλ ἐγχατάλειμμα. Τινὲς δὲ τὴν διὰ τοῦ Κύρου
σημαἰνειν ἐπάνοδον, "Άλλοι την ἐν τῇ καθόλου χρίσει

" Ezech εν], 25; xxxii, 1.

facile malus in monle erectus, aut signum in colle
omnibus solet apparere. Neque tamen funditus
omnes perituros intelligit. Quorumdam enim, con-
verso ad luctum eorum animo, Deus ipse, cui mri-
seraliones in gloriam cedunt, miserebitur. Ut enim
tanquam justus judez, meritos ulciscitur; ita
eorum, qui miseratione digni sunt, miseretur,
indeque est, quod cos, qui in calamitatibus ani-
mum non desponderunt, beatos predicat. Quidam
autem ad reliquias Israelis, que salvandz sunt;

VARLE LECTIONES.

ἃ vp. αὑτός, ἓ yp, τήν.

-—

9907

PROCOPII GAZEI

'9?f8

quidam item ad Cyri adventum, quidam vero ad A πρὸς & πράττοµεν ἀμοιδὴν. ᾽Απειλῶν δὲ φοθεῖ, καὶ

summi illius judicii dignam pro factorum ratione

mercedem, ista respexisse volunt. Terret porro

θεραπεύει παραμυθούμενος, ἵνα μὴ τὸ μὲν ἁπαγό-
ρεύσιν, τὸ δὲ διάχυσιν ἁπεργάσηται.

minitando , et salvando consolatur..Isto, ne pertinacem et repugnantem; illo, ne effusum οἱ disso-

]jutum eflici:t.

371 Vzns. 18 26. Et. rursum ezspectat. Deus,
ul misereatur vestri : el propterea in altum tolletur,
g:oniam judex Dcominus Deus vestri, et ubi relin-
quetis gloriam. vestram? Beati, qui manent. in eo;
quoniam populus sanctus in Sion habitabit, et Jeru-
sulem fletu. flevit, etc.

372 Populi reversionem deinceps vaticinatur,
qua post gravia Jeremix tempora exstitit, cum
habitatoribus quidem civitas, agricolis autem regio
jpsa abundaret, Est vere rursus. instauratum tem-
pim sub Zorobabele et Jesu, prophetantibus
Zacharia et Agg:eo : quos Esdras οἱ Neemias inse-
cuti, nihil non ad urbis perfectionem opere ct
industriz contulerunt ; unde et illa diu permansit
jnexpuguabilis : qux ut .propleta.— sighi'icarel,
Deum rursus, ul nostri misereatur exspectare ,
proque suo judicis officio, qui de nobis captivitate
digni fuerunt, eidem illos tradidisse; quorum
autem misereri justum fuit, conservasse adjicit ;
jtaque beatum esse in ipso manere, aul secundum
Symmachi interprelationem, ipsum sustinere, qui
Jerusalem misertus, ipsam rursum | sit instauratu-
rus. Civterum advertendum est. vocabulum, saa-
etus, ubi populus sanctus habetur, in. Hehbrza le-
ctione, aliisque etiam. editionibus, non immecerito
minime reperiri. Neque enim omnino sanctus fuit,
qui urbem post reditum populus habitavit. Quin-
etiam ubi fletu flevit habemus ; non luxit in Hebrazo
Bcribi ; unde non flebis Symmachus, non lugebitur
Theo:lotio dixerunt. Erat eniin l:etandi, non flendi
Jis occasio, qui urbem Deo miserante reccpissent.
Juxta illud :« Venientes autem venient cum cxsul-
tatione porlantes manipulos suos !'5. » At. quod
vocem clamoris tui quando vidit, au:ivit te scribit,
ita Symmachus : Ad vocem. clamoris tui, quemad-
eodumn. auditus fuit, audit te. Cujus geneiis est
illud : « Secundum fidei tuam flat tibi '*. » In pra--
sens quidem, ait : Panem offlictionis dabit tibi ,
vicinis affligebantur.

3793 Deinceps enim omnem illis ubertatem et co-
piam denuntiat, imprimisque errore carentem secu-
ritate:n, cum eodem se liberari semel agnoscent :
quautumvis non defuturi sint, qui advertere, et
in vias quaslibet inducere conentur. Via enim,
aiunt, media, et. regia, aliis utrinque declinatis,
ambulabis, cum exsecranda idola ista, tanquam
judicio tuo turpe aliquid et exsecranduim maxime,
contaminaveris. Tum demum tibi omnia ad bruta
usque, sed ea maxime, qua agrorum cultui sub-
serviunt, prospere cessura sunt. At corporeis huc-

] 15 Psal. cxxv, 6. '* Matth, ix, 29,

(η΄ κς᾿. Kal 3d.lm μενεῖ ὁ Θεὸς τοῦ oixtetpti-
σαι ὑμᾶς. Kal διὰ τοῦτο ὑψ'ωθήσεται τοῦ ἐλεῆσαι
ὑμᾶς, διότι κριτὴς Ἱύριος ὁ Θεὺς ὑμῶν ' xal ποῦ
κατα.λείήετε δόξα» ὑμῶν; Μακάριοι οἱ ἐμμένοντες
ἐν αὐτῷ. διότι .Ἰαὸς ἅγιος ἐν Σιὼν οἰκήσει, καὶ
'Iepovca Alp κ.αυθμῷ Ex Aavetr, x. τ. λ.

ἸΑγολούθως θὲσπίχει «hv ἐπάνοδον τοῦ «Ιαοῦ
μετὰ τὰ γεγονότα ἐπὶ Ἱερεμίου xav, ἠνίκα πεπλῆ-
βωτο τῶν μὲν οἰκητάρων ἡ πόλις, τῶν δὲ γεωργοῦν-
των 5 χώρα. Πάλιν δὲ ὁ τοῦ θεοῦ ἀνῳχοδομίήθη vab;

D iz 7,ρ06άθελ καὶ Ἰησοῦ, προφητευόντων "Ava foo

καὶ Ζαχαρίου. Ms0' οὓς, "Esópa;, εἴτα Νεεμίας πρὸς
τελείωσιν τῇ πόλει συνέπραξανι ἐφ᾽ οἷς ἔμεινεν
ἐπὶ πλεῖστον χρόνον ἀνάλωτος ' ἅπερ ὃτλῶν ὁ προ-
φέτης qnot, Καὶ πἀ.ὶιν' µένει ὁ θεὺς τοῦ οἰκτειρῆ-
σαι ἡμᾶς. Καὶ ὅτι χριτῆς ὧν ἡμῶν, τοὺς μὲν ἀξίους
αἰχμαλωαίας, ᾿ταρεδίδου. Οὓς δὲ δίκαιον ἐλεειν,
ἔσωζε. Διὸ μαχάριον τὸ ἐμμένει» ἐν αὐτῷ. "IH,
χατὰ Σύμμµαχον, τὸ ὑπομένειν αὐτόν. Οἱκτειρίσας
γὰρ Ἱερουσαλὴμ, ἀνοικοδομίσει πάλιν αὐτὴν. Τὸ δὲ
ἅγιος, ἓν τῷ, Aaóg ἅγιος, o) πρὀσχειται map
Ἑθρσίοις, οὔτε χατὰ τὰς ἐἑχδόσεις τῶν ἄλλων᾽ εἰχό-
«τω;. 0ὐδὲ γὰρ πάντως ἅγιος ὁ τὴν πόλιν μετὰ τὴν
ἐπάνοδον οἰχήσας .αός. 'AXAX xaX &v τῷ, κ.λαυθμῷ
ἔχλαυσεν», τὸ 'E6ooixbv Οὐκ ἔκ.αυσεν ἔχει. Aw
Σύμµαχο-, OU κ.Ἰαύσεις, qnalv. Ὁ δὲ θεοδοτίων, OO
χ.Ἰαυθήσεται. Εὐφροσύνης yxp ἣν καιρὸ:, οὗ
κ.Ἰαυθμοῦ τοῖς ἀπειληφόσι τὴν πόλιν ἀν]έῳ θεοῦ.
Κατὰ τό’ « Ἐρχόμενοι δὲ ἤξουσιν ἐν ἀγαλλιάσει
αἴροντες τὰ δράγµατα αὐτῶν. » Αντὶ δὲ τοῦ, ΤΗΥ
geri τῆς κραυγής σου "rixa εἶδεν ἐπήκουσέν
σου "ὁ Xógpayóz φησι Πρὸς thv φω»ὴ» τῆς
βοῆς σου , καθὼς ἂν ἀκουσθῇῃ, ἀκούει σου.
ὈὉποῖον τῷ Ἱ, εΚατὰ τὴν πίστιν σου γενηθήτω σοι. »
IIph; μὲν τὸ παρόν φησιν, Apcov ὐ.ἐύεως δώσει σοι,
κατὰ τὴν ἀρχὴν τῖς ἑπανόδου λέγων, τῶν περ'χώρων
θλιθόντων αὐὑτούς..

principium reversionis intelligens : quo tempore a

D λΜετὰ γὰρ ταῦτα πᾶσαν αὐτοῖς εὑεττρίαν κατεπαγ-

γέλλεται, xal πλάνης πρῶτον ἑλευθερίαν, τῷ γνῶσιν
ἔχειν, ὅτι πλάνῃ καθέστηχεν k, χᾶν διαστρέφοιέν τι-
νες ἐπ᾽ dAAoxórove ὁδοὺς τροκαλούμενοι. Ὁδφ
γὰρ, qnot, πορεύσῃ µέσῃ τε xoi βασιλικῇ τὰς
ἑχατέρωθεν ἐκχκλίνων, ὅτε xal μιαγεῖς τὰ zi:
μιαρὰ ταῦτα, χκαθάπερ τι τῶν ἄγαν ἀκαθάρτων
ἠγούμενος. Τότε σοι τὰ τῆς εὐθηνίας, µέχρι τῶν ἁλό-
γων ζώων, γεωργικῶν δὲ μάλιστα, παρατείνεται 1.
Σωματικὰς δὲ µέχρι τούτου τὰς ἐπαγγελίας αὐτοῖς
παρἸσχὼν, ἐπάγει τὰς θειοτέρας τοῖς τούτων ἀδίοις,

VARI/E LECTIONES.

j 1ρ. τό. ^ mp. ἀφέστηχε.

| (c. παρατενεῖται 7) παραταθῄσεται.

2269 .

COMMENTARII IN ISAIAM. BEP

22:0

xal τὸν αὐτῶν γρόνον προσθεὶς λέγων ' Ἐν τῇ ἡμέρᾳ Α usque promissionibus adhibitis diviniores jam,

ἐνείῃ ὃτ ἂν ἀπο.]ώνται 104401, καὶ ὅταν πέσωσι
πύργοι. Ἡ υατὰ Σύμμαχον, ἐν ἡμέρᾳ σφαγῆς
zo Anc, v τῷ πεσεῖν μεγάλους, χατὰ τὸν τῆς χρί-
σεως ὄτλονότ, χαιρὀν. HoJAol γὰρ κατ ἐχεῖνον ἆπ-
οἱοῦνται τὸν χρόνον, bv ᾧ xaX τὰ ἐπηγγελμένα τοῖς
ἀξίοις Golf astas, ἅπερ ἐσ-ὶ)ν ὕδωρ διαπορευόµενον
ἐπὶ παντὸς ὄρους ὑψηλυῦ καὶ βουνοῦ. Κατὰ δὲ
Σύμμιχο», xal ἐπὶ παντὸς Bovrov ἐπηριιένου διαι-

ρέσεις ἁγωγῶν ὑδάτων. Ὥσπερ δὲ Σιὼν ὄρος τὸ ᾿

ἐπονράνιο) πολλάκις ἐλέγομενα οὕτως αἱ πολλαὶ µο-
vil παρὰ τῷ ἀατέρι, ὄρη ἑἐστὶν οὐράνια πρὸς τὴν
ἀξίαν ἀπηδιδόμενα, ἐφ᾽ ὧν τὸ διαπορευόµενον ὕδωρ
τὸ ἀπὸ πηγης ἀναθλύζον ἂν εἴη, περὶ ἧς φησιν’
«€ Ὅτι παρὰ ao πηγη ζωῆς, » ἀφ᾽ $i ὁ ποταμὸς
τοῦ θΕοῦ προχεῖτα,, περὶ ο) γέγραπται’ « Ὁ ποτα-
phe τοῦ θεῦ ἐπλτρώθη ὑδάτων, » xal* « ToU ποτα-
poo τὰ ὁρμήματα εὐρραίΐνουσι τὴν πόλιν τοῦ θ:οῦ.
ὃς ἐστιν ὁ μονογενὴῆς τοῦ 8:95 Λόγος. OU µεταλαθ)ν-
τε;, ἀθανασίαν Έξομεν, χαὶ ζωὴ», ὅπερ ico xat'
οὐσίαν αὐτός. "Ote καὶ αὑτὴ, φησὶν, f) χτίσις &Xeu-
θερωθεῖσα τῖς δουλείας τῆς φθορᾶς, ἀπολήφεται τῶν
χαμάτων τὰς ἁμοιθας, ὥσπερ ἡ.]ιός τε καὶ σελήνη
pst zov φῶς καὶ δύξαν λαμθάνοντες, ἅτε δη χαµόντες
tip τοῦ θεοῦ χαλῶς διαχονούµενοι νεύματι.

Ταῦτα δὲ ἕτται ὅτ ἂν οἱ ἄξιοι σφαγῇ παραδοθί-
σονται, xal οἱ ἓν τῷ παρόντι Blo ἐπηρμξνοι χαὶ µε-
γάλαυχοι πέσωσι, χαθαίρετιν τοῦ ὕψους λαμθάνοντες.
A6 φησιν ὁ Αχύλας, "Ev ἡμέρᾳ ἁποχταμένου
πο.1.1οῦ, ἓν τῷ πεσεῖν με}αἸυρομένους, xal ὅταν
ἱἰάσηται Κύριος τὸ σύντριμμα τοῦ :«Ἰαοῦ αὐτοῦ.
Kal οὐχ ἐμνήσθη τοῦ Ἱσραί.1, οὐδὲ τοῦ 'Iaxo6.
Παντὶ γὰρ ἀξίῳ πρόχειται τῆς ἐπαγγελίας τὰ δῶρα.
Ἐντεῦθεν ὁρμώμενος ὁ θεῖος Απόστολος ἔφησεν "
, Ἡ γὰρ ἁπηωπαραδοχία τῆς κτίσεως τὴν ἀποχάλ»-
Ψιν τῶν υἱῶν τοῦ θεοῦ ἀπεχδέχεται, ὅτι χαὶ αὐτὴ 1j
γτίσις ἑλευ]ερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθο-
ρᾶς, εἰς την ἐλευθερίαν της δόξης τῶν τέχνων τοῦ
8:602. » Ἰέχνων λέγων ἐλευθερίαν, ἣν 6 προφήτης
εἶπεν ἴασιν' τοῦ Aaov. Πολλὴν γὰρ εἶχον συντριθὴν
ἐν τῇ παρούσῃ ζωῇ, ὡς λέγεσθα,' « Καρδίαν συντε-
«ριμµένην xax τεταπεινωμένην ὁ θεὸς οὐκ ἐξουδενώ-

notato tempore, adjuygens, id eo die futurum ait:
quo perierunt multi, el cum. ceciderint. turres. Aut
sccundum Symmachi interpretationem, 7n die in-
lerfectionis multa, cum cadent magni ; quibus judi-
cii tempus indicasse putamus.: Αι enim illo
tempore peribunt, in quo dignis tribuentur quz
aununtiata sunt, a qua nim.rum montem excelsum
omnem, et collem percurrens, aut etiam, si interpre-
tationem Symmachi requiris, super omnem collem
excelsum divisiones duciarunt aquarum, Ut autem
montem Sion, supercelestem pers:epe ἀἰσίμιις :
sic multe illa apud Patrem mansiones !7, montes
quidam caelestes, singulis pro meriti ratione as-
signati fuerint, quos percurrens aqua eo fonte sca-
turiat, de quo legitur : « Apud te fons vite !* : »
a quo flamen Dei illud emanat, quod his verbis si-
gnifieatur : « Flumen Dei repletum est aquis 15, »
et illis etiam : « Fluminis impetus laetificat. civi-
tatem. Dei **, » Verbum Dei scilicet. unigenitum,
cujus f:cti participes inimortalitatem et vitam (qua
quidem ejus essentiam consequuntur) tum de-
mum habituri sumus , cum ipsa creatura servitute
et corruptione liberata, sua feret laborum pramia;
non aliter quam solem et lunam majus lumen, et
gloriam ampliorem consecutos esse videmus, lan-
quam qui Dei voluntati beue paruerint.

Est vero istud twm demum futurum, cum qui
internecione 3'74 digni sunt, cidem tradentur; et
qui in liac vita elate et superbe se gerunt, ampu-
tato fastu tollentur. Atque inde est Aquilze istbzec,
qui? sequitur, interpretatio : Πίο die multis iuter-
fectis cum. cecidetinl. elati, et cum sanaverit Doni-
nus contritionem populi sui. Nulla rursum Israelis,
nulla Jacobi mentio addita est ; ut dignis omnibus,
qua promittuntur , dona proponi demonstret. Inde
igitur excitatus Apostolus ait : « Nam exspecta-
tio creaturze revelationem filiorum Dei exspectat;

quia et ipsa creatura liberabitur a servitute cor-

ruptionis in libertatem gloria filiorum Dei **; » in
quibus idem ille filiorum libertatem intelligit, ac
populi sui sanationem prop'etla. Tantam enim adeo
in terris contritionem passos esse constt, ut iwerito
dicatur : « Cor contritum ct humiliatum Deus

git. » Kal* « Ousla τῷ θεῷ πνεῦμα συντετρ'µυέ- p non despiciet **.» Ttem : « Sacrificium Deo spiritus

voy. » "O8cv φησὶν ὁ Παῦλος ' « Οἱ γὰρ ὄντες £v τῷ
σχήνε, στενάζοµεν βαρυνόµενοι. » Καὶ ἐπὶ τοῖς
ἁμαρτάνουσιν ἐθαρύνοντο, χατὰ τό « Πενθήσω
πολλοὺς τῶν προηµαρτηχότων xal μὴ µετανοησάν-
tov. 'AJX ἀνακτήσεται αὐτῶν ὁ θεὺς τὰ συντρίµ.:
pasa. »

ΚΕΦΡΑΛ. ΑΑ’,

& -U. Oval οἱ χαταέα΄γοντες εἰς Αἴγυπ-ον ἐπὶ
βοήθειαν. Οἱ ἐν) Ίπποις πεποιθότες, xalég' àp-
paca. "{.στ/ yàp πο. λὰ, καὶ 8p! ἵπποις απῆθος
σ«όδρα, καὶ cix Ίκουσαν πεποιθέτες àal ecv

'" Psal. xxxv, 10.
" Ἡ Cor. v, 2.

1? joan, xiv, 9.
b, 19. ** ibi. 19.

19 Psal. p xiv, 10.
** [| Cor. an. 21.

contributatus *?. » II:nc est Pauli illud : « Nam et
qui sumus in Loc tabernaculo, ingemiscimus one-
rati **. » Deinde peccatorum onere preimebantur,
justa illud : « Lugebo multos corum, «qui ante
peccaverunt, neque lamen panitentiam egerunt.
Sed Deus reparabit contritiones eorum **. »

375-376 CAP. XXXI.

Vegas. 1-9. Ve qui descendunt in /£gyptum auxi-
lii causa ; qui in equis confidunt, et in curribus. Sunt
enim multi, et iu equis multitudo ingens, et non audi-
verynt confisi super. sanctum. Israel, εἰ Deum non

8 [to;:m, vin, 10 24. Psal,

ο

9 Psal, NLv, 9.

2271

PROCOPII GAZEI

2272

guasiverunt. Et ipse sapiens induxit super eos mala. Α ἅγιον τοῦ "Icpus.l, xai τὸν 8er οὐκ ἑζήτησαν-

Et verbum ejus non (rustrabitur, eic.

377. .. . . libertaten: quod multi certe
fecerunt, qui a pietate ad vitam idololatri-
cam εἰ /Egyptiam defecerunt. lstis autem re-
versionem a captivitate adjungit. Ut enim leo,
inquit , ad predam cibi causa conversus, in grc-
ges ipsos irruit, nihil pastorum clamorem, nihil in^
sequentium multitudinem moratus ; sic hostes ag-
grediens Dominus Israelem ipsum liberabit. At

ubi Hierosolymam usque perduxcerit ; sic eosdem.

rursum proteget, uL solet in nido pullos suos avis
defendere. Atque hinc est, ut pro quibus hic habe-
mus, et vociferabitur. swper ea, donec impleantur
montes ejus voce, el viucantur, sic exiulerit. Sym-
machus : Complentibus omnia pastoribus a voce
eorum non vincelur, neque a multitudine eorum sub-
jicietur. Verum si αἆ Septuaginta interpretes re-
spicis, ita habeas. Leouem ferunt, postquam rugitu
primum greges εἰ pastores terrucrit, eosdem ag-
gredi. Ad lunc modum οἱ Dominus ipse, postquam
minas proposuit, non ponitentes ulciscitur ; quod
vel in superbientibus Assyriis videas; atque etiam
cum ab accolarum injuria, quam post reversionem
patiebatur, Israelem tueri placuit. Ad utrumlibet
similitudinem alteram accommodavit. At. quie. [eo-
nem babuit, non desunt, qui ad Israelitas referant,
qui ne ferarum quidem metum erga Deum. ducem
suum retinuerunt, Unde et eos se leonum more
gesturum significat. Alias si poenilere οἱ resipi-
scere contigerit, eosdem se, avis instar, qux pullos
tuetur, esse proteclurum. Tale vero et ipsi etiam,
si ad priorem sensum respicimus, Salvatoris auxi-
liu sumus experti. Omnes enim quotquot. sunt,
' mortales, intelligibilis ille ceperat Assyrius; nisi
Christo ipso tanquam leone irruente, verbo oris
ejus, qui Sionis Ecclesie nomine decertavit, occi-
disset.Se namque orbem terrarum, ut nidum, manu
378 sua comprehensurum minabatur. AL hic in
se credentes, ut pullos gallina, sub alis cocgit **.
Atque liec cum de Jerusalem monuisset, ad eos
jan, qui in. "Egyptum se recipiunt, in liunc. mo-
dum exclamat : Convertimini, qui profundum con-

Καὶ αὑτὸς σοφὸς ἦγεν ἐπ᾽ αὐτοὺς καχὰ, καὶ ὁ
Adyoc αὐτοῦ οὐ ui ἀθετηθῇ, x. τ. λ.

e. ο ἐλευθέρωσιν. "O δῆ πολλοὶ πεποιηχασι θεο-
σεθείας ἁποστάντες πρὸς βίον εἰδω.ικὸν καὶ Alyv-
πτιον. Τούτοις ἐπισυνάπτει τὴν Ex τῆς αἰγμαλωσίας
ἐπάνοδον. Ὡς Υὰρ «Ἰέων φησὶν ἐπὶ θἡρᾳ τροφῆς
χινηθεὶς, τοῖς παιμνίοις ἐφάλλεται, οὗ χραιγὰς ποι-
μένω», οὗ διωκόντω»ν π.Ἰῆθος ἐπιστρεφόμενος”
οὕτω τοῖς πολεμµἰοις ὁ Κύριος ἐπιστὰς ἐξελεῖται. τὸν
Ἱτραίλ. ᾿᾽Αγαγὼν δὲ πρὺς Ἱερουσαλὴμ οὕτως αὐτῶν
ὑπερασπίσει, ὡς ὄρνις τῶν ἐν καὶιᾷ γεοττῶ»».
"O0cv ὁ Σύμμαχος ἀντ) τοῦ, xal κεχράξῃ ἐπ᾽ αὑτῇ
ἕως ἐμπ.ησθῇ τὰ ὄρη τῆς Φωνῆς αὐτοῦ, xal ἡς-

" τήθησαν, οὕτως ἐξέδωκεν' Π.Ίηρώματος ποιµέχωγ»'

ἀπὺ Φωνῆς αὑτῶν οὐκ ἠττηθήσεται, οὐδὲ ἀπὸ
π.]ήθους αὐτῶν οὐχ ὑποταγήσεται. Κατὰ δὲ την
ἔχδοσιν τῶν ᾿Εθδομήχοντα νοητέον οὕτω) Φασὶ τὸν
Λέοντα Bor προκατἁπλήττοντα τὰς ἀγέλας xai τοὺς
ἐφεστηχύτας οὕτω ποιεῖσθαι τὴν ἔφοδον, οὕτω καὶ
Κύριος προχαταπλήττων ἀπειλαῖς, οὗ μετανοοῦσιν
ἐπιφέρει τὴν δίχην. ΄Ώσπερ οὖν xay τοῖς ᾿Ασσυρίοις
µεγαλανχήσασι σχέπων τὸν Ἰσραὴἡλ, xai ànb τῶν
περιχώρων τῶν μετὰ τὴν ἐπάνοδον ἑπ'τεθέντων
αὐτῷ. Πρὸς ἑχατέρους yàp τῶν ταραθολῶν τὴν ἑτέ-
pz» ἐφήρμοσεν. Τὴν δὲ τοῦ A£orvroc ἐπὶ τῶν ἐξ
Ἰσραὴλ. Τινὲς παρειλήφασι, μηδὲ τὺν τῶν ἁλόγων
παρεσχηχ΄των πρὸς τὸν ἠγεμόνα θεὸν φόθον. "00εν
καὶ τὰ .Ιεόγτων , qnoi, ὑμᾶς διαθἠσει. Μετανοούν-
των δὲ, χαθάπερ γεοττῶν ὄρνις ὑπερμαχήσεται.
Κατὰ δὲ τὴν πρώτην ἐξήγησιν, το"αύτη γέγονεν ἐφ᾽
ἡμᾶς ἡ τοῦ Σωτῆρος ἐπιχουρία. Πάντας γὰρ ἀνθρώ-
πους ὁ νοητὸς εἶλεν ᾿Ασσύριος. ᾽Αλλὰ Χριστὸς, ofa
Aéor, ἐπιπηδήσας αὐτῷ κατήργηχεν αὐτὸν, τῷ ῥή-
µατι τοῦ στόματος αὐτοῦ, τῆς Σιὼν τῆς Ἐχχλησίας
ὑπεραγωνισάμενος. 'O μὲν γὰρ ἠπείλει, Τὴν οἶνου-
µένην ὅλην χαταλήψομαι τῇ χειρί µου ὡς vosotáv.
Ὁ δὲ συνήγαγε τοὺς πιστεύοντας εἰς αὐτὸν, ὃν τρό-
πον ὄρνις ἐπισυνάγει τὰ νόσα:ια αὐτῆς ὑπὸ τὰς πτ6-
ρυγας. Ταῦτα περὶ τῆς Ἱερουσαλὴμ ἑπαγτγειλάμε -
vos, προσφωνεῖ τοῖς ἀπελθοῦσιν εἰς Αἴγνπτον, Ἐκπι-
στεράφητε, οἱ τὴν βαθεῖαν βου.ην βον.ευόμενγοι
xal ἄνομον, προτρέπων εἰς Ἱερουσαλὴμ αὐτοὺς πά-
λιν ἐπανελθεῖν, διὰ τὰ ἐπηγγελμένα περὶ τοῦ ταύτης

silium inieratis el iniquum; et iterum Jerusalem re- p ἀνοιχισμοῦ. "Ὅπερ ὁ Σύμμαχος οὕτως ἐξέδωκε"

dire, quanlo spes ejus instaurands flat, hortatur;
quz ila expressit Symmachus : Penitemini, filii
lsrael, sicut de transgrediendo profunde. cogitasiis.
Significat autem eos quz imala sunt, alte. quidem
rere et meditari.

Caeterum postquam ab Assyriiis redire contige-
rit, et. ipsi tum demum, ait, idololatria liberabi-
mini. Quod ab histori: flde minime dissentire
Feperias, cum omni prorsus idololatria, quo tem-
re instaurabatur templum, caruerint. Quidam

Mattb. xxvi, 25,

* wosalovs.

Μεταγοήσατεα, ὡς ἐδαθύνατε παραθήναι, cl viol
Ἱσραή.. Ano δὲ αὐτοὺς ἐνδαθύνοντας μὲν τοῖς
Xaxole, τοῖς δὲ χατὰ θεὸν ἐπιπολέους ὑπάρχοντας m,

cogitare; que Dei autem, superficie tenus ἱπᾳυὶ”

Μετὰ δὲ τὴν ἐξ Ασσυρίων ἁπαλλαγὴν, ἔσται, φη-
olv, ὑμῖν πάσης εἰδωλολατρείας ἁπαλλαγή. Καὶ σύμ-
φωνος ἡ ἱστορία. Τὸν γὰρ ναὺν ἀναδειμάμενοι, χα-
θαροὶ πᾶσης εἰδωλολατρείας ἑγένοντο. Τινὲς δὲ τοῦτά
qaot γεγενῆσθαι xa0* ὃν χρόνον ὑπερῆσπισε τῆς Ἱε-

VAKLE LECTIONES.

2713

COMMENTARII IN ISAIAM.

21

ρουσαλὴμ ὁ Χριστὸς Ἐκχλησίας. Πρὸς αὐτὴν γὰρ A autem in ea tempora,. quibus Tlierosolymorum

T&v ὁ λόγος ἀνέδραμεν, ὅτε τῆς εἰδωλολατρείας
ἀπολομένης, χα) 6 νοητὸς αὐτῇ συναπῆλθεν ᾿Ασσοὺρ,
οὐκ ἂν δρὸς µαχαίρᾳ πληγεὶς, λόγῳ δὲ θείῳ πεμφθεὶς
εἰς τὴν ἄθυσσον σὺν ταῖς ἰδίαις δυνάµεσιν, ἃς διὰ
τῶν lo yvpor νεανίσχων ἑδήλωσεν ἁῤῥαγεϊ πέτρᾳ
τῷ Χριστῷ περιΛηφθείσας, ὡς yápaxi. Οἱ δξ ἄλλοι
φασὶν, Ἐπειδὴ τὸν Ἀσσύριον Ἰουδαῖοι δείσαντες elg
Αἴγυπτον ἀπεχώρησαν, ἐπαγγέλλεται τούτοις τὴν
ἐχείνου χαθαίρεσιν, τὴν εἰδωλολατῥείαν διὰ τούτων
δηλῶν Ex θείας πεπτωχυῖαν δυνάµεως, εἰ xat ἄνθρω-
ποι ταύτῃ διαχονυῦντες τὴν ᾿Ασσυρίων χαθεῖλον ἀρ-
xlv. Ai xai περὶ Βαθυλῶνος ἔλεγε προφητεύων'
Ἰδου ἐπεγείρω ὑμῖν τοὺς Μέδους. ἸΑντὶ δὲ τοῦ,
Πέτρα περι ϊηφθήσονται ὡς xápaxi, ὁ Xóppayo;
ἔφη, Πέτρα αὐτοῦ ἡ φοδερὰ παρε.εύσεται, καὶ ἡτ-
τηθήσονται οἱ ἄρχοντες αὐτοῦ, φησὶ Κύριος, δη-
λαδη τοῦ ᾿Ασσυρίου. Πέτεαν γὰρ αὐτοῦ τὸ στεῤῥὸν
ἐχάλεσε τῆς ἀρχῆς. Προτρέπων δὲ τοὺς ἓν Αἰγύπτῳ
φυγάδας ὑποστρέφειν εἰς Ἱερουσαλὴμ, Μακάριος,
φησὶν, ὃς ἔχει àx Σιὼν σπέρμα, xal υἰχείους éy
Tepevc cnp, διὰ τὸ µέλλειν αὐτὴν εἰς τὴν ἀρχαίαν
ἀνακτίσεσθαι δόξαν, μᾶλλον δὲ χρείττονα. Διό φησιν
ἐν ἑτέροις"' « Καὶ ἔσται ἡ δόξα τοῦ οἴχου τούτου f)
ἑσχάτη, ὑπὲρ τὴν πρώτην. » Ὠθέλισται δὲ τὸ, µα-
κάριος, ὡς uh κείµενον. Τὸ δὲ λοιπὸν ὁ μὲν Σύμμα-
χός φησιν, "Εχει πῦρ ἐν Σιὼν καὶ κ.{θανον ἐν 'Ie-
ρουσα.ὶήμ. "0 δὲ ᾽Αχύλας xaX θεοδοτίων, doc αὐτῷ
ἂν Σιὼν, καὶ κ.ίδανος αὐτῷ ἐν Ἱερουσα.]ὴμ, περὶ
θεοῦ λέγοντες τοῦ χκαθελόντος τὸν Βαδυλώνιον. Ac
οὗ πυρὸς χατακαἰει τοὺς τῆς αὐτοῦ χαταφρονῄσαν-
τας πόλεως, μάλιστα δὲ τῆς Ἐκχλησίας, περὶ 1;
εἴρηται " « Δεδοξασμένα ἐλαλήθη περὶ σοῦ, ἡ πόλις
τοῦ θεοῦ. » Καὶ: « Τοῦ ποταμοῦ τὰ ὁρμήματα εὖ-
φραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ θεοῦ. » Ἐν αὐτῇ γὰρ πῦρ
ἐστι xal κ.ίδανος εἰς τὸ χαταφλέχειν ἑχάστις
Ψυχῆς ξύλα, χόρτον, κχαλάμην. Καὶ κατὰ τὸν ᾽Αχύλαν
δὲ, coc ἐχεῖ πρὸς τοὺς ἀξίους φωτίζεσθαι, χαὶ πῦρ
πρὸς τοὺς δεοµένους χαθάρσεως.

ΚΕΦΑΛ. AB.
α-π’. 'IÓov yàp βασιλεὺς δίκαιος βασιάεύσεε,
- xal ἄρχοντες μετὰ κρίσεως ἄρξουσι, καὶ ἔσται ὁ
ἄνθρωπος κρύπτων τοὺς Aóyovc αὐτοῦ. Kal xpv-
6ήσεταὶ ὡς dg" ὕδωτος φεροµένου. Καὶ φανήσε-
ται év Zur, ὡς ποταμὸς φερόµεγος ἔγδοξος ἐν
ΥΠ διψώσῃ, x. τ.λ.

Ἡ μὲν τῶν ᾿Ἑδδομήχοντα ἔχδοσις συνάπτει ταῦτα
τοῖς εἰρημένοις. Προειποῦσα Υὰρ τὸ, « Μαχάριος ὃς
ἔχει àv Σιὼν σπέρµα, χαὶ οἰχείους Ev Ἱερουσαλὴμ,)
ἀχολούθως ἐπήγαγε τὸ, Ἰδοὺ γὰρ βασιλεὺς δίχαιος
. "βασιλεύσει. "Enel γὰρ ταῦτα μέλλει γίνεσθαι àv
Ἱερουσαλὴμ, εἰχότως µακαρίζει τοὺς τούτων ἆπο--
λαύειν µέλλοντας ἐν αὑτῇ. Οἱ δὲ λοιποὶ τὰ νῦν n xal

1 Aggai n, 10.

Ecclesiam Christus ipse protexit incidisse putant.
Tum demum enim ad ipsam iterum verbum τού],
cum sublato idolorum cultu, et Assur ipse auimo
compreliensus, non tiri gladio, sed verbo divino
percussus, cum suis potestatibus (has enim juse-.
num forlium nomine significavit, que lapidi nun-.
quam frangendo, id est Christo, tanquam vallo
circumdantur) in abyssum detrusus est. Volunt
alii, Judaeis, quia metu Assyrii in. /gyptum con-
fugerant, eumdem, id csi, idolorum cultum, divina
auxiliante potentia delendum esse signillcari :
quamvis ab hominibus, qui ei se nuncuparunt,
Assyriorum imperium eversum sit. Unde etiam,
cum de Babylone proplietaretur, in ean se Medos.
excitaturum monuit, Ceterum pro quo, Petra
circumdabuntur quasi vallo habemus; ita. Symma-
clus : Petra ejus metuenda periransibit, et. vincene-
tur principes ejus, ait Dominus, Assyrios signill-
cans, Nam petrae nomine, imperii ejus robur in-
tellexit. Verum, ut eos, qui in. ZEzyptum profuge-
rant, ad redeundum Jerusalem invitaret, Beatus,
inquit, qui habet 3 79 in Sion semen, et domesti-
cos in Jerusalem ; quia pristinam non tantum glo-
riam, sed majorem etiam recuperatura sit. Itaque
dicit alibi : « Et gloria domus hujus postrema,
supra priorem 37. » Αι enim obelo confoditur bea-
tus, ul adjici significetur. Sic autem reliqua,
Habet ignem in. Siou, εἰ clibanum ín Jerusalem,
expressit Symmachus ; Aquila vero et Theodotio :
Lumen ei in Sion et clibanus in Jerusalem, de Deo,
qui Dabylonium sustulit, verba facientes. Atque
lioc igue illos comburit, qui ejus urbem, et Eccle-
siam precipue ausi sunt contemnere, de qua di-
ctum legimus : « Gloriosa dieta suut de te, civitas
Doi 35. » Et : « Fluminis impetus htificat civita-
tem Dei **. » Est enim ignís in ipsa quidewm et
clibanus ; υἱ uniuscujusque animz ligna, fenum
et stipulam comburere valeat, Secundum Aquilam
autem, (umen ibi, ut meritos illuminet ; ei ignis,
ut quos opus est, expiet.
CAP. XXXII.

380 Vtns. 1-8. Ecce enim rex justus regnabit,

et principes cum judicio imperabunt : et. erit homo

D occultans sermones swos, et occwltabitur, ut ab

aqua, qug fertur. Et apparebit in Sion sicut. fluvius
currens, inclytus in terra sitienti, etc.

Interpretes Septuaginta isthzec cum przcedenti-
bus jungunt. Cum enim przinisissent beatum exsí-
stere, qui in Sione semen haberet, et domesticos in
Jerusalem, ordine jam, Ecce enim Rez justus regnobit,
adjunxerunt. Quod quia in Jerusalem futurum est,
non eos immerito, qui ejus futuri sunt participes, bea-
tos appellat. Verum eaipsa, dequibus agimus, altes

3* Psal, Lxxvi, u1,2.— ** Psal. xtv, &

VARLE LECTIONES,

5 4p. εἶναι.

PN

2219 '

PROCOPII GAZ.EI

957

ud

vius esse principii voluerant alii, Quo fit, ut consen- A &2y5$ ἑτέρας ἀπέδωκαν. Διό φησι Σύµµαχος: 1706

tientibus plane cxteris : Ecce ad justitiam regnabit
rex, interpretatur Symmachus. Credant. Hebrzi
quantumlibet ad Zorobabelem, qui ducto a Juda et
Davide genere, liberato restitutloque p»pulo imper«-
vit, sermouem referri, et per principes cum judicio,
Jesum ipsum sacer/lotem. designari : nunquam ta-
men elficieut, ut cum verbis istis, apparebit in Sion,
sicut fluvius currens, inclytus. im. terra. sitienti, et
qui deinceps sequuntur, convenire possint. Tan«
quam igitur ea quz Jeremiie temporibus cessent
eventura, absolvisset; alium jam de Christi divina
in terris apparitione eermouem exorditur.. Solum
enim justum inter morlales regem fuisse, aposto-
los autem Ecclesi: ipsi ctm. judicio praefuisse
notum est. Dein.le ad statum revocata gentis con-
firmandum ea coujungi bona decuit, quie istis per
Christum maxima comigissent, οἱ ασ secuturis
paulo post, progressn longo teaiporis erant even-
tura. Eos vero 38] beatos praedicat, qui sub
Christo Ecclesiam incoluerint ; ad quos Salvatorem
in hunc modum esse locutum legimes : « Multi
prophete et justi cupierunt. videre qua videtis,
neque tamen viderunt. Vestri autem. beati oculi,
quod videant ὃν. » Ejusmodi illi fuerunt, qui cur
ila intelligibili Christo fructus ediderunt.
Habuimus porro Spiritus sancti ὑθδηεβοῖο do-
mesticos, id est arcanarum rerum beatos inter-
pretes, Est vero utraque ratione justus Christus,
et quia justitia idem ipsa est, el quia carne indu-
tus omni culpa et reprehensione caruit. Et regna-
bit, ait, ad. justitiam, nova scilicel regnandi ra-
tione; qui non ad bominum opinionein, vel glo-
riaw, sed ad justitiam sit. imperaturus. Sic se et
ejus priucipes in obeundo munere gesserunt; qui
illud non ad honorem et dignitatem, sed ad justi-
tiam susceperunt, ltaque. verterunt. cleri : Et
pritcipes in. judicium imperabunt. Ubi rursus : Et
erit homo occultans sermones suos legimus, ita Syum-
machus ; Et eril vir sicut absconsio a spiritu, et
procella : quibus regem, quantumvis natura Deus
$it, οἱ divinitatem occultet, hominem fore tamen
$i;uificavit. Aquila autem : Sicut qui ubscondit
spiritum, εἰ αὐδευμδίο impelus, extulit : ita vero
Septuaginta. reddiderunt. iuterpretes, quod omnia
in parabolis idem loqueretur, qui apud Davidem
in parabolis os suum aperturum se dixit ?* ; quas
tauen privatis interpretationibus discipulis igno-
ias esse noluit. Et abscondetur, ait, quasi ab aqua,
que fertur. Aqua enimest, qug ferlur, et perit, Ju-
daicus ipse populus. Et ex his eos etiam, qui adver-
stun se coierant, cum nondum pali statuisset,
nibil profuturas tentationes vocabat. llaque cum
saxis peteretur, id ipsum nihili faciens medios
pertransibat illzesus **. Hinc illa Davidis : « Nibil

? Lue, x, 34. VU Ps;l. Lxavit, 2.

εἰς δικαιοσύνη» βασιλεύσει βασιωεὺς, συμςώνως
τοῖς ἄλλοι:. Οἱῄσονται μὲν οὖν παῖδες Ἑδθραίων εἰς
Ζορ.δάθελ τὸν λόγον ἀνάγεσθαι, ὃς ἐξ Ἰούδα καὶ
Δαθ)δ καταγόµένος, Ἶρξς μετὰ τὴν ἐπάνοδον τοῦ
λαοῦ. "Aoyov:ag δὲ μετὰ κρίσεως τοὺς περὶ τὸν
'11222v τὸν ἱερέα φύσο»σι λέγεσθαι. ᾽Αλλ' οὗ συνᾷδει
&X ἔφεξης τὸ) 0. Φανήσεται ἐν Σιὼν ὡς ποταμὺς
φδρύμεγος ἕ)δοξος ἐν ΥΠ διψώσῃ. Ὡς οὖν πληρώ-

$2; τὰ περὶ τῶν Ἱερεμίου χρόνων ὁ λόχος, ἐξ ἑτέ-
ρα; ἀρχῖς τὰ περὶ τῆς θεοφανεἰίας θεσπίζει Χρ:στοῦ.

Βασι.1εὺς γὰρ μένος ἓν ἀνθρώποις πέφηνε δίκαιος"
καὶ οἱ ἁπόστολο: τῆς Ἐκχλησίας χατὰ κχρίσιν ἡγὴ-
σαντο τὴν αὐτοῦ. Καὶ fjv ἀκόλουθον τῇ μετὰ την
ἐπάνοδον χαταστάσει τοῦ ἔθνους τῶν ἀγαθὼν ἑἐπι-

B συναφθῆναι τὰ μέγιστα διὰ Χριστοῦ τούτοις Υενό-

μενα, xal τοῖς μετὰ χρόνον ὀλίγον τὰ μετὰ πλεῖστον
ἐσόμενα. Μαχαρίους δὲ λέγει τοὺς ἐτὶ Χρ.στοῦ τὴν
Ἐκχλησίαν οἰκήσαντας, πρὸς οὓς φησιν ὁ Σωτήρ”
€ Ὅτι πολλοὶ προφῆται xal δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν
ἃ βλέπετε, xai οὐκ εἴδων. Ὑμῶν δὲ µαχάριοι ol
ὀφθαλμοὶ, ὅτι βλέπουσιν. » Οὗτοι δέ εἰσιν οἱ διὰ
Πνεύματος οἰχειωθέντες αὐτῷ, xal Χριστὸν xapmo-
φορῄσαντες ἐν Σιὼν τῇ νοητῇ.

eu per Spiritum familiaritatem — adepti, in . Sione

Ἑσχήχαμεν δὲ οἰχξίους κατὰ Πνεῦμα τοὺ; ἁγίους
μυστοαγωγούς. Κατ ἅμγω δὲ δίχαιος ὁ Χριστὸς, xal
ὡς αὐτοδικχιοσύνη, xal ὡς κατὰ σάρχα γενόμενος
ἅμωμος. Kal βασιΔεύσει, φηδὴν, εἰς Óuxaiocór my.

c Καινὴν λέγων βασιλείαν οὐκ εἰς δόξαν ἀνθρώπων,

ἡ την ix τούτων τιμῆν, ἀλλ᾽ εἰς δικαιοσύνη». Οὕτω
χαὶ οἱ ἄρχοντες αὐτοῦ χρηµατίζουσιν, οὐκ ἀνθρώ-
πων λαθόντες ἀξίωμα τὴν ἀρχὴν, àAX εἰς κρίσιν'.
"Ὅπερ ἑξέδωκαν οἱ λοιποί: Καὶ ἄρχοντες εἰς κρίιµα
ἄρξουσι. Αντὶ δὲ τοῦ * Καὶ ὅσται ὁ ἄνθρωπος κρύ-
Κζων τους «Ἰόγους αὐτοῦ, ὁ Σύὐµµαχος, Καὶ ἔσται,
φησὶν, ἀγἡρ ὡς ἀποχρυφὴ ἀπὸ πγεύματος καὶ
Ίαΐαπος. Δηλῶν, ὡς ὁ βασιλεὺς ἀνὴρ ἔσται κατὰ
φύσιν ὑπόρχων θὲεὸς, χρύπτων αὐτοῦ τὴν θεότητα.
Καὶ Αχύλας δὲ φησιν, Ὡς κρύπτων πγεῦμα. Kal
ἁποχρυφὴ ἐντινάγματος. Κατὰ δὲ τοὺς Ἑδθδομη-
κοντα, ἔπε'δῆ πάντα ἑλάλει ἓν παραθολαῖς, ὃς xal
λέγει παρὰ Δαθίδ' « ᾽Ανοίξω ἓν παραθολαῖς τὸ στόμα
pov.» "Aq xat' ἰδίαν τοῖς μαθτηταῖς ἐδηγούμενος ἕνες

C vév « Y uiv δέδοται γνῶναι.» Καὶ κρυθἠσετεαι, qnot,

ὡς dp' ὕδατος Φερομέγου. P IIÀn0oc γὰρ φερό-
µενον xai ἀπολλύμενον, τὸ. πλῆθος τοῦ Ἱουδαίων
λαοῦ. Καὶ τοὺς ἐξ αὐτῶν συνισταµένονς αὐτῷ, xa-
λοῖ 4 πειρασμοὺς οὐδὲν ὠφελοῦντας, ὅτε μὴ πάσχειν
ἡδούλετο. Τοιγαροῦν λίθους βαλλόντων, αὐτοὺς ἔπο-
ῥρεύετο διὰ µέσου αὐτῶν, xal παρῆχεν οὕτως. Tout"
ἔστι φροντίνων οὐδέν, Διό φησιν ὁ Δαθίδ' « 0Οὐχ
ὠφελήσει ἐχθρὺς £v αὐτῷ, καὶ vio; ἀνομίας οὗ προα-
θήσει τοῦ χαχῶσαι αὐτόν. ν "0θεν * ἐξ Ἰουδαίων

3: Joan, viri, 59.

VARLE LECTIONES,

9 }ρ. τῷ, P vp. ὕδωρ. 4 lc. ἐχάλει,

r 1εἰπ. ἴσ. καὶ τοῖς.

274

COMMENTARII IN ISAIAM.

2214

ἀποχρύπτων» τους λόγους, τοῖς μαθτηταῖς ὀπιχκαλν- A proficiet inimicus in eo, οἱ filius iniquitatis non

πτεν. "O δη)οῖ λέγων, Kal «ανήσεται ἐν διὼν, ὡς
ποταμὸς Φερόμενος ἔνδοξος ἐν» yq. διψώσῃ. Tn»
Σιὼν, την ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν, γῆν διῶσαν ἑκά-
λεσεν, fixi; ἣν πάλαι ἕρημος xat διψῶσα, καὶ ταύτῃ"
χέγονεν οὗ xorap^c ἁπ'ῶς, ἁλλ' ἔγδεξος. Ἐπεὶ
πολλοὶ ποταμοὶ, κατὰ «tv Γραφὴν, ἐχρημάτισαν.
Ὦ; οἱ τοὺς διδχαχοµένους ποτίζοντες ἅγιο:, περὶ ὧν
φησιν ἐν Ναλμοῖς * « Ἐπῆραν οἱ ποταμοὶ, Κύριε,
ἐτῃῆραν οἱ ποταμοὶ φωνὰς αὐτῶν.) Ἐξάχουστοι μὲν
Υὰρ αἱ τῶν ἁποστόλων φωναί. ᾽Αλλ) οὐλεὶς οὕτως
ἔνδοξος, ὡς ὁ χειµάῤῥους τῆς τρυφῆς, παρ) οὗ καὶ
οἱ λοιποὶ τὰ θεῖα δέχονται νάµατα.

apponeL nocere ei *, » Hinc item sermones suos
Jud.vis occultans, discipulis 3689 aperire solcba:.
Quod judicare videtur cum appariturum in Sion,
sicul fluvium currentem, inclytum, in terra. sitienti
dixit ; Sionis nomine couflatam ex gentibus Eccle-
siam innuens, qua ferra sitiens cliam appellata,
deseria quondam et arida, jam non fluvius quilibet,
sed inclytus evasit. Multos enim in Scriptura vo-
cari fluvios reperias : quales fuerunt saucti, qui
discentium siti levare conantes his Davidis verbis
judicantur : «. Elevaverunt flumina, Domine, ele-
vaverunt flumina vocem suam **, » Clare siquidem

fuerunt et ad audiendum faciles apostoloru: voces : sed nullus adeo fuit inclytus, atque ipse de-
liciarum torrens, ex quo caleri etiam divinos latices hauriunt.

Ku) οὐκ ἔτι ἔσογται πεποιθότες ἐν ἀνθρώποις. 5

Ἀνθ᾽ οὗ, φησὶ Σύμμαχος' Οὐκ ἁμαυρωβθήσονται οἱ
ὀφθα.ὶμοὶ αὐτῶν * διορατικοὺς δηλῶν τοὺς ἐν "Ex-
χλησἰχ νοοῦντας χαλῶς tbv ἐμφανῆ Ὑενόμενον ab-
τοῖς ποταμὸν, περὶ οὗ φησιν * ε Ὁ ποταμὸς τοῦ 8:09
ἐπληρώ]η ὑδάτων.» Kal* « To) ποταμοῦ τὰ ὁρμή-
µατα εὐφραίνουσι τὴν πόλι» τοῦ θεοῦ, » "Ελεγέν τε’
« Ὡς ἂν mín ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, »
xai τὰ μετὰ ταῦτα. Κατὰ 55 τοὺς ᾿Ἐδδομήχοντα
νοητέον, ὡς xal ἐθνικοὶ xo Ἰουδαῖοι πρότερον ἐπ᾽ ἂγ-
0poxovc ἐπεποίθεσαν * οἱ μὲν, τοὺς περὶ θεῶν xal
δαιμόνων διδάσκοντας * οἱ δὲ, τοὺς ἐντάλματα παρα-
διδύντας ἀνθρώπων. "Ώοντο γὰρ μηδὲν τῶν περὶ τοῦ
θείου cogo), ὄντας λανθάνειν αὐτούς. ᾽Αλλὰ τούτων
ἁποστάντες Προσέξουσι τὰ ὥτα τῶν τοῦ Σωτῆρος
ἀχροασθαι ῥημάτων.. Καὶ ἡ πρὶν ἀσθενοῦσα xap-
δία συνετισθῄσεται. Σύμμαχος γὰρ ἐξέδωχε: Kal
ἡ χαρδία τῶν ἁκουόντων προσέξει τοῦ ἀχούειν.
Αντί δὲ τοῦ .la.lerv. εἰρήνην, «Ία.1εἵν τρανἀ. Ve4A-
1.ζούσας δὲ γλώσσας φησὶ, τὰς τῶν περὶ Θεοῦ
νοούῦντων T] λαλούντων οὐδὲν, οἵτινες ὕστερον ἔμαθον
ε)ρήνην Austr, τοῦτ) ἔστι Χριστόν. « Αὐτὸς γάρ
ἐστιν f αἰρήνη ἡμῶν, » ἐξ οὗ τρανὰ .«Ία.]οῦσιν ἔθνι-
χο μὲν, ἑγνωκότες Beóv* Ἰουδαῖοι δὲ, πανσάµενοι
τῆς τοῦ νόµου σχιᾶς, χαὶ τῶν περιττῶν ἐνταλμάτων.
Καὶ οὐκ ἔτι μὴ εἴπωσι τῷ μωρῷ ἄρχειν ὅπερ
ἑποίουν πρότερον μωροῖς δ.δασκάλοις ἑαντοὺς ἐπι-
τρέποντες, τοῖς σοφοῖς τοῦ αἰῶνος τούτου, ὧν
ἑμώραγεν ὁ ch; την σοφίαν. Τοιοῦτοι δὲ ἦσαν xal

Sequifur : Et non erunt amplius confidentes in
hominibus ; pro quibus Symmachus : Non obscura-
buntur oculi eorum, ut perspicaces illos judicaret,
qui in Ecclesia de manifesto eis fluvio recte senti-
rent; de quo ait : « Flumen Dei repletum est
aquis ?**. » Et : « Fluminis impetus Iztificat. civi-
tatem. Dei ?**, » Denique : « Qui biberit aquam,
quam ego dabo ei 53, » et quz sequuntur. Quod si
ad interpretes Septuaginta respicis, et gentes, et
Judaeos prius iu hominibus confidisse reperias ;
illas quidem, quia deorum et dzmonum cultum
amplexi sunt, istos autem, quia mandata hominum
gecuti sunt : cum se, qui sapientiam profiterentur,
nibil quod Dei esset, latere posse arbitrarentur.
Verum his relictis. aures suas dabunt ad audien-

C dum verba Salvatoris. Et quod prius infirmum cor

fuerat, intelligentia roborabitur. lta enim Symma-
chus : Et. cor audientium. attendet. ad audiendum;
et pro loqui pacem loqui diserta interpretatur. De-
inde balbutire eorum linguas dicit, qui cum nihil
de Deo vel cogitare, vel dicere valerent, pacem
tamen postea, id est Christum loqui didicerunt :
t lpse enim est pax nosira *^; » per quem et gentes
ipse, ex quo Dei cognitionem adepize 383 sunt ;
et Judxi etiam, ex quo legis umbram et superflua
mandata reliquerunt, diserta εἰ aperta loquuntur.
Et non amplius dicent stulto, ut princeps sit; quod
prius facere erant soliti, cum stultis se magistris,
et seculi hujus sapientibus erederent ; quorum

οἱ τῶν Ἰουδαίων καθηγηταἰ, τὸν διὰ Μωσέως ἓννόμῳ p Deus. sapientiam in stultitiam convertit ?*. Tales

εχιαγραφούμενον ox ἐπεγνωχότες, xal περὶ τοὺς
προφητικοὺς ἀνοηταίνοντες λόγους ' οἱ δὰ τούτων
ὑπηρέται τοὺς ἀντιλέγοντας ἀνέστελλον, λεπτότερα
συξητεῖν περὶ τῆς ἀληθείας οὖκ ἐπιτρέποντες, ávav-
τιῤῥήτους εἶναι μηχανώμενοι τὰς ἐχείνων φωνάς᾽
'& καὶ τοῖς Πυθαγόρου μαθηταῖς ἔθος ἦν τὸ, « Λὐτὸς
ἔφα, » λέγειν. Καὶ ψυχὰς ἑρώσας ἀληθείας οὐ συν-
εχώῳρουν μαθεῖν. El Yáp τις μέτριος xal ταπειγς'

* Psal, Lxxxviu, 22. ?* Psal. χο, 9.
3$ Ephes. uà, 14. ?* E Cor. 1, 90.

8 Tp. τανὺν.

9 Psal. 1xiv, 10.

exstiterunt οἱ ipsi Jukeorum doctores; qui eo
ignorato, quod in lege Mosis adumbrabatur, etiam
in propleticis verbis stultitiam suam prodierunt.
Quorum ministri. contradicentes reprimere, εἰ s
quod exactius de veritate quzrerctur, a se poscceue
tes depellere soliti erant ; ut lii artibus, qui ipst
pronuntiassent, a nemine in dubium vocarenturg
non aliter quam Pytliagorz discipulos, ipse dixil,
13.

* Psal, Σιν, 5. *' Joan. iv,

VARLE LECTIONES,

Φ2109

| PROCOPII GAZAEI

229

usurpasse legimus. Sic igitur veritatis amuntes A ópübv περὶ ἀληθείας mpotepty τὸν λόχον, τοῦτον

animas eamdem discere non permittebant. Si quis

«διασχεδαννύντες Πφάνισον,

enim modestus et Aumilis rectum quid de veritate protulisset, idipsum statim delorqueri improbe et

dissipari curabant.

Fortasis autem et ipso /umilium nomine beatos
arcanarum rerum interpretes significasse videatur;
quorum sermones oppugnabant cum eorum in judi-
cio verba dissipare conarentur, quos pios nominat,
el sapienter consuluisse, eorumque consilium, illo,
quo! iuipiorum est, dissipato, permausurum aygji-
cit. Quod ài libet ad Symmachi mentem respicere;
absoluta in stultos principes narratione, ita colli-
git: Princeps vero. ea, quom principis sunt ,
cogitabit, el dux erigetur. Duces enim nobis
apostolos rez justus largitus est, qui in Psalmis
íta loquitur : « Tu vero homo unanimis,
dux meus, et notus meus **, » Nulla autem hic
omnino vel lsraelis, vel Jacobi, vel Juda imnentio
facta reperitur, quod de Christo et Ecclesie prz-
fecüs sero instituitur, in qua vetus illud et flo-
rens beatorum hominum germen fructus adeo
uberes edidit, ut orbem universum sua benedictio-
ne repleverit. Atque hinc est, quod beatos illos
pronuntiavit, qui in Sione semen haberent, pro-
plictas. nimiruu, dicentes : 3844 « Nisi Dominus
Sabaoth reliquisset nobis semen, tanquam Sodoma,
et Goniorrha facti essemus **; » qui semen et do-
mesticos ex Ecclesi& sectatoribus possederunt.
Aiunt autem nonnulli, urbem, et ejus incolas bea-
tos appellare, quorum euram gerens Dominus in-
visibili plaga Assyriuur acceperit ; urbisque regem
justum, secundum historiam quidem, Ezecbiam
esse ; proprie autem Salvatorem significari. Verain
enim beatitudinem eorum !antum esse qui superi
Sionis cives elfecti, Christi regis titulo inscribun-
tur, ad quem summam illam justitifm referimus,
nullum inter mortales, qui labi non queat experti :
non aliter quain de hominibus loquentes, eisdem
vitiositatis quidem partem aliquam, uni autem
diabolo vitium integrum et summum ascribimus.
Sequitur : Et erit homo occultans sermongs suos,
eateraque deinceps. Qui enim in seipsos sermones
Dei in justitia meditatur, ab imminente ira prote-
gitur. Hinc illa Davidis : « Lex tua in medio ven-
iris mei **, » Et alia Salvatoris : « Flumina de
ventre ejus fluent aque viventis **. » Deinde : Et
non amplius erunt confidentes in hominibus, adjicit.
Est enim consentaneum, eos, qui in Deum speras-
sent, ex quo /Egyptios bello per Assyrium impeti
animadvertissent , eorum auxilium contempsisse.
Nam qui nullum antea de vero cultu sermonem
proferre poterant, eosdem jain diserta lingua pacis
arbitrum et moderatorem profitentes videas, qui
Sibi JEgyptium (quem stultum nunc propheta,
propter impietatem nominat) imperare noluissent :
cujusmodi etiam ducum confusionem ferre non

^ Psal. tiv, 14. " 15a. 0, 9. ** Psal. xxi, 15.

D

Λέγοι δ᾽ ἂν τατειγοὺς χαὶ τοὺς ἁγίους µυσταγω-
γοὺς, ὧν ἐν «Ἰόγοις κατεστρατεύοντο, τοὺς ἐν αρί-
σει Aóyovc αὐτῶν ἀφανίσαι σπουδάσαντες. Περὶ
ὧν ἐπήγαχεν, οἱ δὲ εὐσεθεῖς συγετὰ ἐδου Ιεύσαντο"
ὧν xai ἡ βου.1ἡ μένει πάσης ἀσεθοῦς χατηργημέ-
vs βου.ῖῆς . Κατὰ δὲ τὸν XZógpayov* μετὰ τὴν
χατὰ τῶν μωρῶν ἀρχόντων διἠγησιν, ἐπιλέγεται'
”Ἄρχωγν δὲ ἀρχοντικὰ SovAsvcscat, καὶ Trepi
ἀναστήσεται. Ὁ) γὰρ δίκαιος βασιωεὺς ἡγεμόνας
ἡμῖν τοὺς ἁποστόλους δεδώρηῖαι. "Oz xal φηδιν tiv
Ἡαλμοῖς' « Σὺ δὲ, ἄνθρωπε, ἰσόψυχε ἠἡγεμών pov,
Χαὶ γνωστέ µου. », Ἐν ἅπασι δὲ τούτοις οὐδαμοῦ
Ἰσραῇλ, ἡ Ἰαχὼθ, ἡ Ιούδας ὠνόμασται, ἅτε περὶ
Χριστοῦ τοῦ λόχου ευγχάνοντόὀς, xat τῶν ἐν Έκκλη-
σίᾳ ἑξάρχων, bv. fj τὸ σπέρμα τῶν πάλαι µακαρίων
ἀνδρῶν ἐξανθῆσαν ἑχαρποφόρησε, πᾶσάν τε τὴν οἱ- -
χουμένην τῆς ἰδίας εὐλογίας ἑπλήρωσε. AD τοὺς
ἔχοντας £v Σιὼν σπέρμα µαχαρίους ὠνόμαζε, toU;
προφῆτας δηλονότι τοὺς λέγοντας * « EL uj. Κύρω;
Σαθαὼῦ ἐγχατέλιπεν ἡμῖν σπέρμα, ὡς Σόδοµα ἂν
ἐγενήθημεν, χαὶ ὡς Tópopóa ἂν ὡμοιώθημεν, » ol
σπέρµα xal οἰχείόνς τοὺς ἐκ τῆς Ἐκχλησίας ἐχτή»
σαντο. Τινὲς δέ φᾶσιν ὡς paxapléec τὴν πόλιν, xa
τοὺς ταύτης οἰκήτορας, ὧν θεὺς χηδόµενὀς, ἁδράτῳ
πληγῇ µετήρχετο τὸν ᾿Λσσύριον. "Hg δίκαιον βασι-
Aéa καθ ἱστορίαν μὲν τὸν Ἐζεχίαν φησί. χνρίως
δὲ δηλοῖ τὸν ΣωτΏρα. Τὸ γὰρ ἀληθῶς µαχάριον, τῶν
οἰχούντων την ἄνω Σιὼν, xat βασιλέα Χριστὸν ἐπι-
γραφοµένων, εἰς ὃν τὴν ἄχραν δικαιοσύνην ἀνάγομεν,
μὴ εὑρίσχοντες ἐν ἀνθρώποις τὸ ἅπτωτον' ὥσπερ
οὖν ἐπ᾽ ἀνθρώπων τὸ μὲν μεριχὸν τῆς χαχίας ὁριζό-
µεθα, αὑτῆν δὲ πᾶσαν τὴν xaxlav τῷ διαδόλῳ προσ-
νἐμοµεν. Καὶ ἔσται ἄνθρωπος χρύπτων τοὺς «ό-
Τους αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς. 'O γὰρ iv ἑαυτῷ τοὺς AÓ-
Tovc τοῦ Θεοῦ μελετῶν ἐν δικαιοσύνη, ἀπ' ὀργῆς
ἑπαγομένης σχεπάζεται. Διό Φῆσιν ὁ Δαθίδ.ε Ὁ
νόμος σου ἐν µέσῳ τῆς χοιλίας µου, » Τοῦ δὲ τοιού--
του, φησὶν ὁ Σωτὴρ, « Ποταμοὶ Ex τῆς χοιλίας αὐτοῦ
ῥεύσουσιν ὕδατος ζῶντος. Καὶ οὐχέτι ἔσογται xe-
ποιθότες ἐπ᾽ ἀνθρώποις, qnoiv. Ἐπιόντος γὰρ τοῦ
Ασσυρίου πρὸς πόλεμον, ἀχόλουθον ἣν τοὺς ἡλπιχό-
τας ἐπὶ θεὺν, τῆς τῶν «Αἰγυπτίων βοηθείας ὑπερ-
ιδεῖν * τότε γὰρ ἂν ὑπῆρξεν ἰδεῖν τοὺς μὴ διαρθροῦν»
τας τῆς θεοσεθείας τὸν Amor, τρανῇ τῇ γώτεῃ τὸν
τῆς εΙρήνης ὁμολογοῦντας βραθευτὴν, put, προῖστα-
µένους ἄρχευ αὐτῶν τὸν Αἰγύπτιον' ὃν µωρὸν ὁ
λόγος, ὡς ἀσεδῃῆ, χαθεστηχότα καλεῖ. Καὶ oóx ἂν
ἠνέσχοντο τῆς τῶν τοιούτων ἀρχόντων συγχύσεως.
Αχόλουθον γὰρ ἣν τὸν µωραίνοντα τὰ πρὸς θεὸν,
ἀνομίαν ποιεῖν, xal πλανᾶσθαι. Εἰς ὃν οἱ ἑλπίζοντες
ἐς ἁτάτης ἀλλήλων τὰς ἑλπίδας ἐκένουν Bt αὐτοῦ
τὸν χίνδυνον ἀποφεύχειν οἰόμενοι, τῶν εὐσεθῶν τὴν

*! Joan. vu, 28.

9981 COMMENTARII IN ISAIAM. $939
ἐναντίαν τούτοις ἑχόντων fovAQr ψυχωφελῃ παρ) A poluissent. Ium enim, qui in his, que Dei sunt
ὅλην αὐτῶν ὑπάρχηνσαν την ζωήν. desiperet, iniqua agere ct hallucinari par fuerat.
Nec poterant qui in eo spem suam .collocarant fraude mutua non decidi, et spe sua excidere, qui
tali auxilio sc periculum effugere posse crederent : contra quam piis solet accidere, quibus suum est

αι» Lolo vite su: tempore consilium profuturum.

0'-x'. l'vuraixec π.«ούσιαι, ἀνάστητε καὶ áxov-
σατετῆς gornc µου. θυγατέρες, ἐν ἑλπίδι ἀχού-
σατε «Ίόγους µου. Ἡμέρας ἐγιαυτοῦ μγείαν ποιή-
σασῦε ἐν ὀδύνῃ uec ἑπίδος. ᾽Αγήκλωται à τρν-
γητός. Πέπαυται ὁ σπόρος, καὶ οὐκέτι μὴ ÉA-
θ6ῃ. *. τ. λ.

Ιερὶ ττς θεοφανείας, χαλὶ τῶν ἁποστόλων τῆς τε
κλήσέεως εἰπὼν τῶν ἐθνῶν, νῦν τῷ Ex περιτομῆς
σροσφωνεῖ λαῷ παρα:ελενόµενος θρηνεῖν, ὡς &x-
πἐλτωχότι τῆς χάριτος ἐξ ἀπιστίας. Οὓς διὰ τὸ τῆς
Quae ἔχλωτον, γυναἴκας καλεῖ. "Hyoov τὰς αὐτῶν

3985 Vrns. 9-20. Mulieres opulente, surgite, et
audite vocem meam. Filie,in spe audite sermones
meos. Diei anni memoriam facite in dolore cum spe.
Consumpta est. vindemia. Cessavit senien, «t. non
amplius veniat, etc.

386 Postquam de Dei apparitione, deque ape»
stolorum et gentium vocatione disseruit, ad cir-
cumcisum populum orationem convertit, eumque,
«quod propter incredulitatem veciderit, ad luctum
hortatur, et propter animi mollitiem mulieres vo-

συναγωγὰς οὕτω δηλοῦσθαί φασιν. Οἱ δὲ λοιποὶ τῶν D cat, ut hoc. nomine 3yuagogas corum notari de-

ἑρμηνευτῶν, yvraixec εὐθηγοῦσαι, φασὶν, ἀντὶ τοῦ
α.1οὖσιαι. Πάλαι γὰρ ἑπ.λούτουν εὐθηγοῦσαι κατὰ
θεὀ». Ἐτρύφων δὲ ἴσως καὶ π.Ιούτῳ σωμµατιχφ.
Τινὲς δὲ φασιν, ὡς ἔθος τῇ Γραφῇ Tv*xaixac χαλεῖν
πόλεις, $ χώµας. Καὶ µητροπόλεως οὔσης μιᾶς,
θυγετέρας αὐτῆς προσανορεύειν τὰς ἄλλας. Οὕτω
ὁ θεῖος Δαθίὸ' "Hxoucs, φῃσὶ, xai ηὐφράνθη Σιών.
Καὶ ἠγαλλιάσαντο αἱ θυγατέρες τῆς Ἰουδαίας. Too
6b ΣωτΏρος τὸ πρὀσωπον ταῖς πόλεσιν Ἰουδαίας τὰ
νῦνσυμθονλεὺόν φησιν, ᾽Ακούσατε τῆς φωνῆς µου,
σρὸς τὸ εὐαγγελιχὸν αὐτὰς ἀνακαλούμενον χήρνγμα.
Kat, ὡς ἔτι πολυάνδρους π.ουσίας καλεῖ, Ύενησο-
µένας ἑρήμους, εἰ μὴ πείθοιντο λέγοντι. Τὸ δὲ éx'
«ἑ ἐπίδι, φασὶν οἱ λοιποὶ, πεποιθυῖαι. Γυγαἴκος δὲ
λέγει τὰς ἐπὶ τῶν παλαιῶν «χρόνων παρ) Ἰουδαί[οις
συνόδους, al; διαναστηΏναι καὶ ἀκοῦσαι παραχε-
λεύεται. Ovyacépac δὲ, τὰς μετὰ ταῦτα συστάσας
τῶν αὐτῶν Συναγωγὰς, ἃς ἑγωτίσασθαι βούὐλετα:.
Αμϕοτέρας δὲ χινεῖ πρὸς σύντονον ἀκοῆν τῶν λόγων
ἀχούειν ὃ ἐπ᾽ ἐλπίδι λαμπρᾶ. ᾽Εγιαυτοῦ δὲ yspvn-
σθαι παραχαλεῖ, xa0' ὃν ὁ Σωτὴρ ἓν ἀνθρώποις τὸ
σωτέριον ἐποιίσατο χήρυγµα, παρὰ τῷ προφήτῃ λέ-
q0v*€ Πνεῦμα Κυρίου ἐπὶ ἐμὲ, οὗ εἴνεχεν ἔχρισέν µε.)
Καὶ προϊὠν φησι χαλέσαι ἐνιαυτὸν Κυρίου δεχτόν,
Τούτου β.)ύλεται μεμνῆσθαι τὰς προειρηµένας ust
ὀδύνης χατανυττοµένας ἐφ᾽ ὃν !* τετολµήχασ.ν, ἔχειν
e xax τὴν ἐπηγγελμένην τοῖς ἐφ᾽ οἷς ἔπραξαν µετα-
ϱοοῦσιν ἑλπίδα. "Ὅτε μὲν οὖν ὑπῆρχεν ἀμπε.ὼν Kv-
olov ὁ οἶκος τοῦ "Iopald, πολὺς ἣν map' αὑτοῖς
ορυγητὸς, παντὸς τοῦ ἔθνους τῷ «o9 θεοῦ xaproqgc-
ροῦντος vaip. Νῦν δέ φησιν, Arfi luta, οὐχ ὡς α άνα-
ληφθῆναι πάλιν, ὅπερ γέγονε μετὰ τὸν ἐξ "Aagu-

[ων ἑπάνοδον. Νῦν γὰρ οὐχ ἔτι φησὶν, ἀλλὰ χαθάπας
ἐχτέτμηται.

monstret. Reliqui autem interpretes, mulieres bene
habentes, pro. opulentis dixerunt, Olim enim cum
bene cum Deo haberent, divitiis abundabant : for-
tassis ctiam et corporeis voluptatibus indulgebaut.
Aiunt vero nonnulli Scriptura usitatum esse, ut
urbes e! pagos mulieres appellet, et cum multarum
princeps, tanquam, mater, una est, filiarum nomine
ceteras .designet. Sic et beatus David : « Audivit,
inquit, et ketata est Sion,.et exsultaverunt filize
Judie**, » Assumpta ergo Salvatoris persona nunc
Judzez urbibus vocem suam gudire, qux ad evanges
licam praedicationem hortatur, consulit; ideoque
opulentas vocat, quod adhuc incolarum frequentja
abundent; scd desert? tandem, si non paruerint,
futurze sint, At quod in spe. babemus, reliqui ere-
dentes expresserunt. Significantur ilem et, mulie-
rum nomiue prisci illi Judaeorum conventus, 3

quibus jam recedere, et 66 audire, hortatur; filia-
rum aulem, quie ab ipsis postea constitute siut
synagog:ih; quas aures eliam cupit arrigere. Auibo
ergo preclara spe ad verba sua attendere, et anpi
illius meminisse hortatur, quo salutarem inter
mortales prdicationem complevit Dominus, dum
his prophetz verbis usus est : « Spiritys, Domipt
487 super πε ; propter quod unxit me " »
Deinde paulum progressus, vocare annum Domipi
acceplabilem, adjecit **; Hujus. igitur. predictas
meminisse, et eorum qua patrarunt, dalore cru-

p Cari; eam denique, qua. anteactz vitz poenitentes

manet, spem conseryare. postulat. Cum ergo Do-
miní vinea ipsa domus esset Jsrael; multa erat apud
ipsos. vindemia, quo tempore scilicel in Dei Jempie
fructus suos edebat populus universus. Sed ita
consumpla est, inquit, ut deinceps (sicut post Assy-

riacam. reversionem contigit), recuperarl. non valeat. Non enim siat illa amplius, inquit, ,sed jacet

excisa penitus.
Ἀείχννσι δὲ, φασί τινες. ὡς ἀπειθοῦντι τῷ . Ἱσραὴλ
οὐχ .ἀζήμιον τὸ χρῖμα Ἰενήσεται. "Ημελλον γὰρ

**5 Psal. xcvi, 8. *5 Isa. rxr, 1 ; Luc. 1v, 48.

Significat autem, aiunt nonnulli, incredulo lsracli
rem non impune cessuram. Erat enim fulurum,

** δη. 1x1, 9; Luc. 1v, 19.

ΥΑΠΙΑ: LECTIONES.

εδω. τὸ ἀκυύτιν. 1* γρ. ἑρ) Qu." γρ. ὡς 02X.

PaTROL. Οπ.ΙΧΧΧΤΙΙ.

2983

PROCOPII GAZEI

2234

vt istorum urbes, cam in Romanorum potestatem A οἰονεὶ ερυ}ἴσθαι τούτων αἱ x. lec Ῥωμαίων παρ1-

devenissent, ab eisdem vindemiarentur ; οί in. fe-
rarum lustra, propter solitudinem, ahirent. Optat
igitur, ut, priore abjecta incredulitate, dolore iMo,
qui £ecundum Deum est **, tangi se patiantur.
Solet enim dulor, qui talis est, non penitendam
in Deo ponitentiam operari : cujus fructus est
«livitiarum aniictum exuere, et virili habitu accinctis
'lumbis prioris vinez solitudinem plangere. Ànima
praterea intelligibili fructuum ubertate exciderunt
Judai ; qui pro uvis spinas ediderunt, quemadmo-
dum apud prophetam legitur **. Cujus generis et
jMa sunt apud alium : « Ventosa seminarunt, cl
subversio eorum excipiet ea. Manipulus non habens
vim conficienda farine **. » Hinc vos, quze prius

᾿δοθεῖσαι χερσὶν, καὶ θηρίων ἓς ἐρημίας ἐνδιαίτημα

γίνεσθαι. Βούλεται τοίνυν τὴν χατὰ θεὺν αὐτῶν
ἄφασθαι.1ύπην τῆς προτέρας ἀπιστίας ἐξισταμένων.
Ἡ γὰρ κατὰ θεὸν «1ύπη µετάνοιαν εἰς σωτηρίαν ἃμε-
ταµέλητον ἀπεργάσεται. "Ho χαρπὸς τὸ ἀποδύσασθαι
μὲν τν τοῦ π.1ούτου περιθο.1ἣν, ἀνδριχῷ δὲζωσα-
µόνας σχήµατι τὰς ὀσφῦς, κόψασθαι, τοῦ πρὠτου
αὑτῶν ἀμπελῶνος τὴν ἐρημίαν. Καὶ κατὰ φυχὴν δὲ
τῆς νοητῆς εὐχαρπίας ἀποπεπτώχασιν ᾖ᾿Ἰουδαῖοι ,
ἀντὶ σταφυλῖς ἀχάνθας ποιῄσαντες, χατὰ «hv τοῦ
προφῄτου φωνήν. Φησὶ δὲ χαὶ ἕτερος, ε Ἆνε-
µόφθορα ἔσπειραν. Καὶ dj χαταστροφὴ αὐτῶν ἑχ-
δέξεται αὐτά. Δρᾶγμα οὐκ ἔχον ἰσχὺν τοῦ ποιῖσαι
ἄλευρον. » Διὸ, φησὶν, αἱ πρὶν ἐπὶ θεῷ πεποιθυϊῖαι,

in Deo confidentes sententiam mulasts, luge'e, inquit. B καὶ τὴν γνώμην μεταθαλοῦσαι, θρηνήσατε' ἀνηχε

Kejecit euim vineam suam Dominus, nubibusque,
ne in eam pluerent. imperavit; unde in laetitiam
onagrerum, -malorumque pastorum , id est, inim-
purorum daemonum pascua abiit. Quin εἰ David
ipse, tanquam de vite Israelitica, dicit : « Vastavit
cam aper de silva, et singularis ferus depostus est
eam **, ». Dt enim incultum, et sentibus refertum
»grum despicit Dominus, i(a sterilem animam
providentia sua non dignatur Deus. At pro quo
super vineam germinis hic legimus, 988 proptcr
vineam αιιφεεεεπίεπι Aquila , propter vineam fertilem
Symmachus expresserunt : quam alibi in U:ec verba
ulloquitur : « Ego te plantavi vitem fructiferam,
totam veram ; quomodo conversa es In amaritudinem
vinea allena *! ? » Deinde quod bic ferra populi
sei l'abemus, in. terram populi mei reddidit Syin-
tfachus. Consentiunt vero cum istis eljan; quie
ante dicta sunt his verbis : « Exspectavi quousque
uvas ederet, sed spinas dedit *? ;» quas idem mox
interpretatus intulit : «Exspectavi quousque faceret
judicium, sed fecit iniquitatem, et non justitiam,
sed vociferationem **. » Inde igitur onagris in
]ustra, et pastoribus, vel gregibus (ut. interpretatur
Aquila) in pascua facta est. Quod revera videmus
accidisse, cum eam varias idololatrarum gentes
constet incoluisse. Vos itaque, adjicit, eo usque tan-
tum luctum et. dolorem perferre decet, quoad in
vos spiritus de celso (aut. secundum Symmachum,
refrigeratio de alto) veniat.

Est ergo spirituum differentia. Sed nibil vos, in-
quit, adeo recreare, luctumqué pellere poterit,
atque ille, quem de sursum discipulis missurum
pollicitus est Salvator **, quemque etiam nune, si
poenitentiam agentes resipiscatis, vobis non defu-
turuin denuntiat. « Beati enim qui lugent, quoniam
consolabuntur **. Deati qui. plorant, quoniam ride-
bunt **, » Aiunt vero. nonnulli tempus hic, quo
egruim qui in populo increduli remanserunt, soli-
tudo futura est, designari, quando, inquit, qui
crediderunt, divino Spiritu potientur, qui ab alto

*! 4 Cor. vri, 10,

| 5 sa, v, 2. ** Osce vin, 7.
^ jbid. 7

^ Joan.xi, 26. et alibi. ** Matth. v, 5.

** Psal. Lxxix, 44.

γὰρ τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ. Καὶ ταῖς vsgflatg ἓν-
ετείλατο τοῦ μὴ βρέξαι εἰς αὐτόν. Καὶ γέἐγονεν
ὄνων ἁγρίων εὑφροσύνη, xal πονηρῶν ποιμένων
βοσχήµατα, 1007 ἔστιν ἀκαθάρτων πνευμάτων. Καὶ
Δαθὶδ 6k ὡς περὶ ἀμπέλου λέγει τοῦ Ἱσραήλ.ε "E-
λυμήνατο αὐτὴν ὖς ix ὀρυμοῦ, χαὶ μονιὸς ἄγριος
χατενεµμ!σατο αὑτὴν. » Ὡς vàp χεχερσωµένον παρ-
ορᾶται χωρίον [.1είπ. ὁ χτήτωρ, fj τι τοιοῦτον], οὕτω
θεὺς φυχὴν ἄχαρπον τῆς ἰδίας προνοίας οὐχ ἀξιοῖ. ΑἉντὶ
6b τοῦ ἁπὸὺ γενγήµατος ἀἁμπέλου ' ὁ μὲν ᾽Αχύλας
φησὶν, ἐπὶ ἁμπέῖῳ αὐξητικῇ ^ 6 δὲ Σύμμαχος,
περὶ ἀμπέ.ου πο.υφόρου, πρὸς ἣν φησιν ἀλλαχοῦ:
« Ἐγώ σε ἑφύτευσα ἄμπελον χαρποφόρον, πᾶσαν
&An0tvfjv* πῶς ἑστράφης εἰς πικρίαν ἡ ἄμπελος ἡ
ἀλλοτρίας » Αντὶ δὲ τοῦ, ἡ rr) τοῦ Jaov µου, Σύμ-
µαχος, ἐπὶ τὴν γῆν τοῦ «αοῦ µου, φταί. Συνῳδὰ
δὲ τοῖς ἔμπρλοσθεν, Ev ol; ἔλεγεν' « Ἔμεινα ἵνα
ποιῄσῃ σταφυλὴν, ἐποίησεν δὲ ἀκάνθας. » Καὶ ταύ-
τας ἑρμηνεύων ἐπῆγεν' « Ἔμεινα ἵνα ποιδσῃ xpl-
σιν, ἑποίησεν δὲ ἀνομίαν, καὶ οὐ δικαιοσύνην, ἁλ)ὰ
κραυγήν . » Ad γέἐγονεν ὄνων ἁγρίων οἰκητβριον,
καὶ βοσκήµατα ποιμένων, ἣ ἀγελ]ῶν κατὰ τὸν
Αχύλαν. "Antp εἰς ἔργον ἐξέδη. Εἰδωλολάτραι γὰρ
ix διαφόρων ἐθνῶν γεγόνασι ταύτης οἰχήτορες. Διὸ
δεῖ, φτσὶν, ὑμᾶς ἐπιμένειν ἐπὶ τοσοῦτον τῷ θρήνῳ,
ἕως ἂν éxél0gp ἐφ᾽ ὑμᾶς πγεῦμα dy' ὺγηλοῦ.
"H κατὰ Zoppayov, ἀγάψυξις ἐξ ὕνους.

Πνευ[ιάτων μὲν οὖν ἐστι διάφορα. Πλὴν οὐδὲν
ὑμᾶς ἀναχτήσασθαι δύναται, xal ἀναπαῦσαι τοῦ
θρήνου, ἢ τὸ ἐξ ὄψους καταπεμπόµενν, ὃ πέµψειν
ὁ Xwtho τοῖς μαθηταϊῖς ἐπηγγέλλετο. Τοῦτο καὶ vov,
εἰ μετανοοῦσαι χλαύσωσιν, ἑἐπαγγέλλεται. « Maxá-
Ριοι γὰρ οἱ πενθοῦντες, ὅτι παραχληθήσονται * καὶ
οἱ κλαίοντες , ὅτι Ὑγελάσονσι, » Τινὲς δέ φασιν,
ὡς ἑναργὴ τὸν χρόνον παρίστησιν τῆς τοῦ λαοῦ τῶν
ἁπίστων χερσέως, ὅτ ἂν οἱ πεπιστευχότες θείου
τούξονται Πνεύματος, Ἀνίχα χαταφοιτῆσαν ἐξ Όψους
γλὠσσαις πυρὸς µεριζομέναις εἰχάζετο. Τότε γὰρ

5’ Jerem. 1, 91, ** Προ. v, 9,

3* Luc, vi, 21.

- 7

9955

COMMENTARII IN ISAIAM.

ἔσται, φησὶν, ἔρημος, ὁ XéppeA. Καὶ πρέσθεν γὰρ À demissus, in linguas igneas divisus apparebit 57.

ἔλεγεν ΄ ὅτι µετατεθήσεται ὁ Λίδανος, ὡς τὸ bp.
τὸ Χέρμελ. Καὶ Χέρμελ εἰς δρυμὸν λογισθήσεται.
Ἑδήλου δὲ τοὺς μὲν ἐκ περιτομῆς ὁ Χέρμε.λ, ὃς xax
Κάρμη.Ίος λέγεται, ὕρος ὃν ἐν τῇ Σαµαρείᾳ, ἑρμῃ-
νευόµενον δὲ, ἐπίγνωσις περιτομῆς. Ὁ δὲ Al6avo;
τὰ ἔθνη, τῆς Φοινίχης ὑπῆρχον Y. Ἔμελλεν x γὰρ
ἐχεῖνοι μὲν ἄχαρποι Ὑενήσεσθαι, χαὶ πυρὸς ὕλη,
ὄρειοί τινες χαὶ ἀνήροτοι τὴν φυχὴἣν (τοιοῦτοι γὰρ ol
δρυµμοίέ)’ μετελθεῖν δὲ τὰ ἔθνη πρὺς τὴν αὐτῶν θεο-
σέδειαν χρηματἰζοντα Λίδανός τε xaX ἔρημος, ἀντ)
τοῦ θεοτεθοῦς πάλαι λαοῦ μερὶς Kuplou γινόμενα,
xai σχοίνισµα χληρονοµίας αὐτοῦ, χαΐίτοι πρότερον
ὄντα δρυμὸς καὶ ἔρημος, περ Y ὡς μεγάλων ἆγα-
θῶν ἠξιωμένη τὰ μετὰ ταῦτα λοιπὸν ἐπαγγέλλεται,

καλῶν αὐτὴν KdpunAov, εἰς ὃν ἔλεγεν μετατεθεῖ- b

σθαι τὸν Λἰδαγο»ν.

Τινὲς δὲ KdppmAor τὸν ix περιτομῆς voougt λαὺν,
xal ζητοῦσι πῶς εἰς δρυμὸν «Ἰογισθήσεεαι, ἓν αὐ-
τῷ πάλιν Χατα. . . . . Χαί φασι τοῦτο διά τὸ χα-
τάλειµµα λέγεσθαι τὸ σωθὲν xal τοῖς ξ. . . . . σὺν.
αγελαζόμενον. Ἐν τῇ ἑρήμῳ τοίνυν δικαιοσύνγην
φησὶν ἀναπαύσεσθαι. Καὶ ἄνω γὰρ" εὐθὺς τῇ περὶ
X£pp&A καὶ Λιθάνῳ µεταθέσει τὴν χλῆσιν δηλῶών τῶν
ἐθνῶν, ἔλεγεν χωφοὺς ἁκούσεσθαι τοὺς λόγους τοῦ
βιδλίου, χαὶ τυφλῶν ἰδεῖν ὀφθαλμούς * οὕτω xal vuv
ἔργα φησὶν ἔσεσθαι δικαιοσύνης, ὧν τὸ χεφάλαιον
ἡ τοῦ θεοῦ ἐστιν εἰρήγη ὑπερέχουσα πάντα νοῦν, ὃς
ἐστιν ἡ εἱρήνη ἡμῶν δικαιοσύνη τε καὶ xpipa.
Αεδικαιώµεβα γὰρ ἓν αὐτῷ, δικαίῳ τε xal ὀρθῷ xp!-
past χαταχριθείσης τῆς ἁμαρτίας. "Oc καὶ χατὰ Παῦ-
409, εὐηγγελίσατο εἰρήγην τοῖς μακρὰν, xal εἱρή-
vn» τοῖς ἐγγὺς, Ἰουδαίῳ δηλονότι πρὠτῳ χαὶ Ἕλληνι.
Διὸ τὴν πρὸς θεὸν χαταλύσαντες ἔχθραν πόλεσίν
ἐσμεν ἀναπαύσεως, χαὶ τῆς εἰς αἱῶνα τρυφἢς τὸν
ἐχχλησιαστιχὸν τῶν ἀρετῶν ἔχοντες πλοῦτον, περὶ
οὗ φησιν ὁ Απόστολος « Εὐχαριστῶ τῷ θεῷ µου διὰ
Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅτι kv καντὶ ἑπλουτίσθητε &v αὐτῷ,
ἓν παντὶ λόγῳ καὶ πάσῃ γνώσει. » Καὶ ἀλλαχοῦ δέ
φησιν ὁ προφήτης * «Εὐφράνθη ἔρημος ἡ διφψῶσα.
᾽Αγαλλιάσθω ἔρημος χαὶ ἀνθείτω ὡς χρίνον *» ἔρημον
χαλῶν τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκχλησίαν, διὰ τὸ ἄχαρπον xat
παντὸς ἐφιλωμένον ὑπερανεστηκότος φυτοῦ. Χριστοῦ
δὲ χατοικήσαντος £v αὐτῇ, qnot πάλιν Ἡσαῖας :
« Καὶ ποιῄσω ἓν τῇ ἑἐρήμῳ ὕδωρ, καὶ ἐν τῇ ἀνύδρῳ
ποταμοὺς, θήσω εἰς τὴν ἄνυδρον, γῆν x£bpov xal
πύξον, xat µυρσαίνην, xal χυπἀρισσον, καὶ λεύχην,)
τὰς διαφόρους τῶν πιστευσάντων ἐπηρμένας δηλῶν
ἀρετάς. Φησὶ δὲ νῦν ὡς οἰκήσει ὁ «ἰαὸς αὐτοῦ ἐν
πόλει εἰρήνης. Αντὶ γὰρ τῆς μεγάλης ἑχείνης xat
γανριώσης, χατὰ Σύμμαχον, συνέστησε πόλιν, τὴν

V Act, mn, 1-4.

5! philipp. 1v, 7
xxiv, |. .

€ |;a. xLi, 19

*» Ephes. 1, 14.

Tunc erit, ait, futurus deserlus Chermel. Nam et
antea dicebat mutatum iri Libanum , sicut nontem
Chermel : et Chermel in saltum abiturum. ημας.
bat autem Chermel ipse, Samarie mons, Carmelus
alias, cireumcisionis cognitionem significans , eos
ipsos qui ex circumcisione sunt ; non aliter quam
gentes ipse Libanus, qui etiam Phanicie mons est.
Futurum enim erat, ut steriles illi, ignisque ate-
ria tantum, utpote montium 3689 incole, animo-
que feri et inculti (quales saltus ipsi sunt ) rema-
nerent; gentes autem, Libani desertique nominibus
significatze, pro pio quodam populo sors Dei effect:e,
et funiculus hzreditatis ejus, ad verum cultum
transirent, quantumvis merus saltus esset antea
meraque solitudo ; cui tanquam ingentium bonoru-u
participi, qua» sequuntur deinceps annuntiat, canm-
dem carmelum oppellans, in quem Libanum traus-
mutatum esse przedixerat.

Quidam autem Carmeli nomine Judaicum po-
pulum intelligunt, οἱ qusrentibus, qui futurum
sit υἱ in saltum reputetur, in quo rursum justitia
habitet, id ipsum propter reliquiarum conservatio-
nem, qua cum gentibus, tanquam in gregem co-
ierunt, fieri respondet. Significat igitur requietu-
ram esse in solitudine justitiam. Superius enim
quemadmodum cum in Carmeli et Libani mutatione
vocationem gentium judicaret , surdos libri ser-
mones audituros et cecorum oculos visum esse
recepturos asseruit : sic et hoc loco opera justitia:
futura ait, quorum caput ipsa Dei pax est, que
mentem omnem ezsuperat *5, qui est paz nostra **,
jusiitiaque οἱ judicium. 1n ipso cnim justifica-
Wmiur, cum recto et. justo. judicio peccatum con-
demnatur. ldem rursum , Paulo teste, iis, qui longe
absunt et qui etiam prope sunt , Judieo primum,
deinde Greco, pacem denuntiavit *. Atque hinc
est quod reconciliati cum Deo, in urbibus quietis
agentes , sempiternis ecclesiasticarum virtutum
deliciis, tànquam veris opibus, fruimur : de qui-
bus hunc in modum loquitur Apostolus : « Gratias
ago Deo meo , per Jesum Christum, quod per om-
nia divites facti estis in eo, in omni sermone , in
omni cogitatione *'. » Alibi vero et propheta ipse,

D sic * «Lzetare, deserta qu:e sitis ; exsultet solitudo.

et floreat tanquam lilium ** : » solitudinis nomine
gentium Ecclesiam significans , quie non fructibus
tantum, sed qualibet etiam arbora destitueretur.
Sed Christo eam inhabitante, rursus inquit Isaías:
« Et faciam in deserto aquam, et in inaquoso 390
fluvios, ponam in terra aquís carente cedrum, et
buxum, et myrtum, et cupressum, et populum 3) »
quibus varias et excelsas corum , qui crediderunt,

* Rom. n,10. *'ICor. 1, δ. "Isa.

ΥΑΠΙΑ LECTIONES.

στρ. ὑπάρχον. : TD. ἔμελλον. 7 τρ. ἧπερ.

Σ γρ. καὶ δικαιοσύνη bv. αὐτῷ πάλιν κατοικἡσει , καί
φασι τοῦτο διὰ τὸ χατάλειµµα λέγεσθαι τὸ σωθὲν, xal τοῖς ἕἔθνεσι συναγελαζόµενον.

* τρ. ὥσπερ.

mà

hk.

2281

PROCOPII GAZEI

2289

virtutum | species indicavit. Significat vero hoc A ἀπὸ περάτων ἕως πέρᾶτων χαθολικὲν Ἐχκλησίαν.

loco populum ejus in pacis civitate habitalurum. Pro
magna enim illa et superba, secundum Symmaclium,
urbem construxit ; catholicam Ecclesiam nimirum ,
quae ab extremis ad extrema periingeret : et. po-
pulum. indefinite, nou Jacobi aut Israelig adjec!o
nomine, novam urbem habitaturum dixit, Quia
deinde superius furorem Domini ipse judicii rem-
pore in impios venturum, omniaque, ira incitatum,
jgui se combusturum significavil ; quia denique
tanquam

fulminis et grandinis , imo εἰ aquz eliam impetu commisturum se εἰ rapturum :

Λαὸν δὲ πάλιν ἀορίστως φησὶν, xai οὐ τὸν Ἰακὼδρ

f| τὸν Ἱσραξλ, Ev τῇ καινῇ χα τοικήσοντα πόλει. Ἐἶτα,
ἐπειδὴ ἐν τοῖς ἀνωτέρω τὴν ὀργὴν τοῦ θεοῦ κατὰ τὸν
πῆς χρίσεως χαιρ)ν τοῖς ἀσεδέσιν ἐπελεύσεσθαι, xal
μετὰ θυμοῦ xalópyne χαὶ πυρὸς φλογὸς ἔλεγε xaz-
εσθιούσης , χεραννώσει βιαίως xal ὡς ὕδωρ χαὶ yá-
λαζα συγχαταφεροµένη Biz^ εἰχότως νῦν περὶ τῶν
µακαριζομένων ἐπήνεγχεν ' Ἡ δὲ χάλαζα ἐὰν xa^
ταόῇ, οὐκ ἐφ᾽ ὑμᾶς ἢξει.

me€-

rito jam de beatis loquens, vel grandinem ipsam, si descendat, in eos non venturam adjungit.

Praedicit porro et animas ipsas , quze in saltibus
sine fructu vagabapntur , asperitate prorsus et fe-
ritate rclictis, in cultis regionibus esse babitaturas
ct, ul a prophetze verbis non recedam , novalia
novaturas, Quidain per grandinem , Dei iram iu-
telligunt , per quam, credentibus in eum tantum
counservatis, Romanorum prixdz potuerunt. Dein-
ceps, quasi in ea, quam ab agrorum cultu usurpa-
vit, metaphora persistat, cos, qui solitudinem istam
subigant beatos appellat ; apostolos nimirum ,
qui Judzeas οἱ Graecos suis pradicationibus exco-
Juerunt. Per bovem enim, quia purusest , ct in
sacrificium offertur , Israel significatur, ut per
asinum gentes. Ideoque ex legis praecepto , quod
primum asini peperissent in oves commutari solere
reperimus. Sic igitur utrosque, propler patres, ap-
pellat, Deinde aque nomine , Scripturam intelli-

gil, quam ct gentes ipse , et Judi etiam terunt. C

Caterum quos ego voco bealos , ait, qui vos in-
sectantur, tiiseros appellabunt ; quantumvis com-
pati, ut simul regnent, asseras, Sed in vestrum illi
Jocum, inquit, qui tales exsistunt, subituri sunt.
Νου enim vos illi, sed eum, a quo missi estis,

99] reprobant. Et itaque tradentur illi, qui re-

jectos à. Deo secum $olet assumere, tanguamque
tiuea vestimentum labefactare et perdere. Nonnulli
aque nomine, Verbum Dei vjta praditum eigui-
ficari, et ei, quod elementorum onmium maxine
vitam tuetur, comparari voluerunt. lllud ipsum
enim est quod intermedio pariete disturbato ,
utrumque bominem in novum unum pace facta
conciliavit **. Verum enimvero, quod, ve qui του
miseros faciunt , et que, sequuntur , habemus , ita
reddidit Syamachus: Ve qui miserum facis , mi-

Ἡρολέγει δὲ χαὶ τὰς ἐν δρυμοῖς ἀχάρπους φυχὰς.
ἓν γεωργουµένῃ Υενῄήσεσθαι χώρᾳ., φυγούσας τὸ

Β τραχὺ xai ἀνλμερον, νεούσας δὲ νεώµατα, κατὰ τὶν

τοῦ προφῄτου φωνήν. Τινὲς δὲ xdJatar φασὶ την
θείαν ὀργῖν, 6i ὃν ὑπὸ ᾿Ῥωμαίων ἑάλωσαν, σχεκα-
σθέντων τῶν εἰς αὐτὸν πιστευσάντων. Εἶθ᾽ ἑξῆς µα-
καρίζει τοὺς τὸν ἔρηιιο» ταύτην Ὑεωργήσοντας , τῇ
τὶς γεωργίας ἐπιμείνας μεταφορᾷ. Δηλοϊ δὲ τοὺς
ἁποστόλους τοὺς κηρύξαντας Ἰουδαίοις xat Ἕλλησι.
Δηλοϊ v5p ὁ μὲν βοῦς τὸν "logo καθαρὸς Gv, xat
£l; θυσίαν ἀναφερόμενος. Ὁ δὲ ὄνος τὰ ἔθνη. Δι) ὅπε
ὁ νόμος τὰ πρωτότοχα τῶν ὄνων εἰς πρόδατα χατ-
αλλάττεσθαι βούλεται. Οὕτως οὖν ἑχατέρους, διὰ
τοὺς πατέρας xac. Τὴν δὲ θείαν Γραφὴν 060p
ἐχάλεσε πατουµένην ὑπὸ Ἰουδαίων xai ἐθνιχῶν.
Οὓς δὲ καλῶ, qnot, paxüplove, οἱ διῶχται τα.αιπώ-
povc χαλέσουσιν, καΐπερ συμπἀὀχοντὰς, ἵνα xai
συμθασιλεύσωσιν. ΑἉλλ' ἀνθ' ὑμῶν abcoU φησι τοιοῦ-
τοι γενῄσονται. Οὐ Ὑὰρ ὑμᾶς ἀθετοῦσι», ἀλλὰ τὸν
ἁτιοστείλαντα. Διὸ πσ ραδοθ{σοντᾶι ᾿ τῷ παραλαμδά-
νοντι τοὺς ἀποθλήτοὺς γεγονότας θεοῦ, xoi ὡς efc
Ἱμάτιον' διαφθείροντι. Τινὲς δὲ ὕδωρ τὸν ζῶντα τοῦ
Θεοῦ λόγον σηµαίΐνειν φασὶ, τῷ ζωτικωτάτῳ τῶν
στοιχείων ἀπειχαζόμενον. Λὐτὸς vXp ὁ τὸ μεσότοιχὸν
τοῦ φραγμοῦ λύσαξ, xal κτίσας τοὺς δύο tiq ἕνα
χαινὸν ἄνθρωπον ποιῶν εἰρήνην. Τὸ δὲ, Oval τοῖς
ταἸαιπωροῦσιν ὑμᾶξ, καὶ τὰ ἐπ᾽ αὐτῷ, Σύμμαχὸς
οὕτως ἑξέδωχεν: Obul ὁ εα.αιπωρίζων, αὐτὸς δὲ
ph τα.Ἰαιπωρηθεέίς. Καὶ d ἀθετῶν, ἀὐτὸς δὲ ὁύκ
ἀθετηθείς. Οταν συντεἐσῃς cadaizüpitiur, ta-
ἑαιπώρηθδήσῃ * xal ὅταν xoAxucn ἀθετῶν, deti
σουσἰ σε" δτλῶν ὡς gaxágiov ἐν ti τῶν πασχόντὠν
εἶναι τάγματι, xal μὴ τῶν διωχόντων. Αὐλιοι γὰρ
οὗτοι, xal τὴν αἰτ[αν ἐπήνεγχεν.

- ser ipse nqn facius ; el qui reprabas ipse non reprobatus. Cum miserum facere" desieris, fec et ipie

suiaer ; et cum reprobando [ueris defessus, Je reprobabunt. Quibus e beatorum nümcro 'éxbisteré , non
qui miseriam οἱ dampa inlerunt, sed qui ferunt , addita ratione demonstravit.

ΚΙ tainen locum injegrum ,. hoc. modo expli-
carunt. Cum viros credentes deesse animadver-
teret, ad mulieres Jam, precipue divites , qua, in
corporis cultu occupat, ut superius dicbbat, sor-
dere aniinam patiebantur, orationem convertit ;
quas tanquam somno excitans divites appellat, non
ut divitias ( Dei siquidem munere possidentur ),
sed ut carum utendi modum jinsectelur. Aures

** Epbes. it, 14-106.

Tek, δὲ τὴν ῥῆσιν οὕτώς ἐδηγ Savio Ανδρῶν
ἀπορία εῶν πειθομένων, τὰς ὑναϊκας κάλεῖ χαὶ
μάλιστα τὰς π.λούσίαὸ, al τὸ σὤμα κοὔμοῦσαι,
χαθἀπὶὲρ ἕἔλέγεν ἄνω, thv ψυχὴν εἶχον ἀχόσμητον,
"Aq ὡς ἐς ὕπνου διεγείρεν, παὶ καλεῖ α.Ἰονσίας, οὐ
εὺν π.λοὔτον exo nto) ( παρὰ θεοῦ (à ibibor: το), σὺν
δὲ τρόπον εῆς χρήσεως. Τὰς dxoüc τοίνυν ἐπ' &A-
πίδι προξζενούση σωτηρίαν ὑπέχειε, τὴν μετ) ἐγιαυ-

2239

COMMENTARII IN ISAIA M.

9230

cix αἰχμαλωσία elg νοῦν ἐμδαλλόμεναι, Καὶ λιμὸς A igitur, ait, ad spem, quie salutea vobis conciliat, arri-

δὶ ἀιαδέξ: ται τοὺς διὰ χόρον ὑθρίσαντας, οὕτω τοῦ
I θεραπεύοντος. 09εν τὴν δίκην φΏάσατε θρήνῳ,
ἵνα πρὸς οὐρανὸν ἀναθλέφασαι, ανεῦμα σωτήριον
ἐχεῖθεν χαρπώσησθε. Διὰ δὲ τοῦ Χέρμε., τὴν ἔσο-
µένην ἑρημίαν τῆς χώρας ἑδήλωσεν. Κρῖμα δέ φη-
civ ἀναπαύσασθαι ày τῇ ἐρήμῳ, τὴν πόλιν οὕτω
χαλὼν ' xal δικαιοσύνη» ἐν τῷ Καρμήάφ, τοῦτ)
ἔστιν, ἓν τῇ χώρᾷ, δηλονότι τῶν ἀδίχων οἰκητόρων
ἐχπεπτωχότων, ὥσπερ τῶν ἀλλοφύλων πρότερον δι᾽
ἀσέθειαν. Πάντες γὰρ αὐτοῦ δηµιουργήµατα. Τοὺς δὲ
πλημμελοῦντας µετέρχεται τῇ δίκη θεραπεύων διὰ
χρηστότητα. Πάλιν δὲ μετανοοῦντας οἰκήσειν ἐν εὖ-
θηνίᾳ φησίν. θαῤῥήσει δὲ πᾶς δικαιοσύνην αὐχῶν,
xiv πάντα ταράσσηται. Καὶ οἱ ἐν τοῖς δρυμοῖς οὔ-
^U; ἀνεχτῶς οἰκήσουσιν, ὡς οἱ ἐν εῇ πεδιάδι"
πανταχοῦ δὲ ταῖς ἀπε,λαῖς χρηστὰς ἑλπίδας ἔγχατα-
μίγννσιν, ἐχείναις φοθῶν, χαὶ ταύταις παραμυθού-
μενος ἀπόγνωσιν, xaX ῥᾳθυμίαν δι’ ἀμφοῖν φυλαττό-
µενος. Εἶτα τοῖς πρὸς γῆν ὁρῶσι cv £x γῆς λαμθά-
vec παραθολἠν. Οὐ γὰρ éxelvou; φησὶ µαχαρίζετε
τοὺς ἁρδευομένην οἰκοῦντας, χαὶ βουσὶ μὶν ἑργά-
σιµον, ὅνοις δὲ πρὸς ὁδοιπορίαν βατήν. ᾽Αλλὰ φευδῶς
αὐτοὺς µακαρίζετέ φησι. Τοιαύτην γὰρ ὑμεῖς οἰχοῦν-
τες, τὸ µακάριον οὐχ ἑκτίσασθε, περὶ τὸν δόντα γε-
γονότες ἀγνώμονες. Οὐ γὰρ τοσοῦτον ὑμᾶς ὁ Ασσύ-
ριος, Óvb αὐτοὶ ἑαυτοὺς ταλαιπώρους ἐργάζεσθε.
Θεῷ Υὰρ εὐνοοῦσιν οὐδὲν ἐπῄει δεινόν. Απεσείσθη
γὰρ ἂν ὑμῶν, ὡς dg' ἱμαείου cc.

gite ; et captivitatem illam, qux post ánnum vobis im-
minet, animo azitate. Eos. ctiain fames invadel, qui,
copi: rerum elati, in ceteros petulantius se gesserunt.
Sic enim solet sanare Dominus. Luctu ergo poeuas
ístas antevertite, ut in coelum intuentes spiritum salu-
tarem ine excipiatis, Per Chermel autem instan-
tem regioni solitudinem significavit, Deinde, quod
judicium in. solitudine hobitaturum dixit, urbem
his verhis , sicut per justitiam ἐπ Carmelo, regio-
nem ipsam , qua etiam propter injustitiam ha-
bitatores , ut olim. propter impietatem alienige-
nz, pellendi essent, judicavit. 999. Oinnes enim
illias opera conditi et effecti sumus, et sicut scc-
leratis multa pro suabonitate imedeiur, ita poni-
lentes rursus in prospero rerum successu àecuro
habitaturos esse pollicetur. Aget autem secure
quisquis in justitia gloriatur, etiamsi omnia per-
misceri et conturbari contigerit. Deinde qui sunt
in saltibus, ila percommode habitabunt, ut. qui in
campestribus. Minis porro ubique spes bonas inter-
miscet, ut illis quidem territos, istis autem a
desperatioae revocatos, utroque tandem ab igna-
via et socordia revocet. Apud' eos rursum qui ocu-
los in terream deflgunt, sumpta ab eadem similitu-
dine utitur : Non enim, ait, beatos eos dicitis , qui
solum irriguum habitant , bobusque ad arandum ,
asinis vero ad iter calcandum idoneum. Sed falso
eos beatos dicitis inquit. Neque enim qui terram

ejusmodi habitatis, beati esse potestis, qui ia. beatitatis largitorem Deum ingrati estis : nec tam vobis
Ássyrius quam vobismetipsi estis iniserie auctores, cum bene de Deo sentientibus nihil mali poss:t
accidere ; eumque a vobis ipsi , ianquam a vestimento tineam, repuleritis.

ΚΕΦΑΛ. ΛΙ’.

α ιβ. Οὐαὶ τοῖς τα.αιπωροῦσυ ὑμᾶς. Υμᾶς δὲ
οὐδεὶς ποιεῖ τα Ἰαιπώρους, x. 5. λ.

Μακχαρίσας τοὺς ἁποστόλους , χαὶ ταλανίσας τοὺς
αὑτοὺς ἀθετήσαντας, ὡς ἐξ αὐτῶν εὐχὴν ποιεῖται
τῶν ἀποστόλων, ὡς οἱ μὲν ἀπειθεῖς xal πολεμοῦντες
ἡμᾶς, ἀπολώλασιν' ἡμῶν δὲ σὺ σωτηρίᾳ. Μαθόντες
γὰρ ὡς οὐδεις αὐτοὺς ταλαιπωρήῄσειεν, ἐχ πολλῆς
«αύτα περιχαρείας φασὶν, ὃτι διὰ φωνἩν τοῦ φόδον
σου ἐξέστησαν Aaol, καὶ διεσχορπἰσθησαν ἔθνη.
Κατὰ δὲ ᾽Αχύλαν χαὶ θεοδοτἰίωνα, ἀπὸ φωγῆς ὄχ.ου,
Ίγουν πλήθους ἀνεχώρησαν Aaol. Δηλοϊῖ δὲ τὴν ὑπὸ
πολλῶν ἅλωσιν πολεµίων, xal τῆς πόλεως ἕκπτωσιν.
Ανιὶ δὲ τοῦ, ἁπὸ φόδου σου, 6 Σύμμαχος ἀπὸ τοῦ
ὑγωθῆναι διεσπάρησαν, εἴῤιχεν. Tic γὰρ ἰδίας
ἐξέστησαν γης. Εκστασι» δὲ τινες την κατάπληξιν
τὴν ἀπὸ τοῦ δέους εἰρήχασιν. Ἡ δὲ σωτηρία τοῖς
ἁγίοις ἐν χαιρῷ γίνείαι θ.Ίίψκως, κατὰ x6* «Οτ
ἂν ἀσθενῶ, εὖτε δυνατός εἰμι. » Καὶ τό» ε«Αρχεῖ σοι
t; χάρις µου. Ἡ γὰρδύναμί6 pov &v ἀσθενείᾳ τελειοῦ-
ται. » Τὰ δὲ τοῖς ἀπειθέσιν' ἑσόμενα καὶ Μωσῆς xat
προφῆται χηρύττουσιν, Καὶ ὁ Σωτὴρ δέ φησιν’ «"Otav
' εἴδητς χυκλουμένην ὑπὸ στρατοπέδων τὴν Ἱέρου-
ο” ]| Cor. xu, 10. ** ibid. 9.

VARII.
b »p. ὡς.

CAP. XXXIII.

Vgns. 1-12. Ve qui vos miseros faciunt, sed nemo
vos [acit miseros, etc.

399 Postquam beatos esse dixit apostolos, eos
autem a quibus rejicerentnr , miseros , Deo jam ,
tanquam apostolorum voce preces fundit, quod,
sublatis impiis a quibus oppugnabantur , salutem
a Deo consecuturi sint. Qui enim se 8 nullo mise-
ros dici posse sciunt, prz multa letitia, propter το-
cem timoris Dei obslnpuisse populos et dispersas
gentes , vel, ut Aquil& et Theodotioni placet , a
roce lurbee , id est vulgi, populos recessisse dicunt.
Quibus urbem 9 multis hostibus expugnari ct ever-
ti debere significatur. At quo loco , a timore two ,

. habemus, propterea quod se elevarunt, dissipati sunt,

transtulit Symmachus. Sua enim terra motos esse
intelligit : etsi non desint , qui ad motum illum ,
sive stuporem , qui metu iucutitur , referri 3945
velint. Adjicit autem beatis in tempore tribulatio-
nis salutem. fieri ; juxta ilfud : « Cum infirmor,
tune potens sum *5, » et illud : « Suflicit tibi gratia
mea, Virtus enim. mea in infirmitate perfleitur't. »
Porro qua incredulis cssent eventura et Moses

LEÉCTIONES,

£261

ΡΠΟΟΟΡΠ GAZ.EI

22329

et yrophet:? non dissimularunt : imo nec Salvat^r A ax^tu, «625 ἐρεῖτε τοῖς ὄρεσι ' Καλύφατε ἡμᾶς. xal

$»se his verbis : « Cum videritis Jerusalem exer-
citu cireumdari , tunc dicetis montibus : lpsi nos
obleg te ; οἱ collibus : Cadite in nos **. » Deinde
tanquam eos qui dispersi sunt in gentes alloqui
Deus ipse nonnullis videatur : Nunc autem congre-
gabuntur spolia vestra, ait, quasi, jamjam captum iri
significet. Quod ut facilius populo persuadeatur ,
non aliter quam a. ludentibus locuste capiuntur ;
sic eorum animas, tanquam ludicrum aliquod, in
Satanz potestatem facile venturas asserit. Ideoque
justos. rursus inclamare, | id est , prophetam in
Ecclesi: ordinem transeuntem Deum laudare. vi-
demus, qui in excelsis habitat, sive coe'os excel-
sorum nomine intelligas , sive eos, qui mente at-
tolluntur , qui et Sion etiam dicuntur, quia Dei
Ecclesia sunt ; ut eo ipso patuerit, quod plena
Judicii et justitie hic appelletur, ne ab his , quibus
i1 deserto justitiam et, judicium requieturum mo-
init, dissentire videatur. Nunc enim idem Sionís
quod antea deserti noinine significat ; Christum enim
qui justitia ipsa est , admisit ; quem terrena illa
Jerusalem — repudiavit. Deinde, quod judicii no-
men addidit, nihil non sub sanctis judicatum iri
demonstravit. Atque hinc est , quod in lege traden-
dos esse adjunxit. Sunt enim et ipsilesi evangelic:e
recenti Lraditi, et salus eórum in thesauris est, qui
iu caelo reconduntur. Verum quod in lege tradentur
habemus , in hunc modum Symmachus: fides tem-

τοῖς βουνοῖς * Πέσετε ἐφ᾽ ἡμᾶς. » Εἶτα ὣς πρὸς τοὺς
διασκορπισδέντας elg τὰ ἔθνη λέγει παρεισαχθ:ν
τοῦ θεοῦ τὸ πρόσωπων, ὥς τινὲς φασι’ Nor δὲ συν-
αχθήσεται τὰ σκύ.ῖα ὑμῶν. τοῦτ' ἔστιν, Οὑκ εἰς
μαχρὰν ἁλώσεσθε ' xai τὸ εὐάλωτον δηλῶν τοῦ τῶν
Ἱουλαίων λαοῦ , οἱἰονεὶ παίζοντες, φηαὶν ἀχρίδων
ὑμᾶς λήφονται Σίχην, οὕτω δὲ χαὶ τὰς φυχὰς τῷ Σα-
τανᾶ γεγόνασι παίγνιον" ἐφ᾽ ᾧ πάλιν ἀναγωνοῦσιν cl
δίχαιοι. Ἠγουν ὁ προφήτης ἐπὶ τὸ τάγμα sro Ἐκ-
Χλησίας µεταθαίνων δοξάζει τὸν θεὸν ἐπ᾽ αὐτοῖς τὸν
ἐν ὑγη.οῖς κατοικοῦντα, 3| τοῖς οὐρανοῖς, ἡ τοῖς
ὑφώσασι τὴν διάνοιαν, οἳ xa Σιὼν χρηματίζουσιν,
ὄντες Ἐκκλησία θεοῦ. Καὶ δήλον, ix τοῦ π.]ήρης
εἶναι λἐγεσθαι κρίσεως xal δικαιοσύνης, συμφώ-
νως οἷς ἔλεγε, « Καὶ ἀναπαύσεταιὲν τῇ ἐρήμῳ χρῖμι
χαὶ δικαιοσύνη. » "Hv γὰρ εἶπεν ἔρημον, νῦν ὀνομάνει
Σιών. Προσήχατο γὰρ Χριστὸν τὴν δικαιοσύνην, ὃν
ἡ ἐπίγειος Ἱερουσαλὴμ οὐκ ἑδέξατο. Ἡ δὲ κρἰσις
δηλοῖ τὸ μηδὲν ὑπὸ τῶν ἁγίων ἄκριτον Ὑίνεσθαι.
Διό φησιν, à» νὁμῳ παραδοθήσοντα!. To γὰρ εὖ-
αγγελικῷ παρεδόθησαν νόμῳ καινῷ ' xal ἡ σωτηρία
τούτων ἐν θησαυροῖς τοῖς ἀποχε'μένοις Ev οὐρανψ.
"Ava δὲ τοῦ, àv νόμφ παραδοθήσονται. Σὐμμαχός
φησιν: Ἡ πίστις τοῦ καιροῦ σου π.ὶ)οῦτος σωση-
plac, σοφία, xal γγῶσις. Φόδος Κυρίου abtéc ο
θησαυρός σου. Τῶν ᾿Εθδομήχοντα λεγύντων ᾿ κει
σοφία καὶ ἐπιστήμη καὶ εὑσέδεια. Άπερ πρὸς τὸν
Θεὺν ὥσπερ Όυσία τις ἓξ ἀνθρώπων ἀνάγεται λοχικὴ,

poris tui, divitice salutis, sapientia , et cognitio. Ti- C ἃ καὶ θησαυροὶ δικαιοσύγης εἰσίν.
mor Domini ipse thesaurus ejus. Septuaginta autem :. Venit sapientia , et disciplina, et pietas; 998 ας
ex hominibus ad Deum tanquam rationale sacrificium aliquod referuntur , et thesauri etiam ju-

stitie vere nominantur.

Ita vero verha ista, in. lege tradentur, explicant
nonnulli ; ut mirum videri dicant, qui per legem
Israelite. perierint, quam in. salutem acceperant.
Weato enim teste Apostolo : « Cum justitiam Dei de-
&Lruentes suam asserere studerent, justitia Dei ex-
ceciderunt. Finis enim legis Christus, ad justitiam
omni credenti **. » Umbram siquidem, qus ad
emendationis usque tempora procurrisset, ad Chri-
sti adventus lucem decebat evanescere. [taque
quia pro legis umbra decertarent, in hostium po-

| Τὸ δὲ, ἐν váj«o παρωδοθήσονται, xwkc οὕτω qa-
olv * θαυμάζουσι τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ ὡς ἁπολωλότας διὰ
τοῦ νόµου, ὃν εἰς σωτηρίαν ἐδέξατο. Κατὰ γὰρ τὸν
θεῖον ᾿Απόστολον, « ᾿Αθετοῦντες τὴν τοῦ Θεοῦ δι-
χαιοσύνην, xat τὴν ἰδίαν ζητοῦντες στῆσαι, τῇ διχαιο-
σύνῃ τοῦ θεοῦ οὐχ ὑπετάγησαν. Τέλος γὰρ νόµου
Χριστὸς εἰς δικαιοσύνην παντὶ τῷ πιστεύοντι. P
Ἔδει γὰρ τὴν σκιὰν τὴν µέχρι χαιροῦ διορθώσεως
ἀργῖσαι Χριστοῦ τοῦ φωτὸς ἐπιλάμψαντος. Xx:oga-
χοῦντες τοίνυν περὶ τὸν vópov τοῖς ἐχθροῖς παρ-

iesialem devenerunt ; cum mobis, id est gentibus, ϱ εδόθησαν. Ἡμῖν δὲ τοῖς ἐξ ἐθνῶν xai ὁ διὰ Μω-

ipse cliam per Mosen traditz leges in solutis the- :

'sauros abierint. In ipsis enim sapientia, et doctrina,
et pietas in Dominum ; qua Christi mysterium, tan-
qua:n rudi pictura, adumbrabant. « De me enim,
ait, et ille scripsit **. » Deinde sermone ad aposto-
Jos converso, eorumdem metum in impios venturum
cosque, a quibus olim terrebantur, victos esse voci-
feraturos adjungit. Caterum pro verbis istis, Ecce
limore vestro. ipsi timebunt, reddidit Symmachus :
Ecce videbor ipsis. Clamarunt impense, Deinde, ne
qui clamant ambigatur ; angelipacis amare fleverunt,
addidit; Aquila vero : Ecce ,. ait, videbor ipsis,
clamabo impense, reliquaque similiter ; Theodotio

*" Luc.3x1,90:3111,90.* Roi. x, 9, 4. *! Joan

σέως vópoc σωτηρίας εὕρηται θησαυρός. Ἐν αὐτῷ
γὰρ σοφία καὶ ἐπιστήμη καὶ εὐσέδεια πρὸς τὸν
Κύριον: τὸ Χριστοῦ Υὰρ ὡς ἓν τύπῳ περιέχει μν-
στἠριον.ε Περὶ ἐμοῦ γὰρ, φησὶν, ἔχεῖνος ἔγραφεν. »
Μεθ᾽ & φησι πρὺς τοὺς ἁποστόλους, ὡς ὁ φόδος ὑμῶν
ἐπὶ τοὺς ἀπίστους πεσεῖται, xai οἱ πάλαι φοδουν-
τες ὑμᾶς, ἠττημένοι Borjcorcai. Αντὶ δὲ τοῦ,
Ἰδοὺ ἐν τῷ φόδψ ὑμῶν αὐτοὶ φοδηθήσονται, Σὺμ.
µαχος μέν φησιν’ ᾿Ιδοὺ ὀφθήσομαι αὐτοῖς. "Expa-
ἔπν ἐκτενῶς. Ἐπιφέρει δὲ τίνες οἱ κράξαντες *
ἄγγε-ῖοι εἰρήνης πικρῶς ExAavcar. Ὁ δὲ Αχύ-
λας, ἸΙδοὺ,φησὶν, ὀραθήσομαι αὐτοῖς. Βοήσω éx-
τενῶς. Καὶ τὸ λοιπὸν ὁμοίως * 6 δὲ θεοδυτίων, 1δοὺ

. v, 46,

39)

COMMENTARII IN 1SAIAM.

. 9991

ὀρθήσομαι αὐτοῖς, ἐδόησαν ἐκτενῶς. "Avys)oc el- A autem : Ecce videbor iis. Clamarunt impense. An-

pürnc πικρῶς xAaícortat. Πάντες οὖν δηλοῦσι
τὸν θεὸν ὀφθήσεσθαι τοῖς θησαυρίσασιν ἑαντοῖς
ὃ χαιοσύνης καὶ τῆς σοφίας, τοὺς θησαυρούς.
"Ἠσαν δὲ τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταὶ, olg ἐγὼ μὲν
᾿ὤφθην 9. Οἱ δὲ ἐκέκραξαν ἐκτενῶς ἄγγε.ῖοι ὄντες
εἱρήνης. Ot xaV πιχρῶς ἐδόων ἓν εὐχαῖς ὑπὶρ τῆς
ἁπωλείας τοῦ προτέρου λαοῦ. Καὶ ὁ Σωτὴρ δὲ τὴν
Ἱερουσαλὴμ ἀπεχλαίετο. « El δεις xal γε σὺ τὰ
πρὸς εἰρήνην σου. 2 Διό φῆσιν, Ἐρημωδθήσονται
παρὰ τούτων ὁδοί d, Τὸ δὲ, πέπαυται ὁ φόδος τῶν'
ἐθνῶν, ὁδελίζεται ὡς μὴ xelpsvov. Πεπαῦσθαι δέ
φπα: τοῦ ix περιτεμῆς aov τὰς ὁδοὺς, καὶ τὴν
διαθήκη» ἧρθαι τὴν διὰ Μωσέως δοθεῖσαν, μηχέτι
τε αὐτοὺς εἰς ἀγθρώπους .ἰογίζεσθαι.

Τινὲς δὲ τὸ iv τῷ φόδφ ὑμῶν αὐτοὶ φοδηθήσον-
ται, φασὶν οὕτως ' Παραθαῤῥόύνει τοὺς ἁγίους ωυστ-
αγωγοὺς τῶν ἑσομένων αὐτοῖς ἀγαθῶν προανα-
φαΐνων τὸ πλάτος. "Eg ἀρχΏς μὲν γὰρ οἱ ix περιτομῆς
ἐχάχου, αὐτοὺς λέγοντες * « Παραγγελίᾳ παρηγγεί-
λαμεν ὑμῖν pt λαλεῖν tv τῷ ὀνόματι τούτῳ. » Οὓς
καὶ δεδιότες ἕφασχον οἱ ἁπόστολοι, « Καὶ τὰ vuv,
Κύριε, ἔπιδε τὴν ἀπειλὴν αὐτῶν, xat δὺς τοῖς δούλοις
σου μετὰ παῤδησίας λαλεῖν τὸν λόγον σου. » Νῦν δὲ
δεδοίκασιν' αὐτοὶ, τὴν πρὸς τοὺς πιστοὺς ἀγαπῶν-
τες εἰρήνην, ἑλεεινῶς τε τούτοις ὑποκαταχλινόμε-
vot. Οὐδὲ γὰρ εὐοδωβήσονται, φησὶν, θεομαχεῖν Ἶρη-
pívo. Καὶ τῶν Ἰουδαϊχῶν ἐθνῶν ó φόδος éxav-
caro, xai τῆς πρὸς αὐτοὺς διαθήχης ἡρμένης,
ἁλλότριοι γεγόνασι τοῦ Θεοῦ xal ξένοι τῶν ἐπαγγε-
λιῶν. "Ὅτι μὴ πάντες οἱ ἐξ Ἱσραὴλ, οὗτοι Ἱσραήλ.
à, φησὶν, οὐδενὸς αὐτοὺς ἀξίους λογίσεσθε. Εἶτα
ἐπιλέχει, ἐπένθησεν ἡ vn, ἀχολούθως διὰ τὰ περὶ
αὑτοῦ εἱρημένα τῆς Ἰουδαίας, ἧς καὶ τὰ µέρη
φησὶν, ὧν καὶ τὰ μεταξυ τάττει, τὸν Λἰδανον,
τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐπὶ τοῦ παρόντος οὕτω καλῶν, διὰ
τὸν ἐν αὐτῇ θυσίαν, καὶ τὸν προσφερόµενον Αίδα-
yov χατὰ τὸν νόµον. Καὶ δη xol χατῃσχύνθαι
qnoi τὸν Λίδαγον, ὡς εἰ σαφέστερον ἔλεγε τὴν θυ-
σίαν, καθῃρηµένης τῆς v νόµῳ λατρείας. Καὶ àv τῷ
Ζαχαρία δὲ λέγεται, « Διάνοιξον,ὁ Λίθανος, τὰς θύρας
σου, xal χαταφαγέτω πῦρ τὰς χέδρους σον.) Καὶ 'Ie-
δεχιλλ δέ φησιν. Ὁ ἀετὸς ὁ μέγας, ὁ µεγαλοπτέρυ-
γος, ὃς ἔχει τὸ Ίγημα εἰσελθεῖν εἰς τὸν Λίδανον, xal

ἀπέχνισε τὰ ἁπαλὰ τῆς xébpou. » "Ansp ἑρμηνεύων -

φησίν' "0z ἂν ἔλθῃ Ναθουχοδονόσωρ εἰς Ίξοουσα-
Mg.

'AXA& xa ἡ χώρα ἡ χαλουµένη ΙΣαρώνγη ὁ Za-
ρώνας, ἔλη, φησὶν, ἐγένετο f| ἀχρειόστης * ἐξ àxav-
θῶν ἐμπλησθεῖσα θρασύτητος. Δι οὗ σηµαίνει τὰ
πιότατα χωρία τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους, δηλαδὴ τὰ iv
ταῖς αὑτῶν ψυχαῖς ἀφανισθήσεσθαι. Ταῦτα μὲν Exsl-

το Luc. xix, 42. ᾖΤ Act. v, Q3. "* Act. iv, 29.

7ο FEzech. xvn, 17.

geli pacis amare [flebunt. Eos igitur omnes Deum
visuros esse judicant, qui justitia εἰ sapientie the-
sauros sibi recondiderunt; Salvatoris discipulos
nimirum quibus et ipsum viswm esse, ct. angels
pacis cum essent, impense clamaese, alque super
prioris populi interitu inter precandum amare fle-
visse constat. Quin et Salvatorem llierosolymorum
vicem 9396 flevisse reperias, ubi ait : « Si novis-
ses et tu, quz pacis tug sunt "*. ». Itaque, dese-
rentur horum vie, adjungit. Sed quod proxime se-
quitur, cessavit meius gentium obelo confodi, tan-
quam quod aliunde intrusum sit, advertendum est.
Deinde circumcisi populi vias cessasse, et testamen-
tum illud, quod per Mosen acceperant, sublatum
esse, neque amp!iua in hominum numero haberi si-
gnillcat.,

Quidam autem verba ista, metu vestro ipsi time-
bunt, ita. interpretantur; ut sanctos mysteriorum
interpretes, proposita futurorum bonorum amplitu-
dine, in spem velint excitari, quos ab initio laces-
sere et vexare his verbis Judzxi non verebantur :
« Etiam atqueetiam przecepimus vobis, ne doceretis
in nomine isto **. » Eosdem etiam cum timerent
apostoli ita Deum precatos esse reperimus :« Et
nunc, Domine, respice in minas eorum, et da servis
tuis cum omni fiducia loqui verbum tuum '*. » At
jam ipsi contra metuunt, et praeclare secum agi
putant, si cum fidelibus pacem colant, illisque
miserabiliter subjiciantur. Neque enim bene illis
cesserit, quod cum Deo bellum gerere ausi sunt :
cum Judaicarum gentium cessante. metu, sublato-
que testamento, jam a Deo facti sint alieni, et pro-
missionibus indigni 13, Neque enim omnes, qui cx
Israel, ipsi sunt Israel ?*. Jubet itaque, ut nulla re
digni habeantur. Deinde infert : /uxit terra. Neque
id male, propter ea, quz de Judza dicuntur, cu-
jus partes nominans, intermedia etiam adnectit ;
Libanique nomine, Jerusalem ideo significat, quod
in ea sacrificia fierent, et lege tius ipsum, Αἰδαγος
Grace, offerri juberetur. Quin etiam confusum este
Libanum dixit, tanquam sublato legis cultu, de sa-
rifleio ipso loqueretur apertius.. Deinde apud Za-
chariam reperias : « Aperi, Libane, portas tuas,

p et comedat ignis cedros tuas **. » Et apud Ezechie-

lem in bunc modum : « Aquila grandis, magnarum
alarum, quz habet ductum intrandi in Libanum, et
decerpsit tenera fastigia cedri '* ; » quod interpre-
tatus idem postea, Cum adversus Jerusalem venerit
Nabuchodonosor, 9977 subjecit.

Quin et regio ipsa, qua Sarona, sive Saron vo-
catur, in dumeta et. paludes abiit, propter spinas
quibus referia est, facta imbecillis : quibus pin-
guissima Judaici populi loca, illa videlicet, qua in
animis exsistunt, deletum iri significat, atque haec

15 Ephes. u, 12. '* Rom. ix, 6. * Zachar. xi, {»

VARI LECTIONES.
e yp. 0 μὲν ὤφθη. d γρ.Υγὰρ αἱ αὐτῶν ὁδοί. vp. Σορώνη, ἢ 6 Σαρὼν, εἰς Xr, φησὶν, ἐγένετο, καὶ ἀχρεῖίε semi

2295

PROCOPII GAZ. EI

2396

quidem sunt, quz illis eventura innuit. Manife- A νοις. ΦαγεΓὰ δὲ ἔσται ἡ LaActala διὰ τὰ περὶ αὖ-

stam vero fore Galileam propter ea, quz de illa
dicta sunt , addit : « Galilea gentium, populus qui
smbulat in tenebris, in umbra mortis, jux magna
..Oria est eis ". » Est et ipse Chermel manifestus
futuras, de quo ante. illud usurparat : « Et erit
* deserius, tanquam Chermel **: » ut Ecclesiz fre-
quentia et sublimitas demonstretur. Sunt. enim
potentes Dei valde a terra elevati. Pacis igitur
nuntios Deus, pro sta in homincs benevolentia, ad
Israelitas tisit ; qui amare flentes ad przdicatio-
: wem amplteetendam eos hortarentur : quam cum
rejiceret, Nunc exsurgam, ait, et quz sequuntur :
ut secundüm illum et gloriosum adventum suum
Indicatel, quo divinitatem tum demum eis intueri
expeririqde licebit, cum gloriflcabitur, Sentient
vero quam vanum spiritus habuerint robur , cum
eos devorab:t ignis. Ceterum in quo gentes. fore
combustas, subjicit, non gentium, sed populorum
vocabulum cxteri omnes usurparunt, ut eoa de
quibus sermo est, indicasse videantur : eos, in-
quam, qui tanquam spina ín agro abjecta, futuri
$unt. Nonnulli porro quod dicit exsurgam, co tra-
hint, nt ad poenas referri velint, quibus, expugnata
et dirépta civitate, eorum in se contumeliam ultus
ést; quó tempore óloriim ejus, qué cruci affixe-
tüht, prophetarti quolibet longs superlorem csse
patuit. Tamuam Igitur ira divina eo$invasura es-

τῖς εἰρημένα * κατὰ τὸ,ς 'aXOaa τῶν ἐθνῶν, 6 λαὸς
ὁ καθήµενος ἐν σχότει χαὶ σχιᾷ θανάτου, φῶς µέγα
ἀνέτειλεν αὑτοῖς. » Καὶ ὁ Χέρμε.ῖ δὲ φανερὸς ἔσται,
περὶ οὗπερ ἔφτσε * « Καὶ ἔσται d) ἕρημος ὡς 6 X4p-
Μελ. » Τὸ δὲ τῆς Ἐνκλησίας δασὺ xaX ἁπηρμένον δη-
Aot. Τοῦ γὰρ θεοῦ ol κραταιοὶ τὶς γῆς σφόδρα ἐπῆρ-
θησαν. Ὁ μὲν οὖν φιλάνθρωπος θεὺς ἀγγέλους
εἰρήνης ἀπέστειλε πρὸς τὸν "Iapat) πιχρῶς αὐτοὺς
[χλαίοντας, καὶ] ἱχετεύοντας τὸ χήρυγμα δέξασθαι.'
Mh δεξαµένων δὲ, φησί: Nov ἀναυτήσομαι, xax τὰ
Enc. Tiv δευτέραν αὐτοῦ καὶ ἔνδοξον παρουσίαν
ἐπαγγελλόμενος, xa0' ἣν ὄψονται τῆς θεότττος αὖ-
τοῦ λαθόντες τὴν αἴσθησιν ὅτε δοξασθήσεται xav
ὑψωθήσεται. Οἱ δὲ γνώσονται ὡς µαταίαν εἶχον
ἰσχὺν πνεύματος, ὄτεπερ αὐτοὺς χατέδετα: mp.
Αντὶ δὲ τοῦ, ἔσονται ἔθνη xataxexavpéra, Aaol
πάντες ἑξέδωχαν * δηλονότι πρὸς οὓς ἣν à λόγο; ol

xaX ἔσονται ὡς ἄχαγθα ἐν ἁγρῷ ἑῤῥιμμένη. Τινὲς

δὲ τὸ ἁναστήσομαι, qaot, διὰ τὰς δίχας, X; ἔτισαν
τῆς εἰς αὐτὸν παροινίας, ἀλούσης αὐτοῖς χατὰ xpá-
τος τῆς πόλεως, ὅτε καὶ τῶν τοῦ παθόντος ἔμαθον
δόξαν, οὐ καθ ἕνα τυγχάνοντος τῶν προφλτῶν. Ὢ;
μελλούστς οὖν αὐτοὺς τῆς θείας, ὀργῆς καταλέψε-
σθαι, vUv ἀναστήσομαι, φη Αν, ἀνεξικαχίσας µέχρι
τοῦ σταυροῦ. Ὑψώδη τοίνυν, αὐτοὺς μὲν τικωρ:-
σάμενος, χαλέσας δὲ τὰ ἔθνη. Γνὠώσεσθε δὲ vor,
φησὶν, ὡς ὑπῆρχον ὑμῶν ἰσχυρότερος.

ει, Nühe etsurgam, iiquit, qui ad trucem usque injurias :zquo animo pertulit, Est itaque exaltatus,
postquam, sumplo de illig &ufipliclo, gentes ad fidem vocavit. Nunc vero cognoscetis, ait, quoi εσυ

vobis eram paténtlor.

Et vos ighis usé dépascel, quemadmodum que C — Kal πυρὸς ἔσεσθε c(ogi), καθάτερ ἄκανθα ἐν

abjecta εἰ! $98 in agro, spina coniburi consuevit.
Ést eniin cóusuméüs ignis Deus noster 2. Verum
enimvero totám hunc locum sic quidam explicant :
(Cum neque rinis, neque promissionibus persuade-
retur populus, tanquam unicum $tperessel plaga-
fum remedium , éju& éommiseratione commotus,
préce& àd universorum Deum fundit propheta, si-
guifleans completas esse ab eis iniquitates, poenas-
que mereri. Sed tua, inquit, miseratione iis opus
est, qui afflicti in te spes suas collocarunt. Da igi-
tur eis salutem, qui propter metum tuum obstu-
puerunt. Est vero ista dixisse putandus, non tan-
quam Deum rerum ignarum docere videatur ; sed
ut exemplum populo, quae ad salutem faciunt, po-
stulandi proponat. Quz: enim ipsos dicere oportebat,
ideo auribus eorum propheta inclamat , ut ad imi-
tationem excitentur. Patet namque eos, qui ab As-
syrio in auxilium vocati sunt, tacite esse perituros,
reliquos autem metu fugam abrepturos, servatis
ope Dei (quem sancte ét pie enerantur) Israelitarum
$poliis; qüibüs tamen et ipsi, nisi resipiscant,
facile privabuntur; cum tanquam locuste, hostes
ποπ desintsuperstités. Sancius Deus, qui habitat
as ekcelsis, Quibus indicat mentis οἱ anis 2 ela-
Yionbm bowam. Netjue 'enith sanctis hic ileo poni.

dypó κατακεκαυµένη. Ὁ Υὰρ θεὺς ἡμῶν πὸρ xaz-

᾽αναλίσχον ἐστίν. Τινὲς δὲ τὴν πᾶσαν οὕτως ἑφηγή-

σαντο ῥῆσιν. Ἀπειθοῦντος τοῦ λαοῦ xal ταῖς ἀπει-
λαῖς καὶ ταῖς ἐπαγγελίαις, ὡς μηδὲν ὑπόλοιπον
ὑπάρχειν πλὴν τοῦ παθεῖν, εἰς συμπάθειαν ὁ προ-
φήτης κατενεχβεὶς, εὐχὴν ὑπὲρ αὐτῶν ἀναπέμτει
πρὸς τὸν τῶν ὅλων θὲὸν, δηλῶν ὡς τὰ μὲν παρ᾽ αὐ-
τῶν εἰς xaxk συμπεπλήρωται, χεχρεώστηταί τε τού-
τοις ἡ δίκη. Χρεία δὲ τῶν σῶν ἡμῖν οἰκτιρμῶν τοῖς
ἑλπίζουσιν ἐπὶ σὲ xai θλιθυµένοις. Abc οὖν σωτηρίαν

* ποῖς, διὰ τὸν σὺν φέδον ὑπομείνασιν ἔκστασιν. Ἔλε.

γεν δὲ ταῦτα οὐχ ὡς ἁγνοοῦντα διδάσχκων θεὸν, ἀλλὰ
εὖπιος Ὑινόμενος τῷ Aa τὰ πρὸς σωτηρί/αν αἰτεῖν.
*A γὰρ αὐτοὺς λέγειν ἐχρῆν, εἰς ἀχοὰς αὐτῶν ὁ προ-

D φίτης φησιν, ἵνα μιμήῄσωνται. Ότι γὰρ χαὶ ot εἷς

συμμαχίαν ὑπὸ τοῦ "Accuplou χληθέντες ἀφοφητὶ
τελευτήσουσι, xal οἱ λοιπο πρὸς quyhv ἀπὸ τοῦ
Φόδου τραπήσοντα:, εὔδηλον τῶν Ἰσραηλιτικῶν
σχύλων σωζοµένων δυνάµει θεοῦ, Tio θεοσεθοῦντες
τυγχάνουσι. Mf] μετανοοῦντες δὲ στερηθἠσονται, sve-
ριγινοµένων αὐτῶν τῶν ἐχθρῶν ὡς ἀκρίδων. "Αγιος
d θεὸς ὁ κατοικῶν ἐν ὑγη-οῖς. Προχοπὴν δηλοῖ
διανοίας, xo δίαρµα ψυχῆς ἀγαθόν. OD γὰρ Θεοῦ
πρὸς ἁγιασμὸν, ἀλλ ὡς τοῦ εὐχομένου προχόπτον»
τος, τὸ ἅγιος, λέγεται, ὑφοῦγτος θεὸν, bg οἷς αὐ.

V foa, 1x, 2; Matth. iv, 16. 7* 15a. xxix, 11. 7* Hebr, ir, 29.

2297

COMMENTARII IN ISAIAM.

2298

τοῦ τὸ δίχα:ον κατὰ τῶν ἡμαρτηχότων χρῖμα xxzel- Α tur, quod ad Dei sanctimoniam quidquam adjic'a-

χηφεν χαθόλου τε xax xavà τῆς Ἑερουσαλήμ. Οὐ γὰρ
el; ἀπώλειαν τὴν πόλιν, ἀλλ εἰς ὃπιστροφὴν τῶν
ἑνοικούντων ἐπαίδευεν ' ὅτε χαὶ δικαιοσύνη παρ'
αὐτοῖς ἀχμάζειν Ἀδύνατο, xaà νόµος ἀνθῆσαι, χαὶ ὁ
λαὸς àx τούνου χαθάπερ ἀγαθὸν ἀρύτασθαι θησαν-
póv. Αφ οὗ καὶ εἰς σοι», χαὶ ἐπιστήμην προ-
ἐχοπτον, ἢ Yevid εὐσέδειαν πρὺς θεὸν καὶ 0ncav-
ροὺς δικαιοσύνης. Οὕτω δὲ δ.αχειµένων, ὁρμὴν

| ἑχθρῶν ὑμῶν οὐ χρατήσειε φόδος. ἁλλ᾽ ixslvew 6 ἐξ
"ὁμῶν, καὶ πρὸς εἱρήνηχ πρεσθεύσονται ἐμοῦ γατ᾽
αὐτῶν ὀρίσοντος ἑρήμωσιν, χαὶ την χαθ᾽ ὑμῶν ὅδ.α-
ταγἣν χαταπαύοντος.

02 γὰρ ἑαυτῶν ἐπῆλθον ὑμῖν, ἐμοῦ δὲ καθάπερ
τινὰ διαθήκην αὐτοῖς διατάξαντος. ᾽Αλλ᾽ ἔχων µε
σύμμαχον χαταφρονἡσεις αὐτῶν. E:cá φησιν, "Exév-
θησεν ἡ γη, τοὺς τόπους ἀντὶ τῶν οἰχητόρων, xal
ἀντὶ λογικῶν ἀναίσθητα πρὸς αἰσχύνην ἑχείνων παρ-
εἴληφεν , οὓς ἔδει τὴν ἰδίαν θρηνῆσαι πληγήν. 0 δὲ
τοὺς τόπους παρήγαγε μονονωυγχὶ συστενάζοντας xai
συνωδίνοντας, χατὰ τὸν λόγον τὸν ἀποστολιχὸν, ἐφ᾽
ois ἡ θεοῦ δύναµις ἐμφανὴς διὰ τῆς ἑνεργείας γεν{-
σεται. Αἰσχυγθήσονται γὰρ kx. μεταθολῆς οἱ πεποι-
Οότες ἐπ᾽ Αἱγυπτίοις, ὅτι χαταλιπόντες τὸν θεὲν τὸν
οὕτω τοὺς ἑναντίους τροπούµενον, πρὸς Αἰγυπτίους
ἑπρεσθεύοντο, 8:09 χαταστρώσαντος ρπε’ χιλιάδας,
ὧν νεχρὰ «X σώματα πυρὶ παραδέδοται. Οὗτοι δὲ

καθάπερ πΟρὶ δαμαζόµενοι τὴν ἐφ᾽ ol; ἔπραττον όμο- C

λογ/σουσιν ἄνοιαν.

(ΥΓιθ’. Ἀκούσονται οἱ πόῤῥωθεν d ἑποίησα, xal
γγώσογνται οἱ ἀγγίζογτες τὴν loyóv µου. Απέστη-
cav οἱ ἐν Σιὼν ἄνομοι. Λήψεται τρόμος τοὺς
ἀσεθεῖς. Tíc ἀναγγελεῖ ὑμῖν δει πὸρ κχαίεται;
τίς drurrsAet ὑμιν τὸν τύπο» εν αἰώνιον ; x. τ.λ.

θ:οῦ μὲν ἑγγὺς Ἰσραὴλ, ὅσον ἦχε εἰς τὸ νόµῳ
παιδαγωγηθῆναι καὶ τέρασιν. Πόῤῥω δὲ τὰ ἔθνη, τῇ
χτίσει λατρεύσαντα. Καὶ ὅμως τὰ μὲν fixovoav:
ο) δὲ οὖκ Ἰνέσχοντο. Πλὴν ἀχούσονται, φησὶν, xal
οἱ ἐγΥ/ζοντες. Οὐδὲ γὰρ εἰς ἅπαν ἁπόλωλεν Ἱσραίλ.
"ES αὑτοῦ γὰρ γέγονεν fj τῶν πιστῶν ἀπσρχή. Τινὲς
CE περὶ τῶν ἐθνῶν καὶ τὸ δεύτερον ἐξέλαδον. Πῶς

γὰρ ἀχούσονται οἱ πόῤῥωθεν; ἑγγὺς δηλονότι γε-΄

νόµενοι. Καὶ µανθάνοντες αὐτοῦ thv loxbr, ἣν
ὑπὲρ Ἰσραὴλ θαυματουογῶν ἐπεδείξατο, od. χαὶ πῶς
οἱ ἐν Σιὼν ἁπέστησαν Ἰνώσονται. Κατὰ δὲ τὴν
ἑτέραν ἐξήγησιν, διαιρεῖ τοὺς ἐξ Ἱσραήλ. "Qv οἱ
μὲν ἤκουσαν, οἱ δὲ ἁπώσαντο τυγχάνοντες ἄνομοι,
οὓς xaX οἑήψεται τρόμος. Ἡ γὰρ τῶν ἐπενεχθέντων
πεῖρα χακῶν εἰς φόθον ἀρχεῖ, καὶ πρός τι f γνῶναι
τὸν ὑπ᾿ αὐτῶν ὑδριςόμενον. Πρὺς οὓς xai φησι, Τίς
ἀναγγεεῖ ὑμῖν ὅτι πῦρ καίεται; περὶ οὗ ἔλεγεν,

tur : sed ut orantis profectus indicetur eum οταί-
tantis, cujus justum judicium non solum in scele-
ratos omnes, sed in Jerusalem appareat ; qui illam
non ad interitum, sed ad incolaruin conversionem,
affligi voluerit: quo teuipore justitia apud eos, ipsa-
que lex vigebat, ex qua populus ingentem veluti
thesauraim aliquem depromere poterat ; unde et ad
sapientiam et disciplinam proflcerent, quz pietatem
in Deum, et justitie thesauros solet procreare. Sed
eum ita se res habeant, hostium impetum non
timor ile, quo ipsos »netuitis, sed quo vos illi
metuunt superabit ; et pacem per legatos a vobis
me procurante postulabunt, qui de illis evertendis,
deque eorum vobis tollendo jugo statuerim.

B 399 Neque enim sua sponte ipsi, sed me auctore

vos adorti sunt ; qui id eum illis, veluti f,dere quo-
dam, sanxerim. Verum sei me auxiliatorem habue-
ritis, eosdem facillime contempseritis. Deinde luxit
terra, ait, ut, Jocl nomine, ejus incolas, et pro ra-
tionis participibus, quae sensu carent, ad pudorem
illis excitandum, assumerel ; quos suam alioquin
lugere calamitatem decebat. Loca deinde tanquam
congemiscere, et condolere, Apostoli rationen se-
cutus 56, fecit, in quibus Dei virtus reipsa palam
futura sit. Erubescent enim ipsa rerum conversione,
qui in gyptiis spes suas ita collocarunt, ut qui
Deo rejecto, 4 quo hostes tam facile superantur,
ab illis per legatos opem petiverint : cum Deum
cLxxxv millia hostium stravisse constet *! ; quo-
rum cadavera ígne combusta sunt. At hi non aliter
quam igne domiti, suam ex bis, quae gesserunt,
amentiam confitebuntur.

Vens. 15-19. Audient qui longe sunt, qua ego feci,
et. scient, qui appropinquant, fortitudinem meam.
Reces:erunt quierant in Sion iniqui. Apprehendet tre-
mor impios. Quis annuntiabit vobis ignem urere?
Quis annuntiabit vobis locum «ternum ? eic.

00 Dco quidem appropinquavit Israel, si mira-
cula, et legem, cujus ei predagogio opus fuit, aspe-
xeris. ΑΌ eo autem gentes ipsm, qu: creature

. Servielaut, longe recesserunt. Audierunt tamen et

iste, quod illi facere recusarunt. At eos audient et
iMi etam, inquit, qui appropinquant. Neque enim

D universus. periit Israel, ex quo fidelium primitiss

constat prodiisse. Nonnulli tamen etiam secundum
ad gentes rctulerunt. Nam qui audient, qui longe
sunt ? appropinquantes scilicct, ejusque fortitudinem
agnoscentes, quam Israelis nainine patrandis mira-
culis ostendit : qui etiam, quo pacto recesserunt,
qui erant in Sion agnoscent. Quod si aliam requiris
es plicationem , facta Tsraelis distributione, alios
quidem audisse, alios autem, iniquos scilicet, quos
timor apprehendet, avertisse se significat. Sufficit
enim immissarum calamitatum sensus, ad eum, in

^? Rom. virt, 36. 9?! 1Y Reg. xix, $5; 15a. xxxvii, 55. ,
YARLE LECTIONES.

{ Ἡρ πρὸς τό,

2299

PROCOPII GAZAI

2300

quem contnmceliose egerunt, agnoscendum. Ad lios A ὅτι Πῦρ χατέδεται ὑμᾶς. Τόπον δέ φησι τὸν alo-

rursus et ista diriguntur : Quis renuntiabit vobis

ignem urere? llle, inquam, de quo superius, ignis

vos comburet, audivimus ? Deinde locum eternum
eum intelligit, qui Sataiue et angelis ejus prepara-
tus est **, Si enim vera sunt. Salvatoris verba :
ε Qui credit in Filium, vitam habet zternam : qui
autem non credit, vitam non videbit ; sed ira Do-
mini manet super eum 855, » De his sic et alicubi
propheta : « Vermis eorym non morietur, et. ignis
eorum non exstinguelur **, » Quis novit igitur, οἱ
ante nobis testatus est eternum locum, przier eum
quemlibet, quem statim describens, prophetarum

vtov, τὸν ἡτοιμασμένον τῷ Σατανᾷ καὶ τοῖς ἀγγέ-
λοις αὐτοῦ. Κατά γὰρ τὴν τοῦ Σωτήρος φωνὴν, « 0
πιστεύων εἰς τὸν Ylby ἔχει ζωὴν αἰώνιον. 'O δὲ ἀπι-
θανῶν τῷ Υἱῷ, οὐχ ὄψεται τὴν ζωήν ἀλλ ἡ ὀργὴ τοῦ
θεοῦ μένει ἐπ αὐτόν.» Περὶ ὧν ἀλλαχοῦ φησιν ὁ προ-
φήτης * €'O σχώληξ αὐτῶν οὐ τελευτήσει, xai τὸ mop
αὐτῶν οὐ σθεσθήσεται.» Τίς οὖν ὁ εἰδὼς xal προµαρ-
τυρόµενος ὑμῖν τὸν αἰώγιον τόπον; ἡ πᾶς, ὃν εὖ-
θὺς ὑπογράφει, τὸν τῶν προφητῶν xal ἁποστόλων
σηµαίνων χορόν; αὐτοὶ γὰρ ἐχήρυξαν περὶ κρίσεως,
ὡς ἂν τὴν μέλλουσαν φυλαξώμεθα δίχην.

et A01 Apostolorum chorum demonstrat? Ipsi

enim de judicio publice docuerunt, ut a futuris poenis deinceps caveremus.

Qui talis est, longe ab igne remotus, excelsam Ὁ

inhabitabit speluncam petre solide. Pro quibus
Symmachus , ipse in. excelsis. requiescet. Tauquam
circuitus petrarum altitudo ejus : quibus vitze phi-
losophic:e, id est, qu:e in contemplatione versatur,
certitudinem sublimitatemque indicat ; quam qui
sectatur, pane et aqua cum fide conjunctis vite hiu-
jus spatium exigens, finem tandem hujusmodi
exercitationis, regis visionem consequetur, de qua
ipse loqui prop'eta aggressus est in hunc modum :
«Ecce rex justus regnabit, et principes cum judicio
imperal unt **. » Est vero consentaneum, aiunt, Chri-
sim his verbis innui ; in quo, tanquam spelunca
aliqua, aut ovium stabulum, Keclesia ipsa firma οἱ
stabilis iutelligitur, juxta illud : « Et super hanc

'Q 6& τοιοῦτος πόῤῥώω γεγονὼς toU πυρὸς, ἐν
OirnAQ κατοικήσει σπη-λαίῳ καὶ ἐπὶ πέτρας ἰσχυ-
(ᾱς. Κατὰ δὲ Σύμμαγον, Αὐτὸς ἐν ὑψη.οῖς κατα-
σκηγώσει. Ὡς περιοχαὶ πετρῶν τὸ ὕψος αὐτου.
ToU φιλοσόφου δὲ βίου τὸ ἀσφαλές τε καὶ τὸ ὕψος
δηλοῖ, ὃν τις μετιὼν ἄρτῳ xal ὕδατι μετὰ πίστεως
τὴν παροῦσαν διανύσας ζωῆν, τέλος ἔξει τῆς τοιαύ-
της ἀσχήσεως τοῦ «βασιλέως τὴν θέαν. Περὶ οὗ
προεφήτευεν, ἀρξάμενος ἀπὺ τοῦ, « Ἰδου βασιλεὺς
δίχα:ος βασιλεύσει xal ἄρχοντες μετὰ χρίσεως &p-
ξουσιν. » Εἰχὸς δέ φασι, xai Χριστὸν οὕτως slpr-
σθαι, ἐν p, χαθάπερ τι σπήλαιον ἡ προθάτων σηχὸς
ἡ Ἐκκλησία νοεῖται τὸ πάχιον ἔχουσα, κατὰ τό"
« Καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰκυδομήσω µου τὴν Ἐχ-
χλησίαν, 1 ἣν τοῖς οἰκοῦσιν ἄρτος δίδοται ζωῆς ὁ

petram zdificabo Ecclesiam meam **. » Cujus inco- C Χριστὸς παρὰ τοῦ Πατέρος, xal πιστὸν ὕδωρ τὸ τοῦ

lis, panis vitae Christus a Patre, et aqua fidelis di-
vini baptismatis, unde sumentibus omnis mauat
securitas, nunquam non suppeditantur. Regem de-
inde illi intuebuntur Dominum, qui etiam terram
mansuetorum nondum adepti, ipsam mentis oculis
in hac mortali vita Deum pie et sancte reveriti,
procul inttebuntur. Sunt qui procul ad impios refe-
rint, dein terram. quidem promissionis visuros,
sed ea nonpotituros putant ; quippe qui ardeutem
ignem sortiti, suze ipsi condemnationis metu, pro-
cul a terra rejecti torquebuntur. Eisdem porro
quod malis doctoribus crediderint, ita. exprobrat ;
Ubi sunt, qui litteram legis tantum noverunt ? quos
ita insectatur Salvator : « Ve vobis, Scribx οἱ Pha-
rise **!» Ubinam illi, inquit, judicii die parebunt,
qui assentando pessime discipulis consuluerunt ?
lta vero :eddit Symmachus : Qui numerat enutritos,
populum impudentem. Non videbit populum gravem
labiis, ut non audiat idioma lingue ; 499 impuden-
tes appellans, quos doctrinis suis paverint, qui po-
pulum gravem labiis nou. videbunt, imo ne audient
quidein, idiomatis illius lingue ignari, de qua lo-
culus superius dicebat : Et lingue balbutientes
statini discent loqui pacem. S. enim altiloquun no-
tissent, populus contemptus non audivisse.

$$ Matth, xxv, dH.
Σχ, 15.

Joan r1, 30.

** [sa, pxvi, 94. " Isa, xxxn, 1.

θείου βαπτίαµατος, ἐξ ὧν dj πᾶσα τοῖς λαθοῦσιν
ἀσφάλεια. KaY τὸν βασιλέα κατόψονται Κύρ:ον, ol
xa µήπω λαθόντες τῶν πραέων tv τη», πάῤῥωθεν
αὐτὴν ὄμματι διανοίας Ex τοῦ παρόντος ὄψονται
βίου, τοῦ θεοῦ τὸν φόθον διὰ μελέτης ποιούμενοι.
Τινὲς δὲ περὶ τῶν ἀνόμων ἐξέλαδον τὸ πόῤῥωθεν,
αὐτοὺς τὴ» γῆν τῆς ἐπαγγελίας ἰδεῖν οὐκ £v aot
γενησοµένους, τὸ δὲ καιόµενον ἔχοντας mp, ol
καὶ τῆς ἑαυτῶν καταχρίσεως ἓν φόζθῳ γενῄσονται
μαχρὰν ἀποῤῥιφέντες ἐχείνης τῆς γῆς. ὐἷς ὀνειδί-
(ov, ὅτι xaxol; διδασκάλοις ἐπείθοντο, φησί’ Ποῦ
οἱ τὸ γράμμα µόνον εἰδότες τοῦ vópov ; Πρὸς οὓς
ἔφασχεν ὁ Σωτήρ; εΟύαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς χαὶ Φα-

p ΡΙσαῖοι ὑποχριταί.» Ποῦ Υὰρ οὗτοι φανῄσονται, φη-

civ, &v ἡμέρα τΏς χρίσεως, ἀντ' συμβουλῆς ἀγαθτς
τοὺς μαθητὰς χολακεύσχντες, 'O ὃξ Σύµµσχος ἐς-
έδωχεν' 'O ἀριθμῶν τοὺς ἐκτετραμμένους , τὸν
Auóv τὸν ἀναιδῆ. Οὐκ ὄψει Aatr βαρὺγ χεί.Ίεσι,
ὥστε μὴ ἀχούειν Od Aexrov γὰώσσης. Αγωιδεις
χαλῶν τοὺς ταῖς αὐτῶν διδασχαλίαις ἑχτεθραμμέ-
νους, οἳ οὑκ ὄψονται τὸν βαρὺν «Ἰαὺν τοῖς χεί-
Jecir, dAA οὐδὲ ἀκούσουσιν, ἀσύγετοι ὄντες
δια.Ἰέκτου γλώστης. περὶ ἧς ἔφασχε * Καὶ αἱ γλῶσ-
σαι αἱ ψελλίζουσαι ταχὺ µαθήσηνται λαλεῖν εἰρήνην.
El γὰρ εἶδον τὸν βαθύφωνο», οὐκ ür ἤκουσαν
Aaóc πεφαυ.ἰισµέγος.

** Matti; xvi, 18. *' Mauh.

2301

COMMENTARIT IN ISAIAM.

2302

Τινὲς δὲ συστρεφοµένους φασὶν, ἐπειδῇ γνώμῃ A. Nonnulli pro collectos, ideo coeuntes dicunt, quod

τῶν διδασκάλων ἐπὶ Χριστὸν συνεστράφησαν χατα-
θοῶντες πρὸς Πιλάτον καὶ τὸν Βαραθθὰν τοῦ προ:
τιμήσαντες μηδεμιᾶς ἀγαθῆς ἀχοῦσαντες συμθουλῆς,
μηδὲ µαθόντες παρ) αὐτῶν ὡς αὑτός ἐστιν 0 βα-
θύφρωνος. Διὰ παραθολῶν γὰρ ἑλάλει χατὰ τό;
« Ανοίζω iv παραθολαῖς τὸ στόµα uou.» Ἀσύγε-
τοι δὲ ὄντε τὸν τῶν διδασχάλων οὐ διέκρινον
1 φθόνον. Οὐ vxp ἂν ἤκουσαν πεφαυ.]ισμένοι. Τὸ
^ δὲ ῥητὸν ὅλον οὕτω τινὲς ἐξηγήσαντο. Ὡς τὴν μέλ-
| λουσαν Ἀσσυρίοις πληγὴν οὐχ οἱ π.Ίησἰον μόνον
αὑτῶν, ἀλλὰ xal οἱ πόῤῥω µαθήσονται, xaX οἱ τῆς
Ἱερουσαλὴμ ἀσεδεῖς αἰσχυνθήσονται. Φεύγων δὲ,
φασὶν, ὁ προφήτης τὰ ἔργα τὰ πονηρὰ τῶν ἀπειθῶν
Ἰουδαίων εἰπεῖν, ὕλην ὄντᾳ πυρὸς, ἵτερον ζητεῖ
τὸν ἑροῦντα διχαίως πολιτενόµενον, ὡς ἂν εἶποι πρὸς
αὐτοὺς, ὡς ὀργὴν ἑαυτοῖς θησαυρίζουσι. Τὸ δὲ, βα-
ρύνων τὰ dra, tva μὴ ἀκούσῃ κρίσιν αἵματος,
τοῦτ ἔστι πρὸς φόνον ph συνεργῶν. 'O Υὰρ ἔχων
τὰ εἰρημένα φησὶν, στάσιν ἔξει βεθαίαν τῶν θείων
ἀγαθῶν ἀπολαύων. Toug δὲ φωτισθέντας ὑπὸ τοῦ
λόγου, xal τὺ» βασιΊέα τῆς δόξης β.1έπειν ἀχό-
λουθον ἁπαλλαγέντας μὲν τῆς χοσμικῆς προσπα-
θείας, ἁγαθοῖς δὲ τοῖς ἐλπισθεῖσιν ἐνατενίζοντας.
Τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ τὴν γῆν ἰδεῖν πόῤῥωθεν, τοῖς
1ηΐνοις μηδαμῶς πλησιάζοντας. Μηνύει δὲ xal χαθ᾽
ἱστορίαν τὸν ἄρξαντα μετὰ ταῦτα τῆς Ἱερουσαλὴμ
Ἐζεχίαν, ὃς ἀναθεὶς ἑαυτὸν τῷ Θεῷ Yéqovev. εὖ-
χλεῆς, ἐφ᾽ οὗ σημεία γέγονεν οἰχουμενιχὰ, ἀναπο-
δισμὸς ἡλίου xal τῆς ἡμέρας προσθήκη. "A ἱδόνεες
φοδηθήσεσθε τὸν Θεὸν µεταγνόντες ἐφ' οἷς ἐπείσθτητε
τοῖς συμθουλεύσασι περὶ τῆς Αἰγυπτιακῆς βοηθείας
γραμματεύσι χαὶ τοῖς ἐγγαστριμύθοις, οὓς χαλεῖ
θαθυφώνους, ὡς ἄσημα φθεγγοµένους. Οὗτοι γὰρ
πάντες µαταιότητός eloc JAaóc, xal περαυ.λισμένοε,
πρὸς χατανόησιν τῶν δεόντων οὺχ ἄγοντες τὸν

ἀχροατήν,

Ιδοὺ Σιὼν ἡ αό-άις, τὸ σωτήριον ἡμῶν ol
ὀφθα-μοί σου ὄψονται, Ἱερουσαλὴμ πό.ις π.Ίου-
σία, σκηγαἱ al ob μὴ σεισθὼσὺ, οὐδὲ μὴ κι-
φηθῶσιν οἱ πἀσσα.ἲοι τής σκηγῆς αὐτὴς εἰς τὺν'
aloxa χρόνο», οὐδὲ τὰ σχοιγία αὐτῆς οὗ μὴ
διαῤῥαγῶσιν, ὅτι τὸ ὄνομα Kvplov uéya ὑμῖν,
τόπος ὑμῖν ὅσται, ποταμµιοὶ καὶ διώρυγες π.]ατεῖς,
καὶ εὑρύχωροι, x. *. λ.

ντι τοῦ, Ιδοὺ Σιὼν ἡ πὀ.ις, ὁ plv ᾽Αχύλας
φησίν "Opa µατίσθητι, Σιὼν πόλις ἑορτῶν. Σύμ-

µαχος δὲ xal θεοδυτίιὠ», δε Σιὼν τὴν πό.ην τῶν —

ἁγίων ἡμῶν, καὶ πάλιν ἑξῆς, οἱ ὀφθαλμοί σου
ὄγψορται Ἱερουσαλὴμ, ὡς qéldovcax ἰδεῖν τὺ
σωτήριο» ἡμῶν, τοῦτ' ἔττι Χοιστὸν, ἑτέραν τε πό-
Jv τὴν τῶν ἑορτῶν τὴν Ἐκχλησίαν τὴν ἄγαν
πλουσίαν. Της μὲν οὖν παλαιᾶς ᾿Ἱερουσα.)ὴμ πε-
πτώνασιν αἱ σχηναὶ διαφόροις ἁλούσης πρλιορχίαις.
Ἡ δὲ χαινῆ πό.ὲις, ὡς ἐπὶ πέτρας ἑστῶτα, χἀν τοῖς

de magistrorum sententia adversus Christum 99η -
jurati magna et elata voce apud Pilatum Barabbam
temere et. inconsulte eidem prztulerunt, quem al-
liloguum esse ignorare non dehuerant ; loquebatur
enim per parabolas, juxia illud : « Aperiam in pa-
rabolis os meum **, » Sed cum insipientes essent,
ad magistrorum invidiam non advertebant. Non
enim contemplos vocari se audirent, Sunt autem non-
nulli qui totum bunc locum ita exponant , ut iu-
slantem Assyriorum plagam non suis modo vicinis,
sed iis etiam, qui longe absunt, notam fore, eam-
que vel iniquos, qui Jerusalem incolunt, non sine
ruboreintuituros esse velint. Deinde quoniam mala
infidelium Judseorum opera recensere propheta

B refugeret, que igne digna tantum videbantur; alium

vitae μοιραία querere, qui cos iram sibi cumu-
late moncat. At quod obisrans aures, ue audiat ju-
dicium sanguinis dixit, idipsum, ut a caedis com-
munione avocaret, addidisse. Qui enim, inquit,
babet qu: dieta suut , sedem immotam et firmam
possidet, qui divinis bonis fruatur. Eos deinde,
qui per Verbum illuminati essent, ideo etiam Regem
glorie videre, quod, mundanis perturbationibus li-
berati, in sperata bona iutuerentur, fuerat consen-
taneum. lloc euim ipsum indicat, quod terram pro-
cul videre dixit, cum ad terrena animum non 3dji -
cimus. Innuit 'vero, si ad historiam te convertas,
et Ezechiam ipaum, qui postea Hierosolymorum rex
factus, Deoque se totum consecrans, clarus et il-
lustris evasit , quo regnante orbi universo sol
ipse non sine 409 portento regredi, diesque am-
pliari visus est *?. Qux cum ipsi videritis, ait, nom
sine Dei metu scribarum vos et ventriloquorum quos

hie altiloquos, id est ignota eL incerta loquentes

appellat, in auxilio ab Agyptiis petendo consilium
secutos esse poenitebit. Sunt enim omnes hi vani-
tatis populus, el abjecti ; qui auditorem ad eorum
notitiam, quie decent, nunquam.deducant.

Ecce Sion ciuitas, salutare nostrum oculi tui vide-
bunt, Jerusalem civitas dives, tabernacula qua που
movebuntur, neque commovebuntur paxilli taberna-
culi ejus in sempiternum, neque (uniculi ejus dirum-
peniur, quouiam nomen Domini magnum vobis, locus

D vobis erit, flumina et rivi lati et spatiosi, etc.

Verba ista: Ecce Sion civitas, sic interpretatus
est Aquilas: [ntuere, quare, Sion, civitas solemuita-
tum, Symmachus autem, 40$ οἱ Theolotio: Vide
Sion civitatem sanctorum nostrorum. Et rursus quae
sequuntur : Oculi tui videbunt Jerusalem, tanquam
ipsa salutare uosirum, id. est Christum, aliamque
civitatem solemnitatwn, idest Ecclesiam valde disi-
tem intuitura sit. Veteris igitur Jerusalem, qua
toties olim expugnata sit, tabernacula ceciderunt.
At nova ciritas c^ co0907 € mE

* Psal. Lxxvii, 2, 7* IV Reg. xs, dE; ἵνα, vx vin, 8, 1

-
βρώ ον

2303

PROCOPII GAZEI

$304

persecutionum temporibus immobilis permanet. A τῶν διωγμῶν ἄσειστος Σπιμένειχαιροῖς. « Πύλαι γὰρ

« Neque enim porte inferi, inquit, adversus eam prze-
valebunt **, » quz nullo imbrium impetu, nullo ffu-
eiorum, nullo ventorum denique, cuim super petram
fundata sit ?*, ceciderit. Est vero hujus rei ratio,
quod nomen Domini locus in nova civitate futurus
sil ; et quod ejusinodi in loco immobilis ipsa pernran-
sura. Quod si Symmachi spectetur interpretatio:
bi, ait, potens nobis Dominus. Locus [luviorum
rivi latissimi, quo non ibit remigis navigium, neque
praceptum potentis. pertransibit eum. AL ubi, quo
non ibit, dixit, ita ipse Aquilas: Non ibit in ea
navis remigii, et triremis magna non (ransgredietur
ipsum. Quibus nominate civitatis Dominum fore
locum fluviorum indicant, ut merito usurpetur:
« Fluminis impetus lJztificat civitatem Dei*?* ; »
εἰ illud: « Flumen Dei repletum est. aquis?!, »
Fluvii autem, inquit, adeo sunt in tuto, ut hostibus
in eos ascensus non pateat; quippe qui parvisque

εἰ graudioribus navigiis muniti sint, quibus muri

loco civitas circumdatur, qux judicem et ducem
babet Salvatorem et Dominum; cujus iwpetus,
tanquam qui fluvius primus sit, et ultimus civitatem
Dei Veufcat. Quanguam tamen et. multorum βι-
eiorum nomine angeli intelligantur, qui semper
Patris faciem in coelo intuentes **, Ecclesiam cu-
stodiunt. Inde postea veteris civitatis calamitates
subindicat. Hujus enim, tanquam navis malus, di-
ruplis [unibus quibus retinebatur 45, tempe-

&bov, φησὶν, οὗ χατισχύσουσιν αὐτῆς,» ὑπό τε ὄμδρων
xai ποταμῶν καὶ πνευμάτων οὐ πέπτωχε. T εθεµε-
λίωται γὰρ ἐπὶ πέτρα». Τὸ δὲ αἴτιον, ὅτι τὸ ὄνομα
Κυρίου τόπος ἔσται τῇ χαινῇ πόλει, καὶ ὡς dv
τόπῳ τοιούτῳ χαθέστηχεν ἅπτωτος. Κατὰ δὲ Σύμ-
µαχον, ἑκεῖ χραταιὸς ἡμῖν Κύριος. Τόπος ποτα-
μῶν διώρυγες εὑρύχωροι, ὅπου μὴ πορευθῇ
π.λοἵον χωπη.]άτου, οὐδὲ ivvoAT] κραταιοῦὺ δια-
περάσει αὐτόν. Τὸ δὲ ὅτου uh πορευθῃ, ᾿Αχύλας
φησί»: Ob μὴ πορευθῇ ἐν αὐτῇ γαὓς κὠπης, καὶ
τριήρης ὑπερμεγέθης οὗ διαθήσεται αὐτό. Ac ὧν
δηλοῦσι τῆς εἰρημένης πόλεως τὸν Κύριον ἔσεσθαι
τόπον ποταμῶν, ὥστε λέγειν « ToU ποταμοῦ τὰ
ὀρμήματα εὐφραίνουσι τὴν πόλιν τεῦ θεο». » Καὶ,

Βι ο ποταμὸς τοῦ θεοῦ ἐπληρώθη ὑδάτων. » Οἱ δὲ

ποταμοὶ, φησὶν, οὕτως ἓν ἀσφαλείᾳ τυγχάνουσιν, ὡς:
εἶναι τοῖς ἐχθροῖς ἀνεπίδατοι, μικροῖς τε xol µεί-
ζοσι π.Ίοίοις ἑπερχομένοις ἀντὶ τείχους χυχλοῦντες
τὴν πόλιν, ἐπεὶ κριτὴν xal ἡτούμενον αὐτὸν ἔχει
τὸν Σωτῆρα xai Κύριον, οὗ τὰ ὁρμήματα πρώτου
καὶ τελείου τυγχάνοντος ποταμοῦ, εὐφραίΐνουσι τὴν
πόλιν τοῦ θεοῦ, ἀγγέλων ὄντων τῶν πολλῶν ποτα-
μῶν τῶν διὰ παντὸς βλεπόντων τὸ πρόσωπον τοῦ
Πατέρος τοῦ ἐν οὐρανοῖς, ol φρουροῦσι vt, Ἔκκλη-

clav. Ἐντεῦθεν λοιπὸν τῆς παλαιᾶς ὑποφαίνει πύ-
λεως τὰ παθήµατα. Ταύτης Υὰρ 6; vnb, ἓν χειμῶνι
πέπτωκεν ὁ ἱστὸς τῶν αὐτὸν χρατούντων διαῤῥα-
Ἰέγτων σχοινίων. Ὅ δὲ Σύμμαχός φησιν, Ἔξερ-

state dejectus est, quod ita reddit. Symmachus : ς ῥίφη τὰ σχοιγία σου, ὥστε μὴ »paceir. Οὕτως

Abrupti funiculi ejus, ita ut non retineant. Sic ma- —

(uc eorum, ut non. expendat. velum. Tunc. dinisit
usque ad spolia multa:
wiavali prflio demersam navim, et ab hostibus
direptam oculis subjicit. Eos enim, ad sacraui
usque supellectile:m in predam tradidit Dominus
hominibus impiis et anima claudicantibus ; qui,
tradente Domino, non laborarunt, et, a peccatis liberi,
Hierosolymis ipsis divino judicio potiti sunt.

Alii autem. hunc in modum explicarunt. Inter
babitum a Deo de litterariis insipientibus sermo-
pem, sanctorum rursus persona inducitur, qui eam
sibi mutuo, sive quie in terris, sive quee in celis
habetur, Ecclesiam ostendant, in quam incolas illa
deducil, qu:e salulare ín terra, id est Christum,
possidet, quibus in hunc modum prophetze respon-
det oratio : Oculi tui. videbunt Jerusalem, tanquam

. ex laberuaculi similitudine, quo in solitudine usa
; est, qui ad eau spectant, exponat, Est vero creden-

tibus, in civitate securitatis causa, quod magnum
nomen Domini vobis dixit; «t ab his, qui Christo
non crediderunt, distingueret. Peinile etiam, quod

. locus erit vobis ipsa, quz semper est, civitas :

in qua latos fluvios et rivos, id est evaugclistas et
apostolos, Ecclesiarumque praefectos suo quemque

* Math. xvi, 19. ?! Mau. vii, 94.

quibus verbis tanquam -

** Psal, xrv, 5.

ὁ ictóc abzóv, ὥστε μὴ ἁπ.ῶσαι lccior. Τότε
διένειµεν ἕως σκύ.λων πο.].λῶν * ὑπογράφων ὡς Ev
ναυμαχία νῦν χατέδυσαν B, xal πρὸς τῶν πολεµίων
ἁρπαζομένην. Καὶ µέχρι γὰρ τῶν ἱερῶν σχευῶν εἰς
διαρπαγ]ν παρέδωκε Κύριος ἀσεθέσιν ἀνδράσι xal
τὰς τῆς γυχῆς χω.εύουσι βάσεις, o! Θεοῦ παρα»
διδόντος οὐκ ἐκοπίασαν, xal γεγόνασιν ἁμαρτίας
ἐλεύθεροι, θεοῦ χρίσει τὴν Ἱερουσαλὴμ χειρωσά-
μενοι.

Τινὲς δὲ οὕτως ἐρμήνευσαν ' Μεταξὺ τοῦ θεου περὶ
τῶν ἀσυνέτων γραμματικῶν προσφωνήσαντος, τὸ
τῶν ἁγίων αὖθις εἰσάγεται πρόσωπον, δειχνύντων
ὥσπερ ἀλλήλοις 7| τὴν ἐπὶ γῆς Ἐκκλησίαν, ἢἡ τὴν
ἐν οὐρανοῖς, εἰς fjv ἀνάγει τοὺς ἑνοικοῦντας ἡ ἑαὶ
γῆς σωτήριον ἔχουσα τὸν Χριστὸν, οὓς ἀμειδόμενός
φησιν ὁ λόγος. Οἱ ὀφθαΊμοί σου ὄψονται Ἱερου-
cau τὰς περὶ αὐτῆς λέγων ἐς ὁμοιότητος τῆς ἓν
τῇ ἑρήμῳ σκηνῆς ' τοῦ δὲ τῆς πόλεως ἁσφαλοὺς τὴν ͵
αἰτίαν φησὶ τοῖς πιστεύσασιν, ὅτι τὸ ὄνομα Ku-
ρίου μέγα ὑμῖν, ἀντιλιαστέλλων τοῖς τῷ Χριστῷ μὴ

᾿πιστεύσααιν. Καὶ ὡς ἔσται τόπος ὑμῖν, dj ἀεὶ μὲν

οὖσα πόλις, ἓν ᾗ ποταμοὺς εὑρυχώρους φησὶ καὶ
διώρυχας εὐαγγελιστάς τε xal ἁποστόλους δηλῶν,
xai τοὺς τῶν Ἐκκλησιῶν xatà κχαιρὺν ἡγουμένους,
τὴν τοῦ θεοῦ ποίµνην τοῖς θείοις ἄρδοντας νάμασιν

9 Pals Lxiv, 10. ** Matth. xvui, 10.

VARIA LECTIONES,

B 4p. va9y xaxabusav,

2305

ἐξ ἑνὸς, ὃς καὶ διὰ φωνῖς
ἐγὼ ἐχχλίνω ἐπ'αὐτοὺς ὡς ποταμὸς εἰρῆνης, χαὶ ὡς
χειµάῤῥους ἐπιχ)λύζων δύξαν ἐθνῶν.» Tfj δὲ τῶν
ποταιιῶν ἐπιμένων μεταφορᾷ, χαὶ ὡς περὶ xJAov-
tov b λόγον ποιούµενος, τὸ τῶν πιστῶν εἰσάγει mpóo-
ωυπον μετὰ ttv Χριστοῦ παρουσίαν τοῦ διαθόλου χατ-
επαιρόµενον, ἀπαγορεῦόν τε αὐτῷ μὴ δι’ αὐτῶν δια-
θαΐνειν, χαθάπερ χαὶ πρότερον. Οὐ γὰρ ἔτι σοι
τυγχάνοµεν µΛβάσιµοι. Οὺὐδὲ δυνἠσῃ χαθάπερ τι
zAoiov διὰ τοὐτὼν ἑλᾶσαι τῶν ποταμῶν. Τὸ δὲ
αἴτιόν Φασιν, Ὁ γὰρ θεός µου µέ]ας ἑἐστί. Καὶ
τούτου χάριν οὐ διελεύσεται δι ἐμοῦ. ᾽Απέφυγον
γὰρ αὐτοῦ τὴν χρίσιν χαὶ τὸν ζυγὸν, ὑπὸ θεὸν γε-
γονώς. Τοῦτο δὲ χαὶ ἓν ἄλλοις παρὼν προφήτης φη-
Glv* «Ἔσται ἐχεῖ ὁδὸς χαθαρὰ, χαὶ ὁδὸς ἁγία κλη-

θήσεται. Καὶ οὐχ ἔσται ἐχεῖ ἐδὺς ἀχάθαρτος. Οὐδὲ B

ἔσται λέων, οὐδὲ τῶν θηρίων τῶν πονηρῶν οὐδὲν
οὗ μὴ ἀναθῇ ἐχεῖ. ᾽Αλλὰ πορεύσονται ἐν αὐτῇ }ελυ-
τρωμένοι διὰ τὸν Κύριον. » Ἐπὶ τούτοις, τὸν λόγον
πρὸς τὴν τῶν Ἰουδαίων µεταστρέφει συναγωγἢν, τῇ
τῆς νεὼς ἐπιμείνας μεταφορᾷ. Ὡς yàp ἀνέμου
προσθαλόντος σφοδρότερον, τὰ μὲν Ιστία χατασπᾷν
οὐχ ἰσχύουσιν, ὁ δὲ ἱσεὸς ὑπὸ τούτων κ.ι’όµενος
την ναναγίαν Epyásexat* οὕτω, qnoi, πείση τὰ ma-
ῥαπλήσια. Αλλ οὐδὲ τροπαίου σηµείον dj πύλις
ἐπαρεῖ νιχῶσα παραδοθήσεται δὲ μᾶλλον εἰς mpo-
νομὴν, ph δυναµένη κατὰ τὴν xay πόλιν τὰς τοῦ
Σατανᾶ διαφυγεῖν προσθολὰς, εἶθ᾽ ὡς ἐν θαλάττῃ,
εἴθ) ὡς ἓν πολέμῳ προσθάλλοντος, Χαΐπερ ἔχουσα

COMMENTARII IN ISAIAM.
προφήτου qnslv* « Ἰδοὺ A tempore ipsum ovile divinis ab ano faticiljus irri- —

9506

gasse significat, qui prophetze in hzc verba logui- -
tur : « Ecce ego declino in eos, sicut fluvios pacis,
et sicut torrens, qui inundat gloriam gentia 99, »
Deinde in fluviorum metaphorà persistens, et t:n-
quam de navigio loqueretur, fideliuii. personam
introducit, quze post Christi adveutum in diabo-
lum insurgat, οἱ eum illos pervagari qiio more
solebat antea, prohibeat. Non enim, aiunt, tibi
amplius pateuus; neque poteris jam, tanquam
nauta quispiam, per fluvios isios navtigitim agere.
ἆ0θ Neque vero causam omittit, cum ait :

Deus enim meus magnus est, ideoque non fie per-

transibit. Ipsius enim judicium et jugum effugi, in
Dei potestatem assertus, Quod. οἱ alibi ide' pro-
plieta testatus est his verbis : « Erit ilii via pura,
el vía saneta vocabitur. Et uon erit ibi via impura,
neque erit leo, neque ferarum malarum ulla illo
ascendet; sed ambulabunt in ea redempti per Do-
minum ?*, » Post hzc, sermone ad Judieorum cce-
tum translato, in navis ietaphora iumoratur, Ut
enim ventis vehementius szvientibus, cu:» tela
contrahi nequéunt, eorumdem impetu ntalus incli-
natus naufragiui efficit, sic et tibi quoque accidet.
Imo, ne tropzi quidem signum, victrix. attollet
civitis; sed potius tradetur in praedam, qua sicut

nova illa, Satanz insultus sive tanquam mari, sive

tanquam bello adorientis, perferre non valeaí,
etiamsi legem ipsam, ut ad rectam vitz? rationem

τὸν νόμον ὀρθοποδεῖν ἀναγχάκοντα. OL δὲ τὸ πρὶν τῇ C cogatur, habeat. Gentes autem, qua prius propter

εἰδωλολατρείᾳ χωλεύοντες ἐθγικοὶ ποιήσονται xpo-
φομὴν, κερδαίνοντες τὰ παρὰ Θεοῦ, δι ὧν νικῶσι
πὸν Σατανᾶν, τὸ πρὶν ἀποθέμενοι φορτίον, xal τὸν
κότον τὸν ἐξ αὐτοῦ, τῆς τῶν ἁμαρτιῶν» τυχόντες
ἀφέσεως διὰ τῆς Ev πίστει χάριτος, fiv Ἱσραῇὴλ οὖχ
ἐδέξατο. ὃς καὶ λέγοι ἂν εἰχότως, AL ἁμαρτία: µου
ὑπερῆραν τὴν χεφαλίν pou. ὙὩσεὶ φορτίον βαρὺ
ἐθαρύνθησαν ἐπ' ἐμέ. Οἷς καὶ 6 νόµος ὑπΏῆρχε Bapo-
τατος. 'O δὲ νέος λαὸς ἀχούει δικαίως, Μσχάριοι ὧν
ἀφέθησαν αἱ ἀνομίαι, καὶ ὧν ἐπεχαλύφθησαν αἱ
ἁμαρτίαι. Οὕτω δὲ πάλιν ἄλλοι τινὲς ἐξηγήσαντο. Ὁ
προφήτης ὑποδείχνυσι τὴν» Ἱερονσα.]ὴμ, τά τε kv
αὑτῇ παρὰ cou δοθέντα ὑπομιμνήσχει συνθῇ-
pasa.

idololatriam claudicabant, predam facient, ea qua
Dei sunt, lucratz : quibus Sataiia devicto, prioris-
que oneris abjecta molestia, eam sunt peccatorum
remissionem per fidei in Christum gratiam cou-
secütze, quam non est adeptus Israel : qui merito
iniquitates suas proprium capul supergressas esse
super se *!, pritter legis onus gravissimum, dicere
queat: cum juste recens populus, beatos csse
quorum emisse suut iniquifates, εἰ quorum
tecta sunt peccata 98, audiat. Sic autem. quibus-
dam rursus explicare visum est: Jerusalem subin-
dicat propheta, et qux in éadem Dei dono haben-

" tur, foedera in memoriam revocat.

N4uov γὰρ δοὺς καὶ ναὺν "Aytá τε ἁγίων, ὥσπερ p — Legem cnim et templum, Sanetaque. sahclorum

τινὰ Cxmrijy ἐπίδατο, tol; τῆς χτδεµονίας συνέχων
σχοινίουις, χορηγήσας πάντα π.Αουσίως. Καὶ 'οὐκ
Tv στενοχωρηθῆναι, ὅσον Ίχεν εἰς τὸν θεὸν, ἔπαν-
υοῦντος αὑτοῖς τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, ἀφ' οὗπερ, ὡς
ἁπό τινων torajánm χαὶ διωρύγων βρύεδθε τὴν τῶν
ἀγαθῶν ἀφθονίαν. Τοσοῦτος γὰρ ἔστιν ὁ Θεὸς, ὡς
πάντα πλἠροῦν, οὗ Αρὺς εὗρεσιν ὀὺχ ἂν δεηθείης
οὐχ ἐδοῦ µἀκρὀτέρας, οὐ Ναυτιλίας πολλή". Παντα-
“Χοῦ Ύὰρ πάρεατι τῷ χεῖρας ὃσίὰς ἑπαίροντι, xal
οὐχ ἔστιν οἷά τις παριὼν, ἵνα τις ἀποτύχοι τῆς αὖ-

9 Ίδα. 1xvi, 12. ** [sa, xxxv, 8-10.

?: [ο]. xxvi, 5

cum dedisset, veluti taberhatulum quoddam con-
struxit, studii et. benevolenti:e funibus : comple-
ciens, omniaque abunde suppeditans. 'Niliit deinde
wiolestiarmn: passi? sunt, ram in^ eis Dei Women,

'quantum in Ípso fiit, florere fecerit; a qo, lan.

quam a fluviis quibusdam et rivis, rériim" uberta-
tem et copiam hausistis. Tantus cnim Deus est,
ut omnia comp'eat, nec ád ejus investigationer
longiore via aliqua, dut 47 navigatioue opus
habeas. Adest enim ubique, si quis sanctas manüg

9 Psal, 1x31, f.

VARIA, LECTIONE S,

λ mp. π)οίου

9

2001

PROCOPII GAZEI

2503

attollat; neque transenntis modo sese ostendit, ut A τοῦ γνώσεως. Καὶ xpithc ὢν ἁπάντων Erloxeqev

eum non facile quis agnoscat. Deinde, judex cum
sit, in omnium scelera inquirit, eadem amputare,
non perdere nos cupiens. Siquidem tanquam prin-
ceps idem, rexque bonus, ad salutem omnia opera-
tur. Refertur vero et ad Christum oratio, qui se
perfecte a nobis comprehendi passus, idem scse
ipse non solui, cum esset invisibilis, sed Patrem
eliam per se conspiciendum nobis prebuit. Cete-
rum cum omnia vobis, ait, quia vestri curam gerit,
Deus concessisset, amplissimisque donis onus!as,
tanquam malum aliquem, cogitaliones vestras
erexisset, nunquam certe ille corruissent, nisi
νο, rescissis benevolentiae vestrze funibus, proprias

mentes depravare contigisset. Verum ne sic qui-.

dem vos dimisit Deus, ad solam usque medelam

puniens, erigensque, et cadere prohibens. lpsius

enim indulgentia etiam qui superant, accesserunt,

laboris seusu defatigatur, quo vobis iniquitatum
CAP, XXXIV.

08 Vrns. 1-7. Accedite , gentes, et. audite,
principes. Audiat terra et qui in ea sunt, orbis et
populus qui est in eo : quia furor Domini super
onmes gentes : εἰ ira in omnem numerum eorum ,
ut perdat eos, ei. tradal eos in occisionem, etc.

Et supra etism, cum llierosolymorum obsidio-
nem váticinaretur, judicium adjunxit, quod in
omnes gentes [uturum est; ut facit hocloco. Cum
enim omnium Deus sit, minis omnes ab errore stu-
det retraliere , ipsosque imprimis Israelitas , juxta
illud: « In his, qui propter me sunt, sanctifica-
bor **. » Censent nonnulli Judaicz »ynagogz nau-
fragiv, gentiumque vocatione praemissis (multos
enim claudos predas facturos dixit), istis necessa-
rium, qui olim claudicarunt, de Dei in omnes
judicio, catechesin instituere, et tanquam longe a
$e propter idololatriam remotas gentes u accedant,
Inclamare. Non desunt, qui ideo ad Assyrios, quod
Jerusalem suis se viribus, non concedente Deo,
expugnasse pularent, referri existiment; et ab his
ad universum judicium sermonem traduci. lta
enim et Salvatorem ipsum, aiunt, in Evangelio,
postquam monuisset quie [llierosolymis eventura
essent, subjungere de universo.....

. CAP. XXXV.

/409-/410 Vens. 1-11. Letare, desertum sitiens.
Exsultet solitudo, et floreat sicut. lilium ; et florebit,
et exsultabunt deserta Jordanis. Gloria Libani data
est ei, el honos Carmeli, εἰ populus. meus videbit
gloriam Domini, el celsitudinem Dei, cic.

511 t... €nim diabolus, tauquam leo rugiens,
Qquiereus quem devoret!'. » Sed eos non devorat,
qui viam san tamambulant. Neque enim viz super

*! Ezech. xxvni, 25. ' | Petr. v, 8.

ποιεῖται τῶν κακῶν, ἀνακόπτων oüx ἀπολέσαι Bov-
λόμενος. Ὡς ἄρχων γὰρ χαὶ βασιλεὺς ἀγαθὸς ἐπὶ
σωτηρίᾷ πάντα ποιεῖ. ᾿Αναφέρεται δὲ xal εἰς Χρι-
στὸν ὁ λόγος, ὃς ἀντίληψις τελεία γενένηται, δσίξας
ἡμῖν ἑαντὸν ἀόρατον ὄντα, xat δι αὐτοῦ τὸν Πατέρα.
Πάντα δέ φῆῃσιν ὑμῖν διὰ τὸ χῄήδεσθαι δεδωχότος
θεοῦ, xai πλουσίοις δωρήµασι, καθάπερ ἱστόν τινα
διεγείροντος τὰ φρονήματα, οὐχ ἄν ποτε ταῦτα δι-
έπεσε, διαχοψάντων ὑμῶν τῆς εὐνδίας τὰς σχοίνους
xai πλαγιασάντων τὸν ἴδιον νοῦν. ᾽Αλλ' οὐδὲ οὕτως
ὑμᾶς ἀφηχε θεὸς, µέχρι µόνης θεραπείας χο)άζων
ὑμᾶς, ἀνιστῶν τε καὶ χωλύων πεσεῖν. Αὐτοῦ γὰρ
συγχωρῄσει καὶ οἱ ἐπιόντες ἐπῆῃλθον, ὡς xal τὸν
χωλὸν ἰσχύειν µηδεµίαν αἴσθησιν χαµάτου λαμθά-

B νοντα, ὡς ἂν ὑμῖν ἁμαρτημάτων γένοιτο κάθαρ-

σις.
ut ne claudo quidem vires defoerint, qui nullo

accedat purgatio.

ΚΕΦΑΛ. ΑΔ’.
α-ζ'. Προσαγάγετε, ἔθνη, καὶ ἀχούσατε, ἄρχον-
τες. Ἀχουσάτω 1| γῆ καὶ οἱ év αὐτῃ ' ἡ οἰχουμέ-

.»n καὶ ὁ JAaóc érv abtq, διότι θυμὸς Κυρίου ἑ1ὶ

πάντα τὰ Eürn, καὶ ὁργὴ ἐπὶ τὸν ἀριθμὸν αὑτῶν
τοῦ ἁπο.έσαι αὐτοὺς, xal παραδοῦναι αὐτοὺς elc
cgapny, x. 5. à.

Καὶ ἐπὶ τῶν ἔμπροσθεν εἴπου i τῆς Ἱερ.,υσαλὴμ
πολιορχίαν ὁ λόγος ἐθέσπιδεν, ἐπῆγεν ἑξῆς τὴν κρί-
σιν thv χατὰ πάντων ἐθνῶν, ὥσπερ χαὶ νῦν * πάν-

C των γὰρ àv θεὸς, πάντας τοὺς πλημμελοῦντας ἄπει-

λαῖς ἀνακρούεται. Καὶ πρώτους ἐξ Ἱσραὴλ, χατὰ
τό) « Ἑν τοῖς ἐγγίζουσί pot ἁγιασθήσομαι. » Τινὲς
6E φασιν, ὡς τῆς ἸἹουδαίων συναγωγῆς εἰπὼν €
ναυάγιον, καὶ τῶν ἐθνῶν τὴν χλῆσιν (πολλοὶ γὰρ
χωλοὶ, φησὶ, προνομὴν παιῄσουσι), τούτοις τοῖς πάλαι
χωλαίνουσιν ἀναγχαίω; νῦν ποιεῖ τὴν χατήχησιν, thv
χατὰ πάντων xploty εἰπών,. Ὡς δὲ πόῤῥω διὰ τὴν
εἰδωλολατρείαν χαθεστηχότα χαλεῖ προσαγάγετε
λέγων ἔθγη. .Τινὲς δὲ πρὸς ᾿Ασαυρίους λέγεσθαι
ταῦτά φασι τοὺς ἑλόντας τὴν Ἱερουσαλὴμ, μὴ συν-
ιέντας ὡς θεοῦ συγχωρήσει ταῦτα γεγένηται, χαὶ τὸν
λόγον Ex τούτων ἐπὶ τὴν καθόλου κρίσιν μετενεγχεῖν.
ὑὕτω xal ó Σωτὴρ iv Εὐαγγελίῳ, qaot, τὰ μέλλοντα
γεγενῆσθαι προλέγων τῇ Ἱερουσαλὴμ, ὑπεξάχει
περὶ τῆς χαθόλου.. ..
ΚΕΦΑΛ. AE.

o'-ur', Εὐφράνθητι, ἔρημος διψῶσα. Ἁγαξ]ιά-
σθω ἔρημος, καὶ ἀν θείτω ὡς κρίνο». Καὶ ἐξανθή-
σει, καὶ ἁγα..1ιάσεται τὰ ἔρημα τοῦ Ἱορδάνου.
Ἡ δόξα τοῦ Λιδάνου ἐδόθη αὐτῇ, καὶ ἡ τιμὴ τοῦ
Καρμήἁου, καὶ ὁ Jaóc µου ὄψεται τὴν δόξαν
Πυρίου, καὶ τὸ ὄψος τοῦ θεοῦ, x. τ. λ.

€... ο Y&p ὁ διάδολος ὡς λέων ὠρυόμενος ζητῶν
Τίνα χαταπίῃ.» Αλλ’ οὗ χαταπ/εταιτοὺς τὴν 605v τὴν
µαχαρίαν ὁδεύοντας. 0ὐδὲ γὰρ ἑδοὺς ἐπὶ πέτρας

VARLE LECTIONES,

| vp. 20v.

$559

COMMENTARITI IN ISAIAM.

2310

δυνατὸν εὑρεῖν, va0& φησι Σολομῶν. Οὗτοι δέ εἰσιν A petram deprehendi possunt, ait Salomon *. Sunt

οὓς αἵματι τῷ ἰδίῳ JeAírporai, πρὸς τὴν ποίμνην
τὸν ἰδίαν συναγαγώ». Λὐτὸς γὰρ συγηξε» οὐ προ-
φήτης, οὐκ ἄνθρωπος, τούτων ἡ ὁδὸς, δι’ ἧς ἐπὶ
τέλος τὸ τρισµαχάοιον τΏς ἑἐπουρανίου Σιὼν ἑλεύ-
σονται, περὶ $c ὁ Παῦλός φησι ' « Προσεληλύθατε
Σ ὧν ὅρε:, χαὶ πὀλει θεοῦ ζῶντος Ἱερουσαλὴμ ἔπου-
ρανίῳ. » Nov γὰρ ἐχείνην οὗ δυνατὸν λέγειν Σιών,
περὶ ἧς ἔλεγεν ' ᾿Ενιαυτὸς ἀνταποδόσεως κρίσεως
Σιών. Ἐχείνης γὰρ πίσσα καὶ πῦρ ἡ µερἰς. Ταύτης δὲ
εὐφροσύνη, ἣν ἀναδήσονται οἱ νικηταὶ τοῦ μεγάλου
πούτου Φφανέντες ἀγῶνος χατὰ τὸν ᾿Απόστολον AÉ-
γοντες *«€ Λοιπὸν ἀπόκειταί pot ὁ τῆς δικαιοσύνης στέ-
Φανος.» Ἐπ' ἑλπίσι δὲ κληθέντες λαμπραῖς, στογα-
γμοῦ καὶ «Ἰύπης ἄγευστοι γίνονται, τῆς αἰωνίου
ζωῆς τὴν εὐφροσύνην ἔχοντες στέφανον.
ΚΕΦΑΛ. Λα’.

o-xa'. Kal ἐγέγετο τοῦ τεσσαρεσκαιδεκάτου
ἔτους βασιΛεύοντος "Etexlov, ἀγέδη Σεναχηρεὶμ
βασωεὺς Ἀσσυρίων ἐπὶ τὰς πόλεις τῆς Tov-
δαίας τὰς ὀχυρός, xal ἔλαδεν αὐτάς. Καὶ ἁπ-
έστειλε βασ͵1εὺς ᾿Ασσυρίων τὸν Ῥαψάκην ἐκ
Αάχεις εἰς "Iepovca.Aii, πρὸς τὸν βασιέα Ἐζε-
κίαν μετὰ δυνάμεως πο. τῆς, x. t. λ.

Περιέχει μὲν την παροῦσαν ἱστορίαν Ἡ ὃ τῶν Ba-
σιλειῶν, καὶ ἡ τῶν Παραλειπομένων δευτέρα, παρα-
λαμθάνει δὲ xol τῷ παρόντι προφήτῃ περιέχουσα
πρὸς τῷ τέλει προφητεία» μεγάλην καὶ πρᾶξιν Em
Ἐζεχίου : γενοµένην παράδοπον. Ἐν δὲ τῷ τεσσα-
ρεσκαιδεκάτῳ ἔτει τῆς βασιλείας ᾿Εζεχίου, ὄγδοον
ὃν ἔτος τῆς αἰχμαλωσαίας τῶν δέκα φυλῶν. 'O δὲ
'Etgx(ac ἐπ᾿ εὐσεθείᾳ τεθαύµασται, xal ταῦτα mai;
ἁσεθοῦς Υεγονὼς τοῦ "Αχαζ, ὃς ἀποστὰς τοῦ θεοῦ,
ἑπιόντων αὐτῷ Φαχεὶ τοῦ '᾿Ῥομελίου Σαµαρείας xpa-
αοῦντος, xal "Paascüv τοῦ Συρίας βασιλέως, πρὸς
ἐπιχουρίαν Σχάλεσε θεγλαφαλάσσαρ τὸν ᾿Ασσύριον,
δώροις πείσας πολλοῖς, ὃς ἑλὼν Δαμασχὸν xai Συ-
ρίαν, ὑποφόρους ἑτίθετο, ) «bv "Αχαζ, οὗ Υεγονὼς
Εξεκίας ὑποχεῖσθαι δασμοῖς οὐχ ἠνέσχετο, xai διὰ
τοῦτο στρατεύει Σεν»αχηρεὶμ ἐπ αὐτόν. Καταδῃώ-
σας δὲ τὴν Σαµάρειαν, καὶ πο. λὰς τῆς Ἰουδαίας
πόλεις ἑλὼν xal χαταντήσας εἷς Λάχεις στρατηγὸν
ἑαυτοῦ 'Ραγάχη» ἀπέστειλεν εἰς τὴν "Iepovca-
Arp. Λέγεται δὲ οὗτος ix τῆς αἰχμαλωσίας εἶναι

autem isti, quos in gregem suum comptlsos proprio
sanguine redemit. Congregavit enim non proplieta.
non homo ; sed horum via effectus, per quam ad
finem ter beatum celestis Sion sunt perventuri ;
de qua Paulus in h»c verba: « Accedite ad mon-
tem Sion, et civitatem vivenus serusalem coele-
stiem?, » Neque enim ea hic Sion potest intelligi, de
qua fuit illud superius, Annus retributionis judicii
Sion ὃ, lilius enim pars pix et ignis ; hujus autem
letitia : qua ii coronabuntur, qui in magno isto
certamine facti. superiores, secundum Apvstoluin
sibi deinceps repositam esse justitie coronam
dicere valeant*. ]n spem deinde praeclaram vocati,
gemitus et doloris expertes sunt, qui sempiterne
vita lztitia coronantur.
CAP. XXX VI.

A19-A419g Vress. 1-21. E: factum est, anno
quarto decimo regis Ezechie, ascendit Sennacherim
rez Assyriorum adversus urbes πάσα munitas, et
cepit eas. Et misit rez. Assyriorum Rapsacem. ex
Lachis in Jerusalem ad regem Ezechium cum virtute
multa, etc.

AA Quam hic habemus historiam, legas et
Regum quarto et Paralipomenon altero *: sed ad
ejus finem hoc loco prophetiam non levem, et rem
admirabilem, quae sub Ezechia gesta est, lsaías
adjungit. Deinde, quod quarto decimo regis Exe-

6 chie anno factum | asserit, in. octavum | captivitatis

decem tribuum cadere putandum est. Fuit vero
admirandaz pietatis in Deum Ezechias, licet Achazo
patre natus, qui cum a Deo defecisset, irruentibus
jn se Phacea Roineliz filio, Samariz principe, et
Raassone Syrie rege, Theglaphalassaiem — Assy -
rium donis ingentibus in auxilium accersere ausus
est, qui Damascum et Syriam expugnatas, Acha-
zumque ipsum tributa sibi pendere coegit; qua
cum, solvere postea recusaret filius Ezechias, cst
ob id per Sennacherimum bello impetitus. Itaque
cum Samaria direpta, Jude eque permultis urbibus
expugnatis , Lachis usque promovisset , ducem
exercitus, Rapsacem nomine, Jerusalem mittendum
censuiL ; quem ex captivis decem tribubus aliquem

«Gv δέχα φυλῶν. OU τεχµήριον τὸ εἰδέναι τοῦτον D exstitisse ideo colligimus, quod Judaorum dialecto

Ἰουδαῖστὶ διαλέγεσθαι. Οὗπερ ἐπιόντος ᾿Εζεχίας
γαΐτοι πεποιθὼς ἐπὶ Κύριον, xai πᾶσαν ἐπ' αὐτῷ
θέµενος τὴν ἐλπίδα, στρατηχικῆς οὐχ ἡμέλει φρον-
τίδος τε χαὶ συνέσεως, τὰς ἑχτὸς τῆς πόλεως àmo-
φράττων πηγᾶς, ὁδάτων ἀπορίαν τοῖς ἐπιοῦσι ποιού-
µενος, περιφράττων τε τὰ τείχη, xal προτείχισµα
πάλιν αὐτῶν προθαλλόμενος. Ms0' ἃ πάντα, θεοσε-
θείας τοῖς ὑπὸ χεῖρα καθειστήχει διδάσχαλος. Πλείους
γὰρ, Φησὶ, μεθ) ἡμῶν, ἡ μετὰ τῶν πολεµμίων ὑπάρ-
χουσι. Μετὰ γὰρ τοῦ ᾿Ασσυρίου βραχίονας εἶναι aap-

3 Prov. xxx, 19. 5 Hebr. xij, 22.

xAxit, 1 seqq.

* [sa, xxxiv, 8.

uteretur. Assyrio igitur accedente, :εἰδὶ in Deum
spes suas omnes collocaret Ezechias, nibil eorum:
tamen, qu: ad militarem disciplinam pertinebant,
negligendum ratus, magna cura et diligentia effe-!
cit, ut, obturatis fontibus, qui exira civitatem
essent, aquarum copiam hosti adimeret, murisque
propugnacula rursus adjiceret, quibus maturatis
omnibus, subditis idem se pietatis et verse relt-'
gionis magistrum prebuit. Plures enim nobiscum
sunt, ait, qüu2tu. cum hostibus. Nam pricterquae

* M Tim. iw, δ. * IV Reg. xvin, 1 s6q. ; 1l Paral.

. VARI LECTIONES,

| Ae[za. xal.

23H

PROCOPII GAZAI

2312

quod lacertos carne constantes habet Assyrius, A xlvoug, ue0' ἡμῶν δὲ Κύριος ὁ cle ἐμῶν, "Eg' of;

Dominum ct Deum etiam nobiscum csse certum
cst. Atque hinc est, quod Paraiipomenon libro, ad
Ezecbiz regis verba sumpsisse animos, ct coulfi-
disse populum legimus. Ad cetera enim ejus prze-
clare facia, et lioc, isto adversus Assyrium bello,
accessit , quod virtutis gymnasium quoddam appa-
rere, et pietatis. amplioris specimen regem pr:e-
bere, lioste in id prope urbem admoto, Deus voluit,
At qui hic adhibentur Eliacim et 41 Ὁ Somnas, in
ea etiam visione, qu:» de valle exstitit, nominati
sunt; ncc male qua przcesserunt cum praesentibus
convenire videntur. Somnam enim cum aliis metu
perierritum, prolata ad Assyrium dextera 4d: fecisse
tradunt. Hebrzi. Unde illa fuerunt, qua superius
de eo dicia sunt.

Verum superba valde et insolens propheticzque
maie contraria, ut ejus, qui hostiles copias duce-
ret, vox illa Rapsacae exstitit, cum pro, &ec dicit
Dominus, rex magnus usurpavit, Tanquam taiuen
votis et pielate Ezechiam se vincere non ambige-
ret, ita eum veluti praesentem , verbis audet ad-
oriri : Num consilio, aut. verbis labiorum pretium
énitur ? Simplici deinde et nuda appellatione οἶιπι-
dem dignatur , Assyrium contra, non regem tanlum,
sed maguum vocitans. Aiunt. nonnulli, quoriam
propter Mosis legem sapicntiores reliquis esse sibi
videbantur Judi, nec se ideo beatos jactare vere-
bantur, quod. placita Domini novissent, idipsum
Rapsacem velle retundere, nec quidquam in bello
prodesse talia, demonstrare. Provocat vero ipsum
ad pugna discrimen. Sed ei sic respondere queat
Ezechias: « Hi in curribus, et hi in equis*, »
aliaque, qu:e sequuntur, Suggillat vero οἱ ipsum,
tanquam in. Pharaone confidentem, qui in socios
hoste deterior, preterquam quod infirmo valde est
auxilio, etiam faedera servare nunquam didicerit.
Fortasse autem, aiuüt, quoniam a nonnullis antea
in auxilium vocatus est /Egyptius, et Ezechiam
quoque in eo spes suas collocare arbitratur. Atque
hzc quidem veluti prater rem adjecisse putandus.
Deinceps in Dei auxilium, eum ipsum universorum
Deum csse iguoraus , debacchatur. Quid igitur
ait: Deo con[idis, cujus excelsa, et altaria sustuli-
$t? Ezcchiam enim Dei, non idolorum ezcelsa sus-
(tulisse arbitrabatur. Quod si in. eo confiditis, jam
cum Domino meo misceri, id est, pugnam inire, ne
dubitetis.'Adjicitvero ne ad duo quidem millia,
" quibus equitandi vires sinr, 41 habere; cum igno-
Faret pium Ezechiam legem observare ?, qua
ο équorum multitudinem regi adimit. Qui autein rci
equestris ignari, ait, sustinere poteritis aspectum
toyarcharum nostrorum ? Pro quibus ita Syimma-
clus : £t quomodo sustinebit (aciem privcipis unius
servorum. Domini mei parvorum? Quod. si in. hoc
"Eg yptiis: confiditis , nostri, ait, et ipsi servi sunt.

φησιν ἡ Γραφὴ τῶν Iapaseutopévov: Καὶ κατεθάρ-
σησεν ὁ λαὺς τοῖς λόγοις Ἐζεχίου βασιλέως Ἰούδα.

ΗἩρὸὺς γὰρ τοῖς ἄλλοις Ἐξεκίου χατρρθώµασι, γν-

µνάτιον ἀρετῆς, xal Οεὺσεθείας ἔνδειξ.ν πλείονος
θε)ς αὐτῷ παρέσχε, διὰ τῖς πρὸς τὸν πολέμιον πα-
ρατάξεως. Διὸ xal συνεχώρτσε τὸν ᾿Ασσύριον τλη-
σίον γενέσθαι τῆς πόλεως. Τῶν δὲ νῦν ὀνομασοιλένων
'EJiaxlp καὶ Σομγὰ, xàv τῷ ῥήματι τῆς φάραγγος
ἐμνημόνευσεν, καὶ τὰ νῦν περὶ αὑτῶν ἁρμόσει τοῖς
φθάσασιν, τὸν δὲ Σομγἀν αὑτομολῆσαι, παϊδές φα-
e Ἑθραίων, πρὸς τὸν ᾿Ασσύριον σὺν ἑτέροις αὑτῷ
διὰ φόθον δεξιὰν παρασχόμενον’ ὅθεν ἑῤῥέθη τὰ προ»

λαθόντα περὶ αὐτοῦ.

Ώς ἀντιχειμένη δὲ δύναμις ὁ "Paydxnc ἁλαξονι»
χῶς ἄγαν ἐναντίαν ἄφηκε τῷ προρξτῃ φωνή». Αντὶ
τοῦ, τάδε «έχει Κύριος, ὁ βασιᾶεὺς ὁ .µέγας
εἰπών. Ὡς οὑχ ἀγνοῶν δὲ δι᾽ εὐγῶν xal λόγων Όεο-
σεθείας τὸν Ἐξεχίαν χρχτεῖν, ὡς πρὸς παρύντα ornat:
Μἡ ἐν BovAq καὶ .Ίόγοις χειΊέων παρἀταξις víra-
ται; καὶ φιλῆ τοῦτον προσηγορίᾳ xaXet, τὸν ᾿Ασαύ-

piov, χαὶ βασιάέα, καὶ µέγαν εἰπών. Τινὲς δέ φασ:ν,

ἐπειδῆ συφώτεροι τῶν ἄλλων ἑδόχουν "E6patot τὸν
Μωσέως ἔχοντες vópov, xal Υ2ῦν ἔράσχον, Μακάριοί΄
ἔσμεν Ἰσραὴλ, ὅτι τὰ ἀρεστά Κυρίῳ, ἡμῖν γνωδτό
ἐστιν * τοῦτο χαθαίρων ὁ Ῥαψάκης £v πολέμῳ φησὶν
ὑπάρχειν ἀνόνητον, Προχαλεῖται δὲ πρὸς τὴν δι
ὅπλων χρίσιν αὐτόν. Πρὸς ὃν εἶπεν ἂν Ἐξεχίας *
«€ Οὗτοι ἐν ἅρμασι, xal οὗτοι ἓν ἵπποις,ν xal τὰ
EE... Συκοφαντεῖ δὲ αὐτὸν, ὡς θαῤῥοῦγτα τῷ da-

,

. pao. "Os τοῖς ἐπ᾽ αὐτῷ, qnot, θαῤῥοῦσίν ἔστι πολὲ»

pleu πικρότερος, συνθἑχας οὐχ. εἰδὼς φυλάττειν αὖ-
τοῖς, πρὸς τῷ xat λίαν εἶναι σαθρός. Ἴσως ck, φασὶν,
ἐπεί τινες τῶν πρὸ αὑτοῦ βασιλέων προσεχαλέσαντο
τὸν Αἰγύπτιον, χαὶ τὺν Εξεχίαν οἴεται τούτῳ θαῤ-
ῥεῖν. Καὶ touto μὲν ὡς ἐν παρέργῳ προσέῤῥιφε, Tr.
δὲ τοῦ Θεοῦ λοιπὸν .συμμαχίας καθάπτεται τὸν ἐπὶ
πάντων εἶναι θεὸν αὑτὸν ἀγνοῶν. Τοιγαροῦν quat,
Τί θαῤῥεῖς ἐπὶ Θεὸν, οὗ καθεῖ.ες tà Oy nAá re xal
τὰ θυσιαστήρια ; (sso γὰρ ὡς οὐ τῶν εἰδώλων, τοῦ
δὲ Θεοῦ καθεῖ1εν ᾽Εζεχίας τὰ ὑν'ηνλά. El ἐπὶ τούτῳ
δὲ θαῤῥεῖτε, µίχθητε .τῷ Κυρίῳ, µου, τοῦτ ἔστι

D στῆτε πρὸς. µάχτν. Κατατρέχει δὲ, ὡς. μηδὲ δισχι-

Aiovc ἐχόντὼν δυν»αμένονς: ἑππάζεσθαι ' ἀγνοῶν
ὡς ὁ θεοσεθῆς Ἐδεχίας - τὸν «νόμου ἑφύλαττε, περὶ

«βασιλέως εὐσεδοὺς ἁγορεύοντα 0) πλνηθυνεῖ ἑαυτῷ

ἵππους. ΄Απειροι δὲ τυγχάνοντες ἰππιχῆς, «πῶς δύ-

.Φασθε, «Φησὶν, ἀποστρέψαι slc -&pócczxor τὼν

ἡμετέρων τοπαρχῶν; Ανθ οὗ Σύὐμμαχός φησι, καὶ
πῶς. ὑποστήσει τὸ πρόσωπον ἄρχοντος ἑνὸς τῶν
δού.]ων τοῦ Κυρίου µου τῶν μικρῶν ; εἰ δὲ θαῤ-
ῥεῖτε πρὸς τοῦτο τοῖς Αἰγυπτίοις, ἡμέτεροι, φησὶν,
οἰκέται τυγχάνουσι. Πολλῷ μᾶλλον &pa καὶ οἱ Qag-

"ῥοῦντες αὐτοῖς καὶ σχεδ)ν ἤδη δουὐεύουσι”.

Multo magis igitur, et qui cis confidunt, vcluti jum nobis serviunt, |

* Ἡ Paral. xxxn, 8.. * Psal. xix, 8. * Deut. xvii, 10.

£313

. COMMENTARH IN ISAIAM.

Αυστρόπως 6b συλλογίζεται μι θεοῦ χωρὶς ἐπιέναι A — Male autem nonsine Dei numine civitatem adoriri

τῇ πύλει λέγων * El µέγας ἐστὶ, καὶ τῆς Ἰουδαίας
ὑπερμαχεῖ, tj uh θέλυντος ἐπέθημεν ταύτης, χάν
πῶς ἐστιν ἰσχυρός; f) βουλοµένου παρεγενόµεθα
xa ὥσπερ τῶν ἄλλων, xai ταύτης χρατήσοµεν. Τοι-
γαροῦν xai τὸν ἸσραἨλ ἁδελφοὺς ὄντας ὑμετέρους
ἐχειρωσάμεθα , πρὸς τῷ ph λέγειν ὑμᾶς, ὡς τοὺς
ἄλλους ὁ cb; μὴ ὄντας αὑτοῦ παραδέδωχεν. Αγνοῶν
ὡς καὶ Ἰσραἡλ εἰδωλολατρήσας Θεοῦ προῄλθεν ἀλλό-
τριος. Δῆλον δὲ, φασὶν, el ἐξ εἰχότων ἔλεγε ταῦτα, ἐκ
τοῦ νιχήσαι τὸν Ἱσραὴἡλ λαὸν ὄντα δῃθεν Θεοῦ, f] καὶ
ᾖσθετο θεού τοῖς αὐτοῦ λογισμοῖς ὑποθάλλοντος
ἐπελθεῖν Ἰουδαίοις διὰ τὰς ἐχείνων παρανοµἰας. Εἶτα
παραινεῖ τῷ λαῷ παραδοῦναι τὴν πόλιν, χαὶ τὴν
δ,αθόητον χαὶ παρ᾽ αὐτοῖς Ἐξεχίου παθαιρεῖ θεοσέ-
6ειαν. Καὶ ἄνω δὲ συνέχρουσεν αὐτὸν, ὡς xa0eAÓy-
τα τὰ ὑψη.λὰ, οἷς ἔγνω κατὰ τὴν "Αχαζ βασιλείαν
χαίροντα τὸν λαὸν θεοῦ νοµίζων αὐτά. Εἶτα συλλο-
γίζεται, ὡς εἰ τοὺς ἄλλους οὐχ ἔσωσαν οἱ θεοὶ, οὐδὲ
τὸν Ἰούδαν ὁ Κύριος, οὐδὲν τῶν ἄλλων αὐτὸν δια-
φέρειν οἱόμενος. Πρὺς ἃ ῥηθέντα κατὰ πρόσταγμα
σιγῶσι βασιλιχόν. Εὐσεθῶς γὰρ οὐκ ἁποχρίνεται
βλασφήμης, ἀντὶ ὡς μὴ k πρὸς τοῦτο µειζόνως αὖὐ-
τὸν ἐρεθίσειεν. Κατὰ τὸ, « ΜΗ ἔχχαιε ἄνθραχας
ἁμαρτωλοῦ. » Καὶ ἀνόνητον δὲ τοῖς ἀνίατα τὴν Φυ-
Xhv νοσοῦσι προσδιαλέγεσθαι, πρὸς οὓς δεῖ πεφρά-
χθαι τῇ σιωπῇ, χρύπτοντας μὲν τοὺς ἀληθεῖς λόγους
ὃν ἑαυτοῖς, περιμένοντας δὲ τὴν Ex Θεοῦ κατὰ τούτων
εὔχαιρον χἰνησιν. O0 πρὸς ἡμᾶς γὰρ ἔτι, πρὸς θεὸν

Cb τὸν πόλεμον ἔχουσιν ὃ ποιητέον ἐν χαιρῷ διωγμῶν C

ἐν ταῖς βλασφήμοις τῶν ἁσεθῶν διαλέξεσι λέγοντι
πειθοµένους Δαθίδ' « Ἐθέμην τῷ στόµατί µου φν-
λαχὴν. Ἐν τῷ συστῆναι τὸν ἁμαρτωλὸν ἑναντίον
µου , ἐχωφώθην xal ἑταπεινώθην, καὶ ἐσίγησα ἐξ
ἀγαθῶν. »

ΚΕΦΑΛ. AZ'.

α-ζ. Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ ἀχοῦσαι τὸν βασαέα
ἸΕχίαν, ἔσχισε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, xal περιεδάἀ-
Ίετο σἀκκον, καὶ ἀνέδη sic τὸν οἶκον Κνρίου,
x. τ.λ.

Ἔθος ἣν Ἑδθραίοις ἐπὶ ταῖς χατὰ Θεοῦ βλασφη-
plac περιῥῥήγνυσθαι τοὺς χιτῶνας: τοιγαροῦν εἰ-
πόντος τοῦ Σωτῆρος, « ᾽Απάρτι ὕψεσθε τὸν Υἱὸν τοῦ

se colligit in hunc modum : Si magnus est, et
Judeam tuetur , aut eo nolente eamdem sumus
adortj, et nulla est ejus potentia: aut eodem
volente accessimus, et eadem quoque , sicut aliis,
potiemur. ltaque et Israelem fratrem vestrum bello
superatum captivum habemus ; ne aliós jam, qui
sui non essent, Deum tradidisse afferatis. Sed
Israelem jam a Deo, propter idololatriam, alienum
fuisse ignorabat. Patet vero, aiunt, si ab eo ista

9314.

consentanee dicuntur, ex quo Israelem ipsum, Dei -

populum scilicet, subjugavit, vel hoe sentire
etiam, Deum sibi ut Judzos propter eorum scelera
adoriatur, in animum inducere. Deinde ut urbis
deditionem faciat, populum adhortatur ; et celebrem
apud eos Ezechiz pietatem studet extenuare. Quin
et eumdem superius, tanquam excelsa sustulisset,
vellicavit, quibus Acehazo regnante populum gau-
dere noverat, Dei esse illa arbitratus. lta deinde
ratiocinatur : Si alios sui non servarunt dii , neque
Dominus Judeos, quem ceteris praestare non
video. At nihil ad blasphemias istas pius rex re-
sponderi passus est, ne ad majores provocaret ; juxta
illud: « Ne succendas carbones peccatoris !*. »
Inutile fuerit preterea cum illis, quibus est ani-
mz salus deplorata, verbis decertare; quos silentio
praestat retundere, sermonisque veritatem in nobis
tandiu premere, donec idoneo tempore a Deo in eos
excitemur. Neque enim tum adversum nos amplius,
sed adversum ipsum Deum bellum geritur. Quod
ipso maxime persecutionum tempore praestare
oportet, 417 interque blasphemas impiorum vo-
ces, Davidem audire psallentem his verbis : « Posui
ori meo custodiam ; cum consisteret adversus me
peccator, obmutui, et humiliatus sum, et silui a
bonis !'. »
CAP. XXXVII.

Vgns. 1-7. Et factum est cum audiret τες Eze-
chias, scidit vestimenta sua, et. saccum induit, et
ascendii in domum Domini, etc.

A18 Mos erat Hebrzis, si quas in Deum blas-
phemias audissent, vestes suas lacerare. Indeque
est, quod, cum dixisset]|Salvator : « Amodo videbitis

ἀνθρώπου καθήµενον ix δεξιῶν τῆς δυνάµεως, xol D Filium hominis sedentem a dextris virtutis, et ve-

ἐρχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ obpavoU , » ὁ &pyte-
ρεὺς διἐῤῥηξε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ λέγων, ε Ἐθλασφή-
κησεν. » Καὶ δι) ἑνὸς δὲ λέγει τῶν προφητῶν, ε Διαῤ-
ῥήξατε τὰς καρδίας ὑμῶν, xaX μὴ τὰ ἱμάτια. » Τὰς
ἑαυτῶν γὰρ ᾧοντο θεραπεύειν παρανοµίας, εἰ ἐπὶ
ταῖς χατὰ θεοῦ βλασφημίαις περιῤῥηγγύουτο τὴν
ἔσθητα. Τοῦτο δὲ χαὶ νῦν ἕδρων, ὡς δυσσεθῶν χε-
κοινωνηχότες ῥημάσων διὰ τῆς ἀχοῆς, ἢ ὡς δι) αὐτοῦ
βλασφημουμένου θεοῦ. O0 γὰρ ἀνελθεῖν ! συνεχω-
ρήθη µέχρι πνλῶν, ἵνα καὶ τοιαῦτα βλασφημοῦντος

!* Eccli. vir, 15. !! Psal. xxxvii, 2, 3.

** Matth. xxvi, 64, 65.

nientem in nubibus cceli ; » sacerdotum princeps
dirupit vestimenta sua, dicens, « Blasphemavit !*. »
Deinde sic apud prophetam quemdam legimus:

*

« Discindite corda vestra , et non vestimenta ve-

stra !!. » ]ta enim suis se purgari criminibus
arbitrabantur, si, audita in Deum blasphemia, suas
vestes lacerassent : quod et hic etiam faciebant,
tanquam impiorum verborum exauditlone facti
participes, vel propter factam Deo contumeliam.
Neque enim Rapsacs ad portas usque progredi

33 Joel 11, 19.

VARLE LECTIONES.

k γρ. ὡς ἄν. ! yp. ἂν ἐλθεῖν.
ΒΛΊΛΟΙ.. GR. LXXXVII.

32315

PROCOPII GAZFEI

2516

. permissum esset, ut blasphemantem audirent, nisi A ἀχούσωσιν, εἰ μἩ τούτου γεγόνασιν αἴτιοι. Ἔτι δὲ

1

ejus rei auctores ipsi exstitissent. Magno deinde
in metu versabantyr, ne et ipsi eadem, qux Sama-
ria, propter impietatem suam paterentur. Sacco
vero indutus rer, lugentis habitu per medium
templi coetum incedebat ; ita se depresso et afflicto
nimo csse, Deique misericordiam postulare te-
siatus. Non dissimiliter etiam pro sacris vestibus
indutos sacerdotes, quos ad prophelam mittit, his
uti mandatis przcipit : Hec dicit Ezechias, nomen
regis subticens. Vocat deinde redargutionis ei ire
diem, quo iratus Deus peccata eorum ultus est. Eva-

' simus vero, inquit, parturienti, neque tamen dolo-

res ferre valenti similes, qui dicere nequeamus:
« À timore tuo, Domine, concepimus, et doluim:us,
et peperimus spiritum. salutis !*. » Ltaque,

. 419 Deum tuum, ait, Deum. nostrum nominare

ausi non sumus. Sed ad lapsace verba attendat,
et quod sentit eloquatur, qui de eo, a quo missus
est, docere instituerit, vel eidem se comitem prz-
buerit; te vero, propheta, qui nostrum omnem

populum in hostium jam potestatem venisse non,

ignoras, pro nobis, qui reliqui sumus, orare depre-

-camur. AL vero nondum quidquam locutos, cum

appulissent, propheta pravertit; tanquam Eze-

-chiam Deus exaudissel : « Adhuc enim te loquente,

nem ipso statim principio sedavit, cum metu adcni- C

ait, dicam: Ecce adsum !*; » et ante de llapsace,
de rege, deque iis, quae respondenda essent. pro-
plictam monuisset. Bunianam etiam perturbatio-

pio, qux: Assyrio impenderent, predixit. Cum enin,
virorum centum octoginta quinque millibus amissis,
in suum se regnum fuga recepissct , diisque suis
adepta salulis nomine gratias ageret, interfectus
est, eorum vires infirmas esse expertus, quoriuima
nutu, non concedente Deo, priora se gessisse
arbitrabatur : cum ita moneret propheta: « Num
attolletur serra, si desit qui 1rahat, aul gloriata
eonsequelur securis, si desit qui tuudat'*?»
Spiritum vero, inquit Deus, in eum. immittam, quo
delusus revertetur. Ibique prima hujus historic
prophetia apparet.

[490 Vens. 8-20. Et reversus est Rapsaces, εἰ de-

prehendit. regem. Assyriorum praliantemy | adiersus
.Lobnan. Et audivit rex Assyriorum quod prc[ecius

.essel de Lachis, et quod exisset de Tharaca

rez
AE thiopum,ut obsideret eum : et audiens reversus est.
Et misit nuntios ad Ezechiam, dicens: Sic dicetis Eze-
c€hie regi Judae : Non te decipiat Deus tuus, ele.

Re infecta. derepente audax abierat liepsaces,
mentis a Deo factus impotens, cum rex ipse As-
$yrius expugnata Lachis, ad Lobnan Juda» 491
civitatem pervenit; quam dum oppugnaret, inde-
que in Zthiopiam, sicut antea. praedixerat Deus,

15 |sa. xxvi, 17, 18. !* Isa. Lvin, 9.

καὶ Ἠγωνίων pt, ἄρα πάθωσιν ἅπερ χαὶ fj Xapápzia
διὰ τὴν ἁσέθειαν την αὐτῶν. Σάκκον ξὲ πένθους
ἔχων σχΏμα διὰ µέσης ὁ βασι1εὺς ἑχώρει τῆς ἆγο-
ρᾶ: ἓν τῷ vac, δειχνὺς ἑαωτὸν ταπεινὸν τῷ θεῷ xal
χεχαχωµένον, ὡς ἂν ἑλέου τυχεῖν ἀξιῶν. Ὁμοίως 08
πάλιν ἔχοντας ἀντὶ στολῶν ἱερατιχῶν πρὺς τὸν mpo-
φήτην τοὺς ἱερέας ἀπέστειλεν παρανγείλας εἰτεῖν,
Τάδε «έγει ἸΕζεκίας, μὴ προσθεὶς ὁ βασιλεύς.
Ε ἱεγιιοῦ δὲ καὶ ἀργῆς τὴν ἡμέραν καλεῖ, ἐν fj
Θεὸς ὀργιζόμιεγος τὰς αὐτῶν ἁμαρτίας δι{λΈεγξεν.
Ἐοίχαμεν δὲ, onov, ἐθε.]ούσῃ τεχεῖν, xoY pt; χαρ-
τερούσῃ την βάσανον, ph δυνάµενοι λέγειν. « "Ex
τοῦ «όδου σου, Κύριε, £v γαστρὶ ἑλάδομεν, xal ὡδ'.-
νήσαμεν, χαὶ ἑτέχομεν πνεῦμα σωτηρίας. » Διό rot,
τὺν Ocóx σου, θὲὸὺν ἑαυτῶν ὀνομάζειν οὐκ ἐτολμέ-
σαµεν. Tet; ᾿Ραψάκου δὲ προσέχοι «Ἰόγους m, χαὶ
τὸ δοχοῦν δρασάτω n περὶ τοῦ πέμψαντος ἐπεξιὼν,
$ καὶ παραπεμπόµενος ' οὐδὲ 9, ὦ προφῆτα, γινώ-
σχων ὡς τὸ riy ἡμῶν πλΏθος ἕδη ληφθὲν ὑπὸ τῶν
πολεµίων γεγένηται, ὑπὲρ ἡμῶν τῶν κωατα.ειρθέν-
των ἱκέτεισογ. Μίπω δὲ μηδὲν εἰπόντας ὁ προφῇ-
της ἑλθόντας προέφθασεν, ὡς ἂν εἰσαχούσαντος ἘΈνε-
Χίηυ τοῦ θεοῦ χατὰ τὸ, « "Ett σοῦ λαλοῦντος ἐρῶ,
Jéo) ἐγὼ πάρειµι, » χαὶ τῷ προφήτῃ προαποχαλύ-
Φαντος τὰ παρὰ Ῥαψάκου, xaY t2 παρὰ τοῦ βασι-
λέως, xai τὰ μέλλοντα τῷ ἘἙξεχίᾳ Ἰεχθήσεσθαι. Καὶ
τὸ ἀνθρώπινον ἐν ἀρχῇῦ πάθος ἀνεῖλεν, (ὴ φοθηθῇς
εἰπὼν, προαγορεύξι τε τὰ μέλλοντα χαταλαθεῖν τὸν
Ἀσσύριον. Ὡς γὰρ αἱ ἑχατὸν ὀγδοήχοντα πέντε y:-
Σιάδες πεπτὠχασιν, εἰς τὴν ἑαυτοῦ φυγὼν τοῖς ἑαυ-
τοῦ τεοῖς σωττρίἰας προσέφερε χαριστίρια. Ἔγνω δὲ
σφαγεὶς την τούτων ἀσθένειαν, δι ὧν ἐνόμιζε xal τὰ
πρῶτα πεποιγχέναι, ἀλλ οὗ τοῦ θεοῦ συγχωρήσαγ-
τς ᾿ κατὰ τὸ λεχθὲν τῷ τροφήτῃ” « Μὴ ὑφωθήσε-
ται πρίων ἄν.υ του Έλχκοντος αὐτὸν, f) δοξασθήσεται
ἀξίνη ἄνευ τοῦ χόπτουτος; » Πεύμια δὲ, φτσὶν ὁ
ῴεὸς, αὐτῷ ἐμέα.]ῶ, ὑφ᾿ οὗπερ ἀπατηθεὶς ἑπανήξει.
Καὶ ταύτην πρὠτην ποιεῖται προφητείαν ὁ λόγος
ἐπὶ τῆς προχειμέντς ἱστορίας.

n-X. Kul ἀπέστρεψε Ρανψάχης, καὶ xazéAuts
τὸν Ἀσσιρίων πο.]ορχοῦγτα Λούνάν. Καὶ

D ἤκουσεν βασιεὺς Ἀσσυρίων ὅτι énA08 Θα.

ραχὰ βασι.]εὺς Αἰθιόπων πυ.ιορχῆσαι αὐτόν.
xal ἀκούσας, ἁπέστρεγε. Kal ἀπέστειᾶεν ἆγ]ό-
Acvc apóc Ἐζεχίαν, Aéyor * Οὕτως ἐρεῖτε εζεκίᾳ
faciei τῆς ᾿Ιουδαίας * Μή σε ἁπατάτω à. θεός
σου, X. 1. λ.

Αθρύήως ἄπρακτος ὁ 0ρασὺς ἁἀπῄει Puydxnc
ἑχστὰς ὑπὸ θεοῦ τὴν διάνοιαν. 'O o5 τούτου βασιλεὺς
μετὰ τὴν Λαχεὶς, τὴν Aó6va τῆς Ἰουδαίας πόλιν
πο-ιορκῶν, ἔσπενδεν ἐπ Αἰθιοπίαν, χαθὰ 045;
προεῖπεν, οὐχ ἀγαθῶν ἀγγελθέντων αὐτῷ, yigou-

!5 [s3, x, 45.

VARI LECTIONES.

€ }ρ.λόνοις. O7 vp. ppasátO. 9Ίρ. σὺ δὲ.

2511

COMMENTAHRII IN ISAIAM.

2318

σαν ἀπειλῶν καὶ πασης βλασύτμίας Ἐζεχίᾳ πέµψας Α cogitarct; malo ad eum perlato nuntio, minarum

ἐπιστολὴν, ὡς ἰδίᾳ δυνάµει πάντα ἑλὼν ὑποχείρια,
χαθὰ φθάσας ὁ προφίτης πρὸ τῶν ἔργων ἐμήῆνυσεν,
εΟὐαλ, λέγων, ᾿Ασσυρίοις, 1j ῥάθδος τοῦ θυμοῦ µου
xaX ὀργῖΏς ἐστιν ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῶν, » xal EET.
Λὐτὸς δὲ οὐχ οὕτως ἐνεθυμήθη. Καὶ τὰς νῦν τοῦ
Σενναχηρεὶμ ἀπειλὰς ἐπὶ τούτοις ἐπήνεγκεν, ai
προῤῥηθεῖσαι νῦν ἐπληρώθησαν. Ὁ δὲ πάλιν ἐπὶ
τὸν vaóY καταφυγὼν τοῦ θεοῦ, δείχνυσιν αὑτῷ τὴν
ἐπιστολὴῆν, οὐχ ὡς ἀγνοοῦντι, µάρτυρα δὲ τῆς τοσαύ:
tr; αὐτὸν βλασφηµίας ποιούμενος, xal τὴν κατὰ
πάντων αὐτοῦ δεσποτείαν ὁμολογῶν, χαὶ ὡς Φευδεῖς
A λἐγόμενοι τῶν ἐθνῶν εἴεν θεοί. Δι ὑπερθάλλου-
σαν δὲ «b πρῶτον εὐλάδειαν, οὖκ εὐξάμενος ὅτε τὸν
σάχχον ἐνεδύσατο, ὡς ἐπὶ Θεοῦ μηδὲ στόµα διᾶρα:

et cujusvis υ]αςρ]ιοιηία refertas ad Ezechiam litte-
ras dedit; tanquam qui propria virtule omnia sibi
Sub;ecissct, sicul est a propheta demonstratum,
his verbis : « Τα Assyriis, virga furoris mei, et
irte mew in manibus eorum !!; » οἱ que sequun-
tur. At ipse ne sic iutellexit quidem. Minas deinde
quas intuemur, in Sennacherim adjunxit, qux jam,
inde pr:dict:e nunc demum implentur. Sed rursus
ad Dei templum confugiens Ezechias, cidem epi-
Stolam ostendit, non tanquam ignorare arbitretur;
sed ut tantze blasphemiz testem adhibeat, ejusque
dominium in omnes, et falsos esse gentium, qui
dicuntur, deos profiteatur. Neque vero Deum sta-
tim (que summa ipsius fuit in cumdem reveren-

τολμῶν, πρεσθευτῇῃ δὲ µόνῳ τῷ mporgtitr χρησάµε- B tia) atque sacco indutus fíit, oratione aggressus

vos, δι αὐτοῦ νῦν ἀξιωθεὶς ἀποχρίσεως, θαῤῥεῖ τὴν
τεροχε’'µένην ἀναπέμπειν εὐχήν.

κα-λη’. Kai ἀπεστάλη Ὥσαῖας vióc ἉἈμιὼς
πρὸς Ἑξεχίαν, καὶ εἶπεν αὐτῷ * Τάδε λέγει Ἱύριος
d θεὺς Ἱσραή. ' "Hxovca à προσηύξω πρός ye,
περὶ Σενναχηρεὶμ βασιέως Ασσυρίων. Οὗτος ὁ
λόγος, ὃν &éAdAnce περὶ αὐτοῦ ὁθεός. Ἐφαύλισό
σε, xal ἐμυκτήρισέ σε, παρθένος θυγάτηρ Σιών,
&. v. À.

Toug προφίτας οἱ ἀχούοντες ἐγνώριζον elvat προ-
etae οὐχ ἀπὸ τῶν ypóvoig ἑσομένων μαχροῖς

(Ἠγνόουν γὰρ), ἀλλ ἀπὸ τῶν μικρῶν P ὕστερον βε- C

δαιουμένων ἔργοις προὀῥήσεων, ἀφ ὧν xal περὶ
τῶν ἄλλων ἐπίστευον. "O0cv προλέχει περὶ ὄνων ὁ
EZapovt]i: xai ἄλλος, περὶ νοσοῦντος βασιλέως υἱοῦ"
ὁ δὲ , βασιλέως Ἱσραὴλλ προαγορξεύει τὸν θάνατον.
Συνεχώρει δὲ τοῦτο θεὸς, ὡς ἂν μὴ λιχνείᾳ προγνώ-
σεως , bm. εἰδωλολατρείαν τρέποιντο xal χρηστήρια
καὶ τὰς πλάνας χαθόλου τὰς µαντιχάς. Όθεν xal
νῦν Ἐζεκίας ἄνεισι μὲν ἐπὶ τὸν νεών. ᾽Αποχρίνεται
δὲ τὸ µέλλον θεὲς, διὰ τοῦ προφήτου φθεΓξάμενος.
Καὶ χρηαμὸς δίδοται δεύτερος, θεοῦ δειχνύντος ὡς
ἀχήκοεν αὐτοῦ τῆς εὐχῆς. Καὶ πρὸς τὸν ᾿Ασσύριόν
φησι’ Σὺ μὲν κατη.-]αζογεύσω κατ ἐμοῦ, καὶ τῆς
ἀναχειμένης μοι απόεως, φοθεῖν ἑλπίσας τὴν
ἁδιάφρθορον χαὶ διὰ τοῦτο παρθένῳ παραθαλλοµέ-
νην τοῦ Θεοῦ πό.1ιν, χαὶ τὸν £v αὐτῇ λαὸν θυγατέρα
Σιών τε καὶ ᾿Ἱερουσα.1ὴμ χρηματίζοντα. Καὶ αὖ-
τὸς δὲ καθαρεύων εἰδωλολατρείας παρθένος ὡνό-
µχσται. ΔΙ) καὶ τῷ ἰδίῳ θαῤῥήσας θεῷ τὰς σὰς
ἐγέΊασεν ἀπειλὰ;, ἀντὶ δὲ τοῦ, ἐπὶ col xegaAd
ἐκίνησεν, ἐξέδωχε Σύμμαχος, ὅπισθέν σου κε-
cali ἐκίνησε. ΜΗ δοῦσα γάρ σοι πρὸς τὰς βλασφη-
μίας ἀπόχρισιν, ἁποστρέφαντί φησ.ν, ἐπὶ σοὶ κχδ-
xivn«s x&ezairv, ἔλεγέν τε μηχέτι σιγῶσα, τίνε
ὠγείδισας καὶ παρώξυνας; ἆνθ οὗ, ἑζήασφή-
µησας ἐξέδωχαν οἱ λοιποί * οὗ λογισάµενος ὡς

" κα, x, 5.

/

11 Reg. iy. 50; VE Πορ. xiv, 5 8044.

est; sed ne os quidem tunc ausus aperire pro-
phet» tantum unius ad id legatione usus, per
quem hoc loco sibi responsum fuerat, prazdictas
preces offerre conatur.

[499 Vrns. 91-58. Et missus est Isaias ad
Ezechiam, et dixit ei : IIec dixit Dominus Deus ]5-
rael : Audivi qua precatus es me super Sennacherim
rege Assyriorum. Hic est sermo, quem locutus est de
illo Deus. Contemnit te et subsannat, virgo filia
Sion, etc.

93 Prophetas qui audiebant, tales esse non
eo ipso agnoscebant, quod qu:e longis postea
temporibus futura erant, iguorantibus przdice-
rent: sed quod qux prxedixissent, rebus paulo post
coniprobareut ; unde ceterorum etiam fidem face--
rent. Átque hinc est, quod super asinis Samuel; et
guper zegro regis 110 alius va'icinatur 18. hic autem
Israelitici regis mortem przdicit 15. Hoc vero per-
mittebat Deus, ne futurorum aviditate, ad idola,
et oracula, c:terasque omnino fraudes, qus» di-
vinatione constant, sese converterent. llinc. est
eliam, quod cum in templum ascendisset Eze-
cliias, eidem per proplietam de futuris respondet
Dominus, editoque oraculo altero, preces ejus au-
ditas esse demonstrat, et Assyrium his verbis
alloquitur : Magna tua fuit in me, urbemque mihi
consecratam superbia, qui incorruptam, ideoque
virgini comparatam Dei civitatem, ipsumque ejus-
dem incolam populum (qui et filia Sion, et Jeru-
salem, et tirgo etiam 94 nominatur. cum nul-
lam habet idololatrie labem) perterriturum te
sperasti. Non immerito itaque Deo suo innixa,
minas tuas risw excepit. Verum quo loco, im te
caput movit, habemus , retro. ipsum idem fecisse
dixit Symmachus. Cum enim, ait, ad blasphemias
nihil putaret. respondendum : Zn te revertentem
caput movit ; ruptoque silentio , cui exprobrasti, et
quem concitasti ? quaesivit; quorum loco, in quem

19 Ίδη. xxxvii , f.

VARLE LLCTIONES,

Pg. µικρῷ.

: 9519

PROCOPII GAZ/EI

9520

' blasphemasli. ezteri. reddiderunt : cum εἰ Israelis A Ὀψιατός ἐστι xat θεὸς Ἱσραλλ, οἱηθεὶς μ.ηδὲν δ.αφέ-

Deum summum ΠΟΠ essc, et a. tuis nihil differre
putares, equitumque virtute in. eam Tegionem ad
montium usque et Libani ipsius fastigia progressum
esse ; cupressos denique, el cedros (quibus elata et
superba exterarum gentium regna significat) suc--
cidisse.

Ceterum pro cupressis, abieles Aquila; junipe-
ros Symmachus ; idemque pro verbis istis, in alti-
tudinem partis saltus, alia, ín altitudinem. sum-
mitalis ipsius in ssllum, usurpavit : ut ipsius
Carmeli sterilia loca; per saltum denique, gentes
Dei cognitione privatas significaret. Eo preterea
temeritatis et arrogantize progressus es, ut pontem
le posuisse adjicias, aquasque desolasse, et omnem
congregationem aquarum ; aut secundum Symma-
chum, fodisse te, εἰ bibisse aquam, pedisque tui ve-
$ligio fluvios omnes (quibus gentium multitudo,
earumque de diis opiniones indicantur ) coheren-
tes desolasse; nullaque re preclara magis quam
regionum, adversus quas movisti, vastatione glo-
rieris. Sunt tamen, qui Libani nomine, non Ju-
darum regionem tantum, sed et eam etiam, quae
4 decem tribubus occupatur, intelligi velint, Altze
enim et excelse amba fuerunt, cum adjutorem
Deuin. habuerunt. Frequentes deinde et copiosz,
qui tot incolis abundarunt, Quarum altera jam
" prorsus occupata, alteram etiam se, paucis exce-
ptis, propria virtute adjecisse sibi cum 4495 As-
syrius putaret : subjugato Israelis regno quod al-
titudinem cedri vocavit ; et Judex altero, quod per
salius partem designavit, potiturum se arbitrabatur.
Sequitur alia de ponte, deque fluminibus exsiccatis
jactatio : qualia ab Ασία regibus, qui militum
multitudine gloriabantur, facta narrantur. Legi-
Aus enim et fluvios ponte junzisse; οἱ Xerxem
Nlellespontum ; et exhaustos bibentium multitudine
amnes fluere desiisse. Sed non tua sunt, inquit ,

ῥειν τῶν ὑπὸ σοὶ γεγονότων θεῶν, xat ἱππιχῇ ὃν-
νάµει τῆς ἑαυτοῦ ἀναθεθηχέναι πρὸς Doc ὁρῶν'
xai ἐπ᾽ ἐσχάτου Λιδάνου κυπαρίττους ἀποχεκο-
φέγαι, καὶ χέδρους, δηλῶν τὰς ἐπηρμένας τῶν λοι-
πῶν ἐθνῶν βασιλείας.

Tóc δὲ χυπαρίττους ὁ μὲν ᾽Αχύλας éAdcac, ὃ δὲ
Σύμμαχος ἀρχεύθους ἑξέδωχεν. Καὶ ἀντ. τοῦ, εἷς
$yoc µέρους τοῦ δρυμοῦ, εἰς ὕψος τοῦ ἄκρου
αὑτοῦ εἰς τὸν δρυμὺν, τοῦ Καρμήλου αὐτοῦ τὰ
ἄχαρπα, xal Ozbv οὐκ εἰδότα ἔθνπ, χαλέσας Ópv-
µόν. ᾿᾽Απηνθαδίζετο δὲ χακεῖνο προσαθεὶς, xa) ἔθη-
xa Tépvpav, καὶ ἠρήμωσα ὕδατα. xal πασαν
συναγωγὴ» ὑδάτων. Ἡ χατὰ Σύμμαχον, ἐγὼ (opv-

B £a καὶ ἔπιον ὕδωρ, xal ἠρήμωσα ἐν ἴχνει ποδές

µου πάντας ποταμοὺς συγεχο[έἔνους, τὰ τῶν
ἐθνῶν πλήθη, xaX τοὺς περὶ θεῶν λόγους αὐτῶν
αἰνιττόμενος, καὶ ἐπ᾽ οὐδενὶ μὲν ἀγαθῷ, ἓπ᾽ άφανι-
σμῷ δὲ ὧν ἑπέδη χωρίων χανχώμενος. Τινὲς δὲ τὴν
τῶν Ἰουδαίων χώραν Λίδανον clpro0al φασι, xat
τὴν Ev ᾗ κατῴχουν αἱ φυλαί; ὑνη.αὶ μὲν γὰρ a5-
ταὶ, θεὸν ἔχουσαι βοηθόν. Δασεῖαι δὲ τοσούτους
ἔχουσαι τοὺς οἰχήτορας, ὧν την μὲν εἷλς παντελῶς,
τὴν δὲ πλὴν ὀλίγων, ἃς ἑνόμισας, φησὶν, ἰδίᾳ δυνάµει
χειρώσασθαι, χαὶ κρατῆσαι τῆς Ἰσραῦλ βασιλείας,
ἣν ἐχάλεσεν ὕψος κέδρου, µέρος δὲ δρυμοῦ, τὸ
τῆς Ἰουδαίας ἀπολωλός, Εἶτα περὶ γεφύρας qnot,
xal ποταμῶν ἀφανιζομέγων, ἅπερ ἐποίουν οἱ τῆς
'Aclag χρατοῦντες, πολυχειρίᾳ θαῤῥοῦντες, Τοὺς
μὲν γὰρ ἀγεφύρουν τῶν ποταμῶν. 'O δὲ Ξέρξης
χαὶ τὸν Ἑλλήσποντον. Οἱ δὲ ἀπέλειπον ὑπ ἐχείνων
ενόμενοι τῷ τῶν πινόντων οὐκ ἀντέχοντες πλήθει.
ἸἉλλ' ουστον 4 ἑστὶ ταῦτα , φΠσίν. Ἐγὼ γὰρ χατν
ἐχείνων, τοῦ παθεῖν τὸν ὅρον ἑἐξήνεγχα. Σὺ δὲ
τὴν παρ) ἐμοὶ πρόπαλαι κρατοῦσαν Ὑνώμην
Ἠγνόηκας περὶ τῆς τῶν ἀσεθούντων ἁπωλείας ἐθ-
νῶν.

ista. Ego enim laborum illis patiendique terminum deflxi. At tu, qux mihi jamdudum certa constat, de

impiarum gentium interitu, sententiam meam non

Qui vero de Samaria et Judaea dici arbitrantur :
Decebat te, aiunt, prophetas meos evolvere, et
quae de illis pradicta sunt, quaque te ipso nunc
usus, tanquam instrumento, reipsa compleo et
praesto, intelligere. Eos etenim clementia mea,
veluti manu, diu tulatus, postquam ad Salvatorem
suum redire nolle adverti , ad te remisi; neque
prius in tuam potestatem venerunt. Ilii enim, cum
fructu careant, gramini ipsi, fenoque tectorum si-
miles, nullo amplius auxilio protecti, exaruerunt ;
quod non passi essent, si. tineam aul olivam se
esse maluissent. Ad qux tu cum mentem non ad-
verteres, civitate mea pari modo potiturum te ar-
bitratus es. Neque ením cogitationum tuarum mihi
ignotus est sensus ; imo ne quid illa quidem
primum, quid postremum agitent. Nonnulli quietis

vides.

Οἱ δξ περὶ Σαµαρείας χαὶ τῆς Ἰουδαίας εἰπόντες
εἰρῆσθαι, Ἔξην σοι, φασὶ, τοῖς ἐμοῖς ἐντυχεῖν προφή-
ταις, χαὶ γνῶναι τὰ προθεσπισθέντα περὶ αὐτῶν, ἃ

D νῦν εἰς ἔργον ὀργάνῳ σοι χρησάµενος fryavov. "Ey

γὰρ ὥσπερ χειρὶ τούτους τῇ ἀνεξιχαχίᾳ διακρατῶν,
ἐπεὶ p ἐπέστρεφον πρὸς τὸν Σωτῆρα τὸν ἑαυτῶν,
ἀνηκά σοι τούτους, χαὶ τότς Yéyovac ἑγχρατής.
"Αχαρποι yàp ὄντες, ἀγρώστει xal χόρτῳ εἰκάζοντο
δωµάτων, καὶ µηχέτι σκεπασθέντες ἀπεξηράνθη-
σαν, ónep οὐχ ἂν ἔπαθον ἆμπε.Ίος 1) ἔλαια τευγχά-
νοντες. Σὺ δὲ μὴ ταῦτα φρονῶν ἀήθης ' xai τῆς
ἐμῆς πόλεως Ev ὁμοίῳ κρατεῖν. Oo γὰρ ἀγνοῷ σου
τὰς ἐνθυμήσεις, οὐδὲ τὴ» εἴσοδόν τε χαὶ ἔξοδον
τῶν σῶν λογισμῶν. Τινὲς δὲ τὸν μὲν θάνατον αὗτου
διὰ τῆς ἀναπαύσεως δηλοῦσθαί φασιν. Elcotor δὲ
xal ἔξοξον, τν ἓν παντ τῶν πραχτέων ὁδόν. Λὲ-

VARIJE LECTIONES.

4 γρ. ἀλλ) οὗ σού. 5Σ}ρ. ᾠίθης.

2321

COMMENTARII IN ISAIAM.

2322

γων δὲ ὡς ἡ πικρία σου ἀνέδη πρός µε, Ἡ χατὰ A nomine, mortem ejus: per introititm autem et exi-

Σύμμαχον, ἡ ἀ.]αζογεία σου εἰς τὰ ὧτά µου, ση-
µαΐνει τὸ νῦν αὐτὸν ὑφέξειν τὴν ἐπὶ τούτοις ποινῄν.
Λοιπὸν, ὡς περὶ χτήνους φησίν,' Φιμὸν κατὰ τοῦ
σεόµατός σου τοσοῦτον ἐμδα]ώ, ὡς καὶ αὐτὴν
συνἐχοντά σου τὴν ἀναπνοὴν ἀποπνίξαι, Ὁ δὲ Σύμ-
µαχος, Δώσω, qnot, ἁρίκον εἰς εὖν μυκτῆρά σον,
καὶ χαλυὀν εἰς τὰ χείΊη σου, ὡς ἂν μὴ ἔχοι πρὸς
ὅτι θέλοι χωρεῖν, ἕλκοιτο δὲ εἰς τοὐπίσω πρὸς Βαθὺ-
λῶνα βαδίζων xat μὴ βουλόμενος, ?) χαὶ ἄλλως ἄπει-
Act χαθάπερ ya. ταῖς πληγαϊς τῆς βλασφημίας
ἀπείρδειν αὑτόν. Ταῦτα μὲν οὖν εἰρήσθω, qnot,
πρὸς ἐχεῖνον καὶ μὴ παρόντα τῷ σώματι. Πρὸς σὲ
6b λέγῳ τὸν Ἐζεχίαν. Εἰς οἱ δεῖ » σημείου τῶν εἰ-
ῥημένων πρὸς πίστιν, ἴσθι τὸν παρόντα τοῦτον
ἐνιαυτὸν τοῖς αὐτομάτως φυομένοις ἐκ γῆς τρα-
Φησόμενος. Γεωργῆσαι γὰρ διὰ τοὺς πολεμίους
χεχώλυσαε. ᾽Αντὶ γὰρ τοῦ ! ἔσπαρκας, αὐτόματα
πάντες ἐξέδωχαν οἱ λοιποί. Tl; δὲ τούτων ὑπολοί-
ποις ἐνιαυτὲν τραφήσῃ τὸν δεύτερον. ἸΑντὶ δὲ
τοῦ τὸ κατάλειμμα, Αχύλας μὲν καὶ Θεοδοτίων
αὐτοφυῆ, ὁ δὲ Σύμμαχος ἀπὸ δένδρων ἑξέδω-
χαν.

Δύο ταῦτα στενοχωρηθέντες ἔτη, διὰ τὸ τὴν χώ-
p2v ὑπάρχειν ἀργὸν, κατὰ τὸ τρίτον ἔτος, τὰς ἐκ
γῆς ἀπολαύσεις χαρπώσεσθε xas' εἰρήνην διάγοντες,
οἱ ἓν "loubaíg μετὰ τὴν ἅλωσιν Σαµαρείας ὑπόλοι-

B eum, licet absentem corpore, dicta sint.

(um, eam visi, qua gerendis rebus omnibus adhi-

. betur, rationem putant designari. Quod autem se-

quitur, amarulentia (να αά me; vel secundum

Symmachi interpretationem, arrogantia iua ad ακ-

res meas ascendit; jam nunc istorum nomine ρᾳ-

nas eum essedaturum signi(icat. Deiaceps, tanquam

de jumento loquatur, tantum, inquit, Ori tuo sive

[renum sive. circulum apponam , ut respiratione

cohibita, suffocari valeas. At Symmachus, Dabo,

96 inquit, in nares tuas annulum, Ἐί frenum in

labia tua, ne, 440 velis abeas, sed invitus Daby-

lonem retrabaris. Quanquam alias etiam, plagis,

lanquam freno, a blasphemiis eum se revocaturum

minitari videatur. Atque hzc quidem, inquit, ad

Ad te.
jam Ezechiam mea convertatur oratio. Si quo tibi.
signo ad eorum fidein, qux dicta sunt, opus est :

scilo {ο anuo islo rebus que sponte nascuntur υἱ-

clurum , qui terram colere propter hostes nou pos-

sis. Nam pro, qua seminasii, alii omnes, qua.
sponte nascuntur, interpretantur. Jstorum autem.
reliquiis anno secundo nutrieris. Sed pro reliquiis,

Aquila quidem et Theodotio sponte natis, Sym-

machus autem ab arboribus expresserunt.

Vos biennio isto toleratis propter impeditum
lerre cultum, agrique cessationem angustiis, ter-
tio demum tranquille degentes fructus terre ipsi
percipietis, qui post devicta Samariam in Judza

mot, ῥίζαν kv φυχῇ OcoscÓslac βαλόμενοι, καὶ τῆς (, superstites adhuc pietatis radices in mente egistis;

ἐμῆς γεωργίας ἄνω βλέποντα καρπὸν ἀποδώσετε,
δ.ὰ τοῦτο σωζόμενοι. Τινὲς δὲ, Τὰ δύο, φασὶν, ἔτη
τραφήσεσθε ἐκ τῶν ἀποτεθέντων, ὡς iy πολιορχίᾳ
καρπῶν, ἅπερ ἔτυχον σπείραντες. Δύο γὰρ ἐπιμεί-
ναντες ἃ ἔτη τῇ Σαµαρείᾳ, τῷ. ερίτῳ πεσούσης αὖ-
τῷ τῆς στρατιᾶς θεηλάτῳ πληγῇ, φυγὰς ὑπεχώρησεν.
Τὸ δὲ τῆς εὐθυμίας βέδαιον ὡς ἐπὶ φρυτῶν ἡ ῥίζα
δηλοῖ, τὸ δὲ πολυχρόνιον τὸ xai ἄνω σπέρµα ποιεῖν.
Ζη Άῶσαι 66 φησι Κύριος Y ἅμα μὲν, ὡς ὑπὲρ mó-
2εως ἰδίας ' ἅμα 65, καὶ διὰ τὰς χατ) αὐτοῦ βλασφη-
pa... Σώσω δὲ, φησὶν, ὑμᾶς, διὰ τὸ πρέπον ἐμοι. El
δὲ ypi καὶ ἄνδρα τιµῆσαι, xol ὡς πρὸς τὰ τῆς
δοῦναι τὴν σωτηρίαν τῆς πόλεως, διὰ Δαθὶὸ τὸν
ἐμιὸν δοῦ.Ίον (οὕτω γὰρ ἑξέδωκαν οἱ λοιποὶ ) τῆς

et agriculturze mes: sursum spectantem fructum,
qui in eum flnem servati estis, edetis. Nonnulli
veto annos duos reconditis , tanquam de seminatis
sente fructibua, obsidionis tempore victuros dicunt.
Biennio enim in Samaria immoratus, tertio tan-
dem, plaga divinitus accepta, fugam arripuit. Se-
curitatis deinde firmitas, tanquam in arboribus
ex radice, diuturnitas autem ex fructu, qui sur-
sum editur, agnoscitur. Zelasse porro Dominum,
vel tanquam propriz civitatis nomine, vel propter
illatas in se blasphemias significat. Deinde pro de-
cori sui ratione, erepturum se eos adjicit. Quod.
si, ait, et virum etiam par est lionore allicere, pa--
tronoque urbis, salutem ipsius concedere; pro-

πόλεως οἰκιστὴν xai βασιλέα πρῶτον Ὑενόμενον * D pter. David servum meum (ita enim reliqui omnes

ὡς ἂν volev πάντες ὅσον ἡ θεοσέθεια δύναται, xal
τοῖς μετὰ χρόνον ἀναξίοις σωτηρίαν χαριζοµένη.
Toig δὲ λόγοις ἡχολούθει τὰ ἔργα, τοσούτων ἁπολω-
λότων, οἷς ὁ τούτων οὐ συναπώλετο βασιλεὺς, ὡς ἂν
ἰδὼν τὸ πραχθὲν, τὴν ἄθεον αὐτοῦ γλῶσσαν ἔπιστο-
µίσειν, xal µειζόνως χολάζοιτο τῶν ὑπηχόων τῇ
συμφορᾷ, χαθάπερ χαὶ Φαραώ. "Hy. δὲ χαὶ πικροτέ-
ρας τιμωρίας τὸ πρὸς τῶν παίδων παθεῖν, ᾿Ανάξεις
δὲ πρὸς θεωρίαν τὸν λόγον. Τὴν γὰρ τοῦ Θεοῦ πό-
Arv τὴν Ἐκχλησίαν πολιορχοῦσιν αἱρετ'κοὶ, καθάπερ
ὑπὸ στρατηγῷ τῷ διχθόλῳ ταττόµενοι. Τούτων πολ-

interpretantur) qui primus urbem construxit et
rexit, id ipsum futurum est : ut omues intelligant
quantum pietas ipsa valeat, qux posteris etiam
indignis salutem pariat. Neque vero 497 verbis
res ipsa, tot statim trucidatis, defuerunt: quibus-
cum ideo rex non cecidisse putandus, ut tantam
Stragem intuitus, os iinpium sibi ipse obturaret
poasque idem quam subditi graviores, ut olim
Pharao, experiretur. Fuerunt eo ipso graves ma-
gis el acerbz, quod a suis ipse filiis interemptua
est. Possis οἱ ad contemplationem. sermonem re-

VARLE LECTIONES.

* qp. εἴ σοι δεῖ, 1 .ὶ. ᾱ. "yp. ἐπιμείναντος. Y yp. Kop. 2 pp. προστάτη.

im.

2533

PROCOPII GAZ.EI

2224

vocare. Dei enim civitatem, id est Ecclesiam, etiam A λὰ BAacgnpyobrtoy ἀσχητέον «Lv cuontv Παύλω

obsident et oppugnant hzretici, diabolo ipsi, tan-
quam duci milites, obtemperantes : quos silentio
vincere, quantumvis blusphemiarum evomant, 98-
suescendum est, non de rebus vanis, contra Pauli
sententiam, verbis decertare 39: imo haereticum
bominem, post adhortationem alteram, devitare ?*! :
cum in ob(üirmatorum οἱ pertinacium morbis nul-
lum medieina locum habeat ; nec nisi iis, qui aures
habent, loqueudum esse seribatur. Quanitumvis
igitur,ut Rapsaces ille,8ive requiem, sive minas an-

λἐγοντι πειθοµένους, μὴ λογομαχεῖν ἐπ οὐδενὶ χρη-
σίμῳ. Καὶ πάλιν, αἱρετιχὸν ἄνθρωπον μετὰ µίαν xai
δευχέραν νουθεσίαν παραιτοῦ. Τοῖς γὰρ χεχραττ-
μένοις οὐ δεῖ ἐγχειρεῖν ὡς νοσοῦσιν ἀνίατα. Γέγρα-
πται Υὰρ, Εἰς ὥτα ἀχουόντων ὰάλει. Κἂν ἁ απαύσεις
οὖν ἐπαγγέλλωνται, χατὰ 'Paydxny- xàv ἀπειλῶσιν,
Θεῷ µόνον προσοέρχεσθαι yph, τὴν ἄνωθεν τοῦ p£-
νους 5 βοῄθειαν. ᾿Αποσοθήσει γὰρ αὐτοὺς ἀφανῶς
τὴν Σιὼν διαφυλάττων ἀνάλωτον, Πύλαι γὰρ ἆδου
τῆς Ἐχχλησίας οὗ χατισχύσουσι,

nuntient ; ad Deum nos decet accedere, et. superne auxilium exspectare. Eos enim latenter repellet
Dominus Sionem obsidione liberans; neque adversus Ecclesiam inferi portz? przvalebunt ?*,

CAP. XXXVII.

A928: 4929 1-22 Coniigit autem eo tempore, ut egro- B

taret. Ezechias usque ad. mortem ; accessitque ad eum
lsaias filius Amos, propheta, et dixit ei : Hec ait Do-
sninus : Dispone domui tue : quia morieris, el non
vives, cic.

A30 Qui dixit Deus: «Ego occidam, et. vivere
faciaimn ; pereutíam, et. sanabo 15: » ubi liostes. pcr
angelum plaga percussit, pium regem pristinae
valetudini restituit. Quod enim eo tempore propheta
diiit, id, ut cladem illorum demonstraret, adjunxit.
legi autem vit: (inem Deus prwsighnilicat, ut. ad
salutem postulandam invitet: quibus cerle vitam
nobis nou fati necessitate claudi, sed a Deo quibus
novit ipse rationibus, aut in lucem educendo, aut
tempora meliendo, aut pro voluntate denique zla-
tis extremum producendo, definiri demonstratur :
cum solus vitze nostrze tempora dimensus, jamjam
morituros sicut Ezechiam, non excilare tantum et
recrcare, sed exstinctos etiam, sicut patet e Scri-
pturis, in vitam revocare valeat. Undique igitur
evers: nobis ac dissolutz Jacent fati rationes. Quod
cum non ignoraret Ezeceliias, dum per valetudinem
licebat, haud segnis idem adversus Assyrios opem
imploraturus in templum properabat ; qui morbo
nunc impeditus, e lecto ipso, Deum ubique adesse
nihil dubitans, ad preces se vertit ; in quibus vite
conscientia fretus, de sua tantuui probitate audet

ΚΕΦΑΛ. AH.

α-χῥ. 'Eyéreco δὲ &v τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, ἔμα.Ία-
χ΄σθη Εζεχίας ἕως θανάτου. Καὶ ᾖ.1θε πρὸς ab-
τὸν Ησαΐας υἱὸς ΑἉμὼς ὁ προζήτης, καὶ εἶπε
πρὸς αὐτόν * Τάδε. ἰέγει Κύριος, Τάξαι περὶ τοῦ
olxov σου. ᾽Αποθγήσχεις }ὰρ σὺ, xal ob µη ζἡ-
ev x. t. ).

Ὁ λέξας θεὸς, « Ἐγὼ ἀποχτενῶ, χαὶ ζῆν totfiou.
πατάξω, χκἀγὼ lásopat, » τοὺς πολεμίους ἀγγέλου
πατάξας πληγῇ, τὸν θεοφ’,λη βασιλέα ζωοποιεῖ. Τὸ
γὰρ, ἐν τῷ καιρῷ ἐχείγῳ, τοῦτο παρίστησιν τῷ τῆς
ἐχείνων πληγῖς. θεὺς δὲ τὸ τέλος αὐτῷ προδηλοξ,
τῆς σωτηρίας ἑνάγων προσαΐτησιν. Av οὗ ὀηλοῦται:
ph τὸν χρόγον της ζωῆς ἀνάγχαις εἱμαρμένης ἡμῖν
περιχλείεσθαι, θεὸν δὲ τοῦτον ὀρίξειν, καθ᾽ οὓς οἵδε
λόγους αὐτὸς, ἣ παράγων εἰς βίον, f| τὰ µέτρα του
χρόνου διδοὺς, ἣ τρόπῳ προσάγων τῷ δοχοῦντι ttv
τελευτήν. "Q µόνῳ δυνατὸν xaX Ονῄσχειν μέλλοντας
ἐγείρειν, ἐπιμετροῦντα * χρόνους ζωῆς, ὡς νῦν Ἔσε-
χίαν, xai τεθνηχότας ζωοποιεῖν, ὡς ὅσους ἑδήλωσεν
ἡ Γραφή. Καὶ πανταχόθεν ἡμῖν οἱ τῆς εἰμαρμένη:
διαλύονται λόγοι. "ὍΌπερ Ἐκεχίας εἰδὼς, ὅτε μὲν
ἔῤῥωτο, πρὸς τὸν γεὼν ἔθει, περὶ τῶν Ασσυρίων
αἰτῶν ' τῇ νόσῳ δὲ πεδηθεὶς, ἐξ αὐτῆς στρωμνῆς
ἀνήγαγε τὴν εὐχὴν, πανταχοῦ παρεῖναι τὸ Θεῖον
εἰδώς. Καὶ περὶ τῆς ἰδίας εὐζωῖας µόνον παῤῥηςσ:ᾱ-
ζεται, προσθήχην οὐκ αἱτῆσας ζωῆς, τῶν κατὰ διά-
νοιαν εἰδὼς αὐτὸν ἐπιγνώμονᾳ, xay τῆς εὐχῆς ἔπτι-
τρέφας Y . « « «

attingere, non vite propagationem postulare, qui Deum ipsuin, eorum αι menle gerimus, inspe-

etorem et arbitrum esse non ambigat, et orationis, . . .
ncc laudes forsau cele- D

5ο ο n ο ο fflicli sunt
brantes, aut virtutibus promoventes, imo neque
peccantes , sed judicii tempus exspectantes, Aiunt
nonnulli resurrectionis spem ton tollere, sed ad
perditionis inferos potius, nisi impetrata peccatorum
venia Dei manu retrahatur, devenisse se ostendere.
Itaque prava illa et lubrica cogitatione liberatus,

ad nuptias jam, et liberorum procreationem, quo

justitie (uz: praecones a me procreatos ostendere
queam, festinabo. Ego rursus preter eam, qua
nobis tradita est, subjectam sensui consolationem,
τι "η. gn, 10.

ο] Timoth. vi, 20.

** Matth. xvi, 18,

. . κατε.ἠφρθησα»» fs δοξολογοῦντες
ἴσως, ἡ προστιθέντες ἀρεταῖς, µέτε μὴν ἁμαρτάνον-
τες, τὸν δὲ τῆς χρίσεως καιρὸν ἑἐχδεχόμενοι. Τινὲς

i φατιν, ὡς οὐκ ἀναιρεῖ τὰς ἑλπίξας τῆς ἀναστά-
3:00; δηλοῖ δὲ μᾶλλον, ὡς Elc δη» ἁπωλείας ἄπελτ-
λύθειν, μὴ τῆς παρὰ σοῦ βοηθείας τυχὼν παριδόντο;
τὰς ἐμὰς ἁμαρτίας. Διὸ τῆς σφαλερᾶς ἑχείνης ἓν-
νοίας παυσάκενΌς, απεύσω πρὸς Υάμον xaX παιδο-
ποιῖαν ἑλθεῖν, καὶ τοὺς ἓξ ἐμοῦ χήρυχας τῆς σης
ἀποδεῖξαι δικαιοσύνης. Κἀγὼ δὲ πρὸς τὴν αἰσθητὴν
ἐοθεῖσαν ἡμῖν παρα υθίαν, τὸν σὸν οἶκον lv, εἰς

*! Deut, xxxtr, 29.

VARLE LECTIONES.

y 4p.0zouivovytag. 3 yp. ἐπ'μετροῦντι.

α yp. χατελείφθησαν.

:925

COMMENTAREH IN ISAIAM.

2326-

«ὐν σὺν ἡιιᾶς qó609 σνστἐλλουσαν, yaptevnplou; A in dumum tuam eliam, in qua ad tui. timorem col-

ἀποδώσω φωνάς. Τινὲς δὲ τὸ, πιειδία ποιήῄσω ἅπερ
ἀν αγ γε.1οΐσιν, δηλοὺν ἔφασαν, ὃτι χοροστασἰαν φαλ-
τῳδῶν παίδων εὐφώνως ὑμνούντων Ev τῷ vat στῄήσειν
ἐπαγγέλλεται. Av οὗ δὲ τὴν τεΛευτὴν αὐτῷ θεὺς
ἑδήλωσε, διὰ τούτου χαὶ τὴν θεραπείαν προσἠγαχε,
μὴ καὶ ποιεῖν δόξη τὸν προφήτην ἐρύδριστον, xaxiv
αὐτὸν µόνων ἀποδείξας διάχονον. Παραδοξοποιῶν δὲ
θεὸς, ὃ δοχεῖ τοῖς τραύµασιν ἑπαύδειν τὴν βλάδην,
τὰ σῦκα, τοῦτο πρὸς ἴασιν ἔδωχεν, ὃ καὶ µέγα ση-
μεῖον ἐκπλαχεὶς 6 Ἐζεχίας χκαλεῖ τοῦ δυνῄσεσθαι
tà ποδὶ χρώµμενος εἰς τὸν veov ἀνε.1θεῖν. Ἐν δὲ

τῇ δ τῶν Βασιλειῶν γἐγραπται ὅτι πρὸ πάλαι παρὰ

τοῦ προφήτου μαθὼν, ὡς ὁ Άλιος μέλλει τὴν ἐπὶ τὰ
πρόσω ποιεῖσθαι ταχυτέραν ὁλὸν, χαὶ ὑρ' Ey τοὺς v
κατιέναι βαθμοὺς, αὐτὸς ὡς οἰχειώτερον σημεῖον
τῆς πρὸς τὸν βίον ἀναστροφῆς, τοῦ Πλίου τὸν àva-
ποδισμὸν ἐξῃτήσατο , ἔνθα xal φησιν dy Γραφὴ,
ὡς ἕλχος αὐτῷ πονηρὺν τῆς ἀῤῥωστίας πρόφα-
σ.ς ἣν.
ΚΕΦΑΛ. A9',

α- η’. Ev τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἀπέστειε Mapo-
δὰχ Βα.1αδὰν, ὁ vióc τοῦ Βα.1άδον, ὁ βασι.λεὺς
της Βαδυ.λωγίας , ἑπιστο.]ὰς, καὶ πρέσδεις, xal
δώρα Ἐζθχίᾳ. "κουσεν γάρ, ὅτι ἐμα.λακίσθη ἕως
θανάτου, xal ἀνέστη, x. τ. λ.

'O τῶν Ἰουδαίων δ.δάσκαλος ἔλεύνεν νενοσηχέναι
τὸν Ἐκσεχίαν ᾠδῖν ἐπὶ τῇ πτώσει τῶν Ασσνρίων οὐχ
ἄσαντα χαριστἠριοῦ, ὡς ἐπ᾽ Αἰγυπτίοις ὁ Μωσῆς , ὡς
fj Δεθθωρὰ ἐπὶ τῷ Xisapa, ὡς ἡ "Άννα ἐπὶ τῇ γενέ-
σει τοῦ Σαμουζλ. E!v' ἀρωσθέγτα τοῦτον ὁ τῶν
Μαδυ.Ἰωγίων μαθὼν βασιεὺς, πρεσθεύεται πρὸς
αὐτὸν, οὐχ ἀργῶς, ἰδὼν δὲ τὴν ἡμέραν, καθ) ἣν
ἀνεπόδισεν ὁ Ίλ.ος, διπλασίαν γεγενηµένην. Mri
γὰρ λαθεῖν Χαλδαίους δξινοὺς περὶ ταῦτα τυγχάνον-
τας. θεοποιοῦντες bx τὸν fiov, ὑπὸ χρξίττονος ᾧοντο
τοῦτο γενέσθαι δυνάµεως, Καὶ την αἰτίαν πολυ-
πραγμονοῦντες, ἔγνωσαν, ὡς δι Ἐτνεχίαν ὁ τῶν 'E-
6ραίων ταῦτα πεποιἠχει θεός. Ἐφ) ᾧ καταπλαγεὶς
ὁ βασ.λεὺς, ἐχείνων τὰς πρὸς αὐτὸν ὡς Οξεοφιλῆ,
συνθίχας ἁἀσπάσεται. Elmot; ὃ ἂν αὐτὸς ὡς ὃ τὰ
θαυμαστὰ πάντα κατ) ἐνιαυτὸν ἕνα Yevovéva: μαθὼν,
τοῦ Ἀσσυρίου τὴν ἔφοδον, τὴν δι’ ἀγγέλου πληγὴν,
την χατὰ Σενναχλρεὶμ ὑπὸ τῶν παίδων μετὰ τὴν

ligimur, profectus, gratiarum tibi actiones repeu-
dam. A431 Non desunt tamen, qui, quod filios edam
qui annuntiabunt, dixit, ad puerorum eliorum hym-
nos in templo suaviter modulantium, referant,
quem regem instituturum se volunt polliceri. At
per quem ei mortem Deus denuntiavit, per eumdem
etiam et morbi remedium (ne eontumeliosum pro-
phetam, malique tantum ministrum habere videre-
tur) attulit, Deinde cum miraculum edere statuis-
set Deus, ficum illi (quz vulnerum alioquin dolo-
rem augere maxime aolet) in remedium tradidit :
quo perculsus Ezechias, signum maximum id demum
esse, quo pede utens in lemplum ascendere postea
valeat, profitetur. Invenias autem quarto legum '*

D Ezechiam, cum olim solem via celeriore decem

gradus semel essé confecturum a propheta audisset,
promissa sanitalis signum aptius, nempe ut regre-
deretur postulasse, morbique causam, quo deline-
batur, ab ulceris inalignitate profluzisse.

CAP. XXXIX.

439, VEns. 1-8. Tempore illo misit. Merodach
Daladan, filius Daladon, rex Dabylonic, lilteras, el
legatos, el munera αά Ezechiam. Audierat. enim
egrotasse ad morlem, et convaluisse, elc.

Dixit Judaeorum magister Ezecliam propterea -
mgrotasse, quud post Assyriorum sliragem, sicut
deletis ZEgyptiis Moses 35: sicut interempto Sisare
Debbora **; sicut. Anna denique, ubi Samuelem
peperisset 37, Dei beneficium carmine non ccele-
brasset. Ad hunc porro, cum egrotasse Dabylonio-
rum rex audisset, non vana motus occasione, lega-
tos misit, sed quod diein ilium, quo cursum suumn
so] retroegisset, duplo majorem exstHisse deprc-
hendisset. Neque enim id Chaldaeos, qui inu side-
rum disciplina multum versati essent, latere. pou:
tuit; nec ab eisdem, qui solem deum facerent, a
potentiore aliqua virtute factum denegari. 433
Jtaque cum rei causam anxie scrutati ab Ilebrao-
rum Deo propter Ezeckiam factum esse agnosce-
rent : eo commotus rex, quod tanquam ad pietate
commendatuin accessissent, eorumdem amicitiain
οἱ foedus amplectitur. Dicere possis etiam Mero-

φυγὴν ἑπανάστασιν, τὴν τοῦ μετ αὐτὸν ἄρξαντος D dacum non Sennaeherimi, sed Βαἰάαπὶ ex alia

πα'δὸς ᾿Αχορδὰν σεσιγηµένην ἀπώλειαν. Ταῦτα πάντα
μαθὼν Μαρωδὰκ Βα.δὰν υἱὸς Gv, οὗ τοῦ Σενναχη-
ρ.ὶμ, ἀλλὰ τοῦ Βα.δὰν, ἓξ ἑτέρου γένους βασι-
«τεύων Βαθυ.Ἰωγίων, ὡς ὠφελ ος (sic) την πρὸς τὸν
εὐσεθῃ φιλίαν ἁσπάςεται.

filium Achordanum, qui patri successerat, tacita morte interire, tanquam id totum in

stirpe filium, tunc. Babyloniorum regem, postquam
uno anno tam multa ct'stupenda contigisse didi-
cisset ; Assyriorum nempe exercitum per angelum
deleri; Sennacherimum preterea regem [fuga ela-
psum filiorum manibus trucidari ; ejus denique
suam rem

factum esse judicaret, pii regis amicitiam ambivisse.

"Οτι γὰρ &v ἑνὶ πάντα προῇηλθε, ἐνιαυτῷ µάθοις
ἂν ἑπ'στήσας ὡς ἡ ἔφοδος τοῦ ᾽Ασσυρίου ἔτους τεσ-
»αφεσχα!δτγάτου τῆς Ἐκτχίου βασιλείας ἐγένετο.

ἄν 1V Heg. xx, ΕΕ, ?* Exod. xiv, ct xv.

1* Judic. iv, et v.

Neque enim hujus anni spatio ista omnia conti-
gisse dubitabis, si Assyrii expeditionem quarto et
decimo Ezechis exstitisse didiceris, cuu quindes

7 [| neg. it.

ΥΛΗΣ LECTIONES,

bp. ὧν αὐτύς.

2321

PROCOPII GAZEI

2525

cim pritterea adjunctis, nono et vicesimo ita diem A "Oc προστεθέντων ἑτῶν αὐτῷ πεντεκαΐδεχα, τῷ

extremum obierit, ut in annum quartum et deci-
mum morbum cadere necessum sit, reliqua autem
eumdem przcedere, et eodem tempore c^ntigisse :
quibus auditis omnibus ad legatorum missionem
inductus est Assyrius. Verum cum ad Ezechiam
appulissent ; cujus partes erant rerum olim a Deo
gestarum, atque eliam recentium ipsis magnitudi-
nem narrare; partim, ut beneficii memorem se
praestaret, parlim, ut illos ad pietatem magis
accenderet, quorum exemplo et monitis alii rursum
moverentur: ea re neglecta, ita aviditate gloriz
frangi se passus est, ut suos eisdem thesauros, et
domum Nechota (quam aromatum cellam Aquila
interpretalur; Gaza Symmachus, nomine Persis

divitias significante) ostentarit. Qua re non inanem D

tantum jactantiam suam prodidisse, sed eorum
eliam potiundi cupiditatem hostibus przbuisse cre-
ditur. Atque hinc est, quod ad eum propheta,
veluti sua sponte, non pellente Deo accedens, et
quod ipsi vellent non sine multo affectu exquirens;
venisse quidem, ut Dei admirabilia opera audi-
rent; sed sui potius quam Dei admirationem
monet excitasse, qui eximias illius virtutes, suin-
inumque in res creatas imperium apud 4344 eos
Aon przdicarit. Itaque veritus accusari rex, cum
quid illi dicerent, propheta postularet, obmutuit :
qui tamén unde venissent, interroganti, non sine
ostentatione, de longinqua lerra respondit ; tan-

quam nominis sui fama excitatos tam longo ve- C

nisse itinere gloriaretur. Atque inde est, quod lata
a Deo adversum se sententia, a Babyloniis omnia
non modo direptum iri, sed eos etiam, quia se pro-
dissent, regis eunuchos fore, statim audivit. Quod
Jechoniz ztate, quantum ex regum historia colli-
gere licet, accidisse putamus : quo tempore Da-
nielem cuin sociis in regis aula eunuchum fuisse
nonnulli voluerunt. Quibus auditis Ezechias cir-
οιιπιεροείθ quidem et pie qurcunque locutus essel
Dominus, quantumvis hominum aures offendant,
bona esse adjecit, sux zlati tantum indulgeri pos-
tulans, Deo gratias agii, quod se non seusu malo-
rum ulciscatur, sed sola impendentium fama in
viam revocet ; qui sciat ne penas quidem istas ad

εἰχοστῷ xaliváwp τετελεύτηκεν ἔτει, ὡς «hv νόσον
αὑτῷ γεγονέναι κατ’ ἔτος τὸ τεσσαρεσχαιδέχατον. Τὰ
λοιπὰ δὲ πάντα πρὺ ταύτης χατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον
συµθεθηχέναι, ὧν ἁπάντων ἀχούσας ἐπὶ τὴν πρε-
σθείαν Ἠπείγετο. Καὶ τῶν ἀνδρῶν ἡχκόντων δέον τὸν
Ἐξεχίαν τὰς ἄνωθεν τοῦ Θεοῦ διηγεΐσθαι µεγαλουρ-
γίας, χαὶ τὰ νῦν ἐπισυνάπτειν Υενόµενα, ὡς ἂν εὖ-
γνώµων τε δοχῇ, χἀχείνους εὐσεθεστέρους ποιήσειεν,
χαὶ δι αὐτῶν ἑτέρους διηγουµένων ἅπερ ἑγνώχασιν "
τοῦτο μὲν οὐ ποιεῖ. Φιλοτιμως 05 χαυνωθεὶς, ἆναχα-
2ὐπτει τούτοις τοὺς θησαυροὺς, xal τὸν οἶχον
τοῦ Νεχώθα , ὅπερ οἶκον ἁἀρωμάτων Αχύλας ἔφη,
xol Σύμμαχος Ἰάζα, € δὲ παρὰ Πέρσαις τὴν περιου-
clav σηµαίνει, τοῦτο δὲ οὐ µόνον τύφον εἶχε χαινὺν,
ἀλλὰ καὶ τοῖς [ῥλεπομένοις] τοὺς πολεμίους ἐπ᾽ ὀρθαλ-
μίαν 4 παρεσχεύαζεν. Όθεν ὁ προφήτης ἐλθὼν ὡς
ἀπ᾿ οἰχείας γνώμης, ἀλλ᾽ οὗ θεοῦ δῆθεν πἐµφαντος,
ὅ τι θέλοιεν οὗτοι πυνθάνεται, fet χεχρηµένος πολλῷ,
καὶ δειχνὺς ὡς ἦλθον ᾽ μὲν τὰ τοῦ Θεοῦ παράδοξα
µαθησόμενοι, σὺ δὲ σαυτὸν εἰς θαῦμα τούτοις, ἀντὶ
Θεοῦ παραδέδωχας, τὴν θείαν οὐ διδάξας ὑπεροχὴν,
οὐδ' ὅτι τοῖς αὐτοῦ νκύμασιν ἡ Χτίσις ὑποχωρεῖ. Ὁ
δὲ πρὸς μὲν τὸ, ri «Ἰέγουσιν, οὐδὲν ἀποχρίνεται,
τὸν ἔλεγχον δεδιώς. Πρὸς δὲ τὸ, πόθεν ἤκασιν, ἆλα-
ζον,κῶς λέγων ἐχ γῆς µακρόθεν, ὡς κατὰ κλέος
αὐτοῦ τῆς φήμης αὐτοὺς xal πόῤῥωθεν ἐνεγχούσης,
ὅτε καὶ τὴν kx θεοῦ κατὰ τούτου λοιπὸν ἁπόφασιν
fYayev* πάντα «ηφθήσεσθαι παρὰ Βαδυ.ωνέων
εἰπὼν καὶ τοὺς é£ αὐτοῦ καταγοµένους, εὖὐνού-
χους τῷ τούτων ἔσεσθαι βασιλεῖ. Τοῦτο δὲ γέ-
Ίονεν, ὡς ἓν ταῖς Μασιλείαις ἑγνώχαμεν, ἓν ἡμέραις
Ἰεχονίου, ὅτε xai οἱ περὶ τὸν Δανι]λ ἓν τῷ οἴχῳ τοῦ
βασιλέως Υεγόνασιν, εὐνοῦχοι,χαθά φασί τινες, ΥεΥο-
νότες. Απερ Ἑζεχίας ἀχούσας εὐλαθῶς τε xat εὖ -
σεθῶς ἀγαθὸν ἔφη πάντα «Ίόγον εἶναι θεοῦ, κἂν 1
τούτων àxoh τοὺς ἀνθρώπους λυπήσειον. Τὸν ἐφ᾽
ἑαυτοῦ δὲ µόνον παρῃτήσατο χρόνον, εὐχαριστῶν τῷ
Gc, ὅτιπερ οὐ τῇ τῶν xaxov ἐτιμωρεῖτο πείρᾳ,
φήμῃ δὲ µόνῃ τῶν λυπηρῶν τῶν µελλόντων ἔσωφρο-
νίζετο, εἰδὼς μηδὲ τοὺς ἐξ αὐτοῦ τὴν τούτων ἀκρίτως
δέξασθαι πεῖραν, ἐφ᾽ οἷς δὲ ἁμαρτήσονται τιµωρου-

ένους, τῶν ἐξ αὐτοῦ τιχτοµένων δικαίων p) βλαπτο-
µένων τῇ αὐτοῦ ἁμαρτίᾳ. Ὁ δὲ Ἑδραῖος ἔλεγε τὸν

posteros suos esse temere perventuras; sed sua [) θεὺν μὴ ἀποδέξασθαι τὴν Ἐζεχίου προαίρεσιν ἑαυ-

tautum illos, non qux ipse admisisset, peccata
luituros. Tradunt Hebrzi Ezechiz institutum, qui
sibi tantum intentus, populum et urbem negligeret,
Deum non amplecti, ideoque deinceps, Cousolami-
' mi, consolamini populum meum, dicit Dominus, pro-
phetam adjicere. Quando enim, aiunt, amore sui

τοῦ póvou φροντίσαντος, ὑπεριδόντος δὲ τοῦ λαοῦ
καὶ τῆς πόλεως. Διόπερ ἐπήνεγχεν ἐφ᾽ ἐξῆς, Παρα-
κα.λεῖτε, παρακα.λεῖτε τὸν «Ίαόν µου, «Ίέγει ὁ Θεός.
El γὰρ ἐχεῖνος φίλαυτος πἐφηνεν, ἀλλ ὑμεῖς ci
δυνάµενοι, παρακα.Ίεῖτε τὸν ἐμὸν Aaóv. Κήδομαι
γἀρ µου τοῦ πλάσματος.

regem cernitis avocari ; vel ipsi saltem, qui potestis, populum meum, cujus tanquam flgmenti curam

gero, consolamini.
CAP. XL.
A35 VEns. 1-8. Consolamini, consolamini popu-
lum. meum, adicit. Deus. Sacerdotes, loquimini ad

ΚΕΦΛΛ. M'.
a-w. IlapaxaAeite , παρακα.Ίεῖτε τὸν Aaóv pov,
λέγει ὁ Θεός * lepsic, Ἰαήσατε εἰς env καρδίαν

VARLE LECTIONES.

€ ΥΓ, 8. ὁ yp. ἐποφθαλμιᾶν.

2129

COMMENTARII IN ISAIAM.

233)

Ἱερουσα.λήμ. HapaxaAécacte αὐτὴν, ὅτι ἐπ1ήσθη Α cor. Jerusalem. Consolamini eam, quia repleta est

ἡ ταπείνωσις αὐτῆς, Aélocai αὐτῆς ἡ ἁμαρεία,
ὅτι ἐδέξατο ἐκ χειρὸς Κυρίου διπ.1ᾶ τὰ ἁμαρτή-
paca αὐτῆς. duri) βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμφ, Ἔτοι-
µάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, x. τ.λ.

Περιγράφασα τὴν ὑπόθεσιν τῆς χατὰ τὺν Ἐζεχίαν
Ἱροφητείας 1i ἱστορία, ἐξ ἑτέρας ἀρχῆς τοῦ εὖαγ-
γελιχοῦ λόγου κατάρχεται, τοῖς τὸ τοῦ Χριστοῦ Πνεῦ-
pa τὸν zapáxAnzor ὑποδεξαμένοις ἐπιδοῶσα, Παρα-
χα.εῖτε τὸν Aaóv µου. Πάντα γὰρ τὸν ἄξιον αὐτοῦ
χρηµατίζειν Aaór τὸν ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν ἑξει-
λεγμένον προστάττει τοῖς ἁποστόλοις παρακα.λαἵν,
ὅπερ ἕδρων, ὡς ὁ Παῦλος ἑδήλωσε λέγων * « Βὺ-
λογητὸς ὁ θεὺς xal Πατὴρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ
Χριστοῦ, ὁ Πατὴρ τῶν οἰχτιρμῶν, χαὶ Geb; πάσης
παραχλήσεως, ὁ παραχαλῶν ἡμᾶς ἐν πάσῃ θλίφει
ἡμῶν, εἰς τὸ δύνασθαι ἡμᾶς παραχαλεῖν τοὺς Ev
πάσῃ θλίψει, διὰ τῆς παραχλῄσεως, ἧς αὐτοὶ παρα-
καλούμεθα ὑπὸ θεοῦ, » xal τὰ μετὰ ταῦτα, δι ὧν
πάντων τῶν περι τῆς παρακ.1ήσεως λόγον ἀπέδω-
xtv. Καὶ ἀλλαχοῦ δὲ, χαθάπερ πειθόµενος τῇ προ-
φητιχῇ παραχελεύτει, Bod * « Λεόμεθα ὑπὶρ Χρι-
στοῦ, καταλλάγητε τῷ θεῷ.) Καὶ πάλιν' « Παραχαλῶ
δὲ ὑμᾶς ἐγὼ ὁ δέσµιος ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ.» Τὸ δὲ
ἱερεῖς, ὡς μὴ χείµενον παρὰ τοῖς ἄλλοις, ὠδέλισται
παρὰ τοῖς Ῥθδυμήχοντα.

'O γοῦν Σύμμαχός φησι’ Παρηγορεῖτεε, zxapnyo-
ρεῖτε τὸν Aaór µου , «1έγει ὁ θεὸς ὑμῶν. Παραμυ-
θήσασθε τὴν καρδίαν Ιερουσαλήμ. Ὦ καὶ evv-
εφώνησαν οἱ λοιποί. Τίς δὲ fj ὥσπερ ἐμφύχου καρδία
τῆς Ἱερουσαήμ; "Hv μὲν εἰπεῖν ἀντὶ τῶν οἰχητό-
ρων εἰρῆσθαι τὴν πόλιν, εἰ ph καὶ τοῦ aov διεµέ-
µνητο λέγων, τὸν Aaóv pow. Τίς δὲ ὁ .Ίαός; τίνες
δὲ οἱ παρακα.λοῦντες; Δηλον ὡς οἱ τὸ Πνεῦμα τὸν
παράχληθον ἔχοντες, ὡς ἐλέγομεν, πρὸς οὓς ἔλεγεν ὁ
Σωτὴρ, « Κἀγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα µου, χαὶ ἅλ-
λον Παράκλητον δώσει ὑμῖν, ἵνα f] μεθ) ὑμῶν εἰς τὸν
αἰῶνα, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας.» Καὶ πάλιν * « Ὅταν
δὲ ἔλθῃ 6 Παράκλητος, » τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, χαὶ τὸ
θεῖον, οὕτω πολλάκις Πνεῦμα χαλεῖ. Οἱ τν Παρά-
Χλητον οὖν δεξάµενοι, παρακα.εῖν προστάττονται
(τὸν JAaór τοῦ θεοῦ. ᾽Αλλ) οὗ «bv Ἰσραὴλ, οὐδὲ τὸν
Ἰαχὼθ, οὐδὲ τὸν Ἰούδαν' ἁλλ᾽ ἕτερον παρὰ τοῦ-
τον, ὡς ὁ Ζαχαρίας δηλοῖ λέγων *. « Τέρπου, xal

humilitas ejus. Solutum εί peccatum illius, quo-
niam suscepit de manu Domini duplicia peccata sua.
Voz clamantis in deserto : Paraie vitam Domini, etc,

Absoluta de Ezechia prophetiz narratione, alium
jam illis sermonem, qui Christi Spiritum conso-
latorem exceperunt, Consolamini populum meum
inclamans, aggreditur. Quemlibet enim, qui po-
puli sui appellatione dignus sit, ex omnium gen-
tium numero eximium et selectum consolari jubet
apostolos : quod eos eliam priestitisse testatur
Paulus his verbis : « Benedictus Deus, et Pater
Domini nostri Jesu Christi, Pater misericordiarum,
οἱ Deus totius consolationis, qui consolatur nos in
omni afflictione, per consolationem, qua ipsi a Deo
cousolamur ?**, » caterisque, quae sequuntur ; in
quibus omnibus consolationis rationem exhibuit.
Alieubi deinde, tanquam prophetica adhortatione
persuasus clamat : « Obsecramus per Christum,
reconciliemini cum Deo 3. » Et rursus : « Obse-
cro vos ego vinctus in Christo Jesu **. » Est vero
notandum sacerdotes vocabulum, tanquam ab aliis
non agnoscatur, apud interpretes Septuaginta obelo
confodi.

Sic igitur Symmachus : Consolamini, consola-
mini populum meum, dicit I&S3G Deus vester. Allo-
quimini cor Jerusalem ; cui etjam czlteri consen.
tiunt. Sed quodnam est ipsius Jerusalem, tanquam
animantis, cor? Urbem quidem ipsam, pro ejus
incolis, nominasse respondere liceret, nisi popu-
lum meum adjecissct. Verum, quis populus ? qui
consolatores ? lpsi nimirum, qui consolatorem Spi-
ritum habentes, ista a Salvatore audierunt : « Et
ego rogabo Patrem meum, et alium Paracletum
dabit vobis, ut sit vobiscum in seculum; Spiritum
veritatis *'. » Et rursus : « Cum autem venerit
Paracletus 54, » etc. lta enim sspe Spiritum san-
ctum οἱ divinum, sola Spiritus appellatione signi-
ficat. Qui ergo Paracletum acceperunt, Dei popu-
lum, non I|sraelis, non Jacobi, non Judzeorum
denique , sed alium consolari jubentur, de quo Za-
chariam ita scripsisse legimus : « Gaude et ltare,

εὐφραίνου, θυγάτηρ Σιὼν, δι ὅτι ἰδοὺ ἔρχομαι, καὶ [) filia Sion, quia ego venio, et habitabo in inedio

κχατασχηνώσω iy µέσῳσο», λέγει Κύριος. Kat κατα:
φεύξονται ἔθνη πολλὰ ἐπὶ τὸν Κύριον &v τῇ ἡμέρᾳ
ἐχείνῃ, χαὶ ἔσονται αὐτῷ εἰς λαὸν, xai χατασχηνώ-
σουσιν Év µέσῳ σου, χαὶ ἐπιγνώσῃ ὅτι Κύριος παν-
τοχράτωρ ἐξαπέσταλχέ µε πρὸς σε.» Δι ὧν σαφῶς
ἔθνη πολλὰ λαὺς τοῦ θεοῦ προαγορεύεται γίνεσθαι.
Καὶ ταῦτα λέχει Κύριος ἀπεσταλμένος ὑπὸ ἑτέρου
Κυρίου.

** Il Cor. 1, 5.

** Ἡ, Cor. v, 20.
10, 11.

* Ephes.iv, 1.

tui, dicit Dominus. Et coniugient gentes multe ad
Dominum in die illa, et erunt ei in populum; et
babitabunt in medio tui ; et cognoscent quia Deus
omnipotens misit me ad te **, » quibus aperte gen-
tes multas in populum Domini abituras pradici-
tur (1). Et hec dicit Dominus missus ab alio Do-
mino.

** jbid. 26.

*! Joan. xiv, 16, 17. 33 Zachar. 11,

NOTA.

(1) Placet viris theologis brevem istam clausulam

ferri posse, cum et Iguatius et Justinus Martyr,

ita de Patre ct Filio sepe locuti sint: cum etiam de
angelis (dc quibus apud Zachariam sermo est)

intelligi possit. Ego tamen ab Arriano aliquo ad
marginem notata in contextum "venisse ideo su-
spicor, quod eadem ablata locum fieri magis perspi-
cuum videam.

2331 PROCOPII GAZEI 9339
Qua ergo ratione hic Dei populus, cadem et cor A Ὡς οὖν οὗτος Auc Θεοῦ, οὕτω xapóía 'lepovca-

Jerusalem, populi scilicet in Ecclesia prestantior
numerus, appellatur; non aliter quam in corpore
cordi principatum tribuimus. Quo loquendi genere
rationi etl spiritui magis obteniperantium ordo si-
gnilicatur. Itaque loqui quidem istos, alios autem,
tanquam consolatione opus habentes, consolari
przcipit? Dicas etiam et sensui subjectze Jerusalem
cives ratjone magis pollentes, :zequioresque signi-
ficari; cum reliqua turba crassa fere, corporique
maxime addicta sit. Vult igitur et ad istos verba
lieri ab eis, qui Spiritum consolationis aeceperunt ;
el peccatorum per prophetiam de Christi adventu,
cum cessante humilitate etiam solutum eril pecca-
tum, veuiam denuntiari. Cordi ergo superius me-

«τἡμ τὸ κρεῖττον τοῦ λαοῦ τάγμα, καὶ τῆς Ἐκκλτ-
clas τὸ χυριώτατον, ὡς ἡ καρδία τοῦ σώματος, δι
οὗ δηλοῦται τὸ λογικόν τε xaX νοερώτερον τάγμα. Διὸ
τούτοις μὲν .ἐα.λεῖν, παρακα.εῖν δὲ τοὺς ἄλλους
ἐπέταξεν, ὡς ἂν δεοµένους παραµυθίας. Εἴποις, 5*
ἂν χαὶ τῆς αἰσθητῆς Ἱερουσαλὴμ τοὺς λογιχωτέρους
σηµαίνεσθαι, τοῦ λοιποῦ πλήθους οἱονεὶ σαρχώδους
xai παχυτάτου τυγχάνοντος, xal αὐτοῖς οὖν βούλεταε
AaAsiy τοὺς εἰληφότας τὸ Πνεῦμα τῆς παραχλῄσεως,
ἄφεσιν ἁμαρτιῶν εὐαγγελιζομένους διὰ τὴν προφη-
τέίαν, ἣν ἐπάγει περὶ τῆς Χριστοῦ παρουσίας, πανο-
µένης τῆς ταπειγώσεως, καὶ Avopérnc τῆς ἆμαρ-
τίας. Tjj οὖν εἰρημένῃ καρδίᾳ τῆς Ἱερουσα.λὴ/ι
διπ.τῆν ἐπενηνέχθαι λέγει τὴν χόλασιν, ἐπεὶ χα)

raorate Jerusalem duplices poenas irrogatas 497 B ἱστορικῶς συναπέλανον τῶν τοῦ πλήθους χαχῷν οἱ

esse dicit : quandoquidem (przterquain. quod .se-
euwiduin bistoriam, et illos, quos indicavimus, cum
populo agentibus exteris Awmiliatos, eadem tole-
rasse constat) et ipsi etiam animo torquebantur;
cum populi rejectionem lugerent, secundoque jam
urbe expugnata, solo templum esse adzquatum in-
tuerentur, Consolationem ergo deinceps, quie Sal-
vatoris adventu prostaretur, cum voz clamantis
dixit, adjecit. Deinde, et videbit omnis caro salutare
Βου, addidit, ut Evangelii przdicationem, unde Sal-
vator innotuit, indicaret, Est vero desertum hic
ab eo aliud, per quod populum Moses traduxit.
Deinde, cujusnam viri voz in eo? Clamantis, re-
spondet : aut ut Aquila interpretatur, vocantis. Patet

δηλωθέντες ὑπ ἀλλοφύλοις ἔθνεσι ταπεινούµεγνοι,
χαὶ κατὰ διάνοιαν ἑχόλαζον ἑαυτοὺς, τὴν τοῦ λαο”
πενθοῦντες ἀποθολήν. ᾽Αλλὰ καὶ δεύτερον dj πόλις
fxev ὡς xai τὸν ἐν αὐτῇ νεὼν κατενεχθῆναι πρὸ;
ἔδαφος. Την δ' οὖν παράκ-ησιν τῆς τοῦ Σωτῆρος
ἐπιρανείας ἓφ ἑξῆς ἑπενίνοχε, puri) λέγων βοῶντος"
εἶθ᾽ ἑξης ἐπιφέρων ' Καὶ ὄψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σω-
τήριον τοῦ 880, τὸ εὐαγγελιχὸν χήρυγµα, δι οὗ
Σωτὴρ ἑγνωρίζετο. 'Exépa δὲ νῦν ἔρημος εἴρηται
παρ) ἣν ὁ Μωσης διἠγαγε τὸν λαόν. Καὶ τίνος ἀνδρὶς
£v ταύτη gor) βοῶντος ; χατὰ τὸν Αχύλαν, xa-
οῦντος. Δῆλον δὲ χαὶ πρὸς τίνας ἔλεγεν' 'Ετοιμά-
cate τὴν ὁδὸν Κυρίου. "Απερ πάντα εἰχὸς ἣν τοὺς
τούτων ἀχροατὰς ζητεῖν, εὐχεσθαίτε τὸ σωτήριον τοῦ

vero et ad quos loqueretur, cum parare viam Do- θεοῦ ἰδεῖν, προθαινούσης εἰς ἔργον τῆς προφητείας.
mini juberet. Quz: omnia auditores istorum quasrere, et, ut. pergente iu acetum prophetia, salutare Dei

' v.derent, precari fuerat. consentaneum.

Quoniam igitur ista exspectabant qui res prophe-
ticas callebant; iis, qui a principibus sacerdotum et
magistris missi ad Joannem venerant, ut Chri-
siusne, an Elias, an propheta ipse esset, audirent,

illa quidem pernegat, se autem vocem clamantis :

esse profitetur **. Id enim iis, qui prophetiam no-
1ant, dixisse, desertumque, in quo agebat, et ipsum
Dei salutare omni carni conspicieudum pro fori-
bus instare, satis erat ostendisse. Est enim con-
ciouatus iu Jordanis deserto, de quo nunc proplie-
tia, non Jerosolymis, et inea ipsa solitudine Christi
salulare , ejusdemque gloria omnibus | apparuit ;
cum οἱ ad ejus baptismum coelis apertis in eum-
dem se Spiritus columb specie demisit, et a Patre
dilectus appellari Filius auditus est 35, [ως enim
signa glorie salutaris in Jordanis solitudine data
esse constat. Atque inde est, quod eamdem antea
in hunc modum allocutus est : « L:etare, deserta
sitieus; exsultet. solitudo, et floreat quasi lilium.
Florebunt, et exsultabunt deserta Jordanis 26, »
Ita vero si ad historiam intendas, rem esse gestam
invenias, Quod si ad 4538 arcanam | intelligentiam
revoces, de Ecclesia recte intelligas, qu: Deo

* Joan, 1, 19-20. ?* Matth, i, 15-17. ?* Ἱμα,

Ἐπεὶ οὖν ταῦτα προσεδόχων ol τῶν προφητικῶν
ἐπιγνώμονες, τοῖς ἤκχουσιν ὑπὸ τὼν ἀρχιερέων xa
διδασκάλων, ἐρωτῶσίντε τὸν Ἰώαννην, εἰ Χριστὸς, f) ὁ
ἸἨλίας, ἡ ὁ προφέτης ἐστὶν, ἀποράσχειμὲν ταῦτα, τὺ δὲ
φωγἡ βοώγτος εἶναι διϊσχυρίζεται. ' Ως γὰρ εἰδόσι
την προφητείαν Ἡρχέσθη τοσοῦτον εἰπὼν, ἔρημιό
τε δειχνὺς τὴν ἐν ᾗ διηΥε, καὶ τὸ ἐπὶ θύραις εἶναι
v0 σωτήριον τοῦ Θεοῦ τὸ πάσῃ σαρχὶ γνωσθτσόµενον.
Ἐχήρυσσε γὰρ &v τῇ ἐρήμῳ τοῦ Ἰορδάνου, περὶ ὃς ἡ
προφητεία φησὶν, ἁλλ' oóx ἓν Ἱερουσαλήμ. "Ev
περ ἐρήμῳ τὸ σωτήριον ὤφθη Χριστὸς, Ἶτε δόξα αὑ-
τοῦ πᾶσιν ἑγγώσθη, τῶν μὲν οὐρανῶν ἀνοιγομένων,
D βαπτιζοµένου, τοῦ δὲ θείου Πνεύματος ἐν εἴδει

περιστερᾶς ἐπ᾽ αὐτὸν καταντήσαντος, τοῦ δὲ Πατέρος
φῆσαντος αὐτὸν 1 ὃν ὑπάρχειν ἀγαπητόν. Ταῦτα γὰρ
τῆς σωτηρίου δόξης σημεῖα ἓν ἐρήμῳ τοῦ Ἱορδάνου

γενόµενα. Δι «φθάσας ταύτην εὐηγγελίζετο λέγων *

« Εὐφράνθητ:, ἔρημος ἡ διψώσα, ἀγαλλιάσθω ἔρτμος

χαὶ ἀνθείτω ὡς χρίνον. Καὶ ἐξανθᾖσει χαὶ ἀταλλιά-

σέται τὰ Épr pa τοῦ Ἰορδάνου. » Ἐπληροῦτο δὲ καθ
ἱστορίαν μὲν οὕτως” χατὰ δὲ διάνοιαν ἐπὶ τῆς ἐξ ἐθ-
νῶν Ἐχχλησίας νοουύμενα, fj τις πρότερ.ν ἔρημος
ὑπῆρχς θΣιῷ, £v ᾗ μέχρι καὶ τήµερον d αὐτὴ Bua

xxxv, 1,2.

2133

COMMENTARII IN ISAIAM.

2334

geri, xai τῷ * σωτήριον του 8:09 τοῖς προσιοῦσιν A quidem ante destituta, et ad hodiernum usque

εὐαγγελίσετα:, πρὺς ch) ὑποδοχὴν τοῦ θΞοῦ΄λό-
γου παρασχευάζονσα τὰς αὐτῶν ἀχοάς. Πρὸς ὃν ἀν-
τιδ,αστέλλων τὸν Ἰώαννην eur ὁ λόγος xaist.

Αντὶ 65 τοῦ,ξ ὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίδους αὐτοῦ,
Σύμμαχος ἔφησεν, ᾿Ομα.ίσατε àv ἀθάτῳ ὁδὸ τῷ
θεῷ ἡμῶν. Ὡς ἂν τοῦ Θεοῦ μέλλοντος ἐπιθαίνειν,
ἧς οὐκ ἐπέδη τὸ πρότερον οὐκ αὐτὸς, οὐ προφήτης,
οὐ δίχαιος, δηλαδη τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκχχλησίας. Καὶ τῷ
θεῷ 55 ἡμῶν προσέθηχεν, ὡς πρὸς ἑτέρους φθεΥ-
γόµενος. σαν γὰρ µύριο: καὶ ἐξ ἀλλοφύλλων ἐθ-
vày οἱ τῷ Ἱώαννου προσελθόντες βαπτἰσματι. Kal
ἐν Ἐκχλησίᾳ δὲ ταῦτα πᾶσι προσφωνεῖται τοῖς ἔθνε-
σι». Εἶτα δηλοϊῖ τὰς μὲν τεταπειωμένας τῷ βάθει
τῆς xaxíag ὑψοῦσθαι ψυχάς. Ταπειγωθήσεσθαι δὲ
τὰς ἐπηρμένας χατὰ τῆς Ὑνώσεως τοῦ θεοῦ. Καὶ
σχολιὰ δὲ χαὶ τραγχεῖα doy, ὁμαλή τε χαὶ εὐθεῖοα vé-
νήσεται * ὡς ἂν δεχτῃ γένοιτο τῖς ἐπιθάσεως τοῦ
Θεοῦ. Ὁφθήσεται γὰρ, φησὶν, ἡ δόξα Κυρίου. Kat
τινι λέγων, ἐπάγει' Καὶ ὄψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σω-
τήριον τοῦ θεοῦ, τοὺς σαρχιχοὺς λέγων οὐχ ἑσχη-
xózag Πνεῦμα Θεοῦ. Κατὰ «5, « Οὐ μὴ καταµείνῃ
τὸ Πνεῦμά pou ἓν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις, διὰ τὸ
εἵνοι αὐτοὺς σάρχας, » οὓς Or f τὸ σωτήριον ὄψε-
σθαι τοῦ θεοῦ. 'ÀX)à καὶ Πνεῦμα Θεοῦ προφήτης
ἕτερος ὄψεσθαι τούτους φησὶν, « Ἐκχεῶ, λέγων,
ἀπὸ τοῦ Πνεύματός µου ἐπὶ πᾶσαν σάρχα. » "Eóet
γὰρ τοὺς τὸ σωτήριον ἐγχγωκότας τοῦ θεοῦ xal
Πνεύματος µεθέξειν Oz:ov. Καὶ τοιαύτην ἐπήγαγε

τοῦ Jac τὴ» παρἀκ.Ἰησιν, τοῦ νέου φημί. Too γὰρ ᾽

παλαιοῦ τὴν ἀπείθειαν εἰδὼς, δευτέρω χρῆται κηρύχΥ-
µατ!' Πᾶσα σὰρξ χόρτος. Σαρκὸς γὰρ αὕτη φύσις,
χαὶ τοῦ tiv εἰκόνα φοροῦντος τοῦ χοϊκοῦ. Τὰ γὰρ
ἐπὶ γῆς Tob; βραχὺ μόνον ἀνθοῦντα µαραίνεται.
Δεξάμενη 5 δὲ τὺ σωτήριον τοῦ θεοῦ, καὶ τὸ Πνευ-
pa σχήσει ἅγιον, 0 τε 024 ὡς χόρτος ξηραίνετζαι
ἄνθρωπος, οὐδὲ πεσεἶται τοῦ ἄνθους, μενεῖ 65 πνεν-
ματιχὸς, ἄνα χχινούµενος εἰς ἐπίγνωσιν xac εἰχόνα
τοῦ χτίσαντος αὐτόν,

Κατό δὲ τὸ 'E6paixóv χόρτον χαλεῖ τὸν Ἰουδαίων
λαόν. 'O γὰρ Σύμμαχος καὶ θεοδοτίων Ex προσθήκης
φασίν * Αηθῶς χόρτος ὁ Aaóc. Ἐξηράνθη ὁ
χόρτος. ᾿Εξέπεσε τὸ ἄνθος. 'O δὲ ᾽Αχύλας, Πρὺς
ὃν à .λαὲς ἐξηράνθη; πρὸς ὃν ἁπέρευσε» ἄνθος;
Ἁντὶ τοῦ, Τὸ δὲ ῥῆμα Θεοῦ ἡμῶν μένει εἲς τὸν
αἰώνα, ὁ Συμμμαχές φησιν, 'O δὲ .όγος τοῦ θεοῦ
ἡιῶν' στήσεται εἰς τὸν αἰῶνα, Χριστὸν γὰρ αἰώνιον
ὑπάρχειν ἡ ἐν τῇ ἐρήμῳ λέγει φωνη, xol συνδιλ-
µένειν αὐτῷ τοὺς τὸ σωτήριον αὐτοῦ δεζαµένους
ἀπὺ v; Υεώδους ἐπὶ την πνευματικὴν µεταστάντας
οὐσίαν. Οἱ δὲ ix περιτομῆς µείναντες σάρχες, χόρ-

? Gen. vi, 2. ?* Jocl i1, 98.

ε Tp. τό. f vp. quot. fp δεφάμενα,

diem claminntem in se vocem. nacia, etiam salutare
Dei illam ingred'entibus annuntiat , eisque ad Dei
verbum audiendum aures praeparat; a quo, ut
Joannem distingueret, vocem propheta. nuncu-
pavit.

Yerum enimvero quod, lectas facite semitas ejue,
hic habemus, Explanate in ἱπυίο iter Deo nostro,
dixit Symmachus; ac si illud jam, quod nunquam
vel ipse Dominus antea, vel propheta, vel justus
quisquam ambulassent ( Ecclesiam gentium -in-
nuens), iter essel calcaturus. Deinde, ad Dei vocem,
noslri adjecit, ut ad alios locutus esse videretur.
Erant enim infiniti de gentium etiam externarum
numero, qui ad Joannis baptisma accesserant. ln
Ecclesia prxterea et ista gentibus omnibus clara
voce proponuntur. Animas deinde, quae gravibus
malis afflicte humiliateeque sunt, exaltatum iri
siguificat; depressas autem qua se adversus Dei
scientiam erexeruut. ÀAuima rursum, quie . prava
erat et. aspera, plana fiet atque recta, ut ae cal-
cantem Deui excipiat. Videbitur enim, ait, gloria
Domini. Cui deinde adjicit : Et videbit omnis caro .
salutare Dei; cos caruis nomine, qui Spiritum Dci
non habent, innuens, jux:a illud : « Non perma-
nebit Spiritus meus in viris istis, quia caro
sunt 37: » quos Dei salutare visuros esse significat,
Quin et Dei Spiritum propheta alius visuros istos
ostendit, ubi ait : « E(lundom do Spiritu imeo super

C omnem carnem 5. Eos enim Dei Spiritu, qui

sulutare Dei visuri essent, participes fleri decuit.
Talem igitur populi (receniis inquam) consota-
tionem attulit. Cum enim veteris incredulitatem
non ignoraret, eidem et allera eliam, oninis caro
fenum adjiciens, annuntiat. Talis enim natura car-
nis est, eL ejus, quod terrenam refert. imaginem.
Siquidem, quie in terra sunt, cum brevi solum
momento florueruut, ciissime arescunt. Qux autem
salutare 489 Dei admiserint, et sanctum etiam
Spiritum accipient. Imo ne homo quidem tanquam
fenum. arescet, nec flos ejus decidet ; sed Spiritu
renovatus, ad ejus agnitionem), θά cujus exeaplar
ellictus est, renovabitur.

Quod si ad Hebraica attendas, [eni nomine Ju-

D daorum populum significari reperias, cum. Syu-

machum et Theodotionem tanquam per appeudi-
ceni, Vere [enum populus, exaruil fenum, excidit flos,
liabere ; Aquilam autem, Apud quem exaruil popu-
lus, apud. quem effuxit. flos? quirere. videamus.
Quod deinde, Verbum Domini nostri manebit in
glernum, habemus ; ita. Symmachus : Sermo Do-
mini nostri stabit in. eteruum., Christum siquidem
gternum esse vox ea qui in. deserto erat, asserit ;
el cum eis maneie , qui salutari ejus accepto, à
terrena in spiritualem sortem transierint : cir-

VARIA; LECTIONES.

2335

PROCOPII GAZKI

2336

cumcisos autem, qui carnes esse perrexerint , ex A του δίκην πεσοῦνται, κατὰ τὴν προσθήκην τοῦ, ΆἍλη-

ipso appendicis sensu qux vere fenum esse popu-
lum adjunxit, feni instar evasuros. Ab initio au-
tem quarentes nonnulli, qui statim post sermonem
de Ezechía , Christi adventum propheta inlulerit ;
plures quidem Hierosolymorum fuisse;direptiones,
sed omnium novissimam, ante Christi adventum
per Nabuchodonosorem fuisse putant, neque inde
postea ad Christum usque terra pulsos aut ab-
ductos fuisse. Itaque cum hujus, quz Ετεοβμί
prenuutiatur, meminisset, recte etiam consolatio-
nem adjunxisse. lis enim przecipue facta est salutis
promulgatio ; juxta illud : « Non sum missus nisi
ad oves qus perierunt domus Israel ?*. » Aiunt
taraen nonnulli absurdas eorum cogitationes con-
selalione dignas censuisse. Cur enim absurde
opinionis qua se eum, qui exspectabatur , esse
putabat , poenas dedisset Ezechias (de se enim
dici illuJ: « Cadent a latere tuo mille, et decem
millia a dextris tuis **, » qui tot hostes cecidisse
videret, male crediturus fuerat, nisi tanta spe
propter morbum excidisse se, neque sibi jam,
sed Christo uni psalmum convenire animadver-
teret , qui flagellum tabernaculo ejus μμ) non
appropinquaturum esse moneret), populus cessasse

promissiones, et qux: antea sperabat ommia periisse ,

amplius exspectandum esse arbitrabatur.
Atque hine est quod spem abjicientes universo-
rum Deus per prophetam el sacerdotes consolatur

θῶς χόρτος ὁ »aóe. "Άνωθεν δέ τινες ἁπορήσαντες
πῶς τοῖς Ἐξεχίου Xóyot; τὴν Χριστοῦ παρουσίαν ὁ
προφήτης ἐπήνεγχε, λέγουσιν ὅτι πολλάχις πολέμιοι
τὴν Ἱερουσαλὴμ κατεδῄωσαν * ἡ δὲ διὰ Ναθουχοδο-
νόσωρ πρὸ τῆς Χριστοῦ παρουσίας τελευταί[α Υέγο-
νεν ἅλωσις. Μεθ) ἣν ἑπανελθόντες (xouy ἁδιαιρέτως
τὴν γῆν µέχρι τῆς Χριστοῦ παρουσίας. Ταύτης οὗν
μνησθεὶς πρὸς Ἐζεχίαν τῆς ἁλώσεως τῆς ἐπὶ ταύτῃ
µέμνηται παραχ.1ήσεως. Προηγουμένως γἀρτούτοις
τὸ σωτήριον ἐγένετο χήρυγμα χατά τό” « Οὐχ
ἀπεστάλην εἰ μὴ εἰς τὰ ἁπολωλότα πρόθατα οἴχου
Ἰσραὴλ. » Τινὲς δέ φασιν ὡς τὰς αὐτῶν ἁτόπους
ἑννοίας Ἰξίωσε παρακ.ήσεως. Ἐζεχίου γὰρ ἐπὶ
τῇ ἁτόπῳ παιδευθέντος οἱήσει, καθ ἣν ᾧετο τυγχά-
νειν ὁ προσδοχώµενος, ὡς xal περὶ αὐτοῦ δοχεῖν
εἱρῆσθαι τὸ, « Πεσεῖται £x. τοῦ χλίτου σου χιλιὰς,
xa μυριὰς Ex δεξιῶν σου, » τοσούτους πεπτωχότα»
θεώµενον bh, Ταύτης δὲ της ἑλπίδος διαπεσόντος διὰ
τὴν νόσον, ὡς µηχέτι τὸν dal pv ἁρμόττειν αὐτῷ
λέγοντα, χαὶ µάστιξ οὐκ ἐγγιεῖ τῷ σχηνώματί σου
(μόνον γὰρ ἤρμοττε τῷ Χριστῷ), ὁ λαὸς ᾧετο τὰ τῆς
ἐπαγγελίας πεπαῦσθαι, πάντα τε φροῦδα γεγονέναι
τὰ ἐλπισθέντα, µηδένα τε σωτῆρα τοῦ γένους φανή-
σεσθαι.

nullum deinde, qui genti salutem darct

Ὃθεν 6 τῶν ὅλων θεὸς ἁπεγνωχότας τούτους διὰ
τοῦ προφήτου xai τῶν ἱερέων παρακαλεῖ, λέγων,

dicens: Loquimini ad cor Jerusalem ; quasi leta C λαλήσατε slc τὴν καρδίαν Ἱερουσαλὴμ, oos"

οἱ facili auditores consolatione demulcere jubeat ,
qua prius onerosa valde et gravis , umbrisque
ctiam involuta et obscura lex ipsa carebat , que
mentes minime necessaria docebat. Verbis enim
tantummodo levern quamdam et externam notitiam
afferebat ; cum salutis praedicatio in intimos ani-
ma recessus Spiritum induceret. Hinc illa Davi-
dis : « In corde meo abscondi eloquía tua, ut non
peccem tibi **. » Tale et illud quod a quodam pro-
pheta dicitur : « Et ecce testamentum quod ego
testabor illis, in diebus illis, dicit Dominus, dans
leges meas in mentes eorum ; et in corda eorum
inscribam eas **. » Hinc et Pauli alia: « Epistola
nostra vos estis, qua intelligitur, et legitur ab
omnibus hominibus, cum declaratis quod estis
epistola Christi, ministrata a nobis, descripta non
atramento , sed Spiritu Dei viventis, non in tabulis
lapideis, sed in tabulis cordis carneis **. » Non
desunt qui sacerdotum nomine angelos intelligant,
quibus etiam ad corda loqui posse congruit. Est vero
consolatio , cum fit ipsi multae duplicis remissio ;
sive ipsi carnis affectionibus subjiciamur ( ultio
enim et ista, eaque permagna illis est qui sensu
aliquo przditi sunt ), sive propter eas puniamur ,
id est, sive α Feo, qui vere fons vitz est, rece-

9? Matili, xv. 24, ** Psal. xc, 7.

* Psal. cxvii, 11. ,9 Jerem. xxxi, 59.

ἔστιν, εὐπαράδεχτον τοῖς ἀκροωμένοις τὸν τῆς
παρακλήσεως ποιῄσασθε λόγον, ὅπερ οὐκ εἶχεν ὁ
νόµος φορτικῶς ἄγαν περὶ σχιὰν καὶ τύπους εἰλού-
µενος, οὖχ ἀναγχαῖα παιδεύων τὸν νοῦν. Ἐξωφανὴ
γάρ τινα γνῶσιν ἑ νεποίει διὰ τοῦ γράμματος. Τὸ δὲ
σωτήριον κἠρυγµα θεωριῶν πληροῖ τὴν ψυχὴν τοῦ
Πνεύματος τοῦ θείου τὸ βάθος αὐτῆς ὑπανοίχοντος.
Οὕτω τοἱ φησι χαὶ Aa6ló* « Ἐν τῇ καρδἰᾳ µου
ἔχρυψα τὸ λόγιόνσου, ὅπως ἂν μὴ ἁμάρτω σοι. »
Τοιοῦτον xal τὸ δι ἑνὸς τῶν προφητῶν ε Kol
αὕτη ἡ διαθήχη, fjv διαθήσοµαι αὐτοῖς iv ταῖς ἡμέ-
ραις Exelvaig , λέγει Κύριος, διδοὺς νόμους μου εἰς
τὴν διάνοιαν αὐτῶν, xa ἐπὶ τὰς Χαβδίας αὐτῶν
ἐπιγράψω αὐτούς. » Καὶ ὁ Παῦλος δὲ qvstv * « 'H
ἐπιστολὴ ἡμῶν ὐμεῖς ἐστε, Υινωσχοµένη xai ἀναχι-
νωσχοµένη ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων, φανερούμενοι
ὅτι ἑστὲ ἐπιστολὴ Χριστοῦ, διαχονηθεῖσα ὑφ᾽ ἡμῶν,
ἐΥγέγραμμένη οὐ µέλαν:, ἀλλὰ Πνεύματι θεοῦ ζῶν-
τος, οὐχ by πλαξὶ λιθίναις, ἀλλ £v. πλαφὶ χαρδίας
σαρχίναις. » "Iepeic δὲ τινες τοὺς ἀγγέλους ἑνόησαν,
οἷς ἐμπρέπει xal τὸ ἐν καρδίαις δύνασθαι Aa-
ἀεῖν. Ἡ δὲ παράἀκ.ησις iv τῷ λελύσθαι τὴν δίχεν
αὐτὴ i διπλΏν γενοµένην, ἕν τε τῷ σαρχὸς ἐπιθυ-
µίαις προσχεῖσθαι (χόλασις γὰρ ati μεγίστη ταῖς
ἔχουσιν αἴσθησιν) Ev τε τῷ δι᾽ ἐκεῖνα | γολάνεσθαι.

9$ | Cor m, 2, 3.

VARLE LECTIONES.

h 7p. θεωµένου. |! yp. αὐτοῦ. | yp. ἐκείνας.

$331

COMMENTARII IN ISAIAM.

2338

Ἔγουν, Év τε τῷ ἀποστῆναι θεοῦ τῆς ὄντως πηγῆς À damus; sive ad d:emonas ipsos, lacus contritos

ζωῆς, xaX τῷ προσχωρῆσαι τοῖς δαίµοσιν, λάχχοις
συντετριµµένοις, χατὰ τὴν Ἱερεμίου φωνὴν, συν-
έχειν ὕδωρ μὴ δυναµένοις. Τινὲς δέ φασιν, ὅτι ὡς οἱ
φιλόστοργοι πατέρες τὴν σμικρὰν κατὰ παιδὸς ἅμαρ-
τίαν µείζω πολὺ τῆς ἀξίας νοµίκουσιν, οὕτω διὰ
φιλανθρωπίαν ὁ θεὸς τὴν ἑλάττω τῆς ἀξίας διπλασίαν
ὀρίζεται. "Αλλως γὰρ oüx ἅγιον τῆς αὐτοῦ χρηστό-
τητος bv διπλῷ τιµωρεῖσθαι τοῦ λέδαντος * « Οὐχ
ἐχδιχήσει Κύριος δὶς ἐπὶ τὸ αὐτὸ Ev θλίψε.. Οἰκτίρ-
pov γὰρ καὶ ἑλεήμων ὁ Κύριος, paxpóüupog καὶ
πολυέλεος χαὶ ἁληθινός. » Καὶ, ε0Οὐ κατὰ τὰς àvo-
µίας ἡμῶν ἐποίησεν ἡμῖν οὐδὲ κατὰ τὰς ἁἆμαρ-
τίας ἡμῶν ἀνταπέδωχεν ἡμῖν. » Σύμφωνον 6i
τῷ, Ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, xat Ζαχαρίας
ὁ τοῦ Βαπτιστοῦ λέχει Πατήρ * « Καὶ σὺ , παιδίον,
προφήτης Ὑψίστου κληθήσῃ. Ἡροπορεύσῃ γὰρ πρὸ
προσώπου Κυρίου, ἑτοιμάσαι τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ. »
Περὶ οὗ φησιν ὁ Σωτήρ « Ἐχεῖνος ἦν ὁ λύχνος ὁ
καιόµενος xai «φαΐνων. Ὑ μεῖς δὲ ἠθελήσατε ἀγαλ-
λιαθηναι πρὸς ὥραν iv τῷ φωτὶ αὐτοῦ. » "Ἠλιος
Υὰρ δικαιοσύνης xai φῶς ἀληθινὸν ὁ Χριστός, Καὶ
τὸ μέσον ἀἁμφοτέρων ἀσύμθλητον, κᾶν ὅτι μάλιστα
«b ἀνθρώπινον πλΏρες Ὑένοιτο σοφίας τε χαὶ φωτός.

Τοῖς δὲ ἁπεγνωχόσι σημεῖον δίδωσι zapaxAn-
σεως. Ὅταν γὰρ ἀπὸ τῆς ἐρήμου περὶ µετανοίας
ἀχούυις φωγῆς, τότε νόει παρεῖναι τὸν προαδοχώ-

( ut Jeremiz vocibus utar **), qui aquam continere
non possunt, transeamus. Aiunt autem nonnulli ,
non aliter quam patres, qui magnoliberorum amo-
re flagrantes, leve eorum peccatum ἔρησε gravius
et acerbius putant; sic et. Deum pro sua in ho-
mines benevolentia, culpe levioii poenas duplo
majores irrogare. Alioquin enim duplex e»xigere
supplicium ejus bonitate fuerit indignum , qui αἱ -
xerit : « Non vindicabit Dominus bis ob idem in
afflictione. &A1 Misericors enim et miserator Do-
minus , longanimis , et mult» misericordiz , et
verax 9, » Et : « Non secundum iniquitates nostras
fecit nobis 96. » Itemque : « Non secundum peccata
nostra retribuit nobis V. » Et vero quod hic, Pa-
rate viam Domini, habemus, ci maxime congruum
quod Baptiste pater Zacharias ait, in. lunc mo-
dum : « Et tu, puer, propheta Altissimi voca-
beris. Preibis enim ante faciem Domini parare.
vias ejus *5. » De quo et his verbis etiam loquitur
Salvator : « Ille erat lucerna ardens et lucens ;
vos autem voluistis exsultare ad horam in luce
ejus . » Est enim justiti: sol et vera lux Christus.
Neque est quod utriusque differentiam investiga-
ri, vel cum alia conferri, quantuuilibet illa howi-
num sapientia et luce abundet, posse putemus.

lis autem, qui spem abjecerunt, consolutionis
signum proponit. Cum enim in solitudine, ait, de
poenitentia concionari vocem audieris, tunc eum,

pevov.. Ὡς ἀπὸ λεωφόρου δὲ τὰ μὲν ἐχούσης ἀνάντη, (, qui exspectabatur, adesse cogitato. Sermonein

τὰ δὲ χοῖλα, xal διὰ τοῦτο δυσπορεύτου, τὸν λόγον
εἴληφεν * fitt; ἂν γένοιτο «ῑεία, τῶν μὲν κχαθαιρου-
µένων ὕψους k* τῶν δὲ, πληρουμένων κοιλότητας,
ῥποία διὰ Χριστοῦ Υέγονεν ἡ τῆς εὐσεθείας ὁδὸς,
ἅθατος πρότερον ὑπὸ τῶν χοσµοκρατόρων τοῦ
σχότους ὑπάρχουσα ταῖς γεώδεσιν ἑγχαταδησάντων
ἡμᾶς ἡδοναῖς. Δόξα» δὲ Κυρίου χαλεῖ τὸν Yibv, ὡς
ὑπὲρ πᾶσαν ὄντα τὴν χτίἰσιν xal τῆς αὐτῆς θεότητος
τῷ Πατέρι. Τοῦτο δὲ καὶ γενόμενος ἄνθρωπος ἔδειξε
θαν ματουργῶν ἀεὶ, xaX τὴν χτίσιν µεταπλάττων τῷ
ῥήματι, γενόμενος πᾶσι σωτήριον, τῶν ἑννόμῳφ
θυσιῶν ἁμαρτίας χαθαιρεῖν μὴ δυναµένων. Ἐν δὲ
Χριστῷ τελειούμενοι τῷ τῆς υἱοθεσίας πνεύματι
τετιµήµεθα πάντες, τό γε ἦχον εἰς τὴν τῆς χάριτος

deinde tanquam a viz publice ratione aggreditur,
qua mox ardua, mox cava, indeque difficilis exsi-
stit; qux lamen elata partim deprimendo, partim
depressa attollendo, plana et facilis reddi queat $
qualis per Christum via pietatis jam exsistit ; qu:e
invia olim ab hujus saeculi tenebrarum potestatibus
obsidebatur, a quibus terrenis voluptatibus alligati
eramus. Gloriam autem Domini Filium appellat,
tanquam qui omnia a Deo creata longe superans,
ejusdem sit cum Patre divinitatis. Idipsum vero
etiam homo factus satis probavit, cum mirandis
operibus nunquam non editis, mundum etiam a
se conditum, ut cunctis auctor salutis evsisteret,
verbo suo transformavit ; qui nullis in lege sacri-

δωρεὰν, πᾶσιν αὐτὴν ἁπλώσαντος τοῦ Θεοῦ: εἰ xal D ficiis α peccatorum labe mundari purgarique po-

τῷ τῆς ἀπιστίας σχότῳ ταύτην τινὲς οὐ προσήχαντο.
Μηδὲν δὲ ἴδιον f| πεπλασμένον λέγειν ὁ προφήτης
ἐπιδειχνὺς, Θεοῦ τὸν «Ἰόγον ἐχάλεσεν. Τίνα δὲ
τρόπον ἔστι τὸ σωτςήριον ἰδεῖν τοῦ sov, διδάσχει
γαταφρονῆσαι δεῖν τῶν φαινομένων, ὡς ἁστάτων
εἰπὼν χαὶ θἄᾶττον µαραι»ομένων, λαθόντας εἰς νοῦν
τὸν θεοῦ «Ἰόγαν µόνον ὡς ἀεὶ ζῶντα, χαὶ µένοντα,
καὶ πρόξενον ὕντα τῆς αἰωνίου ζωῆς. Εἶποις δ ἂν
ῥῆμα Κυρίου xa τὴν ἐντολὴν τὴν αὐτοῦ τοῦ Σωτῖρος
εἰπόντος: « ᾽Αμὴν λέγω ὑμῖν, ἑάν τις τὸν ἐμὸν λόγον

"Jerem. n, 15. Psal.cu,8, 9. ** ibid. 10.

terat. At jam in Christo perfecti adoptionis spiritu
omnes honoramur, Deo, quantum in se cst, ipsum
gratie munus omnibus offerente et obirudente,
licet infidelitatis tenebris obc»cati nonnuili acce-
dere noluerint. Λο ne quid ex proprio seusu, vcl
fictum afferre propheta videretur, quod ait, rerbum
Dei nominavit. Ostendit vero quibus modis salu-
tare μι Dei videre liceat, cum que oculis suh-
jiciuntur, tanquam incerta celeriusque arescentia
despicere; verbum autem Dei, tanquam vivum

" ibid. ** Luc. 1, 76. ** Joan. v, 55.

VARLE LECTIONES.

k τρ. ὕφος.

239

ΡΠΟΟΟΡΗΠ GAZ.EI

2740

semper, semperque manens, vitam denique sem- A τηρήση, θάνατον οὗ μὴ ἵδῃ εἰς tbv αἰῶνα. » Τινὲς

piternam afferens, toto animo, totisque viribus
amplecti dicit. Dicas et verbi Fei nomine Salvatoris
precepta significari, qui ait « Amen, amen dico
vobis, si quis sermonem meum servaverit, mortem
non videbit in zternum **, » Volunt item non-
nulli prophetam ipsum, tànquam elata voce per-
venturam ad omnes gratiam denuntiare jubeatur,
gentis δι miseratione commotum, quz nihil jam
non solum eximium, ut olim, cum Dei sors exsiste-
ret, habitura sit, sed hujus etiam glori: bono
caritura, quid clamare oporteat postulare, ipsique
Deum, cum tantam gratiam capere non posset,
Omnis homo [enum, respondere. Neque enim ct tu,
ait, qui verborum meorum ministerio addictus
mentem geris carne obscuratam, capere possis. Sed

δὲ φασιν, ὡς προσταχθεὶς ὁ προφήτης χηρύξαι µε-
γαλοφώνως τὴν εἰς πάντας Ίξουσαν χάριν, ἀπὸ
συµπαθείας τῆς πρὸς τὸ ἔθνος ἑαυτοῦ, μηξὲν ἔχειν
ἑξαιρετὸν μέλλοντος, ὡς ἠνίχα xm po; ὑπῆρχε θεοῦ,

ποθλητοῦ δὲ τῆς τοιαύτης ἐσλμένου τιμῖς ἐχχοτεὶς
τὴν διάνοιαν, τί δέοι βοήσειν ἔλεγεν. "Ec' ol; θεὸς
την τοσαύτην μὴ χωρήσαντι χάριν φησὶ, Πας
ἄνθρωπος χόρτος. Ka* σὺ Υὰρ, φησὶν, ὁ τοῖς ἐμοῖ;
διακονούµενος ῥήμασιν, ὑπὸ τῆς σαρκὸς τὸν voiv
ἐπ,σχιακόµενος, χὼρεῖν οὐδὲ δυνῄση. Πλην πᾶσα,
φησὶν, ὑπόληγις ἀνθρωπίνη ταχέως παυθῄσετα:, οἱ
ἐμοὶ δὲ περὶ τῆς εἰς πάντας χάριτος χυρωθήσονται
λόγοι. Τοῦτο xai Παῦλος νοῄσας ἔλεγεν * « Ὢ βόθος
πλούτου xal σοφίας!» Τοιγαροῦν ἐπιλύσας αὐτῷ
την ἀμφιθολίαν, ἀφ ὕπους τῆς διανοίας ἑ-εξτς vn-

omnis,aiL, quamprimum humana cessabit opinio; B ρὗσαι παραχελεύσται.
meus autem de gralia in omnessermo confirmabitur. Quod cum probe intelligeret Paulus : « O altitud)
divitiarum et sapientie! » exclamans dixit *!, Sublata igitur prophetz dubitatione,qua summa cogitatione

percepit, ab excelso mentisdeinceps jubet annuntaare.,

A43 VEns. 9-26. Super montem. excelsum. as-
cende, qui evangelizxas Sion. Ezxalta in fortitudine
vocem tuam, qui evangelizas Jerusalem, Attollite,
nolite timere. Dicite civitatibus Juda : Ecce Deus ve-
sler ; ecce Dominus cum fortitudine venit, et bra-
chium ejus cum dominalione. Lcce merces ejus
cum eo, elc.

Ade Ordine jam, postquam de voce in solitu-
dine clamante disseruit, ad evangelistas Christi-
que adventum transit, Locim vero hunc in modum
interpretatur Aquila : [n montem excelsum ascbn-

0-xg'. 'Ex' 6poc ὑψη.ὸν ἀνάθηδι, ὁ εὔαγγε-
«λιζόµεγος Σιών. “Ὕψωσον ἐν loyvt τὴν φωνή»
σου, ὁ εἴαγγε.ιζύμεγος Ἱερουσα.]ἡμ. ψώσατε"
p φυδεῖσθε. Elzov ταῖς πὀΊεσυ' Ἰούδα. Ιδοὺ
θεὺς ὁ ἑμῶν, iov Κύριος. ἄύριος ιιετὰ ἱσχύος
ἔρχεται, xal à βραχίων μετὰ χυρίας. Ιδυὺ ὁ
μισθὸς αὐτοῦ μετὰ αὐτοῦ, x. τ. λ.

Αχυλούθως μετὰ τὴν ἓν τῇ ἑρίμῳ βοῶσαν φωνὴν,
τὰ περὶ τῶν εὐαγγελιστῶν καὶ τῆς Χριστοῦ παρονυ-
σίας ἐπήγαγεν. 'O 65 ᾿᾽Αχύλας φποίν *'Ezx' ὄρος
voyndór ἆνάδηθι, ἑαυτῇ εὐαγγε.]ιζομένη Σιών.

de, qua tibi ipsi evangelizas, Sion; et attolle fortiter ϱ Kal ἑπάρων 1 ἰσχυρῶς τὴν φωνὴν,εὖαγεισα-

vocem, que evangelizas, Jerusalem. Caerique simi-
liter, tanquam ad res animatas, Jerusalem et Sio-
nem, sermonem dirigunt, ΠΠ quem vero montem
ascendet Sion, cum et ipse mons dicatur? Legimus
enim : « Mons Sion, in quo hbabitasti **, » . Et:
« Non enim accessistis ad inontem Sion 5. Vi-
detur igitur apostolorum chorum signilicare, quos
antea cor Jerusalem, tauquam e circumciso populo
eximios aliquos ideo appellavit, quod Dei salutare
adepti, sublimes aliqui, unigenitoque similes eva-
sissent, qui mons esse quoque dicitur : in quem
ascendere, Christique adventum promulgare, nihil
denique, quantumlibet insurgant aliqui, metuere
jubentur : id est, non clam, sed publice, non unius
οἱ alterius tantum, sed omnium auribus Evangelium
personare, juxta illud : « Quod in aure auditis, in
tectis annuntiate δν, Atque id ipsum cerle priesti -
terunt, cum orantes dixerunt : « Et nunc, Domino,
intuere in 4,45 minas eorum : οἱ da servis tuis
cum libertate loqui verbum tuum **, » Deinde vero
quod ecce dixit, non longe ejus adventum abesse,
sed iustare demonstrat. Jubet itaque civitatibus
Jude, id est synagogis , inclamare euui ipsum esse,

^! Joan. vini, ο].
29.

lv,

D

jiévrn Ἱερουσα.ϊήμ. [Καὶ οἱ λοιποὶ δὲ συµφώνως, ὡς
πρὸς ἔμγυχον τὴν Ἱερουσαλὴμ xai t5» Σιὼν ἆπο
τείνονται. "Eal ποῖον οὖν ἄγεισιν ὄρος ἡ Σιὼν,
ἡ xal αὑτ] ὄρος «ἰεχθεῖσα; κατὰ τὸ, « Ὄρος Σιὼν
τοῦτο ὃ χκατεσχῄῆνωσας ἐν αὐτῷ. » Καὶ, € 09. γὰρ
προσέληλύθατε Σ.,ὼν Doc. » Ἔοικε τοίνυν δηλοὺν
τὸν τῶν ἁποστόλων χορὸν, οὓς xal ἄνω καρδίαν
ἔρησεν Ἱερουσαλὴμ, ὡς ὃν ἐχ τοῦ ἐχ περ'τομῆς ἑτει-
λεγμένου λαοῦ, ol xal τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ «ap-
εδέξαντο ἐπηρμένοι τινὲς ὄντες, xal τῷ μονογενεῖ
παρεικασθέντες ὄρει καὶ αὐτῷ χρηµατίζοντι *. ép"
ὃν ἀγιόγαι χελεύονται, τοῦ Χριστοῦ τὴν παρουσίαν
κηρύξοντες, x&v τινες ἑπαναστῶσι, δεδιέναι μηδἐν .
Ίγουν μῆ λόθρα διδάσχειν κελεύει, δημοσιεύειν δὲ
τὸ χήρυγµα, xal ποιῆσαι πᾶσιν ἐξάχουστον, χατὰ
τὸ, « "O ἀχούετε εἰς τὸ οὓς, ἐπὶ τῶν» δωμµάτων
χηρύςατε. » "O χαὶ ἔλεγον προσενχόµενοι * « Καὶ
vov, Kóp:s, ἔπιδε ἐπὶ τὰς ἀπειλὰς αὐτῶν, xal 55;
τοῖς δούλοις σου μετὰ παῤῥησίας λαλεῖν τὸν λόγον
σου.» Καὶ τὸ ἱἰδοὺ δὲ λέγων, aat, τὸ p, μετὰ μακρὰν
ἦξειν δηλοῖ, μονονουχὶ πλησίον ὄντα δειχνύς. "Hyouv
ταῖς πὀ.Ίεσιν Ιούδα χελεύξι βοᾷν, ταῖς τούτων ὄτλον-
ότι συναγωγαῖς, ὡς οὗτος ἐκεῖνος ὁ πρόπαλαι

δι [toin. is, 99. * Psal. Lxxiil, 2. "Hebr. xi, 22. δν Math. x, 2]. " Act,

YARLE LECTIONES.

| v(uixipQov.

2311

COXIMENTARII IN

I3SATAM. 2313

προσθοκώµενο;, φωναῖς ἀνίων προκαταγγελθεὶς προ- A qui didum exspectatus, prophetarum vocibus ante

φητῶν. ΄
Ἐν ταυτῷ δὲ xal τῆν αὑτοῦ παρουσίαν ἑἐδήλωσεν,
μετὰ μεγάᾶης loyvoc ἤξει» εἰπὼν xal χυριακῆς
αὐθεντίας, ὅτε πρὸς τὰ ἔργα xoY τὸν μισθὸν ἑχάστῳ
παρέξεται. Καθάπερ ἔλεγε' εΜέλλει γὰρ 6 Υἱὸς τοῦ
ἀνθρώπου ἔρχεσθαι &y τῇ δὐξῃ τοῦ Πατέρος αὐτοῦ,
"καὶ ἁποδώσει ἑχάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. » Τινὲς
δὲ xal ταῦτα ἐπὶ τῆς προτέρας ἑδέξαντο παρουσίας,
᾿δειχνύντα μὴ καθ’ ἕνα τῶν ποοςητῶν Έξειν αὐτὸν,
ot χαὶ θαυματουργοῦντες ηΌχοντο. Χριστὸς δὲ χατ᾽
αὐθεντίαν ἥλαυνε πάθη καὶ δαίμονας, Ὅτι δΣ οὐκ
ἄχαρπον ὑπὲρ ἡμῶν ὑπέμεινε τὸν σταυρὸν δηλοῖ, X£-
(0v * Ἰδοὺ ὁ μισθὸς αὐτοῦ μετ αὐτοῦ. EXevev γάρ;
ε Εὰν μὴ ὁ χόχκος τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τὴν γῆν ἆπο-

θάνῃ , αὐτὸς µόνος μένει, Ἐὰν δὲ ἀποθάνῃη, καρπὸν D mecum. Dixit enim

πολὺν φέρει.) Καὶ πάλιν εΡὰν Ódo00 ἐκ γῆς,
πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαντόν.» Καὶ Παῦλος δέ φη-
σιν ε« Ὑπέμεινε σταυρὸν αἰσχύνης χαταφρονῄσας.
Διὸ xal ὁ cb; αὐτὸν ὑπερύψωσε , xal ἐχαρίσατο a5-
τῷ τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι
αὐτοῦ, » xal τὰ ἑξῆς. Καὶ ὁ Δαθὶδ δὲ προὔλεγεν *
« Πάντα τὰ ἔθνη ὅσα ἐποίησας fi£ouct, xal προσκυ-
νῄσουσιν ἑνώπιόν σου. » Τὸ δὲ, Ὡς ποιμὴν ποιμανεῖ
τὸ ποίμγιον αὐτοῦ, ὁμολογουμένως τῆς προτέρας
ἑστὶ παρουσίας. Ὦ; θεὸς μὲν γὰρ χρινεῖ, ὡς δὲ uop-
φἣν 609109 λαθὼν ποιμαίνειν τὸ ποίµνιον εἴρηται ὁ
λέγων, Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός. Βραχίονα δὲ αὖ-
τοῦ χαλεῖ, φασὶ, tv θεότητα, δι οὗ συν άξειν ἄρνας,
καὶ ἐν γαστρὶ ἐχούσας παρακαέσειν εἴρηται.
Ἄργας τοῦ λόγου δηλοῦντος τοὺς ἀρτ'γενεῖς
στῷ. Διόπερ Αχύλας ἁργία φησἰν. Etr δ' ἂν ὁ νέας
λαός. 02 γὰρ ἔφη χριοὺς, f| τράγους, ἡ πρόθατα £v-
τελῆ, περ) ὧν ἕτερος τοιαῦτα διδάσχει προφήτης λέ-

Yov*^« Τὰ δὲ λέγει Κύρ.ος * Ἰδοὺ ἐγὼ χρινῶ ἀναμέ- .

σον προθάτου xat προθάτον, καὶ κριῶν xal τράγων.»
Kal* ε«Οὐχ ἱκανὸν ὑμῖν, ὅτι τὴν χαλὴν νομὴν νέµε-
σθε, χαὶ τὰ χατάλοιπα τοῖς ποσὶν ὑμῶν χατεπατεῖτε;
καὶ τὸ γαθεστηχὸς ὕδωρ ἑπίνετε; xal τὸ λοιπὸν τοῖς
ποσὶν ὑμῶν ἐταράσσέτες» Καὶ πάλιν’ εἸδου ἐγὼ
κρίνω àvà μέσον προθάτου ἰσχυροῦ. Ἐπὶ ταῖς πλευ-
ραῖς xaX τοῖς ποσὶν ὑμῶν διωθεῖσθε, καὶ τοῖς xípa-
σιν ὑμῶν ἑκερατίζετε, xal τὸ ἡσθενηχὸς ἐξεθλίδετε.

Διὸ χαὶ οἱ ποιμένες αὑτῶν διαδάλλονται παρ αὐτῷ,
Τὰ δὲ λέγει Κύριος, λέγοντι ΄ «Ώ ποιμένες "opa,
ph βόσχουσιν oi ποιμένες ἑαυτούς; οὐ τὰ πρόδατα
βόσχουσιν οἱ ποιμένες; Ἰδοὺ τὸ γάλα χατεσθίετε.
Καὶ τὰ ἔρια περιθάλλεσθε. Καὶ) τὸ παχὺ σφά-ετε'
καὶ τὰ πρόθατά μον οὑβόσκετε.» Ἐπεὶ τοίνυν ἠτάχτει
τὰ πρόθατα, οἱ δὲ ποιμένες ἑλυμαίνοντο αὐτὰ, τοῖς
ποιµέσι µετάστασιν ἀπειλεῖ,λέγων' «Καὶ ἀποστρέφω
ὑμᾶς τοῦ μὴ ποιµαίνειν τὰ πρόδατά µου. » Καὶ ἐπι-
λέγει" € Ἰδου ἐγὼ αὐτὸς κα τὰ πμ
pov. »
lium minitatur, his verbis
ego requiram oves meas *'. »

9 0 9 9 4 e * 9 5 t

,* Matth. xvi, 97.
LXXxv, 9.

" ibid. 52.
**jbid. 18

" Joan. xit, 94.
3 Ezech. xxxiv, 17.

ἐν Χρι- C

Dc Rt avertam vOS, ne pascatis oves meas ''. »

να. 90, 21.

denuntiatus sit.
Simul autem οἱ ejus adventum indicavit, quod
magna cum virtute el potestate dominatioms, quo

tempore mercedem unicuique secundum opera

persoluturus est, venturum affirmavit. Atque hine
est, quod dicebat : « Filius hominis veniet in glo-
ria Patris sui, et reddet unicuique secundum opera
sua **. » Non desunt, qui ista etiam ad priorem
adventum referant ; qua, non ut unum ex proplie-
tis aliquem, qui miracula edentes precabantur, ip-
sum venturum demonstrent, cum sua unius pote-

' state et morbos εἰ dzemonas corporibus Christus

abegerit, Neque vero sine fructu, nostro. nomine
crucem subiisse ostendit, cum ait: Ecce merces tua
: « Nisi granum frumenti ca-
dens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet:
si autem mortuum fuerit, multum fructum affert 57.0)
Et rursum : « Si exaltatus fuero a terra, omnia
traham mecum ad me 55, » Enimvero et Paulus
ipse sic ait : « Sustinuit crucem ignominia con-
tempta 50, — Ideoque et Deus illum superexaltavil,
et dedit illi nomen, quod est super omne nomen ;
ut jn nomine cjus **, » etc. ldem quoque et David
praedixit his verbis :'« Omnes gentes quas fecisti,
venient , etadorabunt in conspectu tuo **, » Deinde
quod dixit, Tanquam pastor pascet gregem suum ,
ad priorem adventum procul dubio retulit ; qui
tanquam Deumjudicare , tanquam hominern autem,
assumpta servi persona, gregem suum, quia pastor
bonus est, pascere debere videat. Divinitatem porro
brachium volunt intelligi, quo dicitur agnos cong;ce
gaturus , el pragnantes consolaturus; ut. agnorum
nomine eos intelligas, qui recenter in Christo nati
sunt, quos ob id agniculos Aquila nuncupavil.
Possit et hac voce recens populus designari. 4&AG
Non enim arietes, aat hircos, aut oves adul/as
dixit, de quibus allus in hunc modum propheta
loquitur : « Hzc dicit Dominus : Ecce ego judico
inter ovem et ovem; inter arietes et hircos **. »
Et : « Nonne sufficit vobis, quod bona pascua at-
tondetis ; nisi reliqua etiam pedibus vestris concul-
cetis? quod aquam stantem et limpidam bibitis ;
nisi reliquam pedibus vestris turbetis **? » Et itc-
rum : « Ecce ego judico inter ovem validam ; ve-
stris lateribus et pedibus protundehatis, et cornibus
vestris feriebatis, et invalidam affligebatis **. »
Atque hinc est, quod pastores eorum ideni accu-
sat his verhis :« O pastores Israel, num pascunt
pastores seipsos? num oves a pastoribus pascuntur?
Ecce lac comedite ;-velleribus induimini **. — At
quod pingue est jugulatis ; el oves meas non pas-
citis.)Quoniam igitur oves infect: pastoruur impro-
bitate petulantes evaserant, pastoribus ipsis exs:-

Deinde colligit : « Ecce
e o om ὁ om om ο os t on ng] proplicta
5 [lebr. xi, 9. ** Philipp. u, 9, 10. € Ts.

*5 Ezech, n, 9. **ilid. ἐν "ibd. 10.

,

2343

latet. Dictum est enim alicubi : « Numerabiles

sunt ei gutt3 pluviz **. »

[fA 7 VeEnRs. 26-51. Non enim dicas,Jacob, et quid
locntus es, ]srael ? Abscondita est via meu a Deo,
et Deus meus judicium abslulit, ei recessil, et nunc
nescis ? Sinon audisti , Deus | &ternus, Deus qui fa-
bricatus est terminos terra non esuriet, non labora-
bit, neque erit investigatio sapientia ipsius, etc.

A48 Ιία Symmachus : Propter quid dicis, Jacob,
ει loqueris, Israel ? eique reliquorum consentit in-
terpretatio, Verum absoluto de Deo sermone, eis
jam succenset, qui e priore populo sua opera Deum
non intueri arbitrabantur. Putas te, si Jateas, in-
quit, Dei judicio minime subjacere, quamvis nuper
in robore fortitudinis nihil enm latere audieris. Ve-
rum tanquain illud antea nec noveris ipse, nec αν”
diveris, disce jam : id est, sí tu, nisi audias, igno-
rare te dicis , etiam simulationem tuam admittens,
dicam. Respondebis nimirum, ignorare te. Atqui,
8i nescis, audi nunc Deum esse eternum, neque ϱϐ-
lum inodo, sed terram universam quoque comple-
cti. Quomodo itaque ipsum latere queas ? Sed ubi,
tion laborabit, habemus , alii, minime dissolutus est,
interpretantur. Rursum, preterquam quod nullam
unquam infirmitate laborat, neque humanum quid
patitur , ea etiam, qu:ze comprehendi nequit, coghi-
tione przditus est, per quam ad singula usque
ejusdem providentia excurrens, pauperes aliquando
bene liabenies reddit, luxu autemet opibus diffluen-
tes doloribus et curis νι hujus multat. Inimittit
τογό el iis ctiam, qui sunt in flore zetatis, virium
imbecillitatem per morbos : cum, qui sevientibus
adversariis Deum in martyriis et persecutionibus
exspectant, quantumvis in hac vita íinfirmiores fiant,
ea rerum mutatione mox beentur, ut liberi in cce-
lum evolent. Est enim altivolans aquila ; et adver-
sus solia radios oculorum aciem intendit, naturz-
que senium exuit , juxta illud : « Renovabitur ut
aquile juventus tua **.» — « Operatur namque
patientia probationem ; probatio autem spem ; spes
autem non confundit Τὸ, » Itaque commutatis viribus
vitam istam cum immortali commutabunt, οἱ in
angelicam transibunt. Eos enim aquilarum facta
mentione, cum colestibus potestatibus comparat ;
quas alatis persimiles efficit. Atque inde est pro-
fecto, quod qu:e in aquis degunt, si primas habeant,

ΡΠΟΟΟΡΗΠ GAZAI

A multa gloria, et in robore fortitudinis, nihil (eA... .

93

. προφήτης. Axó zxoAlnc δόξης
xal ἐν κράτει ἰσχύος οὐδέν σε EAa0gv. Εἴρηται Υὰρ
ἀλλαχοῦ * « Ἀριθμηταί εἶσιν αὐτῷ σταγόνες ὑε-
τοῦ. ?

xc-Aa'. Mh γὰρ εἴπῃς, Ιακὼθ, καὶ τί ἑ.1ἀλησας,
Ἱσραήά, ἀπεχρύδη ἡ ὁδός µου ἀπὸ τοῦ θεοῦ, xal
ὁ θεός µου τὴ» xplcw. ἀφεῖλε, καὶ ἀπέστη, xal
νῦν οὐκ ἔγνως ; El μὴ ἤκουσας, θεὸς αἰώγιὸς, θεὸς
ὁ κατασχευάσας τὰ áxpa τῆς γῆς, οὗ τπειγάσει, οὐ-
δὲ κχοπιάσει, οὐδὲ ἔστι' ἑξέρθυσις τῆς φρονή-
σεως αὐτοῦ, X. τ. λ.

'O Xóppayoc* Διὰ τί Aéyeic, Ἰακὼδ, xal AaAetc,
JepaíA; xai οἱ λοιποὶ συμφώνως. Μετὰ δὲ τὶν
ἀποδοθεῖσαν θεολογίαν, ἐπιτιμᾶ τοῖς μὴ νοµἰίσουσι
τὰς ἑαυτῶν πράξεις ἐφορᾷν τὸν θεὸν , Ex τοῦ προτέ-

B pou λαοῦ. Νομίζεις, qnot, λανθάνων μὴ ὑποχεῖσθαι

χρίσει 8500 , χαἰτοι ἁρτίως Ίχουες πρὸς θεὺν εἴρη-
μένον, Ἐν κράτει ἰσχύος οὐδέν σε ἔλαθεν. Πλὴν el xal
ph πρότερον μήτε ἔγγως, µῆτε ἤχουσας, μάθε
νῦν * χουν, εἰ δὲ φὴς μὴ γινώσχειν, εἰ μὴ ἀχούσειας"
τῇ σῇ προσποιῄσει συντρέχων ἐρῶ. Ἠγουν, ἑρεῖς ὡς
οὑχ ἔγνως. Οὐχοῦν, εἰ μἡ ἤκουσας, ἴσθι ὡς ὁ 8sóc
ὁ αἰώγιος, οὗ µόνον οὑρανὸν, ἁλλά χαὶ πᾶσαν συν-
έχει τὴν γή». Καὶ πῶς δυνἠση τοῦτον λαθεῖν ; ᾽Αντὶ
δὲ τοῦ, οὐ κοπιάσει, οὖκ ἐξε.1ύθη,φασὶν οἱ λοιποί.
Πρὸς τῷ δὲ μὴ ἀσθενεῖν, μηδέ τι ἔχειν ἀνθρώπινον
xai ἀχατάληπτον ἔχει τὴν γνῶσιν, δι ἧς µέχρι xat
τῶν χατὰ µέρος ἡ τούτου διέρχεται πρόνοια, εὐσκτεῖν
μὲν ἔσθ᾽ ὅτε ποιοῦσα τοὺς πένητας, τὴν δξ τρυφὴν
τῶν Ev πλούτῳ χολάζουσα λύπῃ xat φροντίσε Butt -
xal;. Ἐπιθάλλει δὲ xal τοῖς tv ἀχμῇ τὴν ἐξ ἀῤῥω-
στηµάτων ἀσθένειαν * ἓκ δὲ τῶν ἑναντίων οἱ coy ἐν
µαρτυρίαις f διωγμοῖς ὑπομείγαντες, κατὰ τὴν
παροῦσαν ἀσθενοῦντες ζωὴν, τοσαύτης ἀξιοῦνται

"'μεταδολῆς, ὡς ἐλευθέρους προσαναπτῆναι πρὸς οὐ-

ρανόν. Ὁ γὰρ ἀετὸς ὑψιπέτης ἐστὶ, xat ἀντωπεῖ ταῖς
τοῦ fou μαρμαρυγαῖς, γηράς τε τὸ φυσιχὸν ἀπο-
δύεται κατὰ τό. « ΑἈναχαινισθήσεται ὡς ἀετου ἡ veó-
της σου. 2 — « Κατεργάζεται γὰρ dj piv ὑπομονῆ
δοχιµήν' ἡ δὲ δοχιμὴ ἐλπίδα. ἡ δὲ ἐλπὶς οὐ χατ-
αισχύνει. » Aib χαὶ τὴν ἰσχὺν dAAdEovot τὸν θνη-
τὸν βίον µεταδαλόντες, xal εἰς ἀγγελιχὴν µεταστάν-
τες ζωήν. Διὰ γὰρ τῶν ἀετῶν, ταῖς οὐρανίοις αὐτοὺς
ἀπειχάζει δυνάµεσιν, ἃς πτερωτοῖς ἀφωμοίωσεν. Διὰ

D τοῦτο ἄρα xai τῶν iv ὕδασι καθαρὰ τὰ ατερύγια.

Οὕτως &pa x&v τῷ παρόντι Bip μεριχὴ αρίσις ἐστὶ,
καὶ καθολιχἠ ἓν τῷ µέλλοντι, xàv μὴ τοῦτο σὺ νενό-
µιχας, Ἱσραήλ. Διὸ co μὲν ταῦτα, τοῖς δὲ λοιποῖς
ἔθνεσι χατάλληλα προσφωνῶ, *

munda esse censemus "*, Sic ergo {μι οἱ in liac vita singulorum quoddam judicium est ; ut. in fu-

tura, universorum ; etiam si minime ita esse arbitreris,

gentibus congrua denuntio.
CAP. XLI.

Vgns. 1-7. Innovamini ad me, insule. Principes
enim mulabunt potentiam ; accedant et. loquantur
simul ; tunc. judicium annuntient. Quis. suscitavit
Ge oriente justitiam ? vocavit eam ad pedes suos, el

* Eccli. 1, 2.

* Ps3l. cii, 5. "^ Rom. v,5.

o lsrael : indeque ista tibi, reliquisque

ΚΕΦΑΛ. MA*.

α-ζ. Εγκαιγίζεσθε πρός µε, γῆσοι. Οἱ γὰρ ἅρ-
χοντες ἀ.1.1άξουσυ ἱσχύν. Εγγισάτωσαν, καὶ Aa-
Ίησάτωσαν ἅμα, τότε κχρἰσι’ ἀγαγγειλάτωσαν,
Tic ἑξήγειρεν ἀπὸ ἀγατο.Ἰῶν δικαιοσύγην, éxá.As-

" Levit. xi, 1 seqq.

2315

COMMENTARII IN ISATIAM.

2340

σεν aótiv κατὰ πόδας αὐτοῦ, καὶ πορεύεται; A vadet, Dabit. in. conspectu gentium, el reges obstu-

Δώσει ἑναντίον ἐθνῶν, xal βασιωεῖς ἐκστήσει.
Καὶ δώσει εἰς γῆν τὰς µαχαίρας αὐτῶν, xal ὡς
φρύγανα ἑξωσμέγα τὰ τόξα αὐτῶν, καὶ διώξεται
αὐτοὺς, x. t. À.

Ἐγκαινγίζεσθε zpóc µε, »ῆσοι, ἀνθ οὗ Σύ.μα-
yos μὲν, Δου.1εύσατε, φησὶν, ἐπ᾽ ἐμοῦ, σοι,
Αχύλας 6x χαὶ θεοδοτίων, Κζωφεύσατε πρός µε.
Σιγᾷ» γὰρ αὐταῖς ἐχέλευσεν, ὡς ἂν ἐπήχουι γένοιντο
θείας ὁμιλίας καὶ σωττρίου χτρύγµατος, ήσους
λέγων τὰς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας 7] "' ἀλμυρὰ τοῦ βίου
περιέχει xaxía, xal τῶν ἐπανισταμένων τὰ χύματα.
Ἰλλλ' εἰσὶν ἀσφαλεῖς, ὡς ἐπὶ πέτραν βαίνουσαι, τὸν
Χριστόν. Aib οὗ σαλεύονται. Άνω δὲ τοὺς ὑπομένο»-
τας Κύριον τὴν ἱσχὺν d AAdEew. εἰπὼν, ἐνταῦθα
λέγει, ”Αρχοντες, Ίγουν ἔθνη , ἀλλαξάτωσαν ἰσχὺν,
χατὰ Σύμμαχον (ὅπερα τοῖς ὑπομέγονσι Κύριον
τοῦτο νήσοις ἐπιτάττων χαὶ ἔθνεσιν), ὡς ἂν ἐπὶ τὸ
χρεῖττον τὴν ἀπὸ χείρονος ἰσχὺν µεταθάλοιεν. Τινὲς
δέ φασιν ὡς Eo0 ὅτε /ήσοι καλοῦνται πόλεις χαὶ
χῶμαι, πλατεῖαν ἔχουσαι χύχλῳ γῆν ἀνήρωτον xal
κεχερσιυµένην, ota; τὰς Ἱδουμαίων εἶναί cast, xal
Μωαθιτῶν , ὡς bv ἐρήμῳ χειµένας, αἷς προσφωνεῖ
παράδειγµα λαδὼν αὑτὰς τῆς τῶν ἄλλων εἰδωλολα-
ερῶν μανίας, «hv τῶν ἑἐθνῶν πρόσληφιν Ex. μέρους
ὁπλῶν, ἃ βούλεται πρὸς καινότητα µεταθῆναι ζωῆς
την παλαιώσασαν αὐτὰ κχαταλείψαντα πλάνην, ἵνα
γένωνται παρθένος &vvh, μὴ ἔχουσαι σπίλον ἡ ῥυτίδα.
"Dv οἱ ἄρχοντες ἀ..Ίάττουσι τὴν ὶσχὺ»', ὡς τῶν àv

νόμῳ κχρείττους γενόµεῦοι, xat χαθάπαξ δυνάμει σ

πνευματικῇ διαφέροντες. Tib; δέ φασιν ὡς Φυχαῖς
παλαιωθείσαις ἐν {δοναῖς τὰς φυχικὰς abt, άναλα-
6:iv συμθουλεύει δυνάµεις, ἀπονιψαμένας τὸ τῶν παᾳ-
θῶν ἀλμυρὸν, τοῦτ᾽ ἔστι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, xal
τὸν νέον ἑνδυσαμένας, χατὰ τὸ Παύλῳ δοχοῦν. Εἶθ "
ἑξης φηαιν' Εγγισάεωσαν καὶ AaAncázocar ἅμα,
τὰ ἔθνη xaXov πρὸς ἑαυτὸν ὁ θεὸς, χαὶ ταῦτα λέγειν
τε χαὶ φρονεῖν ἐν Ἐχχλησίᾳ δ.δάσκων, χεχριµένωυς
τε τὸ Χριστοῦ χαταγγέλλειν µυστήρι,ν. Tov γὰρ ἐξ
Ἱερουσαλὴμ κχρίσιν ὀνομαζόντων τὸν νόµον, ἁντεζ-
άἄγων αὐτῷ τὸ σωττρίον χήρυγµα αρίσυ ἐχάλεσεν.
Q3 γὰρ δικαιοσύνης ἔχει σχιὰν, ἀλλά τὴν ἀληθῆ τοῦ
θεοῦ δικαιοχρισίαν, ἣν οἱ νέοι παρὰ Χριστοῦ µαθὀν-
τες διδάσκουσιν ἄρχοντες, βούλησιν οὖσαν τοῦ θεοῦ
καὶ Πατέρος.

Τινὲς δέ φασιν, ὥς τὸν περὶ κρίσεως λόγον βούλε-
ται τὰ ἕθνη µαθόντα xaX ἑτέροις dzayréA Asi, γνῶ-
Jal τε τίς ἐξήγειρεν ἀπὸ ἀνατο.λῶν δικαιοσύνην.
Δικαιοσύνης γὰρ Épyov τὸ uh µόνον Ἰουδαίους, ἀλλὰ
χαὶ τὰ λοιπὰ τῶν ἐθνῶν ἐπιγνῶναι τὸν Κύριον. Ὁ δὲ
θεῖος ᾿Απόστολος xai τὸν Χριστὸν διχαιοσύνγην χαλεῖ
Ἀέγων. «Ὁς ἐγενήθη ἡμῖν σοφία àvb θεοῦ, δικαιο-
σύνη τε xal ἁγιασμὸς, xal ἀπολύτρωσις. » Οὕτω δὲ
καὶ τὸν εὐαγγελιχὸν χαλεῖ λόγον, λέγων * 00 γὰρ ἑπ-
α.σχύνοµαι τὸ Εὐαγγέλιον δύναμίν τε χαλέσας θεοῦ

** Coloss. nr, 9, 10. ?"* I Cor. 1, 30.

pescere faciet : et dalit in terram gladios. eorum, et
sicut cremium arcus corum, el persequetur eos, cic.

Innovamini ad me, insule ; pro quibus Sym-
maclius, Servite mihi insule ; Àquilas autem et Tlieo-
dotio, Tacete apud me, transtulerunt. Tacere enim
eas jubet, ut. sermoni et salutari praedicationi $6
altentas pr:ebeant ; insularum. nomine, conflatas e
gentibus Ecclesias intelligens, in quas hujus vite
nequitia, tanquam maris salsilago, undis et flucti-
bus undique insurgit. Sed tutx ille sunt; qua
Christo lapidi innixae, commoveri non valeant. At
superius, cum eos, qui Dominum exspectant, po-

B tentiam mulaturos esse dixisset, nunc principes, id

est gentes, sccundum Symmachum (tanquam Domi-
num exspectantes insulas et gentes alloquatur), id-
ipsum facere, id est ab imbecilliori virtute ad po-
tiorem transire imperat. Aiunt nonnulli insularum
appellatione civitates et pagos aliquando, qui ν.δ]
incultisque terris ambiantur (quales in Idumsorum
et Moabitarum solitudine esse dicuntur), intelligi,
quos velut in exemplum czxterorum idololatrarum
assumit, ut gentium assumptionem ex parle indi-
cet, quas errore veteri relicto, ul virgo pura, omni
labe, omnique ruga carentes evadant, ad vitze no-
vitatem transire significat, principesque ipsos, tan-
quam iis, qui legem sequuntur, superiores,et omnino
virtute spirituali przstantiores evaserint, potentia
commutare. Ceusent alii animas, qux se diu volu-
ptatibus exhauserint, ad vires sibi reparandas, offe-
ctionumque salsilaginem eluendam, id est ad vete-
rem hominem, secundum Paulum 13, exuendum,
novumque induendum adhortari. AdJit vero dein-
ceps, accedant, et loquantur simul, quasi gentes ad
seipsum vocatas eadem in Ecclesia dicere et sapere,
judicioque adhibito Christi mysterium annuntiare
Deus nioneat. Quia cnim legem judicii nomine Hie-
rosolymitani nuncupabant, in ejus locum salutis
ἆ5θ promulgationem substituens, eandem judi-
cium vocavit, qua non justitize umbram, sed veram
Dei in judicando rationem complectitur, quam a
Christo acceptam (quia Dei et Patris. voluntatem

D habeat) novi principes profitentur.

Putant alii postulare, ut quede judicio gentes
didicerunt, aliis etiam ipsa annunticnt, utque quia-
nam ab oriente justiliam suscitavit, agnoscant. Fore
enim justitie opus, si non Judei tautum, scd
relique gentes etiam Domini cognitionem adipisca-
tur. Quin et beatusApostolus Christum ipsum justi-
tiam nuncupavit, dum ait, « Qui factus est nobis
sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et re-
demptio **, » Sic οἱ idem Evangelicum sermonem
appellat, dum se Evangelium non erubescere pro-

vARI A LECTIONES

- vp. ἃς. P rp. ὥσπερ.

ParnoL, Ge. LXNNVIL,

τὰ

2341

PROCUTII GAZET

2548

fessus, virtutem Dei idipsum esse adjicit, in quo A Exáyet* Δικαιοσύνη γὰρ θεοῦ ἐν αὐτῷ ἀἁποκαλύπτε-

justitia ejus reveletur, qui ἱρθοπι ab oriente, αἱ lu-
cem sequentibus praebeat, excitavit, et dedit in con-
spectum gentium, unde tumultuantes primum reges
in eos, qui eam haberent, persecutionem quidem
movere, aed ab eadem, auxiliante Deo, vinci et su-
perari contigit. lpse enim hosticas eorum machi-
nas, tanquam cremium disperdidit viamque com-
planavit, in pace pedes ejus tramirent, qui justitiam
ab ipso generationum principio vocavit, per quam
nos postremis tandem szculis corruptione diaboli-
que aviditate et fraude liberatos, per fldem deni-
que illuminatos, cum jn tenebris versaremur, ju-
Btificavit, qui per prophetam dicit : « Et exorietur
vobis, qui nomen meum metuitis, Sol justitiz"*.s, »
Ipsc igitur eam vocavit, ut iis, qui in terra degunt,
appareret : id est, veniendi auctor fuit, ut. secun-
dum viam ejus, qui vocavit, ambularet. Dei enim
Patrisque vestigiis insistebat, qui ejus opera ad-
implens, sua illum natura, cui equalis est, expri-
meret. Unde ait : « Si non facio opera Patris mei,
nolite mihi credere *, » et quz sequuntur. Deinde,
cum voluntati ejus obsequeretur, vel potius, cum
ipse Patris voluntas exsisteret, ita Judaeos alloque-
batur : « Vos secundum A451 carnem judicatis :
ego autem non judico quemquam. » Et, « si judi-
co ego, judicium meum verum est, quoniam non
quiero voluntatem meam, sed ejus qui misit me 6, »
quod eodem pede cum Patre pergere vere dixeris,

ται. Ὃς καὶ ἐξ dvatoAeov αὐτὴν ἤγειρε τοῦ φώτὸς
εἰς τὸ ἔπεσθαι αὑτῷ, δοὺς αὐτὴν τῶν &0ror ἐναν-
τίον, ὡς θορυθηθΏναι τὰ πρῶτα τοὺς αὑτῶν βασιλεῖς
διων μοὺς τοῖς ἔχουσιν αὐτὴν ἐπεγείραντας, Ἠττηθη-
ναι δὲ πρὸς ταύτης ὑπερμαχοῦντος θεοῦ. Λὐτὸς γὰρ
«X πολεμιχὰ τούτων φρυγάνων δίχην ἡφάν.σαν, ὁδὸν
ὁμαλίσας, ὡς ἐν εἱρήνῃ διεθεῖν τοὺς πόδας αὖ-
τοῦ, τὴν δικαιοσύνη» ἀπὸ γεγεῶν καλέσας ἁρ-
χαίων, δι fi; Ex ἑσχάτων ῥυσάμενος ἡμᾶς ἀπὸ της
φθορᾶς, καὶ τῆς τοῦ διαδόλου πλεονεξίας, ἐδιχαίωσε
διὰ πίστεως φωτίσας ἑσχοτισμένους διὰ προφήτον
λέγων «Καὶ ἀνατελεῖ ὑμῖν τοῖς φοδουµένοις τὸ
ὄνομα µου Ίλιος διχαιοσύνης. 2 Αὐτὸς οὖν éxd.ls-
σεν αὐτὴν ἐμφανισθῆναι τοῖς ἐπὶ γῆς, «ous! ἔστιν
ἐλθεῖν παρεσχεύασε, ὡς xxi πορεύεσθαι χατὰ π΄δα
τοῦ κεχληκότος. Κατ᾽ ἴχνος γὰρ ἐδάδιζε τοῦ Θεου
καὶ Πατέρος, τὰ ἐχείνου ἔργα πληρῶν, ἐν ἰδίᾳ τε
τοῦτον φύσει δειχνύς. Ἡν Y&p ἴσος αὐτῷ. Δ:ὁ φησιν’
« El οὗ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατέρος µου, μὴ πιστεύα-
τέ µοι, » χαὶ τὰ ἑξῆς. Tfj αὐτοῦ δὲ θελήσει áxolou-
θῶν , μᾶλλον δὲ θέλησις iv τοῦ Πατέρος, ἔλεγεν
Ἰουδαίο:ς' ε Ὑμεῖς χατὰ την σάρχα χρίνετε, ἐγὼ οὗ
κρίνω οὐδένα.» Καί: « Ἐὰν χρίνω ἐγὼ, ἡ Χρίαις f$
ἐμὴ δικαία ἐστὶν, ὅτι οὗ ζητῶ τὸ θέληµα τὸ ἐμὸν,
ἁλλὰ τὸ θέληµα τοῦ πἐμφαντός ue, » ὅπερ ἐστι κατὰ
πόδα χωρεῖν τοῦ Πατέρος, ὅθεν ἔλεγεν' « Ἐγὼ ἐν τῷ
Πατέρι, xa ὁ Πατὴρ ἓν ἐμοί. 2 Καΐ: « Ὁ ἑωρακὼς
ἐμὰὲ, ἑώραχε τὸν Πατέρα. » Av ὧν ἁπάντων, τοὺς ἐξ

cum scribatur, « Ego in Patre, οἱ Pater in me C ἀρχῆς καταδυναστευθέντας ὑπὸ τῶν xospoxpatópmv

est *!. » Et : « Qui videt me, videt et Patrem '*. »

Quibus omnibus eos, qui a principio in bujus sse-

culi tenebrarumque principis potestatem venerant,

ejusdem tyrannide liberavit; quos ad tantam vitze

commutationem obstupescentes reges dicere valeas ;

qui intueantur, ut ipsi ceciderant, ut cremio simi-

les evaserant ; ut omnis denique mall operis ratio

propter direptam per Christum adversarii su-

peltectilem elanguerat. « Non enim proficiet, inquit,
nocere ei !**, »

Fugatis ergo pulsisque adversariis, via pedum
ejus facta est in pace. Nihil enim ipsi, quominus
ea, qux ad nos spectant, administraret esse im-
pedimento petuit. Ille igitur ait : Ego sum, qui no-

τοῦ σκότους τούτου τῆς τυραννίδος do AAaEer * οὓς
εἴποις ἂν βασιλέας ἐξεστηκότας ἐπὶ τῇ τοσαύτῃ τοῦ
βίνυ µεταδολῇ, την πτῶσιν ὀρῶντας τὴν ἑαυτῶν, xal
ὡς φρυγάνοις (sot γεγόνασιν, καὶ πᾶς αὐτῶν xa-
κουργίας Ἰσθένησε τρόπος, Χριστοῦ τὰ σκεύη αὐτῶν
διαρπάσαντος. « Οὐ γὰρ ὠφελήσει, φποὶν, ἐχθρὸς ἐν
αὐτῷ, καὶ υἱὸς ἀνομίας o0 προσθήσει τοῦ χαχῶσαι
αὐτόν. ?

adversarius in eo, et filius iniquitatis non apponet

Τῶν οὖν ἐχθρών δεδιωγµένων, ἡ ὁδὸς τῶν ποδῶν
αὐτοῦ γέγονεν ἐν εἱρήνῃ. Γέγονε γὰρ οὐδὲν ἔμπο-
ξὼν οἰχονομοῦντι τὰ χαθ᾽ ἡμᾶς. Ἐγὼ τοίνυν, φηαὶν,
6 tv ἑσχάτῳ χαταδείξας χσιρῷ ttv δικαιοσύνη»,

vissimu tempestate justitiam demonstravi ; qui D χεχληκὼς δὲ αὐτὴν ἀπὸ γενεῶν ἀρχαίων. Τὸ γὰρ

eam a generationibus antiquis vocavi. Christi siqui-
dem mysterium ab ipsa mundi origine; quoque
modo lapsum Adami reparare deceret, przscive-
rat. Nec mirum, quando et eorum etiam, qui salvi
per tidem futuri sunt, vocationem prascivit.
« Quos enim prsescivit, ait, et predestinavit con-
formes fieri imagini Filii sui , eosdem et vocavit **.»
Multo magis igitur et ille precognitus est, qui sal-
vator esse debuit. lta autem dixerunt nonnulli :
ipse quidem est, qui Cyro etiam robur adversus

"7-3? Malach. iv, 2. * Joan. xiv, 357.
Lwxxviu 25. !'* Rom. vii, 39.

e yp. προέγνω. ic. μὲν.

!* Joan. vii, 15, 16.

Χριστοῦ µυστήρ:ον ἀπὸ xósuou προέγνω καταδολῆς,
xa πῶς δέοι τὴν ᾽Αδὰμ γενέσθαι διόρθωσιν. Καὶ οὐ
θαυμαστὸν, ὅπου xal τῶν σωζοµένων τὴν διὰ πί-
στεως προέγνωκε χλῆσιν. « Οἷς γὰρ ἔγνω 9, «not,
xai προώρισε συµµόρφους τῆς εἰκόνος τοῦ Yloo aó-
τοῦ, τούτους xal ἐχάλεσεν. » Οὐκοῦν πολλῷ μᾶλλον 6
σώσων προέγνωστο, Τινὲς δὲ οὕτως εἰρήχασιν ᾽
Αὐτὸς γάρ P ἐστιν ὁ xal Κῦρον ἐνισχύσας, κατὰ Πάν-
πων ἐθνῶν, ὃν xaX διχαιοσύγην ἐνταῦθα καλεῖ,
ἐλενθερώσαντα μὲν τὸν Ἱσραὴλ, ἐκ δὲ τῆς περὶ αὐ-

" Joan. zx, 10. ""'ibid. 9. ** PsaL.

ΥΛΗΙΑ: LECTIONES,

243

COMMENTARI IN ISAIAM.

2750

τοῦ προῤῥήσεως κατειληφότα τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ. À omnes gentes euppeditavit : quem et hie. justitiam

Καὶ ὡς βουλήσει [Θεοῦ] τὸ χατὰ τῶν ἐθνῶν ἀνεδή-
cato χράτος (ca φρυγάνοις ἁλόντων, xal τὴν πρὸς
αὑτὸν ἄγειν ἀναγχασθέντων εἰρήνην. Εἴρηται μὲν
οὖν ὁ Κῦρος δικαιοσύνη διὰ ταῦτα, xaX ὅτι δικαίως
αὐτὸν ἐπήγειρε Βαθυλῶνι. Ὁ δὲ xaXov 4 ταῦδε
συμπεράσµατος τῆς δικαιοσύνης ἐν τῷ Κύρῳφ ph
ἴσταμένου ἐπὶ «jv αὐτοδιχαιοσύνην Χριστὸν ὁ λόγος
ἀνάγεται, ὡς χαὶ οἱ πονηροὶ βασιεῖς Ev τῇ Γραφῇ
ἐπὶ τὸν ἀρχέχακον ἀνάγονται δαΐμονα, τῆς ἀχράτου
χαχίας ἓν ἀνθρώπῳ uh χωρουµένης.

prunum mali auctorem ἀΦΠιοηθίΏ (cum summa in
ficari innuit.

Περὶ δὲ τῶν µελλόντων, ὡς γεγονότων φησί Τίς
ἐνήργησε xal ἑποίησε ταῦτα, δεικνὺς ὡς ἅπερ
ὥρισε γενέσθαι θεὺς, οὕτως ἔσται, ὡς ἤδη γενόμενα’
οὐδὲν γὰρ αὐτῶν διαπεσεῖται μὴ πρὸς ἔργον ἀχθέν.
Τὸ δὲ πρὸ πάντων εἶναι ἄναρχόν τε xal ἀτελεύτητον
ὄντα δειχνὺς, ᾿Εγὼ Θεὸς πρῶτος, qnot, καὶ μετὰ
παῦτα. Αὐτὸς Ὑὰρ ὁ xal τοῖς ἐξ ἀρχῆς θεοφιλέσι
γνωσθεὶς, xal ὁμ |ὁ μετὰ τὸν] πρότερον λαὺν τῇ ἐξ
ἐθνῶν Ἐκκλησίᾳ πεπιστευµένος. "O0zv ἐπήνεγχεν'
᾿Ιδοσαν ἔθνη, καὶ ἐἑρυδήθησαν. Ἡ ὅτι οὕτω διέθηκα
«bv Ασσύριον, ἑπαναστήσας αὐτῷ Κῦρον, ὡς ἀνόνητα
γενέσθαι βοηθεῖν ἐχείνῳ βουλόμενα, καὶ τῆς τῶν el-
δώλων ἀσθενείας χαταθοᾷᾶν, τοῦ θεοῦ τὸ χράτος θαυ-
µάζοντα * f ὅτι τῆς προτέἐρας ἀθλεφίας πανσάµενα,
ἕγνωσαν τὸν εἰρηχότα * Ἐγὼ θεὸς πρῶτος καὶ elc
τὰ ἑπερχόμεγα. Καὶ ἱδόντα ἐφοθήθησαν kv ἀρχῃ
γενόµενα σοφίας. « 'Apyh γὰρ σοφίας φόδος Κυρίου. »
Καὶ μἐχρι τῶν περάτων τῆς γῆς, χαὶ τῶν βαρθαρω-
τάτων διῆλθε τὸ χήρυγµα, xat τῆς θεογνωσίας ὁ φό-
δος χατὰ τό. Εγγισάτωσαν, καὶ AaAncácocar
ápà. λλλ' ἐχεῖ μὲν ἑκελεύοντο ἁπαντᾷν xat λαλεῖν,
δηλονότι δοξάζειν θεόν * ἐνταῦθα δὲ, Ἠγγισαν, καὶ
ᾖ-λθον ἅμα κρίνων ἕκαστος τῷ π.Ίησίον βοηθῆ-
σαι. Σώξειν γὰρ ol θεοφιλεῖς μεθ᾽ ἑαυτῶν καὶ τοὺς

π.Ίησ/ον ἐπείγονται, ἀγάπης αὐτοὺς νόµῳ τῆς ἀπι-

στίας ἑξέλχοντες; λέγοντες ὡς Καὶ ἡμεῖς ποτε.Ίμεν

τέχνα ὀργῆς, εἰδωλολατρείᾳ προσχείµενοι, νῦν δὲ τὸν.

ὄντως ἑγνωχότες θεὸν διεσώθηµεν, τῆς τῶν εἰδώλων
ἀσθενείας χατεγνωχότες δεοµένων τοῦ πρὸς στάσιν
στηρίζοντος, ὅπερ οὐκ ἔχουσιν οἴχοθεν ἀλλ οὐδὲ

appellat : partim, quod Israelem in libertotem as-
seruit; partim etiam, quod ab edita de se prsedi-
ctione virtutem Dei consecutus est. Deinde etiam,
quod voluntati divinse vires euas contra gentes al-
ligavit, quas cremio similes expugnavit, pacemque
petere coegit. Est igitur propter eas causas justitia
Cyrus appellatus. Deinde etiam, quod juste adver-
sus Babylonem sit excitatus. Qux porro ab illa ju-
stitie perfectione, qux in Cyro non habetur, ad
Christum 454 vere justitiam nos vocat oratio;

hominem malitia non cadat) per malos reges signi»

Deinde, de futuris, tanquam preteritis, loquitur,

B cum ait : Quis operatus est, et fecit hec? ostendens

nimirum, 64, quz semel fieri Deus statuerit, zeque
certa esse, ac si jam facta sint; neque corum quid-
quam, quod non in opus redigatur, prztermissum
iri. Deinde, ut ante omnia exsistere, principioque
et fine carere demonstraret, Ego Deus primus, ct
qua sequuntur, addidit. Idem enim est, et qui Deo
commendatis piisque hominibus initio cognitus ;
et qui priore rejecto populo gentium Ecclesi: cre-
ditus est. Atque inde est, quod adjecit : Viderkut
gentes, et timuerunt; vel quod ita per se sit accep-
tus Assyrius, qui Cyrum in eumdem insurgere fe-
cerit ; ul vanum et inutile fuisse demonstret gen-
tium earum auxilium, quz Jerre voluerunt ; Deique
potentiam admiratas, adversus idolorum imhecil-
litatem vociferatas esse : vel quod priore caecitate
liberatzs, quz dicta sunt : Ego Deus primus, et in ea
que ventura sunt ita habere repererunt. Quod ut in
ipso sapientie principio viderumt , timuerunt.
« Initium enim saptentie, scribitur, timor Domi-
nl !*. » Deinde ad extremos orbis usque limites,
et gentesmaxime barbaras, ipsa Evangelii promul-
gatio, divineque cognitionis timor (sicut verbis
istis : Accedant, et loquantur simul, innuitur), pe-
netrarunt, At ibi quidem, obviam ire, et loqui, id
est, Deum laudare jubebatur : hic autem, accessis-
se, et venisse simul judicans unusquisque, ut proazi-
mo auxilietar, dicuntur. Servave enim secum vici-
nos eliam qui pii sunt, conantur : cum dilectionis

σταθέντα κινεῖσθαι δυνἠσεται. Καὶ πῶς ἔτι ταῦτα [) norma provocati, ab infidelitate eosdem eripiunt ;

θεοί»

memores se etiam aliquando filios ir:e exstitisse '^,

εἰ idololatrie incubuisse, nunc autem Deum vere agnoscentes, et salutem consecutos, idolorum im-

becillitatem damnare ; qua non alio solum ad statum sibi confirmandum, quem a se non

habent,

[$53 egeant: sed cum steterint, ne moveri quidem valeant. Qui igitur adhuc ista, dii esse queant?

Ταῦτα δὲ ἣν ἅπερ ἔλεγεν &vo * AaAqcdrocaxr
dua, μετὰ τὸ ἐγγίσαι, µηχέτι διὰ τὴν ἁμαρτίαν
ὄὕντες μαχρὰν, οἰχξιότητα δὲ λαθόντες πνευµατιχά *.
Σευσάμενοι γὰρ συνῆχαν ὅτι Χριστὸς ὁ Κύριος, xoi
τὸ κάλλος τῆς ἀληθείας ἰδόντες, οὐχ ἑαυτοῖς xal µό-
νοις ἐτήρησαν διδάσχοντες ἑτέρους, ὡς ἴσχυσε
τέχτων drip xal χακχεύς. Πῶς δὲ ἴσχυσαν; Ὁ

" Psal. cx, 40. 5 Ephes. in, 5.

. YARLE LECTIONES.

4 Tp. ἀπό. ᾗἵτ vp. πνευµατικίέν.

Atque hzc erant, qua superius volebat, cum
diceret: Loquantur simul postquam accesserunt ;
id est, postquam sublata peccati distantia, fami-
liaritatem inter se spiritualem inieruut. Statim
enim atque eam degustarunt, Christum Dominum
agnoverunt, veritatisque pulcliritudinem conteme
plati, non eam sibi tantum reservarunt, sed. aliis

Lan
£3

PROCOPII GAZ;EI

23:2

potiores artifices et erarios evasisse docuerunt. A μὲν συνθεὶς xal διαγλύφας εἴδωλον τέχντ τεκτονικῇ,

Sed qui tandem potiores? Quia confecto quidem
ct insculpto arte sua idolo alius; alius autem mal-
lei ope fabricaia statua, deceptos homines in re-
probum sensum) rapuerunt, dum sua eos opera,
qui ad imaginem Dei creati essent, adorare coimn-
pulerunt ; idipsum, quod a se confectum erat, $0-
lidutionem bonam, tanquam bene suis partibus
aptam εἰ cohzrrentem, appellantes. At. sunt. qui
totam priorum verborum seriem in hunc modum
explicarunt. Postquam satis de gentium vocatione
disseruit, ad lsraelitas sermonem traducit, Cum
enim in lapide offensionis offendissent, et a salute
longe abessent , post legis umbram inducta per (i-
dem est gratia. Murnmurabaat autem. dicentes :
Abscondita est via mea α Deo , id est : Non amplius
legis cultui amplectitur; sed a me judicium abs-
tulit εἰ recessit, id est, legem cessare fecit. Sic
enim et David cecinit : « Judicium et justitiam
in Jacob fecisti !*; » quod idem plane est, ac si
legem eum per Mosen sanxisse dicat. Quin et
Moses ipse in lunc modum scribit: « Et dedit εἰ
judicia legis. » Uu.brarum deinde, quibus olim
involvebatur , scopus przfigebatur Christus, ut
ipse docet, his verbis : « Si crederetis Mosi, et
mihi ctiam crederetis !'. » Ad hzc, prophetarum
sermones longe ante futurum Christi mysterium,
quod ipsa Mosaicz legis excep:ur» esset aGrcono-
inia, denuntiarunt, Verum, tanquam mon audie-
ritit, dicam : Deus non esuriet. Neque enim mihi

tanquam indigerem, legis cuitum et sacrificia ex- C

hibnuisti; juxta illud : « Non vescor taurorum
A/S carnibus, aut hircorum bibo sanguinem '!*.»
Qui possum ego istis indigere, qui suin aeternus,
nulli corruptioni, nulli denique, more hominum,
passioni obnoxius? Sed tecum ita ratiocinaris,
iuquit : Si veteribus praestant , que nova sunt;

ὁ δὲ ποιῄσας ἀνδριάντα σφυρἑλατον, ἀπεχύμισαν τοὺς
Ἱπατημένους εἰς ἁδόχιμον νοῦν, πο,ῄσαντες τῶν
ἰδίων ἔργων προσχυνητὰς τοὺς κατ’ εἰχόνα γεγονότας
θεοῦ, ἐπαινοῦντες τὸ ἔργον, xa σύμόδ.Ίημα χαλοῦν-
τες κα.λὸν, ὡς χαλῶς ἐκ τῶν ἰδίων ἑρμοσμένον µε-
pov. Tn, δὲ πάσης ῥήσεως τὰ πρῶτά τινες οὕτως
ἑρμίήνευσαν' Περὶ τῆς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν χλήσεως αὖτ-
αρχῶς εἰπὼν, ἐπὶ τοὺς ἐξ Ἱσραὴλ µεταθέρη-
xsv. Ἡροσκοφάντων γὰρ αὐτῶν τῷ λίθῳ τοῦ προσ-
κόμματος, xai τῖς σωτηρίας Ὑεγονύτων µα-
χρὰν, μετὰ τῆς κατὰ vópov σχιᾶς, ἀντεισήχθη μὲν
ἡ διὰ πίστεως χάρις. Διεγόγγυζον δὲ λέγοντες. 'Ax-
εκρύδη ἡ ὁδός µου ἀπὸ τοῦ θεοῦ”; τοῦτ) ἔστιν», οὐκ-
έτι τῇ κατὰ νόµον -προσέχει λατρείχ. Ἀφεῖ.ῖε δέ

B µου τὴν χρίσιν, καὶ ἀπέστη ' τοῦτ) ἔστιν, ἔπαυσε

τὸν νόµον. Καὶ Δαθὶδ γάρ (nac € Κρίσιν χαὶ δ:-
χα!οσύνην Ev Ἰαχὼθ σὺ ἐποίησας, » δηληνότι σὺ τὸν
διὰ Μωσέως νόµον διώρισας. Καὶ Μωσῆς δὲ qna:
ε Καὶ ἔδωχεν αὐτῷ δικαιώµατα νόµου. » Πάλαι σχο-
πὺς δὲ αὐτῶν ὧν εἶχε σχκιῶν, ἐν al; προετυποῦτη
Χριστὸς, ὡς αὐτός φησιν’ « El ἐπιστεύετε Μωσεῖ,
ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. » Καὶ προφητῶν δὲ λόγοι τὸ µέλ-
λον Χριστοῦ µνστήριον προκατήγγειλαν, εἰς ὃ
καταντᾷν fius))ev ἡ τοῦ νόµου Μωσέως οἰχονομία.
Πλην, ὡς pid] ἀχηκοότων ἐρῷῶ, ὡς 'O θεὺς οὐ πεινἀ-
C£. Mt, ὃ:ομένῳ γάρ µοι τὰς χατὰ vópov προσῆηγες
λατρείας συμφώνως τῷ' « Mfj φάγωμαι χρέα ταύ-
pov, 5 αἷμα τράγων πίωμαι; » Πῶς γὰρ ἑνδεὶς
ἐγὼ τούτων, αἰώγιος ὑπάρχων καὶ ἄφθαρτος; f) πά-
θος ἀνθρώπινον πείσαµαι; Αλ)ὰ λογίζῃ, φησὶν, ὡς El
κρείττω τὰ νέα τῶν πάλαι, xl ὅλως ἔδει τῆς πρώτης
νομοθεσίας; μὴ τότε δὲ χηρυχθῆναι τὰ νῦν; ἀγνοεῖς
γὰρ Θεοῦ σοφίας οἰκονομίαν, ἣν μαθὼν ὁ Πανλός
Φησιν, ὅτι Νόμος παρεισΏλθεν ἵνα πλεονάσῃ τὸ ^a-
ῥράπτωμα. Καὶ πάλιν: Συνέχλεισε γὰρ ἡ Γρα»ἃ τοὺς
πάντας ὑφ) ἁμαρτίαν, ἵνα τοὺς πάντας ἑλεῆσγ.

quid omnino priores ferre leges opus fuerat? num tunc doceri satius, quz: nunc promulgantur? Αι igno-
ras Jivine s»pientizee ceconomiam, cujus cognitione praeditus Apostolus, legem introduci , ut peccatum
abundaret, affirmavit !* : deinde, conclusisse Scriptqgram omnes sub peccato, ut omnium misereretur.

Arguit jgitur hominum imbecillitatem lex ipsa,
non eos justificans, sed damnans, quos Cliristus
gratia justificavit. Ipse eniin est, qui, praeterquam
quoil non esurit, iis etiam, qui justitiam esuriunt
spirituale robur largitur ** ; sensuque destitutos
immisso morore, vindictam peccatorum persen-
ure facit. Solet. eniin ad salutem maeror , qui se-
cundum Deum est, poenitentiam operari minima
penitendam 33: vel certe merorem eum hie intel-
ligit, quem ab urbis expugnatione iidem percepe-
runt, qui sanguis ejus super nos el super filios
nostros inclamarunt **,. [lli enim spirituali cibo
destituti, infirmi evaserunt , quantumvis, antea
robore praestarent : cum propter ünbecillitatem,
diaboliepedibus gentes calcarentur; pr«ceptisque
legalibus educati, gratia gentibus adventaute,

14 Psal, xcvi, 4.

9. 49. *'* Matti; xxvi, 95. .

" Joan. v, 46. !'Psal. σµς, 15, !* Rom. v, 15. * Matth. v, 6.

Ελεγχος Ápa τῆς ἀνθρώπων ἁσθενείας ὃ νόμος, -

οὗ δικαιῶν, ἀλλὰ χαταχρίνων, οὓς ὁ Χριστὸς ἐδι-
καίωσε χάριτι. Αὐτὸς Υὰρ ὁ xal πρὸς τῷ μὴ πεινᾷ»,
τοῖς πειῶσι τὴν δικαιοσύνην ἰσχὺν διδοὺς τὶν
πνδυματιχἣν, ὁ xal τοὺς ἀναισθήτους εἰς συνα΄σθη-
Gv ἄγων ὀδυνηρὰν, ἐφ᾽ οἷς ἁμαρτηκύότες τίσουσι
δίχας. Ἡ γὰρ χατὰ 6εὸν «ἰύπη µετάνοιαν εἰς σω-
τηρἰαν ἁμεταμέλητον κατεργάζεται Ίγουν «9ύαην
διδοὺς τὴν ἐκ τῖς ἁλώσεως τοῖς εἰποῦσι" Τὸ aluo
αὑτοῦ ἐφ᾽ ἡμᾶς xal ἐπὶ τὰ τέχνα ἡμῶν. Οἱ καὶ τῆς
πυευματικΏς ἑστερημένοι τροφῆς ἀσθενοῦσι, xal xo
πρότερον ἑῤῥωμένοι τυγχάνοντες, ὅτε τὰ ἔθνη τοῖς
διαδολικοῖς ἐξ ἁσθενείας ὑποπεπτώχει ποσὶν, καὶ
ταῖς ἐντολαῖς ταῖς κατὰ vÓpov τρεφόµενοι, τῆς δὲ
χάριτος ἑλθούσης τοῖς ἔθνεσιν, αὑτοὶ µετέστησαν εἰς
λιμὸν, ὃν ἐπεσπάσαντυ ἑαυτοῖς, οὗ «ιμὸν ἄοτου, οὐδὲ

ει [] Cor. τη,

eT ^ "NN ,

L|

ο * )

2353

COMMENTARÍI IN ISAIAM.

2391

&rjav Όδατος, ἀλλὰ Jav τοῦ ἀχοῦσαι λόγον Ku- A eswriem sibi non panis quidem illam, sient nec

glou* ᾧ µηχέτι τραφέντες ἠσθέγησαν, λέγοντι"
€ "Evo εἰμι ὁ ἄοτος ὁ Ex τοῦ οὐρανοῦ καταθὰς, »
xai τὰ ἑξὲς. OU φαγόντα τὰ ἔθνη οὐχέτι πειγᾷ.
Φτοὶ γὰρ χαὶ Σολομῶν' UU λιµοκτονήσει Κύριος φυ-
xh» διχαίαν, ζωὴν δὲ ἀσεθῶν ἀνατρέφει. ᾿Υπέµειυε
Υὰρ αὐτὰ τὸν θεὺν τὴν bx πλάνης ἀσθένειαν cle
ἱσχὺν πνευματιγὴν ἀλλαξάμενα, χρείττω τε γεγο-
νότα τῶν σαρχικῶν ἡδονῶν, Χριστοῦ χατισχύοντος, ὡς
ἐρεῖν φάλλοντα" « Ἰσχύς µου xai Ὀμνησίς µου ὁ
Κύριος. »

aqu sitim, sed audiendi verbi Domini ** (amem
ipsi accersiverunt ; quo non amplius enutriti, apud
eum infirmi evaserunt, qui dicit : « Ego sum pa-
nis qui de ccelo descendi **, » et qua sequuntur:
quo quia vescuntur gentes, amplius non esuriunt.
Justi enim animam, ait. Salomon ** , fame perire
nunquam patietur Dominus; sed vitam impiorum
evertet. Ipse namque virium illa infirmitate, quam
errore contraxerant, in robur spirituale commutata,
Deum exspectarunt, corporisque voluptatibus superio-

res ita Christo opitulante evaserunt, ut : « Fortitudo mea et laus mea Dominus**, » cum Davide dicere valeant.
. κ’. Σὺ δὲ, LDopah4, παῖς µου Ἰακὼδ, xalóv B. — A83 Vrus. 8-20. Tu autem. Israel puer. meus,

ἐξε.εξάμη» σπέρμα ᾿Αόραὰμ, ὃν ἠγάπισα, οὗ
ἀντε.αθόµη» ἀπ᾿ ἄχρων τῆς γῆς, καὶ ἐκ τῶν
σχοπιῶν αὐτῆς ἑκά.]εσά σε, καὶ εἶπά σοι. Παις
[oov εἶ, x. τ. λ.

Ανωτέρω μὲν τῷ ᾿Ιακὼδ ὁ θεὺὸς ἐμέμφετο xal
τῷ Ἱσραὴ.ἒ, λέἐγουσιν, Απεχρύθη ἡ ὁδός µου ἀπὸ τοῦ
θεοῦ vov δὲ Ev ἐπαίνῳ παϊδα χαλεῖ τὸν Ἱσραὴ.ἲ
καὶ τὸν Ιακὼδ ἐκ.λε.1εγμέγον, σαφῶς τοῦ λόγου
δύο τμήματα τοῦ Ex περιτομῆς παριστῶντος λαοῦ,
τὸ μὲν ἐχπεσὸν, διὰ τὴν ἀπιστίαν τὸ δὲ σωθὲν διὰ
πίστεως ἁἀποστόλων τε xal τῶν σὺν αὐτοῖς ἑχ.Ίογῆς
{ξιωμένων, κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον λέγοντα' «Οὔτω
xai £v τῷ νῦν χαιρῷ λεῖμμα xas' ἐχλογὴν χάριτος
Υέγονε. » Καὶ τὸ Εὐαγγέλιον δέ φησι ' « Τούτους τοὺς

δώδεχα ἐξελέᾷατο ὁ Ἰησοῦς. » Πολλῶν δὲ ὄντων χλη- c

τῶν χαὶ ἐκ τοῦ προτέρου A320, ὀλίγοι ἦσαν ol ἐκ.1ε-
xtol. Πρὸς οὓς ὁ λόγος τὰς προχειµένας ἑπαγγελίας
ποιεῖται, μετὰ τὴν προδηλωθεῖσαν τῶν ἐθνῶν χλη-

σιν lv τῷ * Τίς ἔξηρεν ἀπὸ ἀνατολῶν δικαιοσύνην, |

fjv ἕρη δώσειν ἑναντίον ἐθνῶν; Καὶ πάλι). "Ióosav
ἔθνη καὶ ἐφοθήθησαν, οἱ λοιποὶ δὲ ἐξέδωχαν * Σὺ δὲ,
Ἱσραὴ-ϊ, 9o0Aé µου. AcuAor δὲ ποῶτον ὠνόμασεν,
εἶτα éx.loxtor. Ὡς tv ἀρχαῖς μὲν, φόδω δουλείας
ὑπὸ τὸν νόµμον παιδαγωγηθέντα, εἶτα διὰ προχοπῖΏς
ἐκ λεγέντα διὰ τῆς χλήσεως, τάγμα δὲ παρὰ τούτους
ἕτερον, có σπέρμα λεγόμενον Αθραὰμ, τὸ πληθος,
τῶν Ἰουδαίων ἑπλοῦν, πρὸς οὓς ἔλεγεν ὁ Σωτήρ;
«ὐΐδα ὄτι σπέρμα ᾿Αθραάμ ἑστε,» ἑτέρους ὄντας παρὰ

Jacob quem elegi, semen Abraham, quem dilexi, quem
assumpsi ab extremis terre, εἰ α summilatibus
ejus vocati te, ei dixi libi : Puer meus es, elc.

&56G Superius quidem Jacobum et Israelem,
qui viain sibi ad Dominum impediri quzrebantur,
Deus reprehendit. Nunc autem utrumque laudis
ergo electi filii nomine dignatur; unde circumci-
sum populum in duo manifeste videtur oratio dis-
tribuisse : alterum quidem, qui propter. increduli-
tatetn excidit ; alterum autem, qui per apostolorum
et sociorum fidem electione dignus est habitus,
sicut ait Apostolus : « Sic et in hoc tempore reli-
qui:e per electionem gratize facte sunt 37. » Deinde
Evangelium : « llos duodecim elegit Jesus **. »
Quamvis autem de priore populo vocati essent
permulti, pauci tamen fuerunt electi ; ad eosque.
promissíones retulit oratio, postquam gen!iunr
vocatione explicata ,. quisnam ab ortu justitiam:
excitasset, quzPsivit quam se in conspeetum gentium
positurum affirmavit. Et rursus, eum novisse gentes.
et limuisse dixit. Verum qua in manibus habemus,
ita reliqui interpretantur : Tu autem. Israel, serve
mi. Servi nomen igitur prius usurpavit; deinde
electi : tanquam eum initio servitutis metu sub
lege educatum, per progressionem deinde ex voez--
tione electum; sed certum tamen propter lune:
numerum innueret ; quod semen Abrakc appellatum,

τὰ τέχνα τοῦ 'A6paàu, περὶ ὧν ἔλεγεν' « El τέχνα p Judzorum multitudinem significaret ; quos Abrahae

τοῦ 'A6paiy Tsc, τὰ ἔργα τοῦ ᾽Αθραὸμ ἐποιεῖτε. »
Αέραὰμ μὲν οὖν ἁγαπητὺς ἦν τοῦ Θεοῦ. Ob,
ἑμοίως δὲ τὸ σπέρμα ἠγαπῆσθαίΥ φησι. Πλὴν xal
τούτους ἐκάλει διὰ τῶν ἑχ.2εχτῶν, Πορεύεσθε, λέξας,
^p. τὰ πρύθατα τὰ ἁπολωλότα οἴχου Ἰσραὴλ. Καὶ
ἐπειδὴ διεσπαρµένοι σαν εἰς πᾶσαν τὴν γην,
ἐπήνεγχεν' OD ἀντε.]αθόμην ἁπ' ἄκρου τῆς γῆς,
xal ἐκ τῶν σκοπιῶν αὐτῆς, ἡ τῶν ἀγχκώνων xazi
Σύμμαχον, éxdAscd σε. Λὐτοὶς γὰρ πρώτους éxd-
2ευεν, ὡς ὁ Παῦλος αὐτοῖς ἔφασκεν. « Ὑμῖν ἔδειπρώ-
τοις τὸν λόγων χηρυχθηναι. Ἐπεὶ δὲ ἀποστρέφεσθε,
πορευόµεθα E; τὰ ἔθνη. » Τῶν οὖν ἐξ αὐτῶν πεπιστεν-
των ἀντε!1ῆφθαί φησιν.
sed quoniam cumdem aversali essenL, ad gentes

semen esse ipse etiam confessus est Salvator :
cum alii tamen ab iis essent; de quibus idem dice-
bat : « Si filii Abrahze essetis, opera Abrahz face-
retis **. » Erat igitur. Deo 5/7 dilectus. Abraha-
mus : cui licet non eodem modo semen ejus charum
fuisse testelur, per electos tamen et ipsum eliam
vocari voluit, quos ad oves domus Israelis, qua
perierant, proficisci jussit **. Deinde quoniam dis-
persz erant per orbem universum , adjecit : Quem:
assumpsi ab extremis terr, ei a summitatibus ejus.
(aul secundum Symiacbum, montium verticibus) ,

vocavi te. Eos enim primos vocavit, Paulo teste *'.

qui serinonem illis primum oportuisse promulgari :
se esse profectos scribit, Qui igitur ex ipsorum

namero crediderunt, eosdem assumplos esse signilicat.

35 Amos vin, 14... ** Joan. vi, 51... ** Prov. x, 0.

$6 Psal, exvir, 14. 3 Matth. x, Se
δν Joan. viu, 99. ?* Μαιν, x, 5, 6. ?! Δοι. un, 48.

1 [toin. x1, ο.

*

2532

PROCOPII GAZARI

2356

Ceusent nonnuill, postquam gentes mysteriis ini- A Τινὲς δὲ Xiyoustw, ὡς μυσταγωγήσας τοὺς i£

tíasset, apustolos jam proposito sermonis, et cate-
chese«sargumento, confidere jubere, patrumque vir-
trem, eujus illi nomine Deo dilecti evaserant, in
memoriam revocare : Dilectos preterea et electos
patres eorum nominare, ut ex ingenua et liberali
stirpe propagati, patribus fieri similes, eorumque
pietatem. imitari. studeant. Abra&am, inquit, as-
sumpsi, vocans eum ab extremis terra, his verbis :
« Egredere de terra 114, et de cognatione tua ?*. »
Deinde, a summilatibus ait; quia montosa esse
Chald:eorum terra narratur ; unde idololatria summa
laborasse Abrahami posteros significavit. Deinceps,
tanquam de universo lsraele locutus ; Dixi libi,
addit, puer meus es. Est enim et ipse primogenitus
nuncupatus, neque a Deo, a quo electus fuerat,
derelictus; cum ab eodem audiat : Ne timeas, neque
erres. Ege euim sum Deus. iuus, qui. eonfortavi te;
eo lempore nimirum, quo ipsum, lege proposita,
Deum unum, et Dominum unum esse, eique soli
- serviendum docuit ; cum denique Unigeniti dextera
devictarum gentium h:reditatem adire fecit.

Sin autem ad priorem interpretationem respicis :
ab ipsa seminis Abrahg mentione, ad apostolici
chori electionem iterum revertitur; qui puer meus
dicat; aut A488 secundum Symmachi interpreta-
tionem servus. meus, qua ratione et Paulus servi
nomine, tauquam praeclare dignitatis alicujus,
gloriatur. Quin et apud prophetam postea : « Ma-
gnum tibi est vocari servum meum, invenias **, )
Et hic przeterea electioni, servitutem przeponit, Kle-
clionem vero ad Evangelium gentibus promulgan-
- dum excitans, Noli metuere, inquit, ego tectum sum.
juxia illud: « Eece ego vobiscum sum omnibus die*
bus, usque ad consummationem szculi **, » Sed
vide, ne erres, adjicit; qui tua te unius virtute
tantx promulgationi satis esse posse arbitreris.
Quid enim me absente, tibique vires adversus tan-
tas miserias non suppeditante, facturus eras ? Ego
enim te, ne preconem agenti quidquam officeret,
tanquam praesidio muniebam. ltaque tuos adver-
sarios nihili facias. Erunt enim quasi non sint, qui
non ita pridem szvientes aliquid esse videbantur,
cum sit eorum finis interitus; juxta illud : « Vidi
impium exaltatum maxirme, el transivi, et ecce non
erat 55. » « Qui enim altum sapiunt, Inquit, gra-
vem et inexspectatam ruinam patiuntur **, » Et
rursum : « Qui excelsas ades construit, ruinam
parat 27. » At illud : Ego auziliatus sum tibi, ne
limeas, vermis Jacob, non agnoscitur ab interpreti-
bus Septuaginta. Deinde vermis idem nomine,
quod electi antea, signilicavit, sive quod vermis in
modum incredulorum urbes subingressus, super-
stitionia errorem funditus ex hominum mentibus
erstirparit : sive quod humi serpens ipsa etiam

1* Gen. xii, 4.
16.

5 p. ἔφ περ. ! γρ. εὐχενεῖς.

ἐθνῶν, παραθαῤόύνει τοὺς ἀποστόλους, δι’ ὧν Ἠμελ-
àe tbv τῆς κατηχήσεως .ποιεῖσθαι λόγον, xai τὶς
τῶν πατέρων αὐτοὺς ὑπέμνησεν ἀρετῆς, ἐξ ἥπερ 5
ἡγαπῶντο παρὰ θεοῦ. ᾽Αγαπητοὺς δὲ χαὶ ἐκ.1ε.1εγ-
ῥόνους τοὺς πατέρας καλῶν, ὡς Ex ῥίζης ὄντας
τοὺς ἐξ αὐτῶν εὐγενοῦς * ζηλῶσαι voy πατέρας
παραχαλεῖ, καὶ τὴν ἑἐχείνων εὐσέθειαν * λείων, ὡς
τοῦ ᾿Αόραὰμ ἀντε.άδετο, xadécac τοῦτον ἑξ
dxpov τῆς γῆς, εἰπών ' «Ἔξελθε ἀπὸ τῆς γῆς σου,
καὶ ἀπὸ τῆς συγγενείας σου. » Σκοπιῶν δέ φησιν,
ἐπειδήπερ ὁραινὴν εἶναι τὴν Χαλδαίαν ἱστόρηται:, δι᾽
ὧν By ἄχρῳ τῆς εἰδωλολατρείας εἶναι τὸν ᾿Αθραὰμ-
ἐσημαίνετο. Εἶτά φησιν ὡς περὶ παντὸς Ἱσραὴἡλ,
ὅτι Εἶπά co Παῖς µου sl. Ἡρωτότοχος γὰρ ὧνό-
µασται. Γεγονότα τε τοῦτον ἁἀπόλεκτον οὐκ ἔγκατ-
ἐλιπεν ὁ Θεός. Πρὸς ὅν φησι Mf) go6ov, μηδὲ
zAavó* ἐγὼ γάρ εἰμι ὁ θεός σου, ὁ ἐγισχύσας
ce. Διδάξας αὐτὸν διὰ τοῦ νόµου, ὅτι xal θεὸς εἷς
ἐστι, καὶ Κύριος εἷς, xaX αὐτῷ χρὴ µόνῳ λατρεύειν, -
διὰ τῆς ἰδίας δεξιᾶς τοῦ Μονογενοῦς χληρονόμον
ποιῆσας ἐθνῶν ἠττημένων.

Κατὰ δὲ τὴν πρώτην ἐξήγησιν, tov σπέρματος
'A6paàp μνημονεύσας, ἐπὶ τὴν τοῦ ἁποστολικοῦ χο-
ροῦ πάλιν ἀνέδραμεν bxhoyhv, παῖς µου λέγων,
χατὰ δὲ τοὺς λοιποὺς, Cove, ἓφ᾽ ᾧ καὶ Παῦλος µέχα
φρονῶν, δοῦλον ξαυτὸν, ὡς ἀπό τινος ἐκάλεσεν ἁξιώ-
µατος. Καὶ προϊὼν γὰρ ὁ προφήτης bpsi^ ε Μέγα
σοί ἐστι τοῦ χληθῆναίἰ σε παΐδά µου. » Κάνταῦθα δὲ

C πάλιν τῆς ἑκ.λοτῆς τὴν δου.είαν προέταξεν. Tla-

ραθαῤῥύνων δὲ τὴν éxAoyhr πρὺς τὸ πᾶσι τὸ Εὐαγ-
γέλιον χηρύδαι τοῖς ἔθνεσιν' Mi) φοδοῦ. rst: μετὰ
σοῦ γάρ εἰμι. Κατὰ τό» « Ἰδοὺ ἐγὼ μεθ) ὑμῶν εἰμι
πάσας τὰς ἡμέρας, ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος.»
᾽Αλλὰ μηδὲ π.ανῶ, φησὶν, νοµίσας iota δυνάµει
πρὸς τοσοῦτον ἐξαρχέσαι τὸ χήρυγμα. Τί γὰρ ἂν
ἔπραξας, μὴ παρόντος ἐμοῦ, xal πρὸς ταλαιπωρίας

. xapteplav ἐμθάλλοντος;: ἐγώ σε Yàp ἑἐφρούρουν,

πρὸς τὸ μηδὲν ἐμποδῶν σοι γενέσθαι χηρύττοντι.
Τῶν οὖν ἀνθισταμέγων µηδένα πεποίησο λόγον.
"Εσονται γὰρ elc οὐδὲν, οἱ πρὸς ὀλίγον tv τῷ διώ-
χειν εἶναί τι δόξαντες, ὧν τὸ τέλος ἀπώλεια. Κατά
τό: « Εἶδον τὸν ἀσεθη ὑπερυφούμενον, καὶ παρηλ-
θον, χαὶ ἰδοὺ οὐκ fv. » — « Οἱ γὰρ φρονοῦντες, φπαὶ,

D τὰ ὑψηλὰ, δεινὴν xal ἁἀδόκητον ὑπομένουσι συντρι-

65v. » Καὶ πάλιν’ ("Uc ὑφηλὸν ποιεῖ τὸν ἑαυτοῦ
οἶκον, ζητεῖ συντριδήν,» Τὸ δὲ, Ἐ Τὼ ἐδοήθησά σοι,
μὴ $0600, σκὠώληξ Ἱακὼδ, οὗ χεῖται παρὰ τοῖς
Ἑθδομήχοντα. Σχὠληκα δὲ προσηγόρευσεν ὃν προ”
λαδὼν ἐχάλεσεν ἐκ.Ίεχτὸν, διὰ τὸ σκώἼλΊηκος δίχην
τῶν ἀπίστων τὰς πόλεις ὑποδυόμενον τὴν δεισιδαί-
pova πλάνην ἐξ αὐτοῦ βάθους τῆς τῶν ἀνθρώπων
ἐξαφανίζειν φυχῆς, καὶ ὅτι περ εὐτελὲς καὶ ἰδιωτι-
xbv τῶν ἁποστόλων ὑπάρχει τὸ χήρυγµα. Οὕτω γ
οὖν χαὶ αὐτὸς ἐν Φαλμῷ φησιν ὁ Σωτήρ) «'Ev δέ

9 Jg3. xpix, 6. ** Matth. xxvii, 90. 9 Psal. xzxvi, 35. 36 Prov. xvii, 19. 9 ibid.
YARLUE LECTIONES. |

2351

COMMENTARII IN ISAIAM.

23.8

ειµι σχώληξ, xal οὐκ ἄνθρωπος. » ᾿Ολιγοστὸν δὲ Α esset apostolorum praedicatio. Sic igitur et ipse in. -

καλεῖ tóv "JopatA διὰ τὸ τῶν μαθητῶν εὐαρίθμη-
τον. εΔώδεχα γὰρ σαν, οἱ δὲ μετ) αὐτοὺς, ἑόδομή-
Χοντα.» 'O δὲ Σύμμαχος ἐξέδωχεν, ἀριθμὸς Ἰσ-
pan4. Ὁ δὲ ᾿Αχύλας, τεθνεῶτες Ἱσραή.. Ὁ δὲ
θεοδοτἰων, v&xpol * τῷ ἀποστολικῷ συμφώνως * εΖῶ
δὲ ουχέτι ἐγὼ, Qf, δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός. » Kal * «Καθ
Ὑμέραν &roüvfgxu, vh τὴν ὑμετέραν χαύχησιν, »
Αλλὰ xalm:p σχώ1ηξ Or, ψεκρό τε καὶ
ὁ1ιγοστὺς, μὴ φοδοῦ, διὰ τὴν ἐξ ἐμοῦ sup paylav,
6v ὃς ἀλοήσεις τῶν ἀπίστων ἐθνῶν «ty ἀσέδειαν,
ὄρη καὶ βουνοὺς λέγων τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις,
ὡς ἑπαιρομένας κατὰ τῆς Υνώσεως τοῦ θεοῦ, τῶν
ὑποθεθηχότων πνευμάτων λεγομένων βουνῶν * ὧν
ἀπολομένων εὐφραγθήσῃ σὺ ἐν Κυρίφ. Δέδωχε

psalmo loquitur Salvator: « Ego sum vermis, et
non homo 15, » Quod autem perexiguum vocat
Israelem, ad parvum discipulorum numerum re-
spexit. « Erant euim duodecim; et ab his septua-
ginta alteri 1. » At Symmachus numerus. Israel,
Aquilas autem et Theodotio, mortui Israel, inter-
pretantur; nihil certe ab Apostoli verbis alleni,
qui dicat : « Vivo autem non amplius ego; sed
vivit in me Christus **. » Et: «Quotidie morior
propter gloriam vestram *!, » Czeterum, licet vermis.
A59 sis, inquit, et mortuus, et perpaucus ; cessa.
tamen auxilio nostro fretus metuere, qui eo adjutus
infidelium gentium impietatem triluralwrus. sis;.
montes et colles adversarias potestates appellans :.

γὰρ ἡμῖν " ἐξουσίαν πατεῖν ἑπάνω ὀφέων καὶ σκορ- B tanquam que adversus Dei notitiam, spirituum

πίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ.
quibus pereuntibus tu in Domino letaberis.

Είποις δ' àv ὄρη χαὶ βουνοὺς καὶ τοὺς ἐν ὄυνα-
στείαις χοσμιχαΐς τοῖς ἁποστόλοις ἑπαναστάντας.
᾽Αλλὰ χαὶ τούτων χαθηρηµένων, σὺ εὑφρανθήσῃ
àv τοῖς ἁγίοις Ἱσραὴἡά, ἐντρυφῶν ov ἂν ἴδὴς
πολλοὺς γεγονότας ἁγίους, xai iv υἱοῖς ᾿Ισραὴ.ἲ
τεταγµένους. « Οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ἱσραὴλ, οὗτοι
Ἱσραήλ. » Τοιοῦτον παρὰ τῷ ᾽Αποστόλῳ τὸ, « Χαρὰ
καὶ στέφανός µου. » Ἐαῦτα περὶ τῶν ἁποστόλων ὁ
προφητιχὸς λόγος εἰπὼν, ἐξ ἑτέρας ἀρχῆς περὶ τῆς
τῶν ἐθνῶν ἐπιστροφῆς λέγει Ἁγα.ἰιάσονται οἱ
πτωχοὶ, καὶ οἱ ἐνδεεῖς. Ὠδέλισται δὲ τὸ ἀγα.1.λιά-
σονται' παρὰ γὰρ τοῖς λοιποῖς εἴρηται Οἱ απτωχοὶ,
xal οἱ ἐν δεεῖς ζητήσουσιν» ὕδωρ, καὶ οὐκ ἔσται.
Αλλά ταῦτα πάλαι πεπόνθααι. Nov δὲ, Οὐκ ἐγχατα-
είψω αὐτοὺς, dAA ἀνγάξω Y ἐπὶ τῶν ὀρέων Δο-
ταμοὺς, xai τὰ ἑξής. Al γὰρ πάλαι ψυχαὶ τῆς τοῦ
Θεοῦ γνώσεως ἑνδεεῖς, ὡς τὴν TOC car αὐτῶν, xal
τὸν λόγον ἐξηράνθαι τὸν δι αὐτῆς προφερόμενον,
ῥανίδα πόµατος οὐκ ἔχοντα ζωτιχοῦ, αὗται παρ᾽ ἑλ-
πέδας σωτήρια πίνουσι διὰ τῆς χάριτος νάματα,
χατὰ th προῤῥηθέν' « Kal πίονται ὕδωρ ix τῶν πη-
γῶν τοῦ σωτηρίου. » Καὶ μὴν, καὶ ἀπὸ πηγῶν Ἰσ-
pat), χατὰ τὸ ἐν ὙΨαλμοῖς ' «Ἐν ἐχχλησίαις εὖ-
λογεῖτε τὸν Θεὸν Κύριον Ex πηγῶν Ἰσραήλ. » Τοῦτο
66 ἐστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ πηγάζον ἓν ἔχχλη-
σίαις ὕδατα ζωτιχὰ, Ex τῆς Γραφῆς τῆς τε Παλαιᾶς,

xai Καινης ἔνθα xal ποταμοὶ ἄνδρες ἅγιοι τὴν D

πρὶν ἔρημον χατακλύζονσιν ἀπὸ τοῦ μεγάλου ῥέοντες
πο:αμοῦ, οὗ τὰ ὁρμήματα εὐφραίνουσι τὴν πόλἰν
τοῦ Θεοῦ, δι ὃν εἴρηται ε Ὁ ποταμὸς τοῦ θεοῦ
ἐπληρώθη ὑδάτων. »

Ἔστι γὰρ ἰδεῖν την ἄνωδρον πάλαι τὴν Ἐκκλη-
Glav, την ἔρημον Θεοῦ xal παντὸς ἀγαθοῦ, νῦν ἐχ
τοσηύτων ὑδάτων Φψνχὰς ἔχουσαν εὐθαλεῖς xal
ὑπερυψουμένας τῆς γῆς, xavà τὰ φυτὰ «à £v ὑδάτων

” Psal. xxs, Ἱ. " Luc. x, 1. ** Galat. n, 20.
^ Philip. 1v, 1. **1sa. xi, 3. ** Psal. Lxvit. 27.

V Psal, xLv, 5.

ministerio qui colles nominantur, insurrexerint :

Dedit enim vobis facultatem serpentes et scorpiones.
conculcandi, et adversus omnem hostium potestatem **,

Dixeris vero montes et colles eos etiam, qui mun-
danis evecti magistratibus apostolis insurgebant.
Sed et his etiam sublatis, letaberis im. sanctis Τε.
αεί, magna tum demum Istitia, et voluptate peti-
tus, cum sanctos evasisse permultos, et in llliorum
Jsraelis. ordinem traneisse intueberis. « Neque
enim omnes, qui ex Israele sunt, ii sunt Israel *. »
Tale est et Pauli illud : « Gaudium et corona
mea**. » Atque hac quidem de apostolis cum pro-
pheta dixisset , tanquam facto aliunde principio,
de gentium conversione sermonem aggreditur, bis
verbis ;: Exeultabunt pauperes et inopes. Obelo autem
confoditur verbum exsultabunt. À cseteris enim
dicitur: Pauperes enim ei egeni quarent aquam, ei
non erit. Sed ista dudum perpessi sunt. Nunc
autem, nog derelinquam eos, aed aperiam in monti-
bus flumina, οἱ qua» deinceps. Anims enim, qua
ita Dei cognitione destitulg erant, ut lingua ipse.
ipsoque sermone, qui per eam profertur, tauquam
vitalis poculi irrigatione carentes, exarescerent,
ezdem, inquam, salutaribus jam Spiritus sancti
laticibus fruuntur. Hinc illud superius: « Et
bibunt aquam de fontibus Salvatoris". » [uo et
de fontibus Israel, juxta illud in Psalmis : « In
Ecclesiis benedicite Domino Deo de fontibus
Israel**, » Quibus quidem Spiritus sanctus innui-
tur, qui vitales aquas in Ecclesiam ex veleris et
recentis Scriptura fontibus effundit, ubi desertam.
antea viri sancti flusiorum instar, a magno ille pro-
manantes etiam irrigant, 460 cujus impetus leti-
ficant civitatem Dei"; de quo etiam: « Fluvius
Dei repletusest aquis *5, » scribitur.

Videas enim Ecclesiam aquis olim, et Deo, omni-
que bono destitutam, abunde nunc irriguwam, vege-
tas animas, et sublimes e terra attollere : non aliter
quam propter aquarum copiam fieri solet in arbo-

Μ. 1 005. xv,51. " Luc. x, 19. *? J Vom. is, G.
** Psal. Lxiv, 40.

YARILE LECTIONES,

» γρ. ὑμῖν. Y yp. ἀνοίξω,

92339

. PROCOPII GAZEL

a

2360

ribus, quarum hoc loco meminit. De aqua ista et Α µόνον πλήθει ουνεστηκότα. Τούτων γὰρ µέμνηται.

Christus ipse hunc in. modum loquebatur: « Qui
biberit aquam ex me**, » ceteraque deinceps. Et
rursus: « Qui aquam biberit, quam ego dabo, flu-
mina de ventre ejus fluent aquse viventis **, » Hoc
autem dicehat de spiritu, quem accepturi erant,
qui in ipsum credebant, cujus beneficio vigere, et
In altum erigi, nunquamque putrescere, odoris
denique suavitatem emittere credentes consueve-
runt. Olea igitur, et palma, et vitis in Scriptura
fructus Ecclesi: denotant. Hic autem quas no-
minantur arbores, eorum, qui in vea proficiunt
ubertatem, altitudinem , novitatem et vigorem
demoustrant ; quod in deserto fieri videtur. admi-
rabile. Atque inde est, quod manum Domini ista

Περὶ τούτου καὶ ὁ Σωτὶρ τοῦ ὕδατος ἔλεγεν. « Ὃς
$ ἂν πίῃ kx τοῦ ἐμοῦ ὕδατος, » χαὶ τὰ ἕξης. Καὶ
πάλιν. «Ὁ πίνων £x τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγὼ δώσω αὖ-
τῷ, ποταμοὶ ix τῆς χοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος
ζῶντος. » Τοῦτο δὲ ἔλεγε περὶ τοῦ Πνεύματος,
ὅπερ ἤμελλον λαμβάνειν οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτὸν,

"«b εὐθαλές τε xal ὑψηλὸν, ἄσηπτόν τε xal εὐῶδες

τοῖς πεπιστευχόσι χαριζοµένου. Ἐλαία μὲν οὖν, καὶ
φοῖνιξ, xal ἄμπελος ἐν τῇ Γραφῇ τοὺς χαρποὺς τῆς
Ἐχχλησίας σηµαίνουσι. Τὰ δὲ νῦν λεχθέντα, «b εὖ-
θαλὲς, χαὶ διῃρηµένον x, νεαρόν τε χαὶ ἀχμαῖον τῶν
àv αὐτῇ προσκοπτόντων, ὅπερ ἓν ἐρήμῳ γενέσθαι
παράδοξον. Διό φησι, Χεὶρ Κυρίου ἐποίησε ταῦτα,
ὥστε τοὺς ἐπὶ γῆς ἑῥῥιζωμένους, Ev τῷ θνητῷ xat

effecisse subjicit : nempe ut qui interra radices, id D ἀνθρωπίνῳ βίῳ πρὸς ὕψος ἀνατρέχειν οὐράνιον, τῆς

est, caducam et humanam vitain agerent, jin. οῶ]θ-
stia fastigia, spe regni immortalis evecti, ascende-
rent. Ádeo fuit illa, quam in gentibus edidit
Dominus, adiniratione digna conversio. Deinde
aque ductuum nomine, Ecclesi: doctores indicavit,
qui haustum animo de Scriptura divinitus inspi-
rata Dei verbum in alios transfundunt, ut vilze
quidem instituto odoris bonitatem ; mundanarum
autem voluptatum fuga, incorruptionem adipisci,
firmo denique et stabili in rebus omnibus habitu
comparato, radices agere, el ventorum impetus
perferre valeant. Confirmat enim justos Dominus;
cumque decet istorum auctorem el causam cogno-
scere, nou sponte et fortuito accidere putare.

Sunt vero qui tota ista verborum serie Deum
lsraeli secundum progressionem putent in memo-
víam revocare quo loco semper apud se habitus
sit ; quem orbi universo, veluti accensam divine
cognitionis facem, przlucere voluerit. Abralhamum
Jeinde ab A461 extremis terre finibus evocavit ;
Agypto denique, altero terree exiremo, eripuerit,
filiorum loco habuerit. Confide igilur, inquit, qui
tot adinirabilia expertus sis ; neque erres, quantum-
vis te circum gentes permultze ambiant. Ego enim
postquam de tuis hostibus supplicium sumpsero,
quantumvis prodeant alii, in nihilum tamen repu-
tabuntur. Sed forsan ideo meiuis, quod Luorum
paucitatem; eorum contra, qui te ambiunt, ingen-
tem. muliitudinem intueris. Verum ad meum re-
Spice auxilium; quo adjutus, insurgentes in te
liostes montibus ipsis οἱ collibus comparatos con-
feceris. Sicut in" CLXXXV Assyriorum millibus
patuit, qui tene adoriente quidem, mea unius opera
cecidetunt**, Ostendit porro que damna hostes
ipsos invasuri einL ; cum quesituros quidem aguan,
sed non reperiuros adjunxit. At quod de fluminibus
dixit, ita factum esse, aiunt, historie illm testan-
tur, que de przruptis petris aquas emanasse nar-
rant: ut οἱ fluvios defecisse ; cum a populo Jorda-

*? Ja3n. iv, 12. 59 Joan. vir, 58.

βασιλείας τῶν οὐρανῶν τὰς ἑαντῶν ἀναρτῶντας BÀ-
πίδας. Οὕτω θαυμαστὴν ὁ θεὺς ἐν ἔθνεσιν ἔποιει µε-
ταδολἑν. ᾿'Ὑδρα}ωγοὺς δὲ τοὺς τῆς Ἐκκλησίας δι-
δασκάλους ἐχάλεσεν, o! καθάπερ ix πηγῶν τε καὶ
ποταμῶν, τὸν τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς εἰς vouv εἶσ-
οικησάµενοι λόγον, xal εἰς ἑτέρους αὐτὸν παρα-
πέµπουσ.ν, ὡς ἂν ἔχοιεν διὰ μὲν πολιτείας, τὸ
εὔοσμον * διὰ δὲ τᾶς ἀποχῖς τῶν κοσμικῶν ἡλονῶν,
τὸ μὴ φθείρεσθαι * διὰ δὲ τῆς εὐσταθοὺς χαὶ βεθαίας
ἐν ἅπασιν ἕξεως, τὸ ἑῤῥ,ζῶσθαι, xal φέρει» τῶν
πνευμάτων τὰς προσδολάς. Ὑποστηρίξει γὰρ τοὺς
δικαίους ὁ Κύριος. Kal δεῖ τοῦτον αἴτιον ἡγεῖσθαι,
xai ut ταῦτα νοµίζειν αὐτόματα.

Τινὲς δὲ περὶ τῆς πάσης ἔφασαν ῥήσεως, ὡς ὑπο-
µιµνήσχει θεὺὸς τὸν xarà προχοπὴν Ἱσραὴ.ὶ οἷαν
ἀεὶ πρὸς αὐτὸν τὴν σχέσιν ἑχτήσατο, τοῦτον ἀνάνας
t παντὶ χόσμῳ καθάπερ dba θεογγωσίας"
᾽Αέραὰμ μὲν καλέσας ἀπ᾿ ἄχρου τῆς γῆς, ἐξ AL-
γύπτον bk τούτους ἑτέρου ἑἐξελόμενος ἄχρου καὶ ἓν
πᾶσι Y λογισάμενος. Τοσούτων οὖν Υεγονὼς Ev πείρᾷ
θαυμάτων, θάῤῥει, κἂν πολλά σε ἔθνη περιχυχλοῖ,
μὴ zAaró. Ἐγὼ γὰρ ὁ τοὺς σοὺς ἐχθροὺς µετελ-
θὼν, χἂν ἕτεροι Φφανεῖεν, εἰς οὐδὲν λογισθήσονται.
'AXX ἴσως δειλιᾷς, τὴν σΏν ὁλιγότητα βλέπων xai
πῶν χυχλούντων τὸ πλῆθος. Αλλά τὴν ἐμὴν σκόπει
βοήθειαν, δι ὃς κατακόψετε τοὺς καθ) ὑμῶν ἕπαρ-
θέντας, ὡς ὄρεσι καὶ Bovroic ἀπειγχάζεσθαι. Ὅπερ

D ἐπὶ τῶν ρπε’ χιλιάδων τῶν ᾿Ασαυρίων ἐγένετο, µη-

δὲ πολεµήσαντος Ἱσραίλ. Τὰ δὲ τοὺς ἐχθροὺς αὖ-
tv καταληφόμενα πάθη δηλοῖ τό’ Ζητήσουσι
ὕδωρ, χαὶ οὐχ εὑρήσουσι. Τὰ δὲ περὶ τῶν ποτα-
μῶν καὶ ἐπὶ τῆς ἱστορίας γεγονέναι φασὶν, ὡς xol
πέτρας ἀχροτόμους ἐκραγῆναι πρὸς ὕδατα * xal a5-
θις ποταμοὺς ἐκλιπεῖν, ὡς τὺν Ἰορδάνην τοῦ λαοῦ
διαδαίνοντας. *O καὶ f; θάλασσα παθοῦσα, πρὸς ἀνα[-
ρεσιν αὖθις τῶν Αἰγυπτίων ἐχέετο " ot xai ἑξεθράσ:
σοντο, οὐχ εἰς ἄμφω τῆς θαλάσσης τὰ µέρη,
ἀλλ ἔνθα ἦν Ἱσραήλ" ὡς ἂν ὀρῶντες θαῤῥήσωσι

' BE

5! Isa, xxxvi, 50.

VARLE LECTIONES.

x vp. διηρµένοῦ). 7 yp. ἓν mast.

93:1

COMMENTARII IN ISAJAM.

2362

λέχουτες * Οὗτός µου 8:5; 6 πρότερον ἀπιστού: A nes ipse trajectus est. ldem preterea et mare

μενος.

passum esse, cum rursum ad. delendos /Egyytios

ellusum est, qui non utroque maris littore, sed ea tantum parte, in qua ium versabantur lsraelitz,
ebullierunt"* ; quo rem contemplati confiderent, eumque jam Deum suum esse, cui fidem prius

denegarant, proliterentur.

x3'-xX0', Εγγίζει ἡ xpictc ὑμῶν, Aéyet Κύριος ὁ
θεός. "Ηγγισαν αἱ βου.]αὶ ὑμῶν, .1έγει ὁ βασι-
Aebc Ἰακώόδ. Εγγισάτωσαν xal ἀναγγει]άτωσαν
ὑμῖν d συµδήσεται, f) τὰ πρ΄τερον cíva ἦν εἴ-
πατε, καὶ ἐπιστήσομεν τὸν νοῦν, καὶ γνωσώµε-
0a, τί τὰ ἔσχατα, καὶ τὰ ἐπερχόμενα, x. τ. λ.

Βιπὼν τῆς πρὶν ἑρήμου τὴν ἐπὶ τὸ χρεῖττον µε-
ταθολὴν, ἐφ᾽ ἕτερον pexa6alvec τάγμα, ὃ τῇ τῶν
εἰδώλων ἐγχατέμεινε πλάνῃ, pi] ἐπιστῆσαν ὅτι χεὶρ

A69. Vsns. 21-29. Appropinquat judicitm vestrum,
dicit Dominus Deus. Appropinquarunt consilia υ8-
stra, dicit rex Jucob. Appropinquent, et. annuntiest
tobis qud ventura sunt, aut priora qu& erant, dicite,
el meniem adcertemus, et cognoscemus que ultima,
et qua ventura, etc. |

Post absolutum de regione sermonem quse deserta
olim jam melior evaserat; ad alium eorum nune
transit ordinem, qui idolorum errore nondum posi-

Κυρίου ἐποίησεν ταῦτα. Οὐδὲν οὖν ὑμῖν f| xatá- Β to, ista manu Domini facta esse ignorabat. Una

Χρισις λείπεται, vc τοσαύτης ἀναισθητήσασι yá-
puo; Διὸ ἐπιλέχει' Ἠγγισαν αἱ βουλαὶ ὑμῶν.
'Av0' οὗ Σύμμαχος "Erpícats, φητὶ, τὰ loyvpà
ὑμῶν. Ὁ δὲ Θερδοτίων». Τὰ κραταώµατα. Ὁ δὲ
Αχύλας * ὈὉστεώσεις *'- τοῦτ. ἔστι, τοὺυς θεοὺς
ὑμῶν ti; τὸ µέσον ἀγάγετε Οὕτως ἑρμήνεν-
61ν.,...

. ΚΕΦΑΛ. MB. .

α-θ'. ᾿Ιακὼδ ó παῖς µου, ἀντιλήψομαι αὐτοῦ.
Ἱσραῇ.ἱ ὁ ἐχλεκτός µου, προσεδέξατο αὐτὸν ἡ
Ψυχή µου. Ἔδωκα εὸ απγεῦμά µου ἐπ αὐτὸν,
χρίσιν τοῖς ἔθνεσιν ἑξοίσει' οὐ κεκράξεται, οὐ
δὲ ἀνήσει, οὐδὲ ἀχουσθήσεται ἔξω ἡ pori] av-
τοῦ, X. τ. λ.
προεπήγγελται
δώσω. Καὶ ποία τις αὕτη, σαφῶς ἐπτνήνοχεν. Λέγε-
ται γὰρ ἐπὶ τὴν Ἐκχλησίαν εἰς ἀρχὴν δεδόσθαι, xa00
Υέγονεν ἄνθρωπος, τὸ χατὰ πάντων κράτος λαχών.
Διὸ xat Ἰακὼό αὐτὸν, ὡς ἐξ αἵματος Mo pailA xb
χατὰ σάρχα Ὑεγονότα χαλεῖ. ᾿Αγτι1ἡψομαι δὲ, φη-
σὶν, αὑτοῦ. Σνυνειργάξετο yàp ὁ Πατὴρ αὐτῷ, ὡς
διὰ δυνάµεως ἰδίας μεγαλουργῶν. Ἔστι δὲ xat ἁπό-
«εκτος. ὃτι xal ὡραῖος χάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν
ἀνθρώπων. Καὶ παράδεκτος, ὡς ἠγαπημένος. Εὺ-
δύχησε γὰρ ὁ Πατὴρ ἓν αὐτῷ λέγων’ « Οὗτός ἐστιν
ὁ Yió; µου ὁ ἀγαπητὸς, ἓν ᾧ εὐδόχησα. »’ Χρισθεὶς
δὲ, χατὰ τὸ ἀνθρώπινον, µετεσχηχέναι τοῦ ἁγίου
Πνεύματυς λέγεται, χαίΐτοι τὸ Πνεῦμα διδοὺς, xai
ἁγιάζων τὴν χτίσιν. Βαπτισθέντι γὰρ τὸ {1γεῦμα,
φησὶν, ἐπεφοίτησεν. Ἐχρίσθη δὲ κρίσιν ἑξοῖσαι τοῖς
ἔθνεσιν, ó ἔστι δικαιοχρισἰἀν. Δεδιχαίωχε Υὰρ αὐτὰ
χαταχρίνας τὸν π)εονεκτήσαντα Σατανᾶν, λέγων *
« Nuv χρίσις ἐστὶ τοῦ χόσµου τούτου. Nuv ὁ ἄρχων
τοῦ xócpou τούτου ἐχθληθήσεται ἔξω. Κάγὼ ἐὰν
ὑψωθώ ix γής, πάντας ἑλχύσω πρὺς ἐμαντόν. » Είτα,
ἐπειδήπερ ἠσύχως, xal πράως τὸν ἀνθρώπινον διώ-
δευσε βίον, ἓν ὑφέσει πολλή, μηδὲ τοῖς θραπευοµέ-
νοις φανεροῦν ἐπιτρέπων αὐτὸν, Οὐκ ἀνγήσει, φησὶν,
οὐδὲ ἀχουσθήσεται ἔξω ἡ gorii) αὐτοῦ. Οὐδαμοῦ
γὰρ ἔξω τῆς Ἰουδαίας καὶ Γαλιλαίας διέτριφεν. Ηλθε

A" Matth. i, 17; xvii, δ. "* Joan. xu, 51,22.

λέγων ᾿Αρχὴν 'Σιὼν C

igitur vobis, inquit, superest. condemiatio, qui ad
tantam gratiam obstupescatis. Atque liinc est, quód
appropinquarunt consilia cestra subjungit ; pro qui-
bus appropinquale fortia vestra Symmachus ; firma-
menia Theodotio ; (ulcimenta Aquilas, transtulerunt :
quasi Deos in medium proferre jubeant. Sic inter-
pretati sunt. . . . ..
CAP. XLII.

63 Vsns. 1-9. Jacob puer meus, swscipiem
eum ; lsrael electus meus, suscepit eum. anima mea.
Dedi spiritum meum super eum. Judicium gentibus
educet. Non clamabit, ueque dimittet, neque audietur
[oris vox ejus, eic.

2. . Praenuntiavit dicens : Imperiom
Sioni dabo. Deinde quodnam illud esset, aperte
intulit, Dicitur enim ad Ecclesi: imperium datus,
quatenus homo factus summam in omnes potesta-
tem obtinuit. Itaque et Jacob ipsum, tanquam qui
de sanguine Jsrael sccundum carnem natus esset,
appellavit. Deinde suscipiam eum adjecit. Simul
enim cum eo Pater operabatur; tanquam propria
virtute el potentia res magnas pararet. Est vero
etiam electus, lanquam qui forma pulcliritudine
mortales omnes exsuperaret ; εἰ acceptus, tanquam
qui diligeretur. Placuit enim Patri, qui de eo in
hunc modum locutus esse legitur : « llic est Filius
meus dilectus, in quo complacui*t-M, »Unctus au-

D tem, secundum humanitatem, Spiritus sancti etiam

particeps esse dicitur; quanquam et spiritum lar-
giri, cum creata sanctificat, dicatur. In eum enim,
cum tingeretur, ait, Spiri:us il'apsus est. Unctus
e»t vero ut justo judicio gentes in libertatem asse-
rerei : quod ab eo factum est, cum contumeliosuin
et fraudulentum Satanam condemnavit his verbis :
« Nune judicium est hujus mundi. Nunc. princeps
bujus mundi ejicietlur foras. €t ego, si. exaltatus
fuero a terra, omnes traham ad me **. » Deinde,
quoniam placide et mausuete vitam istam exegit,
magna modestia ne iis quidem quos sanaverat,

YARI/E LECTIONES,

! yp. στερεώτεις.

2303

PROCOPII GAZJEI

2361

se ipse palam facere permittens, aon dimittet, ait, A δὲ xot µέχρι τῶν ὁρίων Τύρου καὶ Σιδῶνος, καὶ τὴς

neque audietur voz ejus. Nullibi enim extra Judzain
et Galilaeam egit; sed ad Tyri usque, et Sidonis,
necnon Cesarem, que Philippi dicitur, confinia
tantum, prztermissis alienigenarum urbibus, pro-
gressus est 5". Adeo autem, inquit, nullo strepitu
pertrausibit, ut infirmus maxime, et ob id contrito
calamo coniparatus, dolore ullo non afficiatur , imo
ne linum quidem fumigans, id est. comburens, ez-
stinguatur ; quod alii evanidum reddiderunt. Aiunt
vero per fumigans linum eum demonstrari, qui
mente carnis suz temere intumescat. Non enim
omnes mansuetus et humilis corde fuit.

A&GS3 Non desunt, qui lini fumigantis appella-
tione, terrenum bominem velint signiflcari, qui

virtutis adliuc aut pietatis scintillam exiguam sibi B

reliquam fecit. Hunc enim consolatus spem abji-
cere non sinit, qui volentem septuagies septies
ad penitentiam admittendum edixit **; quique
niagna dicendi libertate de judicio Dei apud omnes
disputavit; neque prius destitit, donec lucis instar,
per resurrectionem ex mortuis splenduerit , quam
ut innueret, respondebit, et non conteretur adjunxit.
lpsum enim conterere, et. exstinguere (morte enim
homines conteruntur), qui necis ejus auctores fue-
runt, conati sunt : sed unus Christus morte supe-
rior evasit. Imo splendere non desiit, donec judi-
cium super terram poneret, id est, Ecclesim in
lerra administrationem et judicium , quod suis
discipulis commisit, ordinaret. Videtur enim in
istis judicii nomine legem significare, ut de Israele
dictüm est, eum ibi justificationes et judicium esse
voluisse. Et ruraus, Judicium et justitiam in Jacob
effecisse 57. Aiunt deinde nonnulli legem in umbris
et typis delitescentem, decretia evangelicis in lucem
esse educlurum. Neque vero particula donec prz-
finitum temporis terminum aliquem quo elapso
conterendus sit, indicat, sed tantum effecturum,
uL in toto orbe judicium ejus statuatur. Juxta illud:
ε Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos
scabellum pedum tuorum **. » Et illud : « Ecce
ego vobiscum sum donec ssxculi fiat consumma-
tio 9, » Sie et nunc decretorum suorum certam
et iuumutabilem constantiam demonstrat. Scribitur

enim : « Justitia tua, justitia in xlernum, et lex D

ua veritas 56, )

Sperarunt vero et. gentes. in. nomine ejus, post-
quam Deum esse didicerunt, etiamsi in carne
apparuerit. Quin et secundum Davidem : « [n
noniine ipsius exsultabunt iota die *'. » Ab eo
eniin Christiani nuncupamur, et in eo spes nostras
omnes collocatas habemus. Ceterum quo loco
gentes hahemus, Hebreos ipsos coterosque inter-
pretes, insule ᾖ0θ videas legere; ubi deinde
emine, legem scribere. Iusularum porro appella-

Φιλίππου Καισαρείας. "AXX' οὐκ αὐτῶν Ἐπέδη τῶν
ἀλλοφύλων πόλεων. Οὕτω δὲ, φησὶν, ἀφοφητὶ ὅ:ελεύ-
σεται, ὡς μηδὲ λυπῆσαι τὸν ἀσθενέστατον, xat διὰ
τοῦτο κα.]άμῳ, καὶ τούτῳ τεθ.ασμένῳ παρεικαζό-
µενον. Αλλ) οὐδὲ .Ίΐνον κατασδέσει χκαπγιζόµενον.
Τοῦτο γὰρ τὸ τνφόµενο», ὅπερ ἅμαυρον ἑξέδωχαν
οἱ λοιποί. Δηλοῦν δὲ τὸ «Ἰίνον φασὶ τὸ τυφόµενον,
τὸν εἰκῆ φυσιούμενον ὑπὸ τοῦ νοὺς τῆς σαρχὸς αὐτοῦ.
Οὐ ταπεινὸν γὰρ ἐλύπησεν, οὗ μετῆηλθεν ὑπερήφανον,
πρὸς πάντας ὢν πρᾶος, καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ.

aut humilem lesit, aut superbum ultus est, qui in

Τινὲς δὲ «14ου τυφόµενον, τὸν γἠϊνον ἔφασαν
ἄνθρωπον, τὸν ἀρετῆς f] θεοσεδείας σπινθΏρα Bpa-
χὺν διασώζοντα. Τοῦτον yàp: παραχαλῶν, οὐκ àd
χωρεῖν εἰς ἀπόγνωσιν, τὰς ἑθδδομηχοντάχις ἑπτὰ
µετανοίας νομοθετῶν" σὺν παῤῥησίᾳ δὲ πᾶσι τὰ
περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ διεστέλλετο κρίσεως. Καὶ οὗ πρό-
τερον ἐἑπαύσατο, 3| φωτὸς δίχην ἐν.λάμψαι διὰ τῆς
ἐκ νεχρῶν ἁἀναστάσεως, ἣν αἰνιττόμενος, φῇῆσίν᾿
Ανα.ἰάμνει, καὶ οὗ θραυσθήσεται. θραῦσαι μὲν
γὰρ αὐτὸν καὶ ἁποσδέσαι πεπείρανται ol τὸν θάνα-
τον αὐτῷ κατασκευάσαντες. Θανάτῳ γὰρ ἄνθρωποι
θραύονται. Μόνος δὲ Χριστὺς θανάτου κρείττων
ἐγένετο. Ε1.Ἰάμγ-ας δὲ οὐκ ἑπαύσατο, ἕως θῇ ἐπὶ
τῆς γῆς xplouw, τοῦτ ἔστι, πρὶν ἐπὶ γῆς διατά»
ξασθαι τὴν περὶ τῆς Ἐχνλησίας διοἰκησίν τε xai
κρἰσιν, ἣν τοῖς αὐτοῦ παρέδωχε μαθηταῖς. Νρίσιν

C Υὰρ ἔοικεν iv τούτοις τὸν νόµον χαλεῖν, ὡς εἴρηται

περὶ τοῦ Ισραὴλ, ὅτι ἐχεῖ ἔδωχεν αὐτῷ δικαιώµατα
καὶ κρίσιν. Καὶ πάλιν. Κρίσιν xa διχαιοσύνην ἐν
Ἰαχκὼδ τὸ α ἑποίῆσας. Kol φασίέτινες, ὡς τὸν νόμον
ἐν σχιαῖς ὄντα xal τύποις, εἰς ἀλήθειαν ἑξοίσει, διὰ
τῶν εὐαγγελικῶν θεσπισµάτων. Tb δὲ, ἕως, [οὐ]
καιροῦ προθεσµίαν δηλοῖ, μεθ᾽ ἣν θραυσθήσεται,
ἀλλ ὅτι κρατήσει τοσοῦτον * ὥστε xal ἐν πάσῃ τῇ
qii θεῖναι τὴν κρίσιν. Κατὰ τό « Κάθου ἐκ δεξιῶν
µου, ἕως ἂν θήσω τοὺς Σχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν
ποδῶν σου.» Kal τό. « Ἰδοὺ ἐγὼ μεθ) ὑμῶν εἰμι
ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. » Οὕτω xai νὺν τῶν
αὐτοῦ θεσπισµάτων τὸ ἁῤῥαγὲς δηλοῖ καὶ ἁ σάλεντον.
Γἐγραπται Υάρ' € Ἡ δικαιοσύνη σου, δ.χα.οσύνη tl
τὸν αἱῶνα, καὶ ὁ νόμος σου ἀλήθεια. »

Ἠλπισόν γε μὴν τὰ ἔθνη ἐπὶ τῷ ὀνόμαει αὐτοῦ,
Θεὺν εἶναι µαθόντα, εἰ καὶ πέφηνεν ἓν σαρκἰ. Καὶ
χατὰ τὸν Δαδίδ' « "Ev τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἀγαλλιάσον-
ται ὅλην τὴν ἡμέραν. » Κεχλήμεθα yàp Ἀριστιανολ,
καὶ &r' αὐτῷ πᾶσαν ἔχομεν τὴν ἑλπίδα. Τὸ "E6pat-
xv δὲ, καὶ οἱ λοιποὶ, ἀντὶ τοῦ ἔθνη, γῆσοι, qeelv.
Καὶ ἀντὶ τοῦ, ὀνύματι. vópo. Nücovc δὲ τὰς
ἐχχλησίας λἐγομεν ὑπὸ τῶν ἀπίστων, ὡς ὑπὸ θα-
λάττης χεχυχλωµένας. Νόμος δὲ τοῦ προφητευοµέ-

5 Matth. xv, 29, 20. ** Matth. xvirr, 92, ' Psal. xcvin, δ. ' Psal. cix, 1, 2. ** Matth. ix, 90.

99 Psal. cxviu, 142. *! Psal, Lxxavini, 47.

VARLE LECTIONES. 4

* dp. τό,

9"C5

διαθήκης, περὶ ἧς Ἱερεμίας φησί’ « Καὶ διαθήσο-
μαι αὐτοῖς διαθήχην χαινῆν, οὗ χατὰ την διαθήχην
fjv διεθέµην τοῖς πατράσιν αὐτῶν. » Ἔφη δὲ xal ὁ
παρὼν προφήτης € Ἐκ γὰρ Σ:ὼν ἐξελεύσεται νόμὸς
xal λόχος Κωρίου ἐξ “Ἱερουσαλὴμ. » Ἐπειδὴ ὃξ τῇ
προχειµένῃ ῥήσει ἀθρόως ἐπέδαλεν εἰπὼν, "axi
ὁπαῖςιιου, μὴ διορίσας τὸ πρόσωπον * νῦν ἐπήγαγχεν,
Οὕτως.Ίέγει Κύριος ὁ θεὺς, EG αὐτοῦ δηλῶν εἰρῆσθαι
τὰ τεθεαπισµένα περὶ Χριστοῦ. Too δὲ λέγοντος
&opá-ou τυγχάνοντος, τὴν οὐσίαν αὐτοῦ, καὶ τὴν δύ-
ναµιν ἐκ μεγέθους παρίστησι χτιαµάτων, χατὰ τὴν
Παύλου φωνἠν. Τὸν οὗρωνὺν δὲ πεπῆχθαί φησιν.
Ἐξ ὕδατος γὰρ σωνέστη, χατὰ τὴν Μωσέως γραφὴν,
οὐχ ix πυρὸς, χατὰ τοὺς ἔξω σοφούς» Τὴν δὲ γη»
ἑστερεῶσθαι, διὰ τὸ µέσην οὖσαν ἀχίνητον εἶναι,
ἀντὶ δὲ τοῦ, καὶ τὰ ἐν abt; xal τὰ πορευόµεγα ἐπ᾽
- αὐτῆς ὁ. Σύμμαχος εἴρηχεν. Τίνα δὲ ταῦτα λέγει
ὁ διδοὺς πνοὴν τῷ Jap τῷ ἐπ᾽ αὐτῆς ; Πᾶσι γὰρ
"ἀνθρώποις διὰ τοῦ πρωτοπλάστου εἰς ψυχὴν ἑνεφύ-
σησε ζῶσαν, τοῦ δὲ πνεύματος οὗ πᾶσι µετέδωχεν,
ἀλλὰ τοῖς πατοῦσι τὴν Tijv, κρείττοσιν οὖσι τοῦ
γεώδους φρονήµατος. Εϊποις 0 ἂν xai «dv γένος
δηλοῦσθαι ζώων λογιχόν τε xal ἄλογον. Πολλῶν δὲ
φευδοπρορητῶν γεγονότων ἓν Ἱσραὴλ, συνέδαινε
λοιπὺν καὶ τοὺς ἀληθεῖς ἀπιστεῖσθαι προφήτας, ὡς
xat αὐτὸν ἀπιστηθηναι χαΐίτοι θαυματουργοῦντα
Χριστόν. Ἐκθάλλειν γὰρ αὐτὸν ἔφασχον tv Βεελζε-
6001 à δαιμόνια, ἔλεγόν τε’ « El ἣν οὗτος παρὰ θεοῦ,
οὐχ Eius τὸ Σάθθατον. 2 Διόπερ ἕφασχεν αὗὑτοῖς ὁ
Σωτήρ” ε Ὁ χλέπτης οὐκ ἔρχεται, εἰ μὴ ἵνα χλέ-
qq, καὶ θύσῃ, καὶ ἀπολέσῃ. ᾿Εγὼ Ίλθον ἵνα ζωὴν
ἔχωσιν. » Καὶ πάλιν’ ε Ἐγὼ ἦλθον ἐν τῷ ὀνόματι
τοῦ Πατέρος µου. »

COMMENTARII IN Ι5ΑΙΑΜ.
vou τις παρὰ τὸν Μωσαϊκὸν ἕτερος, πλὴν τῆς καινῆς A tione, Ecclesias ipsas, quie a fide alienis, tanquam

/

2306

mari, undique obsidentur, intelligimus; legem au-
tem, aliam ab ea, qua fuit per Mosen proi ulgata :
id est, testamentum illud recense, de quo in hune
modum loquitur Jeremias : « Et testabor eis testa-
mentum novum ; non secundum illud, quod condidi
patribus eorum **, » Ait vero et noster lic pro-
pheta : « De Sion exibit lex, et verbum Domini de,
Jerusalem **, » Ceterum, quia propositee verborum
seriei, nulla personz loquentis facta distinctione, '
Jacob filius meus coufertim adjunxerat, nunc, ita
Dominum Deum dixisse, tanquam ab eodein pro-
deant quie de Cliristo futura narrantur, ostendit.
Deinde, quia in oculorum sensum non cadit, qui
loquitur, ejusdein essentiam et vires a rerum
creatarum magaitudine, uti et Paulus, demon-
strat **. Dixit igitur calum fixum esse; ut aqua
constare, secundum Mose sententiam ** ; non igne,
sicut profane sapienti: magistris placet, judi-
caret. Dixit el firmari terram ideo, putant non-
nulli, quod in ipso mundi medio librata permaneat
immobilis, Verum quo loco, et qua in ipsa, babemus,
Ει qua in ipsa ambulant, interpretatur Symmachus.
Λι quanam sunt, quz verbis istis, Qui dedit fla-
(um populo, Qui in ea est, intelligit? Cunctis enim
hominibus per protoplastum in animam viventem
inspiravit. quidem, non autem omnes spiritus par-
ticipes effecit; sed eos tantum, qui terrenis cogl-
tationibus superiores elTecti, terram conculcant.
Dicas vero omnia eliam animantium genera, sive

' ratione polleant, sive eadem destituantur, signifi-

cari. Ceterum, quia falsis abundabant prophetis
[sraelitze, factum est tandem, ut veris fides non
adliberetur : imo ne Christo quidem, quantumvis

miracula patraret. Eum enim et sumpta a Beeclzebul potestate d:emonia ejicere, et, si ex Deo esset,
Sabbatum nunquam soluturum fuisse dicebant **, Hinc illa Salvatoris : « Fur non venit, nisi ut

furetur, mactet, 467 et perdat; ego aulem venid, ut vitam habeant ". » Et : t Ego veni

Patris mei 68, »

θεν αὐτῷ fj προφητεία μαρτυροῦντα τὸν Πατέρα
ποιεῖ, ὡς κληθεὶς ᾖλθεν, ἀλλ’ οὐχ αὐτόμολος, χατὰ
τοὺς ἀπὸ χαρδίας λαλοῦντας, ἀλλ᾽ ἐν δικαιοσύγῃ,
xav ἀξίαν «τὴν χλΏησιν λαθών. Καὶ τῶν δυνάμεων
ὄντι Κυρίῳ συνεργεῖν ἐπαγγέλλεται, διὰ τὰ µέτρα
τῆς ἀνθρωπότητο;, ὃν χαὶ θ5ὸν δειχνὺς, χαὶ qu; ἐκ
φωτὸς, εἰς φῶς αὐτὸν ἐθνῶν ὥσπερ τι δῶρον δεδό-
σθαι φησὶν, εἰς Διαθήκην Καινὴν τῆς προτέρας τὴν
σκιὰν θεοπρεπῶς καταργήσαντα. Καὶ, ἐπείπερ αὖ-
τὸς ἣν ἡ Διαθήχη, μεσίτης Gv θεοῦ χαὶ ἀνθρώπων,
οὐδὲ γραφὴν, οὐδὲ βιθλίον, ὁμοίως ἐξέδωχε Moss:
ἐν αὐτῷ δὲ xal τῶν πάλαι τυφ.ὶῶν τὰς ψυχὰς οἱ
ὀφθα1Λμοὶ διαγοἰγονται πρὺς γνῶσιν θεοῦ, ἐξ
, &yvolac τῆς περὶ εἴδωλά τε xal δαίµονας, ol; τὸ θεῖον
σέδας ἅπερ ἐμόν b. Ὁ δὲ αὐτὸς χαὶ τοῖς àv. ᾖδον,
λαθειργμέγνοις ἐν οἵσῳ φυ.ακῆς ἑχήρνυξε πνεύµα-
ew, ix δεσμῶν ἀνάγχης πάντας ἀνείς. 'Ὁμοῦ δὲ,

* Jerem, xxxi, 91, 09. *5 κα. 11, 5.

7 Joan. x, 10, 14. ** Joan. v, 45.

** Rom. 1, 20.
** | Joan. i1, 8.

in nomine

Πίηο rursum Patris testimonium propheta noster
adhibel, eumque non sponte, ut transfugam, aut
eorum aliquem, qui de suo tantum ingenio lo-
quuntur, scd rite vocatum in justitia accedere, et
cum exercituum Domino, pro humanitatis ratione,
cooperari conürinat, Deumque esse, et lumen de
lumine, et (ucem gentium, tanquam donum aliquod,
in testamentum novum, veteris uinbra divinitus,
ut par erat, dissipata **. Quoniam deinde idem
ipse testamentum erat (tanquam factus mediator
Dei et hominum) neque scripturam, neque librum,
veluti Moses, edidit : sed in ipso eorum etiam,
qui quondam animorum cecitate laborabant, ad
Dei, agnitionem oculi aperiuntur, id. est ab idolis,
quibus divinum cultum tribuebant, revocantur.
ldem vero et iis etiam spiritibus, qui apud inferos,
in carceris domo constricti tenebantur "*, de se ipse

65 Gen. 1, 6. 6 Luc. xi, 14, 15; Joan. ix, 16.
1ο J Petr. 1n, 19

VÀRUE LECTIONES.

b vp. ἀπένεην.

2367

PROCOPII GAZ.E1

2363

concionatus est, el vinculis necessitatis omnes li- A καὶ τοὺς προῤῥηθέντας ευροὺς, ταῖς τῶν ἰἱδίων

Veravit. Qu:n et iis etiam, quos superius dixi ce-
cítate laborare, cum peccatis tanquam catenis, in
ipsis scelerum tenebris constricti tenerentur, pec-
catorum veniam largitus, eosdem diaboli servitute
eripuit, et libertate donavit ; nou Judaeos privatim,
non ZJsraelem, non Jacobum, sed genus hominum
uaiversum : ut adhibito gentium nomine significa-
vit. Deinde, cum se Dominum Deum esse przemi-
sisset,. gloriam meam alteri non. dabo, adjunxit.
Dixit autem alteri, aiunt nonnulli, et uni, tantum
eam de qua loquebatur, cum vocasse in justitia, et
qua sequuntur, diceret, factam es-e gratiam de-
monstraret. Erat autem gloria dicentis : Ego Do-
minus Deus. loc enim nomine glorificatur. Prasti-
terit vero dicere, quia Dominus Deus ipsa est Tri-
nitas, neque alius essentia Pater a Filio, quem magna
przsstantem fecit, eumdew ipsum, si creatura esset,
&nprems glori: participem esse non posse, velle
AGS demonstrare. Beato siquidem auctore Apo-

stolo: « Etiamsi multi quidem sint Dei, et Domini, -

sive in caelo, sive in terra, nobis tamen unus est
Deus Pater, ex quo omnia : et unus Dominus Jesus
Christus, per quem oinnia, et nos per ipsum ?!. »
Neque enim alius est preter ipsum, etiamsi pro-
prio persone discrimine separetur. Cum autem
virlules sua&, sive laudem (ut Aquilas et Theodo-
iio, nominibus. quidem diversis, sed idem signifl-
cantibus, interpretantur), sexlptilibus minime se
daturum dicit, nihil eorum, qua ante coluerunt,

Deum credere, neque laudem impiam offerre de- C

here gentes admonet. Solus enim Patris sine con-
troversia virtutes liabet secundum divinitatem qui-
dem, jam autem et seeundum dispensationem.
Piacuit siquidem, ut in ipso omnis plenitudo di-
vinitatis corporaliter inhabitaret 7. Post haec col-
ligit : Que a principio, ecce venerunt. Verum quo
loco, antequam annuntientur, indicata sunt vobis,
tegimus ; ità Symmachus : Antequam annuntientur,
ea audita faciam vobis. Ut enim prima, alt, re ipsa
impleta sunt (Abrahamo siquidem quod ei per me
de semine ejus; quod per Mosen denique, reliquos-
que prophetas, promissum pronuntiatumque est, fa-
cta esse non aubigitis. Sic et quae nunc ipse «ova

ἑσφιγμένους ἁμαρτημάτων σειραῖς, σχότῳ τε χα»
χίας πεπεδηµένους, Ἀξίωσε διὰ τῆς χάριτος ἅμαρ-
τηµάτων ἀφέσεως, τῆς τοῦ διαβόλου τούτους EXguOs-
pocas εἱρχτῆς. οὐκ Ἰουδαίους ἰδικῶς, οὐ τὸν Ἱσραῇ.,
οὗ τὸν ᾿Ιαχὼφδ, πᾶν δὺ γένος ἀνθρώπων. Διόπερ
εἶπεν, ἐθνῶν. Εἶτα Κύρ'ος ὁ θεὸς ὑπάρχειν εἰπών"
Τὴν δόξα» µου, φτοὶν, ἑτέρῳ οὗ δώσω. Οὖκ εἶπεν,
οὐδενὴ, φασὶν, ἀλλ᾽ ἑτέρῳ, ἐἑμφαίνων EX póvo ΥΕΥοΟ-
νέναι συγχώρησιν, περὶ οὗπερ ἔφασχεν, "Exd.lecá
σε ἐν δικαιοσύγῃ, χαὶ τὰ ἕξης. Ἡ δὲ δόξα τοῦ λέ-
γοντος fv Ἐγὼ Κύριος ὁ θεός. Διὰ τούτου γὰρ
δοξάζεται τοῦ ὀνόματος. "Austyoy δὲ λέγειν, Ἐπειξὴ
Κύριος ὁ θεὲς f, Τριὰς, καὶ οὐχ ἕτερος χατ obotav
τοῦ Πατέρος ὁ Υὸς, μεγάλα δὲ χατορθοῦντα παρέστη.
σεν, δείχνυσιν ὡς εἶπερ ἣν κτίσμα, οὐκ ἂν τῆς
ἀνωτάτω δόξης γέγονε χοινωνός. Κατὰ vxo τὸν θεῖον
Ἀπόστολον, « K3v εἰ πολλοί τινες εἶεν θεοὶ, xal
χύριοι, ἕν τε οὐρανῷ, καὶ ἐτὶ τῆς γῆς ἁλλ' ἡμῖν
εἷς θεὺς ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, xa! εἷς Κύριος
Ἰησοῦς Χριστὸς, δι οὗ τὰ πάντα, xat ἡμεῖς δι αὖ-
τοῦ. » Οὐ γὰρ ἕτερος παρ) αὐτὸν, χὰν εἰς ὑπήστασιν
ἰδικὴν ἁφορίζεται. Λέγων δὲ, 0505 τὰς ἀρετάς µου.
δώσω τοῖς TÀvzxtoic* 9) τὴν ἕμνησιν, κατὰ τὸν
Αχύλαν * ἡ τὸν ἔπαινον, κατὰ Σύμµαχον, τὰ Έθνη
παιδεύει μηδὲν τῶν πάλαι σεθασµάτων Ἀγεῖσθαι
0:bw, μηδὲ προσφἑρειν alrecir ἀσεθῃ. Μόνος γὰρ
ἔχει τὰς τοῦ Πατέρος ἀρετὰς, ὁμολογηυμένως μὲν
χατὰ τὴν θεότητα, ἤδη δὲ xal χατὰ τὴν οἰχονομίαν.
Ἐν αὐτῷ γὰρ εὐδόχησε πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότη-
τος χατοιχῆσαι σιυματικῶς. Τούτοις ἐπιλέχει Τὰ
ἀπ᾿ ἀρχῆς ἰἱδοὺ ἤκασιν. ἸΑντὶ δὲ τοῦ, Πρὸ τοῦ
ἀναγγεῖλαι ἐδη.1ώθη ὑμῖν, ὁ Σύμμαχος εἶπεν
Πρὸ τοῦ ἀναγγεῖλαι αὐτὰ ἀκουστὰ ποιήσω ὑμῖν.
Ὥσπερ γὰρ τὰ πρῶτα, φησὶν, ἐπληρώθη δι) ἔργων
(xa0à γὰρ ᾿Αόραὰμ ἐπηγγειλάμην περὶ τοῦ σπέρµα-
τος αὑτοῦ, παποίηχα * ἐπληρώθη δὲ xal τὰ διὰ Μω-
σέως xal τῶν προφητῶν προλεχθέντα), οὕτω xal vuv
εὐαγγελίζομαι τοῖς πᾶσ' .καινάἀ. Καὶ αρὶν ἀνγαγ-
γε]Ίαι, καὶ πρὸς τὸ φανερὸν ἐλθεῖν, ἀχουστὰ ὑμῖν
διὰ τῆς παρούσης προφητείας ἐποίησα, ἅπερ ἑξῆς
ἐπενήνηχεν. Τὸν δὲ περὶ τοῦ Σωτῖρος ἀπιστεῖσθαι,
Φφασίτινες, λόγον οὗ συγχωρεῖ. Ποῖα δὲ, ao, τὰ
χαιγά ;. Απερ ἐπήγγεται ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰτσοὺς 6

vobis omnibus affero : Priusquam annuntientur, eb p Χριστὸς, τὴν εἰς αἰῶνα τὸν μέλλοντα ζωὴν, xal ὅσα

in apertum veniant; audita vobis per ipsam pro-

πρὸς ἁξίαν τοῖς ἁγίοις &róxetza:.

phetiam esse volui : qu: deinceps adjiciuntur. At sermoni, qui de Salvatore est, diffidere non concedit,
aiunt nonnulli. Verum qualia tandem mova ista, addunt? Ea nimirum, quie. Dominus noster Jesus

Christus nobis annuniiavit, vitam futuri seculi, et
recondita,

AGO9 γελο. 10-23. Cantate. Domino canticum
notum, principatus ejus, glorificate nomcn ejus. ab
exiremo terre qui descenditis in mare, qui navigatis
ipsum, insule, «t habitatores earum. Laetare deser-
(tin, el vici cjus, ville, et habitatores Cedar, etc.

A70 Vobis istis, que nova prius vocarit, osten-

"! J Cor. viii, 2, 6. 11 Coloss. i, 9.

quicunque sanctis

ipsis exsistunt pro diguitate

V-xe. "Ygorijeace τῷ Γυρίῳ ὕμνον xar , ἡ
ἀρχὴ avrov: δοξάζετε τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ἁπ' ἄκρου
τῆς Tic, οἱ καταθαζν ο) τες εἰς τὴν θ4.ασσαν,
π.Ίδονγτες αὑτὴν, xal νῆσοι, καὶ cl κατοιχούυντες
αὐτάς. Εὑζράνθητι, ἔρημος, καὶ αἱ κῶμαι αὐτῆς,
ἐπαύ.εις, xal οἱ κατοιχοῦντες Ιηδὰρ. x. *. λ.

ἘπήνεΥχε διὰ τούτων, ἅπερ ἔφη xawi,xs-

2060)

οΜΝΜΕΝΤΑΒΙΙ IN ISAIAM. Ji

λεύων πᾶσιν ἀνθρώποις ὕμνον ᾷδειν, ?) κατὰ τοὺς A dit; qui hymnum, vel canticum (ut exteri trans-

λοιποὺς, ἆσμα' ἐπειδὴ ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ xal χαθολικὴ
ἑδουσία xa0' ὅλης ἐδοξάσθη τῆς γῆς. Πεπλήρωται
γὰρ τῶν ἀπὸ τῆς Χριστοῦ προσηγορίας λεγομένων
Χριστιανῶν. Ἐν καθαρᾷ δὲ θεωρἰᾳ τῶν μελλόντων
ὁ προφήτης ἑστιαθεὶς την φυχῆν, συνεορτάζειν αὑτῷ
xai τοὺς ἄλλους παρακαλεῖ, τῶν ἀγαθῶν ὑμνοῦντας
τὸ αἴτιον. Παρτχολούθουν γὰρ ol προφῆται τοῖς ἐξ
ἑαυτῶν λεγομένοις, ὡς ποτὲ μὲν παραιτεῖσθαι, ποτὰ
Ok χαίρειν ἐπὶ τοῖς παρὰ Θεοῦ λεγομένοις. "O xal
vuv πάσχει τοῦ ΣωτΏρος τὴν παρουσίαν ὁρῶν, διδά-
σχων ἅμα ὡς ὁ φανησόµενος Κύριος οὐ τότε πρῶτον
ἄρξει, χρατῶν δὲ πάντων, ὡς θεὸς, xai τοῖς ἐπὶ
γῆς ὑπάρχων τοιοῦτος φανερωθήσεται, προχαταρ-
χόντων αὐτοῦ τῆς γνώσεως τῶν ἑργαξομένων ἆπο-
στόλων τὴν Od Auccav, ἣν ἔπλεον ἁλιεύοντες, Καινὸς
δὲ Όὕμγος τῇ τῶν πραγμάτων πρέπει καινότητι.
EU τις γὰρ ἐν Χριστῷ, χαινἡ χτίσις, xol τὰ ἀρχαῖα
παρῖΏλθςν ' έγονε δὲ πάντα xaud. Ηνευματικῆς γὰρ
δουλείας, οὗ σαρχιχΏς, κατὰ τὸν Ἰσραὴλ, λελυτρώ-
µεθα * xal ἀντὶ πλινθείας, τῶν Ex φιλοσαρχίας ἔξω
Υεγόναµμεν μολυσμῶν , φυγόντες οὖκ ἑργοδιωκτὰς

ἱγυπτίους, οὐδὲ τύραννον ἄνθρωπον, τοὺς δὲ συν-
ωνοῦντας εἰς ἁμαρτίαν ἡμᾶς δαίμονας, xal τὸν
τούτοις ἐφξστηχότα διάθολον, ὡς διαδῆναι τὴν ἐκ
τοῦ βίου τύρδην, ὡς θάΊατταν, καὶ φαχεῖν ἀντὶ
μάννα, τὸν ἄρτον τὸν ἐξ οὐρανοῦ xal ζωὴν τῷ χόσᾳῳ
παρέχοντα * xai τοῖς Ex Χριστοῦ τῆς πέτρας ἑνετρύ-
Φησαν 9 μὲν νάµασι, τυχόντες τε τοῦ θείου βαπτί-

tulerunt) mortales omnes canere. praecipiat ; cum
principatus cjus, summaque in omnes potestas per
orbem universum glorificetur. lis enim totus refer-
Lus est, qui de Christi nomine Christiani appellan-
tur. Postquam autem pura rerum futurarum con-
templasione animum suum satiavit proplieta ; ad
easdem jam epulas et alios etiam invitat, secumque
bonorum auctorem celebrare adhortatur. lntelli-
gebant enin? prophetze quie a. 3e dicebantur; iude-
que eos deprecari aliquando, aliquando etiam
postulare, l:etari denique nonnunquam Dei respon-
80 videas : quod et nunc patitur Isaias, qui com-
munis omnium Salvatoris adventum intuens, eum-
dem simul, cum apparebit, non tum primum
imperium suum auspicaturum, sed, qui 471
omnium potiatur tanquam Deus, iis ctiam, qui in
terra versantur, talem se pralibata sui cognitione
per apostolos, qui piscatoriam vitam agentes mare
fatigabant 13, ostensurum docet. Decet vero rerum
noviiatem ei hymni quoque novitas. Si quis eniin in
Chrisio est, ereatura nova est; antiquatisque vete-
ribus, nova illi omnia abierunt ?*. Spirituali siqui-
dem, non carnali servitute, ut Israel redempti su-
mus ; neque laterum confectione, scd carnis ille-
cebris inquinamentisque liberati, non modo operum
exactores /Egyptios, tyrannumque ipsur, sed malos
daemones, eorumque principem, a quibus ad scelera
rapiebamur, e(fugimus; viteque istius, tanquam

σµατος τὸν Ἱορδάνην διέδηµεν, sl; γΏν εἰσελθόντες (C maris tempestatem | incolumes evasimus; el pro

τὴν τοῖς ἁγίοις ἐπηγγελμένην, ἣν οἱ µακαριζόμενοι
χληρονομοῦσι πραεῖς' ἐφ᾽ οἷς ἔδει γενέσθαι τὸν
ὕμνον θεῷ παρὰ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ, τῶν ὑπ αὐτοῦ,
xaÜá φασί τινες, ἀρχομένων οὐ χατὰ τὴν Ἰουδαίαν,
χατὰ δὲ πᾶσαν τὴν Τη». Οὐ γὰρ ὡς πάλαι iv τῇ
Ἴουδαίᾳ γνωστὸς ὁ Κύριος, xaX ἓν µόνῳ τῷ Ἱσραὴἡλ
τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Πλήρης δὲ vov ὁ οὐρανὸς xa ἡ vi
τῆς δόξης αὑτοῦ. Καὶ Δαθὶδ 6$ φησι’ Πληρωθήσεται
τῆς δόξης αὑτοῦ πᾶσα ἡ γη.
notus Dominus ?*, sic et nunc in Israele tantum
et terra, Davide teste, redundant, qui ejus gloria
Τΐνες δὲ οἱ τοὺς ἄδοντας τὸν xauvór ὕμνον ἱστάν-
τες, καὶ πρὸς χορὸν συγχαλοῦντες πνευµατικόν; Ol
την θάνΙατταν π.ἰέαγτες διὰ τὴν τέχνην ἁπόστολοι.
Καὶ ὅτι τὴν xa0' ἡμᾶς περιπλέοντες θάλατταν, ποτὲ
μὲν ἐν »ήσοις ἐχάρυττον, ποτὲ δὲ τῆς Ἰταλίας xai
Ἱσπανίας ἐπέχεινα,. "Επ.ἰεον δὲ καὶ τοῦ ῥίου τὴν
0dAattav, ἐν γήσοις ταῖς τῶν ἐθνῶν Ἐκκλησίαις
Χηρύττοντες τοῦ βίου τὰς προσθολὰς, ὡς χύµατα
φερούσαις xal πνεύματα, περὶ Ὡς φησιν ὁ Δα6ίδ"
t Αὕτη ἡ θάλασσα ἡ µεγάλη καὶ εὐρύχωρης, » καὶ
τὰ τούτοις ἑπόμενα. Ἐπεὶ xai τοῦ βίου τὰ πράγµατα
τὸ ἀστάθμητον ἔχοντα, ἄνω κάτω συγχύσει χινεῖται
Τολλῇ, fjv διαπλέουσιν οἱ μὴ πρὺς αὐτῆς βαπτιζό-
μενοι, τῶν δὲ ταύτης χυµάτων ὑπερανέχοντες, δη-
1 Matth. av, 18. * Η Cor. v, 17.
Lxxv, 9. Τὸ Peal. cxpvin, 4, 7, 1 Psal. cui, 25.

* [g. ἑνετρότημεν.

15 Joan. vi, 51,53. 7" ICor. x,53, 4.

manna, panem de colo, qui inundo vilain praebet,
edimus 75, Ίπιο et laticibus, qui de petra?**,id est
Christo, manarunt, ad delicias usque poti, sancto-
que baptismate abluti, tPajecto Jordane in promis-
8am terran) penetravimus, quam qui beati pradi-
cantur, mites consequuntur '*, Quorum nomine,
hymnum Deo ab ejus principatu, id est, ut nonnulli
putant, ab ejus subditis, non in δάδα, sed universa
terra, cantari decuit. Non enim, ut olim in Juda»a

celebratur nomen ejus, sed ejusdem laude colum
terram omnem repleiam iri vaticinatus est "*,

Verum, quinam sunt, qui allato noto liymno ad
spirituale tripudium cohortantur? Apostoli nini-
runr, qui navigandi peritia mare superaruut, Qui
mare deinde nobis circumfusum oberrantes, Chri-
siura quidem alias ín insulis, alias etiam ul:ra
Italiam, ultraque Hispaniam promulgarunt. Nari-
garunt vero et vitz istius pelagus, dum Ecclesias
gentium, quz vite hujus insultibus, tanquam undis
et ventis, quatiebantur, in insulis docuerunt : quo
de εἰ illa sunt Davidis: « Hoc mare magnum ct
spatiosum ?*, » ceteraque qui sequuntur. Incer!a
deinde et inconstantia sunt bujus vita negotia,
magnaque nos confusione sursum deorsum ayi-
tant, quibus se soli explicant, qui illis $72 nun-
7 Mattb. v, 4. 7 Psal.

ΥΛΠΙΑ: LECTIONES,

2311

PROCOPII GAZ.EI

2312

quam demergi se patiuntur, id est, qui mundanis A λαδὴ τῶν χοσμικῶν πρὀς γε τοῖς ἄλ)οις *:p:oma-

se occupationibus non involvunt, lutelligas et ín-
sularum nomine, eorum eliam animas, qui amaris
perturbationibus ante Christi adventum inundaban-
tur. Quibus subjicit : Letare, desertum, et vici ejus ;
aut secundum alios, civitates. Multas siquidem in
Ecclesia Dei civitutes, pro varia earum admini-
strandi regendique ratione, reperias. Ideoque et in

AEgzvpti visione, quinque civitates in. "Egypto, qua .

liugua Chananza uterentur, fore pradixerat. Non
desunt tameu, qui deserti. civitates eas esse arbi-
wautur, quas suis nominibus Cedar εἰ Petram
nuncupat : quarum illa Sarracenorum, extremo
supra Arabiam deserto sita est, bac autem in
Palesüna regione, impietati et superstitioni ad-
diclissima. Quarum mentione, tanquam Judzis
notg sint, ad extremos usque l/erre incolas
eiiam idololatria maxime laborantes, manantem
ex verbo [ciitiam perventuram esse Signifi-
cat. Ex singulis enim quibusdam et auditoribus
minime ignotis, ad gentes universas perventuram
esse Dei cognitionem demonstrat, Deinde, et apud
cos etiam, quorum meminit, Christi Ecclesias esse,
sicul predictum erat, uemo non videt. Dicas el
Ecclesias, qua Dei cognitione quoudam private
fuerant, deserti nomine, earumque ignorationem
per Cedar (quo' verbo tenebrz significantur) de-
mornstrari : quibus jam, quia illustrari debeant,
annuntiat simul, et docet fore ut, appellante Sal-
valore, quzxe vietze antea debellateque fuerant ani-
me, ejusdem cultum rursus amplectaniur et pra-
dicent. Fuit enim Cedar posterorum Esau sedes,
qui diu adversus Jerusalem et legem hostes sc
prebuerunt. Alias vero letabuniur et qui Petram
ipsam incolunt; quo nomine Christus appellatur.
Significat autem przmissos omnes, tanquam qui ín
montium Dei verticibus habitent, id est, oraculo-
rum ejus altitudinem assequantur, hymnum Deo
esse oblaturos; juxta illud : « In montem excel-
sum ascende, qui evangelizas Sion 5. » Ad hoc,
esse dicit , qualia constat a discipulis esse factitata,
exsuperare, partim autem veras Dei colendi leges

Deinde, quia fiducia et libertate maxima ad id
utentibus non erant defuturi, a quibus oppugna-
rentur; sive id sua sponte, sive demonum opera
incitati. facerent, tanquam concusso et ruente il-
Jorum imperio, eosdem, Deo opitulante et propu-
gnante, nunquam expugnari posse przdicit. Exibit
enim tanquam rex, qui egreditur ad bellum. Imo
suscitabit zelum ; aut. eum scilicet, qui a se est,
adversus hostes : quale illud est apud Zacha-
riam : « Zelavi adversus Jerusalem et Sion, zelum
magnum 5. » Aut eos profecto, qui in ipsum,
amore exzstuant. Qualis erat Apostolus, qui dicit :
« Quis nos separabit a dilectione Christi ** Ei!

αμῶν. Εἶποις δ᾽ ἂν νήσους, χαὶ τὰς πρὸ τῆς Χρι-
στοῦ παρουσίας πάθεσιν ἀλμυροῖς κατακλυζοµένα d
ψυχάς. Ἐφ' οἷς φησιν ' Εὐφράνθηει, ἔρημος, καὶ αἱ
κῶμαι αὐὗτης., f) κατὰ τοὺς λοιποὺς, αἱ πό.εις.
Πολλαὶ γὰρ πό.ῖθις tv Ἐκχλησίᾳ θεοῦ, χατὰ τὰς
διαφόρους πολιτείας, ἐπινοοῦνται. Διὸ xxv τῇ της
Αἰγύπτου ὁράσει, πέντε πό.ῖδις ἔλεγεν ἓν Αἰγύπτῳ
γενῄσεσθαι λαλούσας γλώττῃ τῇ Χανανίτιδι. Tii; δὲ
πό.εις ἐρήμου φασὶ τὰς ἐπιφερομένας, τὴν τι
Κηδὰρ καὶ τὴν Πέτραν. "Qv f μὲν Κηδὰρ Σαρακι-
νῶν πόλις ἐπέχεινα τῆς Αραδίας ἐπὶ τῆς ἑσχάτης
ἐρήμου. Πέτρα δὲ δεισιδαιµονεστάτη πόλις τῆς Βα-
λαιστίνης * δι ὧν γνωρίµων οὐσῶν Ἰουδαίοις, δηλοί
xaY εἰς τοὺς τὰ ἔσχατα χατοικοῦντας τῆς γῆς φθά-
σειν την εὑφροσύνην τὴν λογιχὴν xal εἰς τοὺς
ἑσχάτην εἰδωλολατρείαν νοσῄσαντας. Διὰ μερικῶν
Υάρ τινων ἡ Γραφὴ χαὶ τοῖς ἀκροαταῖς γνωρίμων
τῆς πάσης γῆς τὴν θεογνωσίαν παρἰστησιν. Ἔστι δὲ
νῦν ἰδεῖν ὡς xal παρὰ τοῖς εἰρημένοις Χριστοῦ
τυγχάνουσιν Ἐκχχλησίαι χατὰ τὴν πρὀῤῥησιν. Etro:
€ ἂν καὶ τὰς ψυχὰς τὰς ἑστερημένας πάλαι θεογνω-
σίας ἔρημον λέγεσθαι, ὧν τὴν ἄγνοιαν παρίστησιν ἡ
Κηδὰρ σκοτασμὸς ἑρμηνευομένη. "Ac ὡς φωτι»
σθησοµένας εὐαγγελίζεται, ὁμοῦ xal διδάσκων, ὡς
αἱ πρὺς τὴν παρουσίαν ἀπομαχόμεναι τοῦ Σωτῆρος
Ψυχαὶ, τὸ πρὸς αὐτὸν σέδας ὁμολογήπουσιν. Χωρίο
γὰρ ἡ Κηδὰρ τοῦ γένους 'Ἡσαῦ τοῦ διατελέσαντος iv
πολέμῳ πρὸς Ἱερουσαλὴμ, xal τὸν νόμον τὸν ἓν

c αὐτῃ. Καὶ ἄλλὼς δὲ, οἱ χατοικοῦντες Πέτρα» εὖ-

φρανθήσονται. Ἡ δὲ πέτρα ἣν ὁ Χριστός. Περὶ
πάντων δὲ τῶν εἰρημένων φησὶν, ὡς ἀν δρεσι
στάντες τῶν τοῦ Θεοῦ, δηλονότι λογίων, &v ὕψει
προσυΐσουσιν Όμνον αὐτῷ, κατὰ τό « Ἐπ ὄρος
ὑψηλὸν ἀνάθηθι, 6 εὐαγγελιζόμενος Σιών. » Καὶ tác
ἀρετὰς δὲ αὐτοῦ bv ταῖς Δεδηλωμέναις νήσοις ár-
γεεἴγ φησιν * ὅπερ ἑποίουν οἱ μαθηταὶ, ποτὲ μὲν
αὐτοῦ τὴν ὑπερχόσμιον δηλοῦντες θεότητα , ποτὲ δὲ
τὰς θεοσεθίας ἀγγέλλοντες.

virtutes ejus. ln przedictis 4473 — insulis nuntiaturos
dum partim quidem ipsius divinitatem mundum
exsistere palam profitereniur.

Καὶ ἐπειδὴ παῤῥησίᾳ πολλῇ περὶ τούτου χρωμέ-
νοις Ίμελλον ἐπαναστῆναι πολλοὶ, xal οἱ διὰ τούτων
ἑνεργήσαντες δαίμονες, ὡς δῆ σαλενοµένης αὐτοῖς
τῆς ἀρχῆς, ἀναλώτους αὐτοὺς προαγορεύει "vf
σεσθαι, προπολεμοῦντος αὐτῶν τοῦ Θεοῦ. Ἐξελεύ-
σετα: δὲ, φησὶν, ὡς ἐπὶ βασιλέως ἐξιόντος εἰς xó-
Aepgov. Ἐπεγερει δὲ ζηλον, Ἡ τὸν παρ) ἑαυτοῦ
κατ ἐχθρῶν τοιοῦτον' γὰρ παρὰ Ζαχαρίᾳ τὸ, « Ἑζή-
)uxa τὴν Ἱερουσαλὴμ, xal τὴν Σιὼν ζῆλον µέγαν, »
4| τοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ ζηλώσοντας, ὁποῖος ἣν ὁ λέγων
Απόστολος * εΤίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγότης
τοῦ Χριστοῦ; » Καὶ πάλιν' « Ἐμοὶ γὰρ χαὶ τὸ Cf
Χριστὸς, καὶ τὸ ἁποθανεῖν κέρδος. » Ζηλωταὶ δὲ xoi

** lsa. xr, 9. *'! Zach, vir. 2. ** Roi. vin, 55. 33 Philipp. 1, 21. 22

(09 δρ. χαταχλυςοένὰςο

VARLE LECTIONES.

2373

οἱ θεῖοι γεγόνασι μάρτυρες.
θεοῦ, ἐπὶ δὲ τοὺς ἡμαρτηκότας ἀχδίχησις. Ὡς ἐπὶ
πολεμ; χοῦ δὲ ἁλαλαγμοῦ, καὶ τὸ βοήσεται ἐπὶ τοὺς
ἐχθροὲς ἐπενήνοχεν ' ὃ δὴ ποιοῦσιν ἡ συµθάλλοντες,
ἡ χατορχούμενοι τῶν ἠττημένων. Εἶτα τὴν πολλὴν
ἐπὶ τοῖς ἔθνεσιν εἰδωλολατροῦσι µαχροθυµίαν δηλῶν
ἐπενήνοχεν ᾿Εσιώπησα, μὴ xal dsl σιωπήσοµαι;
θελε μὲν γὰρ xal πάλαι ῥύσασθαι τούτους τοῦ
Σατανᾶ. Τὸν δὰ προσήκοντα χαιρὸν περιέµενε, µέχρι
διὰ Χριστοῦ τῶν ἡμᾶς νενικηχότων χατεστρατεύσατο.,
Τόῦτο δὲ τὸ ἐσιώπησα, καὶ ἐπὶ τοῦ λεγεῶνος ἁρμόσει
τοῦ παρὰ .τοὺς τἆρους ἀποχτεῖναι τὸν ἄνθρωπον
ἐθελήσαντος ΄ καὶ ἐπὶ τῆς καθόλου κρίσεως, ἠνίχαπερ
ἀποδίδωσι τὰ πρὸς ἀξίαν ἑχάστῳ. Τὴν περὶ ἡμᾶς
δὲ φειδὼ παρίστησι τοῦ Θεοῦ, τὸ τὴν ἡμετέραν
olore) σωτηρίαν ὠὡδίνειν τὰς τῶν ὑποχειμένων
οἰχειούμενον φύσεις, ὡς τὰ ἔχγονα ὠδίνονσα, xai
ταῦτα μηδενὸς ποιοῦντος χρηστότητα κατὰ τὸν Δα-
6ἱδ” 0ὐ κατοιῄσωε- [τοίνυν δι’ ἀγάπην μαχροθυμῶν,
ὡς ἐχείνη πάσχουσα τέχνων ἐλπίδι, ἠρεμεῖν μὲν
παραγγέλλων τοῖς πάθεσιν, πηγαζούσας δὲ ξηραίνων'
τὰς ἡδονὰς, τοιαύτην αὐτοῖς προσάγων διὰ µετα-
νδίας ἀπὸ τῶν ἀτόπων τὴν ἔἕχστασιν. Πῶς γὰρ ἄν τις
µετανοῄσειε μῆ χαταγνοὺς ἑαυτοῦ, xal τῶν προτέ-
Ρων παυσάµενος; κατὰ τό: « "Qs! ἂν ἀποστραφεὶς
στενάξεις, τότε σωθήἠσῃ. » Τοῦτο δὲ πᾶσιν, ὅσον
ἐφ᾽ ἑαυτῷ, Χριστὸς ἐπιδημήσας εἱργάσατο: εἰ xal
«ευφ.λοέτινες, τοῦ φωτὸς παρόντος, διαµένειν ἑσπού-
ὅασαν πρὸς τοὺς θείους ἐθελαχωφήῆσαντες λόγους,

COMMENTAIUI IN ISAIAM.
'O 6k ζη.ῖος οὐ πάθος Α rursus : « Mibi enim et vivere Christus est, et mori

2914

lucrum. » Zelo vero flagrarunt et beati martyres.
Deinde, cusa zelus Deo tribuitur, non passio aliqua ,
sed in eos, qui peccant, animadversio demonstra-
tur. Preterea, tanquam de bellica vociferatione :
Et clamabit super hostes suos, intulit ; quale aut in
couflictu ipso, aut dum victis insultatur, a victori-
bus effici consuevit. Deinde, ut multam in gentes,
qua idola coluerant, animi sui lenitatem ostende-
ret, tacui adjecit : Num semper etiam tacebo? Voluit
enim et eosdem Satauz dudum eripere sed eo us-
que temporis opportuuitatem exspeetandam censuit,
donec Christo duce, in eos, a quibus vincebamur,
bella gereret. At quod (tacui dicit, etiam legioni re-
cle conveniat **, qui ad sepulcra hominem exstin-
guere conatus est. Conveniat etiam et universo illi
judicio, quo tempore pro meritorum ratione, sua
singulis cst redditurus. Ceterum, vel eo nobis Deum
parcere demonstrat maxime, quod ita nostra salu-
tis nomine angalur, ut. subditorum assumpta per-
sona veluii nostram salutem parturiat, nullo tamen,
Davide teste, quod rectum est faciente **, dolorem
ferat. Non transferam igitur, inquit, propter dile-
clionem sequo animo 474 perferens, doloribus-
que imperans ; ut illa, qua liberorum spe patitur :
sed scaturientes exsiccabo voluptates, eam illis aver-
siouem scelerum per poenitentiam adducens. Qui
possit enim resipiscere, qui nec culpam suam agno-
$cit ; nec vilze. prioris studia omittit ? Inde illud

χαὶ τοῖς εἰδώλοις ἐνέμειναν, κατὰ τό" 1 Ὅμοιοι αὐ- ᾳ est; « Cum reversas ingemueris, tunc salvaberis **.»

τοῖς Υένοιντο ol ποιοῦντες αὐτά. »

ldipsum vero omnibus, quantum in se fuit, dum

in terris ageret. Christus prestitit. Etsi ceci quidam lucis hujus nou defuerint, qui sponte sua in divi:
nis istis sermonibus Czecutire semper, et pro idolis suis stare maluerint, juxta illud : « Similes illis facti

sunt, qui fecerunt ea 21. »

Τὸ δὲ, ἑκστήσω, τινὲς 3, ἀπὶ τοῦ τῆς ὑπ᾿ αὐτῶν
χρατουµένης γῆς ἔξῳ ποιήσω, φασὶ, xal τῆς περι-
ωρισμένης αὐτοῖς κατὰ πάντων ἀρχῆς, κατὰ τό. εΝῦν
ὁ ἄρχων τοῦ xócpou τούτου ἐχθληθήσεται ἔξω, »
Έχουν ἐπὶ τοῦ θαυμάσαι 5 ποιἠσω τοὺς ὁρῶντας
τὰ χατωρθωμµένα. Ἐφ' o; xai ᾽Αμόακοὺμ κχατα-
πληττόμενος, ἔλεγε' «Κύριε, εἰσαχήχοα τὴν &xofv
. σου, xaY ἐφοθήθην. Κύριε, χατενόησα τὰ ἔργα σου,
xai ἐξέστην. » Τὸ δὲ ξηρὰν σφηνίζει λέγων θήσω
γὰρ ποταμοὺς εἰς γήσους, καὶ ἔλη ξηρανῶ, οὕτω
χαλῶν τοὺς παρ᾽ Ἕλλησι σοροὺς, xal ὅσα δὴ περὶ
(ccv ἀνεπλάσαντο. Ac ὧν τοὺς πειθοµένους ἑπότιζον

ἀνατροπῇ θολερᾷ, χατὰ τὴν Γραφὴν, οὓς xat ἕ.η-

καλεῖ, τὸ εὔανθες ὁμοῦ xa* τὸ ἄχαρπον ἔχοντας, οὓς
φανεὶς ὁ Χριστὺς ὥσπερ ξηράνας, ἀπράκτους ἁπ-
έδειξεν, καθὰ χαὶ Παῦλός φησι’ « Ποῦ σοφός; ποῦ
γραμματεὺυς; ποῦ συζητητὴς τοῦ αἰῶνος τούτου ;

οὐχὶ ἑμώρανεν ὁ θΘεὸς τὴν σοφίαν τοῦ χόσμου ; » εξ
ὧν xal χρηµατίζουσαι νῆσοι Υεγόνασιν Ἐκχλησίαι
τοὺς àv Χριστῷ ναυτιλλομένους δεχόµεναι, xat-

* Luc. vin, 50.

*5 P93]. xri, 3.
** ] Cor. 1, 20.

** [sga. xxx, 15.

Sed averiendi verbum ita usurpant nonpulli ; ut,
2ul dzemonas terra, quam possideut non ejeeturum
se modo, sed przfinito in omnes iniperio privatu-
rum ; juxta. illud : « Nunc princeps mundi hujus
ejicielur foras ** : » significare putent. Aut certe,
ut apud emnes, qui ejus przeclare facta intuebuntur,
in admirationem veniat, effecturum : quibus οἱ Ha-
bacum ipse perculsus dicebat : « Domine, audivi
auditionem tuam et timui , Domine,cogitavi epera
tua, el obstupui **. » Deinde, quid siccandi verbo
intelligat, explicat, cum adjicit positurum se fluvios
in insulas, et paludes siccaturum ; ita. gentium sa-
pientes nuncupans, et quzecunque de diis suis cou-
finxerunt, unde sibi credulos turbido potu, secun-
dum Scripturam evertebant : quos et paludes, flo-
ribus'quideu vestitas, sed fructu destitulas vocat ;
qua appellente Christo, velut exsiceate el inutiles
remanserunt, ut ait Paulus his verbis : « Ubi sa-
piens? ubi scriba ? ubi indagator seculi hujus ?
Nonne stultam fecit Deussapientiam bujus mundi **?»
** [labac. i1, 2,

ο) Psal, cxi, 8. ** Joan. x11, οἱ.

VARLE LECTIONES. — ^ ,-

e-f 4p. χατοικήσω. 8 qp. ἐπιθαυμάσαι.

| ra

£515

PROCOPII GAZEI

2519

Ex quibus quz insule dicuntnr, in Ecclesias evase- A αιγίδα φυγόντες b χειµέριον, ἐξ Ἶς οἱ καταθαίνοντες

runt, a quibus in Christo navigantes excipiuntur,
qui evitata tempestate, mari deinceps ascenso, vitae
fluctibus liuc inde agitantur. Sed iis, de quibus di-
ctum est ezsiccatis, qui caci prius fuerant in tias de-
ducti evangelieas, quas ante non noverant, servali
sunt ; quoset Paulus ita allocutos esse reperitur :
cEratis. enim aliquando tenebrz, nunc autem
lux in Donrino **, » Quibus 475 etiam, sicut ait
Joannes, qui Daptista cognominatur τε Erunt prava
in recta, el aspera in vias planus **. » Pranisit
cnim : « Oinnis vallis implebitur et omnis mons et
collis humiliabitur **. » Alibi rursus dum
ipse in hzc verba loquitur Isaias:« Via impio-
rum recta facta est **, » evangelicam intelligens,
que plana εἰ facilis cam calcantibus evasit, juxta
illud: « Jugum meum $uave est, et onus meum
leve 55. » Cum cisdem et se perpetuo versaturum

εἰς τὴν θάλασσαν iv πλοίοις χειμάζονται ταῖς του
βίου περιστάσεσι τῇδε γαχεῖσε φερόμενοι. ὥπρα»-
θέγτων 05 τῶν εἰρημένων, οἱ πρὶν vvpAol διεσώθι-
σαν, πρὸς ὁδοὺς ἀχθέντες τὰς εὐαγγελιχὰς, dc οὐκ
ᾖδεσαν πρότερον ' οἷς προσεφώνει καὶ Παῦλος "
«Ἠτε γάρ ποιε σχότος, νῦν δὲ φῶς ἐν Κυρίῳ. » OK,
χαθὰ xai Ἰωάννης ὁ Βαπτιστὶς ἔφη. « Ἔσται LIO
σχολιὰ εἰς εὐθείας, χαὶ ἡ τραχεία εἰς ὁδοὺς λείας. »
Ἡροέφη γάρ « Ὅτι πᾶσα φάραγξ τληρωθήσεται,
καὶ πᾶν ὄρος xaX βουνὺς ταπεινωθῄσεται. » Καὶ ἀλλα-
χοῦ δὲ φησιν 'Ἡσαῖας : « Ὁδὸς εὐσεθῶν εὐθεῖα ἐγέ-
veto, » την εὐαγγελικὴν δηλῶν, Aelav τοῖς αὐτὴν
πατοῦσιν ὑπάρχουσαν, συμφώνως τῷ ε Ὁ yàp ζυ-

p 16: µου χρ]στὺς, xo τὸ φορτίον µου ἑλαφρόν. » Uf

ἐπαγγέλλεται συνεῖναι διαπαντὸς, χατὰ τό’ « Ἰδοὺ
ἐγὼ μεθ) ὑμῶν εἰμι πάσαφ τὰς ἡμέρας ἕως της συν»
τελείας τοῦ αἰῶνος. )

pollicetur. Unde illud: « Ecceego vobiscum sum omnibus dicbus usque ad consummationem seculi **.»

Ab eo autem loco, ]psi vero conversisunt retror-
sum, plerique omnes, qui ista explicant, ad Judzos
referri arbitrantur. Quamvis etiam non desint qui
a verbis Dominus Deus virtutum egredietur, auspi-
cari putent; istaque velint deserto οἱ insulis, et
Cedar (qua a prophetia, Judaici populi nomine
habita aliena erant) prophetam Israeli rejectionem
per ea, qua adducuntur, denuntiare, dum ait :
Dominus Deus virtutum egredietur, et conteret bellum.
Secundum Symmachum autem : Dominus et potens
veniet, ut vir bellator. Deinde, tanquam sibi sit cum
llebrais hostibus negotium, bellum subindicat, et
zeli nomine, eam intelligit z2emulationem, qua se
apud Mogen in non gentem. eos zmulaturum Do-
minus, affirmavit 57. Suscitabit ergo zelum, inquit ;
sed deserto ipso, et Cedar, ct insulis sibi concilia-
Vis, Judaeorum autem populo repudiato. Neque vero
id temere faciet ; sed cur ita fecerit, rationem af-
feret : quale est quod sequitur : £t clamabit super
inimicos suos cum fortitudine. Quze autein defensio-
nis ratio? Tacui. Num et semper tacebo? Palienter
egi siquidem, satis superque peccantes ferens.
Ipso deinde passionis tempore, calumniis imperti-
tus tacui ; cum, sicut pariens, egi patienter : at jam
rependendi tempus est. Dimovebo itaque, et siccabo
siinul. Deinde, secundum Hebraicam veritatem ,
reliquosque 476 interpretes, intulit : Vastabo
montes el colles, et omne [enum eorum arc(aciam ;
ubi montium et collium nomine, populi principes,
sicut per fenum, corumdeim peccata intelligit,
Paulo suffragante his verbis 186: « Si quis zdificave-
rit super fundamentum istud, ligna, fenum, cala-
mum, cujusque opus apertum fiel. » Et. superius
ctiam **, populum tanquam fenum exaruisse dixit.

Peinde, eum fluviorum appellatione legis doctri-

nàm, qua utebantur, designassel, eos, inquit, po-

δι Eplie:, v, 8. »! ihid.

' *?! Luc. 111, 5.
*' ljeat, xxvi, 21. |sa. xL, ϐ

** ] Cor. mi, 12.

** κα, xxxv, 8.

'Anxb δὲ τοῦ, Αὐτοὶ δὲ ἀπεστράφησαν εἷς τὰ
ὀπίσω, ol ἑξηγηταὶ πάντες πρὸς Ἰουδαίους εἱΙρῃσθαί
φασι, τινῶν καὶ ἄνωθεν πρὸς αὑτοὺς εἱρῆσθαι λε-
γόντων ἀπὺ τοῦ, Κύριος ὁ θεὸς τῶν δυνάμεων
ἐξελεύσεται. Ot qaot, ὡς ταῦτα τῇ ἑἐρήμῳ, καὶ
ταῖς vijcoic, καὶ τῇ Κηδὰρ (ἅπερ ἣν ἁλλότρια τοῦ
Ἰουδαίων λαοῦ τῆς προγητείας) ὁ λόγος ἐπαγγειλά-
µενος τὴν ἀποβολὴν τοῦ Ἰσραὴλ, διὰ τῶν ἐπαγομέ-
νων ἑδήλωσε λέγων ' Κύριος ὁ θεὸς τῶν δυν ἆμεων
ἐξεεύσεται, καὶ συντρίγει πόλεμον. Κατὰ δὲ
Xópgayov: Κύριος ὡς δυνατὸς ἐξε.λεύσεται ὡς
ἀνὴρ πολεμιστής. Ὡς πρὺς ἐχθροὺς δὲ τοὺς
Ἑδραίους ὑπογράφει τὺν πόὀ.εμον, χαὶ τὸν ζη.ον
λέγει τὸν πρὸς αὑτοὺς, περὶ οὗ Μωσῆς ἔλεγε * Κἀγὼ
παραζηλώσω αὐτοὺς ἐπ᾽ οὐκ ἔθνει, Τοῦ-ον ἐπεγερεῖ
τὸν (Aor ; φησὶν, οἰχειούμενος μὲν τὴν Épnpor,
xai τὴν Κήδαρ, xo τὰς »ήσους, ἀποθάλλων δὲ
τὸν Ἱουδαίων λαόν. Λογισμῷ δὲ τοῦτο πράξει, την
ἀνθ᾽ ὧν ἐποίησε προσάγων ἀπολογίαν, ὁποῖόν ἐστι *
Καὶ βοήσεται πρὸς τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ μετὰ
Ισχύος. Τίς δὲ ἡ ἀπολογία; Ἐσιώπησα. Mh xal
del σιωπήσοµαι; Ἑμακροθύμησα yàp, ἱκανῶς φέ-
pov αὐτοὺς ἁμαρτάνοντας. Καὶ κατὰ τὸν χαιρὸν δὲ
τοῦ πάθους, ἑσιώπησα συχοφαντούµενος, ὅτε xal
ἑκαρτέρησα, ὡς ἡ τίκτουσα. Νυνὶ δὲ χαιρὸς ἂντ-
αποδώσεως. Au ἑκστήσω xal ξηρανῶ ἅμα. Κατὰ δὲ
τὴν Ἑθραῖδα καὶ τοὺς λοιποὺς ἑρμηνεντὰς ἑπενηῆ-
νοχεν Ερημώσω ὅρη, xal βουνοὺς, xal πάντα
tv χόρτον αὐτῶν ξηρανῶ. "Opm μὲν καὶ βου-
γοὺς, τοῦ λαοῦ τοὺς ἄρχοντας αἰνιττόμενος, χόρεον
δὲ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν, Παύλου λέγοντος * « El δέ τις
ποικοδομεῖ ἐπὶ τὸν θεµέλιον τοῦτον ξύλα, χόρτον,
καλάμην, ἑχάστου τὸ «ἔργου φανερὸν γενήσεται. »
Καὶ ἄνω δὲ ἔλεγεν * c Ὡς χόρτος ὁ λαὸς ἐξηράνθη * »
καὶ τὰς ταρ᾽ αὐτοῖς δὲ νομικὰς διδασκαλίας ποεαμοὺς
εἰπὼν, Θήσω, φησὶν, εἰς γῆσον. Καὶ τὰ παρ᾽ αὑτοῖς
"* Mau. xi, 50. ?* Matth. xxviu, 20.

.OVARIAE LECTIONES.

b Tp. φυγόντας.ς

2571

COMMENTARII IN 1SAIAM

2518

δὲ λιμνάζουτα λογικῶν ὑδάτων χωρία, ὡς ἔλεσι A nam in insulam. Imo quz loca apud illos ita ratio-

παραθάλλεσθαι, £nparo.

Απειλῆσας ταῦτα, µεταθαίνει πάλιν ἐπὶ τὴν
κἀριν τὴν δοθεῖσαν τοῖς ἔθνεσι λέγων "Αξω τυφ τοὺς
ἐν ὀδῷ. Καὶ πρόσθε γὰρ ἔφη περὶ Χριστοῦ' « Ἔδω-
χά σε εἰς διαθἠκην Ὑένους, εἰς φῶς ἑθνῶν ἀνοῖξαι
ὀφθαλμοὺς τυφλῶν. » Τὸ δὲ 06, παρὰ πᾶσιν ἐνιχῶς
ἐξενίνεχται, ἣν ἑδήλωσεν ὁ Σωτὴρ εἰπών' « Ἐγώ
εἰμι ἡ ὁδὺς, » ἣν ἡγγοοῦμεν τὸ πρότερον. Καὶ rpl-
δους, τὰς προφητικὸς δηλονότι Γραφάς, xai τοῦ
βίου τοὺς ὑπὸ τῆς θείας ὑποθαλλομένους δ:δασχα-
λίας. Καὶ τὴν ἅγνοιαν τοῦ Θεοῦ μεταθαλεῖν ἡμῖν
εἰς φῶς, xa τὰ πάλαι σκο.ιᾶ τε καὶ ἀσαφῃ τοῦ
Θεοῦ λόγια γενήσεαθαἰ «ησιν ὁόμα.ά. Ἐφ' οἷς
ἐπήνεγχε, Tavra τὰ ῥήματα ποιήσω αὐτοῖς.
Αχριθῶς δὲ εἶπεν, οὐ, λαλῄσω, ἀλλά, ooo. Πάλαι
μὲν γὰρ διὰ προφητῶν ἐλελάλητο ’ νῦν ὃΣ δι’ ἔργων
ἐπ,τελεῖν ἐπαγγέλλεται. Ἐντεῦθεν ἐπιστρέφει τὸν
λόγων ἐπὶ τοὺς πάλαι μένοντας πλησίον θεοῦ, dxo-
στρα-έντας δὲ elc τὰ ὀπίσω, τοὺς Ἰουδαίους φημµ/.
Δείχνυσι δὲ ὥσπερ αὐτοῖς τῶν ἐθνῶν τὴν ἔπεστρο-
φὴν, xat οἵαν ἔσχον μεταθο.ἰἠν εἰς φῶς ἐκ σχότους
yof 3avveq, ὀνειδιστικῶς πρὸς τοὺς εἰδωλολάτρας
λέγων * Αἱσχύνθητε αἰσχύνην, xaX τὰ Eqnc. "Oneo
ἀκριθῶς ἑρμήνευσε Σύμμαχος εἰπών ' Αἰσλυνθή-
σονται αἰσχύνην οἱ πεποιθότες τοῖς ὴ}υαπτοῖς.
'O δὲ ᾿Αχύλας, αἰσχυγθήτωσαν. Ὁ δὲ θεοδοτίων,
χαταισχυγθήτωσαν. Kal γὰρ ἁληθῶς τῶν πβρν,
αἰδωλολατρούντων ἑθνῶν µεταθάντων εἰς θεοσέθε;αν
τὸ Ἰουδαίων ἔθνος ἠσχύνθη ' xai νῦν αἰσχυνθέντες
ἐπαύσαντο τοὺς πάλαι τυςφ.]οὺς Φωτισθέντας ἰδόν.
τες.

Ἐμφατιχῶς δὲ λίαν ἔφη περὶ αὐτῶν Λύτοὶ δὲ
ἀπεστράςησαν οἱ vópap Oel παιδαγωγούµενοι, xal
τὸν τῶν ὅλων ἑγνωχότες Θεόν Ίχουον yàp, « Κύρ'ος
ὁθεός σου, Κύριο; cto ἐστιν. » Καὶ, « OUx ἔσονταί
σοι θεοὶ Τλῆν ἐμοῦ.» Ταῦτα εἰπὼν, ὡς εἰς κωφῶν
ὦτα κράνγὴν ἀφιεὶς ἐπιδοᾷ: Οἱ κωφοὶ, ἁχούσατεα.
Ὡς ἂν δὲ pij νομισθῇ περὶ τῶν ἐθνῶν ὁ λόγος εἰρῃ-
σθαι (πάλαι γὰρ ἐχείνοις ταῦτα προσὴν), διορίζεται,
Καὶ τίς tvgAóc dAA' i] οἱ παϊδές µου; "Av" οὗ
Σὐμμαχός φησι ' Kal clc τυςρ.λὸς, εἰ μὴ ὁ δοῦ.1ός
ου, καὶ κωφὸς ὡς ὁ ἄγγεῖός µου; τἰςτυφ.1ὸς, ὡς
ὁτέλειος ; xal κωφὲς ὡς ὁ δοῦ.Ίός pov; Δοῦ.]ον
τὸν ἐκ περιτομῆΏς κχαλεῖὶ λα)ν, ἄγγεόν τε xal τέ-
A£&t0Y χατακρίνων, ὅτι τοιούτους i ὑπάρχειν Ἰθού-
λετο. "Οτι δὲ ἑαυτοὺς ἐτύφ.λωσάν τε xal χωφοὺς
ἀπειργάσαντο, παρἰστησι λέγω» ' Ἴδετε zoAJAdxic
χαὶ οὐκ ἐρυάξασθε. ἨἩγοιγμένα τὰ cca, x«l
οὐκ ἠκούσατε. Πμοέφη δὲ xai τὸ, « Αχοῇ ἀκούσητε,
«oi οὗ ph συνῆτε, » xal τὰ ἑξῆς. Τὸ δὲ ῥητὸν οὕτως
ἐξέδωχε Σύμμαχος’ Εἶδες πο.].ἀ, καὶ οὐ φυ.]άξεις.
᾽Αγεφγμένα τὰ ra αὐτοῦ, καὶ οὐ μὴ ἀκούσεις.
Κύριος ἠθέλησεν tra διχαιώσῃ αὐτὸν peyaAUrat

! ]sa. xin, 6. * Joan. xiv, 6. * Deut, vi, 4:

'€

. enim :

* Exod. ax, i.

nalibus aquis stagnant, ut cum paludibus conferan-
tur, eadem ezsiccabo.

Qua postquam est interminatus, transit rursus
ad gratiam, qux gentibus concessa est, his verbis :
Ducam cecos in via. Dixit enim de Christo etiam
superius : « Dedi te in testamentum generis, in lu-
cem gentium, ut aperires oculos cecorun? *. »
ldeo autem vie nomen singulariter omnes usurpa-
runt, ut eam, dequa Salvator loquitur, cum viam
se esse asserit *, quam antea nesciebamus, csse de-
monstrarent. Semitas deinde, scripta prophetarum,
in quibus beatae vitzratio nobis aperitur, appellat,
Deique ignorationem in lucem, et qux quondam
obliqua difficiliaque fuerant, plana et recta fore

B pollicetur. Unde statim /iec se eis verba facturum

adjicit. Apposite autem et significanter, non di-
cendi verbum, sed faciendi usurpavit, qui qui&olim
per prophetas fuerat locutus, nunc reipsa 5e pr:e-
stiturui polliceatur. Atque hinc est, quod ad eos,
qui Deo quondam proximi, nunc retrorsum conversi
sunt, id est, ad Judaeos, sermonem convertit. Os-
tendil autem quodammodo ipsis gentium conver-
sionem, οἱ quam ntulationem passi essent, qui a
tencbris in. lucem prodierant, dum sic idolorum
cultores exprobrantis modo aggreditur : Confundi-
mini con[usione, et qui deinceps; qua: accurate ita
reddidit Symmachus : Con(undentur confusione qui
confidunt in sculptilibus, Aquila autem ei Theodo-
to confundantur. Revera enim cum 3b idolorum
culiu ad pietatem gentes transissent, Judari confu-
si sunt : sed jam desierunt conftimdi, qui caecos olim,
nunc esse visum adeptos intueantur.

77 Caterum nonsine magua empl:aside eis con-
versi sunl usurpavit ; quippe quilege divina instructi,
Deum etiam universorum cognovissent. Audierant
« Dominus Deus tuus, Dominus unus est *.»
Et: « Nonerunt tibi dii preter me *. » Hiec cum dixis-
δεῖ, tanquam in surdorum aures contenta voce : Surdi
audite, inclama'. Ac ne degentibus, quibus ista olim
deerant, haberi sermo videretur (hxc eniin illisolim
conveniebant), distinxit his verbis : Kcquis cecus,
nisi filii mei? pro quo Symmachus : Ecquis ca-
cus, nisi servus meus ? et mutus ul nuntius meus?

D quis cecus , ut perfectus ? et. mutus, ut. servus

meus? Servum circumcisum populum nominat, |
nuntium el. perfectum condemnans ; quoniam talis
esae volebat. Seipsos vero caecos et mutos effecisse
significat, cum ait : Vidistis sepe, el non custo-
distis. Aper(e vobis aures, et non audistis. Scrili-
tur enim εἰ illud : « Auditu audietis, et non intel-
ligetis *, » cateraque, qux sequuntur. Locum vero
iia transtulit Symmachus : Vidisti multa, et nou
custodies. Aperi aures iue, et non audies, Dominas
voluit justificare eum. ad legem magnificandam εί

8 sa. v1, 9.

VARLE LECTIONES.

Ü yp. τοιοῦτος.

PaTROL. Gn. LNXXVIL

P

2719

PROCOPII GAZ EI

2380

extollendam : quibus aperte de Judsis sermonem A 7όμον, xal θαυμάσαι ' σαφῶς δηλῶν ὡς περὶ τῶν

esse demonstravit. Sed ipsi, inquit, intus babent
laqueum latentem in animi sensibus, quos inito
adversus Christum consilio occultarunt. Vel, non
perpenderunt quo pacto sibi de domo servitutig
ereptis, lege tanquam padagogo, moderatus sum
Alioquin enim gratiis mibi persolutis leudem ma-
gnificassent, qui nunc ad idololatriam, sceleraque
omnia sese converterunt. liaque dicebat : « Exspe-
clavi ut faceret uvam ; fecit autem spinas *. » Hinc
et eaeliam illis in memoriam revocat, que patri-
bus suis contigerunt. 478 Ego enim, inquit,
vidi impietatem eorum. Pirepti siquidem facti sunt
in predam hoslibus. Laqueus enim eorum in cubili-
bus ubique. Et in domibus simul absconderunt eos ;
deos nimirum conflatiles.

Qui enim populo praeerant, palam se ex legis
instituto vitam agere fingebant quidem, sed animo
impietatem occultabant; inque domorum penetra-
libus idola liabebant, qua colebant. Itaque sic Eze-
chielem alloquitur Dominus : « Fili hominis, per-
fora, et períoravi parietem , et vidi. Et ecce omnis

similitudo reptilis, et jumenti, et omnia idola domus.

lsrael descripta in eo circum. Et dixit ad me : Certe
vi listi, fili hominis, an parva sunt domui Israel, quz
fa:iunt singuli clam in cubiculo suo 112 Inde est igi -
tur, quod eos se in captivitatem tradidisse subjicit.
D ο autem deserente, quis est, qui tueatur, qui dire-
pta repetat, cum deorum nullus, quos ipsi colunt, id

Ἰουδαίων ὁ λόγος * AXX' αὑτοὶ, φησὶν, ἔνδον ἔχουσιε
τὴν παγίδα Ev «olg λογισμοῖς, οὓς ἔκρυπτον κατὰ
τοῦ Χριστοῦ βουλευόμενοι. "Ηγονν οὐχ ἑλογίσαντο
πῶς ἐξήγαγον αὐτοὺς ἐξ οἴχου δουλείας, xai νόμῳ
πεπαιδαγώγηχκα. Ἡ γὰρ ἂν ἐμεγά-ννον αἴνεσι
προσἀχγοντές µοι τὰ χαριστῇ{ρια. Nov δὲ πρὸς εἴδω-
λολατρείαν xai πᾶσαν ἁδιχίαν ἀπέστησαν. Διόπερ
ἔλεγεν * « "Y πέµεινα τοῦ ποιῆσαι σταφυλὴν, ἐποίησεν
δὲ ἀχάνθας. » Ὄθεν αὐτοὺς εἰς ἀνάμνησιν φέρει τῶν
τοῖς πατράσι συµθεθηχότων. Ἐγὼ μὲν γὰρ εἶδον
τὰς ἀσεθείας αὐτῶν. Αὐτοὶ δὲ διηρπασµένοι yeyó-
vaci εἴς τε προνομὴν τοῖς ἐχθροῖς. 'H γὰρ πα-
γὶς, φησὶν, ἐν τοῖς ταµιείοις παγταχοῦ * καὶ à
οἴκοις ἅμα δκρυνψαν αὐτοὺς, δηλονότι τοὺς χω”
νευτοὺς.

Οἱ γὰρ ἡγούμενοι τοῦ λαοῦ φανερῶς μὲν ζᾗν γατὰ
τὸν νόμον ἑπλάττοντο, Ev vi) δὲ τὴν ἀσέδειαν ἔγχρνυ-
πτον. Καὶ kv οἴἶχοις ἔχοντες ἀγάλματα λάθρα τὸ
σέδας προσέφερον. Διὸ πρὺς Ἰεζεχιήλ φησιν ὁ θεός’
i| Υἱὲ ἀνθρώπου, δρυξον.Καὶ ὥρυξα δὴ ἐν τῷ τοίχῳ xal
εἶδον. Καὶ ἰδοὺ πᾶσα ὁμοίωσις ἑοπετοῦ, xa κτήνους,
xai πάντα τὰ εἴδωλα ofxou Ἰσραὴλ διαγεγραμµένα
bm αὐτοῦ χύχ)ῳ. Καὶ εἶπεν πρός µε' Ἑώρακας, υἱξ
ἀνθρώπου. Mh μικρὰ τῷ οἴχῳ Ἰσρᾳὴλ ἃ ποιοῦσιν
ἕχαστος Ev τῷ χοιτὠνιαὐτῶν τῷ xpumtip ; » δ:ό φησιν,
Αὐτοὺς εἰς αἰχμα.λωσίαν παρέδωκα. θεοῦ δὲ προ-
όντος, τίς ἂν προέστη τὰ διηρπασµένα πραττόμε-
νος, μηδενὸς τοῦτο πράττειν δυναµένου τῶν νοµι-

prestare valeat? Prudenter autemet commode cum ϱ σθέντων θεῶν], οἰχονομικῶς δὲ μετὰ τὴν τῶν ἐθνῶν

post gentium vocationem Israelitas ejiciat, causam
eau adducit, quam οἱ Moses ipse demonstravit, ubi
ait : « lpsi ad zmulationem me provocaverunt,
tanquam Deus non essem ; ego autem eos provoca-
bo, tanquam gens non sit *. » Et David : « Exa-
ceibaverunt. eum in (ictilibus suis *, » et quae se-
quuntur. Sunt itaque dil:genter animorum vitandi
laquei, ne nostris ipsi cupiditatibus capti, daemo-
riis ín depastionem tradamur, juxta illud : « Si
spiritus doiminantis in te ascendat, locum tuum
ne deseras 19,» Deinde, tanquam ad surdos loque-
retur, οἱ auditoribus eareret, ipsis auditoribus dicit:
Quis est in vobis, qui hec audiat ? Etsi enim rerum
eventus nondum secutus est, cerio tamen in poste-
rum ea ipsa futura sunt. Quis igitur causam dire-
plionis populi ita quxret, ut dicat : Quis dedit in
direptionem Jacob ? Nondum enim id quisquam fecit
prater illum in quem peccaverunt, in cujusque viis
ainbulare noluerunt. Vocalí enim ad evangelicas
vias, non auscullarunt : neque recentem legem au-
dire voluerunt ; unde 479 bellum in eos praevaluit.
Olim enim bello aliquo usque vexati, ita se tamen
repararunt , ut. et urbem, et templum etiam. in-
ssaurata habereut : at nunc ex quo pulsi sunt, tan-
tuin adversus eos animorum bellum invaluit, ut ne
ad malorum quidem istorum causam advertant.

* ]sa. 1x, 4... ' Ezech. viuit, 8-10.

* Deut. xxxi, 21.

χλῆσιν, thv αἰτίαν ἔφη τῆς ἀποθολῆς Ἱσραὴλ, fv
δηλῶν ἔλεγε Μωσῆς' « Αὑτοὶ παρεζήλωσάν µε ἐπ
οὗ cQ, xà παραζηλώσω αὐτοὺς ἐπ᾽ οὐχ ἔθνει. »
Καὶ Δαθὶδ δέ φησι’ εΠαρεπίκραναν αὐτὸν ἐν τοῖς
γλυπτοῖς αὐτῶν, » xal τὰ ἑξῖς. Διὸ φευχτέον τὰς
χατὰ νοῦν παγίδας, ἵνα μὴ δαίµοσι γενώμεθα προ-
νομὴ, διὰ τῶν ἐν ἡμῖν χινουµένων παθῶν, χατὰ τό"
« Ἐὰν πνεύμα ἑξουσιάζοντος ἀναθῇ ἐπὶ σὲ, τόπον
σου μὴ ἀφῆς.» Εἶτα, ἐπειδήπερ ὡς κωφοῖς ἑλάλε:,
ἁπορῶν ἀχροατῶν ἐν αὗτοῖς λέγει’ Τίς ἐν ὑμῖν érw-
τιεῖται ταῦτα ; El γὰρ xaX µήπω πάρεσς. τῶν πραγ-
µάτων dj ἔχδασις, ἀλλ bv τοῖς ἐπιοῦσιν ΄ ἔπιτελε-
αθήσεται χρόνοις, τίς οὖν ζητήσει τὸ αἴτιον τῆς
διαρπα}ῆς τοῦ λαοῦ, ὥστε εἰπεῖν τὸ, Τίς ἔδωκαν
εἰς διαρπαγὴν Ἰ]ασκώδ; οὐδεὶς δὲ τοῦτο πέπραχεν,
ἡ αὐτὸς ᾧ ἡμάρτοσα»ν, καὶ οὐκ ἐθούλοντο ἓν ταῖς
ὁδοῖς αὐτοῦ πορεύεσθαι. Καλούμενοι γὰρ εἰς τὰς
εὐαγγελικὰς ὁδοὺς, οὐχ ὑπήχουον * οὐδὲ τοῦ τῆς
Καινῆς Διαθήχης ἀχούευ' Άθελον νόµου. Ath κατ-
ίσχυσεν éx' αὐτοὺς πό.Ίεμος. Πάλαι μὲν γὰρ πρὸς
χλιρόντινα πο.εμούμενοι, αὖθις ἀνιλάμδανον &av-
τοὺς, ὡς xaX τὴν Ἱερουσαλὴμ, xai τὸ ἐν αὐτῇ συν-
εστάναι βασἰλειον. Nov δὲ, ὅτε ἔξωθε {, xat ὁ τῶν
φυχῶν ἐπ᾽ αὐτοὺς κατίσχυχε zóAejoc, χαὶ τῶν
χαχῶν τούτων οὐχ ἑλογίσαντο τὴν αἰτίαν.

* Psal. Lxxvii, 40. !^ Eccle. x, 4.

VARLE LECTIONES.

j ic. ἐξώσθησαν.

358]

COMMENTARII IN ISAIAM.

9582

Τινὲς δὲ καὶ ταῦτα πάλιν ἐπὶ τῆς ἐπ᾽ Ασσυρίων A — Nonnulli vero et hzc ctiam ad eam, quam ab

ἁλώσεως ἔλαθον, ot xal τὸ μὲν ἀχούειν, «b ιφιλῶς
ἀχροᾶσθαί φασι. Τὸ δὲ ἑγωτίσασθαι, τὸ τῇ διανοἰᾳ
παραπέµφασθα: λόγον ἑμφρόνως ἀχούοντας, ὁποίους
νυν ἀκροατὰς ὁ προφήτης ζητεῖ, κατὰ Παὔῦλον εἰδότας
ὅτι τυπιχῶς ἑἐχείνοις συνέδαινεν, ἐγράφη δὲ πρὸς
νουθεσίαν ἡμῶν, ὅπως ἂν τὸ τοῖς ἴσοις ἁλῶναι φυ-
λάξωνται. Ἐν ἐμφράσει δὲ φησιν, ὅτι παρέδωκεν'
᾽Ιαχὼδ, ὃν t£ Αἰγύπτου διέσωσεν ὑπὲρ οὗ τοσαῦτα
xat' ἐχθρῶν ἐγένετο θαύματα. Tov οὖν εἰωθότα νικᾶν
τίς ὑποπεσεῖν ἑποίησε τοῖς ἐχθροῖς, xal διὰ ποίαν
αἰτίαν ; 1j δὲ τοῦ τίς ἑρώτησις, ὁμολογίαν ἔχει σαφἢ,
ὡς θεὸς ὁ δράσας, ἀνθ᾽ ὧν αὑτὸν ἐγκατέλιπον. Πλὴν
δέον αὐτοὺς μὴ ἁμαρτεῖν, οὐδὲ παθόντες ἑνουθετή-
θησαν. Δι οὓς Ἱερεμίας quot «Κύριε, οἱ ὀφθαλμοί
σου εἰς πίστιν. Ἐμαστίγωσας αὐτοὺς, χαὶ οὐχ Ἰθέ-
λησαν δέξασθαι παιδείαν. » AU χαὶ λέγοντος αὐτοῦ
τοῖς ὑπολειφθεῖσιν ix τῆς ἁλώσεως ph χατελθεῖν
εἰς τὴν Αἴγυπτον, αἱ τούτων γυναῖχες ἀναισθήτως
ἔχουσαι τῆς ὀργῃῆ-, ἐδόων * Οὐχ ἀπέστειλέ σε Κύ-
ριος. Προσέφασχον δὲ, Ἐπειδὴ διελίποµεν θύουσαιτῇ
βασιλίσσῃ τοῦ οὐβανοῦ, κατείληφεν ἡμᾶς τὰ xaxá.
Οὕτως ἀναισθήτως εἶχον, κατισχύσαντος αὐτῶν
τοῦ πο.Ίέμου, xal τῶν xóxAoQ καταφ.λ1εγόβτων ab-
τούς. Ὡς xal ἀλλαχοῦ φησιν ὁ παρὼν προφήτης
€ Al πόλεις ὑμῶν πυρίκαυστοι.» "À δἠ φησι νῦν αὐτοὺς
πεπονθέναι, οὐχ ἀσθενήσαντος σώξειν αὐτοὺς τοῦ
“Θεοῦ. Δηλοῖ δὲ τὰ φθάσαντα θαύματα. Ἁλλ) οὐδὲ ὰ
διχαιοπραγοῦντες πεπόνθασιν, ἆλλ᾽ ὅτι τὸν αὐτοῖς
δοθέντα vópov παρέθησαν. "O μὴ νοοῦντες, &pelva-
τε, φησὶ, τοῖς δεινοῖς συνεχόµενοι.

Assyriis passi sunt, expugnationem retulerunt ;
lidem audire simpliciter pro auscuMare positum
arbitrantur; aufibus autem percipere, pro quo
audieris mente prudenter agitare quales nunc au-
ditores propheta postulat, qui, juxta Paulum ''*,
sciant. omnia in figura illis contigisse : scripta
autem esse in admonitionem nostram, ut caveant
ne a similibus decipiantur. Emphatice autem Ja-
cob ipsum tradidisse dixit, qui eumdem ex Agypto
ereptum servarit, ejusque nomine tol in hostes
portenta ediderit. Quis eum igitur, qui erat vin-
cere solitus, bostibus subjecit ; quave hujus rci
occasio? At enim satis docet interrogandi particula
ista illis omnia Deo auctore ob id contigisse, quod

p eumdem reliquerunt. Sed eos non peccasse prius

oportuit, ne peccatorum ultione ad frugem revo-
cari se et corripi non dolerent ; quorum nomiue
sic loquitur Jeremias : « Domine, oculi tui in fidem.
Flagellasti eos, et noluerunt amplecti discipli-
nam '*, » Atque hinc est, quod cum iis, qui, expu- .
gnata civitate remanserant, ne in /Egyptum des-
cenderent, idem suaderet ; eorumdem uxores, impo-
tenti furore percitze, 4 Domino missum noB esse
inclamabant. ldeo enim se tantis calamitatibus
premi, quod regine coli sacrificare desiissent ,
clamabant. Adeo illis sensus obstupuerant, cum
pravaleret, adveraus eos bellum, et qui comburebani
eos in circuitu. Quod alicubi etiam noster indicat
propheta, dum urbes eorum ignem populatum esse

C significat ; talia certe οἱ ipsos etiam nuuc passos

esse dicit; licet a Deo non eripi, servarique non potuissent. Indicat autem przcedentes calamitates,
quas non justitize operibus, sed legis tradite violatione perpessi sunt : ad quod quia non adftertisiis, in-
quit, damnis et ealamítatibus etiamnum opprimi nou desivistis. -

ΚΕΦΑΛ. MT". 2n

α-ιγ. Kal vov οὕτως «έγει Κύριος ὁ θεὸς ὁ
ποιήσας σε, ᾿Ιακὼδ, καὶ ὁπ.Ίάσας c8, Ἱσραή. Mii
φοδοῦ,. ὅτι ἐλυτρωσάμη» σε, ἑκάλεσά σε τὸ ὄνομά
σου. Ἑμὺς sl σύ. Καὶ ἑὰν διαθαίνῃς δι ὕδατος,
μετὰ σοῦ εἰμι, xal ποταμοὶ οὐ συγχείσονσί σε. Kal
ἐὰν διέ.1όῃς διὰ πυρὸς, οὗ μὴ κατακαυθῇς, χ.τ.λ.

Ανοίχεια ταῦτα τῶν περὶ τοῦ Ex περιτομῆς ἁρ-
τίως εἱρημένων λαοῦ, οὓς ἀπεχάλει τυφλοὺς, xal
χωφοὺς, xal διηρπασµένους. Οὐχοῦν νῦν ὁ λόγος περὶ

CAP. XLHI.

480 Vkns. 1-15. Ei nunc tta. dicit Dominus,
qui fecit te, Jacob, et qui formavit te, Israel : Ne
limeas, quoniam redemi te, vocavi (e nomine (uo.
Meus es tu. Et si transieris per aquam, tecum sum,
et flumina non cooperient te. Et ai transieris per
ignem, non combureris, (lamma non comburet te, etc,

8] Diversa sunt hzc ab illis, que de circum.
ciso populo nuper dicebantur, cum cascos eos,
surdos et direptos nominaret, Jam igitur sermo est

τοῦ χρείττονος τάγματος τῶν ix περιτομῆς πιστευ- D de przstantiori illo cireumcisorum coetu, qui fidem

σάντων. El γὰρ x&xslvot, qnoi, τοιοῦται Υεγονότες,
τοιαῦτα πεπόνθασιν, ἀλλ ὑμεῖς οἱ τὸν ἑαυτῶν
TO Thy χαὶ πλάστην ἐπιγνόντες, ἀκούσατε, ποίηµά
τε xal πλάσμὰ τὸ ἐν ὑμῖν τετηρηκότες ἁλώδθητον, ὡς
οἰχείως ἀχούειν Ἰαχώδτε καὶ Ἱσραή.. Ἐγὼ γὰρ
ὁ Xoujcac μέν σε κατὰ φυχὴν «hv κατ εἰχόνα
πεπο:ημένην, π.άσας δὲ σου χαὶ τὸ Ex γῆς σῶμα
ληφθὲν, ὃς xal αἷμα παρασχὼν ὑπὲρ σοῦ τὸ ἐμὸν,
&Aurzpocdymrx σε χτῆημα ἴδιον ποιησάµενος. "Qv
ἠξιωμένος βάδιζε ἣν ἐχελεύθης ὁδὸν εὐαγγελιζόμενος.
Kàv ἀνθι στῶσί τινες, θάῤῥει μὴ δεδιώς. ε Ἰδοὺ γὰρ

5. J Cor. x, 4141. !? Jerem. v, 5.

5 yp. παθήµατα ἅπερ οὐδέν.

ΥΛΗΙΑ. LECTIONES.

amplexi sunt. Si enim et illi, ait, quia tales essent,
ejusmodi passi sunt, vos ipsi saltem, qui Factorem
vestrum agnovistis, audite, audite, inquam, qui
opus ipsum et figmentum, quod in vobis est, ita
sine labe conservastis, ut peculiari nomine Jacob
et Israel audiatis. Ego enim sum qui feci te, animo

quidem ad meum exemplar et ad imaginem ex-

presso; corpore autem de terra creato et assumpto.
Ego, inquam, qui et sanguinem ineum (ua causa
effundens, redemi te; peculiumque exsistere mibi
volui. His ergo per me dignus habitus, perge quo

,

2533

PROCOPII GAZ.EI

2384

juberis itinere. proficisci Evangelium depradicans. A ἐγὼ μεθ ὑμῶν tiui πάτας τὰς ἡμέρας, ἕως trc

Quod si insurgant nonnulli, confide, nihil quid-
quam veritus. « Ecce enim ego vobiscum sum dies
omnes ad consummationem usque szxculi. » Me igi-
tur imitatus, qui sanguinem meum redemptionis
luz propitiationem esse volui, fias et tu impiorum
propitiatio, qui per te vocati, ad extremas orbis
partes propagantur : quorum tibi exemplum ZEgyptii

ipsi Athiopesque, ct qui Syenen incolunt, vel Saba,

ut ceteri transtulerunt, 489 esse queant. Tantum
enim a me, pro mea in te benevolentia glorificatus
e8, ul csteros omues per te vocari voluerim. Est
ad Salomonem esse profectam legimus **.

Eos igitur omnes, prz te, vel pro te, inquit, mihi
assumpsi. AL illos inale perdam, qui tibi, sive populi
sive principes exsistant, praedicationis nomine adver-
suri audebunt. Confide ergo. Nain et ipse filios (uos,
quos, Deo opitulante, per orbem universum propa-
gasti, in meam coelestem civitatem sublimes per
aerem angelicis virtutibus, tanquam pennis, sub-
nixos congregabo. Meos enim, qui a vobis nati
regenerationem in Ecclesia adepti sunt, filios esse
volo; ct Christianos omnes de meo nomine nuncu-
pari, quia Christus ipse sum, quem vobis ista per
prophetam vaticinantem auditis. At quo loco ín
gl'oriam meam pra paravi eum habemus, alii in glo-
riam meam creavi eum interpretantur : nimirum,
ut nie, qui per vos est vocatus populus glorificaret-
lpsum enim, cuim moribus esset incompositis ,
efformati , et cum in ignorantige tenebris antea
versaretur, in. (ucem eduxi. Cujusmodi gentes. ipse
exstiterunt, quas in suam Ecclesiam coivisse dicit,
cx quibus οἱ principes iu Dei populo constituti sunt.
Deinde, tanquam eorum, qua vaticinatus est, ad-
miratione propheta caperetur : Quis est, inquit, qui
predictionum istarum eventus suis oculis usurpa-
turus, f(estisque futurus sit? Justificentur qui te-
stimonitim latari sunt ; quoniam et ipse testis eorum
futurus sum, et filius, quem elegi; de quo dicebat :
« Ecce puer. meus, quem elegi !**. » Quin et Sal-
vator nosler ail : « Qui coufessus me (uerit coram
hominibus, confitebor ct illum coram Patre meo,
qui in celis est !*. » Ad cosdem dicebat rursus :
« Vos eritis mihi testes in Galilea, ct in Judza,
et llierosolymis, et ad extremos orbis usque ter-
minos !*. » [σε autem, ait, faciam, testesque meos,
et Puerum mewn, quem elegi, mittam 489 cunctis
hominibus, ui sciatis, et credatis, et intelligatis
quia ego. sum, et principio carens, et solus Deus.
Nam et Christus ipse, et apostoli scientiam de
Deo, ejusdem fidem, et notitiam annyntiarunt, Est
vero Deus unus, Pater ipse, nec aliam ab eo virtu-
tem peculiariter obtinet quiFilius est. Ut'ergo testis
est ipse l'ater οἱ Deus Salvator , ita et Filius, quem
elegit.

5 Jl Reg. x, 4 seqq. '*1sa. Σι, 1.

? Mitth. x, 32.

σνντελείας τοῦ αἰῶνος. » Μιμούμενος τοίνυν ἐμὲ, τον
dAAarud σου τὸ αἷμα τὸ ἐμὸν ποιησάµενον, ἅλΊαγμα
γένου καὶ αὐτὸς τῶν διὰ coU χαλουµένων ἀσεθεστά-
των τε χαὶ µέχρι τῶν ἑσχάτων οἰχούντων τῆς γης.
"Qv τῶν μὲν Αἰγύπτιοι, τῶν δὲ Αἰθίοπές τε xa οἱ
τὴν Συήνη» οἰχοῦντες παράδειγμα. Σαθὰ δὲ ἀντὶ
Συήνης ἐξέδωχαν οἱ λοιποί * οὕτω yàp ἐδυξάσθης δι
ἀγάπην ἑμὴν ὡς διὰ coU πάντας χληθῆναι. Σαδὰ
δὲ ἔθνος Αἰθιόπων οὗ ἡ βασίλισσα πρὸς Σολομῶνα
Ταρεγάνετο.

vero el Saba gens illa /Ethiopie, ex qua reginam

Τούτους οὖν ὑπὲρ σοῦ, f| ἀντὶ σοῦ, πάντας ἐκτησά-

B µην. Απολέσω δὲ τοὺς, πολεμέποντάς σε διὰ τὸ

χήρυγµα, λαούς τε xat ἄρχοντας. θάῤῥει τοιγαροῦν.
Καὶ τὰ cà yàp τέχνα, ἃ χατὰ θεὸν σπείρας, xa9*
ὅλης τῆς οἰκουμένης ἐγέννησας, εἰς πόλιν µου συνάξω
τὴν ἐπουράνιον, µετεώρους δι ἀέρος ἀνα.αθὼν, ὡς
πτηνοῖς ὑποχουφιζομένους ἀνέμοις, ταῖς ἀγγελιχαῖς
δηλονότι δυνάµεσι. Τοὺς δ: ὑμῶν γὰρ τεχθέντας
ἐμοὺς εἶναι παϊδας ὀρίζομαι, τῆς Ev Ἐχχλησίᾳ τν-
χόντας ἀναγεννήσεως, ol καὶ τῷ ἐμῷ κληθήσονται
πάντες ὀνόματι Χριστιανοὶ προσαγορενόµενοι, ρι-
στὸς γὰρ ὁ ταῦτα διὰ τοῦ προφήτου θεσπίσας. Αντὶ
δὲ τοῦ, ἐν γὰρτῇ δόξῃ µου κατέσπευσα |. αὐτόν *
εἰς τὴν δόξα» µου ἔκτισα αὐτὸν, ἑξέδωκαν οἱ λοι:
πο. Ὡς ἂν οἱ m δι’ ὑμῶν χληθεὶς Cota µε λαός.
᾿Επ.ῖασα γὰρ αὑτὸν ἅπλαστον ὄντα τοῖς τρόποις,
ἐφώτισά τε σχότῳ τῆς ἀγνοίας τυφλὠττοντα. Τοι-
αὕτα δὲ τὰ ἔθνη, ἃ πρὸς τὴν ἰδίαν Ἐχχ)ησίαν συν-
Ίχθαί Φησιν, ἐξ ὧν καὶ ἄρχοντες ἐπὶ τὸν lav
κατέστησαν τοῦ Θεοῦ. Εἶτα ὁ προφήτης θαύματος
ἐφ᾽ οἷς ἐθέσπισε πληρωθεὶς, Τίς ἄρα ἔσται, φποὶν, ὁ
µέλλων ποτὲ τούτων τῶν πραγμάτων ὁφθαλμοῖς τὰς
ἐχίάσεις ὁρᾷν, xai τῶν ᾽ἀποτελεσμάτων ἔτεσθα
μάρτυς ; Δικαιωθήτωσα» (ιαρτυρήσαντες 9, ἐπειδὴ
χὰγὼ μάρτυς αὑτῶν γενήσοµα:, καὶ ὁ παῖς ὃν
éCeAeCdpmv. Περὶ οὗπερ ἔλεχεν ' «Ἰδοὺ ὁ παῖς µου
ὃν ἠρέτισα, » Καὶ ὁ Σωτῆρ δὲ φησιν’ « Ὅς ἂν ὁμο-
λογήσειεν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω
χἀγὼ ἂν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατέρος µου, τοῦ bv
τοῖς οὐρανοῖς. » Πρὸς οὓς ἔφασγνε πάλιν. « Ὑμεῖς
δὲ ἔσεσθέ pot μάρτυρες Ev τε τῇ Ραλιλαία, καὶ τῇ
Ἰουδαίᾳχ, χαὶ τῇ Ἱερουσαλὴμ, καὶ ἕως ἐσχάτου τῖς
Υης. » Ταῦτα δὲ, φγσὶ, ποιήσω, καὶ τοὺς µάρτυ; ἆς
/:ου, καὶ τὸν Παϊδά µου, ὃν ἐξεεξάιην, ἁποστε-
λῶ πᾶσιν ἀνθρώποις, ἵνα γγῶτε, καὶ πιστεύσητε,
«al συνητε, ὅτι ἐγὼ ἄναρχός τε χαὶ µόνος θεός.
Καὶ Χριστὸς γὰρ, xal ἁπόστολοι τὴν τοῦ 8600 γνῶ-
σιν ἐχήρνξαν, πἰστιν τε xol τὴν περὶ αὐιοῦ σύν-
εσιν. Εἰς δὲ Θεὸς ὁ Πατὴρ, οὐχ ἑτέρας οὔσης αὐτοῦ
τῆς ἰδίας δυνάµεως ὃς ἐστιν ὁ Ὑἱός. Τοιγαροῦν ὡς
μάρτυς ὁ Πατὶρ καὶ θεὺς σώζων, οὕτω χαὶ ὁ Παῖς,
ὃν ἐξε.έξατο.

!'* Act. 1, 8.

VARLE LECTIONES.

7 Pqp. χατεσχεύασα. 3 jy. ὁ.

5 Ic. μµαρτυρῄσοντες.

4585

ἁ ποστελεῖ Κύριος αὑτοῖς σωτῆρα, ὃς σώσει αὐτούς.
Κρίνων σώσει αὐτούς.» Αντὶ δὲ τοῦ ὠγείδισα, ἡχού-
t(C d φασ.ν ol λοιποί. ᾿Αχουστὰ γὰρ ταῦτα χατέστη-
σα προλαθὼν µόνος ὢν tv ὑμῖν θεὸς, χαὶ οὐδεὶς
&upnv µοι ξένος ταῦτα θεσπἰζοντι διὰ τῶν ἐμῶν
προφητῶν , ὡς ὑμεῖς αὐτοὶ γεγόνατε μάρτυρες.
Μάρτυς δὲ xáyó, xal à Παῖς ὁ ἑμός. ΣυνΏν γάρ
μοι θεσπίφοντι, πρὸ τῆς σαρχὸς ἔχων την ὕπαρξιν.
"AXI! ἅπερ ἐξ ἀρχῆς ὥρισα, ταῦτα δυνῄσεται παρᾳ-
σαλεύειν οὐδείς. Ταῦτα Aé)extat μὲν εἰς πρόσωπον
ἹἸαχώδ τε καὶ Ἱσραὴ.ὶ, εἰς δὲ τὸν ἁποστολιχὺ» χο-
Qi» ἀναρέρεται, xol ἐπὶ πάντας τοὺς ἐξ Ἰουδαίων
πιστοὺς τοῦ λὂγου διῄχοντος. Τινὲς δέ Φφασιν, ὡς
ἀγαθὸς ὢν ὁ 8:5;, οὓς πχιδξεύων ἀπέθαλε, τούτους
προσκαλεῖται 07 Elsov, λήθη παραπέµπων τὰ πρὀ-
τερα, xal προτιθεὶς ἀοχὴν ἑτέρου χαιροῦ, χατὰ τὸ,
« Xfuepoy ἐὰν τῆς φιωνῆς µου ἀχνούσητε, » xal τὰ
ἐφ᾽ ἑξης. Ὡς γὰρ ἐχεῖ τ) σήμερον, οὕτως ἐνταῦθα
τὸ νῦν, ἀμνηστείας ἔχον ὑπόθεσιν, χαὶ πραγμάτων
ἑτέρων ἁρχὴν ἑσομένων παρὰ θεοῦ μὴ συγχωροῦντος
ἄγαν ἀθυμεῖν, ὡς ἔξοντας τῶν παρόντων μεταθολὴν,
ἁπάντων ἀνθρώπων δι) αἵματος λυτρουμµένων Χρι-
6100. Ἡὐδύχκησε γὰρ ὁ θεὸς ἀναχεφάλα:ώσασθαι τὰ
πάντα ἓν αὐτῷ, κατὰ τὴν Παύλου φωνὴν, δοὺς ἡμῖν
xai τὸ γαινὸν ὄνομα Χριστοῦ τὸ ἐπιχληθὲν ἐφ᾽ ἡμᾶς.
Τί δὲ τοὔνομα; Ἐμιὸς εἶ σύ. Χριστοῦ γὰρ εἶναι πἀν-
τες λεγόµεθα τῆς πρὶν ἔξω γεγονότες ἀλλοτριώσεως,
ἣν ἔσχομεν ἁμαρτάνοντες, xalcot xaz& φύσιν ὄντες
8:05. ᾽Αλλὰ πάλιν ἡμᾶς διὰ τοῦ Πνεύματος ὠχειώ-

σατο ποιῄσας ἀναλώτους παντὶ πειρασμῷ. Ποταμοὶ C

Υὰρ xaX ὕδωρ xal φΊόγες, τὰς πολυειδεῖς τῶν πει-
ρασμῶν ἐφόδοος κατασηµαίνουσι. Γέγραπται γάρ"
« "Ott πάντες οἱ θέλοντες ζῆν εὐσεθῶς iv Χριστῷ
Ἰησοῦ, διωχθήσονται. » Καὶ τοῖς πιστεύσασιν ἔφη
Χριστός * « ΘλίΨιν ἔχετε ἓν τῷ χόσμῳ. » Καὶ ἓν τῇ πα-
ῥραδολῇ δὲ τῆς ἐπὶ τῆς πέτρας τεθεµελιωμµένης οἱ -
xlac* « Kai χατέδη, φησὶν, ἡ Bpoyh, xai ᾖλθον οἱ
ποταμοὶ, καὶ ἔπνευσαν οἱ ἄνεμοι, » τοὺς πειρασμοὺς
διὰ τούτων δηλῶν. Τὸ δὲ, ἐποίησά σου d.Larpga
Αἴγυπτον, δηλοῖ ὡς ἀντὶ τῆς ἐχθολῖς περιεποιησά-
μην τὰ ἔθνη, ὧν πρώην ἀσεθούντων, μόνος Ἱσραὴλ
κλῆρος ὑπῆρχε θεοῦ. Νῦν δὲ µετέστραπται τῶν
πραγμάτων ἡ τάξις, ὅτε τὸν Λυτρωτὴν ἀπέκτειναν
Ιουδᾷῖοι. Δοξάσω δέ σε, ttal, μετὰ τοῦτο τιµή-
σας. Κληθήσεται γὰρ καὶ αὑτὸς μετὰ τὴν εἴσοδον
τῶν ἑθνῶν, Ἠνίχα ποιῶν ὑπὲρ σοῦ, πο.].Ίούς σοι
δώσω διδασχάλους xat ἄρχοντας ὑπὲρ τῆς σης λέ-
οντας xspaAnc. Kega.lh δὲ τῶν πιστῶν ὁ Χριστὸς,
ὅπερ ὑπὲρ coU, xal τῆς σῆς ὠφελείας γενήσεται. T3
δὲ τῶν Ἰθυδαίων ὑπισχνεῖται Συναγωγῇ συνάξειν
αὐτῆς τὰ τέχνα. Σῶσαι γὰρ τὰ ἀπολωλότα πρόδατα
ἆλθεν Ἱσραλλ. Καὶ τὰ πανταχοῦ διεσπαρµένα Aóvo
δημιουργίας céxva Θεοῦ. τοὺς iG ἐθνῶν δηλονότι,
οὓς πλανῄήσας ἀπέστησε θεοῦ διασχεδάσας ὁ Σατανᾶς.
Διὸ εἰπόντος Καϊάφα, « Συμφέρει ἵνα eI; ἄνθρωπος
ἀποθάνῃ ὑπὲρ τοῦ Xao0, φησὶν ὀεὐαγγελιστὴς, ὡς

15 Psal. xciv, 8.
9! Ephes. v, 25.

U Ίνα. xxxv, 4.
vii, 27.

COMMENTARII IN ISAIAM.
Διόπερ ἓν ἑτέροις ὁ παρὼν προφήτης φησί. « KaL A

? Ephes. 7, 10.

2386

[taque et aliii sic loquitur noster hic propheta :
ε Et mittet ipsis salvatorem, qui salvet. eos; judi-
cans salvabit cos '". » At pro ezprobravi, reliqui
audire feci interpretantur. Ista enim vos ante om-
nes docui, qui Deus unus in vobis sim ; neque mihi
adfuit alienus, cum ista per prophetas meos va-
ticinarer; quemadmodum vos mhi testes estis :
testis item. εί ego, Filiusque meus. Adfuit. enim
et ipse mecum, cum ista prx»dicerem, cum ante
carnis assumptionem exsisteret. Sed quz ab initio
ita fore decrevi, mutare et inovere nemo est qui
possit. Atque hec quidem in Jacobi et Israelis
gratiam dicuntur, quz tamen ad. apostolicum cho-
rum, et ad eos etiam omnes, qui ὃς Jud:ris fidem
amplexi sunt, extenduntur. Volunt porro nonuulli

B Deum ipsum, qui pro sua bonitate, quos a se ca-

sigatos repulit, invitaré rursus, et priteritorum
oblivisci soleat, temporis etiam alterius princi-
pium hic proponere : quale est illud : « llodie si
vocem meam audieritis '*, » et qu:xe sequuntur. Ut
enim ibi hodie vocabulum , sic et hic particu!a
nunc oblivionis ergumentum continet, et ostendit
Deo auctore rerum fore aliarum principium, qui
nos animum despondere nunquam patitur : tàau-
qiam Christi sanguine redemptis omnibus przesen-
tium rerum immineat commutatio. Placuit enim
Deo, teste Paulo '*, omnia in eo instaurare, qui
largitur nobis recentem etiam de - Christi nomine
appellationem, quod invocatum est super nos 35.
Quodnam igitur nomen est? Meus es tu. Christi
siquidem omnes esse dicimur, qui extra alienatio-
nem simus, quam peccantes prius habebamus,
quantumvis /48/$ » Deo natura essemus. Sed nos
rursum ipse sibi conciliavit ; cum quibusvis tenta-
tionibus inexpugnabiles reddidit. Flumina siquidem,
et aqua, et ignes, varios tentationum insultus de-
s'gnant. Scribitur enim : « Omnes. qui pie volunt
in Jesu Christo vivere persecutionen patientur ?*, »
Christi deinde ad ipsos, qni (idem amplexi essent,
verba non desunt, quibus eos in hoc saxculo affli-
gendos esse monuit ; in ea preterca domus para-
bola, cujus jacta super petram funlatnenta fuc-
rant : « Et descendit, inquit, imber, et venerunt
fluvii, et flaverunt venti ** ; » quibus nihil aliud,

p qam tentationes signiflcavit. At quod commuta-

lionem iuam feci Egyptum, ait, gentes se in repu-
distorum locum sibi adoptasse ostendit, quibus
impie degentibus antea, solus Dei sors evaserat
Israel. Nunc autem rerum est ordo imiputatus, ex
quo Redemptorem Jud;ei morti tradere ausi sunt.
At glorificabo te, inquit, honore postea prosequens.
Vocabitur enim et ille, postquam fuerunt gentes
ingress:e, quando propter te excitatlos multos. tibi
dabo doctores et principes, qui pro tuo capite verba
faciaut. Est. vero credentium caput Christus 3.
qui pro te, id estin tuam rem tuamque. utilitatem
omnia facturus. est. Videlur autem polliceri Ju-

"7 Jerem, 1, 14... 9! IHE Tim. 51,13... ** Matth.

2351

PROCOPII GAZAEI

2388

dieorum Synagogze, ejus se filios esse collecturum. A ἀρχιερεὺς (v προεφήτευσεν, ὅτι fpe)ev "Incove

Venit enim ut deperditas oves Israelis salvaret **,
et eas etiam, qux ubique disperss, creationis ra-
tione filii Dei dicebantur ?* , id est gentes, quas in
errorem Satanas inducens a Deo avocarat. Atque
hinc est, quod, cum dixisset Caiphas, Unum ho-
minem pro populo mori conducere, statim subje-
cit evangelista, eo ipso, quod summus esset pon-
tifex, Jesum pro gente moriturum prophetasse.
Neque solum pro gente, sed ut filios Dei , qui erant
dispersi, congregaret in unum. Dicas et gentes
esse Israelitarum filios, a quibus fidei disciplinam
acceperunt; qui ubique terrarum dispersi antea,

ἀποθνήσχειν ὑπὲρ τοῦ ἕἔθνους. Καὶ οὐχ ὑπὲρ τοῦ
ἔθνους µόνον, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ τὰ τέκνα τοῦ θεοῦ τὰ
διεσχορπ:σµένα συναγάγῃ εἰς ἓν. Εἴποις 8 ἂν καὶ
τοὺς ἐξ ἐθνῶν τέχνα εἶναι τῶν ἐξ Ἰσραὴλ, ἐξ ὧν τῆς
πίστεως παρέλαθον τὰ µαθήµατα, πανταχοῦ τῶν τῆς
οἰχουμένης διεσπαρµένοι χλιµάτων, καὶ πρὸς μίαν
Ἐχχλησίαν συναχθέντες χαθολικἣν, χωλύοντος θεοῦ
τὴν τῶν ἀγρίων χαὶ πονηρῶν πνευμάτων ἀντίστασιν,
οἱ πρὶν τυραννοῦντες ἀνανεύειν εἰς θεὸὺν οὐχ ἐπέτρε-
πον. Υἱοὺς δὲ καὶ θυγατέρας χαλῶν, tt,» διὰ Χρι-
στοῦ τῶν πιστῶν υἱοθεσίαν παρἰστησιν , οὗ δὴ καὶ
τοὔνομα πάντες ἐπιγραφέμεθα.

in uram jam Ecrlesiam catholicam a Deo coacti sunt, a quo eliam ferorum | malorumque spirituum

conatus repressi sunt, quorum tyrannide A485

antea ad Deum erigi minime dabatur. Eo ipso

deinde, quod filiorum et filiarum meminit, eani, quz per Christum est, fidelium adoptionem indi-

cat, eujus nomine omnes nuncupamur.

Ait autein populum se creavisse, quo modo legitur Ὦ ἍΤοῦτον δὲ τὸν λαὸν ἐχτικέναι φησὶ, κατὰ τὸ ἓν

in Psalmis : « Et populus, qui creatur, laudabit
Dominum **. » Quod idem plane est ac si recreari
et ita ad imaginem Dei revocari dixisset, ut veteri
honiine deposito novus evadat. Est enim in Christo
nova quadam creatio juxta. illud : « Nolite confor-
inari huic 4Seculo, sed reformamini in novitate
sensus vestri 7. » Quod certe sua sejam gloria
prastitisse significat. Est vero Patris gloria Filius,
per quem nimirum, et in quo gloria afficitur, cum
dixit : « Ego glorificavi te in terra 15. » Per quein
populum cecum in lucem eduxit, Est enim justitize
Sol, ueque suos patitur noctis et tenebrarum filios,
sed lucis, inquit Apostolus **, exsistere. Quod au-
tem congregati sunt dixit quia nondum illud con-
tigit, prophetico more extulit, ul. congregatum iri
deinonstret. De futuris enim, tanquam preteritis,
usitate Scriptura loquitur; cujus generis est illud .
« Dorsum meum przbui in flagella *?. Ει illud :
« Partiti sunt sibi vestimenta mea?!, » Futuros. au-
tem et gentibus in Ecclesia principes innuit, justa
illud Davidis : « Sicut tenebrz ejus, ita οἱ lumen
ejus ?*. » Dealbata enim est, quie nigra fuerat.
Deinde : « Ubi abundavit peccatum, ibi superabun-
davit et gratia ?*. » Ἠφο igitur locutus est. Deus,
tanquam qui de eorum eventu, qua przdicit, ni-
hil ambigat : cum d:emones futurorum praedictione,
vos iu fraudem inducant. His enim ethnicos erudit,
duni eos in sermonem inducens futura se prznosse
propletarum suorum testimonio demonstrat. Quis
autem diemonibus testis erit, tale aliquid eos ex
sese de Cliristi adventu, deque suo ipsorum interitu
predixisse? Nullum enim se vera przdixisse testem
citare queant, ut. se qui axdierunt sequerentur ;
id est, ut laudarent, et. aunplecterentur, tanquam
futurorum prescios, 486 justeque in pretio et
honore habitus.

** Matth, xv, 94... 9 Joan. x1, 52. ** Psal. ci, 19. *? Rom. xn, 9. ** Josn. xvn, 4.

Ψαλμοῖς ' « Καὶ λαὸς 6 χτιζόµενος αἰἱνέσε. τὸν Κύ-
ριον. » Τοῦτ) ἔστιν ἀναχτιζόμενος, xal πρὸς τὸ xat"
εἰχόνα πάλιν ἐπανελθὼν, χαινὸς γεγονὼς, xaX τὸν
παλαιὸν ἀπεχδυσάμενος ἄνθρωπον. Eig 9 γὰρ ἐν
Χριστῷ xatvt) χτίσις, κατὰ τὸ, « Mh συσχηµατίζε-
σθε τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλά μεταμηρφοῦσθε τῇ &vaxat-
νώσει τοῦ νοὺς ὑμῶν. ; "O δὴ νῦν πεπυ.ηχέναι τῇ
ἰδίᾳ δόξῃ φησί’ δόξα δὲ Πατέρος ὁ Υἱὸς, 6v οὗ, καὶ
ἐν ᾧ δοξάζεται λέγονςσι ' « Ἐγὼ ἑδόξασά σε ἐπὶ της
γῆς. » Δι οὗ «Ίαν τυρ.λ1ὸν ἐξήγαγε πρὸς τὸ φῶς.
Ἠλιος γὰρ ἣν δικαιοσύνης pi συγχωρήσας νυκτὸς
xai oxózou; ὑπάρχειν νἱοὺς, ἡμέρας δὲ μᾶλλον, κατὰ
τὸν θᾳῖον ᾽Απόστολον. Εἰπὼν δὲ συνήχθησαν.,
ἐπειδὴ µήπω τοῦτο γεγόνει P, προφητικῶς εἰρῆσθαι
δέλων τὸ 4, Καὶ συναχθήσονται. Ὡς γδγονότα γὰρ
τλ πάντως ἑσόμενα λέχειν σύνηθες τῇ Γραφῇῃ. Ulóv
ἑατι' « Τὸν νῶτόν µου δέδωχα εἰς µάστιγας. » Καὶ
τὸ, « Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά µου ἑαυτοῖς.» Ἐκ
τῆς δὲ τῶν ἐθνῶν Ἐκκλησίας ἄρχογτας ἔσεσθαι,
qnoi ἐπ᾽ αὑτῆς. Κατὰ γὰρ Δαθίδ" « Ὡς τὸ σχότος
αὐτῆς, οὕτω xal τὸ φῶς αὐτῆς. » l'éyove γὰρ dj µέ-
λαινα λελευχανθισµένη. Καὶ, « OO ἑπερίσσευσεν f
ἁμαρτία , ὑπερεπερίσσευσεν dj γάρις.» Ἱαῦτα μὲν
οὖν ἔφη 8süc ὧν προαγορξύει γινώσχων τὰ μέλλοντα.
θεοὶ δὲ φευδεῖς ὄντες οἱ δαίµονες µάτην ὑμᾶς tná-
των οὐδὲν αὐτοὶ προγινώσχοντες. Κατηγεῖ γὰρ διὰ
τούτων τοὺς ἐθνιχοὺς, οὓς εἰς τὸν λόγον παρήγαγε,
μάρτυρας λέγων ἔχειν τοῦ προειδέναι τὰ μέλλοντα

D τοὺς ἰδίους προφήτας. Toi; δὲ δαίµλσι τίς µαρτυρή-

σειε», ὡς δι αὐτοῦ * τι προειρηχόσι περὶ τῆς Ἆρι-
στοῦ παρουσίας, xat τῆς αὑτῶν χαθαιρέσεως; υὑδένα
γὰρ, ὡς ἀ.1ηθῆ προειπόντες, ἔχουσι μάρτυρα, ὡς ἂν
αὐτοῖς ἀχολουθοῖεν ἀχούογτες αὐτῶν . Τοῦτ' ἔστι,
συναινοῦντές τε xal πειθόµενοι, ὡς ἐγνωχόσι τὰ µέλ-
λοντα, xat τιµωμµένοις διχαίως.

** Ephes. Y,

8. ** Psal. xxxvn, 18. 7 Psal. xxi, 19. ?? Psal, cxxxvin, 42. 9? Rom. v, 20.

VABRLE LECTIONES.

ο yp. ἔστ' τις. Pyp. véyovs.. 3 Tp. ÓnAsl 56.

5 }ρ. δι αὐτῶν.

2389

COMMENTARII IN ISAIAM.

239€

Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐχεῖνοι ὑμεῖς δὲ, ὦ προφῆται, Α — Sed illi quidem ista : vos aulem, ο proplietee;

γένεσθέ µοι μάρτυρες * µαρτυρήσω δὲ σὺν Yi
xà7à, φησὶν, ἐμαυτῷ. Ἔλεγεν γὰρ ὁ Σωτέρ΄ε Ἐὰν
ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἡ μαρτυρία noo ἁἀληθής
ἐστιν, ὅτι οἶδα πόθεν εἰμὶ, xal ποῦ ὑπάγω.» Καὶ
πάλιν’ « Ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαντοῦ, xal µαρτυ-
pst περὶ ἐμοῦ ὁ πέµψας µε Πατήρ. Ταυτὶ 65, qnot,
λελάληχα ὑμῖν, ἵνα 1ῶτε, καὶ πιστεύσητε, xal
συνητε ὅτι ἐγώ εἰμι. » Διὰ γὰρ γνώσεως f) πίστις.
Διὰ δὲ τῆς πίστεως, ἡ σύνεσις. « Ἐὰν γὰρ μη πι-
στεύσητε, οὐδ' οὐ μὴ συνῆτε, » φησίν. "y δὲ ἀῑδιός
εἰμι καὶ Σωτήρ. Καὶ προεῖπον ὅτι σώζω, χαὶ διά
Χριστοῦ πρὸς ἔργον Ἠγαγον ἸὨΩγείδισα δὲ, φησὶ, τοῖς
ἐξ Ἱσραῦλ, ὅτι φ'λήδονοι μᾶλλον ὄντες, ἡ φιλόθεοι,
τὸν ἐμὸν παρέδαινον νόµον. Ἐγὼ δὲ διὰ πολεµίων
ἐφόδου τούτους ἐπαίδευον, ὅτε καὶ τὴν παρ) ἐμοῦ
σωτηρίαν ἐζήτουν. "Όπερ αὐτοῖς ὠγείδισα διὰ τῆς
Ἱερεμίου φωνῆς λέγων « Ἐν τῷ χσιρῷ τῶν χαχῶν
αὐτῶν ἐροῦσιν, ᾿Ανάστα, xal σῶσον ἡμᾶς. » Καὶ,
« Ποῦ εἰσιν οἱ θεοί σου, οὓς ἑποίησας σεαντῷ; εἰ
ἀναστήσονται καὶ σώσουσί σε àv χαιρῷ τῆς χακώσεώς
σου; ) Σώζω τοίνυν µόνος ἐγὼ, ὡς δύνασθαι μηδένα
τῶν ἐμῶν ἑξαρπάσαι χειρῶν τὸν σωζόµενον:
ποιήσω, καὶ τἰς ἀποστρέψει; αὐτὸς ἔδωκα yip τὰ
ἔθνη, xal τίς τοῦτο μεταθαλεῖ πρὸς τὸ μὴ οὕτως
ἔχειν; διὸ περὶ τῶν ἑαυτοῦ προθάτων ἔλεγεν ὁ Σω-
τὴρ᾽ εΚἀγὼ δίδωµ, absol; ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὗ μὴ
ἁπόλωνται εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ οὗ ph ἁρπάσῃ τις
αὐτὰ Ex τής χειρός µου. Ὁ Πατὴρ, ὃς δέδωγέ µοι,
πάντων μείζων Eoi, xat οὐδεὶς δύναται ἁρπάζειν Ex
τῆς χειρὸς τοῦ Πατέρος µου. » Φωνὴ yXp αὐτὴ τῇ
προχειµένῃ συνάδουσα. Τινὲς δὲ τὸ, ἐποίησα dA-
ἑαγμὰ σου Αἴγυπτον, εἰς ὑπόμνησιν εἱἰρῆσθαι τῆς
ἐξ Αἰγύπτου φασὶν ἑλευθερίας. Ὅλα Υὰρ ἔθνη τιµω-
pnaáuevog ὑμῶν ἀντιχατηλλαξάμην. Τοιγαροῦν ἐπ-
ἀγει' 'Ag' οὗ ἔγτιμος ἐγέγου ἐνώπιον ἐμοῦ, ἐδοξά-
σθης. Οὐ γὰρ οἰχείᾳ δυνάμει τὰ ἔθνη νενίχηχας, Epi]
δὲ ῥώμῃ τε καὶ συμμαχία, xal τὰ πρὸς χρείαν ἀεὶ χο-
ρηγήσαντος, ὡς τὰ πἑριξ ἔθνη θαυμάζειν χαταπλητ-
τόµενα. Καὶ voy δὲ δράσω τὰ παραπλίσια. Kay γὰρ
ὡς ἁλουσῶν τῶν t φυλῶν ὑπεχλύεσθε, χρὴ σχοπεῖν
ὡς εἰ γενοίµην ὑμῖν εὐμενὴῆς, πανταχόθεν πάντες
συν ἀγεσύε, καὶ τὸ τὴν ἀνάχλησιν χω.ύσον οὐδὲν.
Καὶ τὴν ἀρχὴν γὰρ ἐμῆς ἕνεχα δόξης περιεποιησά-
µην ὑμᾶς, χαὶ τὰ πρὸς ἐμὲ τυρ.Ἰώτεοντας ἆλευθε-
ρίας Ἱξίωσα. Οὐ γὰρ οἴχοθεν χινηθεὶς ᾠχειώθης
ἐμοί. Τί οὖν μετὰ τοσαύτην πεῖραν, ὡς μήτε ἰδόντες,
μήτε μὴν ἀκηχοότες τυφ.1ώττετε;

C

estote. mihi testes. lpse vero. mihi cum Filio testis
fuero. Dicebat enim Salvator : « Si ego testimonium
perhibeo de me ipso, testimonium meum verum
est : quia ego novi unde sum, et quo vado ?*. » Et
rursus : « Ego testimonium perhibeo de meipso,
el testatur de me, qui misit me Pater ?*, Παο
autem locutus sum vobis, ut sciatis, et credatis, et
intelligatis, quia ego sum. » Fides enim cognitione,
fide autem intelligentia comparatur. « Nisi eniu
credideritis, inquit, non intelligeiis **. » Qui autein
sum zternus, sum idem et Salvator. Et qui premisi
salvare me, id etian per Christum reapse prestiti.
Exprobravi autem, inquit, Israeli, eum ipsum vo-
luptatuur, quam Dei esse amantiorem ; qui legein
meam pr:etergredi non dubitarit. Sed eosdem cgo
invasione hostium castigavi, cum a me salutem
quirerent, sicut per Jeremium ezprobravi his ver-
bis : «In tempore malorum suorum dicent, Exsur-
g^, et salva nos *'- » Et: « Ubi sunt. dii tui, quos
frustra fecísti tibi ? num surgent et liberabunt te
in tempore afflictionis tug **? » Salvabo igitur ego
solus ; nec poterit quisquam manibus meis eruere,
quem salvare statuero. Faciam, et quis avertet?
Ipse saívavi geutes, et quis est, qui rem ita non
habere dicat ; aut infectam reddat ? Hine est igitur
illud, quod de suis ovibus dicebat Salvator : « Et
ego dedi eis vitam sempiternam, neque peribunt in
seculum, neque eas abripiel quisquam de manu
mea. Pater, qui dedit mihi, omnium est potentissi-
mus; nec polest quisquam rapere de manu Patris
mei **. » Consentit enim vox ista, cum iis qua
nobis a propheta proponuntur. Nonnulli autem
quod feci commutationem tuam /Egyptum dixit, id-
ipsum ; ut se JEgyptiaca servitute liberatos esse
meminerint, appositum arbitrantur ; quasi sumpta
de gentibus universis ultione illos in istorum locum
se substituisse dicat. Itaque adjicit : Ex quo hono-
rabilis factus es in conspectu meo, glorificatus A487

. es. Neque enim tua virtute, sed meis viribus, nieo-

D

que auxilio gentes superasti, qui nulli te rebus ege-
re passus siin : unde et vicinis undique regionibus
magni non admirationi tantum, sed terrori etiam
exslitisti, Atqui illis etiamnum plane similia ad-
missurus sim. Etsi enim. tanquam captis tribubus
decem, prope delicitis, non ignorare vos decet
tamen, me, si placidus esse ceepero, omnes undique
coacturum, neque revocandi institutum quidquam

esse prolhibiturum. Nam et vos ab initio glorie mec serviens mihi acquisivi, el quantumvis in me
cecutientes ΄ etiam libertate donavi. Neque enim tuopte ingenio, tuaque tantum ductus animi pro-
pensitate mihi adhzsisti. Quid igitur tanta experti, tanquam nihil audieritis, nihilque videritis, ipsi

eccutitis ?

Ὑπομιμνήσχει δὲ αὐτοὺς, ὡς xal πάντα τὰ ἔθνη
συν ᾿Ασσυρίοις ἐπεστράτεντσαν Ἱερουσαλὴμ θαῤ-
ῥοῦντα τοῖς ἰδίοις θεοῖς, παρ) ὧν οὐ βοῄθειαν ἔσχον,
οὗ τὰς μελλούσας προέγνωααν ἑαυτοῖς συμφοράς.
Ὀ0γδ.,ἠχοντα πέντε γὰρ χιλιάδες τούτων πεπτώχασιν.

δν Joan vii, 8. 1 ibid. 18.

9 [sa, vi1, 9... Jerem. 1, 27,

Neque vero eos patitur oblivisci, quemadmodum
οἱ gentes omnes, junctis cum Assyrio viribus, Lel-
lo Jerusalem agsressi sunt, cum diis suis confide-
rent; a quibus neque auxilium ullum senserunt,
neque sibi calamitates imp»ndere previderunt. Ex

22709

35 ibid. 298. ?* Joan. x, 38,

2591

PROCOPII GAZAEi

2322

16 emm ad octoginta quinque millia. internecione A 'Hxézto οὖν τις ταῦτα παρ) ἑχείνων ἀχηκοὼς tix

deleti sunt. Accedat. igitur jam aliquis qui istheec
ah eorum diis audiverit, qu:xe vidistis ; quorum vos
elim me comprobante testes esse oportuit. Quod si
idipsum praestare recusatis, vel ipse mihi non dee-
vit Filius unigenitus, qui defectum vestrum sup-
p'eat, quo tempore nimirum praeclarum illud ante
Pontium Pilatum de me testimonium edidit. Quan-
quam si mibi testes esse vultis, non parum et ipsi
vobis ad futurorum cognitionem divinitatisque meae
contemplationem profuturi estis; qui servare me,
cunm libet, vestris ipsi oculis intuiti estis ; et pr:e-
dicere, quando sum aliquid admissurus : quod ab
eorum nemine, qui dii putantur, praestari potest.
Christum referant ; tanquam eum, quz de Israele,
existiment.

{89-80 Vrns. 14-28. Sic dicit Dominus Deus,
qui redemit vos, sanctus Israel : Propter vos mittam
in. Dabylonem, et suscitabo fugientes omnes, et Chal-
dei manihus vincientur. Eq« Dominus Deus, sanctus
vester, qui ostendi Israel regem ves'rum. Sic d cit
Dominus, qui dat in mari viam, et in aqua vehemen-
ti semitam, qui eduxit currus, et equum, et multitu-
dinem robustam, etc.

Vos, inquit, cum magno vestro comniodo corri-
pere statuissem, Babyloniis tradidi. Postea vero
cum in libertatem assererem, et eos etiam, a quibus
injuriam passi eratis, ullus sum : Chaldwis ipsis,
qui juxta habitant, partim quidein in fugam con-
versis, partim vero rinctis, et navibus in captivi-
tatem abduciis, cuum potentiorum impelun, &usti-
here non possent. Aiunt nonnulli Cyrum illum, qui
Bibylonem. expuguavit, vinctos in exsilium classe
deportari jussisse ; Deoque auctore ita factum esse
ut sui ipse A490 regni potentiam mortalibus os-
teuderet. At quo loco, qui. ostendi Jsrael regem ve-
atrum. habemus , iva Symmachus : Ego Dominus
sanctus vester, conditor Israel, rex vester. Quanquawn
equidem Cliristum regem constitutum esse videri
queat innuere, quem Zsraelem, et Jacobum, sicut
οἱ Davidem etiam, tanquam qui ab illorum semine
prodierit, in Scriptura nominari vi.lemus. Quoniam
enim futura peculiaris cujusdam Babylonis , que
est a Cyro oppugnata, redemptionis meminit ; de
qua etian propliet:e cujusdam verba ista sunt :
« Quemadinodum fecisti, sic erit retributio tua 95; »
ad cam jai, quie per Christum ipsum, non gentis
unius, ut autea ; sed communis omnium perfectis-
sima futura est, orationem convertit. Deum autem
in utraque valere ostendit, cum Ego Dominus Deus,
adjungit. Deinde tanquam integrom orationem in-
cipiat, dixit : Sic ait Dominus Deus Israel. Deus
enim nalura cum sit, quid non facile efficiat? Il:c
igitur Dabylonii me auctore passuri sunt, que non-
dum contigerunt, licet ipse non nunc primum .po-

^ Abd. 15.

θεῶν ἄπερ ἴδετε, περὶ ὧν ὑμᾶς typrnv γενέσθαι xal
ιιάρτυρας ἐπιψηφ:ζομένου χἀμοῦ. El δὲ πρὸς τοῦτο,
φησὶν, ἀναδύεσθε, ὁ μονογενῆς µου παρέσται Yióc
τῶν ὑμετέρων ἑλλειμμάτων εἰς ἀναπλήρωσιν, ὁ xai
ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου τὴν χαλὴν µαρτυρήσας µαρτυ-

εφίαν. Καΐτοι μαρτυροῦντες ὠφελεῖσθε τὰ µέγιστσ

πρὺς χατανόησιν τῶν µελλόντων, xai θεωρίαν τῆς
ἐμῆς θεότητος, ὀμματούμενοι ὡς χαὶ σώζω θέλων,
xai δρᾶσαι µέλλων πρλλέγω, τοῦτο μηδενὸς ποιοῦν-
τος τῶν λεγομένων θεῶν. Τινὲς δὲ τὸ µάρτυς ἔσται
ὁ παῖς µου, Χριστός φασιν ἔργῳ πληρῶν ἃ προεῖ-
«ov ὑπὲρ Ἰσραἡλ, καὶ γατὰ τῶν &yfipiv.

Non d.sunt qui illnd, testis erit filius meus, ad
et adversus hostes, Deus praedixit, impleturum

ιδ-κη’. OUcuoc «Ίέγει Képroc ὁ θεὺς, ὁ Avrpov-
µεγος ὑμᾶς, ὁ ἅγιος τοῦ "IopanáA: Ἔνεκεν ὑμῶν
ὑποστε.1ῶ εἰς Βαθυ.1ῶγα, καὶ ἐπεγερῶ φεύγοντας
πάντας , καὶ Χα.1δαῖοι ἐν π.]οίοι δεθήσοντα..

"'Eyó6 Κύριος ὁ θεὺς. ὁ ἅγιος ὑμῶν, ὁ καταδείξας

ΙσΓαὴ. βασιλέα ὑμῶν. Οὔὕτως «λέγει Κύριος, ὁ
ξιδοὺς ἐν θᾳα.Ἰάσσῃ ὁδὸν, καὶ ἓν ὕδατι ἱσχυρῷ
cpí6or, x. t. λ.

Εὐξργετῶν ὑμᾶς, φησὶ, xaX παιδεὺσαι βρυλόμενος,
Βαέυ.λωγίοις παρέδωχα. Εἶτα δείξας ἐλευθέρους,
δίκῃ μετῆλθον τοὺς ὑμῖν ἐνυθρίσαντας, ὡς τῶν παρ᾽
αὐτοῖς Χα.ἰδαίων τοὺς μὲν φυγεῖν, τοὺς δὲ δεσµώ-
τας διὰ τὸς παρ) αὑτοῖς ἀχθῆναι θαλάττης, ἑτέρων
αὑτοῖς ἱσχυροτέρων ἐπιθεμένων. Τινὲς δέ φασιν ὡς
Kopo; ó Ba6vAova λαθὼν, δεσµώτας αὐτοὺς δ:α-
ποντίους εἰς ὑπερορίαν ἑξέπεμψεν, ἅπερ ἔπραξχ «tv
ἐμὴν ἀνθρώποις βασι.είαν ἐπιδειχγύμενος. ᾽Αντὶ
δὲ τοῦ, ὁ χαταδείξας 'Icpai A βασι.Ἵέα ὑμῶν. ὁ
Σύμμαχος Εγὼ, φησὶ, Κύριος ὁ ἅγιος ὑμῶ», xci-
στης Ἱσραὴ.ὶ, βασιλεὺς ὑμῶν. El pt ἄρα ew
Χριστὸν αἰνίττεται βασιλέα καθεσταχέναι, ὃν οἵδεν
Ἱσραὴῇ.ἲ καὶ ἸΙΙακὼδ χαλεῖν ἡ Γραφὴ, ὥσπερ οὖν
καὶ Δλθὶδ, ὡς Ex τοῦ σπέρματος αὐτῶν χαταγόμενον.
Ἐπειδὴ γὰρ μεριχῆς ὀμνήσθη ««υτρώσεως τῆς 5ao-
µένης ἐχ Ba6vAGroc, ἠνίκα ταύτην εἶἷλεν ὁ Κῦρος,
πρὸς fv τις ἔφη προφήτης" ε«Καθὼς ἐποίησας, οὔ-
tt; ἔσται «b ἀνταπόδομά σου” y ἐπὶ τὴν διὰ Χριστοῦ
τὸν λόγον τελειοτάτην ἀνήγαγε λύτρωσιν, οὐκ ἔθνους
ἑνὸς, χαθάπερ τὸ πρότερον, χαθολιχὲν δὲ πᾶσι μέλ-

D λουσαν ἔσεσθαι. Ὅτι δὲ πρὺς ἄμφω δυνατὸς ὁ θεὸς,

δεδήλωχε φήσας Ἐ)γὼ Κύριος ὁ θεός. Καὶ τῆς ὅλης
δὲ ἀρχόμενος ῥήσεως ἔλεγεν, Οὕτω.ἰέγει Κύριος ὁ θεὺς
Ἱσραή.]. θεὺς γὰρ ὧν φύσει, τί μὴ ποιῄσει ῥᾳδίως;
Ταῦτα μὲν οὖν ἔσται Βαθυ.λωνίοις µμήπω γἐνόµενα,
5 οὗ νῦν ἀρξαμένου µου την ἐμαντοῦ δυναστείαν την
τε περὶ ὑμᾶς ἐπιδείκνυσθαι πρόνο-αν. Καὶ πάλαι
Υὰρ ἐξ Αἱγύπτου διὰ θαλάττης διήγαγον τοῦ Φαραὼ
ῥίνας ἓν ταύτῃ τὴν δύναμιν, ὡς νοιμιηθέντας ἓν βύθῳ
μηκέτι λοιπὺν ἁναστῆναι, xal ὥς τε φλογὶ παρα»

VARLE LECTIONES,

* Ic. xai «p.

2393

COMMENTARI] IN ISA41AM.

2594

πλησίους ἐσδεσμένῳ παραδθάλλεσθαι Arq τῷ ῥᾳδίως A tenüam meam, et quam de vobis curam habeau

ἀναπτομένῳ xat cÓeyrvpéro: τυχὸν φιλῇ καὶ uóvn
χειρί. Διήγαγο» δὲ τρίθον αὐτοὺς ἓν ὕδατι πρὸς τῇ
θαάσυῃ xaX τὸν ποταμὸν Ἱορδάνην. Ὅ xaX θαυμά-
ζων φησὶν ὁ Δαβίδ; ο Τί aol ἐστι, θάλασσα, ὅτι ἔφυγες,
xai σὺ, Ἱορδάνη, ὅτι ἑστράφης εἰς τὰ ὀπίσω»» Καὶ
πάλιν «'O µεταστρέφων τὴν θάλαασαν εἰς Enpáv,
ἓν ποταμῷ διδλεύσονται ποδί.» Πῶς δὲ αὐτὸς ἐξ-
ἡγαγεν ἅρματα καὶ ἵππον; Δηλον γὰρ ὡς τὸν "Io-
ραἡλ οἰχείᾷ προα.ρέσει Φαραὼ κατεδίωξεν, ἐπειδήπερ
εἴρηται παρὰ θεοὺ πρὸς αὐτόν « Εἰς τοῦτο ἑξήγειρά
σε ὅπως ἑνδείξωμαι év col τὴν δύναμἰν µου, xai
ὅπως διαγγελῇ τὸ ὄνομά µου ἓν πάασῃ τῇ Y3. » Οὕτω
δὲ χαὶ τοὺς φεύγοντας τὴν περὶ τὰ γἠῖνα σπουδὴ»,
ὑπό τε τοῦ διαδόλου διωκοµένους σώζει παραδόξως

ostendi. Olim siquidem et ego te ex "Egypto eduzi
per mare, in quod Pharaonis exercitum ita demersi,
ut in profundo sepultus inde postea non surrexerit.
Quo factum est, ut flamma non absimiles exstincto
lino comparentur ; quod ut facile incendium conci-
pit, ita nullo negotio fortasse nuda tantum solaque
manu restinguitur, At eduxi, inquit, non mari solum;
sed per aque semitam eliam, id est, per Jordanis
fluvium; quod admiratus David hunc in modum
cecinit : « Quid est tibi, mare, quod fugisti ; οἱ tu,
Jordanis, quia conversus es retrorsum *!? » Et rur-
sum : « Qui convertit mare in siccum ; in fluvio
pertransibunt pede *. » Quo modo autem eduzit
currus, et equum ? Enimvero certum est Pharaonem

Θεὺς βάαιµον αὑτοῖς ἀποφαίνων τοῦ παρόντος βίου B sua tan'um voluntate Israelem persecutum esse,

τὸν χλύδωνα, τοῖς τούτου περισπασμοῖς οὗ συγχωρῶν
χαταχλύζεσθαι, οἰονεὶ χαταξηραίνων τοὺς ἐπιπίπτον-
τας πειρασμοὺς, ἵν ἰσχύσειαν év T] γεγονότες ἐρήμῳ
voU χαταστάσει, σχολαίφ χαὶ καθαρᾷ τὸν && οὐρανοῦ
μὲν ἄρτον φαγεῖν, τὸ δὲ Ex πέτρας ὕδωρ πιεῖν ' ὅπερ
ἐστὶν ἐν µεθέξει γενέσθαι Χριστοῦ , διελθεῖν τε τὸν
Ἱορδάντν καὶ γης τῆς ἐπηγγελμένης τυχεῖν.

ejus absorbeantur , desiccatis qua occurrunt tentationibus, pervium faciel, ut in terra deserta,

cum a Deo ipse in hunc modum audiverit : « In
lioc excitavi te, ut demonstrem 491 in te poten-
tiam meam ; et ut annuntietur nomen meum in
universa terra **, » Sic vero et eos etiam, qui re-
rum humanarum curas fugiunt, vel ipso insequerte
diabolo, admirabiliter liberabit Deus; sic item
hujus vitz iter, tanquam marisastuosi, ne fluctibus
quieto

et puro mentis statu panem de coelo edere, aquamque de petra bibere; id est, Christi participes fleri,

et Jordane trajecto premissa terra potiri valeant.
"AX? ἐπὶ τὴν ἱστορίαν παλινδροµήσωμεν. Ταῦτα
μὲν οὖν, qnot, πάλαι πεποίηχα. Νυνὶ δὲ τὰ ἐν Αἰγύπτῳ

xai Βαδυ.1ῶγι τῇ τῶν ἐπιόντων ὑπερθολῇ σιγηθἠσε- ΄

ται. Αντὶ δὲ τοῦ συ.1.1ογίζεσθθ, Σύμμαχος ἐγοεῖσθε,
qnot. Τίνα δὲ τὰ xauá, ἃ κατὰ τὸν καιρὸν τὸν ἴδιον
1γώσεσθε; "Ev τῇ ἐρήμῳ ποιήσω ὁδόν. Ἡ γὰρ ὲξ
ἐθνῶν Ἐκχχλησία πρότερον ἔρημος οὖσα θεοῦ γνώ-
σεως (ταύτης γὰρ οἱ διδάσχκαλοι, φάσχοντες εἶναι
σοφοὶ, ἑμωράνθησαν) ἔσχεν ὁδὸν τὸν Χριστὸν εἰπόν-
τα: ε Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδός.ν 7] καὶ τὸ χήρυγµα τὸ εὐαγ-
γελιχὸν xal σωτήριον. Thy δὲ πρὶν αὐτῶν ἑρημίαν
ἑδήλωσεν ὁ Δαθιδ λέγων « O5x ἔστι ποιῶν χρηστό-
τητα, οὐχ ἔστιν ἕως ἑνός. » Ὥσπερ δὲ ἄνω Ex μερικῆς
Άιτρώσεως ἐπὶ τὴν καθόλου µετῆλθε, τὴν ἀνάδεισιν
εἰπὼν τοῦ βασιλέως Χριστοῦ, οὕτω χαὶ νῦν ὁδοῦ
μνησθεὶς τῆς ἐν ὕδατι, ἐπὶ τὸ Χριστοῦ μυστήριον
µετῆλθεν. Ad 250m τὰ πρῶτα παραδοῦναί φησι τοῦ
βραχυτέρου χαλυπτοµένου τῷ µείζονι, ὁποῖόν ἐστι
καὶ τό" ε Ἐκ μέρους γινώσχομεν. Οτ᾽ ἂν δὲ ἔλθῃ τὸ

Sed ad historiam revertamur. Hzc quidem ait,
olim a me effecta sunt. Verum, si quee. in ZEgypto
et Babylone paitravi, cum iis, qua sequuntur con-
ferantur, priorum memoriam oblitterabit istorum
magnitudo. Át quod hic colligite habemus, consi-
derate dixit Symmachus. Sed que nora illa sunt,
qua suo tempore cognituri estis ? In deserto viam
faciam. lpsa siquidem gentium Ecclesia Dei cogni-
tione antea destituta, et deserta (hujus enim docto-
res, cum se sapientes esse dicerent, stulti facti
sunt ** Christum ipsum, qui se viam esse testa-
tur 5, evangelicanique et salutarem przedieationem
babuit: quorum przcedentem solitudinem explica-
vit David, cum ait: « Non est qui faciat bonum,
non est.usque ad unum **. » Cieterum non aliter
quam superius a singulari redemptione, ad commu-
uem οἱ universam transiit, cum de Christi regis
adventu disseruit, ita el nunc, postquam vie, quiz
in aqua est, meminisset, ad Chrisü mysteriuin

τέλειον, τὸ Ex µέρους καταργηθήσεται. Λοιπὸν τοῖς D orationem transtulit. Atque hinc est. quod mino-

πάλα: µεγάλοις ἀντεξετάζει τὰ πολλῷ τῶν µέσων νι-
κῶντα. Ὡς γὰρ ἐποίησα, φησὶνιὲπ᾽ Ἔρυθρᾶς βαλάττης
ὁδὸν, οὕτως ἐν τῇ ἐρήμῳ ποιήσαιµε, καὶ ῥεύσουσιν
ἓν αὐτῇ πυταμοὶ, καθάπερ ἐπὶ Μωσέως, ἐν ἑχείνῃ
τᾗ πρότερον. Ἁλλ ἐκεῖ μὲν ὑδάτων, ἓν δὲ ταύτῃ
ὃ.δασχαλίας τοῦ Πνεύματος. Οἱ γὰρ ταύτην προ-
χέοντες εὐαγγελισταὶ xal ἀπόστολοι, ὅσοι τε xa'
Ἐκχλησίαν μυσταγωχοὶ ποταμοὶ χρηµατίξουσι. Καὶ
χατὰ τὸν λαθἱδ εἱἰρηχότα, « Ἐπῆραν οἱ ποταμοὶ φωνὰς
αὐτῶν.» Ἐπεὶ χαθά φησιν αὐτὸς πάλιν, El; πᾶσαν την
γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν.

ribus per majora occultatis, priora oblivioni tradita
esse dixit, quale est οἱ illud: « Ex parte cogno-
&cimus. Cumautem venerit quod perfectum est
quod ex parte est evacuabitur " .» lis deinceps,
qua magna quondam fuerunt, alia opponit, a qui-
bus longe ipsa superantur. Ut enim mihi, ait, in
mari Rubro viai aperui, sic et in deserto facturus
sum, et manabunt ex ea /lueii, non aliter quam in
priore illo, duce Mose, factum audistis. Sed quz
ibi aqwarum flumina fuerant, bic erunt. doctrinz
Spiritus 499 sancti. Sunt enim, a quibus cima-

Μι Psal, cxin 5. ?? Psal. 1i ,6. * Exod, 13,10. ** Hom. αν 22, Joan. xiv, 0. *5 Psal. xiin$. I Cor. xin.

2:95

PROCOPILI GAZ.EI

2376

nant, evangeliste et apostoli, c:eterique omnes in Ecclesia arcanorum interpretes, f'viorum nomine, quos
David etiam vocera extulisse, ubi item, in omnem terram exivisse sonum eorum asserit 98,

ldeo aves preterea quasdam dulciloquas (Sirenus
appellat), externe doctrine professores sermonis
f:icundia et lepore praeditos, qui Deum «mple-
Xuri essent, indicavit. Per zstruthiones autem,
$ive, ut alii malunt, siruthocamelos, eos, qui
in desertis pt solitudinibus Deu laudaturi es-
sent; cujus rei causa fuerit,quod datam aquam
biberint : unde cum bestiis agri deposita feritate
in humaniorem et rationi magis convenientem
naturam transibunt; measque virtiules, sive lau.
des, ut Symmachus interpretatur, narrare di-
Scent, qui etiam genus electum futuri sunt,
quos in liunc modum alloquitur Petrus : « Vos

Εἶτα, διά τινων ὀρνέων ἠδυφώνων, ἃ Ze:prrac
ἐχάλεσε, παρίστησι τῶν ἔξω τινὰς σοφοὺς ἑπεία
χεκοσµμηµένους πρὸς Θεὸν ἑἐπιστοέφοντας" διὰ δὲ
στρουθῶν, Ίγουν στρουθοκαµή.Ίων χατὰ τοὺς
λοιποὺς, τοὺς ἓν ἑρημίαις χαὶ γώραις ἀοιχήτοις
τὸν Θθεὺν εὐλογήσοντας * οὗπερ αἴτιον τὸ τοῦ δοθέν-
τος ὕδατος πεπωκέναι. Av οὗ σὺν θηρίοις ἀγροῦ
πρὸς φύσιν λογικὴν μεταθαλοῦσι xal Ίμερον *, xal
τὰς ἐμὰς ἀρετὰς διηγεῖσθαι µαθῄσονται, f) τὸν
ὕμνον κατὰ τὸν Σύμμαχον, ol xai ἑχ.1εχκτὺν ὑπάρ-
ξουσι γένος. Πρὸς οὓς ὁ Πέτρος φησίν' ε Ὑμεῖς δὲ
γένος ἐχλεχτὸν,βασίλειον ἱεράτευμα, ἔθνος ἅγιον,λαὺς
εἰς περιποίησιν, ἵνα τὰς ἀρετὰς ἑἐξαγγείλητε τοῦ ix

autem genus electum, regale sacerdotium, gens B σχότους ὑμᾶς χαλέσαντος bmi τὸ θαυμαστὸν αὐτοῦ

sancta, populus acquisitionis, ut virtutes ejus an-
nunlietis, qui vos e tenebris vocavit in admirabile
]juinen suum : qui aliquando non populus, nunc au-
tem populus in Domino **. » Ilis igitur ita admi-
rabiliter gestis, Tu, o Jacob, indignus mea vocatione
fueris ; aut secundum Symmachum, Non nme invo-
casti, Jacob ; in quoetiam et cseteri consentiunt in-
terpretes. Cum enim mihi f/fere ipsa, et sirenes, et
siruthioues etiam benedicerent, tacuisti unus ; meque
omnino non esse invocandum censuisti. Sed defati-
galus es erga me, iuquit Symmachus ; vel, ut alii,
in me laborasti, qui tibi negotium tamen non exhi-
bui. Tibi enim quiecunque laborem parere videban-
tur, repudiavi, qui dixi antea : « Quid mihi multi-
ido sacrificiorum vestrorum, ait Dominus? plenus
sum**, » et qux postea. Novo deinde Testamento,
nihil ejusmodi a te per Filium, quei elegi, po-
stulavi. Imo ne tu. mihi quidem obtulisti : sed alia
Aliorum loco faciebas. In peccatis enim tuis ante
sue sletisti ; aul, secundum alios, in ἆθ3 peccatis
{μίς invocasti me. Adverte autem et in superioribus,
4l deserto ipsi, et feris qui in eo sunt, bonorum
spem annuntiet; populum vero circumcisum pro-
pter impietatem arguat, quem nuda tantum Jacobi
et Israelis appellatione, non servi, aut electi, quam
prestantiorum ordini attribuit, nuncupavit. Sed
sua illis se peccata condonaturum denuntiet.

Quidam autem illud : Non nunc vocavi te, Jacob,
ita explicarunt. Postquam eorum, qui salutem in
Christo consecuti sunt, Novique Testamenti me-
minit, quos ei benedicturos affirmavit, cum bestias
agri nuncupavit (est autem spiritualis sacrificii
modus ipsa laudis przedicatio), nune se /sraelem
AEgyptiaca servitute, non ut sanguine et fumo lita-
ret (sunt enim repudiata ista, et. umbra loco
habita) liberasse persuadet. Atque inde est, quod
dixit: Non nunc, quaudo sacrificas, vocaei te; id
est, Non te vocavi, dum | sacrificia offerres, ne te

φῶς , οἱ ποτὲ οὐ Jab; , νῦν δὲ λαὸς ἐν Kupltp. » Τού-
των δὲ παραδόξως οὕτω γεγενηµένων, Xv, ὦ axi,
οὐχ ἄξιος γενήσῃ τῆς ture κ.ήσεως. Ἡ xazà vv
Σύμμαχον Οὐ δὲ ἐμὲ ἐκά-εσας, Ιακώό6. Καὶ οἱ
λοιποὶ δὲ συμφώγνως. Εὔὐ.λογούντων γάρ µε τῶν θη-
ρίων καὶ σειρήγων καὶ στρουθών, οὐχ εὑλόγησας
αὐτὸς, οὐδέ µε κα.]εῖν ὅλως Ἠξίωσας. Εκοπιάθης δὲ
εἰς ἐμὲ,χατὰ Σύμμαχον ἡ χατὰ τοὺς ἄλλους , ὅτι
ἑχοπίασας ἐν ἐμοὶ, χαίτοι οὐδένα σοι προξενήσαντι
χόπον. Όσα γάρ σοι παρέχειν ἑνομίξετο χόπον, παρ»
Ίτημαι πρότερον εἰπών ΄ « Τί µοι πλῆθος θυσιῶν
ὑμῶν», λέχει Κύριος; Πλήρης εἰμὶ, » xaX τὰ bv αὖ-
τοῖς. Κάν τῇ Καινῇ δὲ Διαθῆχῃ τοιοῦτον οὐδὲν διά τοῦ
Ἠαιδὸς, ὃν ἐξελεξάμη», ἤτησα παρὰ σοῦ. Ἁλλ᾽ οὔτε
σύ pot προσήνεγχας. Ἔτερα δὲ ἀνθ) ἑτέρων ἑποίεις.
Ἐν ὰρ ταῖς σαῖς ἁμαρτίαις προέστης µου.Η
κατὰ τοὺς λοιποὺς, ἐν ἁμαρτίαις σου ἑκά.1εσάς µε.
"Opa δὲ xàv τοῖς προχειµένοις, ὡς τῇ μὲν ἐρήμῳ
χαὶ τοῖς ἓν αὐτῇ θηρίοις ἀγαθῶν ἑλπίδας εὐαγγελί»
ζεται, τὸν δὲ λαὶν τὸν ix περιτομῆς ἐπ᾽ ἀσεθείαις
ἑλέγχει, ὃν καλεῖ ξηροῖς ὀνόμασιν ᾿Ἰακώ6 τε καὶ
Ἱσραὴ-, οὔτε δοῦλον. οὔτε ἐχλεχτὸν τοῦτον εἰπθν,
ἅπερ ἔλεγεν ἐπὶ τοῦ χρείττονος τάγµατο;. Ἁλλ) οὐ-
δὲν ἧττον αὐτοὺς ἐπιστρέψαι παραχαλεῖ, σνγχωρήσειν —
αὐτοῖς τὰς ἁμαρτίας ἑπαγγελλόμενος.

nihilominus eos ad conversionem adhortatur, qui

D Tw; δὲ τὸ, Οὐ νῦν éxdAecd σε, "Iaxé6, οὕτως

ἀπέδωχαν Tov tv Χριστῷ σωζομένων, xol τῆς Και-
νῆς Διαθήχης μνησθεὶς, οὓς αὐτὸν εὐ.ογήσειν' ἔφη,
θηρία χαλέσας dypoU (πνευματικής δὲ τρόπος Ov-
σίας tj δοξολογία), νῦν πείθει τὸν "Iopat)A, ὡς δὴ
λελύτρωται τῆς ἐν Αἰγύπτῳ θητείας, οὐχ ἵνα τὰ δι΄
αἵματος αὑτῷ προσάγοιεν xai καπνῶν * ἀπόδλητα
γὰρ ταῦτα xai πρὸς σχιᾶς παρείληπται τύπον. Διό
φησιν’ OD νῦν, ὅτε θύεις, ἐκά.1εσά σε, Ώχουν οὗ
προσάγοντἀ σε θυσίας éxdAcca, ὡς μὴ δυχεῖν σε
χαθάπερ ἀντέχτισίν τινα τῆς προσαγωγῆς ἐσχηχέναι

9 Psal. xvin, 5. **] Petr, 1, 9, 10. 56 Isa. 1, 11.

VARLE LECTIONES.

* qp. τὸ ἀνήμερον.

2397

COMMENTARII IN ISAIAM.

2398

τὴν λύτρωσιν. Εἰδωλολατρῶν δὲ, δι ἐμην ἀγάπην A redemptionem, velati quo.Jdam oblationis premium

χάριν ἔσχες τὴν σωτηρίαν. Α δὲ μετὰ ταῦτα mpoa-
Ίνεγχας, οὐδὲν πρὺς kí. Μόναις γὰρ ταῖς ἐξ ἀρετῶν
λογιχαῖς εὐαρεστοῦμαι θυαίαις. Καὶ δι Ἱερεμίου δὲ
τοῦ προφήτου φησί’ « TX ὁλοχαυτώματα ὑμῶν μετὰ
τῶν θυσιῶν ὑμῶν συναγάγετε, καὶ φάγετε χρέα, ὅτι
οὐχ ἐλάλησα πρὸς τοὺς πατέρας ὑμῶν περὶ ὁὀλοχαυ-
τωµάτων xal θυσιῶν, Ev ἡμέρᾳ ᾗ ἀνήγαγον αὐτοὺς
ix γῆς Αἰγύπτου. » Καὶ ἀλλαχοῦ: « Ἵνα τί µοι λἰ-
6avoy Ex Σάθα φἐρετε, xal χιννάµωμον ix γῆς µα-
χρόθεν; Τὰ ὁλοχαυτώματα ὑμῶν οὐκ clot δεχτὰ, καὶ
al θυσίαι ὑμῶν οὐχ ἡδυνάν pot. ». Καὶ διὰ τοῦ Ψαλ-
poU δέ grow: « Ob δέξοµαι ἔχ τοῦ οἴχου σου pó-
σχρυς, οὐδὲ ix τῶν ποιµνίων σου χιµάῤῥους. » Ac"
ὧν ἀφίστησιν αὐτοὺς τῶν τύπων εἰς τὴν πολιτείαν
τὴν εὐαγγελιχὴν συνωθῶν. Πνεῦμα γὰρ ὁ θεὺὸς, xol
τοὺς προσχυνοῦντας αὐτὸν, bv πνεύµατι xal ἀληθείᾳ
δεῖ προσχυνεῖν. Ἐγὼ μὲν οὖν, φησὶν, ὡς ἀγαθὸς ἑτοί-
µ΄ως Exo σοι συγχωρεῖν. Xov δὲ τὸ μεμνῆσθαι τῶν
ἁιιαρτιῶν ἀσφαλὲς πρὸς τὸ ih ταύίαις ἔτι περιπε-
σεῖν. "EG οὗ χαὶ διχαιοῦσθαι συµθαίνει. « Δίχαιος γὰρ
ἑαυτοῦ κατήγορος &v πρωτολογίᾳ. » Καὶ δείχνυσιν ὡς
οὐκ οἵδε. καθαίρειν ἡ κατὰ νόµον λατρεία. Ἀδύνατον
γὰρ αἷμα ταύρων xal τράγων ἀφαιρεῖν ἁμαρτίας.

Καὶ πάλιν περὶ τῶν ἐκ περιτομῆς πεπιστευχότων
φησίν ΄ « Εἰδότες δὲ ὅτι οὐ διχαιοῦται ἄνθρωπος ἐξ
ἔργων νόµου, ἐὰν μὴ διὰ πἰστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ.
καὶ ἡμεῖς εἰς Χριστὺν Ἰησοῦν ἐπιστεύσαμεν ἵνα δι-
χαιωθῶμεν ἓν αὐτῷ. » Θυσία τοίνυν ὑμᾶς οὐ καθα[-
ps5, ἐγὼ δὲ μόνος 6 ἀφιεὶς ἁμαρτίας δωρεᾷ τε xal
χάριτι. « Δεδικαιώμεθα γὰρ οὐκ ἐξ ἔργων διχαιοσύ-
vns ὧν ἐποιῆσαμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ χατὰ τὸ πολὺ ἔλεος
αὐτοῦ. » Αὕτη γὰρ ἁἀσθενῆς πρὸς τὴν 5v ἔργων au.
τηρίαν ἡ φύσις. Ἐπιμελῶς γὰρ ἔγκειται ἡ διάνοια
τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ τὰ πονηρὰ &x νεότητος, xa0X δηλοῖ
xai Δαθὶδ λέγων" «Ἐὰν ἀνομίας παρατηρήσῃ. Κύ-
ριξε, Κύριε, τίς ὑποστήσεται; "Οτι παρὰ σοὶ ὁ ἑλασμός
ἐστιν. » Ἐλεῶ μὲν οὖν αὐτός. ES δὲ πεπονθότας ἐθέλω
Μεμνησθαι xaX τὸν Σωτῆρα διὰ παντὸς ἀνυμνεῖν. "O

δὴ xaX δρῶσιν οἱ ἅγιοι, ὡς δηλοῖ πάλιν ὁ μέγας Aa--

6ἱδ, ποτὲ μὲν εἰπών' «Ὅτι τὴν ἀνομίαν µου ἐγὼ
γι ώσχω, xal ἡ ἁμαρτία µου ἑνώπιόν μού ἐστι δια-
"παντός" » ποτὲ δέ’ «Ότι τὴν ἀνομίαν µου ἀναγγελῶ,
xai µεριμνήσω ὑπὲρ τῆς ἁμαρτίας pou" » κατὰ τό"
εΜη αἰσχυνθῆς ὁμολογῆσαι b' ἁμαρτίαις.» Ὁ δὴ
μὴ ποιῄσας μὲν ὁ Φαρισαῖος χατεχρίθη. Δράσας vs
μὴν ὁ τελώνης ἀπῃλθε διχαιωθείς. Τοῦτο δεῖν εἰπὼν
ὁ Geb, ποιῆσαι, Πλην» ἴσθι, φησὶν, ὡς ἐκ πατέρων
ἔφυς ἁμαρτωλὸς, xal ὅσοι κατὰ καιροὺς ὑμῶν ἠρξαν,
ἠνόμησαν slc épé. Αντὶ δὲ τοῦ ἄρχοντες, ἑρμηνεῖς
᾽Αχύλας ἔφη xai Σύμμαχος. Τρία δὰ τίθησι τάγματα’
πατέρας, χαὶ ἑρμηγεῖς, καὶ ἄρχοντας. Ὡν οἱ μὲν Ἡρ-
xov, οἱ δὲ τῶν Γραφῶν σαν Een vn sal, οἱ δὲ τῷ χρόνῳ
προθεθηχότες ἐτύγχανον. Δι οὓς ἀπολωλέναι λέγει

5! Jerem. vii, 21, 99. ** Jerem.vi, 90.

lai. 1, 16... Tit. in, ὃ. * Gen. xii, 21,
*! Eccli. 1v, 51. *! Luc. xvin, 10-14.

9? Psal. xLix, 9.
5 Psal, cxxix, 9,4.

consecutum esse putares. Sed cum idola coleres, |
mea unius in te benevolentia gratia: et salutem
adeptus es. Quse autem deinceps obtulisti, nibil
illa ad me, qui solis virtutum rationibus sacrifi-
ciis oblector. Quin et Jeremiz verbis in hunc moe
dum loquitur : « Holecausta vestra addite victimis
vestris, et comedite carnes ; quia non sum locutus
patribus vestris de holocaustis et sacrificiis, in die
qua eduxi eos de /Egyplo 51.2 Et alibi: « Utquid
mihi thusde Saba, et cinnamomum de terra longin-
qua ? holocausta vestra non sunt accepta, et victi-
ma vestre non placuerunt mihi **. » Et in Psal-
mo etiam : « Non accipiam de domo tua vitulos, ne-
que de gregibus tuis hircos **; » quibus eos a figu-
ris arcere, et'ad evangelicam vitze rationem com-
pellere conatur : Spiritus enim Deus est, et qui
eum adorant, in spiritu et veritate decet adorare.
Ego igitur, inquit, pro mea bonitate, ad indulgen-
dum et condonandum paratus sum, Sed tibi pecca-
torum meninisse vel eo profuerit, ne in eadem rela-
baris, 49/& 23 quibus excitari te justificurique
contigit. « Justus enim, ait, prior est accusator
sti **, ». Cultu preterea. legali neminem mundari
potuisse ostendit, cum taurornm et hircorum san-
guine elui peccata nequeant 15. |
Deinde, et de his etiam, qui ex circumcisione
crediderant, ait: « Scientes autem, quod non ju-
stificatur homo ex operibus legis, nisi per fidem
Jesu Christi : οἱ nos in Jesum Christum credidimus,
ut justilcemur in ipso **.» Non vos igitur sacrifi-
cium laverit, sed ego solus, qui possum gratia et
liberalitate peccata remittere. « Justificamur enim
non ex operibus justitie qu» fecimus nos, sed se-
cundum multam ejus misericordiam "'.» lpsa nam
que ad salatem operibus consequendam imbecillis
est οἱ infirma natura; cum in res malas ab ineunte
atate hominis semper incumbat cogitatio ** ; sicut
mens David, his verbis: « Si iniquitates observa-
veris, Domine, Domine, quis sustinebit ? Quia apud:
te propitiatioest **.» Misereor ergo ipsequidem, in-
quit;sed eos, de quibus bene meritus sum, meminisse,
perpetuoque Salvatorem celebrare postulo. Atque
idipsum est, quod sancti prestare non desinunt,

D teste wagio Davide, ubi ait :*« Quoniam ego iniqui-

(atem meam agnosco, et peccatum meum contra
me est semper **.» Ft : « Qaoniam iniquitatem
meam annuntiabo,et meditaborin peccatis meis *';»
juxta illud: « Non erubescas confiteri peccata **. :
Quod cum minime fecisset Phariszeus, condemna-
"tus est : coutra autem, justificatus publicanus **. ld
ergo cum praestari oportere monuisset Deus, et hu-
jus, etiam inquit, memineris esse te a patribus tuig
peccatorem editum, eosque omnes, qui tibi singulis
temporibus preíuerunt, in me semper iniquos sese
praestitisse. Neque vero omittendum est, Aquilam

5 Prov. xvii, 17. 9* Hebr. x, 4. ** Ca-
* Psal. i, 5. ο Ρο. x

239

PROCOPII 6Α7 81

2400

e; Symmachum, quo loco principes habemus, inter- A τὸν Ἱσραὴ.ὶ καὶ ἐμπεσεῖν slc ὀνειδισμὸν, 3j, εἰς

'pretes transtulisse; esseque hic triplicem ordinis
rationem,patrum, interpretum,et principum : quorum
alii quidem imperandi, alii autem Scripturas inter-
pretandi munere fungerentur; aliietiamztate tantum

fAacgnplar, ὡς οἱ λοιποί. Καὶ καθ’ ἑνὸς δὲ λάδο:5
ἂν σηµαινοµένου τὰ τρία, τοὺς ὀφείλοντας λέγων τοὺς
ὑπὸ χεῖρα παιδαγωγεῖν, οἱ καὶ πληα μελοῦντες ἀσύγ-
γνωστοι. í

exteros anteirent ; quorum scelere periisse Israel, in opprobriumque 4955 .vel blasphemiau, ut aliis placet,
incidisse dicit. Una deinde tria hzc accipias signifleatione, si quos erudire subditos, εἰ instituere dece-

ret, quia ipsi deliquerunt, venia indignos existimes.

At quod inique in me egerunt. addit, maximam
habct emphiasim : quasi non in liominem, aut na-
turam quamdam genitam peccasse significet. Qui
enim idola colit, naturam divinam, quaotum iu se
est, rejicit, dum eamdem privat sua sublimitate et
gloria: quo nomine cum lsraelem accusaret di-
cebat: « Sacerdotes non dixerunt, Ubi est Domi-
nus? et qui legi adherebant non me didicerunt, et
propliet:e impie agebant in me **.» Et rursus : « Ut-
quid loquimini ad me? omnes vos inique, omnes
jtem impie egistis in. me, dicit Dominus omnipo-
tens *. » Atque inde est, quod sancta contami-
nasse hic adjungit. Neque eniin. Hierosolymis tan-
tum, sed in augusto Dei templo dzemonibus statuas
posuerunt, Dicit autem de Judzeorum Synagoga
Dominus: « Quam dilecta in domo mea fecit abo-
minationem **. » Erat vero omne ejusmodi, quo
Deus effingitur. Contaminari ctiam aliter sacra di-
cuntur , cum ea, in quibus Dei honos agitur, inde-
center peraguntur.

CAP. XLIV.

Vzgns. 1-5. Nunc autem audi, Jacob puer meus, et
Israel, quem elegi. Sic dicit Dominus Deus, qui [ecit
te, et [ormavit te de ventre : Adhuc habebis auxilium.
Noli metuere, puer meus Jacob, et. dilecte Israel,
quem elegi, etc.

His igitur in Israelem rejectumque Jacobum
usurpatis, non hunc electum, non filium rursus up-
pellavit, quibus iterum nominibus eos, de quibus
infert, id est nunquam satis laudatum apostolorum
chorum, nuncupat. Atque hinc est. quod ait : Do-
minus Deus, qui fecitte. Deinde, ut eos ad. con(i-
dentiam provocet, adjicit: Ego dabo aquam in siti
iia. qui ambulant in inaquoso. Postea qua ratione
illud facturus sit addit, cum ait: Ponam spiritum
meum super semen (uum et benedictiones meas super
filios tuos; ut rationalem et fecundam, vitalemque
aquam eam, quie a divino Spiritu manat indicaret,
per quam eosdem, qui regenerati sunt, semen apo-
stolorum, et filios cum Paulo nominat, ubi ait :
«iu Christo enim per Evangelium vos egogenui *'.»
Itemque: «Filios, quos iterum 496 parturio **. »
Vocat autem benedictiones, multiplicem Spiritus lar-
gitionem el gratiam : «Alii enim datus est sermo sa-
pientiz **, » et quz sequuntur. Itemque : « Unus-
quisque vestrum proprium habet donum a
Deo Τὸ, » Quas porro benedictiones intelligat, os-
tendit cum ezorientar tanquam fenum in: medio

* Jerem,

n, 8. ^" ibid. 29.
311, S.

τὸ | Cor. vit, 7.

** Jerem. xi, 15.

Τὸ, Εἰς ἐμὲ δὲ T"rópncav, πλείστην ἔχει tiv
ἔμφασιν. 05 γὰρ εἰς ἄνθρωπον f| φύσιν τινὰ γεὺνη-
τὴν. Ὁ γὰρ εἰδωλολατρῶν, τόγε fiov εἰς αὐτὸν, vy
θείαν ἁπώσατο φύσιν, ἀποστερὼν της προσηχουστς
ὑπεροχῆς τε xat δόξης, ἐφ᾽ ᾧ τὸν "Iapati αἰτιώμενος
ἔλεγεν: « Οἱ ἱερεῖς οὐκ εἶπαν, Doo ἐστι Κύρως, xol
οἱ ἀντεχόμενοι τοῦ νόµου οὐχ Ἡπίσταντό µε, xa οἱ
montar ἠσέδουν εἰς ἐμέ.» Καὶ πάλιν» « "Iva. τί
λαλεῖτε πρός µε ; πάντες ὑμεῖς ἠνομήσατε xat πάντες
ὑμεῖς ἠσεδήσατε εἰς ἐμὲ, λέγει Κύριος παντοχρά.
τωρ. 2 Διό φησιν, ᾽Εμίαναν τὰ ἅγιά µου. Οὺκ t»
µόνῃ Υὰρ Ἱερουσαλὴμ, xaY ἓν αὑτῷ δὲ τῷ Ozl veg.
τὰς τῶν δαιμονίων ἀνέθηχκαν στήλας. Λέγει Υὰρ περὶ
τῆς Ἰουλαίων Συναγωγῆς ὁ θεός ᾿ « Τίἡ Ίγαπη-
µένη Ev τῷ οἴχῳ µου ἐποίησεν βδέλυγµα, » τοιοῦτον
δὲ xdv, δι οὗ ἑτυποῦτο θεός. Μιαίγεται δὲ χαὶ ἄλλως
τὰ ἅγια, τῶν εἰς θεοῦ τιμὴν μὴ Υιγνοµένων ὡς
δεῖ.

ΚΕΦΑΛ. ΜΑ’.

α-ε'. Νῦν δὲ ἄκουσον», Ιακὼδ ὁ παῖς pov, καὶ
Ισραὴ., ὃν ἐξεεξάμη». Οὕτω Αἐγει Κύριος ό
θεὸς, ὁ κτίσας σε, xa) ὁ π.]άσας σε ἐκ χοι.]ίας "
᾿Ετιβοηθήσῃ. Mi) φοθοῦ, παῖς µου ἸΙακὼδ, καὶ ó
ἠγαπημένος Ἱσραὴ., ὃν ἑξε]εξάμην, x. τ. 5.

Ταῦτα πρὺς Ἱσραὴ- εἰπὼν xai τὸν ᾿Ιακὼδ τὸν
διαθεθληµένον, οὐχ ἐκ.λεκτὸν τοῦτον, οὗ παῖδα
πάλιν ἐχκάλεσεν, δι ὧν πάλιν ὀνομάτων τοὺς περὶ
ὧν ἐπιφέρει, χαλεῖ τὸν ἐπαινετὸν τῶν ἁπαστόλων
ὑποσημα΄νων χορόν. Διό φησι, Κύριος ὁ θεὸς ὁ
ποιήσας σε. Καὶ παραθαῤῥύνας αὑτοὺς πάλιν
ἐπήνεγχεν, ὅτι ᾿Εγὼ δώσω ὕδωρ ἐν δίψει τοῖς xo-
ῥρευοµένοις ἐν ἀγύδρῳφ. Καὶ πῶς διεσάφησε λέγων’
Επιθήσω τὸ πνεὺμά µου ἐπὶ τὸ σπέρµα cov, xal

D τὰς εὐ.Ίογίας µου ἐπὶ τὰ τέκνα σου, τὸ λογιχόν

«€ χαὶ Ὑόνιμον ζωτιχόν τε δηλῶν ὕδωρ, τὸ διὰ τοῦ
θείου χορηγούµενον Πνεύματος. Δι οὗ τοὺς άναγεν-
νηθέντας σπέρµα τῶν ἁποστόλων xai τέχνα χαλεῖ,
Παύλου λέγοντος' « Ἑν γὰρ Χριστῷ Ἰησοῦ διὰ τοῦ
Εὐαγγελίου ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέννησα. » Καὶ πάλιν' εΤέχνα
οὓς πάλιν ὠδίνω. » Εὐ.λογίας δὲ καλεῖ τὸ πολνειδὲς
τῶν τοῦ Πνεύματος δωρεῶν' « Ὦ μὲν γὰρ δίδοται
λόγος σοφίας » χαὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ πάλιν ^ « Ἕκχαστος
ὑμῶν ἴδιον ἔχει χάρισμα ἐκ θεοῦ.» Τίνες δὲ al
εὐ.λογίαι, δηλοῖ, ὅτι ἀἆνατελοῦσιν ὡσεὶ χόρτος
ἀγὰ uécov ὕδατος, καὶ ὡς Ἱτέα ἐπὶ παραῤῥέον
ὕδωρ. Τὸ ζωτικὸν αὐτοῦ παριστῶν iréar εἶπεν, διὰ

* [ Cor. iv, 15.

** 64lat. 1v, 19. ** 1 Cor.

-

9101

COMMENTARII IN ISAIAM.

2102

τὸ νεαρόν τε χάὶ ἀειθαλὲς τοῦ φυτοῦ. Πηγαῖς γὰρ A aguarum , et sicut saliz. juxta preterfluen'es aquas

ἀεὶ xai tota olg παραπέφυχεν.

intulit ; ut per salicem, vitalem facultatem, qua

genus hoc plantz recreatur semper et viret, indicaret. Fontibus enim perpetuo et fluviorum ripis

alnascitur. |

Τινὲς δὲ πρὸς τοὺς αὐτοὺς xal τὰ νῦν εἱρῆσθαί
qaot. Τὴν γὰρ αἰτίδν της ἁπωλείας εἰπὼν, πάλιν
αὐτοῖς τὸ μνησιχαχεῖν ἐπαγγέλλεται. Ἕτερον αὑ-
εοῖς ἀντὶ τοῦ προλαθόντος ὀρίζων καιρὸν τὸ νῦν
λέγων, ὡς xaX τό * « Σήµερον ἐὰν τῆς φωνΏς αὐτοῦ
ἀχούστητε. » Προτρέπει γὰρ αὐτὸν ἐπιλαθέσθαι μὲν
εῶν πάλαι. Ὅτι δὲ αὐτοῦ παῖς ὠνομάσθη ", σχο-
πεῖν xai ὡς Ex πάντων ἐξείέεχται τῶν ἐθνῶν, κατὰ
16 * « Ὅτε διεµέριζεν ὁ Ὕψιστος ἔθνη, » xal τὰ ἐφ᾽
ἑξῆς. Εἰ δὲ νοοῖτο περὶ τῶν ἐξ ἐθνῶν, τοσαύτη τις
ἔσται τότε, φησὶ, προχοπὴ xal θεοσεθείας χατόρθωσις

Non desunt, qui et ista etiam ad eosdem dici
existiment. Postquam enim interitus causam attue
lisset, eisdem rursus injuriarum minime se recor-
dsturum pollicetur, et in przteriti locum, tempus
aliud definit, cum munc assumit; cujasmodi est
illud: « Hodie si vocem ejus audieritis "*. » Tpsum
enim, ut eorum qua praeterierunt obliviscatur,
adbortatur. Est vero qualiter ejus puer nominari,
ex omnibusque gentibus -eligi dicatur , adverten-
dum. Tale et illud est: « Quando dividebat Altis-
simus gentes '*, » et quze sequuntur. Quod si de

τῶν οἰχούντων πάλαι τὴν δρηµόν τε xal ἄνυδρο», ϱ gentibus intelligitur, tum magnus adeo erit, in-

ὡς ἁμιλλᾶσθαι πρὸς ἀλλήλους ὡς ἓν δρόμῳ τοῦ
Θεοῦ τὴν χάριν ἁρπάξειν ἐπειγομένους, xaX τὸν
μὲν Τοῦ Θεοῦ, λέγειν, εἰμὶ, τὸν δὲ τοὔνομα τοῦ
TJaxó6 ἐπιγράφεσθαι, Χαΐτο μὴ ὄντα ἓκ τοῦ
Ἰακὼδ, ix δὲ τῆς ἐρήμου τῆς πρότερον. ἸΑντὶ δὲ
τοῦ βοήσεται, κ.ηθήσεται Σύμμαχος ἔφησεν τ’
τοῦτο, Φφασὶν, Ev τοῖς τῶν διωγμῶν χαιροῖς ἐθεασά-
µεθα, πολλοὺς τῶν ἐθνικῶν τὰς τῶν ἁγίων ἀνδρῶν
προσηγορίας ἑαυτοῖς ὑφαρπάζοντας. Ἐχάλει γὰρ
ἑαντὺν ὁ μὲν ἸΙαχκὼδ, ὁ δὲ Ἱσραὴ-, ἕτεροι δὲ
Ἱερεμίαν τε xal Ἡσαῖαν, καὶ Δανιήλ. Μεθ᾽ ὧν
ὀνομάτων ἐπὶ τὰ μαρτύρια προθύµως ἑανυτοὺς ἐπ-
εδίδοσαν. Τὸ δὲ τῇ χειρὶ, διὰ τὸ στίζειν ἴσως πολ-
λοὺς ἐπὶ καρπῶν, 3 βραχιόνων ἡ τοῦ σταυροῦ τὸ

quit, progressus, tantusque in pietate profectus
eorum, qui desertas olim et inaqwosas solitudines
labitabant, ut inter se, tanquam cursu, de adipi-
scenda Dei gratia magna contentione decertent; οἱ
hic quidem, Dei sum, dicat: ille autem sibi Jacobi
nomen ascribat , quantumvis ex Jacobo non sit,
sed ex deserto ante prodierit. Verum pro clamabit,
vocabitur habet Symmachus. Atque idipsum, aiunt,
szviente persecutionis tempore, contigit, quoethni-
cos multos sanctorum hominum appellationes sibi
arripere vidimus. Se enim Jacobum alius, alius
itin Israelem , alii etiam Jeremiam, et Isaiam, et

Danielem nuncupabant: quibus assumptis appel-

lationibus alacri et forti animo ad martyria aece-

σημεῖον, f| τὴν Χριστοῦ προσηγορίαν. "Hyouv ἐπὶ C debant. Quod autem manu dixit, ideo forsan

tQ ὀνόματι, φησὶν, ἐπειδὴ ὄνομα τοῖς ἐξ Ἰαχὼθ
σχοίνισµα xa χΧλτρος θεοῦ. Οὐκ Ed δὲ, φασὶ, τοὺς
ἁσεθήταντας χωρεῖν εἰς ἁπόγνωσιν, ὡς pij δοχεῖν
ὁλόῥῥιξον ἀπολεῖσθαι τὸν Ἰσραἡλ, ἁποστραφέντος
εἷς ἅπαν αὑτοὺς τοῦ Θεοῦ. Καταλέαν εἰ * δὲ τοῖς
εἰς αὐτὸν πιστεύουσι τὴν τῆς σωτηρἰας ὁδόν.

adjecit, quod Cliristi nomen permulti, vel cru-
cis signum in palmis, aut brachiis inuri sibi
curarent. Vel certe in. nomine ideo. dixit, 497
quod iis qui de Jacobo prodierunt, funiculus εἰ
hzreditas Dei nomen exstiterit 13. Neque vero eos
patitur, inquiunt, qui impie egerunt, ad spel usque

projectionem devenire, ne velle videatur Israelem totum stirpitus interire; tanquam eosdem plaue
Deus aversetur : sed iis, qui in cum crediderunt, salutis viam expeditiorem et leniorem facit.

᾿Εαυτὸν δὲ λέγων Κύριο», καὶ θεὸν, ποιητή» τε
χαὶ z Adeo tn, ἐμφαίνειν ἔοιχεν ὅτι xal πεπλάνηται,
τὸ τῆς θεότητος ὄνομα ἸσραἨλ περιθεὶς ἑτέροις
τοῖς οὐκ οὖσι θεοῖς, καὶ τῆς ἐξ ἀρχῖς τοῦ ἀνθρώπου
δημιουργίας ὑπέμνησεν, ἁχαριστίας γραςόµενος, el Y
γονέας τιμῶν τοὺς εἰς τὴν γένεσιν ὑπουργήσαντας,
αὐτὸν ἀπεστράφη τὸν ποιητὴν, ὃ χαὶ δι) ἑνὸς ἔφη
τῶν προφητῶν * εΥἱὸς δοξάξε. πατέρα, χαὶ δοῦλος
τὸν χύριον αὐτοῦ. » Kal * « Ei Πατήρ εἰμι ἐγὼ,
ποῦ ἐστιν dj δόξα µου; » Kal * « El Κύὐριός εἰμιἑγὼ,
ποῦ ἐστιν ὁ φόδος µου ; λέγει Κύριος παντοκράτωρ.»
Κύριος μὲν Ὑάρ ἐστιν, ὡς ὑπὸ χεῖρα τὴν χτίσιν
χρατῶν, Πατήρ δὲ, ὡς ποιητής. Τὸ δὲ ἔτι βοηθήσῃ,
παρἰστησιν ὡς Ίμερος ἐγὼ xal πρὸς τοσοῦτον
ἡμαρτηχότα. "Ανωθεν δέ τινες περὶ τῆς ὅλης ῥῇ-
σεως ἔφασαν, ὡς ἑνάγων αὐτοὺς εἰς ἔνδειειν τῆς

"! Psal. xciv, δ. ?* Deüt, xxxi, 8... ?* ibid. 9.

*3* Malach. 1, 6.

Quod autem Dominum se et Deum, factoremque,
et plasmatorem nominat ; aberrasseetipsum Israc-
lem, qui Dei nomen aliis, qui dii non sunt, attii-
buerit, videtur indicare, et pos:ta ante oculos prima
bujus fabricatione, ingratitudinis arguere, quod

D procreationis ministros parentes colens, Faetorem

ipsum aversatus sit, quod per quemdam prophe-
tam in hunc modum ait : « Filiug glorificot Patrem,
et servus dominum suum '*. » Et : « Si pater ego
sum, ubi est gloria mea ?*? » Et : « Si Dominus
sun ego, uhi mihi debitus timor, ait Dominus om-
nipotens'* ? Dominus enim unus est; tanquamqui
cuncta creata. mang complectatur ; Pster autem,
tanquam qui eadem fecerit. Quod vero adbuc as-
zilium habiturum dixit, in eum se facilem et man-
suetum, qui adeo peccavit, ostendit, Nonnulli porro

" ibid. ἵ ibid.

YARL/E LECTIONES,

* ἶσ. ἔστι ἢ mposfixec ἢ τοιῦτόν τι. " pp. ἔφη. xal.

X 1p. καταλεαίνει. Y γρ. ὡς f ὅτι,

2103

PROGOPII GAZAI

2404

supra positami verborum seriem a principio repe- A ἰδίας µεγαλοπρεπείας, ὡς oló; τε ἔσται xat τὰς

tentes, volunt eos a Deo in ου magbiflcentize de-
monstrationem induci ut renovata veterum mira-
culorum memoria, posse a se decem tribus, nisi
ipse obstiterint, in patriam reduci non dubitent.
Quod si, quid meminisse opus sit, postulatis : ela-
- pso. rursum tempori fldem detrahentibus, ista, in-
quit, pretermittantur, et quz recentia sunt, consi-
derate. Deinde, ut ea, qua ad Novum Testamentum
attinent, attigit, non se nunc primum ejus curam
suscepisse respondet, qui ne mercedem quidem ab
initio acceperit, sed contra ut impie degenti pecca-
torum veniam, prorogato ad operandam justitiam
tempore, largitum esse, Mare enim, et columna
ignis, et nebula, baptismatis vicem, Apostolo te-
Stc '*, suppleverunt, qui in nubeet mari baptizatos
dicat. Idem vero, ait, et nunc ipse sum, qui volen-
tibus vobis peccata dimitto, si ipsi eorum accusa-
tores in remissionem, non in condemnationem 498
esse volueritis, Sin minus, ipsa ego vohis judicii
tempore in memoriam revocabo, et majorum sce-
lera ; eadem superare evincam. Etsi enim impieta-
tis crimine οἱ illi quoque non caruerint, idolum
iamen in templum meum, quod ipsi facere ausi
estis, nunquam induxerunt. Deinde, ut ad. resipi-
sceniiam adducat, graviter eosdem peratringens, Ja-
«obum εἰ lsraelem de patrum nomine appellat ; [α-
ctoremque se esse ostendit, εἰ omnia permeare, ip-
sam denique, quae in utero abselvitur, plasmatio-
nem moderari. Spiritum deinde ejus lidei, qu:e in

Unigenitum habetur (id est benedictionem, que ab c

eodem suppeditatur) mercedis loco daturum se de-

δέχα φυλὰς ἑπαναγαγεῖν ἐὰν βουληθῶσι, τῶν πάλαι
θαυμάτων ὑπέμνησε v. El δὲ λέγετε Ti δεῖ µεμνή-
σθαι; πάλιν ἑχείνων ἀπιστουμένων τῷ γρόνῳ, πα-
ῥείσθω ταῦτα, rst, xat τὰ véa σκοπήσατε. Εἰπὼν
δὲ τὰ περὶ τῆς Καινῆς Διαθῆχης, φπαὶν, ὡς Οὐ νῦν
ἀρχὴν τῆς περὶ σὲ χηδεµονίας παποίηµαι, ἁλλ' οὐ
δὲ μισθὸν λαδὼν ἐξ ἀοχῆς, τοὐναντίον δὲ xal ἆσεο
θοῦντι τῶν ἁμαρτημάτων ἄφεσιν δέδωχα, χαιρὸν
ὑμῖν δοὺνς διχα:οσυνην ἐργάζξεσθαι. Καὶ ἡ θάλασσα
γὰρ, xal ὁ στύλος τοῦ πυρὺς, καὶ ἡ νεφέλη, βαπτί-
σµατος χώραν ἐπείχεν ὑμῖν. Καὶ ὁ ᾿Απόστολος γὰρ
βεδαπτίσθαι φησὶν αὐτοὺς ἐν τῇ νεφέλῃ xal τῇ
θαλάσσῃ. 'O αὐτὸς δὲ xal vuv slut µβουλοµμένων
ὑμῶν ἀφιεὶς ἁμαρτίας, ἐὰν ἑαυτῶν κατήγοροι γέ.

B νησθε ἐπὶ ἀφέσει, οὗ καταχρίσει. Ei δὲ ph, iv

καιρῷ τῆς κρίσεως τούτων ὑμᾶς ὑπομνήσω τοὺς
ἑαυτῶν πατέρας ταῖς ἁμαρτίαις νικήσαντας. Ἠσέ-
6ουν μὲν γὰρ κἀχεῖνοι, ἀλλ οὖχ εἴδωλον xa"
ὑμᾶς ἐπεισήνεγχαν τῷ ἡμετέρῳ vag. Καὶ πάλιν
ἐπιστρέρων αὐτοὺς, ὀυσωπητικῶς Ἱακὼδ καὶ
Ἱσραὴὰ ἐκ τῶν πατέρων καλεῖ, xal ποιητὴν
καὶ διὰ πάντων διήχοντα δεικνὺς ἑαυτὸν, χαὶ τῆς
ἐν τῇ γαστρὶ µέμνηται π.ἰάσεως. Εἶτα μισθὸν τῆς
εἰς τὸν Μονογενη πίστεως τὺ Πνεῦμα δώσειν ἐἑπαγ-
γειλάμενος τὴν ἐξ αὑτοῦ χορηγουµένην εὐλογίαν
δηλοῖ. "Ióiov γὰρ τῶν εὐλογούντων θεὸν, τὸ κεὶ
αὐτοὺς εὐ.ξλογίας πληροῦσθαι. Ei γὰρ ὁ τὸν ᾿Αθραὰμ
εὐλογῶν εὐ.ἑογίας κληρονόμος ἔσται, πόσῳ Ye τοῦ-
του τὸν θεὸν xal Δεσπότην; Ἑν τούτοις δὲ γεν[αονται
τοῖς ἀγαθοῖς, ὡς τοῖς ἀειθαλέσιν ἑοιχέναι φυτοῖς χαὶ
τὰ ἐπὶ τούτοις.

monstrat. Est enim iis usitatum et proprium, qui Deo benedicunt, ut ipsi quoque benedictione replean-
tur. Si enim qui Abraliamo benedicit, benedictionem et ipse consequitur, quanto inagis qui Deo,
et Domino ? Istis igitur bonis abundaturi sunt ; ut virentibus semper arboribus ea etiam, quae ad illos

&pectant, appareant.

A99 ἵεας. 6-25. Sic ait Deus, rex Israel, qui
liberavit ipsum, Deus exercituum : Ego primus, et
ego post hec. Preier me non. esi Deus. (Quis. sicut
ego ? Stet, vocet, el annuntiel, et paret mihi, ex quo
feci hominem in eternum, etc.

500 Aliud est sermonis initium ad Judzos, qui
idolorum cultum amplexi suut, Sed eujusnam sit
Jsraelis rex non iznorare patitur, cum qui liberarit
eum Deus exercituum, adjicit. Est enim liberatorum
rez ,non eorum qui impietalis arguuntur : quos
tamen aberrantes etiam ad unum Deum reducit,
que neque prior neque posterior ullus inveniri
queat. Quod si de universo etiam Jsraele verba
ἴδια, qui liberavit eum, intelligantur, eos, ut Agy-
ptiace servitutis B meminerint, a qua erepti
sunt, adhortatur, tantorumque miraculorum aucto-
reni praeter Deum, qui natura talis principio et fine
caret, nullum esse alium ostendit. Verum, si alium
exsistere arbitraris, dicat jam, quale suum opus
in hoc univefsi theatro ostendere queat. Unus

τε [ Cor. x, 9.

c-x['. Obtoc «όγει ὅ θεὺς, ὁ βασιεὺς
'Icpa*A, ὁ ῥυσάμενος αὐτὸν Θθεὸς Σαζαώθ: Εγὼ
πρῶτος, καὶ ἑ)λὼ μετὰ ταῦτα. Πλὴν ἐμοῦ ota
ἐστι ὁ θεός. Τίς ὥσπερ ἑγώ; Στήτω, καὶ κα.ὶε-
Cáto, xal ἁναγγει]άτω, xal ἑτοιμασάξτω pot,
de' οὗ ἐποίησα ἄγθρωπον εἰς τὸν αἰῶνα,κ. τ.λ.

Ἓξ ἑτέρας ἀρχῆς πρὸς τοὺς εἰδωλολάτρας τῶν
Ἰουδαίων ὁ λόγος. Ποίου δὲ Ἱσραή. ἐστι βασι.1εὺς,
ἐπήνεγχχε λέγων, ὁ ῥυσάμεγος αὐτὸν θεὲς Xe

D ϱαώθ. Τῶν γὰρ ῥυσθέντων ἐστὶ βασιλεὺς, οὗ τῶν

χατηγορουµένων ἐπ ἁστεθείᾳ. Οὓς δὴ χαὶ πλανη-
θέντας ἐπιστρέφει ποὺς τὸν ἕνα Θεόν. Πρὸ οὗ xol
μεθ) ὃν οὐκ ἔστιν ἄλλον εὑρεῖν. El δὲ xal περὶ παν-
τὸς νοοῖτο τοῦ Ισραὴὰ τὸ ὁ ῥυσάμενος αὐτὺν,
τῆς ἐλενθερίας αὑτῶν τῆς ἐξ Αἰγύπτου μεμνῆ»
σθαι παραχαλεῖ, xal τῶν τοσούτων θαυμάτων,
παρὰ τὸν φύσει θεὸν ἄναρχόν τε καὶ ἀτε.εύτητον
ἕτερον οὐδένα δειχνύς * εἰ δὲ νομίζεις ἄλλον εἶναι,
λεγέτω ποῖον ἔργον αὑτοῦ δείκνυσιν àv. τῷ παντὶ. —
Ἑνὸς yàp ὄντος τοῦ χόσµου, xai ουμςνοῦς, καὶ
ἑαυτῷ συνηµμµένον, εἷς ἂν er χαὶ ὁ τούτου Or, µιουρ-

2105

COMMENTARTII IN ISATAM.

2406

eb., tx μεγέθους καὶ χαλλονῆς Χτισμάτων νοού- A enim cum sit, ejusdemque naturz, et sibi cohe-

µενος. Θεοῦ δὲ ὄντος ἑτέρου, xoi xóspo; ἕτερος
νοηθήσεται΄ ὅπερ Ex πλειόνων ὡς ἄτοπον ἐξελήλεγ-
χται. Τὸ ὃδ στήτω, τοῦτ ἔστι πρῶτον ὕπαρξιν
δειχκνύτω τὴν ἑαυτοῦ, xal ὡς ἓν οὐσίας ἐστὶν ὑπο-

' ατάσει, xal ὡς ἐφ᾽ ἑαυτοῦ µένει καὶ ἕστηχεν. Ἑἶτα:

φωνὴν ἀφεὶς λογικην xal θεῷ πρέπουσαν, ἀναγγει-
Ίάτω πρῶτα καὶ ἔσχατα, ἀφ᾿ οὗ τὸν ἄγθρωπον
EÉxJuca, μέχρι τοῦ παρόντος χαιροῦ, 7| χαὶ ἔτι τοῦ
μέ1.Ίοντος, χαθάπερ ὀἑγὼ τὰ μὲν πρῶτα διὰ Μω-
σέως, τὰ δὲ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, δι αὐτοῦ
t: xdi τῶν ἄλλων ἐμήνυσα προφητῶν. θεῷ γὰρ τῷ
κατὰ φύσιν πάντα πἀρξστιν ἐν ἁμερίστῳ γνώσει
xaX τὰ χρόνῳ διεστηχότα.

rens mundus ; unicus quoque et ejus opifex ex
magnitudine operis et pulchritudine intelligatur ne-
cesse est ; quemadmodum et mundus alius, si Ders
alius : quod multis rationibus absurdum esse cou-
vincitur. At quod stare imperat, postulat imprimis,
ut suam ille exsistentiam demonstret, deinde, ut
sit in. essentiz hypostasi, denique, ut in seipso
maneat et constet, Voce prseterea usus rationis par-
ticipe, Deoque convenienti, que prima quaque ul-
lima, inquit, annuntiet, ab eo tempore exorsus,
quo hominem formavi ad prasens usque, et qua
tentura etiam, quemadmodum ei ipse prima qui-
dem per Mosen, c:lera. autem de Christi adveutu

per eumdem, prephetasque alios aperui. Ei siquidem, qui natura Deus sit, presentia sunt omnia,
nulloque ipsi cognitionis discrimine ea etiam, qua tempore distinguuntur, separantur.

᾽Αλλὰ γὰρ * μὴ συσχηµατίζεσθε ἐγκα.λὑπτόμενοι, p Videte igitur ne alii conformemini abscondiri

ὡς εἰδότες μέν τι, μὴ βουλόμενοι δὲ λέγειν. OD. γὰρ
ἠκούσατε, φησὶν, da' ἀρχῆς, οὐδὲ ἔγνωτε τοιοῦτον
οὐδὲν, ὡς ἐγὼ πρὀγνωσίν τε τὴν ἐμὴν xol θεϊχὰς ἐπ-
έδειξα πράξεις. "Qv ὑμεῖς μάρτυρες, ὅσοι τὰ Μωσέως
καὶ τῶν μετ αὐτὸν ἐγνώχατε λόγια, τὰ ἐν Αἰγύπτῳ
θαύματα, καὶ μετὰ ταύτην ἀγγέλλοντα, xa* τῆς κτί-
σεως αὑτῆς ὡς Óh «εσπότῃ συγχινηθείσης ἐμοί.
Ταῦτα γὰρ ἰδίας ἐχάλεσεν ἀρετὰς, ἃς ἐνεργουντί
τούτων fjv οὐδεὶς σὺν ἐμοὶ, ἀλλ᾽ οὐδὲ πρὸ τοῦ χατα-
χλυσμο”, ὅτε μηδὲ τῶν εἰδώλων σαν δημιουργοὶ,
χαθάπερ (ste χαὶ ὑμεῖς, ὡς ἐν ἀρχῇ τοῦ θνητοῦ βίου
τούτων ὑπΏρχεν οὐδέν. Οἱ δὲ μετὰ ταῦτα γενόμενοι
παύσονται τῆς πλάνης ἑγκαλνατόμενοι. Ἐπιμένον-
τες δὲ χατὰ τὸν τῆς ἐχδιχήσεως ἀπολοῦνται γαιρόν.
Ὑμεῖς δὲ τέως τί μὴ λογίζεσθε, τίς τῶν ἀφύχων
ἀγαλμάτων ἡ φύσις; El γὰρ εἶχόν τινα δύναμιν,
ἤρχεσαν ἂν τοῖς Αἰγυπτίοις, καὶ τοῖς Αμοῤῥαίοις εἰς
σωτηρίαν ταῖς Egal; ἑνεργείαις ἀντιταττόμενα. Nvw
δὲ σὺν αὐτοῖς "je τοῖς προσχυνοῦσι xal πυρὶ δι
ὑμῶν παραδέδοται. Πῶς οὖν ὑμεῖς οἱ κατεγνωχότες
γεγόνατε τούτων δημιουργοὶ, xal ταῦτα Μωσέως
ἀχούσαντες, ὡς θεῷ µόνῳ λατρεύσεις, xal οὗ ποιἠ-
σει; σεαυτῷ εἴδωλον;, οὕτω γεγόνατε µάταιοι τὰ p
ὕν-α ποθήῄσαντες ; Τὸ δὲ ἐξηράγθησα», εἰ μὲν ἐπὶ
τῶν γώυπτῶν νοοῖτο, ἀντὶ τοῦ ἁπώλοντο χείσεται.
El δὲ ἐπὶ τῶν τεκταινόντων, ὡς ἐπὶ φυτῶν ἀκάρπων
ῥηθείη ξηραινοµένων, ὧν τὸ τέλος εἰς χαῦσιν. Τὸ
δὲ χωφοὶ ἀπὸ ἀνθρώπων ἀντὶ τοῦ τελοῦντες μὲν οὐ-
δαμῶ;ς εἰς ἀνθρώπους, ἁναίσθητοι 6b, xatà τό"
ε "Ὅμοιοι αὑτοῖῥ γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτά. » Eixá
φησι, συγαχθήτωσαν πάντες, ὡς ἂν κοινῶς évcpa-
πεῖεν οἱ τῶν εἰδώ]ωγ θεραπευταὶ τῇ δυσσεθείᾳ
συνειπεῖν οὐχ ἰσχύοντες.

tanquam scientes quidem aliquid, sed efferre no-
lentes. Non enim audivistis, inquit, ab initio,

neque cognovistis ejusmodi quidquam, atque ego,

qui οἱ futura de me przscivi, et divina opera
edidi, quorum vos omnes ipse testes appello, quot-
quot Mosis oracula, et quz postea edita sunt,
evolvistis, in quibus quae in, Egypto, et deinceps a
me patrata sunt, cum creata omnia iihi Domino
subservirent, reperiatis. Εαιο enim proprias vir-
tates appellavit : Quas cum ego operarer, in-
quit, mecum nullus fuit, imo ne ante eluvionem
quidem cum nondum essent idolorum opifices :
sicut et vos in ipso mortalis vitee principto nihil
liorum quidquam visum esse non ignoratis. Verwun
qui postea nati sun!, ab errore cessabunt abscon-
diti : qui vero institerint, ipso ultionis tempore
deperibunt. Vos autem interim. quid non 502
consideratis, quaenam sit ipsa idolorum anima ca-
rentium natura * Si quam enim potentiam haberent,
AEgyptiis et Amorrhzis, qui ea viribus meis oppo-
nunt, ad salutem aliquid conferre potuissent.
At nunc eum .suis ipsa adoratoribus capta per vos
in ignem conjecta sunt. Qui vos igitur, quos latere
ipsa non potuerunt, eorum opifices exstitistis, qui
Moseu Deo uni serviendum, neque idola facienda
docentem audivistis? At eo ipsi vecordia evasi-
slis, ut earum rerum amore, quie non sunt, insania-
tis. Caterum quod eraruerunt habetur, si de
sculptilibus intelligatur ; idem plane, quod perie-
runt, significare putandum est : sin autem ad eos,
qui ea fabricati sunt, referatur; tanquam de are-
scentibus arboribus dicetur, quorum finis ipsa est .
combustio. Quod autem surdos ab hominibus dixit,

idem plane, ac si nullo modo inter homines numeratos, et sensu destitutos dixisset, signiftcavit -

quale est illud ; « Similes iis — fiant,

qui faciunt ea 7". » Deinde

congregentur ommes, adjicit,

ut omnes simul id.lorum cultores, cum in impietate consentire nen queant, pxdore εοπ[απάανικγ.

Εἶτα µέμνηται τῶν ὀργάνων, δι ὧν τὰ εἴδω.α

«ατεσκεύαζον, ἵνα τὴν περὶ ταῦτα τέχνην προσχυ-

" Psal. cxin, 8.

iInsirumentorum przterea, quibus idola Qüebant,
meminit; ut 3utem eos adorare demonstret, Sá

VARLE LECTIONES.

1 Ig. ἄλλφ Υοῦν.

210]

PROCOPII GAZAEI

2108

enim lignum ipsum Deus esset, idem et sine arte A νοῦντας αὐτοὺς ἀποφήνῃ. El yàp fv αὐτὸ τὸ Eb5Aov

Deus exsisteret. Artem itaque deam effecerunt, quae
est hominis infirmi et corruptioni obnoxii.Alias enim
cibo et potu non indigeret. Interrogatione siquidem
verba ista : Non bibet aquam, distinguenda 6656 αγυ-
tramur. Quo pacto ergo qui corrumpitur incorrupta;
οἱ qui horitur, immortalia efficiat? Nonnulli vero
etiam de idolis totum id acceperunt, quibus hostiaa
offerebant. Utrum vero minime sacrificantibus vobis
οἱ esuriet, el infirmabitur qui Deus est? Nonne et
aquam bibere illi necesse fuerit, si istis egeat; ne
quid omnino quod ad eorum accusationem faciat,
qui corporcas Deo hostias offerunt, quibus ipse
non indiget, omittat ? Neque enim nalura Deus sibi
sacrificia fieri ex professo imperavit. Sollicite vero

θεὺς, xal χωρὶς ἂν τέχνης ὑπῆρχε θεός. Οὐχοῦν τὴν
τέχνην ἐθεοποίησαν ἀσθενοῦς οὖσαν ἀνδρὸς καὶ φθαρ-
τοῦ. Οὐ γὰρ ἂν ἑἐδεῖτο τροφῆς xal ποτοῦ. Ἐν ἑἐρωτή-
cst Υὰρ ὑποστίζοντες τὸ, Οὐ μὴ πίῃ ὕδωρ, ἀνα-
Ἱνωσόμεθα. Πῶς οὖν ὁ φθαρτὸς ἄφθαρτα, καὶ ἀθά-

«νατα ποιῄσειεν ὁ θνητός; τινὲς δὲ καὶ ἐπὶ τῶν

in istorum reprehensionem nunc immoratus 503 Ὁ

est propheta, ul facti saniores ad verum Dei cul-
tum revertereutur. Verum quod ad viri formam
dixit, suam ipsos formam tam longe a vera discre-
pantem adorare significat, quantum ab exemplari
dissidet imitatio. ltaque sux ipsos nature, quam
in lignis et saxis expresserunt, injuriam facere,
qui vere forme imaginem praepouant, eique hono-
rem deferant. Deinde cum stutuisse in domo adjicit,
in templo signilicat, in. quod petita ex saliu ma-
teria inducta est. Quod qui noverit, ne se quidem
ethnicorum nugis tueri audeat, qui ccelo delapsis
simulacris gloriabantur. Est ergo cinis cor eorum;
neque quisquam in. id animas eorum prolapsas eri-
piat, preterquam Deus unus, qui «omnia pro
lu. eim. vertere queat. .

εἰδώλων τὸ ὅλον ἑδέξαντο. ἱροσαγάγετε * γὰρ τού-
τοις θυσίας. "Apa b οὖν μὴ θυόντων ὑμῶν, πεινἆσει
xal ἀσθενήσει ἑνυπάρχων Θεός; οὐχοῦν καὶ ὕδωρ
ὀφείλει πιεῖν, εἰ τούτων ἐστὶν ἑνδεῆς, ἵνα διαθάλ-
Ἆει χαθόλου τοὺς Θθεῷ τι προσφέροντας ὑλικὸν, οὗ
μὴ πέφυχεν ἑνδεῆς: o0 δὲ γὰρ ὁ φύσει θεὺς προ”
ηγουμένως τὰς θυσίας ἐπέταξεν. Ἐντρεπτικῶς ξὲ
vov ὁ προφήτης τοῖς περὶ τούτων ἑἐνέμεινε λόγους,
ὡς ἂν φρονήσαντες ἐπιστραφεῖεν πρὸς θεοσέθε:αν,
Τὸ δὲ ὡς µορφή» ἀνδρὸς, παρίστησιν ὡς τὴν ἰδίαν
προσχυνοῦσι μορφὴν τοσοῦτον ἀπάδουσαν, ὃσωνε
ἀρχετύπων fj µίµησις. Καὶ τὴν ἑαυτῶν αἰσχύνουςι
φύσιν τὴν tv «ἐίθοις καὶ ξύὐ.Ίοις εἰχόνα τῆς d nocte
προτιμῶντες μορφῆς, xai δόξαν ἐχείνή προσάγον-
τες. Τὸ δὲ ἵστησιν ἐν olxo, δηλοῖ ὅτι vac Ex δρυ.
poU τὴν ὕλην λαθών. Ὅπερ cibo; οὐκ ἂν ἔχοι
λέγειν, κατὰ τοὺς Ἑλλήνων λήρους, διοπετῃ τὰ
ἀγάλματα. Σποδὸς οὖν ἄρα ἡ καρδία αὐτῶν, xal
θὐδεὶς ἂν ἐξέ.οιτο τὰς τῶν εἰς τοῦτο πεσόντων
Ψυχὰς, πλὴν ὃ fx. ά μόνος εἴπερ ἐθέλοι θεὸς ὁ µε-
τασχευάζων, ὡς βούλεται, πάντα, xaX φωτίζων Eoxo-
τισµένα.

arbitrii sui ratione transmutare, tenebrasque in

Sequitur videte; id est, cogitate. Et non dicetis C

falsum esse in dextera mea, dexterz: enim nomine
unigenitum Filium usitate appellavit : qui sive Deus
sive Domiuus, sive lux, sive virtus, sive rex, sive
mundi opifex, sivc vita nominetur, vere, et proprie
istisomnibus significatur, quz daemonibus aut idolis
falso tribuuntur. Natura enim ex DeoDeus est. Op-
time vero in obliviosum Israelem memento verbum
usurpavit. Formatus enim in filium non debuit idola
multa amplecti, ut. diguitatis oblivisceretur. « Qui
enim novit voluntatem Domini, nec facit eam, vapu-
labit multis 79. » Eorum deinceps, quz admiseris,
quantumlibet. eadem oblivioni me traditurum pol-
Jicear, etiam te volo meminisse. Dicitur vero ín
Slium per legem formatus. Ut enim Adamus ipse
de terra, omnisque deinceps in utero formatus est
infans, sic et qui in Christo degunt, per Spiritus
. sancti participationem in ejusdem speciem effor-
mantur ; juxta illud : « Filioli, quos iterum par-
turio, donec informetur Christus in vobis ??. )
Et rursum : « Nolite conformari szculo huic, sed
rcformamini in novitate sensus vestri, ut. probetis
qua sit voluntas Dei bona, et bene placens, et
perfecta 56, , Itemque : « Nos autem revelata facie

75 Luc. xu, 17. 7? Galat. iv, 19.

D

"δετε, τοῦτ) ἔστι χατανοῄσατε, xal οὖκ Éptite
ὅτι ψεῦδος ἐν τῇ δεξι µου, συνήθω: οὕτω τὸν
μονογενῆ χαλέσας Υἱὸν , ὃς εἴτε Θεὸς, εἴτε Κύριος,
εἴτε φῶς, f| δύναμις, ἡ βασιλεὺς, f] Δημιουργὸς, 3
ζωὴ λέγοιτο, πάντα χνρίως ἐστὶν ἐξ ἀληθείας λεγό-
µενος, τῶν εἰδώλων f| δαιμόνων φευδῶς ταῦτα λε-
γοµένων. Φύσει γὰρ θεὺς αὐτὸς Ex Θεοῦ. Ὡς ἔπι-
λήσμονι δὲ τῷ Ισραῇ. τὸ μνήσθητι χαλῶς ἐπενη-
νοχεν. Π.ασθεὶς γὰρ εἰς παϊδα, οὐχ ὀφείλει τῆς
ἀξίας ὑπεριδεῖν, χωφοῖς εἰδώτοις προσκείμενος.
«Ὁ γὰρ εἰδὼς τὸ θέληµα τοῦ Κυρίου αὑτοῦ, καὶ μὴ
ποιῄσας, δαρῄσεται πολλάς. » Λοιπὸν, ὧν Ίμαρτες
µέμνησο, x&v ἐγώ σοι τούτων ἀμνηστείαν χαρίζω-
pat. Πεπ.Ίάσθαι δὲ λέγεται διὰ τοῦ νόµου αρὲς
παΐῖδα. Ὡς γὰρ ἸΑδὰμ Ex γῆς, xai xdv ἓν γαστρὶ
π.λάττεται βρέφος’ οὕτως οἱ Ev Ἀριστῷ διὰ µετοχη»
τοῦ ἁγίου π.λάττονται Πνεύματος εἰς εἶδος τὸ πρὸ;
αὐτὸν, xavà τό ᾽ «Τεχνία, οὓς πάλιν ὠδίνω µέχρι
μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν.» Καὶ πάλιν’ « Mi ev-
σχηµατίζεσθε τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλ ἀναμορφοῦσθε
τῇ ἀναχαινώσει τοῦ νοὺς ὑμῶν, εἰς τὸ δοχεµάζειν sí
τὸ θέληµα τοῦ θεοῦ τὸ ἀγαθὸν, xat εὐάρεστον, xal
τέλειον. » Καὶ πάλιν’ ε« Ἡμεῖς δὲ ἀναχεχαλυμμένφ
προσώπῳ τὴν αὐτὴν εἰχόνα μεταμορφοῦσθς 4d* τῇ ᾿

** Rom. χι, 2.

VARLE LECTIONES.

u - T » er ,
pP. men01Y3. b γρ. ἆρρ. 5 vp.5o9v. 9 Υρ. ὅτι. ἀ’ yp. yezauon'gosus0a.

2409

COMMENTARII IN ISAIAM.

Φί|0

ἀνακαινώσει τοῦ vob; ὑμῶν *, ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, A in eamdem imaginem (ή, transformamur, reno-

χαθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύμαιος. » Αλλ’ ἡμεῖς μὲν
οὕτω. Tol; ἓν vójup δὲ πρέπει δουλείας πνεῦμα λα-
θοῦσι τὸ εἰς οἰκέτην xal xaiba πεπ.λ1άσθαι. Παρα-
θαΐνοντας γὰρ ὁ νόμος, ὡς οἰχέτας ἑχόλαζεν. Ἡ ἐν
Χριστῷ δὲ π.άσις υἱούς τε καὶ συµµόρφους ἑἐργά-
ζεται. Ti δὴ οὖν Ἱσραὴἡᾶ, Mt ἐπιωανθάνου µου,
φησὶ, τρεπόµενος εἰς ἀσέθειαν. Πρὸς ὃν ἀλλαχοῦ
φησιν * ε«Ὑμεῖς οἱ ἐπιλανθανόμενοί µου, χαὶ ἑτοιμά-
ζοντες τῷ δαιµονίῳ spray? καὶ πληροῦντες τῇ
τὖχῃ χέρασµα. »

Οὕτως ἄρα «ήθη θεοῦ, τὸ ἀποφοιτῆσαι τούτου
δηλοῖ. Προτρέπων δὲ σπεύδειν ἐπὶ µετάνοιαν, ἐπι-
στρέφουσιν αὐτοῖς ἁμαρτημάτων ἄφεσιν ἐπαγγέλλε-
ται, Απή.ειψα, λέγων, ἀντὶ τοῦ ἁπαλείγω, χαθά-
περ τι νέφος διαλύσας 1| vvógov. Τὸ γὰρ μέλλον τοῦ
χρόνου, τὸ «υτρώσομαί σε παρἰστησιν. Πῶς γὰρ
| ἀπήάειψεν ὁ καλῶν εἰς ἐπιστροφὴν, ὡς ἀπεστραμ-

µένον, τὸν ᾿Ισραή. ; διὰ Χριστοῦ γὰρ Ίμελλε πᾶσιν
ἡ τῶν ἁμαρτημάτων ἄφεσις δίδοσθαι συναναστρα-
φέντος ἡμῖν τοῦ ᾽Αμνοῦ, ὃς αἴρει τὴν ἁμαρτίαν τοῦ
χόσμου. "O 5h προϊδὼν ὁ προφήτης, καὶ ὡς πολλοὶ
τούτων πιστεύσουσιν τῷ προφητικῷ πειθόµενοι λό-
Υψ, χαίρειν τοὺς οὐραγοὺς προσφωνεῖ, τὰς οὐρα-
γίους δηλονότι δυνάµεις, ὡς ἂν χαρᾶς bv οὐρανοῖς
γενησοµένης ἐπὶ τοῖς μετανοεῖν µέλλουσιν. "O0sv
Χριστοῦ γεννηθέντος ἀνέχραζον' « Δόξα ἓν ὑψίστοις
Θιῷ, xa ἐπὶ γῆς εἰρήνη. » ZaAxzi(e« δὲ βούλεται,
xai εἴ τινές ela, καὶ τὴν γῆν αὐτὴν ὑποστηρίζου-
σαι θεῖαι δυνάµεις, Ίγουν ἆ.1α.1άξαι, χατὰ τοὺς λοι-
ποὺς, Üpvov ἀναπεμπούσας θΘεῷ. Εἰχὸς δὲ θεμό.Ίια
χρηµατίξειν τοὺς θεοφιλεῖς πάντας προφῄτας τε xal
διχαίους, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον λέγοντα’ « Ἐποιχοδο-
µηθέντες ἐπὶ τῷ θεµελίῳ τῶν ἁποστόλων xa προ-
φητῶν.» Ἐπλτὴν Χριστοῦ γὰρ κλῆσιν µεγαλοφώνως
πάντας ἐχάλεσαν, xatà τό ' «Elg πᾶσαν τὴν γῆν
ἐξηλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν.» Απάντων μὲν γὰρ 6ε-
péslioc 6 Χριστὸς ἀνέχων τε xol διακρατῶν τὰ ἐρη-
ῥεισµένα. Ἐπ᾽ αὐτῷ γὰρ πάντες ἐποικοδομούμεθα
οἶχος πνευματικός. Κατοιχεῖ γὰρ iy ταῖς χαρδίαις
ἡμῶν διὰ πίστεως. θεµέλιοι δὲ προσεχέστεροι, xal
ἑγγὺς μᾶλλον, f| καθ) ἡμᾶς, οἱ αὐτόπται, xal ὑπ-
Πρέται τοῦ λόγου. Γίνονται γὰρ ἡμῖν διὰ τῶν παρα-
δόσεων εἰς ἑδραίωμα πίστεως, χατὰ τό;
Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰχοδομήσω µου
τὴν Ἐκκλησίαν.» Τὸ γὰρ τῆς αὐτοῦ πίστεως ἀσά-
λευτον ὑπεδήλωσεν, Λέχει δὲ xol Aa6l6* « Οἱ θεµέ-
λιοι αὐτοῦ Ev τοῖς ὄρεσι τοῖς ἁγίοις, » περὶ τῶν
αὐτῶν λέγων. 'O μὲν οὖν Μωσης ἰσχνόφωνος fjv.
Ὁ γὰρ νόμος ἣν τοῖς ἓν Ἰουδαίᾳ µόνοις ἑξάκουστος.
Ζα.Ίπισταὶ δὲ xal µεγαλόφωνοι χήρυχες οἱ τὸν
Χριστὸν πανταχοῦ διαγγέλλοντες.

vatione mentis nostre, a gloria in gloriam, tanquain
a Domini spiritu **. » Atque ita nos quidem. Decet
vero et eos, qui in lege servitutis spiritum acce-
perunt, in servum et filium formari. In transgres-
sores enim lex, tanquam in servos , animadverte-
bat : cum ipsa in Christo formatio lilios, et
conformes ** efficiat. Adhortatur ergo Israelem ue
ad pietatem conversus sui ille obliviscatur. Cujus -
modi sunt ista ad eumdem alicubi : « Vos qui obli-
viscimini mei et paratis demonio mensam, et
impletis Fortunz libamen **, »

lta igitur Dei oblivisci, ab eodem recedere signi-
ficat. Cum autem ad poenitentiam festinare adhor-
tatur, eisdem, si resipiscant, peccatorum veniam
denuntiat; qui delevi verbum, pro delebo, non
aliter quam de nebula, avt caligine aliqua locutus,
usurpat. Futuri siquidem temporis significationem
expressit, cum redimam te adjunxit. Qui enim de-
levisse putetur, qui tanquam aversum Πεγαείεπι ad
conversionem provocat? Dauda siquidem fuerat om-
nibus delictorum remissio per Christum, qui agnus
nobiscum versatus peceata mundi sustulit. Quod
certe cum longe ante propheta videret, ex iisque
fore non paucos, qui-.propheticze orationi credituri
essent, celos ipsos, id est celorum virtutes [atari
acclamavit, tanquam gaudium in coelis super
peccatore penitentiam acturo futurum sit 5. Atque
inde est, quod nato Christo :
Deo, et in terra pax **, » angeli cecinerunt. Vut
autem et virtutes divinas, si que lerram ipsam
fulciaut, tuba canere; sive, ut alii transtulerunt,
hymnis in Deum ezsultare. Est etiam consenta-
neum fsndamentorum nomine pios omnes, prophe-
tasque, et justos intelligi ; qui, docente Apostolo,
apostolorum et prophetarum fundamentis super-
structi sint 54, Ad Christi enim nomen contenta
voce vocarunt omnes; juxta illud : « In omnem
terram exivit sonus eorum *?, » Omnium siquidem
fundamentum Christus est; qui quze admota sunt,
fixa firmaque sustineat et complectatur. In ipso
siquidem omnes zdiflcamur donus spiritualis **.
505 Habitat enim in cordibus nostris per fidem **.
Fundamenta etiam vicina magis el propinqua,

« Eb eT p quam nostro saeculo, ipsi fuerunt oculati testes et

ministri verbi; qui nobis propter traditiones, in
fidei stabilimentum exstiterunt, juxta illud : « Tu
:es Petrus, et super hanc petram zdificabo Eccle-
siain meam **. » Indicat enim ejusdem fidei certi-
tudinem et constantiam. Quin et apud Davidem
legimus : « Fundamenta ejus in montibus sau-
ctis 21, » cum de eisdem loquitur, Noce ergo exili
et przepedita fuit Moses **, quod legem in Judzes tan.

tum exaudiri necesse esset; ipsi autem pracones Christi $ucoinatores, magnaque et alia voce pre-

diti, ut eum ubique annuntiarent.
** JE Cor. m, 18. ** Rom. win, 99.

VARUE LECTÍONES.

31, 20. *" Psal. xvni, 5; Rom. σ, 18. - ** |] Petr. n, 5.
*! Psal. Lxxxvi, 4. *! Exod. iw, 140.
e Yp. ἡμων.

PavBoL. Ga. LXX XVII.

53 ]s3. ιν], 6.

αν Luc. xv, Z2. ** Luc. 41, 44.

9 Ephes,
** Ephes. n. 17.

* Matth. zvi, du.

ντ

1

"(&

« Gloria in excelsis

111

rursus appellavit. Opere siquidem et verbo excel-
luerunt, et ad eos illa sunt : « In montcm ex-
celsum ascende, qui evangelizas Sion **. » Et
Tursunm legis et gratiz permagnum discrimen, llla
siquidem, cum ultionem transgressoribus minita-
retur, nonnisi tristitiam summam personabat ; at
"hujus praecones orbi terrarum /etitiam denuntia-
..funt; cum peccalorum veniam, cum justificatio-
-nem in fide, cum Spiritus sancti participationem,
cum adoptionis dignitatem, cum regnum colorum,
«um omni denique cogitatione majora bona, id
est, certam et minime fallacem fidei legem, pro-
nulgarunt. Colles autem et eosdem etiam appellare
queas", qui a terra exaltati supradictis tamen suut

PROCOPII GAZAI

Quos priterea terre fundamenta dixit, montes A

LE

"A δὲ Oegélua γῆς ἔφη, Ópn πάλιν ὠνθμασεν.
Ἔργῳ γὰρ ἦσαν χαὶ λόγῳ διαπρεπεῖς, πβὸς οὓς
ἔφασκεν' «En ὄρος ὑψηλὸν ἀνάδηθι, ὁ εὐαγγελιζό-
µενος Σιών. » Πολλὴ δὲ πάλιν τῆς χάριτος ἡ πρὸς
τὸν vópov διαφορά. Ὁ μὲν γὰρ χολάσεις ἀπειλῶν
τοῖς παραθαίνουσιν ἐδόα κατήφειαν. Οἱ δὲ ταύτης
κΆρυχες εὐφροσύνην τῷ κόσμῳ κατήγγειλαν, ἄφ-
εσιν βοῶντες ἁμαρτιῶν, xal δικαίωσιν ἐν πίστει,
ἁγίου τε Πνεύματος µέθεξιν, καὶ υἱοθεσίας λαμπρό.
τητα, ὀὐρανῶν τε βασιλείαν, καὶ τῶν ὑπὲρ νουν
ἀγαθῶν o) χατεφευσµένην ἑἐλπίδα. Βουνοὺς 0 ἂν
εἶποις τοὺς xal αὐτοὺς ὑπερηρμένους τῆς γης, τῶν
δὲ λεχθέντων ἁρῶν ὅμως ἑλάττονας. Ξὺ.ῖα δὲ, τὰ iv
αὐτοῖς καὶ ὑπ᾿ αὐτῶν τεθραμµένα, οἱ δι αὐτῶν πι-
στεύσαντες, xal ὥσπερ ἀναθεθηχότες εἰς ἄνδρα τέ-

montibus inferiores ; [igna vero in ipsis, οἱ ab ipsis B λειον χαὶ καρποῖς χομῶντες πνευματικοῖς, καὶ αὐτοὶ

-enutrita, eos ipsos per quos fidem adepti, et tan-
quam in viros perfectos evecti, fructibus abundant
spiritualibus ; qui etiam Ecclesiz doctores evase-
runt, eosque fructuum ubertate, qui ad se accedunt,
Teflciunt. Lzetantur vero, quia, preterquam quod
sedemptus est Jacob, ipse etiam glorificatus est Is-
vael Dei Filius effectus, ejusque frater, qui natura
et vere Filius est. Alios vero et mundum etiam
4psum, ejusque partes ad glorie przdicationem
ideo compellit: Quia redemit Deus Jacob, et Is-
rael glorificabitur , sive, ut. aliis placet interpreti-
bus, in Israel glorificabitur. 800 Quod tum demum
effectum est, cum ex priore populo, propheticse
orationis utilitatem experti, rejectis idolis ad pie-

τῆς Ἐχχλησίας ὄντες διδάσχαλοι, xal. ταῖς νοηταῖς
εὐκαρτίαις τοὺς προσιόντας αὐτοῖς ἀναχτώμενοι.
Χαίρουσι δὲ, ὅτι πρὸς τῷ ἀυτρωθῆγαιτὸν "lopatil
xal δεδόξασται ὁ Θεοῦ χρηµατίσας Yióc, ἀδελφός
&£ τοῦ φύσει καὶ ἀληθῶς Υἱσῦ. Καὶ ἄλλως δὲ τὸν
χόσμον, xai τὰ τούτου µέρη πρὸς δοξολογίαν κινεῖ,
ὅτι &lurpócaro ὁ sóc τὸν ᾿Ιακὼδ, καὶ Ἱσραῇἲ
δοξασθήσεται, Ἡ κατὰ τοὺς λοιποὺς, xal ἐν τῷ
'IopaA δοξασθήσεται. Ὅκερ ἐγίνετο ἠνίχα τῶν
Ex τοῦ προτέρου λαοῦ πολλοὶ τοὺς προφητιχοὺς
λόχους ὠφελημένοι πρὸς εὐσέδειαν ἐἑχώρουν χατα-
λιπόντες τὰ εἴδωλα. Τινὲς δὲ τὸ, Καὶ οὓκ ἧσαν οἱ
π.ἰάττοντες .Θεὸν xal γ1ύφοντες ἀνωφεξῆ, οὕτως
ἐξηγήσαντο: 05 παρὰ τὸ μὴ εἶναι τοὺς ταῦτα έργα»

iatem se contulerunt. Nonnulli porro verba ista : € ζομένους, παρὰ δὲ τὸ pij δύνασθαι βοηθῆσαι τοῖς

Et non erant fingentes Deum, et sculpentes inutilia,
explicarunt, non quod vellent non esse, qui ea
coufecissent , sed quod iis, a quibus colerentur,
opem ferre non possent ; tanquam eo tempore non
essent, cum istorum fugatis adoratoribus Liraeli
terram largitus est. Qui igitur non vanus sit, qui
tanta beneficia expertus, idola coluit, et arbitrii
libertate male abusus est? « Etsi enim omnia licent,
non omnia tamen expediunt ; neque cgo in ullius,
Inquit, redigat potestatem **; » id est : Qui mibi
imperandi potestatem accepi, si meis ipse cupidi-
tatibus paream, jam ipsam imperandi facultatem
amisi; qui eo ipso a libertate defecerim, quod
aliorum potestati me ipse subjecerim. ld ipsum
autem si paulatim progrediatur, voluptatum tan-
dem consuetudine ad impietatem pervenit. Nefa-

rias enim de Deo cogitationes parit; tanquam ea, .

quie fiunt, vel ignoret, vel non curet. Decet igitur

prccati cujusque partes, ipsamque finis absurditatem

αὐτὰ θεραπεύουσιν, ὡς μηδὲ ὄντα ἠνίχα τὴν vàv
ἐχληροδότησεν 'lopaÀ τοὺς τούτων ἀπελάσας προ»
χυνητάς. Πῶς οὖν οὐ µάταιος μετὰ τοσαύτην πε.
pav εἰδωλολατρήσας αὐτὸς, καὶ τῷ αὐτεξουσίῳ xa-
κῶς χρησάµενος; «El. γὰρ χαὶ πάντα ἔξεστιν, ἀλλ
οὗ πάντα συμφέρει. 0Οὐδὲ ἐξουσιασθήσομανι, erotv,
ὑπό τινος.» Τοῦτ) ἔστιν, Αρχειν λαχὼν ἑμαυτοῦ
ἐὰν ὑποταγείην τοῖς πάθεσι, χαὶ τὸ ἄρχειν ἀπώλεσα,
τῆς ἐλευθερίας ἀποστὰς, δι ὧν ἐμαντὸν ὑπέδαλον
ἱἐξουσίᾳ. Τοῦτο δὲ χατὰ μιχρὺν ὁδεῦον τῇ τῶν ἠδο”
νῶν συνηθείᾳ πρὸς ἀσέδειαν ἔρχεται. Πονηρὰς Υὰρ
ὑποναίας τίχτει χατὰ Θεοῦ, ὡς μὴ εἰδότος τὰ Τινό-
μενα, ἡ xai ἁδιαφοροῦντος ἐπ᾽ αὐτοῖς. Δεῖ τοίνυν

D ἐφ᾽ ἑκάσλης ἁμαρτίας τά τε µέρη αχοπεῖν, xai τὴν

ἁτοπίαν τοῦ τέλους, xai συναίσθησιν λαθόντας alc xv-
γεσθαι πρὀ Y& τῶν ἄλλων ἑαυτούς. Αὐτὸς yàp
ἑαυτῷ τις τὰ εἰχότα διαλεγόµενος ὠφελεῖται τὰ
μέγιστα.

intueri; decet et ejus cognitionem adeptos

nostri imprimis nos pudore affici. Neque enim parum jdvatur quisquis qusrationi consentanea pu-

tal, secum ipse agitat.

BO Vrns. 24-28. Sic dicit Dominus, qui rede-
mil te, ei [formavit te ex utero : Ego Dominus, qui
«ompleo omnia, Extendi celum solus, et. firmavi

ει, xt, 9. "I Cor. n, 12.

χδ-χη’. Οὕτω «έχει Κύριος ὁ Avtpoíperóc 08,
καὶ π.Ιάσσων σε ἐκ χοιλίας' Εγὼ Κύριος ὁ σνν-
reo» πάντα" ἑξέτεινα τὸν oüpav)v μόνος, καὶ

VARUE LECTIONES.

&* γρ. τὸν "laxi, καὶ "spat 6:05223:2:.

2113

ἑσεερέωσα τὴν τη».
σηµεῖα ἐγγαστριμύθων, καὶ µαντείας ἀπὸ xap-
δίας; x. *. λ.

Ἔλεγχον εἰδωλολατρείας προεχθέµενος ὁ λόχος,
καὶ ὡς παύσονται ταύτης οἱ τὴν προφητιχὴν διδα-
σχαλίαν ὠφελημένοι νῦν τὴν Ex Βαθυλῶνος ἆπαλ-
λαγὴν ἐπαγγέλλεται, εἰς Ίνπερ εἰδωλολατροῦντες
ἀπέχθησαν, οὗπερ εἰ παύσαιντο νῦν, ἐλευθερίαν
ὑπέσχετο. Ἐπειδὴ δὲ περὶ πραγμάτων µεγίστων
ἐποιεῖτο τοὺς λόγους, χαὶ ἣν εἰχὸς ἀπιστεῖσθαι παρά
τινων, εἰχότως τὴν ἰδίαν ἀνεχήρυξε δύναμιν. Πάντων
γὰρ ὧν ποιητὴς, xal παράγων ἐξ οὐκ ὄντων, πῶς
οὐχ ἂν ἔχοι ῥᾳαδίως ὅπερ ἂν Εθέλοι ποιεῖν; Ὡς δὲ
ποιούτων ἑσομένων, xal ἄνω παρεχελεύετο τῇ χτίσει
δοξολογεῖν τὸν Θεὸν, οἷς ἀχολούθως φησίν. Οὕτω
ἀέγει Κύριος ὁ «υτρωσάμεγός c8 καὶ πάσσων
σε éx χοιἁίας' [περ] Ἱερεμίας ἑδήλωσεν εἰπών.
' « Καὶ ἐγένετο λόγος Κυρίου πρός µε λέγων, Πρὺ τοῦ
µε πλάσαι σε ix Χοιλίας ἐπίσταμαί cs: » λόγον
εἰπὼν Κυρίου τὸν τῶν χατὰ γαστρὸς χνοφορουµένων
Δημιουργόν. Ele" ἐπειδὴ περὶ ἐλευθερίας πρόχειται
λόγος. «ἱντρούμεγον ἑαυτὸν εἰχότως ὠνόμασεν,
σωματιχὴν π.]άσιν ὡς δὴ οωματιχοῖς λέξας. Ἐγώ
εἰμι, φησὶν, ὁ Ex μιχροῦ σε π.ἰάσας ὀποκχειμένου,
καὶ ὡς ix σπηλαίου τινὸς ἐξαγαγὼν σχοτεινοῦ,
μηδὲν περὶ τούτου τῶν γονέων εἰδότων, ἐμοῦ δὲ τὸ
π.Ίασθὲν ὑποστήσαντος. El δὲ σµικρόν σοι τοῦτο
πρὸς θείαν φαίνεται δύναμιν, σχόπει τοῦ χόσµου τὰ
Μέγιστα πόθεν ἔσχε τὴν ὕπαοξιν, χαθά φησι καὶ

COMMENTARII IN ISAIAM.
Tic ἕτερος διασκεδάσει Α terram. Quis alius. dissipabit signa pythonum, et

24114

divinationes de corde ? eic.

508 Exposita prius idololatri: reprehensione, -
quam relicturi sunt, qui prophetica disciplina aucti
sunt, Babylonica jam eos servitute, in qua propter
idolorum cultum detinebantur, si eodein abstineant,
liberatum iri, domumque reversuros pollicetur.
Quoniam autem mazimis de rebus sermonem lia-
buerat, nec omnes credituros esse sibi putabat,
suam ipse merito potentiam, suasque vires deprze-
dicavit. Cum enim rerum omnium auctor sit, eas-
que de nihilo produxerit, qui non possit, quod
velit, efficere facile? Tanquam autem essent even-
tura talia, etiam supra ad Dei laudes predicandas
creaturam adhortatus est: quibus jam bono or-
dine adjicit : Sic dicit Dominus, qui redemit te, et
qui formavit te ex utero. Quod Jeremias indicavit,
cum ait : « Et factum est verbum Domini ad me
dicens : Antequau ego formarem te ex utero, novi

te** ; » verbum Domini enim appellans, qui eo-

rum, qui nratrum utero clauduntur adhuc coudi-
tor sit. Deinde, quoniam de libertate sermo est,
redemptorem se merito appellavit ; deque corporis
formatione locutus, quia cum corporeis agit : lpse
gum, inquit, qui te ex parvo principio formavi, et
tanquam de tenebroso specu aliquo eduxi; qued
penitus ignorarunt progenitores tui ; cum interim
quod formaiwm erat producerem. Quod si tibi leve

Aa6i5 * « 'O ἑκτείνων τὸν obpavby ὡσεὶ δέῥῥιν. »ς istud ad. divinse virtutis significationem putatur,

Καὶ πάλιν « Ἐθεμελίωσε τὴν γῆν ἐπὶ «hv ἀσφάλειαν
αὐτῆς.» 'Av δὲ τοῦ ὁ συντελῶν, ὁ ποιήσας
Aib xav οἱ λοιποί. «Πάντα γὰρ δι αὐτοῦ ἐγένετο,
xa χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδέν. » "Oct, « Αὐτὸς εἶπε,
xai ἐγενῆθησαν. Αὐτὺς ἐνετείλατο, καὶ ἑκτίσθησαν.»
Ὁ δὲ τοσοῦτος τί ἐποίησεν κατὰ καιροὺς ἐπενήνοχεν,
ὡς ἀπολεῖ τὰς πανταχοῦ µαντείας χαὶ τὰ χρηστή-
ρια δι ὧν οἱ δαίµονες ἐφενάχιζον τοὺς πρὸ τῆς
Χριστοῦ παρουσίας, εἰδέναι τὸ μέλλον πλαττόμενοι,
xa! τὰ ταῖς χαρδίαις ἑπερχόμενα λέγοντες * περὶ v
ἔφασχεν Ἰεζεχιὴλ * ε Οὐαὶ τοῖς προφητεύουσιν
ἀπὸ καρδίας αὐτῶν, xal τὸ χαθὀλου μὴ βλέ-
πουσι! » |

Διεσχκέδασε ὃδ ταῦτα καὶ τῷ παῦσαι, xai τῷ
ποιεῖν ἅ ἐστιν ἐχείνοις ἀτέχμαρτα, χαὶ ἀπρόγνωστα,
Απεστράφησαν bb xal φρόνιμοι. Ἀρονίμους xaJst
τοὺς παρ Ἕλλησι σοφοὺς, ὧν ἑμώρανεν' τὴν σοφἰαν
τῷ τῆς ἀληθείας διαμαρτεῖν, ἀχρήστου τῆς ἐν ab-
τοῖς ἀποδειχθείσης σοφίας ᾿ψυχιχὴ γὰρ ἣν, xaX ἐπί-
ειος, δαιμονιώδης, ἣν xaX à Παῦλος µεμωράνθαι
qnolv: ἤγουν τοὺς μάγους. Σοφοὺς yàp xai τούτους
ἐχάλονν. Ταῦτα μὲν οὖν διασχκεδἀσω. Τοῦ δὲ ἐμοῦ
Υἱοῦ καὶ Χριστοῦ, περὶ οὗ πολλὰ προεῖπον, xal τῶν
ἀγγό Ίων αὐτοῦ τῶν ἀποστόλων, στήσω τὰ ῥήματά
τε xal τὴν βουλήν. 'Ῥήματα δὲ Χριατοῦ τὸ σωτή-

ὃ5 Jerem. 1, 5. ** Psal, cui, 9.
* Jac. ut, 15. ? Που, 1, 98.

maxima illa, αμ in mando sunt, unde exsistant,
intuere. Audi dicentem Davidem : « Qui extendis
colum, sicut pellem **. » ltem : « Qui fundavit
terram super stabilitatem suam *", » Quo deinde
loco, qui compleo habemus, qui feci interpretantur
alii. « Omnia enm per ipsum facta sunt, et sinc
ipso factum est nihil *5, » quoniam « Ipse dixit, et
factá suut ; ipse mandavit, εἰ creata sunt **. »
Tantus autem quid deinceps przstiterit, intulit :
cum se, qu: ubique essent, divinationes, 909 et
oracula deleturum significavit.: quibus d;emones
ante Christi adventum futura se, mentisque cogi-
tationes intelligere fingebant. De quibus et illa
sunt Ezechielis : « Vie prophetanlibus de corde

D £uo, et omnino non videntibus !! »

Ista vero dissipavit : partim quia cessare fecit,
partim quod ea operatus est, que ipsi nullis con-
jecturis assequi et przsscire potuerunt. Aversi sunt
porro et prudentes ; quo nomine Graecorum sapien-
tes intelligit, quorum sapientiam eo ipso quod ve-
ritate exciderunt, in stultitiam commaltavit ; id. est,
inutilem esse demunstravil (Erat enims animalis illa,
terrena, et. diabolica *, quam Paulus infotuatam -
esse significat *) : vel certe magos illos, quos item
sapientes appellabant. Jsta igitur, inquit, dissipabe.
Filiique mei, id est Christi (de quo superius a. me -
eunt. dicta permulta) et augelorum ejus ; id est apos

" jbid. 5. **Joan. 1, 5. * Psal. xxxi, 9. ' Ezech. xm, 17

2415

PROCOPII GAZEI

2116

stolorum, serba et consilium firmabo. Übi per verba, A piov χήρυγμα. BovAi] δὲ τῶν ἆγγέλων αὐτοῦ, τὸ

salutarem Cliristi przdicationem intellexit ; per
consilium autem angelorum ejus, illud ipsum, quod,
scelere et errore relictis, ad veritatem et virtutem
omnes accurrerunt. Ego vero, inquit, qui ista fa-
cturus sum, jam inde prenuntio et polliceor Jeru-
salem 1ne a Dabyloniis eversam, ipsasque Judeec
civitates instauraturum, ejusque, tanquam a princi-

pio, deserta restituturum : imo vitiorum multiplici-

tatem, quz abyssi nomine significatur, desolatu-
rum ; Babylonemque civium alioquin copia, tan-
quan aquis fluvii abundantem, penitus exsiccaturum.
Nonnulli tamen per abyssum, populi frequentiam,
qui Dabylonia continebatur, innui putaverunt : per
fluvios autem, gentes in eamdem confluentes, quas
undique in auxilium accersiverat ; cum in more
Scriptura habeat, fluviorum, marisque, et aquarum
nomine, populorum mulütudinem signiflcare. Sic
cnim οἱ David: « Vox Domini super aquas *. Deus
glorie intonuit ;» ut salutare nimirum Christi pree-
conium, quod alta voce intonuerat, ad gentes
penetrasse docerct. Tale est et illud : « Elevave-
runt 510 flumina voces suas *. » Magnx siquidem
«^um essent apostolorum voces, facile ipse exaudi-
a agniteque sunt. Dicitur vero etiam de Babylone
οἱ Ninive : « Tanquam aqua piseina, aquz ejus *. »
Non desunt 4amen qui abyssi nomine, Rubrum mare
intelligunt, quod populo trajiciente divisum est :
.Sicul per desiccatos fluvios, Jordanem, qui in ejus-

— dem gratiam retroactus cursum suspendit ". Quibus ᾳ

quidem Deum, si nos ei commiserimus, fluctuantes
Animi cogitationes se daturum, et voluptatum un-
das, quibus immergimur, ezxsiccaturum significari
.voluit. Atque ista quidem illi. Caeterum quod ad
vos Babyloniosque attinet, omne ego illud, inquit,
viri usus ministerio preetitero, cujus nomen longe
»ute vobis esse ignotum non patior, Cyrum appel-
Jans; quem consiliorum meorum ministrum prafíi-
ciam, sapientiaque et pietate ornabo ; ut qua adver-
sus Babylonem agi, qui populus liberari, qui deni-
que Jerosolymorum civitas ipsumque templum in-
staurari debeant, intelligat. Habet vero in lunc
modum Symmachi interpretatio : Qui dicit Cyro :
Pastor meus. Et. iterum : Templum autem fundabi-

παυσαµένους πάντας κακίας χαὶ πλάνης προσδρα-
μεῖν ἀ.Ἰηθείᾳ xaV ἀρετῃ. Ἐγὼ δὲ ὁ ταῦτα µέλλων
ποιεῖν, ἐντεῦθεν ἤδη προλέγω xaX ἐπαγγέλλομαι, ὡς
ἀνοιχοδομήσω τὴν 'IepovcaAt ἣν f ὑπὸ Βαθυλω-

νίων χαθῃρηµέγη» καὶ τὰς πὀ.ειςτῆς Ἰονδαίας,
ἧς ὡς ἐξ ἀρχῆς τὰ ἔρημα πάλιν συστήσεται. "AX

, xai τὴν πολυπληθίαν τῆς χαχίας ἄδυσσον ὀνομα-
«ζομένην ἔρημον χαταστήσω. Καὶ τὴν Βαδυλῶνα,

τὴν πλήθεσιν οἰχητόρων ὡς ποταμοῖς διαῤῥέουσα)
ξηραγῶ, πἑρας αὐτοῖς ἐπιθείς. Τινὲς δὲ ἄόυσσον
μὲν τὸ πολνάνδρωπον εἰρῆσθαι τῆς Βαθυλωνίας aot.
Ποταμοὺς δὲ, τὰ εἰς αὐτὴν ἐπιῤῥέοντα τῶν ἐθνῶν,
ἃ πέριξ αὐτῆς ὄντα πρὸς ἐπικουρίαν ἐχάλεσεν, ἔθους
ὄντος Γραφικοῦ ποταμοὺς xat θαλάσσας χαὶ ὕδατα,
πολλά καλεῖν ἔθνη. Λέγει γὰρ καὶ Δαδίδ' εΦωνὴ K»-
plou ἐπὶ τῶν ὑδάτων. Ὁ θεὸς τῆς δόξης ἑδρόντησεν, ντι
σωτήριον χήρυγµα διὰ τῶν ἐθνῶν χεχωρηχέναι δη-
λῶν ὑψφηλῇ βροντῆσαν φωνῇ. Τοιοῦτον χαὶ τὸ, « Ἐπ.
Ώραν οἱ ποταμοὶ φωνὰς αὐτῶν.» Μεγάλαι γὰρ αἱ τῶν
ἁποστόλων οὖσαι φωναὶ γεγόνασι γνώριµοι. Ἐΐρηται
68 xal περὶ Βαδυλῶνος αὐτῆς xol Νηνενἡ, « Ὡς
χολυµθήθρα ὕδατος τὰ ὕδατα αὐτῆς. » Τινὲς δὲ
ἄθυσσον εἱρήχασι τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν ἔρημω-
θεῖσαν, ὅτε διέστη παριόντας αὐτὴν τοῦ Xaov * Iloca-
μοὺς δὲ ξηρανθέντας, τὸν Ἱορδάνην ἀναχαιτίσαντα.
Av ὧν ὑποδάλλει νοεῖν, ὡς Et pot ἑαυτοὺς ἐπιδώσητε,
τοὺς λογισμοὺς ὑμῶν Χοιμίσω χυµαινοµένους χαὶ
ξηραγῶ πλημμυρούσας τὰς ἡδονάς. Καὶ ταῦτα μὲν
οὗτοι. Τὰ δὲ καθ) ὑμᾶς τε χαὶ Βαθυλωνίους πάντα
ποιῄσω, φησὶ, διαχόνῳ χρησάµενος ἀνδρὶ, οὗ καὶ
τοὔνομα προλέγω Küpor χαλῶν, ὃν προστήσοµαι τῶν
ἐμῶν βουλευµάτων διάχονον, φΦρόγησυ αὐτῷ T
ρασχὼν εὐσεθή, ὡς τὰ κατὰ Βαθυλῶνος ἐπιγνῶναι
πρακτέα, τοῦ τε λαοῦ τὴν ἄνεσιν, xat τῆς Ἱερουσαλὴμ
σὺν τῷ ναῷ τὴν ἀνάκτισιν. Ὁ δὲ Σύμμαχος ἐξέδω-
xev* Ὁ «έχων Κύρῳ, Ποιμήν µου. Καὶ πἀλιν' Ὁ δὲ
ναὸς θεµμε.ἰιωθήσεται. Τελευτήσαντος γὰρ Κύρου
χεχώλυται μὲν Éx τινων βασχανίας fj τῶν ἔργων Enl-
δοσις παρὰ τοῦ μετ αὐτὸν βασιλεύσαντος τοῦ vao)
θεµε.ίων ἐπὶ Κύρου προχαταθεθληµένων, ἐπληρώθη
δὲ μετὰ ταῦτα βουλῄσει θεοῦ. Καὶ ταῦτα δεδήλωχεν
ἡ Γραφή. Καὶ Ἰώσηπος £v α’ 5 τῆς ᾽Αρχαιολογίας, ὡς
ἐπιδειχθείσης παρὰ τῶν αἰχμαλώτων τῆς 'Hoatov

tur. Cyro enim. mortuo, nonnullorum invidia, ad D προφητείας τῷ Κύρῳ. ταῦτά τε Υγνοὺς, καὶ ἐπ ὀνό-

sequentis regis mandatum operis interrupta cessa-
vit promotio ; cum tantum Cyro superstite jacta es-
sent templi fuudamenia . Sed est divina tandem vo-

µατος ἑαυτὸν χεκληµένον εὑρὼν πρὺ δέχα καὶ δια”
κοσίων ἑτῶν, σὺν πολλῇ προθυµίᾳ τὰ προστεταγµένα
πεποίηκεν.

luntate postea perfectum absolutumque. Atque liec ipsa quidem sunt, qux Scriptura ipsa, qus Jose-
plus etiam innuunt, cum iste Antiquitatis undecimo Cyrum ait, posteaquam stam 1saize prophetiam
sibi a captivis demonstratam legisset, hxc ipsa agnovisse, eumque, qui suo se nomine ante ducem-
10s el decem annos esse appellatum videret magna alaeritate imperata przestitisse.
CAP. XLV. ΚΕΦΑΛΛ. ME.
Vgas. 1-8. Sic dicit Dominus Deus christo meo α.-η’. Οὕτω «Ἰέγει Κύριος ὁ Θεὸς τῷ χριστῷ pov
Cyro, cujus apprehendi deateram, ut subjiciam ante — Kópo, οὗ ἐκράτησα τῆς δεξιᾶς, ἑπαχοῦσαι ἕμ-

* Psal. xxvii, 3,

* Psal. xcit, 9. * Nalium. 11, 8... 7 Josue. i, 15 seqq.

| ΥΛΗ LECTIONES.,
$ ^p. τὴν, 8 γρ. ια’.

$411

COMMENTARII IN ISAIAM.

2118

προσθεν αὐτοῦ ἔθνη, xal loybv βασιλέων διαῤ- A faciem ejus gentes, οἱ vires regum. frangam. Aperium

ῥήξω. ᾽Αγοίξω ἔμπροσθεν αὐτοῦ θύρας, καὶ zó-
εις οὐ συγκ.εισθήσονται, x. t. λ.

"Uv xal χριστὸν καλεῖ, οὕτω παρ ἹἙδραίοις λε-
Ὑομένων τῶν ὑπὸ Θεοῦ προχειρισθέντων εἰς βασι-
λείαν. Ἐλαίῳ γὰρ αὑτοῖς ol βασιλεῖς εἰώθεσαν
χρίεσθαι πρὸς τὴν &pyhv καθιστάµενοι. Τροπιχῶς
δὲ xa τοὺς ἁγίους οὕτω φησαὶν ἡ Γραφή. Χριστὸν
οὖν αὐτὸν ἐχάλεσεν, ὡς Ex Θεοῦ πρὸς τὴν ἀρχὴν κε-
χλημένον. Ὡς δὲ τοιούτου, φησὶν, ἐπαγγέλλομαι κρα-
εησαι τῆς δεξιᾶς πρὸς τὸ μὴ παρατρέπεσθαι, μηδὲ
νικηθῆναι παρά τινος κρείττονος. ᾽Αντιλήψεως Y&p
τοῦτο σημεῖον, χαθά φησιν bv. Ψαλμοῖς: « 'Expá-
τησας τῆς χειρὸς τῆς δεξιᾶς µου, καὶ ἐν τῇ βουλῇ
σου ᾠδίγησάς µε. » Υποτάξας δὲ πλείστους αὐτῷ,
πᾶσαν διαῤῥήξω τὴν Ev τοῖς λοιποῖς ἔθνεσι δυγα-
.στείαν, οὐδὲν ἄθατον ἑάσας αὐτῷ, χαθ᾽ ὧν ἂν ἐθέλῃη
χωρεῖν. Αλλά χἂν fj τι δυνατὸν ἐμποδὼν, ὡς ὄρος
Ὑινόμενον, κἂν ἰσχυρὸν ὡς xaAxéc fj, καὶ σίδηρος,
πάντα ταπεινώσω καὶ λύσω, ὡς μηδὲ θησαυροὺς
ἀοράτους τοῖς πρὶν βασιλεῦσι τοῦτον διαλαθεῖν.

coram eo portas, el urbes non claudeniur, eic.

At quod christum appellavit, ad Hebraxrum lo-
quendi consuetudinem retulit, qui sibi designatos '
a Deo reges ita nuncupabant. Oleo siquideim de
more eos inungebant, qüi essent ad regni guberna-
cula adinoti. Figurate vero et sanctos sic appellat
Scriptura. Christum itaque eum vocavit, tanquam
qui esset a. Deo ad imperium vocatus. 511 Cum
talis autem sit, inquit, ejusdem me dexteram, ne a
quoquam avertatur, aut potentiori succumbat, ap-
prehendisse profiteor. Hoc enim defensionis signum .
est, sicut illo judicatur, quod in Psalmis legitur :
« Tenuisti manum dexteram meam, et in consi-

B Πο tuo deduxisti me *. » Cum autem plurimos

eidem subjecero, addit, omnem deinceps reliqua.
rum gentium polentiam [rangam, neque ei quid-
quam, quo pergere voluerit, non pervium efliciam.
lo, si quidquam potentius obstiterit, et montis
instar in eum 2attollatur, etiamsi «re aut ferro

validiua sit, illud dejiciam tamen et frangam, neque reconditos, prioribusque regibus iguotos tliesauros

eum latere patiar.

Τινὲς δὲ θησαυρούς φασι τοὺς ὅσοι καὶ μάλιστα
δυνατοὶ παρὰ τὴν ἔφοδον Κύρου σπηλαίοις ἐγχατα-
δύντες ἐλάνθανον. "O δὴ μαθὼν, δᾷδας ἑξάπτων τοὺς
ἄνδρας ἀνεύρισχεν. Γνῶθι δὲ τούτων ἑσομένων
ὅστις εἰμὶ, ὁ πρὸ τοσούτων χρόνων τὴν or προσ-
nroplar εἰπών. Εἰμὶ γὰρ Θεὺς "IlopahA, ὃν μὴ
ἀγνόει. Δι’ αὐτὸν γάρ σοι τοσαύτην δυναστείαν δε-
δώρηµαι. Ἐμὸς γάρ ἐστιν Ex πάντων ἑχ.]εγεὶς τῶν
ἐθνῶν τῇ πρὸς τοὺς αὐτῶν πατέρας τιμῇ. Au σε
προσεδεξάµην, ὡς ἐμαυτοῦ οἰχεῖον, χαἰπερ οὐκ
ὀγνωκότα µε, τῇ δὲ ἐχ πατέρων εἰδωλολατρείχ mpos-
χείμενον. Ὡς ἂν μὴ δοχῆς προλαδούσης εὐσεδείας
έρα σοι ταῦτα δεδόσθαι. ᾽Αλλ' εἰ καὶ μὴ πρότερον
ἔγνως, ὅτι μόνος εἰμὶ θεὸ:, μάθε v" οὖν ἐξ ὧν δια-
πράξοµαι, δι’ ὧν πάντες εἴσονται θεὸν εἶναι μόνον
ἐμὲ, καὶ δι ἀλλοφύλων, xai τῆς ἐμῆς ξένων θµη-
σχείας, τὰ δοχκοῦντα διαπραττόµενον. Καὶ δι ὧν τὸν
ἐμὸν Aabv, ἠνίκα μὲν παιδείας Ἡν xaiph;, ὥσπερ
ὁριῇ καὶ σχότῳ διὰ τῆς παιδείας χατήφειαν παρ-
έδωχα. Ἠνίχα δὲ σώζειν ἔδει διορθωθέντα φῶς καὶ
εΙρήνην ἐπ᾽ αὐτὸν ἀνατεῖλαι πεποίηχα, διὰ τὴν ix
τῆς ἀφέσεως τῶν δεσμῶν εὐφροσύνην. Καὶ γὰρ εἰ-
ῥρήνης εἰμὶ καὶ φωτὸς χορηγὸς, σκότους τε xai

τῶν λυπηρῶν, ἃ 6h χαλεῖν καχὰ φίλον ἐστὶ τοῖς πολ- :

λοῖς, ὧν ἐγὼ mouche πρὸς τὴν ἀξίαν αὐτὰ χορηγῶν
ἐπ᾿ ὠφελείᾳ τῶν δεχοµένων.

solent appellari; quorum ego pro meriti cujusque
effector et auctor ipse sum.

Τινὲς δὲ φῶς καὶ σκότος, ἡμέραν εἰρήχασι καὶ
νύχτα. 0! xal xaxà τὰ ἐπενεχθέντα τοῖς Βαδυλωνίοις
φασὶ, δι’ ἣν Σπεδείξαντο κατὰ τῶν ἐξ Ἱσραὴλ ἡἠλω-
χότων ὠμότητα, ὡς διὰ Ζαχαρίου τὸν θ:ὸὺν εἰρηκέ-

* Psal. Lxxin, 24.

Nonnulli per thesauros , eos innuit arbitrantur,
qui vel maxime potentes, Cyro cum exercitu adven-
tante, in speluncis sese abdiderunt;in quibus et
ipsi, cum regem latere non potuissent, facibus ac-
censis quzsiti repertique sunt. Disce vero, inquit,
ex istis rebus futuris quisnam ipse sim ; qui te tam
longo ante temporis intervallo tuo nomine nuncepi-
rim. Ego enim sum Deus Israel, quem te minime
ideo decet ignorare, quod propter ipsum, tantam
tibi potentiam largitus sum. Est enim ille milti cuu-
ctis e gentibus patrum suorum gloria et. commen-
datione selectus. Inde ego te veluti familiarem ui.Ti
cum mei plane ignarus esses ct. avita. idololatiiae
sectator, assumpsi ; ne tux ista pristinze pietati de.
bita rependi putares. Verum quantumvis tu me non-
dum solum esse Deum didiceris; vel ex his certe,
que geslurus sum tibi patuerit ; quibus omnes
unum me esse, perque exteros, ct a meo cultu alienos
qua libuit efficere, credituri sunt ; qui per cosdem
etiam populum meum, quando opus fuit, tanquam
ire et tenebris, propter correptionis molestiam,
tradiderim : cum autem recte agentem servare
decuit, in eumdem propter adepte libertatis lxti-
tiam, lucem et pacem. exoriri fecerim. Sum enim
pacis largitor et lucis ; tenebrarum deinde, et eo.
rum, 51942 qus dolorem adferunt, que vulgo mala

ratione, in eorum commodum, qui talia. patiuntur,

Non desunt tamen, qui /ucis et tenebrarum nomi-
ne, diem et noctem putent significari, eaque danina
etiam, qux Blabylonii patiuntur, ideo inferri, quod
in eaptivos Israelitas nimium se crudeliter gessc-

VARLE LECTIONES.

h "c. dela. ἐχ.

. ανν. --

2009

PROCOPII GAZAI

2400

et Symmachum, quo loco principes habemus, inter- A τὸν Ἱσραὴἡᾶ xa ἐμπεσεῖν slc. ὀνειδισμὸν, 7 elc

'pretes transtulisse; esseque hic triplicem ordinis
rationem,patrum, interpretum,et principum : quorum
alii quidem imperandi, alii autem Scripturas inter-
pretandi munere fungerentur; aliietiamztate tantum

βΛασφημίαν͵, ὡς οἱ λοιποἰ. Καὶ xa0' Evb δὲ Aá6z:;
ἂν σηµαινοµένου τὰ τρία, τοὺς ὀφείλοντας λέγων τοὺς
ὑπὸ χεῖρα παιδαγωχεῖν, οἱ καὶ πληἁαμελοῦντέες ἀσύγ-
γνωστοι. 3

exteros anteirent ; quorum scelere periisse Israel, in opprobriumque f&9)9 vel blasphemiam, ut aliis placet,
incidisse dicit. Una deinde tria hzc accipias significatione, si quos erudire subditos, et instituere dece-

ret, quia ipsi deliquerunt, venia indignos existimes.

Αι quod inique in me egerunt. addit, maximam
habet emphasim : quasi non in hominem, aut na-
turam quamdam genitam peccasse significet. Qui
enim idola colit, naturam divinam, quantum in se
est, rejicit, dum eamdem privat sua sublimitate et
gloria: quo nomine cum Jsraelem accusaret di-
cebat: « Sacerdotes non dixerunt, Ubi est Domi-
nus? et qui legi adh»rebant non me didicerunt, et
propletze impie agebant in me **.» Et rursus : « Ut-
quid loquimini ad me? omnes vos inique, omnes
ite impie egistis in me, dicit Dominus omnipo-
tens **. » Atque inde est, quod sancta contami-
nasse hic adjungit. Neque enim Hierosolymis tan-
tum, sed in augusto Dei templo dz:emonibus statuas
posuerunt, Dicit autem de Judzorum Synagoga
Dominus: « Quam dilecta in domo mea fecit abo-
minationem **. » Erat vero omne ejusmodi, quo
Deus effingitur. Contaminari ctiam aliter sacra di-
cuntur , cum ea, in quibus Dei honos agitur, inde-
center peraguntur.

CAP. XLIV.

Vens. 1-5. Nunc autem audi, Jacob puer meus, et
lirael, quem elegi. Sic dicit Dominus Deus, qui fecit
te, et formavit te de ventre : Adhuc habebis auxilium.
Noli metuere, puer meus. Jacob, et. dilecte Γεγαεί,
quem elegi, etc.

His igitur in lsraelem rejectumque Jacobum
usurpatis, non hunc electum, pon filium rursus ap-
pellavit, quibus iterum nominibus eos, de quibus
infert, id est nunquam satis laudatum apostolorum
chorum, nuncupat. Atque hinc est. quod ait : Do-
minus Deus, qui fecitte. Deinde, ut eos ad. confi-
dentiam provocet, adjicit: Kgo dabo aquam in siti
iis. qui ambulant in inaquoso. Postea qua ratione
illud facturus sit addit, cum ait: Ponam spiritum
meum super semen tuum εἰ benedictiones meas super
filios tuos; ut rationalem et fecundam, vitalemque
aquam eam, quaa divino Spiritu manat ludicaret,
per quam eosdem, qui regenerati sunt, semen apo-
stolorum, et filios cum Paulo nominat, ubi ait :
«lu Christo enim per Evangelium vos ego genui *'.»
Itemque: « Filios, quos iterum A96 parturio δὲ.)
Vocat autem benedictiones, multiplicem Spiritus lar-
gitionem eL gratiam : «Alii enim datus est sermo sa-
pientiz **, » et quae sequuntur. Itemque : « Unus-
quisque vestrum proprium habet donum a
Deo 7*, » Quas porro benedictiones intelligat, os-
tendit. cum esorientar. tanquam. fenum. in- medio

* Jerem. n, 8.

uu:
n & ibid. 29.

Τε] Cor. vit, 7.

* Jerem. xt, 15.

τὸ, Elc ἑμὲ δὲ ἠνόμησαν, πλείστην ἔχει την
ἔμφασιν. Οὐ γὰρ εἰς ἄνθρωπον f| φύσιν τινὰ Yevvm-
τὴν. Ὁ γὰρ εἰδωλολατρῶ», «676. fiov εἰς αὐτὸν, τν
θείαν ἁπώσατο φύσιν, ἀποστερῶν τῆς προτηχούστς
ὑπεροχῆς τε xal δόξης, ἐφ᾽ ᾧ τὸν "Icpat αἰτιώμενος
ἔλεγεν * « Οἱ ἱερεῖς οὐκ εἶπαν, Ποῦ ἐστι Κύριυς, xal
ol ἀντεχόμενοι τοῦ νόμου οὐχ Ὡπίσταντό µε, xa οἱ
προφῆται ἠσέδουν εἰς ἐμέ.» Καὶ πάλιν» € "lvo. τί
λαλεῖτε πρός µε ; πάντες ὑμεῖς Ἠνομήσατε xat πάντες
ὑμεῖς ἠσεθήσατε εἰς ἐμὲ, λέγει Κύριος παντοχρά-
τωρ. » Διό qnatv, ἸΕμίαναν τὰ ἅγιά µου. Οὺκ ἐν
µόνῃ vp Ἱερουσαλὴμ, καὶ àv αὐτῷ δὲ τῷ Oslo ved.
τὰς τῶν δαιµονίων ἀνέθηχαν στῆλας. Λένςι Υὰρ περὶ
τῆς Ἱουλαίων Συναγωγῆς ὁ θεός’ « Ti fj, Ίγαπη-
µένη ἓν τῷ οἴκῳ µου ἐποίησεν βδέλυγµα; » τοιοῦτον
δὲ πᾶν, δι οὗ ἑτυποῦτο Θεός. Μιαίγεται δὲ καὶ ἄλλως
τὰ ἅγια, τῶν εἰς Θεοῦ τιμὴν μὴ Υιγνοµένων ὡς
δεῖ.

ΚΕΦΑΛ. MA.

α-ε’. Nov δὲ ἄχουσον, Ιακὼδ ὁ παῖς µου, xal
Ἱσραὴ.ἲ, 0» ἐξεεξάμη». Οὕτω λέγει Κύριος ó
θεὸς, ὁ κτίσας σε, xa) ὁ π.Ἰάσας σε ἐκ χοι.ἰίας
᾿Ετιβοηθήσῃ. Mi) ᾠοθοῦ, παῖς µου ᾿Ιακὼδ, καὶ ὁ
ἠγαπημένος Ἱσραὴ.ὶ, ὃν ἐξεΙ1εξάμην, x. τ. 5.

Ταῦτα πρὺς 'lopaiA εἰπὼν χαὶ τὸν ᾿Ιακὼδ τὸν
διαθεθληµένον, οὐχ ἑκ.εχτὸν τοῦτον, οὗ παϊῖδα
πάλιν ἐκάλεσεν, δι ὧν πάλιν ὀνομάτων τοὺς περὶ
ὧν ἐπιφέρει, χαλεῖ τὸν ἐπαινετὸν τῶν ἁπηστόλων
ὑποσημα΄νων χορόν. Διό φησι, Κύριος ὁ θεὸς ὁ
ποιήσας σε. Καὶ παραθαῤῥύνας αὑτοὺς πάλιν
ἐπήνεγχεν, ὅτι ᾿Εγὼ δώσω ὕδωρ ἐν Olei τοῖς πο-
ρενοµένοις ἐν ἀνύδρῳ. Καὶ πῶς δ.εσάφητε λέγων;
Ἐπιθήσω τὸ πγεῦμά µου ἐπὶ τὸ σπέρµα σου, xal

D τὰς sóAoyíac µου ἐπὶ τὰ τέχγα σου, τὸ λογικόν

τε χαὶ γόνιμον ζωτιχόν τε δηλῶν ὕδωρ, τὸ διὰ τοῦ
θείου χορηγούμενον Πνεύματος. Av οὗ τοὺς άναγεν-
νηθέντας σπόρµα τῶν ἁποστόλων καὶ téxva καλεῖ,
Παύλου λέγοντος « Ἐν γὰρ Χριστῷ Ἰησοῦ διὰ τοῦ
Εὐαγγελίου ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέννησα. » Καὶ πἀλιν' «Téxva
οὓς πάλιν ὠδίνω. » Εὐ.λογίας δὲ καλεῖ τὸ πολνειδὲς
τῶν τοῦ Πνεύματος δωρεῶν' « Ὦ μὲν γὰρ δίδοται
λόγος σοφίας) » xaY τὰ ἑξῆς. Καὶ πάλιν * « Ἕκαστος
ὑμῶν ἴδιον ἔχει χάρισμα ix θεοῦ.» Τίνες δὲ al
εὐ.1ογίαι, δηλοῖ, ὅτι ἀγατελοῦσιν ὡσεὶ χόρτος
dvà μέσον ὕδατος, καὶ ὡς ἱτέα ἐπὶ παραῤῥέον
ὕδωρ. Τὸ ζωτικὸν αὑτοῦ παριστῶν ἰτέαν εἶπεν, διὰ

*' 1 Cor. iv, 15.

** Galat. ιν, 19. ** LL Cor,

2101

COMMENTARII IN ISATAM,

2102

τὸ νεαρόν τε χάὶ ἀειθαλὲς τοῦ φυτοῦ. Πηγαῖς γὰρ A aguarum , ei sicut saliz. juxta preterffuentes aquas

ἀεὶ καὶ ποταμοῖς παραπέφυχεν.

intulit ; ut per salicem, vitalem facultatem, qua

genus hoc plantz recreatur semper et viret, indicaret. Fontibus enim perpetuo et fluviorum ripis

a Inascitur.

Twàg δὲ πρὸς τοὺς αὐτοὺς xal τὰ νῦν εἱρησθαί
φασι. Τὴν γὰρ αἰτίῶ τῆς ἁπωλείας εἰπὼν, πάλιν
αὐτοῖς τὸ μνησιχαχεῖν ἐπαγγέλλεται. ἝἜτερον αὖὐ-
τοῖς ἀντὶ τοῦ προλαδόντος ὁρίζων καιρὺν τὸ vor
λέγων, ὡς καὶ τό * « Σήµερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ
ἀχούστητε. » Ἡροτρέπει γὰρ αὑτὸν ἐπιλαθέσθαι μὲν
τῶν πάλαι. Ὅτι δὲ αὐτοῦ παῖς ὠνομάσθη ", axo-
αεῖν xaY ὡς ἐχ πάντων ἑξεί.Ίεχται τῶν ἐθνῶν, χατὰ
46 * « "Oxe διεµέριζεν ὁ Ὑψιστος ἔθνη, » καὶ τὰ ἐφ᾽
ἑξῆς. Εἰ δὲ νοοῖτο περὶ τῶν ἐξ ἐθνῶν, τοσαύτη τις
ἔσται τότε, qol, προχοπὴ χαὶ θεοσεθείας χατόρθωσις

Non desunt, qui et ista etiam ad eosdem dici
existiment. Postquam enim interitus causam attu«
lisset, eisdem rursus injuriarum minime se recore
daturum pollicetur, et in preteriti locum, tempus
aliud de(lnit, cum munc assumit; cujusmodi est
illud: « Hodie si vocem ejus audieritis **. » Ipsum
enim, ut eorum quz praeterierunt obliviscatur,
adbortatur. Est vero qualiter ejus puer nominarl,
ex omnibusque gentibus -eligi dicatur , adverten-
dum. Tale et illud est : « Quando dividebat Altis-
simus gentes 75, » et quie sequuntur. Quod si de

τῶν οἰχούντων máàÀat τὴν ἔρηµόν τε xot ἄνυδρον, c, gentibus intelligitur, tum magnus adeo erit, in-

ὡς ἁμιλλᾶσθαι πρὸς ἀλλήλους ὡς Ev δρόμῳ τοῦ
Θεοῦ τὴν χάριν ἁρπάξειν ἐπειγομένους, xal τὸν
μὲν Τοῦ θεοῦ, λέγειν, εἰμὶ, τὸν δὲ cobroyua τοῦ
Ιαχὼόδ ἐπιγράφεσθαι, χαΐτοι μὴ ὄντα ἓκ τοῦ
Ιακὼδ, ix δὲ τῆς ἑρήμου τῆς πρότερον. ᾽Αντὶ δὲ
τοῦ βοήσεται, χ.ηθήσεται Σύμμαχος ἔφησεν Τ'
τοῦτο, φασὶν, ἓν τοῖς τῶν διωγμῶν χαιροῖς ἐθεασά-
µεθα, πολλοὺς τῶν ἐθνιχῶν τὰς τῶν ἁγίων ἀνδρῶν
προσηγορίας ἑαυτοῖς ὑφαρπάζοντας, Ἑκάλει γὰρ
ἑαντὸν ὁ μὲν Ἰακὼδ, ὁ δὲ Ἱσραὴά, ἕτεροι δὲ
Ἱερεμίαν τε καὶ 'Hootav, χαὶ Δανιηλ. Μεθ) ὧν
ὀνομάτων ἐπὶ τὰ μαρτύρια προθύμως ἑαυτοὺς ἐπ-
εδίδοσαν. Τὸ δὲ τῇ χειρὶ), διὰ «b στίζειν ἴσως πολ-
λοὺς ἐπὶ χαρπῶν, ἡ βραχιόνων f) τοῦ σταυροῦ «b

quit, progressus, tantusque in pietate profectus
eorum, qui desertas olim οἱ inaquosas. solitudines
labitabant, ut inter se, tanquam cursu, de adipi-
scenda Dei gratia magna contentione decertent; οἱ
hic quidem, Dei sum, dicat: ille autem sibi Jacobi
nomen ascribat , quantumvis ex Jacobo non sit,
sed ex deserto ante prodierit. Verum pro clamabit,
vocabitur babet Symmachus. Atque idipsum, aiunt,
sz:viente persecutionis tempore, contigit, quoethni-
cos multos sanctorum hominum appellationes sibi
arripere vidimus. Se enim Jacobum alius, alius
itemm [sraelem , alii etiam Jeremiam, et Isaiam, et
Danielein nuncupabant: quibus assumptis appel.
lationibus alacri et forti animo ad martyria aece-

σημεῖον, ἡ τὴν Χριστοῦ προσηγορίαν. "Hyouv ἐπὶ C debant. Quod autem manu dixit, ideo forsan

τῷ ὀνόματι, φησὶν, ἐπειδὴ ὄνομα τοῖς ἐξ Ἰαχὼύ
σχοίνισµα καὶ κλΏρος θεοῦ. Οὐκ td δὲ, φασὶ, τοὺς
ἁσεθήπαντας χωρεῖν εἰς ἁπόγνωσιν, ὡς μὴ δοχεῖν
ῥλόῥῥιξον ἀπολεῖσθαι τὸν Ἱσραὴλ, ἁποστραφέντος
εἰς ἅπαν αὑτοὺυς τοῦ Θεοῦ. Καταλέαν cl κ δὲ τοῖς
εἰς αὐτὸν πιστεύουσι τὴν τῆς σωτηρίας ὁδόν.

projectionem devenire, ne velle videatur Israelem

adjecit, quod Christi nomen permulti, vel cru-
ci$ signum in palmis, aut brachiis inuri sibi
curarent. Vel certe in. nomine ideo dixit, 497
quod iis qui de Jacobo prodierunt, funiculus et
hzreditas Dei nomen exstiterit 13. Neque vero eos
patitur, inquiunt, qui impie egerunt, ad spei usque
totum stirpilus interire; tanquam eosdem plane

Deus aversetur : sed iis, qui in cum credideruut, salutis viam expeditiorem et leniorem facit.

Εαυτὸν δὲ λέγων Κύριον, xaX θεὸν, ποιητήν τε
xai z Ado tmv, ἐμφαίνειν ἔοικεν ὅτι xal πεπλάνηται,
τὸ τῆς θεότητος ὄνοιια "opatà περιθεὶς ἑτέροις
τοῖς o9x οὖσι θεοῖς, καὶ τῆς ἐς ἀρχΏς τοῦ ἀνθρώπου
δημιουργίας ὑπέμνησεν, ἁχαριστίας Υρα-όµενος, elY
γονέας τιμῶν τοὺς εἰς τὴν yévsoty ὑπουργήσαντας,
αὐτὸν ἀπεστράφη τὸν ποιητὴν, ὃ xai δι) ἑνὸς ἔφη
τῶν προφητῶν * «Υἱὸς δοξάζει πατέρα, xal δοῦλος
τὸν χύριον αὐτοῦ. » Kat * « Ei Πατήρ εἰμι ἐγὼ,
ποῦ ἐστιν ἡ δόξα µου; » Καὶ; « EL Κύριός εἰμιὲγὼ,
ποῦ ἐστιν ὁ φόδος µου ; λέγει Κύριος παντοκράτωρ.»
Κύριος μὲν Ὑάρ ἐστιν, ὡς ὑπὸ χεῖρα τὴν κχτίσιν
χρατῶν, Πατὴρ δὲ, ὡς ποιητής. Τὸ δὲ ἔτι βοηδήσῃ,
παρίστησιν ὡς Ίμερος ἐγὼ xal πρὸς τοσοῦτον
ἡμαρτηχκότα. "Ανωθεν δέ τινες περὶ τῆς ὅλης ῥή-
σεως ἔφασαν, ὡς ἑνάγων αὐτοὺς εἰς ἔνδειιν τῆς
15 ibid. 9.

T! Ρας]. xciv, δ. "* Deut. ΣΣΧΗ, 8.

"?* Malach. 1, 6.

Quod autem Dominum se et Deum, factoremque,
et plasmatorem nominat ; aberrasse et ipsum Israe-
lem, qui Dei nomen aliis, qui dii non sunt, attii-
buerit, videtur indicare, et posta ante oculos prima
hujus fabricatione, ingratitudinis arguere, quod

D procreationis ministros parentes colens, Faetorem

jpsuim aversatus sit, quod per quemdam proplie-
tam in hunc modum ait : « Filius glorificat Patrem,
et servus dominum suum 15.2 Et: « Si pater ego
sum, ubi est gloria mea "*? » Et : « Si Dominus
sum ego, uhi mihi debitus timor, ait Dominus oin-
nipotens'* ? Dominus enim unus est ; tanquam qui
cuncta creata. manu complectatur ; Pater autem,
tanquam qui eadem fecerit. Quod vero adhuc aa-
zilium habiturum dixit, in eum se facilem et man-
suetum, qui adeo peccavit, ostendit. Nonnulli porro

" ibid. "* ibid.

YARUE LECTIONES.

* [g. ἔστι 7) προσήχει d] τοιῦτόν τι. Y pp. ἔφη. xat.

X 4p. καταλεαίνει. — Y yp. ὡς ἢ ὅτι.

2103

PROGOPII GAZAI

2404

supra positam verborum seriem a principio repe- Α ἰδίας µεγαλοπρεπείας, ὡς οἷός τε ἔσται χα: τὰς

tentes, volunt eos a Deo in οὐ magbificentiz de-
monstrationetn induci ut renovata veterum mira-
culorum memoria, posse a se decem tribus, nisi
ipse obstiterint, in patriaa reduci non dubitent.
Quod si, quid meminisse opus sit, postulatis : ela-
- pso rursum tempori fidem detrahentibus, ista, iu-
quit, prtermittantur, et qux recentia sunt, consi-
derate. Deinde, ut ea, que ad Novum Testamentum
attinent, attigit, non se nunc primum ejus curam
suscepisse respondet, qui ne mercedem quidem ab
initio acceperit, sed eontra ut impie degenti pecca-
torum veniam, prorogato ad operandam justitiam
tempore, largitum esse. Mare enim, et columna
ignis, et nebula, baptismatis vicem, Apostolo te-
ste 14, suppleverunt, qui in nubeet mari baptizatos
dicat. ldem vero, ait, et nunc ipse suni, qui volen-
tibus vobis peccata dimitto, si ipsi eorum accusa-
tores in remissionem, non in condemnationem 4598
esse volueritis. Sin minus, ipsa ego vohis judicii
tempore in memoriam revocabo, et majorum sce-
lera ; eadem superare evincam. Etsi enim impieta-
tis crimine el illi quoque non caruerint, idolum
iamen in lemplum meum, quod ipsi facere ausi
estis, nunquam induxerunt. Deinde, ut ad resipi-
scentiam adducat, graviter eosdem .perstringens, Ja-
«obum εἰ Israelem de patrum nomine appellat ; fa-
«toremque se esse ostendit, et omnia permeare, ip-
8610 denique, que in utero abselvitur, plasmatio-
nem moderari, Spiritum deinde ejus lidei, que in

Unigenitum habetur (id est benedictionem, quae ab C

eodem suppeditatur) mercedis loco daturum se de-

δέχα φυλὰς ἑπαναγαγεῖν ἐὰν βουληθῶσι, τῶν πάλαι
θαυμάτων ὑπέμνησεν. El δὲ λέγετε' Té δεῖ pauvm-
σθαι, πάλιν ἐκείνων ἀπιστουμένων τῷ χρόνῳ, πα-
ρείσθω ταῦτα, φησὶ, xal τὰ véa σχοπῄήσατε. Elmo
δὲ τὰ περὶ τῆς Καινῆς Διαθήῄχης, φησὶν, ὡς Οὐ νῦν
ἀρχὴν τῆς περὶ σὲ χηδεµονίας πεποίηµαι, ἁλλ οὐ
δὲ μισθὸν λαδὼν ἐξ ἀρχῆς, τοὐναντίον δὲ xal ἆσεο
θοῦντι τῶν ἁμαρτημάτων ἄφεσιν δέδωχα, χαιρὸν
ὑμῖν δοὺς δικαιοσύνην ἑργάζεσθαι. Καὶ ἡ θάλασσα
γὰρ, xal ὁ στύλος τοῦ πυρὺὸς, καὶ ἡ νεφέλη, βαπτί-
σµατος χώραν ἐπεῖχεν ὑμῖν. Καὶ ὁ Απόστολο; γὰρ
βεθαπτίσθαι φησὶν αὐτοὺς ἐν τῇ νεφέλῃ xal τῇ
θαλάσσῃ. 'O αὐτὸς δὲ καὶ νῦν slut µβουλοµένων
ὑμῶν ἀφιεὶς ἁμαρτίας, ἐὰν ἑαυτῶν κατήγοροι γέ.

B νησθε ἐπὶ ἀφέσει, οὐ χαταχρίσει. Ei δὲ μὴ, ἐν

καιρῷ τῆς χρἰσεως τούτων ὑμᾶς ὑπομνήσω τοὺς
ἑαυτῶν πατέρας ταῖς ἁμαρτίαις νικήσαντας. Ἠαέ-
6ουν μὲν γὰρ κἀχεῖνοι, ἀλλ οὗὖχ εἴδωλον καθ)
ὑμᾶς ἐπεισήνεγχαν τῷ ἡμετέρῳ ναῷ. Καὶ πάλιν
ἐπιστρέφων αὐτοὺς, δυσωπητικῶς ᾿ἸΙαχὼδ καὶ
Ἱσραὴ- Ex τῶν πατέρων καλεῖ, καὶ ποιητὴν
χαὶ διὰ πάντων διήῄχοντα δεικνὺς ἑαυτὸν, xal τῆς
ἓν τῇ Υαστρὶ µέμνηται π.ἰλάσεως. Elsa μισθὸν τῆς
εἰς τὸν Μονογενῆη πίστεως τὸ Πνεῦμα δώσειν ἐἑπαγ-
γειλάμενος τὴν ἐξ αὐτοῦ χορηγουµένην εὐκλομίαν
δηλοῖ. "διον Υὰρ τῶν εὐλογούντων θὸν, τὸ xel
αὐτοὺς εὐ.λογίας πληροῦσθαι. Ei γὰρ ὁ τὸν ᾿Αθραὰμ
εὐλογῶν εὐ.λογίας κληρονόμος ἔσται, πόσῳ Ye τοῦ-
του τὸν θεὸν χαὶ Δεσπότην; Ἐν τούτοις δὲ γενήῄσονται
τοῖς ἀγαθοῖς, ὡς τοῖς ἀειθαλέσιν ἑοιχέναι φυτοῖς xal
tà ἐπὶ τούτοις.

snonstrat. Est enim iis wsitatum et proprium, qui Deo benedicunt, ut ipsi quoquc benedictione replean-
iur. Si enim qui Abrahamo benedicit, benedictionem et ipse consequitur, quanto agis qui Deo,
et Domino ? Istis igitur bonis obundaturi sunt ; ut virentibus semper arboribus ea etiam, quz ad illus

*$pectant, appareant.

A99 Vsas. 6-25. Sic ait. Deus, rex. Israel, qui
liberavit ipsum, Deus exercituum : Ego primus, et
ego ost hiec. Prater me non. est Deus. Quis. sicul
ego ? Stet, vocet, et annuntiet, et paret mihi, ex quo
feci hominem in eternum, eic.

500 Aliud est sermonis initium ad Judzos, qui
idolorum cultum amplexi suut. Sed cujusuam sit
Jj sraelis rez non iznorare patitur, cum qui liberavit
eum Deus exercituum, adjicit. Est enim liberatorum
rez, non eorum qui impielalis arguuntur : quos
tanien 3berrantes etiam ad. unum επι reducit,
quo neque prior neque posterior ullus inveniri
queat. Quod si de universo etiam Zsraele verba
ista, qui liberavit eum, intelligantur, eos, ut JEgy-
ptiacze servitutis 90] meninerint, a qua erepti

sunt, adbortatur, tantorumque miraculorum aucto-
rem przter Deum, qui natura talis principio et fine
caret, nullum esse alium ostendit. Verum, si alium
exsistere arbitraris, dicat jam, quale suum opus
in hoc universi theatro ostendere qucat. Unus

* [ Cor. x, 9.

c-xy'. Οὕτως JAéyg& ὁ θΘεὺς, ὁ βασιβεὺς
Ἰσραὴ., ὁ ῥυσάμενος αὑτὺν Θεὸς Σαθαώθ: "Ey
πρῶτος, xal ἑγὼ μετὰ ταῦτα. IlAàv ἐμοῦ οὐκ
ἐστι ὁ θεός. Tic ὥσπερ éro ; Στήτω, xal κα.]ε-
σάτω, xal ἀναγγειλάζω, xal ἑτοιιασάξτω µοι,
de' οὗ ἐποίησα ἄνθρωπον εἰς τὸν αἰῶνα, κ. τ.λ.

Ἐδ ἑτέρας ἀρχῆς πρὸς τοὺς εἰδωλολάτρας τῶν
Ἰουδαίων ὁ λόγος. Ποίου δὲ Ἱσραή. ἐστι βασι.εὺς,
ἐπίνεγχε λέγων, ὁ ῥυσάμεγος αὐτὸν θεὲς Σα-

D 600. Τῶν γὰρ ῥυσθέντων ἐστι BuctAsUc, οὗ τῶν

κατηγορουμένων bx! ἁστθείᾳ. Οὓς δὴ xaY πλανη-
θέντας ἐπιστρέφει πρὸς τὸν ἕνα Θεόν. Πρὸ οὗ χαὶ
μεθ) ὃν οὐκ ἔστιν ἄλλον εὑρεῖν. El δὲ xol περὶ παν-
τὸς νοοῖτο τοῦ ᾿Ισραὴ. τὸ ὁ ῥυσάμενος αὐτὺν,
τῆς ἐλευθερίας αὑτῶν τῆς ἐξ Αἰγύπτου μεμνῖ”
σθαι παρακαλεῖ, xal τῶν τοσούτων θαυμάτων,
παρὰ τὸν φύσει θεὸν ἄναρχόν τε xal éce.Aeórntor
ἕτερον οὐδένα δεικνύς * eL δὲ νομίζεις ἄλλον εἶναι,
λεγέτω ποῖον ἔργον αὑτοῦ δείχνυσιν ἓν τῷ παντί. —
Ἑνὸς γὰρ ὄντος τοῦ χόσµου, xai συμφυοῦς, xai
ἑαντῷ συνηµμµένο», eT; ἂν e καὶ ὁ τούτου δηµιουρ-

2105

COMMENTARTI IN ISATAM.

2406

«b;, tx μεγέθους καὶ χαλλονῆς κτισμάτων νοού- A enim cum sit, ejusdemque natures, et sibi coha-

µενος. θεοῦ δὲ ὄντος ἑτέρου, xoi xóspo; ἕτερος
νοηθήσεται’' ὅπερ Ex πλειόνων ὡς ἄτοπον ἑἐξελῆλεγ-
χται. Τὸ δὲ στήτω, τοῦτ ἔστι πρῶτον ὕπαρξιν
δειχνύτω τὴν ἑαυτοῦ, καὶ ὡς ἐν οὐσίας ἑστὶν ὑπο-

" ατάσει, xal ὡς ἐφ᾽ ἑαυτοῦ µένει καὶ ἕστηχεν. τα:

φωνὴν ἀφεὶς λογικὴν καὶ θεῷ πρέπουσαν, ἀναγγει-
λάτω πρῶτα καὶ ἔσχατα, ἀφ᾿ οὗ τὸν ἄγθρωπον
ἔπλ]ωσα, μἐχρι τοῦ παρόντος xatgou, 7] xai ἔτι τοῦ
péAAortoc, καθάπερ ἐγὼ τὰ μὲν πρῶτα διὰ Μω-
σέως, τὰ δὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, δι αὐτοῦ
τ xdi τῶν ἄλλων ἐμήνυσα προφητῶν. Θεῷ γὰρ τῷ
κατὰ φύσιν πάντα πάρεστιν ἐν ἀμερίστῳ γνώσει
καὶ τὰ χρόνῳ διεστηχότα.

rens niundus ; unicus quoque et ejus opifex ex
magnitudine operis et pulchritudine intelligatur ne-
cesse est ; quemadmodum et mundus alius, si Ders
alius : quod multis rationibus absurdum esse con-
vincitur. At quod stare imperat, postulat imprimis,
ut suam ille exsistentiam demonstret, deinde, ut
sit in essentiz? hypostasi, denique, ut in seipso
maneat et constet. Voce przeterea usus rationis par-
ticipe, Deoque convenienti, que prima queque ul-
tima, inquit, annuntiet, ab eo tempore exorsus,
quo hominem formavi ad presens usque, et quar
tentura etiam, quemadmodum ei ipse prima qui-
dem per Mosen, czlera. autem de Christi adventu

per eumdem, prephetasque alios aperui. Ei siquidem, qui natura Dess sit, praesentia sunt omnia,
nulloque ipsi cognitionis discrimine ea etiam, qu& tempore distinguuntur, separantur,

᾽Αλλὰ γὰρ * μὴ συσχηµατἰζεσθε ἐγκαλύὐπτόμενοι, B — Videte igitur ne alii conformemini abscondiri

ὡς εἰδότες μὲν τι, ph βουλόµενοι δὲ λέγειν. OU. γὰρ
ἠκούσατε, φησὶν, ἀπ᾿ ἀρχῆς, οὐδὲ ἔγνωτα τοιοῦτον
οὐδὲν, ὡς ἐγὼ πρὀγνωσίν τε τὴν ἁμὴν xol θεῖϊχὰς ἐπ-
έδειξα πράξεις. "Qv ὑμεῖς μάρτυρες, ὅσοι τὰ Μωσέως
χαὶ τῶν pes! αὐτὸν ἐγνώχατε λόγια, τὰ ἐν Αἰγύπτῳ
θαύματα, xai μετὰ ταύτην ἀγγέλλοντα, xa τῆς κτί-
σεως αὐτῆς ὡς δη «ἁεσπότῃ συγχινηθείσης ἐμοί,
Ταῦτα γὰρ ἰδίας ἑἐχάλεσεν ἀρετὰς, ἃς ἑνεργοῦντί
τούτων ἦν οὐδεὶς σὺν ἐμοὶ, ἀλλ᾽ οὐδὲ πρὸ τοῦ xata-
xlucpo2, ὅτε μηδὲ τῶν εἰδώλων σαν δημιουργοὶ,
χαθάπερ ἴστε χαὶ ὑμεῖς, ὡς àv ἀρχῃ τοῦ θνητοῦ βίου
τούτων ὑπΏρχεν οὐδέν. Οἱ δὲ μετὰ ταῦτα Ὑγενόμενοι
παύσονται τῆς πλάνης ἁγκαλυατόμενοι,. Ἐπιμένον-
τες δὲ κατὰ τὸν τῆς ἐχδικήσεως ἀπολοῦνται γαιρόν.

Ὑμεῖς δὲ τέως τί μὴ λογίζεσθε, τίς τῶν ἀφύχων C

ἀγαλμάτων ἡ φύσις; El γὰρ εἶχόν τινα δύναμιν,
ἤρχεσαν ἂν τοῖς Αἰγυπτίοις, καὶ τοῖς ᾽Αμοῤῥαίοις εἰς
αυτηρἰαν ταῖς ἐμαῖς ἑνερχείαις ἀντιταττόμενα. NvÀ
δε σὺν αὐτοῖς fj τοῖς προσχυνοῦσι xal πυρὶ δι’
ὑμῶν παραδέδοται. Πῶς οὖν ὑμεῖς οἱ κατεγνωχότες
γεχόνατε τούτων δηµιουργοὶ, xal ταύτα Μωσέως
ἀχούσαντες, ὡς Θεῷ µόνῳ λατρεύσεις, καὶ οὗ ποιὴ-
σεις σεαυτῷ εἴδωλον; οὕτω Υεγόνατε µάταιοι τὰ uh
ὕν-α ποθήσαντες ; Τὸ δὲ ἐξηράνθησαν, εἰ μὲν ἐπὶ
τῶν γάυπτῶν νοοῖτο, ἀντὶ τοῦ ἀπώλοντο κείσεται.
El δὲ ἐπὶ τῶν τεκταινόντων, ὡς ἐπὶ φυτῶν ἀχάρπων
ῥηθείη ξηραινοµένων, ὧν τὸ τέλος εἰς καῦσιν. Τὸ
δὲ χωφοὶ ἀπὸ ἀνθρώπων ἀντὶ τοῦ τελοῦντες μὲν οὐ-
δαμῶς εἰς ἀνθρώπους, ἀναίσθητοι δὲ, χατὰ τό"
ε "Ὅμοιοι αὐτοῖέ γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτά. » Etxá
φησι, συγαχθήτωσαν πάντες, ὡς ἂν xowo; ἐγτρα-
πεῖεν οἱ τῶν εἰδώωγ θεραπευταὶ τῇ ὃνσσεθείᾳ
συνειπεῖν οὐκ ἰσχύοντες.

tanquam scientes quidem aliquid, sed efferre no-
lentes. Non enim amdivistis, inquit, ab initio,
neque cognovistis ejusmodi quidquam, atque ego,
qui el futura de me prascivi, et divina opera
edidi, quorum vos omnes ipse testes appello, quot-
quot Mosis oracula, et qua poslea edita suit,
evolvistis, in quibus quz in 7Egypto, et deinceps a
me patrata sunt, cum creata omnia mihi Domino
subservirent, reperiatis. Hac enim proprias vir-
tutes appellavit : Quas cum ego operarer, iu-
quit, mecum nullus fuit, imo ne ante eluvionem
quidem cum nondum essent idolorum opifices :
sicut et vos in ipso mortalis vitze principio nihil
lorum quidquam visum esse non ignoratis. Veruin
qui postea nati suni, ab errore cessabunt abscon-
diti : qui vero institerint, ipso ultionis tempore
deperibunt. Vos autem interim quid non 502
consideratis, quanam sit ipsa idolorum anima ca-
rentium natura ?* Si quam enim potentiam haberent,
AEgyptiis et Amorrhzis, qui ea viribus meis oppo-
nunt, ad salutem alíquid conferre potuissent.
At nunc eum suis ipsa adoratoribus capta per vos
in ignem conjecta sunt. Qui vos igitur, quos latere
ipsa non potuerunt, eorum opifices exstitistis, qui
Moseu Deo uni serviendum, neque idola facienda
decentem audivistis? At eo ipsi vecordia evasi-
sis, ut earuni Terum amore, qu:e non sunt, insania-
tis. Ceterum quod eraruerwnt habetur, οἱ de
sculptilibus intelligatur; idem plane, quod perie-
runt, significare putandum est : sin autem ad eos,
qui ea fabricali sunt, referatur; tanquam de are-
scentibus arboribus dicetur, quorum finis ipsa est .
eombustio. Quod autem surdos ab hominibus dixit,

idem plane, ac si nullo modo inter homines numeratos, el sensu destitutos dixisset, significavit -

quale est illud ; « Similes iis — fiant,

qui faciunt ea ?*, » Deinde

congregentwr omnes, adjicit,

ut omnes simul idulorum cultores, cum in impietate consentire nen queant, pxdore confsundanuur.

Elta µέμνηται τῶν ὀργάνων, δι ὧν τὰ εἴδω.α

«ατεσκεύαζον, ἵνα τὴν περὶ ταῦτα τέχνην προσχυ-

" Psal, cxin, 8.

iInsurumentorum prxterea, quihus idola ebant,
meminit; ut ουἱοσι eos adorare demonstret, Si

VARLE LECTIONES.

1 [g. ἄλλῳ Υοῦν,

3401

PROCOPII GAZEI

2108

enim lignum ipsum Deus esset, idem et sine arle A νοῦντας αὐτοὺς ἀποφίνῃ. El γὰρ fjv αὐτὸ τὸ ξύ.1ον

Deus exsisterel. Artem itaque deam effecerunt, qua
est hominis infirmi et corruptioni obnoxii.Alias enim
cibo et potu non indigeret. Interrogatione siquidem
verba ista : Non bibet aquam, distinguenda esscarbi-
tramur. Quo pacto ergo qui corrumpitur incorrupta;
εἰ qui ἠοσίίας, immortalia efficiat? Nonnulli vero
eiiam de idolis totum id acceperunt, quibus hostiaa
offerebant. Utrum vero minime sacrificantibus vobis
et esuriet, el infirmabitur qui Deus est? Nonne et
aquam bibere illi necesse fucrit, si istis egeat; ne
quid omnino quod ad eorum accusationem faciat,
qui corporcas Deo hostias offerunt, quibus ipse
non indiget, omittat? Neque enim natura Deus sihi
sacrificia fleri ex professo imperavit. Sollicite vero

θεὸς, xal χωρὶς ἂν τέχνης ὑπῆρχε θεός. Οὐχοῦν τὴν
τέχνην ἐθεοποίησαν ἀσθενοῦς οὖσαν ἀνδρὸς xat «θαρ-
τοῦ. Οὐ γὰρ ἂν ἑδεῖτο τροφῆς xal ποτοῦ. Ἐν ἑἐρωτή-
cst Υὰρ ὑποστίζοντες τὸ, Οὐ μὴ πίῃ ὕδωρ, ἀνα-
Ἱνωσόμεθα. Πῶς οὖν ὁ φθαρτὸς ἄφθαρτα, xaX ἀθά-

ενατα ποιῄσειεν ὁ θνητός; τινὲς δὲ xai ἐπὶ τῶν

in istorum reprehensionem nunc immoratus 503 P

est propheta, ui facti saniores ad verum Dei cul-
tum reverterentur. Verum quod ad viri formam
dixit, suam ipsos formam tam longe a vera discre-
pantem adorare significat, quantum ab exemplari
dissidel imitatio. Itaque sus ipsos nature, quam
in lignis el saxis expresserunt, injuriam facere,
qui vere forme imaginem prapouant, eique hono-
rem deferant. Deinde cum stutuisse in domo adjicit,
in templo signilicat, in. quod pelita ex saliu ma-
teria inducta est. Quod qui noverit, ne se quidem
ethnicorum nugis tucri audeat, qui «celo delapsis
simulacris gloriabantur. Est ergo cinis cor eorum;
neque quisquam in. id animas eorum prolapsas eri-
piat, preterquam Deus unus, qui «omnia pro
lu.em vertere queat. .

εἰδώλων τὸ ὅλον ἑδέξαντο. IIpocay&vere α γὰρ τού-
τοις θυσίας. "Apa b οὖν μὴ θυόντων ὑμῶν, πειν ἆσει
xal ἀσθενήσει ἑνυπάρχων θεός; οὐχοῦν xat Όδωρ
ὀφείλει πιεῖν, εἰ τούτων ἐστὶν ἑνδεῆς, ἵνα διαθἀλ-
Aet καθόλου τοὺς Oti τι προσφέροντας ὑλικχὸν, οὗ
ph πέφυχεν ἐνδεῆς: οὗ δὲ γὰρ ὁ φύσει θεὸς
ηγουμένως τὰς θυσίας ἐπέταξεν. Ἐντρεπτικῶς ἓὲ
νῦν ὁ προφήτης τοῖς περὶ τούτων ἑνέμεινε λόχοις,
ὡς ἂν φρονήσαντες ἐπιστραφεῖεν πρὸς θεοσέθξ:αν.
Τὸ δὲ ὡς μορφη» ἀνδρὸς, παρίστησιν ὡς την ἰδίαν
προσχυνοῦσι μορφὴν τοσοῦτον ἀπάδουσαν, ὕσων ὁ
ἀρχετύπων fj µίμµησις. Καὶ τὴν ἑαυτῶν αἰσχύνουσι
φύσιν thv ἐν «Ίίθοις καὶ ξύ.οις εἰχόνα τῆς d Amücte
προτιμῶντες μορφῆς, καὶ δόξαν ἐχείνή προσάγον-
τες. Τὸ δὲ ἵστησιν ἐν olx, δηλοῖ ὅτι vai &x Ov
μοῦ τὴν ὕλην λαθών. Ὅπερ εἰδὼς οὐκ ἂν ἔχοι
λέγειν, κατὰ τοὺς Ἑλλήνων λήρους, διοπετῃ τὰ
ἀγάλματα. Σποδὸς οὖν ἄρα ἡ καρδία αὐτῶν, xa
οὐδεὶς ἂν ἑξέ.οιτο τὰς τῶν εἰς τοῦτο πεσόντων
Ψυχὰς, πλὴν ὃ hxc 4 μόνος εἴπερ ἐθέλοι θΘεὸς ὁ µε-
τασχευάζων, ὡς βούλεται, πάντα, xal φωτίζων ἔσχο-
τισµένα.

arbitrii sui ratione transmutare, tenebrasque in

Sequitur videte; id est, cogitate. Et ngn dicetis C

falsum esse in dextera mea, dexterze enim nomine
unigenitum Filium usitate appellavit : qui sive Deus
sive Dominus, sive lux, sive virtus, sive rex, sive
mundi opifex, sivc vita nominetur, vere, et proprie
istisomnibus significatur, qua daemonibus aut idolis
falso tribuuntur. Natura enim ex DeoDeus est. Op-
time vero in obliviosum Israelem memento verbum
usurpavit. Formatus enim in filium non debuit idola
muta amplecti, ut. dignitatis oblivisceretur. « Qui
enim novit voluntatem Domini, nec facit eam, vapu-
labit multis ?*. » Eorum deinceps, quz» admiseris,
quantumlibet. cadem oblivioni me traditurum pol-
Jicear, etiam te volo meminisse. Dicitur vero ín
Slium per legem formatus. Ut enim Adamus ipse
de terra, omnisque deinceps in utero formatus est
infana, sic et qui in Christo degunt, per Spiritus
sancti participationem in ejusdem speciem effor-
mantur ; juxta illud : « Filioli, quos iterum par-
tutio, donec informetur Christus in vobis ?*. »
Et rursum : « Nolite conformari seculo huic, sed
rcformamini in novitate scnsus vesiri, ut probetis
qua sit voluntas Dei bona, et bene placens, et
perlecta 58, » Itemque : « Nos autem revelata facie

"5 Luc. xi, 47. 7* Galat. iv, 19.

D

"Ióets, τοῦτ) ἔστι κατανοῄσατε, xal οὖκ ἑρεῖτε
ὅτι ψεῦδος év τῇ δεξι µου, συν{θω: οὕτω τὸν
μονογενῆ καλέσας Υἱὸν , ὃς εἴτε Θεὸς, εἴτε Κζύριος,
εἴτε φῶς, f| δύναμις, f| βασιλεὺς, ἡ Δημιουργὸς, 1
ζωὴ λἐγοιτο, πάντα χυρίως ἐστὶν ἐξ ἀληθείας λεγό-
µενος, τῶν εἰδώλων f| δαιμόνων φευδῶς ταῦτα λε-
γοµένων. Φύσει γὰρ θεὸς αὐτὸς Ex θεοῦ. Ὡς ἐπι-
λήσμονι δὲ τῷ "IeganA τὸ μ»ήσθητι καλῶς ἐπενᾖ-
νοχε». Π.ἱασθεὶς γὰρ εἰς xaióba, οὐκ ὀφεῖλει της
ἀξίας ὑπεριδεῖν, χωφοῖς εἰδώ-οις προσκείμενος,
«Ὁ γὰρ εἰδὼς τὸ θέληµα τοῦ Κυρίου αὐτοῦ, xat μὴ
ποιῄσας, δαρήῄσεται πολλάς. » Λοιπὸν, ὧν ἅμαρτες
µέἐμνησο, x&àv ἐγώ σοι τούτων ἀμνηστείαν χαρίζω-
μαι. Πεπ.Ίάσθαι δὲ λέγεται διὰ τοῦ νόµου αρὲς
παΐῖδα. Ὡς yàp ᾽Αδὰμ éx γῆς, xai xdv ἓν γαστρὶ
π.]άττεται βρέφος ' οὕτως οἱ ἐν Χριστῷ διὰ μετοχῆς
τοῦ ἁγίου π.Ἰάττονται Πνεύματος εἰς εἶδος τὸ πρὸ;
αὐτὸν, xavà τό ^ «Τεχνία, οὓς πάλιν ὠδίνω μέχρι
μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν.» Καὶ πάλιν’ « Mi; ev-
σχηµατίζεσθε τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλ ἀναμορφοῦσθς
τῇ ἀναχαινώσει τοῦ νοὺς ὑμῶν, εἰς τὸ δοχιμάζειν τί
τὸ θέληµα τοῦ θεοῦ τὸ ἀγαθὸν, xai εὐάρεστον, xol

πέλειον. ». Καὶ πάλιν’ «Ἡμεῖς δὲ ἀναχεκαλυμμένᾳ

προσώπῳ την αὑτῆν εἰχόνα μεταμορφοῦυσθς d' τῇ ᾿

$9 Rom. xii, 2.

VARLE LECTIONES.
* qw. Toodhya. b ovr. ρα. 6 vp. ὅσον. 9 γρ. ὅτι, 4" yp. ψετσμορτούμεία.

2409 .

ἀναχαινώσει τοῦ vob, ὑμῶν *,
χαθάπερ ἀπὸ Κνρίου Πνεύμαλνος.» Ἁλλ' ἡμεῖς μὲν
οὕτω. Τοῖς ἓν vójup δὲ πρέπει δουλείας πνεῦμα λα-
θοῦσι τὸ εἰς οἰχέτην xa παΐδα πεπ.Ίάσθαι. Παρα-
θαίνοντας γὰρ ὁ νόμος, ὡς οἰχέτας ἑχόλαζεν. Ἡ ἐν
Χριστῷ δὲ π.άσις υἱούς τε καὶ συµµόρφους ἑργά-
ζεται. Tip. δὴ οὖν Ἱσραὴαᾶ, Mh ἐπι]ανθάνου µου,
qnot, τρεπόµενος εἰς ἀσέθειαν. Πρὺς ὃν ἀλλαχοῦ
φησιν’ εὙμεῖς οἱ ἐπιλανθανόμενοί µου, xaX ἑτοιμά-
ζοντες τῷ δαιµονίῳ ραπ καὶ πληροῦντες τῇ
τύχῃ χέρασµα. »

Οὕτως &pa «ήθη θεοῦ, τὸ ἀποφοιτῆσαι τούτου
δηλοῖ. Προτρέπων δὲ σπεύδειν ἐπὶ µετάνοιαν, ἔπι-
στρέφουσιν αὐτοῖς ἁμαρτημάτων ἄφεσιν ἑπαγγέλλε-
ται, Απήιειγα, λέγων, ἀντὶ τοῦ ἁπα.λείγω, χαθά-
περ τι νέφος διαλύσας 1) Υνόφον. Τὸ γὰρ μέλλον τοῦ
χρόνου, τὸ ἁντρώσομαί σε παρίατησιν. Πῶς γὰρ
| ἀπήἁειψεν ὁ xaXov εἰς ἐπιστροφὴν, ὡς ἀπεστραμ-

µένον, τὸν ᾿Ισραή. ; διὰ Χριστοῦ γὰρ Ίμελλε πᾶσιν
ἡ τῶν ἁμαρτημάτων ἄφεσις δίδοσθαι συναναστρα-
φέντος ἡμῖν τοῦ ᾽Αμνοῦ, ὃς αἴρει τὴν ἁμαρτίαν τοῦ
κόσμον. "O bh προϊδὼν ὁ προφήτης, καὶ ὡς πολλοὶ
τούτων πιστεύσουσιν τῷ προφητιχῷ πειθόµενοι λό-
Υψ, χαίρειν τοὺς οὐραγνοὺς προσφωγεῖ, τὰς obpa-
ψίους δηλονότι δυνάµεις, ὡς ἂν χαρᾶς by οὐρανοῖς
γενησοµένης ἐπὶ τοῖς μετανοεῖν µέλλουσιν. "0θεν
Χριστοῦ γεννηθέντος ἀνέχραζον' «Δόξα ἐν ὑψίστοις
Θιῷ, xa ἐπὶ γῆς εἰρήνη. » Σα.1πίζειν δὲ βούλεται,
xai εἴ τινές εἰσι, καὶ τὴν γῆν αὐτὴν ὑποστηρίζου-
σαι θεῖαι δυνάμεις, yovv dJlaAdCat, χατὰ τοὺς λοι-
ποὺς, Όὕμνον ἀναπεμπούσας θΘεῷ. Εἰχὸς δὲ θεμέ.Ίια
χρηµατίζειν τοὺς θεοφιλεῖς πάντας προφἠτας τε xal
διχαίους, xatà τὸν ᾽Απόστολον λέγοντα’ « Ἐποιχοδο-
μηθέντες ἐπὶ τῷ θεµελίῳ τῶν ἀποστόλων χαὶ προ-
φητῶν.» Ἐπὶ τὴν Χριστοῦ γὰρ κλῆσιν μεγαλοφώνως
πάντας ἐχάλεσαν, xatà τό * «El; πᾶσαν τὴν γῆν
ἐξηλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν.» ᾽Απάντων μὲν γὰρ θε-
µέλος ὁ Χριστὸς ἀνέχων τε xal διαχρατῶν τὰ έρη-
ῥεισµένα. Ἐπ᾽ αὐτῷ yàp πάντες ἐποικοδομούμεθα
οἶχος πνενµατιχός. Κατοιχεῖ γὰρ iv ταῖς καρδίαις
ἡμῶν διὰ πίστεως. θεµέ]λιοι δὲ προαεχέστεροι, καὶ
ἐγγὺς μᾶλλον, $ καθ) ἡμᾶς, οἱ αὐτόπται, xal ὑπ-
Πρέται τοῦ λόγου. Γίνονται γὰρ ἡμῖν διὰ τῶν παρα-
δόσεων εἰς ἑδραίωμα πίστεως, κατὰ τό’
Πέτρος, xa ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰχοδομήσω µου
τὴν Ἐκκλησίαν. » Τὸ γὰρ τῆς αὐτοῦ πἰστεως ἀσά-
λευτον ὑπεδήλωσεν. Λέχει δὲ xal Δαθίδ' « Οἱ θεµέ-
λιοι αὑτοῦ &v τοῖς ὄρεσι τοῖς ἁγίοις, » περ) τῶν
αὐτῶν λέγων. 'O μὲν οὖν Μωσῆς ἰσχνόφωνος fv.
Ὅ vàp νόμος ἣν τοῖς ἓν Ἰουδαίᾳ µόνοις ἐξάκουστος.
Ζα.Ίπισταὶ δὲ xal µεγαλόφωνοι χήρυχες οἱ τὸν
Χριστὸν πανταχοῦ διαγγέλλοντες.

COMMENTARII IN ISAIAM.
ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, A in eamdem imaginem 56044 transformamur, reno-

2110

vatione mentis nostrz, a gloria in gloriam, tanquam
a Domini spiritu *'. » Atque ita nos quidem. Decet
vero et eos, qui in lege servitutis spiritum acce-
perunt, in servum et filium formari. In transgres -
sores enim lex, tanquam in servos , animadvcrte-
bat : cum ipsa in Christo formatio lilios, et
conformes ** efficiat. Adhortatur ergo Israelem ue
ad pietatem conversus sui ille oblivíscatur. Cujus -
: modi sunt ista ad eumdem alicubi : « Vos qui obli-
viscimini mei et paratis d'amonio mensam, et
impletis Fortunz libamen *?, »

lta igitur Dei oblivisci, ab eodem recedere signi-
ficat. Cum autem ad poenitentiam festinare adlior-
tatur, eisdem, si resipiscant, peccatorum veniam
denuntiat; qui delevi verbum, pro delebo, non
aliter quam de nebula, aut caligine aliqua locutus,
usurpat. Futuri siquidem temporis significationem
expressit, cum redimam te adjunxit. Qui enim de-
levisse putetur, qui tanquam aversum JIsraelem ad
conversionem provocat ? Dauda siquidem fuerat om-
nibus delictorum remissio per Christum, qui agnus
Tnobiscum versatus peccata mundi sustulit. Quod
certe cum longe ante propheta videret, ex iisque
fore non paucos, qui propheticze orationi credituri
essent, caos ipsos, id est colorum virtutes letari
acclamavit, tanquam gaudium in coelis super
peccatore poenitentiam acturo futurum sit **. Atque
inde est, quod nato Christo : « Gloria in excelsis |
Deo, et in terra pax *5*, » angeli cecinerunt. Vu!t
autem et virtutes divinas, si que lerram ipsam
fulciant, tuba canere; sive, ut alii transtulerunt,
hymnis in Deum ezsultare. Est etiam consenta-
neum ftundamentorum nomine pios omnes, prophe-
tasque, et justos intelligi ; qui, docente Apostolo,
apostolorum et prophetarum fundamenUüs super-
structi sint **, Ad Christi enim nomen contenta
voce vocarunt omnes; juxta illud : « In omnem
terram exivit sonus eorum *?, » Omnium siquidem
fundamentum Christus est; qui quae admota sunt,
fixa firmaque sustineat οἱ complectatur. In ipso
'siquidem omnes zdiflcamur donus spiritualis **.
505 Habitat enim in cordibus nostris per fidem **.
Fundamenta etiam vicina magis el propinqua,

« EU «T p quam nostro seculo, ipsi fuerunt oculati testes et

ministri verbi; qui nobis propter traditiones, in
fidei stabilimentum exstiterunt, juxta illud : « Tu
.es Petrus, et super hanc petram zdificabo Eecle-
siam meam **. » Indicat enim ejusdem fidei certi-
tudinem et constantiam. Quin et apud Davidem
legimus : « Fundamenta ejus in montibus san-
ctis **, » cum de eisdem loquitur, Noce ergo exili
et prepedita fuit Moses **, quod legem in Judza tan-

tum exaudiri necesse esset; ipsi aulem prascones Christi &uceinatores, magnaque et alia voce prz-

diti, ut eum ubique annuntiarent.
** WE Cor. 11, 18. ** Rom. vii, 20.

53 Ίρα, r vir, 6.

αν Luc. xv, 1. "* Luc. 11, 44.

** Ephes,
** Ephes. m. 17.

** Matth. xvi, (4.

5, 20. *' Psal. xviii, 5; Rom. nd 48. - | Petr. n, 5.
*! Psal. Lxxxvi, 4. ο. Exod. iw, 44. E
. VARIA LECTIONES.
e Yp. Tipo.

PavnoL. Ga. LX X XVII.

"A

111

TUrsus appellavit. Opere siquidem et verbo excel-
luerunt, οἱ ad eos illa sunt : « In montem exz-
celsum ascende, qui evangelizas Sion **. » Et
Tursum legis et grati:e permagnum discrimen. llla
-siquidem, cum ultionem transgressoribus minita-
retur, nonnisi tristitiam summam personabat ; at
'hujus praecones orbi terrarum /etitiam denuntia-
..Funt; cum peccaterum veniam, cum justificatio-
nem in fide, cum Spiritus sancli participationem,
cum adoptionis dignitatem, cum regnuin celorum,
«um omni denique cogitatione majora bona, id
est, certam et minime fallacem fidei legem, pro-
mulgarunt. Colles autem et eosdem etiam appellare
queas", qui a terra exaltati supradictis tamen sunt

PROCOPII GAZAI

Quos priterea terrz | fundamenta dixit, montes A

9412

"A δὲ Oegélia γῆς ἔφη, δρη πάλιν ὠνθμασεν.
"Epye γὰρ ἦσαν xa λόγῳ διαπρεπεῖς, πβὸς οὓς
ἔφασκεν' «En ὄρος ὑψηλὸν ἀνάθηθι, ὁ εὐαγγελιζό-
µενας ιών. » Πολλὴ δὲ πάλιν τῆς χάριτος ἡ πρὸς
τὸν νόµον διαφορά. Ὁ μὲν γὰρ κχολάσεις ἀπειλῶν
τοῖς παραθαίνουσιν ἐδόα χατήφειαν. Οἱ δὲ ταύτης
κΆρυκες εὐφροσύνην τῷ κόσμῳ κατήγγειλαν, ἄφ-
εσιν βοῶντες ἁμαρτιῶν, xal διχαίωσιν ἐν πίστει,
ἁγίου τε Πνεύματος µέθεξιν, καὶ υἱοθεσίας λαμπρό-
τητα, ὀὐρανῶν τε βασιλείαν, xoi τῶν ὑπὲρ νοῦυν
ἀγαθῶν o) χατεφευσµένην ἑλπίδα. Bovrobc δ ἂν
εἶποις τοὺς καὶ αὐτοὺς ὑπερηρμένους τῆς TC, τῶν
δὲ λεχθέντων ὁρῶν ὅμως ἑλάττονας. EU.la δὲ, τὰ iv
αὐτοῖς καὶ ὑπ' αὐτῶν τεθραμμµένα, οἱ δι αὐτῶν πι-
στεύσαντες, xal ὥσπερ ἀναθεξηχότες εἰς ἄνδρα τὲ-

montibus inferiores ; figna vero in ipsis, et ab ipsis B λειον xo καρποῖς χομῶντες πνευματικοῖς, καὶ αὐτοὶ

-enutrita, eos ipsos per quos fidem adepti, et tan-
quam in viros perfectos evecti, fructibus abundant
spiritualibus ; qui eliam Ecclesie doctores evase-
runt, eosque fructuum ubertate, qui ad se accedunt,
Teliciunt. Lietantur vero, quia, praeterquam quod
sedemptus est Jacob, ipse eliam glorificaius est Is-
*vael Dei Filius effectus, ejusque frater, qui natura
et vere Filius est, Alios vero et mundum etiam
Apsum, ejusque partes ad glorie przdicationem
ideo compellit: Quia redemit Deus Jacob, ei ls-
rael glorificabitur , sive, ut. aliis placet. interpreti-
bus, in Israel glorificabitur. 800 Quod tum demum
effectum est, cum ex priore populo, prophetics
orationis utilitatem experti, rejectis idolis ad pie-

τῆς Ἐχχλησίας ὄντες διδάσχἀλοι, xat ταῖς vor val;
εὐκαρχίαις τοὺς προσιόντας αὐτοῖς ἀνάχτώμενοι.
Χαίρουσι δὲ, ὅτι πρὸς τῷ ἑυτρωθῆγαιτὸν Ἰσρα)
xal δεδόξασται 9 Θεοῦ χρηµατίσας ΥΤὸς, ἀδελφός
«ε τοῦ φύσει καὶ ἀληθῶς Υἱοῦ. Καὶ ἄλλως δὲ τὸν
χόσμον, xai τὰ τούτου µέρη πρὸς δοξολογίαν κινεῖ,
ὅτι &lurpócaro ὁ θεὸς τὸν "Iaxi£, xul Ἱσραὴὰ
δοξασθήσεται, Ἡ χατὰ τοὺς λοιποὺς, χαὶ ἐν τῷ
]σραὴἡά δοξασθήσεται. Ὅπκερ ἐγίνετο ἠνίχα τῶν
Ex τοῦ προτέρου λαοῦ πολλοὶ τοὺς προφητιχοὺς
λόγους ὠφελημένοι πρὸς εὐσέθειαν ἐἑχώρουν χατα-
λεπόντες τὰ εἴδωλα. Τινὲς δὲ τὸ, Καὶ oix ἧσαν οἱ
π.ἰάττοντες 850v xal γΛλύφοντες ἂνωφεξῆ, οὕτως
ἐξηγήσαντο * 00 παρὰ τὸ μὴ εἶναι τοὺς ταῦτα έργα»

iatem se contulerunt. Nonnulli porro verba ista : € ζομένους, παρὰ δὲ τὸ μὴ δύνασθαι βοηθῆσαι τοῖς

Et non erant fingentes Deum, et sculpentes inutilia,
explicarunt, non quod vellent non esse, qui ea
confeeissent , sed quod iis, a quibus colerentur,
opem ferre non possent ; tanquam eo tempore non
essent, cum istorum fugatis adoratoribus Liraeli
terram largitus est. Qui igilur non vanus sit, qui
tanta beneflcia expertus, idola coluit, et arbitrii
libertate male abusus est ? « Etsi enim omnia licent,
10n omnia tamen expediunt ; neque ego in ullius,
inquit, redigat polestatem **; » id est : Qui mihi
imperandi potestatem accepi, si meis ipse cupidi-
tatibus paream, jam ipsam imperandi facultatem
amisi; qui eo ipso a libertate defecerim, quod
aliorum potestati me ipse subjecerim. ld ipsum
autem si paulatim progrediatur, voluptatum tan-
dem consuetudine ad impietatem pervenit. Nefa-

rias enim de Deo cogitationes parit; tanquam ea, .

quie fiunt, vel ignoret, vel non curet. Decet igitur

peccati cujusque partes, ipsamque finis absurditatem

αὐτὰ θεραπεύουσιν, ὡς μηδὲ ὄντα ἠνίχα τὴν viv
ἐχληροδότησεν Ἰσραὴλ τοὺς τούτων ἀπελάσας πρου-
χυνητάς. Πῶς οὖν οὐ µάταιος μετὰ τοσαύτην πεῖ.
pav εἰδωλολατρήσας αὐτὸς, καὶ τῷ αὐτεξουσίῳ xa-
κῶς χρησάµενος; «El γὰρ καὶ πάντα ἔξεστιν, ἀλλ
οὐ πάντα συμφέρει. 0Οὐδὲ ἐξουσιασθήσομαι, qrotv,
ὑπό τινος.» Τοῦτ) ἔστιν, "Apyety λαχὼν ἐμαντοῦ
ἐὰν ὑποταγείην τοῖς πάθεσι, xal τὸ ἄρχειν ἁπώλεσα,
τῆς ἐλευθερίας ἁἀποστὰς, δι ὧν ἐμαντὸν ὑπέδαλον
ἐξουσίᾳ. Τοῦτο δὲ χατὰ μιχρὺν ὁδεῦον τῇ τῶν ἠδο
νῶν συνηθείᾳ πρὸς ἀσέδειαν ἔρχεται. Πονηρὰς γὰρ
ὑποναίας τίχτει χατὰ θεοῦ, ὡς μὴ εἰδότος τὰ Τινό-
μενα, 4 xal ἁδιαφοροῦντος Em' αὐτοῖς. Act τοίνυν
ἐφ᾽ ἑχάσλης ἁμαρτίας τά τε µέρη σχοπεῖν, καὶ τὴν
ἀτοπίαν τοῦ τέλους, xal συναίσθησιν λαθόντας alo xv-
γεσθαι πρὀ γε τῶν ἄλλων ἑαυτούς. Αὐτὸς Y&p
ἑαυτῷ τις τὰ εἰχότα διαλεγόµενος ὠφελεῖται τὰ
μέγιστα.

intueri; decet et ejus cognitionem adeptos

nostri imprimis nos pudore affici. Neque euim parum javatur quisquis qusrationi consentanea pu-

tal, secum ipse agitat.

BQ7 Vens. 24-28. Sic dicit Dominus, qui rede-
mil te, et [ormavit te ex utero : Ego Dominus, qui
«ompleo omnia. Extendi celum solus, et. firmavi

" $4.31, 9. [ου vi, 19.

xb -xv'. Οὕτω Aéys. Κύριος ὁ «Ἀντρούμενός 09,
καὶ π.άσσων σε ἐκ κοιλίας. Ἐγὼ Πόριος ὁ συν-
reor πάντα: àtérewa τὸν σὐραν)ν μόνος, xal

VARLE LECTIONES.

ο” γρ. τὸν Ἰαχὼθ, καὶ "Izpo t). δεδόςασται.

2113

COMMENTARII IN ISAIAM.

24114

ἑσεερέωσα τὴν γῆν. Tic ἕτερος διασκεδάσει Α terram. Quis. alius. dissipabit signa. pythonum, et

σημεῖα ἑγγαστριμύθων, xal µαγτνίας ἀπὸ xap-
δίας; x. τ. λ.

Ἔλεγχον εἰδωλολατρείας προεχθέµενος ὁ λόχος,
παλ ὡς παύσονται ταύτης οἱ τὴν προφητιχὴν διδα-
σχαλίαν ὠφελημένοι ΄ νῦν τὴν Ex Βαθυλῶνος ἁπαλ-
λαγὴν ἐπαγγέλλεται, εἰς ἦνπερ εἰδωλολατροῦντες
ἀπέχθησαν, οὗπερ εἰ παύσαιντο νῦν, ἔλευθερίαν
ὑπέσχετο. Ἐπειδὴ δὲ περὶ πραγμάτων μµεγίστων
ἐποιεῖτο τοὺς λόγους, χαὶ ἣν εἰχὺς ἀπιστεῖσθαι παρά
τινων, εἰχότως τὴν ἰδίαν ἀνεχήρυξε δύναμιν. Πάντων
γὰρ ὧν ποιητῆς, xa παράγων t£ οὐχ ὄντων, πῶς
οὐχ ἂν ἔχοι ῥᾳδίως ὅπερ ἂν ἐθέλοι ποιεῖν; Ὡς δὲ
ποιούτων ἐσομένων, καὶ ἄνω παρεχελεύετο τῇ χτίσει
δοξολογεῖν τὸν Θεὸν, ol; ἀχολούθως φησίν' Οὕτω
ἀέγει Κύριος ὁ «ντρωσάμεγός σε xal πάσσων
σε ἐκ χοιωίας [ὅπερ] Ἱερεμίας ἑδήλωσεν εἰπών.
'« Kal ἐγένετο λόγος Κυρίου πρός µε λέγων’ Πρὸ τοῦ
µε πλάσαι σε ix Χοιλίας ἐπίσταμαί σε’ λόγον
εἰπὼν Κυρίου τὸν τῶν χατὰ γαστρὸς χυοφορουµένων
Δημιουργόν. Εἶτ᾽ ἐπειδὴ περὶ ἐλευθερίας πρόχειται
λόγος. «υτρούμενον ἑαυτὸν εἰχότως ὠνόμασεν,
σωματιχὴν π.ἰάσιν ὡς δὴ οωματιχοῖς λέξας. Ἐγώ
εἰμι, φησὶν, ὁ ix μιχροῦ σε zAdcac ὑποκειμένου,
καὶ ὡς Ex σπηλαίου τινὸς ἐξαγαγὼν σχοτεινοῦ,
μηδὲν περὶ τούτου τῶν γονέων εἰδότων, ἐμοῦ δὲ τὸ
π.ασθὲν ὑποστήσαντος. El δὲ αμικρόν σοι τοῦτο
πρὸς θείαν φαίνεται δύναμιν, σχόπει τοῦ κόσμου τὰ
μέγιστα πόθεν ἔσχε τὴν ὕπαοξιν, χαθά φησι xal

divinationes de corde ? etc.

5068 Exposita prius idololatri& reprehensione,
quam relicturi sunt, qui prophetica disciplina aucti
sunt, Babylonica jam eos servitute, in qua propter
idolorum cultum detinebantur, si eodem abstineant,
liberatam iri, domumque reversuros pollicetur.
Quoniam autem maximis de rebus sermonem lia-
buerat, nec omnes credituros esse sibi putabat,
suan ipse merito potentiam, suasque vires deprze-
dicavit. Cum enim rerum omnium auclor sit, 618”
que de nihilo produxerit, qui non possit, quod
velit, efficere facile? Tanquam autem essent even-
tura talia, etiam supra ad Dei laudes predicandas
creaturam adhortatus est: quibus jam bono or-
dine adjicit : Sic dicit Dominus, qui redemit te, et
qui formavit te ex utero. Quod Jeremias indicavit,
cum ait : « Et factum est verbum Domini ad me
dicens : Antequaui ego formarem te ex utero, novi

| te**; » verbum Domini enim appellans, qui eo-
rum, qui matrum utero clauduntur adhuc condi-
tor sit. Deinde, quoniam de libertate sermo est,
redemptorem se merito appellavit ; deque corporis
formatione locutus, quia cum corporeis agit : Ipse
sum, inquit, qui te ex parvo principio formavi, et
tanquam de tenebroso specu aliquo eduxi; qued
penitus ignorarunt progeuitores tui ; cum interim
quod formaiwm erat producerem. Quod si tibi leve

Δαθίδ᾽ « Ὁ ἑκτείνων τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ δέῥῥιν. » (; istud ad. divinse virtutis significationem putatur,

Καὶ πάλιν « Ἐθεμελίωσε τὴν γῆν ἐπὶ «hv ἀσφάλειαν
αὐτῆς.» ᾽Αντὶ δὲ τοῦ Ó curtes lov, Ó ποιήσας
ἐξέδωχαν οἱ λοιποί. «Πάντα γὰρ δι αὐτοῦ ἐγένετο,
xaX χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδέν. » "Oct, « Αὐτὸς εἶπε,
χαὶ ἐγενήθησαν. Αὐτὺς ἑνετείλατο, καὶ ἑκτίσθησαν.)
Ὁ δὲ τοσοῦτος cl ἐποίησεν χατὰ καιροὺς ἐπενήνοχεν,
ὡς ἀπολεῖ τὰς πανταχοῦ µαντείας χαὶ τὰ χρηστή-
ρια δι ὧν οἱ δαίµονες ἐφενάχιζον τοὺς mpb τῆς
Χριστοῦ παρουσίας, εἰδέναι τὸ μέλλον πλαττόμενοι,
καὶ τὰ ταῖς χαρδίαις ἑπερχόμενα λέγοντες * περὶ Ov
ἔφασχεν ᾿Ἰεξεχιήλ ο ε Οὖὐαὶ τοῖς προφητεύουσιν
&zb χαρδίας αὐτῶν, καὶ τὸ χαθὀλου μὴ βλέ-
πουσι! »

Διεσχκέδασε ὃδ ταῦτα καὶ τῷ παῦσαι, χαὶ τῷ
ποιεῖν & ἐστιν ἐχείνοις ἀτέχμαρτα, xal ἀπρόγνωστα,
Απεστράφησαν 55 καὶ φρόνιµοι. Φρονίμους χαλεῖ
τοὺς παρ Ἕλλησι σοφοὺς, ὧν ἑμώρανεν τὴν σοφἰαν
τῷ τῆς ἀληθείας διαμαρτεῖν, ἀχρήστου τῆς Ev αὐ-
τοῖς ἀποδειχθείσης σοφίας ᾿ψυχικὴ γὰρ ἣν, καὶ ἐπί-
Υειος, δαιµονιώδης, ἣν καὶ à Παῦλος µεμωράνθαι
φησίν' Ίγουν τοὺς μάγους. Σοφοὺς yàp xai τούτους
ἑχάλουν. Ταῦτα μὲν οὖν διασχεδάσω. Τοῦ δὲ ἐμοῦ
Υἱοῦ καὶ Χριστοῦ, περὶ οὗ πολλὰ προεῖπον, καὶ τῶν»
ἀγγέὲΊων αὐτοῦ τῶν ἁποστόλων, στήσω τὰ ῥήματά
τε xal τὴν βουλή». 'Ῥήματα δὲ Χριστοῦ τὸ σωτή-

** Psal. cut, 5. 7 ibid. 5.
! Bom. 1, 2 j '

5» Jerem, 1, 5.
* Jac. 1i, 15.

*5 Joan. 1, ο.

maxima illa, quz? in mando sunt, unde exsistant,
intuere. Audi dicentem Davidem : « Qui extendis
colum, sicut pellem **. » ltem : « Qui fundavit
terram super stabilitatem suam 37. » Quo deinde
loco, qui compleo habemus, qui feci interpretantur
alii. « Omnia enm per ipsum facta sunt, et sine
ipso factum est nihil **, » quoniam « Ipse dixit, et
factá sunt; ipse mandavit, et creata sunt **. »
Tantus autem quid deinceps prastiterit, intulit :
cum se, qu:e ubique essent, divinationes, 599 et
oracula deleturum significavit : quibus daunones
ante Christi adventum futura se, mentisque cogi-
tationes intelligere fingebant. De «quibus et illa
sunt Ezechielis : « Vie prophetantibus de corde

D $uo, et omnino non videntibus !! »

Ista vero dissipaeit : partim quia cessare fecit,
partiun quod ea operatus est, que ipsi nullis con-
jecturis assequi el przscire potueruut. Aversi sunt
porro et prudentes ; quo nomine Graecorum sapien-
tes intelligit, quorum sapientiam eo ipso quod ve-
ritate excideruut, in stultitiam commutavit ; id. est,
inutilem esse demonstravil (Erat enim animalis illa,
terrena, et. diabolica *, quam Paulus infatuatam -
esse significat 3) : vel certe magos illos, quos item
sapientes appellabant. Jata igitur, inquit, dissipabe.
Filiique mei, id est Christi (de quo superius 4 me
eunt. dicta permulta) et angelorum ejus ; id est apo-

** Psal, xxxii, 9. ! Ezech. xin, 17

9415

PROCOPII GAZEI

2116

stolorum, serba et consilium firmabo. Ubi per verba, A piov χήρυγμα. Βουλἡ δὲ τῶν ἆγγέλων αὑτοῦ, τὸ

salutarem Christi praedicationem intellexit ; per
consilium autem angelorum ejus, illud ipsum, quod,
scelere et errore relictis, ad veritatem οἱ virtutem
oinnes accurrerunt. Ego vero, inquit, qui ista fa-
eturus sum, jam inde prenuntio et polliceor Jeru-
salem 1ne a Babyloniis eversam, ipsasque Judec
civitates instauraturum, ejusque, tanquam a princi-
pio, desertu restituuurum : imo vitiorum multiplici-
tatem, qux abyssi nomine significatur, desolatu-
rum ; Dabylonemque civium alioquin copia, tau-
quam aquis fluvii abundantem, penitus exsiccaturum.
Nounulli tamen per abyssum, populi frequentiam,
qui Dabylouia continebatur, innui putaverunt : per
fluvios autem, gentes in eamdem confluentes, quas
uudique in auxilium accersiverat ; cum in more
Scriptura habeat, fluviorum, marisque, et aquarum
nomine, populorum mulütudinem significare. Sic
cnim οἱ David: « Vox Domini super aquas *. Deus
uloriz intouuit ;» ut salutare nimirum Christi prz-
conium, quod alta voce intonuerat, ad gentes
enetrasse doceret. Tale est οἱ illud : « Elevave-
runt 510 flumina voces suas *. » Magnx» siquidem
«um essent apostolorum voces, facile ipse exaudi-
Am agnitzeque sunt. Dicitur vero etiam de Babylone
et Ninive : « Tanquam aquz piseina, aqua ejus *. »
Non desunt tamen qui abyssi nomine, Rubrum mare
intelligunt, quod populo trajiciente divisum est :
Sicut per desiccatos fluvios, Jordanem, qui in ejus-

" dem gratiam retroactus cursum suspendit *. Quibus (c

quidem Deum, si nos ei commiserimus, fluctuantes
Animi cogitationes se daturum, et voluptatum un-
das, quibus immergimur, exsiccaturum — significari
.voluit. Atque ista quidem illi. Caeterum quod ad
vos Bablyloniosque attinet, omne ego illud, inquit,
viri usus ministerio przetitero, cujus nomen longe
»nte vobis esse ignotum non patior, Cyrum appel-
Jans ; quem consiliorum meorum ministrum prefi-
ciam, sapientiaque et pietate ornabo ; ut qua adver-
sus Babylonem agi, qui populus liberari, qui deni-
que Jerosolymorum civitas ipsumque templum in-
staurari. debeant, intelligat. Habet vero in hunc
modum Symmachi interpretatio : Qui dicit Cyro :
Pastor meus. Et. iterum : Templum autem fundabi-

παυσαµένους πάντας Καχίας xol πλάνης προσδρα-
μεῖν ἀ.1ηθείᾳ χαὶ ἀρετῃ. Ἐγὼ δὲ ὁ ταῦτα µέλλων
ποιεῖν, ἐντεῦθεν Ίδη προλέγω χαὶ ἐπαγγέλλομαι, ex;
ἁνοιχοδομήσω τὶν ᾿Ἱερουσαἡμ ἣν ἵ ὑπὸ Βαδυλω-
vlov καθῃρηµέγη» καὶ τὰς πὀ.ειςστῆς Ἰουδαίας,
ἧς ὡς ££ ἀρχῆς τὰ ἔρημα πάλιν συστήσεται. ᾽Αλλὰ
«χαὶ τὴν πολυπληθίαν τῆς χαχίας ἄδυσσον ὀνομα-

.ζομένην ἔρημον χαταστήσω. Καὶ τὴν Βαθυλῶνα,

τὴν πλήθεσιν οἰχητόρων ὡς ποταμοῖς διαῤῥέουσα)
ξηρανῶ, πέρας αὐτοῖς ἐπιθείς. Τινὲς δὲ ἄδυσσον
μὲν τὸ πολυάνδρωπον εἱἰρῆσθαι τῆς Βαθυλωνίας φασἰ.
᾿Ποταμοὺς δὲ, τὰ εἰς αὐτὴν ἐπιῤῥέοντα τῶν ἐθνῶν,
ἃ πέριξ αὐτῆς ὄντα πρὸς ἐπικουρίαν ἑχάλεσεν, ἔθους
ὄντος Γραφικοῦ ποταμοὺς χαὶ θαλάσσας χαὶ ὕδατα,

Β πολλὰ χαλεῖν ἔθνη. Λέγει γὰρ xal Δαθίδ' εδωνὴ K»-

ρἶου ἐπὶ τῶν ὑδάτων. 'O θεὸς τῆς δόξης ἑθρόντησεν, οτί
σωτήριον χἠρυγµα διὰ τῶν ἐθνῶν χεχωρηχέναι δη-
λῶν ὑψηλῇ βροντῆσαν φωνῇ. Τοιοῦτον xa τὸ, « Ἑπ-
ἢραν οἱ ποταμοὶ φωνὰς αὐτῶν.» Μεγάλαι γὰρ al τῶν
ἁποστόλων οὖσαι φωναὶ Yeyóvaot γνώριµοι. ΕἘΐρηται
ὃς xal περὶ Βαθυλῶνος αὐτῆς καὶ Νηνευὴ, « Ὡς
κολυµθήθρα ὕδατος τὰ ὕδατα αὐτῆς. » Τινὲς δὲ
ἄθυσσον εἱρήχασι τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν ἐρημω-
θεῖσαν, ὅτε διέστη παριόντης αὐτὴν τοῦ λαοῦ * Ποτα-
μοὺς δὲ ξηρανθέντας, τὸν Ἰορδάνην ἀναχαιτίσαντα.
Δι ὧν ὑποδάλλει νοεῖν, ὡς Ef µοι ἑαυτοὺς ἐπιδώσητε,
τοὺς λογισμοὺς ὑύμῶν κχοιµίσω χυµαινοµένους xal
ξηρανῶ πλημμυρούσας τὰς ἡδονάς. Καὶ ταῦτα μὲν
οὗτοι. Τὰ δὲ χαθ᾽ ὑμᾶς τε xal Βαθυλωνίους πάντα
ποιῄσω, φησὶ, διαχόνῳ χρησάµενος ἀνδρὶ, οὗ xal
τοὔνομα προλέγω Küpor χαλῶν, ὃν προστήσοµαι τῶν
ἐμῶν βουλευμάτων διάχονον, gpórnciv αὑτῷ πα”
ρασχὼν εὐσεθὴῆ, ὡς τὰ κατὰ Βαθυλῶνος ἐπιγνῶναι -
πρακτέα, τοῦ τε λαοῦ τὴν ἄνεσιν, χαὶ τῆς Ἱερουσαλὴμ
σὺν τῷ ναῷ τὴν ἀνάκχτισιν. Ὁ δὲ Σύμμαχος ἑξέδω-
χεν 'O «λέγων Κύρῳ, Ποιμήν µου. Καὶ πάλιν. "0 δὲ
ναὸς θεµε.λιωθήσεται. Τελευτῄσαντος γὰρ Κύρου
χεχώλυται μὲν Éx τινων βασχανίας fj τῶν ἔργων ἑἐπί-
δοσις παρὰ τοῦ μετ αὐτὸν βασιλεύσαντος τοῦ vao)
θεµε.ἰίων ἐπὶ Κύρου προκαταθεθληµένων, ἐπληρώθη
δὲ μετὰ ταῦτα βουλήσει θεοῦ. Καὶ ταῦτα δεδήλωχεν
ἡ Γραφή. Καὶ Ἰώσηπος £y α’ 5 τῆς ᾽Αρχαιολογίας, ὡς
ἐπιδειχθείσης παρὰ τῶν αἰχμαλώτων τῆς 'Hoatov

tur. Cyro. enim mortuo, nonnullorum | invidia, ad D προφητείας τῷ Κύρῳ, ταῦτά τε Υνοὺς, xai ἓτει' ὀνό-

sequentis regis mandatum operis interrupta cessa-
vit promotio ; cum tantum Cyro superstite jacta es-
«ent templi fuadamenta . Sed est divina tandem vo-

µατος ἑαυτὸν χεκλημένον εὑρὼν πρὸ δέχα xaX δια”
κοσίων ἑτῶν, σὺν πολλῇ προθυµίᾳ τὰ προστεταγµένα
πεποίηχεν.

Juntate postea perfectum absolutumque. Atque hiec ipsa quidem sunt, απ Scriptura ipsa, qus Jose-
phus etiam innuuni, cum iste Antiquitatis undecimo Cyrum ait, posteaquam istam 1saiz prophetiam
sibi a captivis demonstyatam legisset, hzc ipsa agnovisse, eumque, qui suo 46 nomine ante ducen-
tos εἰ decem annos esse appellatum videret magna alaeritate imperata przstitisse.
CAP. XLV. ΚΕΦΑΛ. ME. -
Vgus. 1-9. Sic dicit Dominus Deus christo meo a'-y . Οὕτω «Ἰέγει Κύριος ὁ θεὸς τῷ χριστῷ µου
Cyro, cujus apprehendi dexteram, ut subjiciam απίε Κύρῳ, οὗ ἐκράτησα τῆς δεξιᾶς, ἐπαχοῦσαι Ép-

* Psal. xxvin, S, * Psal. xcii, 9. * Να) (1, 8. 7 Josue. 1,15 seqq.

YARLE LECTIONES,
$ 7p. τὴν, 5 vp. ια’.

$uT

ῥήξω. ᾽Αγοίξω ἔμπροσθεν αὐτοῦ θύρας, καὶ πὀ-
J4stc οὗ συγχ.λεισθήσονται, κ. t. λ.

"Uv xal χριστὸν καλεῖ, οὕτω παρ) Ἑδραίοις λε-
Ὑομένων τῶν ὑπὸ θεοῦ προχειρισθέντων εἰς βασι-
λείαν. "EXalp γὰρ αὑτοῖς οἱ βασιλεῖς εἰώθεσαν
χρἰεσθαι πρὸς τὴν ἀρχὴν καθιστάµενοι. Τροπιχῶς
δὲ χαὶ τοὺς ἁγίους οὕτω φηαὶν ἡ Γραφή. Χριστὸν
οὖν αὐτὸν ἐχάλεσεν, ὡς ἐκ θεοῦ πρὸς τὴν ἀρχὴν xt-
χλημένον. Ὡς δὲ τοιούτου, φησὶν, ἐπαγγέλλομαι xpa-
εησαι τῆς δεξιᾶς πρὸς τὸ μὴ παρατρέπεσθαι, μηδὲ
νικηβῆναι παρά τινος χρείττονος. ᾽Αντιλήψεως Ὑὰρ
τοῦτο σημεῖον, χαθά φησιν tv Ναλμοῖς: « Ἐκρά-
τησας τῆς χειρὸς τῆς δεξιᾶς µου, καὶ ἐν τῇ βουλῇ
σου ὡδ[γησάς µε. » 'Υποτάξας δὲ πλείστους αὐτῷ,
πᾶσαν διαῤῥήξω τὴν bv τοῖς λοιποῖς ἔθνεσι ὄυνα-
. €t&lay, οὐδὲν ἄδατον ἑάσας αὐτῷ, καθ) ὧν ἂν ἐθέλῃ
χωρεῖν. ᾽Αλλὰ κἂν f, τι δυνατὸν ἐμποδὼν, ὡς ὄρος
Υινόµενον, κἂν ἰσχυρὸν ὡς xaAxéc ᾗ, καὶ σίδηρος,
πάντα ταπεινώσω χαὶ λύσω, ὡς μηδὲ θησαυροὺς
ἀοράτους τοῖς πρὶν βασιλεῦσι τοῦτον διαλαθεῖν.

COMMENTARII IN ISAIAM.

προσθεν αὐτοῦ ἔθνη, xal ἰσχὺν BactiAéor διαῤ- Α faciem ejus gentes, el vires regum. [γαπφαπι. Aperium

2118
coram eo portas, εί urbes non claudentur, etc.

At quod christum appellavit, ad Hebracrum lo-
quendi consuetudinem retulit, qui sibi designatos
a Deo reges ita nuncupabant. Oleo siquidem de
more eos inungebant, qui essent ad regni guberna-
cula admoti. Figurate vero εἰ sanctos sic appellat
Scriptura. Christum itaque eum vocavit, tanquam
qui esset a. Deoad imperium vocatus. 511 Cum
talis autem sit, inquit, ejusdem me dexteram, ne a
quoquam avertatur, aut potentiori succumbat, ap-
prehendisse profiteor. Hoc enim defensionis signum .
est, sicut illo judicatur, quod in Psalmis legitur :
« Tenuisti manum dexteram meam, el in consi-

B Ho io deduxisüi me *. » Cum autem plurimos

eidem subjecero, addit, omnem deinceps reliqua.
rum gentium potentiam [rangam, neque ei quid-
quam, quo pergere voluerit, non pervium efliciam.
lno, si quidquam potentius obstiterit, οἱ montis
instarin eum attoflatur, etiamsi «'re aut ferro

validius sit, illud dejiciam tamen et frangam, neque reconditos, prioribusque regibus iguotos thesauros

eum latere patiar.

Τινὲς δὲ θησαυρούς φασι τοὺς ὅσοι xaX μάλιστα
δυνατοὶ παρὰ τὴν ἔφοδον Κύρου σπηλαίοις ἔγχατα-
δύντες ἐλάνθανον. '0 0h μαθὼν, δᾷδας ἑξάπτων τοὺς
ἄνδρας ἀνεύρισχεν. Γνῶθι δὲ ἃ τούτων ἑσομένων
ὅστις εἰμὶ, ὁ πρὸ τοσούτων χρόνων τὴν σὴν προσ-
ηγορίαν εἰπών. Εἰμὶ γὰρ θεὸς "lopahA, ὃν μὴ
ἀγνόει. Δι’ αὐτὸν γάρ σοι τοααύτην δυναστείαν δε-
δώρηµαι. Ἐμὸς Υἀρ ἐστιν Ex πάντων ἐχ.ἳαγεὶς τῶν
ἐθνῶν τῇ πρὸς τοὺς αὐτῶν πατέρας cuf]. Διό σα
προσεδεξάµην, ὡς ἑἐμαυτοῦ οἰχεῖον, xalm:p οὐκ
érvoxóca µε, τῇ δὲ ἐκ πατέρων εἰδωλολατρείχ προσ-
xtlpevoy. Ὡς ἂν μὴ δοχᾗς προλαθούσης εὐσεδείας
Ἱέρα σοι ταῦτα δεδόσθαι. "AX εἰ xa μὴ πρότερον
ἔγνως, ὅτι μόνος εἰμὶ 8c5;, µάθε Υ᾿ οὖν ἐδ ὧν δια-
πράξοµαι, δι’ ὧν πάντες εἴσονται θεὸν εἶναι μόνον
ἐμὲ, καὶ b ἀλλοφύλων, καὶ τῆς ἐμῆς ξένων θρη-
σχείας, τὰ δοχοῦντα διαπραττόµενον. Καὶ δι’ ὧν τὸν
ἐμὸν Aabv, ἠνίχα μὲν παιδείας ἣν χαιρὸς, ὥσπερ
ὀργῇ xaX σχότῳ διὰ τῆς παιδείας χατἠφειαν παρ-
έδωχα. Ἠνίχα δὲ σώζειν ἔδει διορθωθέντα φῶς xal
εἱρήνην ἐπ αὐτὸν ἀνατεῖλαι πεποίηχα, διὰ τὴν ix
της ἀφέσεως τῶν δεσμῶν εὑφροσύνην. Καὶ γὰρ εἰ-
pne εἰμὶ xai φωτὸς χορηγὸς, σκότους τε καὶ

τῶν λυπηρῶν, ἃ 65 xaXely χαχὰ φίλον ἐστὶ τοῖς πολ- :

λοῖς, ὧν ἐγὼ ποιητῆς πρὸς τὴν ἀξίαν αὐτὰ χορηγῶν
ἐπ ὠφελείᾳ τῶν δεχοµένων.
solent appellari; quorum ego pro meriti cujusque
effector et auctor ipse sum.

Τινὲς δὲ φῶς xal exóroc, ἡμέραν εἰρήχασι καὶ
νύχτα. O1 καὶ xaxà τὰ ἐπενεχθέντα τοῖς Βαδυλωνίοις
φασὶ, δι ἣν ἐπεδείξαντο κατὰ τῶν ἐξ "legat $o-
κότων ὠμότητα, ὡς διὰ Ζαχαρίου τὸν Oshy clonxt-

* Psal. εντ, 24.

Nonnulli per thesauros , eos innui arbitrantur,
qui vel maxime potentes, Cyro cum exercitu adven-
taute, iu speluncis sese abdiderunt; in quibus et
ipsi, cum regem latere non potuissent, facibus ac-
censis quasiti repertique sunt. Disce vero, inquit,
ex istis rebus futuris quisnam ipse sim ; qui te tam
longo ante temporis intervallo tuo nomine nuncvpi-
rim. Ego enim sum Deus Israel, quem te minime
ideo decet ignorare, quod propter ipsum, tantam
tibi potentiam largitus sum. Est enim ille mili cuu-
ctis e gentibus patrum suorum gloria et. commen-
dauone selectus. Inde ego te veluti fainiliarem w.l'i
cum mei plane ignarus esses et avit idololatiiz
sectator, assumpsi ; ne tux ista pristinze pietati de.
bita repen:li putares. Verum quantumvis tu me non-
duin solum esse Deum didiceris ; vel ex his cerle,
qua gesturus sum tibi patuerit; quibus omnes
unum me esse, perque exteros, ct a meo cultu alienos
qua libuit efficere, credituri sunt ; qui per cosdem
etiam populum meum, quando opus fuit, tanquam
ire et tenebris, propter correptionis molestiam,
tradiderim : cum autem recte agenlem servare
decuit, in eumdem propter adepte libertatis laeti-
tiam, lucem et pacem. exoriri fecerim. Sum enim
pacis largitor et lucis ; tenebrarum deinde, et eo.
rum, 519 quas dolorem adferunt, que vulgo mala

ratione, in eorum co:mmodum, qui talia. patiuntur;

Non desunt tamen, qui lucis et tenebrarum nomi-
ne, diem et noctem putent significari, eaque damna
etiam, qux Babylonii patiuntur, ideo inferri, quod
in captivos Israelitas nimium se crudeliter gessc-

VARUE LECTIONES.

h "ce. del X. Rx.

2419

PROCOPII GAZAI

2120

rint ; sicut est a Deo per Zachariam in hunc A ναι « Ἐζήλωχα τὴν Ἱερουσαλὴμ xoi την Σιὼν

modum significatum : « Zelatus sum Jerusalem, et
Sion zelo magno, et ira magna irascor in gentes,
qu: eas invaserunt, Quia ego iratus sum parum;
ipse autem ad mala adjecerunt *. » Quin et Baby-
lonem in hunc modum alloquitur : « Ego dedi eos
in manus tuas; tu autem eis misericordiam non
dedisti "9, » Inde igitur el Jeremix voce ita Cyrum
alloquitur :«Ascende ad ipsam, et habitantes in
ea. Ulciscere gladio, et perde, dicit Dominus ; et
fac secundum. omnia, qux precipio tibi !'! ; » et
rursum : « Aperuit Dominus thesaurum suum, et
protulit vasa ἴγα suz ; quia opus est Demino in
terra Chaldeorum ; quoniam venerunt tempora
ejus. Aperite apothecas ejus, pervestigale cam,
tanquam speluncam 1311153, et quze deinceps. Quin οἱ
apud hunc prophetam scribitur : « Excitabo vobis
. Melos '*, » et qua postea. Caeterum, posteaquam
futuram reversionem praedixit oratio, tanquam in
. Evangeliis, celestes virtutes rursus ad gaudium et

letitiom provocat, nubibusque ratione praeditis
(quas in vineam prius depluere vetuit) ipsis jam
terre incolis justitiam suppeditare przcipit. Terra
autem, inquit, id est, ejusdem deserte prius, inco-
]a, misericordia εἰ justitia, pietatis fructibus edi-
tis, renovetdr. Ista siquidem conditore tuo, inquit,
imperante futura sunt, qui facillime quod ex ni-
hilo ereavit, renovare queat. Aiunt nonnulli Scri.
pturam suo more a singulis ad universa sermo-
nem transferre. De Cyro enim, de Babylone, de-
que reditu locutus, ad Christun jam eorum, quz
dicta sunt, intellectum revocat, qui a Patre ideo
missus est, ut captivis libertatem, ut czcis lumea
annuntiel !*, ut eos denique, qui peccatorum cate-
nis constringuntur, diaboli tyrannide ereptos ad
se revocet 513 qui suum ipse templum, id est

Ecclesiam excitavit, quam sibi virginemn castam,

rugaque et macula carentem, astare voluit !*. Ἐκ
his ergo, que a Cyro gesta sunt, tanquam figura
aliqua, qua in omnes collata sunt, munera signi-
flcantur : quorum nomine ipsi spiritus etiam cole-
stes letantur * qui vel uno tantum peccatore paoni-
tendam agente gaudere scribuntur '' : ideoque
etiam nubes eosdein. appellat, quod per ipsos Spi-

ζῆλον µέγαν, καὶ θυμῷ µεγάλῳ ὀργίζομαι ἐπὶ τὰ
ἔθνη τὰ συνεπιτιθέµενα, ἀνθ᾽ ὧν Σγὼ μὲν ὠργίσθην
ὀλίγα. Λὐτοὶ δὲ συνεπέθεντο εἰς xaxá. » Καὶ πρὸς
αὐτὴν δὲ Βαθυλῶνά φησιν « Ἐγὼ δέδωχα αὐτοὺς
εἰς τὰς χεῖράς σου. Σὺ 65 οὖχ ἔδωχας αὐτοῖς ἔλεος. »
Av ὅπερ ἔφη διὰ Ἱερεμίου τῷ Kópi* « Ἐπίθηθι ἐπ'
αὗτὴν, καὶ ἐπὶ τοὺς χατοιχοῦντας iv. αὐτῇ. Ἐχδί-
χησον μάχαιραν xaX ἀφανισμὸν 1, λέγει Κύριος, xal
ποίει χατὰ πάντα ὕσα ἑντέλλομαί σοι.» Καὶ πάλιν
« Βνοιξεν Κύριος τὸν θησαυρὸν αὐτοῦ, xal ἐξ-΄
ἤνεγχε τὰ σκεύη τῆς ὀργῆς αὑτοῦ, ὅτι ἔργον Κυρίῳ
bv γῇ Χαλδαίων, ὅτι ἐληλύθασιν ol χαιροὶ αὐτῆς.
ἸΑνοίξατε τὰς ἀποθήχας αὐτῆς, ἐρευνήσατε αὐτὴν,
ὡς σπἠλαιον, » καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ διὰ τοῦ παρόντος
δὲ προφήτου ἐῤῥέθη: « Ἐπεγερῶ ὑμῖν τοὺς Μή-
δους, » χαὶ τὰ ἐπὶ τούτοις. Tv δὲ μέλλουσαν ἐπάν-
οδον προθεσπίσας ὁ λόγος ὡς, ἐπ εὐαγγελίοις χαί-
ρειν αὖθις ἐντόλλεται ταῖς οὐρανίαις δυνάµεσιν,
xai ταῖς v&géAauc ταῖς λογικαῖς, ἃς ἑνετείλατο πρό-
τερον ὑετὸν εἰς τὸν ἀμπελῶνα μὴ βρέξαι, δικαιοσύ-
ynrx χορηγῆσαι τοῖς οἰχοῦσι τὴν γῆν. Καὶ ἡ τῇ δὲ,
qnot (λέγων τοὺς κατοιχοῦντας τὴν» Τη»), ἡ πρὶν
ἔρημος, ἀνανεούσθω φέρουσα θεοσεδείας καρτοὺς
ἔλεος καὶ δικαιοσύνην. Ταῦτα δὲ ἔσται τοῦ σοῦ
χτίστου προστάξαντος. Ti γὰρ ἓξ οὐχ ὄντων παρ-
αγαγόντι σε δυνάμει ποιητιχῇ ῥᾷστον ἀνανεῶσαι
τὸ δημιούργημα. Τινὲς δέ φασιν ὡς δὴ συνήθως ἡ .
Γραφὴ ix τῶν κατὰ µέρος εἰς τὸ χαθόλου τὸν λόγον *
ἀνήγαχεν. Εἰπὼν γὰρ τὰ κατὰ Κῦρο», xal Βαδθν- .
λῶνα, καὶ τὴν ἐπάνοδον, ἐπὶ Χριστὸν µετάχει τῶν
εἰρημένων τὴν ἔννοιαν, ὃς ἁ εστάλη παρὰ τοῦ Πα-
τέρος χηρύξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, xo νεχροῖς !
ἀνάθλεψιν, καὶ τοὺς σειραῖς ἁμαρτημάτων κατ
εσφιγµένους ἑξελέσθαι τῆς τοῦ Σατανᾶ τυραννίδος,
παλινδρομεῖν τε παρασχευάσαι πρὸς ἑαυτὸν, ὃς e
ἑαυτοῦ ναὺν, τὴν Ἐκχλησίαν ἀνήγειρεν, παραστί-
gag ἑαυτῷ παρθέἐνον &yvhv, μὴ ἔχουσαν σπῖλον 1|
ῥυτίδα. Δι’ ὧν οὖν ἔπραξεν Kupoc, ὡς διά τινος εἰ-
xóvog τὰ πᾶσι δεδωρηµένα σηµαίνεται, Ey" οἷς εὖ-
φραίνεται xal τὰ οὐράνια πνεύματα, ef ve χαίρυυσι
καὶ ἐφ' EV µόνῳ μετανοοῦντι ἁμαρτωλῷ, ἃ χαὶ vegé-
Jac καλεῖ, δι ὧν αἱ τοῦ ἁγίου Πνεύματος παρα”
χλήσεις ὑετοῦ καθίενται δίκην εἰς τὰς τῶν πιατευόν-

ritus sancti eonsolationes, velut imber, in creden- D των ψυχάς. "H καὶ τοὺς μυσταγωχοὺς τοὺς ὄντας

tium animas demittantur. Queas et nubium appella-
tione sacrorum interpretes in terra degentes,
significari dicere, qui terram pervagati, diffuso in
omnes verbo, sitientium animas irrigarunt, et ad
spiritualem fructuum ubertatem, diaboli seminibus
ablatis, exeitarunt, quarum antea fructus exstite-
rat nullus, neque qui quod bonum esset, faceret,
vel unus quidem. Exsisvunt autem Spiritus fructus
misericordia ipsa, id est dileclio, in qua versatur
legis plenitudo, qua evangelicam justitiam secum

* Zachar. 1, 14,15.

19 ]s3, χινΙ!, 6.
Luc. iv, 48, 19.

1$ Ephes. v, 25, 27.

|ovp. pxxalpa, xaY ὁράνισον. — 1 To. τυφλοῖς.

!! Jerem. L, 31.
"Luc. xv, 7

YARIAE LECTIONES., | 20095

ἐπὶ τῆς γῆς αἱ νεφέ-αι σηµαίνουσιν, οἳ περιφοι-
τῶντες τὴν γῆν, τὸν ἱερὸν ἅπασι κατεσχέδασαν λόγον
χατάρδοντες τὰς τῶν διφψώντων ψυχὰς πρὸς εὖκαρ-
πίαν πνευματιχὴν ἀπηλλσγμένας τῶν τοῦ διαδόλου
σπερµάτων, ὧν ὁ χαρπὸς οὐδεὶς fv, ὁ ποιῶν χρη-
στότητα οὐχ ἣν ἕως ἑνός. Καρποὶ δὲ τοῦ Πνεύματος
ἔλεος, τοῦτ ἔστιν ἀγάπη, πλήρωμα νόµου τυγχά-
νουσα, τὴν εὐαγγελικὴν ἔχον συνεζευγµένην δικαιο
σύνην. El µήτις λέγοι δικαιοσύνη» ἐκ γης ἀνατεί-
ΛΊασαν αὐτὸν εἶναι Κώριον, δι οὗ ἠλεήθημέν τα καὶ
u-12 ibid. 90-99. 1 Jer. ri, 11. 9 Ja. x32, 0;

2431

COMMENTARII IN ISAIAM.

2122.

δεδικαιώµεθα. Περὶ οὗ φτσι καὶ Δαθίδ' « Εἱργάσατο A habet copulatam. Nisi si quis justitia de terra tzc-

δικαιοσύνην Ev. µέσῳ τῆς γῆς. » Ἐκ γῆς χὰρ elye thv
σάρχα μὴ κατελθοῦσαν ἑξ obparov.

rientis nomine, Dominum significari malit, per-
quem misericordiam consecuti, justique effecti

guinus : de quo et Davidis illa sunt : « Operatus est salutein in medio mundi!» » quia carnem de terra

non calo demissam habuit.

B AQ". Ἐγώεὶμι Κύριος ὀνείσας ce, xou SeAtzía,
κατεσκχεύασα ὡς xnAóv χεραµέως. Mi) ὁ ἀροτριῶν'
ἁροτριάσει τὴν γην ὅ1ηγ τὴν ἡμέρα»; Mà. ἑρεῖ à

πη.]ὸς τῷ xspapsi, Τί zowic, ὅτι οὐκ ἐργάζῃ,

οὐδὲ ἔχεις χεῖρας; Oval d «έχων τῷ zxarpl, TI
1εγγήσεις; x. τ. λ. |

Ἐπιτιμᾷν ὁ λόγος δοκεῖ τοῖς μετὰ τοσαύτην ἐπογ-
ελίαν την περὶ τῆς ἀναχλήσεως μὴ προστρέχουσι
τῷ θιῷ, καὶ ὡς πάντων ὄντι θεῷ χατὰ χαιρὸν παι-
δεύοντι τὸν λαὺν, καὶ πάλιν ἀναλχμδάνοντι, βεΛτίωτα
τὸν ναὺν xal τὴν πόλιν κατασκενάζοντι δίκην xs-
ῥαμέως τὰ συντριθέντα πἀλιν ἀνανεουμένῳ, xal τῶν
πρώτων κρείττω δειχγύντι τὰ δεύτερα. Τὴν αὐτὴν
λαθὼν sh, xal πρὸς Ἱερεμίαν εἰχόνα προσέθηχεν’
€ El χαθὼς ὁ χεραμεὺς οὗτος αὐ δυνῄσομαι τοῦ ποιῆ-
σαι ὑμᾶς οἶχος Ἱσραήλ» » xai νῦν 66 φησι διὰ τοῦ
παρόντος προφήτου, ὅτι βέ-ῖτιον k κατεσχεύασᾳ͵,
νῦν ὡς πη.ἱὸν κεραµέως τὸν πάλαι συντριδέντα
λαόν. Αντὶ δὲ τοῦ ποιῶν βέ.τιον κατεσχεύασα,
Σύμμαχας ἔφησεν Οὐαἱ ὁ ἀντιωέγων τῷ π1άσαντι
αὐτόν. Αντι δὲ τοῦ. M3) ὁ ἁροτριῶν ἁροεριάσει
thx yix ; 6 θερδοτίων, ἀροτριῶν τοὺς ἀροτριῶν-
τος τὴν γῆν. Ἐγὼ γὰρ, φησὶν, ὁ τοὺς οἰκοῦντας τὴν
γῆν γεωργῶν µετέπλασα τὸν λαόν. Mh οὖν ἐναντιοῦ-

σθε ταῖς ἐμαῖς οἰκονομίαις, ὡς οὐδὲ πη.ἒὸς xépa- (C

psi. Πηλοῦ γὰρ λόγον ἐκ γῆς π.Ίασθέντες ἔχομεν
à; πρὸς κεραµέω τὸν πάντων Δημιουργόν. Πᾶς μὲν
οὖν ἐναντιούμενος ταλανίζεται, ἐξαιρέτως δὲ ὁ Πα-
τέρα λαχὼν τὸν Ocbv αὐτῷ τε λαὸς ἀναχείμενος.
Oval γὰρ à. Aéyuv. τῷ πατέρι αὐτοῦ, Τί γεννή-
σεις; | κατὰ Zoppayov, Τί ἐγένγησας; 00 παύον-
ται Yáp τινες ἐγκαλοῦντες θεῷ * Τί γὰρ ἔδει τούτου
«ou βίου; Τίς fj τούτου διοίχησις ; xal τίς ἑχείνων ἡ
Xxptía ; ἐχρῆν δὲ οὕτω γεγενῆαθαι.

Y Εἶἰτά φησιν Ἑρωτήσατέ µε περὶ τῶν υἱῶν pov,

xal περὶ τῶγ ἄργων τῶν χειρῶνμου. Διὰ μὲν τῶν»,

uox σηµαΐνων τὴν νοερὰν οὐσίαν χαὶ λογικήν. Au

BE Vins. 9-17. Ego sum Deus, qui creavi te,
faciens meliorem, preparavi ui (utum. figuli. Num
qui arat terram, arabit tota die ? num dicet. [utum
figulo : Quid (acis, quoniam non operaris, neque habes
menus ? Va: qui dicit patri, Quid generabis ? eic.

lllis oratio succensere videtur, qui post tantas-
promissiones ad eum non festinant, qui lauquam
omnium Deus, cum populum aliquandiu afflixit,.
adinitit rursum, temploque et urbe in. melius pras-
paratis, qua contrita fuerant, non aliter quam
figulus, instaurat, et secunda prioribus meliora ef-
ficit. Est vero et apud Jeremiam eadem usus ima-
gine Deus, cum ait : « Nunquid, sicut figulus iste,
Anon potero vobis facere, domus lsrael !*.? » Sic et
hujus se jum prophetz voce contritum veterem po-
pulum, (tanquam figuli lutum B1B reparasse, me-
ljoremque effecisse siguiflcat. Sed notandum est,
quo loco, faciens meliorem preparavi habemus, νὰ
qui contradicit fictori suo Symmaclium legere ,.
deinde, pro nunquid arans arabit terram, Theodo-
Uonem, qui arat arantes terram, interpretari. Ipse
enim, ait, populum in formam aliam mutavi, qui
terr2 incolas, agrorum instar, exerceo, et subigo.
Videte igitur ne instituto meo meseque providentize
adversemini, non magis quam lutum figulo. Sumus.
enim [uli instar, qui de terra fingimur, si ad om-
nium opificem figulum respicimus. Est igitur in-
felix quicunque eidem adversatur, sed ille precipue .
qui Deum in Patrem sortitus, eidemque populus
effectus ipsi sese audet opponere. Va enim qui
dicit patri suo, Quid generabis ? aut, secundum Sym-
machum, Quid genuisti ? non desinunt enim Deo sic
conviciari nonnulli : Ecquidnam vita ista opus fuit?
ecquid isthee administratio ? Ecqua illorum utili —
tas? At ita fleri oportuit.

Deinde subjicit : Interrogate me de filiis meis, et
de operibus manuum mearum. Ubi filiorum nomine,
intelligendi, ratiocinanJique capaces naturas ; per

δὲ cow ἔρ]ων, τὰ µέρη to xócpov. El. μὲν γὰρ D opera autem, mundi partes intellexit, Si quid

ἔχεις τι, φηῃσὶν, εἰπεῖν, sl; τούτων διόρθωσιν, Mt.
El δὲ μαθεῖν τις ἐθέλει περὶ αὐτῶν, διὰ τῶν ἑμῶν
épotáte µε προφητῶν, xal γνώσεται τἶνα τρόπον
᾽πάντᾳ διέπω χηδόµενας. Τίνα γὰρ ἔχει µέμψιν ἀν-
θρώπον δηµιουργία; ποῖον δὲ κάλλος 3] μέγεθος οὐ-
ῥανὸς οὐ παρέρχεται; τί OE μὴ πρὸς χρείαν ἐγένετο;
I9 μὲν οἴχησιν ἀγθρώπῳ, χαὶ φυτὰ, xol ζῶα πρὸς
τὴν αὐτοῦ χρῆσιν, παρέχρνσφ. Obparov δὲ ἄστρα
νῦν μὲν αὐτῷ δφδουχοῦντα' νῦν δὲ πάλιν ἐν ἁρμονίψ
χινήσει σημεῖα xal χρόνους ἁποτελέσαι δυνάµενα.
Πρὸς δὲ τοῖς ὤλλοις χαλοῖς, Ἔτειρα χαὶ διὰ τὸν ἐμὸν

! "sal. txxi, 19. | Jerem. xvin, 6

enim vales dicere, inquit, tu illud in istorum emen-
dationem directionemque pro.lucito. Sin autem
discere et audire de illis quisquam cupiat, per
meos me prophetas ixierroget, ut qui omnia ipse
wiagna cura Oobeam, intelligat. Quid enim est in
hominis fabrica, quod quisquam reprehendat ? Quid
pulchrum adeo, vel magnum, quod splendore et
amplitudine ceíum nou superet? Quid non in eo-
dem ad utilitatem comparatum? Terra quidem ipsa
in habitationem, ut plante, et animalia in usum,
hominibus cesserunt : celiautlem astra, partim qui-

VARLE LECTIONES.

k γρ. βελτίω,

2123

PROCOPII GAZ/EI

9194

deta ut ipsi prelucerent; partim vero, ut. motu A Xabv βασιλέα, 3) Kopor, λέγων, οὗ, φηαὶν, αἱ ὁδοὶ

continuo signa et tempora conficere valerent. Ad
hec, ut preclara. alia taceam, εχεἰιανὶ οὗ ipse in
populi mei commodum 516 regem, vel Cyrum
innuens; cujus, inquit, vie recte sunt, aut secun-
dum Symmachum : Et omnes vias ejus dirigam : et
ipse cdifieabit civitatem meam. Eam enim ipse po-
tentia aedificavit , qui volentibus redire, et idipsum
prestare, multis muneribus acceptis concessit ** :
vel Zorobahelem de stirpe Davidis prognatum; qui

εὐθεῖαι. "H κατὰ Σύμμαχον, καὶ πάσας τὰς ὁδοὺς
αὐτοῦ εὐθυνῶ. Καὶ οὗτος οἰκοδομήσει τὴν πό.ιν'
µου. Δυνάμει 'γὰρ αὐτὸς αὑτὸν ᾠχοδόμησεν ἔπι-
τρέφας τοῖς ἐθέλουσιν ἀνιέναι, χαὶ τοῦτο ποιεῖν μετὰ
δώρων τούτους ἀφείς. "H Ζοροδάθελ Ex Δαθὶδ ἕλ-
κοντα τὴν γονὴν, ὃς ἡγησάμενος τῶν ἀνελθόντων qxo-
δόµησε οὺν ναόν. Περὶ o9 φησιν * « Al ystpec Ζορο-
θἀθέλ ἐθεμελίωσαν τὸν οἶκον τοῦτον, xal αἱ χεῖρες
αὐτοῦ ἐπιτελέσουσιν αὐτόν.

cum redeuntibus prefuisset, et ipse templum instauravit. Itaque οἱ de illo in hunc modum legimus:
.« Manus Zorobabel fundarunt domum istam, et manus ejusdem perficient eam 3’. »

Commodius autem de Chrieto intelligatur, cum
de se ita loquatur : « Ego constitutus sum rex ab
eo super Sion montem sanctum ejus **; » cujus
sine controversia recte swnt vie , quique veram
civitatem exstruxit, dicens : « Super petram zedifi-
cabo Ecclesiam meam, et portze inferi non preva-
lebunt adversus eam 35.2 que vivis lapidibus con-
&lans expugnari non potest : quam item ab ortu
3d occasum protensam servitute dzemonum gratis
liberavit, jux!a illud : « Gratia salvati estis **. »
Qua enim hietorice de Cyro, vel Zorobabele dicun-
tur, verorum sunt symbola. Ad Christumsiquidem
melius referatur illud : H«c autem dicit Dominus
| christo meo Cyro. Neque enim, ut presentibus ver-
bis significatur, Cyrus ipse, fuit tnctus Domini,
cum Persa esset ; aut civitatem aedificavit; sed ejus
tantum fundamenta facere coepit, quz deserta pos-
tea ad Darii usque tempora permansit. Adhzc,
qua sequuntur deinceps, Christo potius, quam
Lorobabeli, aut Cyro conveniant ; in quibus ZEgyp-
tum. laborasse dicit, ut eos omnes qui propter ido-
lorum cultum in demonum potestatem venerant,
innui deinonstret. Ad te autem regem, addit (de quo
isllizec habetur prophetia),gens omnis barbara trans-
ibit. Saba enim AE ihiopicagens est, cujus olim ad Salo-
monem regina se contuliL!*. Istis vero felicem rerum
exitum , Christi nimirum adorationem predicit ,
qui et Deuserat, οἱ Deum in se (quod ipsi prius
ignorabant adoratores) habebat. 17 ldem vero et
Israelis salvator (uit, quod Jesus nomine indicatur.

llis porro adorantibus , qui e circumcisorum
gentiumque numero Ecclesie adversati , eamdem
persecuti sunt, cum nihil a se imminutam, sed au-
. eliam intuebuntur, pudore suffundentur. lta autem
transtulit Theodotio : Verum in te fortis: et non
esá adhuc preter eum. Ubi Aquila etiam fortis vo-
cabulo usus est. Deinde, pro quo nesciebamus habe-
mus, latentem Theodotio et Symmachus, abscondi-
tum autem Aquila reddiderunt : ut abstrusam et
reconditam esse Christi divinitatem demonstrarent.
Recte autem ad ea, qux de Christo predix't, et
ejusdem discipulorum mentionem adjecit. Erant
enim Israel, qui salvatur, per eosdemque, insulas

Οἰκειότερον 5* ἂν ἐπὶ Χριστοῦ λαμθάνοιτο, ὃς xat
φησιν * « Ἐγὼ 05 χατεστάθην βασιλεὺς ὑπ αὐτοῦ
ἐπὶ Σιὼν ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ. » Οὗπερ ἁληθῶς αἱ

. ὁδοὶ εὐθεῖαι. Καὶ την ἀληθινὴν αὐτὸς ᾠκοδόμησε
Β xóAur, λέγων’ « Ἐπὶ τὴν πἐέτραν οἰχοδομῆσω µου

τὴν Ἐκχλησίαν, xai πύλαι ἆδου οὗ χατισχύσουσιν
αὐτῆς.» "How ix λίθων συνέστηχε ζώντων, ἀχαθαί-
ρετός νε, xal ἀπὸ ἀνατολῶν εἰς δυσμὰς παρατείνουσα
ἠλευθέρωσέν τε τῆς ἐκ δαιμόνων δουλείας, καὶ ταῦτα
προῖχα, χατὰ «b, « Χάριτίέἐστε σεσωσμένοι. » Τά γὰρ
κατὰ Κῦρον, Ἰ Ζοροδάθελ ἱστοριχκὰ, σύμθολα τῶν
ἀληθῶν ὑπῆρχεν. Ἐπὶ Χριστοῦ Υὰρ μᾶλλον ἁρμόσει
«b, Τάδε έχει Κύριος τῷ χριστῷμου Κύρφ. Κατὰ
γὰρ τὴν πρόχειρον λέξιν, οὔτε Σριστὸς Κυρίου,
Πέρσης ὧν ὑπῆρχεν ὁ Κῦρος. οὔτε τὴν πό.λιν Qxo-
δόµησεν, πλὴν τῆς τῶν θεμελίων ἀρχῆς. Εἶτα δι.
έµεινεν ἔρημος µέχρι τῆς βασιλείας Δαρείου. Καὶ τὰ -
ἑξῆς δὲ μᾶλλον τῷ ΧἈριστῷ fjmep Ζοροθάθελ ἀρμόσει
xaX Κύρῳ, tv ol; Αἴγυπτόν φησι κεκοπιακόγαι, δι
αὐτῆς δηλῶν τοὺς ὅσοι πάλαι διὰ τῆς εἰδωλολατρείας
σαν δεδουλωµένοι τοῖς δαίµοσιν., Ἐπὶ δὲ σὲ τὸν
προφητευόµενον βασιάέα καὶ πᾶν ἔθνος διαθήσεται
βάρδαρον. Za6à γὰρ ἔθνος Αἰθιοπικὸν, οὗπερἡ
βασίλισσα πρὸς Σολομὼν παρεγένετο. Τέλος δὲ τού-
τοις ἀγαθὸν τὴν Χριστοῦ προαγορεύει προσκύνηση,
ὃς καὶ Θεὸς ἦν, xai θεὸν εἶχεν ἐν αὑτῷ, ὅπερ οἱ
προσχυνοῦντες Ἰγνόουν τὸ πρότερον. Αὐτὸς δὲ xa
τοῦ "lopatA ὁ Σωτήρ. Τὸ γὰρ ]ησοῦς ὄνομα &0U«
το 6not.

Τούτων δὲ προσκυνούντων οἱ ἀνγτικείμεγοι
καταισχύγονται ἐκ περιτομῆς τε καὶ ἐθνικοὶ κατὰ
καιροὺς τὴν Ἐχκλησίαν διώξαντες. Μηδὲν γὰρ μειώ-
σαντες ηὔξησαν. Ὁ δὲ θεοδοτίων ἐξέδωκεν ITAdw
ἐν col ἰσχυρὸς, καὶ οὐκ ἔστιν ἔτι Adv αὐτοῦ.
Καὶ Αχύλας, ἱσχυρὸς, ἔφησεν. ᾽Αντὶ δὲ τοῦ * οὓκ
ᾖδειμεν, 6 μὲν θεοδοτίων καὶ Σύμμαχος, καρυ'
φαῖος 1. Ὁ δὲ ᾿Αχύλας, ἀποκρυπτόμεγος' τὸ ἀπό-
χρυφον τῆς τοῦ Χριστοῦ θεολογίας ἐμφήναντες.
Ακολούθως δὲ τῇ περὶ Χριστοῦ προφητείᾳ xal των
αὐτοῦ µέμνηται μαθητῶν. Αὐτοὶ γὰρ σαν Ἱσραὴ
à σωζόµενος, δι ὧν τὰς ήσους ἀνεκαίνισεν 'Ex-
κλησίας, οἷς ἁρμόσει καὶ τὸ, Οὖκ αἰσχυνθῄσονται

* V Esdr. i5, 1 seqq. 3 Zachar. rv, 9. ** Psal. n, 6. ** Matth. xvi, 18. ? Ephes. 11,5. 11 Κος.

x, 1 seqq.

! χρυφαῖος.

^

ΥΑΠΙΑ: LECTIONES.

9125

COMMENTARII IN ISAIAM.

2126

τοσοῦτον ἔργον πανταχοῦ τῆς οἰχουμένης ὀνύσασιν; A ipsas, id est Ecclesias, renovavit. Quibus conveniet .

Τινὲς δὲ οὕτως ἄνωθεν ἐξηγήσαντο * Τὴν αἰτίαν δί-
δωσι δι ἣν ἑνηνθρώπισε λέγων Ἐγώ εἰμι ὁ κτί-
σας σε. Τὸ δὲ εἰμὶ, την ἀληθη παρέστησεν ὕπαρξιν,
xai τὴν ὄντως οὖσαν ζωήν. Ἔκτισα δὲ σε bx ἀφ-
θαρσίᾳ, θάνατον μὴ ποιῄσας, οὐδέν τε ζῶον ἐπὶ γῆς
ἀπέδειξα παραπλῄήσιον’' σὲ γὰρ µόνον ὡς κεραμεὺς
χεροὶὺ ἰδίαις διέπ.ἐασα τῇ Ep τιµήσας εἰχόνι πρὸς
τῇ πλάσει τοῦ σώματος. Περὶ οὗ καὶ πρὸς Ἰὼδ
ἔφασκεν' « Ἡ σὺ λαθὼν αἱ ἔπλασας ζῶον, xai λα-
λητὸν αὐτὸ ἔθου ἐπὶ τῆς γῆς ; » Καὶ Δαθὶδ δέ φησιν"
ε Ἠλάττωσας αὑτὸν βραχύτι παρ᾽ ἀγγέλους.» Εἶτα
τοῖς ἐξ 'Iopat) ἐγχαλοῦσιν αὐτῷ τὴν ix τῶν νοµι-
κῶν τύπων ἁπαλλαγὴν πρὸς ἀληθείας µετάθεσιν,
ὀνειδίζει. Ἔλεγον γὰρ, « El fjv οὗτος παρὰ Θεοῦ ὁ
ἄνθρωπος, οὐχ Elus τὸ Σάόβῥατον. » Ἀροτριᾷ γάρ
εις, φησὶν, οὐχ ἵνα µόνον ἁροτριάσῃ ' ἓκ δὲ τῶν
χαταθαλλομένων σπερµάτων καρποὺς προσδεχόµε-
νος. Κἀάγὼ τοϊνυν ὑμᾶς, ὡς γῆν ὑλομανοῦσαν διὰ
τὴν εἰδωλολατρείαν, τῷ Μωσέως ἠροτρίασα νόµῳ,
τῷ ép προευτρεπίζων Υἱῷ τὴν τῶν ἀγαθῶν σαπερ-
µάτων καταθολἠν. Τί οὖν διὰ παντὸς τὸν ἁρότην
στέργετε νόµον, ὅτε χαιρὺς τῆς δι) ὕδατος xat πνεύ-
µατος ἀναπλάσεως, πρὸς ἣν ὑπείχοντας ὑμᾶς οὖκ
ἔχω, μηδὲ τὸν πη»ϊὸν ὁρῶντας τοῦ κεραµέως, ὡς
ἐχείνου πλάττεταί τε xal µεταπλάττεται νεύµατι,
μηδὲν τὴν δημιουργιχὴν μεμφόμενον χεῖρα, ὡς τῆς
ἀναπλάσεως ἐπιστήμην οὐχ ἔχουσαν; ἀλλ οὐδὲ ὁ
τεχθήσεσθαι µέλλων πυνθάνεται τοῦ πατέρος εἰ ἄρα
1εγγήσει. Τί οὖν ὑμεῖς μὴ τῷ πάντων παραχωρεῖτε

Δημιουργῷ τὸν τρόπον εἰδέναι τῆς ἀναπλάσεως, C

περὶ fj; λέγοντος τοῦ Χριστοῦ Νιχόδηµος ἔλεγεν'
«Mh δύναται ἄνθρωπος γέρων ὧν εἰς τὴν χκοιλίαν
τῆς µητέρος αὐτοῦ δεύτερον εἰσελθεῖν καὶ γεννηθῆ-
vat ; »

et illud : Num propter eos pudore afficientur, qui
tantum opus ubique terrarum absolverunt ? Neque
vero desunt, qui sica principio explicent, ut cau-
sam, qua ductus humanitatem assumpsit, cum Ego
sum, qui creati te dicit, afferri existiment. Deinde,
et verbum sum adjecisse, ut veram se exsistentiam,
veramque vitam esse demonstraret, Denique, for-
mavi te dixisse, ut ad incorruptionem se, qui mor-
tem non fecerit, cuique nullum in terra simile
animal esse voluerit, creasse judicaret. Te siquidem
unum meis ipse manibus, inquit, tanquam figulus
efformavi, meaque te imagine, post effictum corpus
honoris ergo donavi, ut ad Jobum dicentem repe-
rias his verbis: « Num tu luto accepto finsisti aninial
et vocale illud posuisti in terra **? » Et apud Davi-
dem : « Minuisti eum paulo minus ab angelis glo-
ria **. » Israelitis deinde, qui figuras eum legales ad
veritatem traducere criminarentur, exprobrat. Di-
cebant enim : « Si hic homo esset a Deo, Sabbatum
non solveret **. » Arat enim quis, ait, non tantum
ut aret, sed ut ex mandatis humo seminibus, fru-
ctus etiam percipiat. Itaque et vos ego terra instar,
inquit, propter idololatriam luxuriantis, Mosis lege
subactos, Filio 51& meo ad bon:ze sementis excep-
tionem preparavi. Quid igitur ipsi studio tanto
legem in aratorem semper retinetis ; quo temporc
maxime aqua et spiritu in. formam aliam mutari
valetis ; quam ipsi refugitis, quos latere non potest,
lutum pro figuli arbitrio aliam atque aliam figuram
pati ; neque quidquam esse, quod artiflcis manum,
tanquam fingendi scientiam non habeat, arguere
audeat? At minime qui nasciturus est, a paire suo
generaturusne sit, postulabit. Quid igitur omnium
opifici Deo, modum illum formandi retinere non

conceditis, de quo Christum alloquitur Nicodemus, dum ait: « Num potest homo, cum sit senex, in

ventrein matris su: iterum intrare, et renasci **? »

El ἐπετίμησεν οὖν, φησὶν, ὁ znAÓc τῷ κεραμεῖ,
καὶ µήπω τις τεχθεὶς ἐπύθετο τοῦ πατέρος cl
τέξεται ' ἑρωτήσατε καὶ ὑμεῖς οἱ ἑσόμενοί µου χατὰ
χαιροὺς υἱοί τε χαὶ θυγατέρες, τίνα τοῦτο γενήσεται
τρόπον. Ἐγτείάασθέ uo. καὶ περὶ tov ἔργων τῶν
χειρῶν µου. "Avi τοῦ, διατάξατε πῶς ποιητέον,
ὡς ἀγνοοῦντι. Σιγῇ ἄρα μετὰ Παύλου ῥητέον. « Ὢ
βάθος πλούτου xal σοφίας xaX γνώσεως coU! » xal

Si lutum ergo figulo succensuit, inquit ; sique
nondum in lucem editus puer a patre suo, quid. iile
geniturus sit, quaesivit : interrogate et ipsi, qui fi:ii
et filie aliquando mihi eritis, quanam istud ratione
futurum sit. Mandate mihi prxterea de operibus
manuum mearum : id est, mihi, tanquam ignaro,
agendi modum statuite, Est profecto cum Paulo
tacite dicendum : « O altitudo divitiarum , et sa-

τὰ ἐφ᾽ ἑξῆς, ἑτέρας λέγειν παραγγελλούσης T'pagfc D pienti», et scienti: Dei **1 » czteraque illa, quie

« Ὅτι πάντα δύνασαι, ἀδυνατεῖ δέ σοι ob6£v. » Oloev
γὰρ μεταποιεῖν, χκαθὰ διὰ τοῦ Ἰεξεχιηλ φησιν,
ὅτι « Ἐχσπάσω τὴν xapbiav αὐτῶν «hv. λιθίνην ἐχ
τῆς σαρχὸς αὐτῶν, xat δώσω αὐτοῖς καρδίαν σαρχἰ-
νην, τοῦ εἶδέναι αὐτοὺς ἐμὲ, ὅτι ἐγὼ Κύριος.» Ao
xa τὴν ἰδίαν ἐπιδειχνύμενος δύναμιν, ᾽Εγὼ ἑποίησα
ΥΠ», καὶ ἄνθρωπον ἐπ᾽ αὐτῆς. Ὁ γὰρ χκτίσας xai
ἀναχτίσαι δυνήἠσεται. Χεῖρα δὲ πάλιν qnot, τὸν δι᾽
οὗ τὰ πάντα πεποίηχεν Yióv. « TQ Λόγῳ γὰρ Κυρίου

1 Job. κ, 9. *" Psal. vini, 6; Hebr. ur, 7.
χι, 18. ?* Ezech. χι, 19, 29.

** Joan. 1x, 10.

sequuntur, Quod et alibi Scriptura indicat, eum
ait : « Omnia potes, neque quidquam est, quod ef-
ficere non queas **. » Novit enim in melius comnv-
tare, et instaurare; sicut. apud Ezechielem in lice
verba legimus : « Evellam cor eorum lapideum de
carne eorum, et dabo illis cor carneum, ut ipsi vi-
deant me, quia ego sum Dominus **. » ltaque ct
suam ipse virtutem demonstrans, terram se et ho-
minem in ea fecisse ait. Potest enim idem etiam

3 Joan. mi, 4... 9" Rom. xi, 33. ?! Sap.

. VARLE LECTIONES.

" lc. «1είπ. πηλόν.

9121

' PROGOPII GAZABI

8423

instaurare qui condidit. Filium deinde, per quera Α οἱ οὐμανοὶ ἑστερεώθησαν, » ὃς καὶ τοῖρ ἄρτροις év-

4 66 creata sunt omnia, ipso manus nowine intel-
lexit. «Verbo siquidem Domini coeli Grmati sunt ??:»
eoque astris mandante, in diei quidem potestatem
ευ]; in noctis autem, luna emicuit. Unde illud in
Psalmis: « Sol cognovit occasum suum **. » Et
iterum τε Tu fabricatus es solem et lunam **, » At
eorum, qui precesserunt, notitiam illustrant, qu:e
deinceps sequuntur ; quibus justitie rex Christus
praedicatur, 519 qui justitia ipsa est. Ait enim
etjam alicubi : « Ecce certe regnat justitize rex, et

principes cum judicio imperabunt **. » Nam pre-

terquam quod natura cum patre rez est , eos etjam,
qui defecerunt, assumpta carne iterum sibi subje-
cit : Qui vias rectas, id est Evangeliorum oracula,

8ts(.Auzo διατάξας τὸν μὲν ἥλιον εἰς ἀρχὰς τῆς ἡμέ-
ῥας, νυχτὸς 6E τὴν σελήνην. Διό qnot ὁ φαλµός -
« Ὁ Ίλιος ἔγνω τὴν δύσιν αὐτοῦ. » Καὶ πάλιν. « Zü
κατηρτίσω fuv καὶ σελήνην.» Thy ὃξ τῶν φθασάν-
των ἔννοιαν τὰ μετὰ ταῦτα δηλοῖ, δι ὧν ὁ Χριστὸς
Βασιεὺς δικα οσύγης κηρύττεται ὑπάρχων αὐτό-
χρημα διχαιοσύγη. Καὶ ἀλλαχοῦ γάρ φησιν’ s Ἰδοὺ
6 βασιλεὺς δικαιοσύνης βασιλεύει, xal ἄρχοντες
μετὰ Χρίσεως ἄρβξουσιν.» Φύσει γὰρ ὧν σὺν τῷ
Πατέρι βασιλεὺς τοὺς ἁποστάντας αὖθις ὑπέταξε
σαρχωθεὶς, ὁδοὺς ἔχωγν εὐθείας τὰ τῶν Εὐαγγελίων
θεσπίἰσµατα. Σχολιὸν γὰρ οὐδὲν ἐν αὐτοῖς. Τὸ ὃδ τραχὺ
τῶν νομικῶν ἐκπέφευγεν ἐνταλμάτων. Τεθεμελίωχε
δὲ τὴν Ἐχκλησίαν αὐτὸς ὢν θεμέλιος, Ἐφ' ᾧ καὶ

jn quibus nihil pravum, nihilque sinuosum repe- B ἡμεῖς ἐποικοδομούμεθα ὡς λίθοι πολυτελεῖς, εἰς vabv

rias, edidit; qui dura legis mandata declinayit.
Dene autem. Ecclesi: idem fundamenta jecit, qui
fundamentum est, super quod et ipsi, tanquam la-
pides pretiosi 33, in habitaculum Dei in spiritu su-
perstruimur : qui gratis nos servitute eripuit. « Ne-
que enim corruptibilibus, argento, velauro redem-
pU sumus, de vara nostra conversatione patern:z

ἅγιον, εἰς κατοικητήριον τοῦ θεοῦ ἐν Πνεύματι, ὃς
οὐ μετὰ δώρων τὴν ἡμετέραν αἰχμαλωσίαν ἑῤῥύσατο.
€ 00 γὰρ φθαρτοῖς, φησὶν, ἀργυρίῳ f| χρυσίῳ ἑλυτρώ-
θηµεν ἑχτῆς µαταίας ἡμῶν ἀναστροφῆς πατροπαρα-
δότου, ἀλλά τιµίῳ αἶματι ὡς ἁμνοῦ ἁμώμου xa)
ἁἀσπίλου Χριστοῦ. » Οὐχ ἑσμὲν οὖν ἑαυτῶν, ἀλλὰ τοῦ
πριαµένου.

traditionis, sed pretioso sanguine quasi agni immaculaji Cbristi εἰ incontaminati 35. » Non sumus igi-

tur nostri juris; sed ejus, qui nos redenit.

Cum autem. Christum dixisset antea suum poc.
pulum esse conversurum; quinam ii essent, qui
vocari deberent, confestim addidit, sumpto ab
idoiolatrie deditissimis exemplo, quo liberatoris
virtus magis enitesceretl. Ád oves enim, quz pe-
rierant de domo Israel, missus erat quidem **;
sed ubi eodem trucidato recalcitravit dilectus, sta-
tim gentibus illuxit. Intelligit autem per 4Athiopum
negotiationem, Thebanorum urbes, quibus et illi ad-
jacent, qui Sabaim nominantur. Ideo porro /abo-
rasse dicit, quod acerbissimis tyrannis inservirent,
a quibus eorum liberi in idolorum sacrificium exi-
gebantur: vel, ut ingentem fuisse eorum supersti-
tionem indicaret, que superata in pietatem abivit.
E*t enim id omue sublatum, quod isti repugnabat.
Nam: « Dbi abundavit peccatum, superabundavit
οἱ gratia **^; » cum ubique apud eos constructa
ecclesi, tanta monachorum, tanta virginum exer-
citationum laboribus incumbentium examina cer-
nantur. Excelsos autem eos dicit, tanquam impie-
tale et superstitione nobiles. Deinde, manicarum
nomine, dilectionis vincula, divinique amoris ca-
tenas intelligit. Indeque illud est, quod scribitur :
ε Quis nos separabit a dilectione Christi **, » in
quem omnis precatio desinit? in Christo siquidem
qui a Patre petimus, postulamus, quem 526) cum
illud: « Qui videt me, videt et Patrem **. » « Ego

Deinde, quod in te Deus, ei non est Deus preter te,
dixit, quale est buic, «Et Verbum erat apud Deum,
et Deus erat Verbum **.» Preterea poenitentium vo-
cem exprimunt, qua his verbis: Et nesciebamus,

9 Psal, xxxn, θ. ?* Psal. ciu, 19.

1, 18, 19. 30 Mattn. xv, 24. ** Rom. v, 20.
* Joan. 1, 3.

€! Ώρα]. κΧΙΗΗ 16. 56 Jerem. xxu, 5.
^" lom. vii,

Περὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ προειπὼν, ὅτι ἐπιστρέψει
τὸν Àaby αὐτοῦ, εὐθέως ἐπήνεγχε τίνες οἱ χληθησό-
psvot, δεῖγμα τῶν εἰδωλολατρῶν τοὺς ἄχρους ἐν
ταύτῃ λαθὼν εἰς ἔνδειξιν τῆς τοῦ σεσωχότος δυνάμεως.
Απεστάλη μὲν γὰρ πρὸς τὰ ἁπολωλότα πρόδατα
ofxou Ἱσραβλ. Ὡς δὲ ἀπελάχτισεν ὁ Ἱγαπημένος
ἀποχτείνας αὐτὸν, ἐπέλαμφεν αὐτίχα τοῖς ἔθνεσιγ.
Αἰθιόπων 56 φησιν ἐμπορίαν, τὰς θηθαίων πόλεις,
of; ὅμοροι Σαδαείμ. Εκοπίασαν δὲ πικροῖς τυρἀν-
νοις δουλεύοντες, tig θυσίας αἱτοῦσιν υἱοὺς αὐτῶν
καὶ θυγατέρας’ Ίγουν τὸ εὔτονον αὐτῶν τῆς ἀτεδείας

' ἑνέδωχεν, ἠττηθὲν εἰς εὐσέθειαν. Διελύθη γὰρ ὅτον

εἶχον πρὸς ταύτην ἑνστατικόν. « OD γὰρ ἑπερίσσευ-»
σεν ἡ ἁμαρτία, ὑπερεπερίσσευσεν ἡ χάρις, » παντα»
χοῦ καθιδρυµένων Ev τούτοις ἐχχλησιῶν, τοσούτων
τε παρ᾽ αὐτοῖς ὀρωμένων μοναστῶν xal παρθένων
πόνοις ἐναθλούντων ἀσχῄσεως. 'ΥΥ η.λοὺς δὲ φησιν
αὐτοὺς, ὡς ἐπισήμους Ev δυσσεθείᾳ. Χειροπέδας δὲ
τὰ δεσμἁὰ τῆς ἀγάπης χαλεῖ, χαὶ τὰς της φιλοδεῖας
σειρὰς, ὡς λέγειν c Tic ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγά-
πης τοῦ Χριστοῦ, » εἰς ὃν ἔρχεται πᾶν πἐρας εὐχῆς;
Ἐν Χριστῷ γὰρ αἱτοῦμεν παρὰ τοῦ Ἡατέρος τὰ αἱ-
πήµατα, ὃν ἔχων ἐν ἑαυτῷ, θεὸς ὁμοίως ἐστὶν,
χαθά φησιν’ « 'O ἑωραχὼς ἐμὲ, ἑώραχε τὸν Πατέρα.»
εἘγὼ χαὶ ὁ Πατὴρ Ev ἐσμεν. » |

in se habeat, et Deus sit quoque necesse est, juxta
οἱ Pater unum sumus **. »

Τὸ δὲ, 'Ev c'ol θεὸς, xal ox ἔστι θεὸς π.1ὴν
σοῦ, ἰσοδυναμεῖ τῷ" « Καὶ à Λόγος ἣν πρὸς τὸν θεὸν,
xai θεὺς fjv ὁ Λόγος. » Μετανοούντων δὲ φωνὴ τὸ, xdi
οὐκ ᾖδειμεν. 01 καὶ ὁμολογοῦσιν αὐτὸν Σωςῆρα τοῦ

7 [Detr. in, 5. 3 d Petr.

$5. 5 Joan. xiv, 9. '* Joan. x, $0.

9129

Ἰσραἡλ ληπτέον νῦν τὸν ὀρῶντα Θεόν. « OU γὰρ πάντες
οἱ ἐς Ἱσραὴ.ἲ, οὗτοι Ἱσραήλ. » Οἱ δὲ ἀνθεστηχότες
αὑτῷ, τὴν αὑτοῦ μὴ ἁδιχήσαντες δόξαν, aic xóvor-
ται’ ἔσονται γὰρ εἰς ὅρασιν πάσῃ capxi. ᾽Απὺ δὲ τῶν
Αἱγυπτίων καὶ τῶν ὀμόρων, ἐπὶ τὸ χαθόλου τῶν
ἐθνῶν τὸν λόγον ἀνήγαγε, νήσους χαλῶν τὰς ££ ἐθνῶν
Ἐχχλησίας τῶν ἐγκεχαινισμένων εἰς χαινότητο ζωῆς,
ἀποθεμένων τὴν παλαιότητα, Παύλου προστάττοντος’
Ἑκχδύσασθε τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον xal πάλιν
Ἐνδύσασθε τὸν νέον τὸν ἀναχαινούμενον χατ εἰχόνα
τοῦ κχτίσαντος αὐτόν. Καὶ πάλιν» ᾽Ανακαινοῦσθε τῇ
ἀνακαινώσει τοῦ νοὺς ὑμῶν. Εγκαιγνισμὸς οὖν τὰ
xa0' ἡμᾶς, « εἴτις ἐν Χριστῷ χαινἡ κτίσις. » Τινὲς δὲ
ἀπὸ τοῦ, μὴ ὁ ἀροτριῶν, οὕτως ἐξηγήααντο * Παραθο-
λικῶς προτρέπεται αὐτοὺς διχαιοσύνης φἑρειν χαρ-
πούς. θέλετε γάρ µε, φηαὶ, µόνον ἀροτριᾷν ὑμῶν
τὰς ψυχὰς, χαρπὸν µηδένα παρέχοντες. Εἰταπαιδεύει
αὐτοὺς τοῖς τοῦ Θεοῦ περὶ τῶν ἐθνῶν εἴχειν βουλεύ-
pact, µήτε πη.1οῦ ἀνθισταμένου τῷ π.]άστῃ, μήτε
τέχνου πατέρα χωλύοντος 1| μητέρα σπεύδοντας
πρὸς ἄλλων υἱῶν παιδοποιίαν, μηδὲ µέμψιν ἐπὶ
τούτῳ προσάγοντος. Ὁ ποιῄσας δὲ, qnot, τὰ ἑτερχό-
μένα διὰ τῆς προγνώσεως, δυσωπῶν αὐτοὺς εἰς
χατανόησιν τῆς ἰδίας δυνάµεως. Ἔστω γὰρ, qnot,
πυιοῦντι ὑμᾶς xal π.Ίάετοντι οὐ παρηκολουθεῖτε
τῇ γνώσει’ μὴ καὶ προαγορεύοντι τὰ μέλλοντα ἀπι-
στῄήσετε ; χατὰ µέρος μὲν γὰρ γἰνεταιτὰ γινόμενα:
ἀθρόα δὲ αὐτῷ m* 5 γνὼσίς ἐστι παρ᾽ ἐμοιἰ. Πλὴν μὴ
ἀπογνῶτε τὴν σωτηρίαν, ὡς ἄν µε λαθεῖν ἁμαρτά-
νοντες μὴ δυνάµενοι.
enim omnia qui existunt, efficiantur quidem ; sed
Tantum ipsi salutis spem non 591 abjiciatis ; qui
Κρείττους δὲ γεγονότες ἐμοὶ τὰ — xa0' αὑτοὺς ἐπι-
τρέφατε. Οὐ γὰρ δέοµαι τῆς ἐξ ὑμῶν ὑπομνῄσεως,
ὡς ἂν ὄντας ἐμὰ ποιῄµατα xat εἰς υἱοὺς καὶ θυγα-
τέρις λελογισμένους ἀξιῶσαι Ἀπρονοίας. 0ὐδὲ γὰρ
ἐμαντῷ τὸν οὐρανὸν ἑποίησα καὶ τὴν γή», εἰς δὲ
χρείαν ὑμετέραν. Καὶ Υινοµένων ἁἀστέρων ἐθαύμα-
ζον ἄγγελοι. Πάντων οὖν ὑπ ἐμοῦ χυθερνωµένων,
οὐδὶ τὰ ἐπὶ γῆς τὴν ἐμὴν ἐχφεύγει διοίχησιν.
Τοιγαροῦν καὶ Κῦρος ὑπ' ἐμοῦ χινηθεὶς, οὐκ αὐτὸς
ὧν εὐσεθῆς, τὰ χαθ᾽ ὑμᾶς διορθώσεται. Ἐπεὶ χαὶ
πρότερον ὑμᾶς ἐξ Αἱγύπτου, φησὶν, ἠλευθέρωσα, xal
ταῖς ipai; ἀπείρηχε µάστιξιν.. Ὑμεΐς δὲ πάλιν
ἁμαρτάνοντες οὐκ ἐπαύεσθε xal µματαιοπονοῦντες
ἐπὶ ταῖς ἑαυτῶν ἑμπορίαις. Αλλ' ὅμως ἐἑμὲ P πι»
στεύσαντες ἔξετε πάντας ὑποσπόνδους τοὺς ἑνδόξους,
καὶ φρονήµατος γέµοντας, xai ἀγάπης δεδεµένοι
δεσμοῖς καταντῄσουσιν εἰς Ἱερουσαλὴμ, ὡς εἰς
θεοσεθείας διδασκαλεῖον, χαὶ μαχαριοῦσιν ὑμᾶς, ὡς
669 τῷ µόνῳ «ἑατρεύογτας, ὃν ἡγγόουν» αὐτοί.
Ὑμῶν δὲ πρὸς µετάνοιαν ἁμελούντων, ὁ µονογε-
οἧς µου παρέσται Υἱὸς Ἱερουσαὴμ” γενόμενος
χαὶ Ἰούδας, ἐν dp προσεύξονται, οὗ σφραγῖδι xat

^ Rom. ix, 6. ** Coloss. m, 9, 10.

COMMENTARII IN ISAIAM.
'IcpaA, ὡς πάλαι σεσωκότα | cóv Ἱσραή.ϊ χουν A adjiciuntur :

2439
quibus. salvatorem Israelis eum esse
tanquam qui ipsum olim servarit, profitentur.
Nisi malis nunc Jsraelis appellatione, eum, qui -

^Deum videat, siguificari putare, cum non omnes

esse Israelitas, qui ex lsraele sunt, scribatur **,
Ceterum qui ei adversati sunt, cum ejus g'orie
officere nequiverint, con(undentur. Erunt enim in
conspectum universe carni. Orationem vero ab
JEgyptiis eorumque vicinis ad generis universi na-
tiones transtulit, cum insularum nomine, conflatas
e gentibus Ecclesi«s, qui posito veteri exuvio in
vit:: novitatem renovati sunt, cum Paulo signill-
cavit; uti veterem hominem ponere qui novum ad
Creatoris imaginem instauratum induere **, qui
denique renovari renovatione mentis , imperat "'.
Ipsi ergo sumus innovati, si qua in Chrislo nova
creatura **, Nonnulli a verbis istis, nonne qui arat,
ita explicant, ut. similitudine ad justitia fructus
edendos adhortari velint. Vultis enim me, inquit,
animas vestras arare tautum; (fructus autem
nullos edere. lllas rursum Dei consilio, quod de

Gentibus innuit, cedere precepit; quando. neque

[utum figulo repugnare soleat; neque patrem, aut
matrem ad novam filiorum procreationem festi-
nantes impedire, eamque rem illis vitio vertere
filius. Quod autem veniura fecisse dixit, ad pree-
scientiam retulit, ut pudore excitato eosdem ad

sug virtutis contemplationem provocet, Esto enim,

C

inquit, ejus, qui vos fecit, et formavit, cognitio-
nem non estis assecuti, annon οἱ ei etiam, qui

futura predicit, fidem denegabitis ?* Singillatim

eorum confertim tota mihi in promptu est cognitio.
ne peccare quidem, quod me lateat, valetis.

D

Ubi autem meliores evoseritis ; quz vestra sunt
mihi permittite, Non enim vestra ipse admoni-
tone opus habeo ut vestrum, quos ipse feci, in
filiosque et filias adoptavi, recorder, meaque pro-
videntia dignos habeam ; qui celum et stellas, an-
gelos in adinirationem rapientes, lerramque ipsam,
non io meam, sed in vestram utilitatem condidi.
Qu: oinnia cum ad meum unius arbitrium regantur,
non possunt qua in terra sunt, a me non admini.
strari, [taque et Cyrus ipse non ab alio, quam a me
incitatus, cum verum Dei cultum non agnosceret,
afflicta« res vestras erecturus est, sicut et vos antea
AEgypto liberavi, cun meis illa cedere verberibus
coacia est: vos autem rursum peccare et vestris
negotiationibus inaniter agitari non destitistis. In
me tamen jam si creditis, quotquot, laude aliqua,
vel prudentie noniine clari sunt, foederatos et» so-
cios habituri estis, qui dilectionis vincule obstricti,
ad Jerusalem, tanquam ad pietatis scholam οί
ideo occurrent, beatosque predicabunt, quod, Deo
soli serviatis, quem ipei nesciebant, Sin autem ρ-
nitere negligitis, mihi Filius non deerit unigenitus

V Ephes. iv, 95. '*1I Cor. v, 11.

VARLE LECTIONES.

α΄ Πρ. αὐτῶν. de, pel, ο rp. Ἱσραὴλ.

2 e—— ο. . m0 8

ο τπτ : *|

210]

PROCOPII GAZAEI

2108

enim lignum ipsum Deus esset, idem et sine arte A νοῦντας αὐτοὺς ἀποφήνῃ. El Υὰρ fjv αὐτὸ τὸ ξύ.ῖον

Deus exsisteret. Artem itaque deam effecerunt, quae
est hominis infirmi et corruptioni obnoxii.Alias enim
cibo et potu non indigeret. Interrogatione siquidem
verba ista : Non bibet aquam, distinguenda essearbi-
tramur. Quo pacto ergoqui corrumpitur incorrupta;
et qui iforitur, immortalia efficiat? Nonnulli vero
etiam de idolis totum id acceperunt, quibus hostias
offerebant. Utrum vero minime sacrificantibus vobis
et esuriet, et infirinabitur qui Deus est? Nonne el
aquam bibere illi necesse fuerit, si istis egeat; ne
quid omnino quod ad eorum accusationem faciat,
qui corporeas Deo hostias offerunt, quibus ipse
non indiget, omittat? Neque enim nalura Deus sibi
sacrificia fleri ex professo imperavit. Sollicite vero

θεὸς, xal χωρὶς ἂν τέχνης ὑπῖῆρχε θεός. Οὐχοῦν ctv
τέχνην ἐθεοποίησαν ἀσθενοῦς οὖσαν ἀνδρὸς καὶ φθαρ-
τοῦ. Οὐ γὰρ ἂν ἐδεῖτο τροφῆς καὶ ποτοῦ. Ἐν ἑἐρωτὴ-
σει γὰρ ὑποστίζοντες τὸ, Οὐ μὴ πίῃ ὕδωρ, &va-
Ἱνωσόμεθα. Πῶς οὖν ὁ φθαρτὸς ἄφθαρτᾳ, xat ἀθά-

ενατα ποιῆσειεν ὁ θνητός» τινὲς δὲ xol ἐπὶ τῶν

iu istorum reprehensionem nunc immoratus 5093 ?

est propheta, ut facti saniores ad verum Dei cul-
tum reverterentur. Verum quod. ad viri formum
dixit, suam ipsos formam tam longe a vera discre-
pantem adorare significat, quantum ab exemplari
dissidet imitatio. Itaque sus ipsos nature, quam
in lignis et saxis expresserunt, injuriam facere,
qui vere formae imaginem prapouant, eique hono-
rem deferant. Deinde cum stutuisse in domo adjicit,
in templo signiticat, in. quod petita ex saliu ma-
teria inducla est, Quod qui noverit, ne se quidem
eibnicorum nugis tucri audeat, qui ccelo delapsis
simulacris gloriabantur. Est ergo cinis cor eorum;
neque quisquam in id animas eorum prolapsas eri-
piat, praeterquam Deus unus, qui «omnia pro
lu. em. vertere queat. .

εἰδώλων τὸ ὅλον ἐδέξαντο. Ιροσαγάγχετε ἃ γὰρ τού-
τοις θυσίας. "Apa b οὖν μὴ θυόντων ὑμῶν, πειγάσει
xai ἀσθενήσει ἑνυπάρχων Θεός; οὐχοῦν xat Όδωρ
ὀφείλει πιεῖν, εἰ τούτων ἐστὶν ἑνδεῆς, ἵνα διαθἀ)-
λει χαθόλου τοὺς Θεῷ τι προσφέροντας ὑλιχὸν, οὗ
μὴ πέφυχεν ἑνδεῆς; οὗ δὲ γὰρ ὁ φύσει θεὺς προ”
ηγουµένως τὰς θυσίας ἐπέταξεν. Ἐντρεπτιχῶς 6b
voy ὁ προφήτης τοῖς περὶ τούτων ἑνέμεινε λόγους,
ὡς ἂν φρονῄσαντες ἐπιστραφεῖεν πρὸς θεοσέθξ:αν.
Τὸ δὲ ὡς µορφήν ἀνδρὸς. παρίστησιν ὡς τὴν ἰδίαν
προσχυνοῦσι [ιορφὴν τοσοῦτον ἁπάδονυσαν, Ἴσων *
ἀρχετύπων ἡ µίµησις. Καὶ τὴν ἑαυτῶν αἰσχύνουσε
φύσιν τὴν ἓν «έθοις καὶ ξύ.ῖοις εἰχόνα τῆς ἀνῑηθεις
προτιμῶντες µορφῆς, xal δόξαν Exelvr| προσάγον-
τες. Τὸ δὲ ἵστησιν ἐν οἴκῳ, δηλοῖ ὅτι vato ἐκ Og :
μοῦ τὴν ὕΌλην λαθών. Ὅπερ εἰδὼς οὐκ ἂν ἔχοι
λέγειν, κατὰ τοὺς Ἑλλήνων λήρους, διοπετῃ τὰ
ἀγάλματα. Σποδὺς οὖν ἄρα ἡ καρδία αὐτῶν, καὶ
θὐδεὶς ἂν ἑξέ.οιτο τὰς τῶν εἰς τοῦτο πεσόντων
ψυχὰς, πλὴν ὃ xc 4 μόνος εἴπερ ἐθέλοι θεὸς ὁ µε-
τασχευάζων, ὡς βούλεται, πάντα, καὶ φωτίζων ἔσχο-
τισµένα,

arbitrii sui ratione transmutare, tenebrasque in

Sequitur videte; id est, cogitate. Et ngn dicetis C

falsum esse in dextera mea, dexterze enim nomine
unigeuitum Filium usitate appellavit : qui sive Deus
sive Dominus, sive lux, sive virtus, sive rex, sive
mundiopifex, sive vita nominetur, vere, et proprie
istisomnibus significatur, quz demonibus aut idolis
falso tribuuntur. Natura enim ex DeoDeus est. Op-
time vero in obliviosum 7Jsraelem memento verbum
usurpavit. Formatus enim in filium non debuit idola
πιµία amplecti, ut dignitatis oblivisceretur. « Qui
enim novit voluntatem Domini, nec facit eam, vapu-
labit multis "?. » Eorum deinceps, quz admiseris,
quantumlibet. eadem oblivioni ine traditurum pol-
Jicear, etiam te volo meninisse. Dicitur vero in
Slium per legem formatus. Ut enim Adamus ipse
de terra, omnisque deinceps in utero formatus est
infana, sic et qui in Cliristo degunt, per Spiritus
. sancti. participationem in ejusdem speciem efor-
mantur ; juxta illud : « Filioli, quos iterum par-
turio, donec informetur Christus in vobis ?"?. »
Et rursum : « Nolite conformari seculo huic, sed
rcforiamini in novitate scnsus vestri, ut probetis
qua sit voluntas Dei bona, et bene placens, et
perlecta 9*, » Itemque : « Nos autem revelata facie

7! Luc. xi, 47... 7* Galat. iv, 19,

D

"Ιδετε, τοῦτ) ἔστι χατανοήῄσατε, xal οὗκ ἑρεῖτα
ὅτι ψεῦδος ἐν τῇ δεξιῇ pov, συνήθως: οὕτω τὸν
μονογενῆ Χαλέσας Yióv , ὃς εἴτε θεὸς, εἴτε Κύριος.
εἴτε φῶς, f$) δύναμις, f) βασιλεὺς, ἡ Δημ!ουργὸς, ἢ
ζωὴ λέγοιτο, πάντα χυρίως ἐστὶν ἐξ ἀλτηθείας λεΥό-
µενος, τῶν εἰδώλων f| δαιμόνων Φευδῶς ταῦτα λε-
Υομένων. Φύσει γὰρ θεὸς αὐτὸς Ex θεοῦ. Ὡς ἐπι-
λήσμονι δὲ τῷ Ἱσραὴα τὸ μγήσθητι καλῶς ἐπενη-
νοχεν. Π.ασθεὶς γὰρ εἰς παϊδα, οὐχ ὀφείλει της
ἀξίας ὑπεριδεῖν, χωφοῖς εἰδώοις προσχείµενος.
« Ὁ γὰρ εἰδὼς τὸ θέληµα τοῦ Κυρίου αὐτοῦ, xat ph
ποιῄσας, δαρῄσεται πολλάς. » Λοιπὺν, ὧν ἡμαρτες
µέμγησο, x&v ἐγώ σοι τούτων ἀμνηστείαν χαρίζωῳ-
pat. Πεπ.άσθαι δὲ λέγεται διὰ τοῦ νόµου πρὲς
παῖδα. Ὡς γὰρ ἸΑδὰμ Ex γῆς, xai πᾶν Ev γαστρὶ
π.1άττεται βρέφος ' οὕτως οἱ ἐν Χριστῷ διὰ µετοχτς
τοῦ ἁγίου π.ἰάττονται Πνεύματος εἰς εἶδος τὸ πρὸς
αὐτὸν, χατὰ τό ^ «Τεχνία, οὓς πάλιν ὠδίνω μέχρι
μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν.» Καὶ πάλιν’ « Mr, συ-
σχηµατίζεσθε τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλ' ἀναμορφοῦσθε
τῇ ἀναχαινώσε: τοῦ νοὺς ὑμῶν, εἰς τὸ δοκιµάξειν τί
τὸ θέληµα τοῦ Θεοῦ τὸ ἀγαθὸν, xal εὐάρεστον, xal
πτέλειον.» Καὶ πάλιν’ « Ἡμεῖς δὲ ἀναχεχαλυμμένῳ
προσώπῳ t^v αὐτὴν εἰχόνα μεταμορφοῦσθε d' τῇ ΄

3? Rom. xii, 2.

VARLE LECTIONES.

* qu. noeotyi. V ovp. ipo.

c vp. ὅσον, 9 Υρ. ὅτι. À* qp. µετσμορούμεθα.

2109

COMMENTARII IN ISAIAM.

9L10

ἀναχαινώσει τοῦ νοὺς ὑμῶν *, ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, A in eamdem imaginem 504A transformamur, reno-

χαθάπερ ἀπὺ Κνρίου Πνεύμαιος. » Ἁλλ’ ἡμεῖς μὲν
οὕτω. Toi; ἐν νόµῳ δὲ πρέπει δουλείας πνεῦμα λα-
θοῦσι τὸ εἰς οἰχέτην χαὶ παΐδα πεπ.1ἀσθαι. Παρα-
θαΐνοντας γὰρ ὁ νόμος, ὡς οἰχέτας ἑχόλαζεν. Ἡ ἐν
Χριστῷ δὲ π.ὶάσις υἱούς τε καὶ συµµόρφους ἑἐργά-
ζεται. Tip. δὴ οὖν Ἱσραὴ., Mt ἐπιλανθάνου pov,
φησὶ, τρεπόµενος εἰς ἀσέθειαν. Πρὸς ὃν ἀλλαχοῦ
φησιν’ εὙμεῖς οἱ ἐπιλανθανόμενοί µου, καὶ ἑτοιμά-
ζοντες τῷ δαιµονίῳ spins ) καὶ πληροῦντες τῇ
τὐχῃ χέρασμα. »

Οὕτως ἄρα «ήθη θεοῦ, τὸ ἀποφοιτῆσαι τούτου
δηλοῖ. Προτρέπων δὲ σπεύδειν ἐπὶ µετάνοιαν, ἔπι-
στρέφουσιν αὐτοῖς ἁμαρτημάτων ἄφεσιν ἐἑπαγγέλλε-
ται, Απήειφα, λέγων, ἀντὶ τοῦ ἀπα.λείγω, χαθά-
περ τι νέφος διαλύσας 1| γνόφον. Τὸ γὰρ μέλλον τοῦ
λρόνου, τὸ Aurpocopal σε παρἰστησιν. Πῶς yàg
ἀπήειψεν ὁ xaXov εἰς ἐπιστροφὴν, ὡς ἀπεστραμ-
. μένον, τὸν ]σραή. ; διὰ Χριστοῦ γὰρ ημελλε πᾶσιν
ἡ τῶν ἁμαρτημάτων ἄφεσις δίδοσθαι συναναστρα-
φέντος ἡμῖν τοῦ ᾽Αμνοῦ, ὃς αἴρει τὴν ἁμαρτίαν τοῦ
Χόσμου. "O 5h προϊδὼν ὁ προφήτης, καὶ ὡς πολλοὶ
τούτων πιστεύσουσιν τῷ προφητιχῷ πειθόµενοι λό-
Υψ, χαίρειν τοὺς οὐρανοὺς προσφωνεῖ, τὰς obpa-
νίους δηλονότι δυνάµεις, ὡς ἂν χαρᾶς tv οὐρανοῖς
γενησοµένης ἐπὶ τοῖς μετανοεῖν µέλλουσιν,. "Όθεν
Χριστοῦ γεννηθέντος ἀνέχραζον' « Δόξα ἓν ὑψίστοις
θιῷ, xat ἐπὶ γῆς εἰρήνη.» Σα.1πίζθι δὲ βούλεται,
xa εἴ τινὲς εἷσι, xai τὴν γή» αὐτὴν ὑποστηρίζου-
σαι θεῖαι δυνάμεις, Ίγουν ἁ.]α.]άξαι, χατὰ τοὺς λοι-
ποὺς, Όμνον ἀναπεμπούσας θεῷφ. Εἰχὸς δὲ θεμέ.Ίια
χρηµατίξειν τοὺς θεοφιλεῖς πάντας προφῄτας τε xal
διχαΐους, χατὰ τὸν ᾽Απόστολον λέγοντα"' « Ἐποικοδο-
µηθέντες ἐπὶ τῷ θεµελίῳ τῶν ἀποστόλων xal προ-
φητῶν.» Ἐπλτὴν Χριστοῦ γὰρ χλῆσιν µεγαλοφώνως
πάντας ἐκάλεσαν, κατὰ τό " «El; πᾶσαν τὴν γῆν
ἐξηλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν. » ᾽Απάντων μὲν γὰρ θε-
pésoc ὁ Χριστὸς ἀνέχων τε xal διακρατῶν τὰ ἑρη-
βειαµένα. Ἐπ᾽ αὐτῷ γὰρ πάντες ἐποιχοδομούμεθα
οἶχος πνευματικός. Κατοιγεῖ γὰρ ἐν ταῖς χαρδίαις
ἡμῶν διὰ πίστεως. Θεµέλιοι δὲ προσεχέστεροι, xal
ἐγγὺς μᾶλλον, f| xa ἡμᾶς, οἱ αὐτόπται, καὶ ὑπ-
ηρέται τοῦ λόγου. Γίνονται γὰρ ἡμῖν διὰ τῶν παρα-
δόσεων εἰς ἑδραίωμα πίστεως, κατὰ τό;
Πέτρος, xai ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰχοδομήσω µου
τὴν Ἐκκλησίαν.» Τὸ γὰρ τῆς αὑτοῦ πἰστεως àcá-
λευτον ὑπεδήλωσεν. Λέγει 5b xal Δαθίδ' « Οἱ θεµέ-
λιοι αὐτοῦ ἐν τοῖς ὄρεσι τοῖς ἁγίοις, » περὶ τῶν
αὐτῶν λέγων. 'O μὲν οὖν Μωσῆς ἰσχνόφωνος fv.
Ὁ γὰρ νόμος Ἡν τοῖς ἐν Ἰουδαίᾳ µόνοις ἐξάχουστος,
Ζα.πισταὶ δὲ χαὶ µεγαλόφωνοι χήρυχες οἱ τὸν
Χριστὺν πανταχοῦ διαγγἑλλοντες.

vatione mentis nostrze, a gloria in gloriam, tanquain
a Domini spiritu *'. » Atque ita nos quidem. Decet
vero et eos, qui in lege servitutis spiritum acce-
perunt, in servum et filium formari. In transgres- -
sores enim lex, tanquam in servos , animadverte-
bat : cum ipsa in Christo [ογπια[ο filios, et
conformes ** efficiat. Adhortatur ergo Israelem ne
ad pietatem conversus sui ille obliviscatur. Cujus
modi sunt jsta ad eumdem alicubi : « Vos qui obli-
viscimini mei et paratis d'z:monio mensam, et
impletis Fortunz libamen **, »

lta igitur Dei oblivisci, ab eodem recedere signi-
ficat. Cum autem ad poenitentiam festinare adhor-
tatur, eisdem, si resipiscant, peccatorum veniam
denuntiat; qui delevi verbum, pro delebo, non
aliter quam de nebula, aut caligine aliqua locutus,
usurpat. Futuri siquidem tempuris significationem
expressit, cum redimam 1e adjunxit. Qui enim de-
levisse putetur, qui tanquam aversum Jsraelem ad
conversionem provocat ? Dauda siquidein fuerat om-
nibus delictorum remissio per Christum, qui agnus
nobiscum versatus peceata mundi sustulit. Quod
certe cum longe ante propheta videret, ex iisque
fore non paucos, qui.propheticze orationi credituri
essent, celos ipsos, id est celorum virtutes latarí
acclamavit, tanquam gaudium in ccelis super
peccatore poenitentiam acturo futurum sit *. Atque
inde est, quod nato Christo : « Gloria in excelsis .
Deo, et in terra pax **, » angeli cecinerunt. Vult
autem et virtutes divinas, si quee terram ipsam
fulciant, tuba canere; sive, ut alii transtulerunt,
hymnis in Deum ezsullare. Est etlam consenta-
neum fundamentorum nomine pios omnes, prophe-
tasque, et justos intelligi ; qui, docente Apostolo,
apostolorum et prophetarum fundamentis super-
structi sint 59. Ad Christi enim nomen contenta
voce vocarunt omnes; juxta illud : « In omnem
terram exivit sonus eorum *7. » Omnium siquidem
fundamentum Christus est ; qui qui admota sunt,
fixa firmaque sustineat et complectatur. In ipso
"siquidem omnes zdiflcamur domus spiritualis 98.
505 Habitat enim in cordibus nostris per fidem **.
Fundamenta etiam vicina magis et propinqua,

« EU «I D quam nostro seculo, ipsi fuerunt oculati testes et

ministri verbi; qui nobis propter traditiones, in
fidei stabilimentum exstiterunt , juxta illud : « Tu
-es Petrus, et super hanc petram zdificabo Eecle-
siam meam **. » Indicat enim ejusdem fidei certi-
tudinem et constantiam. Quin et apud Davidem
legimus : « Fundamenta ejus in montibus sau-
clis **, » cum de eisdem loquitur, Voce ergo exili
et przpedita fuit Moses *!, quod legem in Judza tan.

tum exaudiri necesse esset; ipsi autem prsecones Christi bucoinatoses, magnaque et alia voce prae-

diti, ut eum ubique annuntiarent,
*' fL Cor. iu, 18. ** Rom. win, 29.

53 [ga. Lvir, 6.

* Luc. xv, Z2. *' Luc. 11, 14.

le Ephes.
* Ephes. m. 17.

* Νο. xvi, {ὅ.

τι, 20. *' Psal. xvi, 5; Rom. x, 18. - ** 1 Petr. n, 5.
*! Psal. Lxxxvi, 4. "' Exod. iv, 19. .
. VARUE LECTÍONES.
* Yp. Tipov.

ParnOL. Ga. LXXXV II.

κ.

11

TUrsus appellavit, Opere siquidem οἱ verbo excel-
luerunt, εἰ ad cos illa &unt : « In. mortcm ex-
celsum ascende, qui evangelizas Sion **. » Et
Tursum legis et gratiz permagnum discrimen, llla
Siquidem, cum ultionem transgressoribus minita-
Telur, nonnisi tristitiam summam personabat ; at
"hujus precones orbi terrarum [etitiam denuntia-

. Tunt; cum peccalorum veniam, cum justificatio-

-nem in fide, cum Spiritus sancti participationem,
€um adoptionis dignitatem, cum regnum celorum,
«um omui denique cogitatione majora bona, id
est, certam et minime fallacem fidei legem, pro-
Anulgarunt. Colles autem et eosdem etiam appellare
queas", qui a terra exaltati supradictis tamen suut

PROCOPII GAZAI

Quos prmierea terrz | fundamenta dixit, montes A

9412

"A δὲ 0suddia. γῆς ἔφη, Ópn πᾶλιν ὠνόμασεν.
"Epye γὰρ ἦσαν xal λόγῳ διαπρεπεῖς, πρὸς οὓς
ἔφασκεν' « Ἐπ᾽ ὄρος ὑψηλὸν ἀνάδηθι, ὁ εὐαγγελιζό-
pev Σιών, » Πολλὴ δὲ πάλιν τῆς χάριτος ἡ πρὸς
τὸν νόµον διαφορά. Ὁ μὲν γὰρ χολάσεις ἀπειλῶν
τοῖς παραθαίνουσιν ἐδόα χατήφειαν. Οἱ δὲ ταύτης
xápuxec εὐφροσύγην τῷ κόσμῳ κατήγγειλαν, ἄφ-
εσιν βοῶντες ἁμαρτιῶν, καὶ διχαίωσιν ἐν πίστει,
ἁγίου τε Πνεύματος µέθεξιν, καὶ υἱοθεσίας λαμπρό-
τητα, οὑρανῶν τε βασδιλείαν, xoi τῶν ὑπὲρ νοῦν
ἀγαθῶν ob χατεφενσµένην ἑλπίδα. Bovrobc δ' ἂν
εἴποις τοὺς xal αὐτοὺς ὑπερηρμένους trc TC, τῶν
δὲ λεχθέντων ὁρῶν ὅμως ἑλάττονας. «Ξύ.ῖα δὲ, τὰ iv
αὐτοῖς καὶ ὑπ᾿ αὐτῶν τεθραμμµένα, ol δι) αὐτῶν πι-
στεύσαντες, xal ὥσπερ ἀναδεδηχότες εἰς ἄνδρα τέ-

montibus inferiores ; [igna vero in ipsis, et ab ipsis B λειον xal χαρποῖς χομῶντες πνευματικχοῖς, xal αὐτοὶ

-enutrita, eos ipsos per quos fidem adepti, οἱ tan-
quam in viros perfectos evecti, fructibus abundant
spiritualibus ; qui etiam Ecclesiz? doctores evase-
Tunt, eosque fructuum ubertate, qui ad se acceduut,
Teflciunt. L:etantur vero, quia, praterquam quod
*edemptus est Jacob, ipse etiam glorificatus est 1s-
xael Dei Filius effectus, ejusque frater, qui natura
et vere Filius est. Alios vero et mundum etam
jpsum, ejusque partes ad glorie przdicationem
ideo compellit : Quia redemit Deus Jacob, εί ls-
rael glorificabitur , sive, ut aliis placet. interpreti-
bus, in Israel glorificabitur. $9 Quod tum demum
effectum est, cuim ex priore populo, propheticse
orationis utilitatem experti, rejectis idolis ad pie-

iatem se contulerunt. Nonnulli porro verba ista : C

Et non erant fingentes Deum, et sculpentes inutilia,
explicarunt, non quod vellent non esse, qui ea
COufecissent , sed quod iis, a quibus colerentur,
-pem ferre non possent ; tanquam eo tempore non
essent, cum istorum fugatis adoratoribus L;raeli
terram largitus est. Qui igitur non vanus sit, qui
tanta beneflcia expertus, idola coluit, et arbitrii
libertate male abusus est ? « Etsi enim omnia licent,
non omnia tamen expediunt ; neque cgo in ullius,
Inquit, redigat potestatem **; » id est : Qui mihi
imperandi potestatem accepi, si meis ipse cupidi-
tatibus paream, jam ipsam imperandi facultatem
amisi; qui eo ipso a libertate defecerim, quod
aliorum potestati me ipse subjecerim. ld ipsum
autem si paulatim progrediatur, voluptatum tan-
dem consuetudine ad impietatem pervenit. Nefa-

rias enim de Deo cogitationes parit; tanquam ea, .

quee fiunt, vel ignoret, vel non curet. Decet igitur

peccati cujusque partes, ipsamque finis absurditatem

τῆς Ἐχχλησίας ὄντες διδάσχαλοι, καὶ ταῖς νοηταϊῖς
εὐκαρπίαις τοὺς προσιόντας αὐτοῖς ἀναχτώμενοι.
Χαίρουσι δὲ, ὅτι πρὸς τῷ ἀυτρωθῆναιτὸν Ἱσραὴθ
xal δεδόξασται ο’ Θεοῦ χρηµατίσας Υἱὸς, ἀδελφός
τε τοῦ φύσει xal ἀἁληθῶς Ylobo. Καὶ ἄλλως δὲ τὸν
πόσμον, xai τὰ τούτου µέρη πρὸς δοξολογίαν χινεῖ,
ὅτι &Aurpócaro ὁ θεὸς τὸν "Iaxóf£, καὶ Ἱσραὴ.ξ
δοξασθήσεται, ἢ xatà τοὺς λοιποὺς, xal ἐν τῷ
"IepaA δοξασθήσεται. Ὅκερ ἐγίνετο ἠνίχα τῶν
bx τοῦ προτέρου λαοῦ πολλοὶ τοὺς προφητιχοὺς
λόγους ὠφελημένοι πρὸς εὐσέθειαν ἐχώρουν χατα-
λιπόντες τὰ εἴδωλα. Τινὲς δὲ τὸ, Καὶ οὓκ ἦσαν οἱ
π.ἰάττοντες Θεὺν xal γ1ύφοντες ἀνωφεῃ, οὕτως
ἐξηγήσαντο * Οὐ παρὰ «b μὴ εἶναι τοὺς ταῦτα ἔργα-
ῥομένους, παρὰ δὲ τὸ μὴ δύνασθαι βοηθῆσαι τοῖς
αὐτὰ θεραπεύουσιν, ὡς μηδὲ ὄντα ἠνίχα τὴν ruv
ἐχληροδότησεν "Iopat τοὺς τούτων ἀπελάσας προς-
χυνητάς. Πῶς οὖν οὐ µάταιος μετὰ τοσαύτην πεῖ-
pav εἰδωλολατρήσας αὐτὸς, xal τῷ αὐτεξουσίῳ xa-
κῶς χρησάµενος; «El. γὰρ xaX πάντα ἔξεστιν, ἀλλ᾽
οὐ πάντα συμφέρει. 0ὐδὲ ἐξονσιασθήσομαι, φησὶν,
ὑπό τινος.» Τοῦτ ἔστιν, ΄Αρχειν λαχὼν ἐμαντοῦ
ἐὰν ὑποταγείην τοῖς πάθεσι, xol τὸ ἄρχειν ἀπώλεσα,
τῆς ἐλευθερίας ἀποστὰς, δι ὧν ἑμαυτὺν ὑπέδαλον
ἐξουσίᾳ. Τοῦτο δὲ χατὰ μιχρὺν ὁδεῦον τῇ τῶν ἡδο-
wy συνηθείᾳ πρὸς ἀσέδειαν ἔρχεται. Πονηρὰς γὰρ
ὑποναίας εἰκτει χατὰ θεοῦ, ὡς μὴ εἰδότος τὰ Υινό-
μενα, ἡ xal ἁδιαφοροῦντος ἐπ᾽ αὑτοῖς. Act τοίνυν

D ἐφ᾽ ἑχάσλης ἁμαρτίας τά τε µέρη σχοπεῖν, xal τὴν

ἁτοπίαν τοῦ τέλους, xal συναίσθησιν λαδόντας αἰσχύ-
γεσθαι πρὀ γε τῶν ἄλλων ἑαυτούς. Αὐτὸς Ὑὰρ
ἑαυτῷ τις τὰ εἰχότα διαλεγόµενος ὠφελεῖται τὰ
μέγιστα.

intueri; decet et ejus cognitionem adeptos

nostri imprimis nos pudore affici. Neque enim parum javatur quisquis qu:erationi consentanea pu-

tat, secum ipse agitat.

507 Vrns. 24-28. Sic dicit Dominus, qui rede-
mit te, et [ormarit te ex utero : Ego Dominus, qui
«ompleo omnia. Eztendi celum solus, et. firmavi

" dsx. xt, 9. * 1Cor. i, 19.

x0 -x». Οὕτω Aéyst: Κύριος ὁ ἁυτρούμενός o8,
καὶ π.άσσων σε ἐκ xoclíac* Εγὼ Kópioc ὁ cvr-
τε.)ῶν' πάντα. ἐξέτειγα τὸν οὐρανὸν μόνος, xal

VARLE LECTIONES.

** γρ. τὸν Ἰακὼθ, καὶ "spa? δεδόξασται.

2113

COMMENTARII IN ISAIAM.

2114

ἐσεερέωσα thv γην. Tic ἕτερος διασκεδάσει Α terram. Quis. alius. dissipabit signa pythonum, et

σημεῖα ἑγγαστριμύθων, xal µαγτείας ἀπὸ xap-
δίας; x. τ. λ.

Ἔλεγχον εἰδωλολατρείας προεχθέµενος ὁ λόγος,
xai ὡς παύσονται ταύτης ol τὴν προφητιχὴν διδα-
σχαλίαν ὠφελημένοι » vov τὴν Ex Βαθυλῶνος ἆπαλ-
λαγὴν ἐπαγγέλλεται, εἰς Ίνπερ εἰδωλολατροῦντες
ἀπέχθησαν, οὗπερ el παύσαιντο νῦν, ἐλευθερίαν
ὑπέσχετο. Ἐπειδὴ δὲ περὶ πραγμάτων µεγίστων
ἐποιεῖτο τοὺς λόγους, xai fjv εἰχὸς ἀπιστεῖσθαι παρά
τινων, εἰχότως τὴν ἰδίαν ἀνεχήρυξε δύναμιν. Πάντων
γὰρ ὧν ποιητὴῆς, xal παράγων ἓξ οὐχ ὄντων, πῶς
οὐχ ἂν ἔχοι ῥᾳδίως ὅπερ ἂν Εθέλοι ποιεῖν; Ὡς δὲ
τοιούτων ἑσομένων, καὶ ἄνω παρεχελεύετο τῇ χτίσει
δοξολογεῖν τὸν Θεὸν, οἷς ἀχολούθως φησίν» Οὕτω
ἀέγει Κύριος ὁ «υτρωσάμενός σε καὶ π.άσσων
σε éàx κοιᾶίας' [ὅπερ] Ἱερεμίας ἑδήλωσεν εἰπών.
' « Kat ἐγένετο λόγος Κυρίου πρός µε λέγων Πρὸ τοῦ
µε πλάσαι σε ix Χοιλίας ἐπίσταμαί cs: » λόγον
εἰπὼν Κυρίου τὸν τῶν χατὰ Υαστρὸς χυοφορουµένων
Δημιουργόν. El" ἐπειδὴ περὶ ἐλευθερίας πρόκειται
λόγος. «υτρούμενον» ἑαντὸν εἰχότως ὠνόμασεν,
σωματιχὴν π.ὶάσιν ὡς δὴ οωματιχοῖς λέξας. Ἐγώ
εἰμι, φησὶν, 6 ix μικροῦ σε π.ἰ)άσας ὀποχειμένου,
καὶ ὡς ix σπηλαίου τινὸς ἐξαγαγὼν σκοτεινοῦ,
μηδὲν περὶ τούτου τῶν γονέων εἱδότων, ἐμοῦ δὲ τὸ
π.λασθὲν ὑποστήσαντος. Ei δὲ σµικρὀν σοι τοῦτο
πρὸς θείαν φαίνεται δύναμιν, σχόπει τοῦ χόσµου τὰ
µέγιστα πόθεν ἔσχε τὴν ὕπαοξιν, χαθά φησι καὶ

Δαδίδ’ « Ὁ ἐκτείνων τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ δέῤῥιν. » (C

Καὶ πάλιν’ « Ἐθεμελίωσε τὴν γῆν ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν
αὑτῆς. » 'Av δὲ τοῦ ό συντελῶν, ὁ ποιήσας
ἐξέδωχαν οἱ λοιποί. c Πάντα γὰρ δι αὐτοῦ ἐγένετο,
xai χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδέν. » "Ότι, « Λὐτὸς εἶπε,
xal ἐγενήθησαν. Αὐτὺς ἐνετείλατο, καὶ ἑκτίσθησαν.
"U δὲ τοσοῦτος τί ἐποίησεν χατὰ καιροὺς ἐπενήνοχεν,
ὡς ἀπολεῖ τὰς πανταχοῦ µαντείας χαὶ τὰ χρηστή-
ρια δι ὧν οἱ δαίμονες ἐφενάκιζον τοὺς πρὸ τῆς
Χριστοῦ παρουσίας, εἰδέναι τὸ μέλλον πλαττόμενοι,
xa) τὰ ταῖς χαρδίαις ἑπερχόμενα λέγοντες * περὶ ὧν
ἔφασχεν Ἰεξεχιῆλ ^ « O2aY τοῖς προφητεύουσιν
ἀπὸ χαρδίας αὐτῶν, xai τὸ χαθὀλου μὴ βλέ-
πουσι! »

Διθσχέδασε δὲ ταῦτα xal τῷ παῦσαι, xai τῷ
ποιεῖν ἅ ἐστιν ἐχείνοις ἀτέχμαρτα, xal ἀπρόγνωστα.
Απεστράφησαν δὲ xal φρόνιµοι. Φρονίμους καλεῖ
τοὺς παρ) Ἕλλησι σοφοὺς, ὧν ἑμώρανεν τὴν σοφίαν
τῷ τῆς ἀληθείας διαμαρτεῖν, ἀχρήαστου τῆς ἐν αὖ -
τοῖς ἀποδειχθείσης σοφίας ͵ ψυχιχὴ γὰρ ἦν, χαὶ ἐπί-
χειος, δαιµονιώδης, ἣν καὶ à Παῦλος µεμωράνθαι
φησίν' firouv τοὺς µάχους. Σοφοὺς Υὰρ xal τούτους
ἐχάλονν. Ταῦτα μὲν οὖν διασχεδάσω. Tos δὲ ἐμοῦ
Υἱοῦ καὶ Χριστοῦ, περὶ οὗ πολλὰ προεῖπον, xal τῶν
ἀγγέ.Ίων αὐτοῦ τῶν ἁποστόλων, στήσω τὰ ῥήματά
τε xal τὴν βουἰήν. ᾿Ῥήματα δὲ Χριστοῦ τὸ σωτή-

* Jerem. 1, 5.. ** Psal. cut, 9. ου ibi
* Jac. nt, 15. ? Bom. 1, 99. ta ibid. 8.

** Joan. 1, 9.

divinationes de corde ? etc.

508 Exposita prius idelolatrie reprehensione,
quam relicturi sunt, qui prophetica disciplina aucti
sunt, Babylonica jam eos servitute, in qua propter
idolorum cultum detinebantur, si eodem abstineant,
liberatum iri, domumque reversuros pollicetur.
Quoniam autem maximis de rebus sermonem lia-
buerat, nec omnes credituros esse sibi putabat,
suam ipse merito potentiam, euasque vires deprae-
dicavit. Cum enim rerum omniut auclor sit, eas-
que de nihilo produxerit, qui non possit, quod
velit, efficere facile? Tanquam autem essent even-
tura talia, etiam supra ad Dei laudes predicandas
creaturam adhortatus est : quibus jam bono or-
dine adjicit : Sic dicit Dominus, qui redemit te, et
qui formavit te ex utero. Quod Jeremias indicavit,
cum ait: « Et factum est verbum Domini ad me
dicens : Antequaui ego formarem te ex utero, novi
te**; » verbum Domini enim appellans, qui eo-
rum, qui nràtrum utero clauduntur adhuc coudi-
tor sit. Deinde, quoniam de libertate sermo est,
redemptorem se merito appellavit ; deque corporis
formatione locutus, quia cum corporeis agit : lpse
gum, inquit, qui te ex parvo principio formavi, et
tanquam de tenebroso specu aliquo eduxi; qued
penitus ignorarunt progenitores tui ; cum interiin
quod formaium erat producerem. Quod si tibi levo
istud ad divinz virtutis significationem putatur,
maxima illa, que in mendo sunt, unde exsistant,
intuere. Audi dicentem Davidem : « Qui extendis
colum, sicut pellem **. » ltem : « Qui fundavit
terram super stabilitatem suam 37. » Quo deinde
loco, qui compleo habemus, qui feci interpretantur
alii. « Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine
ipso facium est nihil *5, » quoniam « Ipse dixit, et
factà sunt; ipse mandavit, et creata sunt **. »
Tantus aulem quid deinceps praestiterit, intulit :
cum se, qu:xe ubique essent, .divinationes, 809 et
oracula deleturum significavit: quibus d:eimones
ante Christi adventum futura se, mentisque cogi-
tationes intelligere fingebant. De quibus et illa
sunt Ezechielis : « V«e prophetantibus de corde

D £uo, et omninu non videntibus !! »

[sta vero dissipavit : partim quia cessare fecit,
partim quod ea operatus est, qua ipsi nullis con-
jecturis assequi οἱ prascire potuerunt. Aversi sunt
porro et prudentes ; quo nomine Gracorum sapien-
tes intelligit, quorum sapientiam eo ipso quod ve-
ritate exciderunt, in stultitiam commutavit ; id. est,
inutilem esse demonstravit (Erat enim aniinalis illa,
terrena, et. diabolica *, quam Paulus infatuatam |
esse significat *) : vel certe magos illos, qnos item
sapientes appellabant. Jsta igitur, inquit, dissipabe.
Filiique mei, id est Christi (de quo superius a me
eunt dicta permulta) et angelorum ejus ; id est apo-

* Psal. xxxii, 9. ! Ezech. xm, 17

2415

PROCOPII GAZ.EI

2116

stolorum, verba el consilium firmabo. Übi per verba, A piv χήρυγμα. Βουλἡ δὲ τῶν ἆγγέλων αὐτοῦ, τὸ

salutarem Christi praedicationem intellexit ; per
consilium autem angelorum ejus, illud ipsum, quod,
scelere οἱ errore relictis, ad veritatem οἱ virtutem
omnes accurrerunt. Ego vero, inquit, qui ista fa-
eturus sum, jam inde prenuntio et polliceor Jeru-
salem me a Babyloniis eversam, ipsasque Judec
civitates inslauraturum, ejusque, tanquam a princi-

pio, deserta restituurum : imo vitiorum multiplici-

tatem, qua abyssi nomine signilicatur, desolatu-
rum ; Bahylonemque civium alioquin copia, tan-
quan aquis fluvii abundantem, penitus exsiccaturum.,
Nonnulli tamen per abyssum, populi frequentiam,
qui Dabylonia continebatur, innui putaverunt : per
fluvios autein, gentes in camdem confluentes, quas
uudique in auxilium accersiverat ; cum in more
Scriptura habeat, fluviorum, marisque, et aquarum
nomine, populorum muliütudinem significare. Sic
.cnim οἱ David: « Vox Domini super aquas *. Deus
glorie intonuit ;» ut salutare nimirum Christi prz.
conium, quod alta voce intonuerat, ad gentes
penetrasse doceret. Tale est et illud : « Elevave-
runt 510 flumina voces suas *. » Magn» siquidem
um essent apostolorum voces, facile ipse exaudi-
Aa agniteque sunt. Dicitur vero eiiam de Babylone
et Ninive : « Tanquam aquz piseina, aqua ejus *. »
Non desunt 4amen qui abyssi nomine, Rubrum mare
intelligunt, quod populo trajiciente divisum est :
icut per desiccatos fluvios, Jordanem, qui in ejus-

" dem gratiam retroactus cursum suspendit ”. Quibus (

quidem Deui, $i nos ei comniserimus, fluctuantes
Animi eogilationes se daturum, et voluptatum un-
das, quibus immergimur, exsiccaturum | signi(lcari
.voluit. Atque ista. quidem illi. Caeterum quod ad
vos Bahyloniosque attinet, omne ego illud, inquit,
viri usus ministerio preeetitero, cujus nomen longe
2nte vobis esse ignotum non patior, Cyrum appel-
Jans ; quem consiliorum meorum ministrum prefi-
ciam, sapitentiaque et pietate ornabo ; ut quac adver-
- sus Babylonem agi, qui populus liberari, qui deni-
que Jerosolymorum civitas ipsumque templum ἱπ-
staurari debeant, intelligat. Habet vero in hunc
modum Symmachi interpretatio : Qui dicit Cyro :
Pastor meus. Et. iterum : Templum autem fundabi-

παυσαµένους πάντας xaxlag xal πλάνης προσδρα-
μεῖν dAn0s(g xaX ἀρετῃ. Ἐγὼ δὲ ὁ ταῦτα µέλλων
ποιεῖν, ἐντεῦθεν Ίδη προλέγω xaX ἑπαγγέλλομαι, ὡς
ἀνοιχοδομήσω «tv Ἱερουσαλἡμ fj» f ὑπὸ Βαδυλω-
vlov xa0mpnuérnv καὶ τὰς πὀ.ειςτῆς Ἰονδαίας,
T; ὡς ἓξ ἀρχῆς τὰ ἔρημα πάλιν συστήσεται. ᾽Αλλὰ

«χαὶ τὴν πολυπληθίαν τῆς χαχίας ἄδυσσον ὀνομα-
.ζομένην ἔρημον χαταστῄήσω. Καὶ τὴν Βαθυλῶνα,

τὴν πλήθεσιν οἰχητόρων ὡς ποταμοῖς διαῤῥέουσα)
ξηρανῶ, πἐρας αὐτοῖς ἐπιθείς. Τινὲς δὲ ἄόυσσον
μὲν τὸ πολυάνθρωπον εἱἰρῆσθαι τῆς Βαθυλωνίας qaot.
Ποταμοὺς δὲ, τὰ εἰς αὐτὴν ἐπιῤῥέοντα τῶν ἐθνῶν,
ἃ πέριξ αὑτῆς ὄντα πρὸς ἐπιχουρίαν ἐχάλεσεν, ἔθους
ὄντος Γραφιχοῦ ποταμοὺς xai θαλάσσας xaX ὕδατα,

Β πολλὰ χαλεῖν ἔθνη. λέγει γὰρ καὶ Δαθίδ' «δωνὴ Κν-

ρίου ἐπὶ τῶν ὑδάτων. 'O θεὺς τῆς δόξης ἑθρόντησεν, τε
σωτήριον χήρυγμα διὰ τῶν ἐθνῶν χεχωρηχέναι δη-
λῶν ὑψηλῇ βροντῆσαν φωνῇ. Τοιοῦτον xal τὸ, ε Ἐπ.
ἤραν οἱ ποταμοὶ φωνὰς αὐτῶν.» Μεγάλαι γὰρ αἱ τῶν
ἁποστόλων οὔσαι φωναὶ γεγόνασι γνώριµοι. Εἴρηται
ὃδ xal περὶ Βαθυλῶνος αὑτῆς xal Νηνευἡ, « Ὡς
κολυµθήθρα ὕδατος τὰ ὕδατα αὐτῆς. » Τινὲς δὲ
ἄθυσσον εἱρήκασι τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν ἐρημω-
θεῖσαν, ὅτε διέστη παριόντης αὐτὴν τοῦ λαοῦ * Ποτα-
μοὺς δὲ ξηρανθέντας, τὸν Ἱορδάνην ἀναχαιτίσαντα.
Δι ὧν ὑποδάλλει νοεῖν, ὡς Ef µοι ἑαυτοὺς ἐπιδώσητε,
τοὺς λογισμοὺυς ὑύμῶν κχοιµμίσω χυµαινοµένους xal
ξηρανῶ πλημμυρούσας τὰς ἡδονάς. Καὶ ταῦτα μὲν
οὗτοι. Τὰ δὲ καθ) ὑμᾶς τε xaX ῬΒαθνλωνίους πάντα
ποιῄσω, φησὶ, διαχόνῳ χρησάµενος ἀνδρὶ, οὗ xal
τοὔνομα προλέγω Κὕρον καλῶν, ὃν πρωστήσοµαι τῶν
ἐμῶν βουλευμάτων διάχονον, gpórnciv αὐτῷ πα.
ρασχὼν εὐσεθῆ, ὡς τὰ χατὰ Βαθυλῶνος ἐπιγνῶναι -
πραχστέα, τοῦ τε λαοῦ τὴν ἄνεσιν, χαὶ τῆς Ἱερουσαλὴμ
σὺν τῷ ναῷ τὴν ἀνάκτισιν. Ὁ δὲ Σύμμαχος ἐξέδω-
χεν' 'O «έχων Κύρῳ, Ποιμήν µου. Καὶ πάλιν, '0 δὲ
vaóc θεµε.λιωθήσεται. Τελευτῄσαντος γὰρ Κύρου
χεχώλυται μὲν Ex τινων βασχανίας ἡ τῶν ἔργων ἐπί»
δοσις παρὰ τοῦ μετ αὐτὸν βασιλεύσαντος τοῦ ναοῦ
θεµε.]ίων ἐπὶ Κύρου προχαταθεθληµένων, ἐπληρώθη
δὲ μετὰ ταῦτα βουλήσει θεοῦ. Καὶ ταύτα δεδήλωχεν
ἡ Γραφή. Καὶ Ἰώσηπος £v α’ 5 τῆς ᾿Αρχαιολογίας, ὡς
ἐπιδειχθείσης παρὰ τῶν αἰχμαλώτων τῆς Ἡσαΐου

tur. Cyro. enim mortuo, nonnullorum invidia, ad D προφητείας τῷ Κύρῳ. ταῦτά τε Υνοὺς, xai ἓπ᾽ óvó-

sequentis regis mandatum operis interrupta cessa-
vit promotio ; cum tantum Cyro superstite jacta es-
sent templi fuadamenta . Sed est divina tandem vo-

µατος ἑαυτὸν χεχληµμένον εὑρὼν πρὸ 6£xa xa δια”
κοσίων ἑτῶν, σὺν πολλῇ προθυµίᾳ τὰ προστεταγµένα
πεποίηχεν.

Juntate postea perfectum absolutumque. Atque hiec ipsa quidem sunt, qu: Scriptura ipsa, qus Jose-
plius etiam innuunt, cum iste Antiquitatis undecimo Cyrum ait, posteaquam istam 1saix prophetiam
sibi a captivis demonstratam legisset, hzc ipsa agnovisse, eumque, qui suo se nomine anle ducen-
los et decem annos esse appellatum videret magna alaeritate imperata prestitisse.
CAP. XLY. ΚΕΦΑΛ. ME.
Vgus. 1-9. Sic dicit Dominus Deus christo meo α.-η’. Οὕτω JAéye. Κύριος ó θεὸς τῷ χριστῷ µου
Cyro, cujus apprehendi deateram, ut subjiciam ante Κύρῳ, οὗ ἐκράτησα τῆς δεξιᾶς, ἑπαχοῦσαι Ep-

* Psal. xxvi, ὅ, 3 Psal. xci, 9. * Nalium 5, 8... Josue. 11, 15 seqq.

ΥΛΗΣ LECTIONES,

$ vp. τὴν, 8 γρ. ια’.

$T

COMMENTARII IN ISAIAM.

2118

προσθεν αὐτοῦ ἔθνη, xal lo xbv βασιλέων διαῤ- A faciem ejus gentes, et vires regum. [rangam. Aperium

ῥήξω. ᾽Ανοίξω ἔμπροσθεν αὐτοῦ θύρας, καὶ πό-
J4stc οὐ συγκχεισθήσονται, κ. τ. 5.

"Uv xal χριστὸν χαλεῖ, οὕτω παρ) ἹἙδραίοις λε-
Ὑομένων τῶν ὑπὸ Θεοῦ προχειρισθέντων εἰς βασι-
λείαν. "EXalp γὰρ αὑτοῖς οἱ βασιλεῖς εἰώθεσαν
χρίεσθαι πρὸς τὴν ἀρχὴν καθιστάµενοι. Τροπικῶς
δὲ χαὶ τοὺς ἁγίους οὕτω φηαὶν ἡ Γραφή. Χριστὸν
οὖν αὐτὸν ἐχάλεσεν, ὡς ἐκ Θεοῦ πρὸς τὴν ἀρχὴν χε-
χλημένον. Ὡς δὲ τοιούτου, φησὶν, ἐπαγγέλλομαι xpa-
εησαι τῆς δεξιᾶς πρὸς τὸ ph παρατρέπεσθαι, μηδὲ
νιχκηθῆναι παρά τινος κρείττονος. ᾽Αντιλήψεως Ὑὰρ
τούτο σημεῖον, χαθά φησιν ἐν Ψαλμοῖς: « Ἐκρά-
τησας τῆς χειρὸς τῆς δεξιᾶς µου, καὶ ἐν τῇ βουλῇ
σου ὡδ[γησάς µε. » ᾿Υποτάξας δὲ πλείστους αὐτῷ,
πᾶσαν διαῤῥήξω τὴν ἓν τοῖς λοιποῖς ἔθνεσι ὄνγα-
.στείαν, οὐδὲν ἄδατον ἑάσας αὐτῷ, καθ) ὧν ἂν ἐθέλῃ
χωρεῖν. ᾽Αλλὰ κἂν ᾗ τι δυνατὸν ἐμποδὼν, ὡς δρος
Υινόµενον, κἂν ἰσχυρὸν ὡς xaAxéc fj, καὶ σίδηρος,
πάντα ταπεινώσω καλλύσω, ὡς μηδὲ θησαυροὺς
ἀοράτους τοῖς πρὶν βασιλεῦσι τοῦτον διαλαθεῖν.

coram eo portas, el urbes non claudentur, etc.

At quod christum appellavit, ad Hebraxruin lo-
quendi consuetudinem retulit, qui sibi designatos '
a Deo reges ita nuncupabant. Oleo siquidem de
more eos inungebant, qüi essent ad regni guberna-
cula admoti. Figurate vero et sanctos sic appellat
Scriptura. Christum itaque eum vocavit, tanquam
qui essel a. Deo ad imperium vocatus. 511 Cum
talis autem sit, inquit, ejusdem me dexteram, ne a
quoquam avertatur, aut potentiori succurmbat, αρ”
prehendiese profiteor. Hoc enim defensionis signum .
est, sicut illo judicatur, quod in Psalmis legitur :
« Tenuisti manum dexteram meam, et in consi-

B Ho tuo deduxisti me *. » Cum autem plurimos

eidem subjecero, addit, omnem deinceps reliqua.
rum gentium potentiam frangam, neque ei quid-
quam, quo pergere voluerit, non pervium efliciam.
πο, si quidquam potentius obstiterit, et montis
instarin eum altoflatur, etiamsi «re aut ferro

validius sit, illud dejiciam tamen et frangain, neque reconditos, prioribusque regibus ignotos thesauros

eum latere patiar.

Σινὲς δὲ θησαυρούς qact τοὺς ὅσοι xal μάλιστα
δυνατοὶ παρὰ τὴν ἔφοδον Κύρου σπηλαίοις ἔγχατα-
δύντες ἐλάνθανον. *O δὴ μαθὼν, δᾷδας ἑξάπτων τοὺς
ἄνδρας ἀνεύρισκεν. Γνῶθι δὲ τούτων ἑσομένων
ὅστις εἰμὶ, ὁ πρὸ τοσούτων χρόνων ty cfr προσ-
"nroplav εἰπών. Εἰμὶ γὰρ θεὺς Ἱσραὴ.ϊ, ὃν μη
ἀγνόει. Δι) αὑτὸν γάρ σοι τοσαύτην δυναστείαν δε-

δώρηµαι. "Epóc váp ἐστιν Ex πάντων ἐκ.εγεὶς τῶν C

ἐθνῶν τῇ πρὸς τοὺς αὐτῶν πατέρας τιμῇ. Διό σα
προσεδεξάµην, ὡς ἐμαυτοῦ οἰχεῖον, χαίπιρ οὐκ
ἐγνωκότα µε, τῇ δξ ἐκ πατέρων εἰδωλολατρείχ προσ-
Χείμενον. Ὡς ἂν μὴ δοχᾗς προλαδούσης εὑσεθείας
Ἱέρα σοι ταῦτα δεδόσθαι. "AX εἰ καὶ y πρότερον
ἔγνως, ὅτι uóroc εἰμὶ θεὸ-, μάθε v' οὖν &E ὧν δια-
πράξοµαι, δι’ ὧν πάντες εἴσηνται θεὸν εἶναι μόνον
ἐμὲ, καὶ 0 ἀλλοφύλων, χαὶ τῆς ἐμῆς ξένων θρη-
σχείας, τὰ δοκοῦντα διαπραττόµενον. Καὶ δι’ ὧν τὸν
ἐμὸν λαὺν, ἠνίκα μὲν παιδείας ἣν καιρὸς, ὥσπερ
ὁργῇ xal σκότῳ διὰ τῆς παιδείας χατήφειαν παρ-
έδωχα. Ἠνίχα δὲ σώζειν ἔδει διορθωθέντα φῶς xal
εἱρήνην ἐπ᾽ αὑτὺν ἀνατεῖλαι πεποίηχα, διὰ τὴν ἓχ
τῆς ἀφέσεως τῶν δεσμῶν εὑφροσύνην. Καὶ γὰρ εἰ-
ῥρήνης εἰμὶ χαὶ φωτὺὸς χορηγὸς, σκότους τε xal

τῶν λυπηρῶν, ἃ δὴ καλεῖν xaxà coy Eat τοῖς πολ- -

λοῖς, ὧν ἐγὼ ποιητὴς πρὸς τὴν ἀξίαν αὐτὰ χορηγῶν
ἐπ ὠφελείᾳ τῶν δεχοµένων.

solent appellari ; quorum ego pro meriti cujusque
effector et auctor ipse sum.

Tot; δὲ φῶς xa σκότος, ἡμέραν εἰρήχασι καὶ
νύκτα. O1 καὶ xaxà τὰ ἐπενεχθέντα τοῖς Βαδυλωνίοις
φασὶ, δι’ ἣν ἐπεδείξαντο κατὰ τῶν ἐξ Ἱσραὴλ ἡλω-
κότων ὠμότητα, ὡς διὰ Ζαχαρίου τὸν θ:ὸν elonx£-

* Psal. Lxxi, 24.

Nonnulli per thesauros, eos innui) arbitrantur,
qui vel maxime potentes, Cyro cum exercitu adven-
tante, in speluncis sese abdiderunt;in quibus et
ipsi, cum regem latere non potuissent, facibus ac-
censis quzsiti repertique sunt. Disce vero , inquit,
ex istis rebus futuris quisnam ipse sim ; qui te tam
longo ante temporis intervallo tuo nomine nuncvpa-
rim. Ego enim sum Deus 1srael, quem te. minime
ideo decet ignorare, quod propter ipsum, tantam
tibi potentiam largitus sum. Est enim ille mihi cun-
ctis e gentibus patrum suorum gloria et. commen-
datione selectus. Inde ego te veluti familiarem w.li
cum mei plane ignarus esses et. avit. idololatiize
sectator, assumpsi ; ne tux ista pristinz pietati de.
bita repenili putares. Verum quantumvis tu me non-
dum solum esse Deum didiceris ; vel ex his cerle,
que gesturus sum libi patuerit; quibus omnes
unum me esse, perque exteros, et a meo cultu alienos
qua libuit efficere, credituri sunt ; qui per cosdem
etiam populum meum, quando opus fuit, tanquam
irm et tenebris, propter correptionis molestiam,
tradiderim : cum autem recte agentem servare
decuit, in eumdem propter adepte libertatis lxti-
tiam, lucem εἰ pacem. exoriri fecerim. Sum enim
pacis largitor et lucis ; tenebrarum deinde, et eo.
rum, 519 qua dolorem adferunt, que vulgo mala

ratione, in eorum co:modum, qui talia patiuntur,

Non desunt tamen, qui lucis et tenebrarum nomi-
ne, diem ct noctem putent significari, eaque danina
etiam, qux Babylonii patiuntur, ideo inferri, quo.
in captivos Israelitas nimium se crudeliter gessc-

VARLE LECTIONES.

h "c. del x. ἐν.

2119

PROCOPII GAZAI

2120

rint ; sicut est a Deo per Zachariam in hunc A ναι « Ἐζήλωχα τὴν Ἱερουσαλὴμ xoi την Σιὼν

modum significatum : « Zelatus sum Jerusalem, et
Sion zelo magno, et ira magna irascor in gentes,
qu: eas invaserunt. Quia ego iratus sum parum;
ipse autem ο mala adjecerunt *. » Quin οἱ Baby-
lonem in hunc modum alloquitur : « Ego dedi eos
in manus tuas; tu autem eis misericordiam non
dedisti '*. » Inde igitur οἱ Jeremix voce ita Cyrum
alloquitur :«Ascende ad ipsam, et habitantes in
ea. Ulciscere gladio, et perde, dicit Dominus ; et
fac secundum omnia, qux praecipio tibi !'; » et
rursum : « Aperuit Dominus thesaurum suum, et
protulit vasa ire sue; quia opus est Demino in
terra. Chaldeorum ; quoniam venerunt tempora
ejus. Aperite apothecas ejus, pervestigate cam,
tanquam speluncam 13913, et αυ: deinceps. Quin et
apud hunc prophetam scribitur : « Excitabo vobis
Melos '*, » et qua postea. Ceterum, posteaquam
futuram reversionem pradixit oratio, tauquam in
. Evangeliis, celestes virtutes rursus ad gaudium et

letitiom provocat, mubibusque ratione przditis
(quas in vineam prius depluere vetuit) ipsis jam
terre incolis justitiam suppeditare przcipit. Terra
autem, inquit, id est, ejusdem deserte prius, inco-
15, misericordia et justitia, pietatis fructibus edi-
tis, renovetdr, Ista siquidem conditore tuo, inquit,
imperante futura sunt, qui facillime quod ex ni-
hilo creavit, renovare queat. Aiunt nonnulli Scri-
pturam suo more a singulis ad universa sermo-
nem transferre. De Cyro enim, de Babylone, de-
que reditu locutus, ad Christum jam eorum, quz
dicta sunt, intellectum revocat, qui a Patre ideo
missus est, ut captivis libertatem, ut cz:cis lumea
annuntiel !5, ut eos denique, qui peccatorum cale-
nis constringuntur, diaboli tyrannide ereptos ad
se revocet 513 qui suum ipse templum, id est

Ecclesiam excitavit, quam sibi virginein castam,

rugaque et macula carentem, astare voluit !*. "Ex
his ergo, que a Cyro gesta sunt, tanquam figura
aliqua, que in omnes collata sunt, munera Ssigni-
flcantur : quorum nomine ipsi spiritus etiam coele-
stes laetantur * qui vel uno tantum peccatore poni-
tentiam agente gaudere scribuntue !"' : ideoque
etiam nubes eosdem appellat, quod per ipsos Spi-

ζῆλον µέγαν, xal θυμῷ µεγάλῳ ὀργίζομαι ἐπὶ τὰ
ἔθνη τὰ συνεπιτιθέµενα, ἀνθ) ὧν kyo μὲν ὠργίσθην
ὀλίγα. Λὐτοὶ δὲ συνεπέθεντο εἰς xaxá. » Καὶ πρὸς
αὐτὴν δὲ Βαδυλῶνά φησιν « "Evo δέδωχα αὐτοὺς
εἰς τὰς χεῖράς σου. Σὺ δὲ ox ἔδωχας αὐτοῖς ἔλεος. »
Δι’ ὅπερ ἔφη διὰ Ἱερεμίου τῷ Κύρῳ' « Ἐπίδηθι ἐπ'
αὐτὴν, xai ἐπὶ τοὺς χατοικοῦντας ἓν αὑτῇῃ. Ἐκδί-
χησον µάχαιραν xaX ἀφανισμὸν {, λέγει Κύριος, xal
ποίει κατὰ πάντα ὅσα ἐντέλλομαί cot. » Καὶ πάλιν’
« Βνοιξεν Κύριος τὺν θησαυρὸν αὐτοῦ, καὶ &£-
ἠνεγχε τὰ σχεύη τῆς ὀργῆς αὑτοῦ, ὅτι ἔργον Κυρίῳ
ἐν yf, Χαλδαίων, ὅτι ἐληλύθασιν οἱ χαιροὶ αὐτῆς.
νοίξατε τὰς ἀποθήχας αὑτῆς, ἐρευνήσατε αὐτὴν,
ὡς σπἠλαιον, » xa τὰ ἑξης. Καὶ διὰ τοῦ παρόντος
δὲ προφήτου ἀῤῥέθη « ᾿Ἐπεγερῶ ὑμῖν τοὺς Μή-
δους, » xal τὰ ἐπὶ τούτοις. Tiv δὲ µέλλουσαν ἑπάν-
οδον προθεασπἰσας ὁ λόγος ὡς, ἐπ εὐαγγελίοις χαί-
ρειν αὖθις ἐἑντόλλεται ταῖς οὐρανίαις δυνάµεσιν,
xal ταῖς γεφέ.λαις ταῖς λογικαῖς, ἃς ἐνετείλατο πρό-
τερον ὑετὸν εἰς τὸν ἀμπελῶνα μὴ βρέξαι, δικαιοσύ-
yn* χορηγῆσαι τοῖς οἰχοῦσι τὴν γῆν. Καὶ ἡ r5 δὲ,
qnoi (λέγων τοὺς κατοικοῦντας τὴν ΥΠ»), Ἡ πρὶν
ἔρημος, ἀνανεούσθω φέρουσα θεοσεθείας χαρτοὺς
ἔλεος καὶ δικαιοσύνη». Ταῦτα δὲ ἔσται τοῦ σοῦ
χτίστου προστάξαντος. Ti γὰρ ἐξ οὐκ ὄντων παρ-
αγαγόντι σε δυνάµει ποιητιχῇ ῥᾷστον ἀνανεῶσαι
τὸ δημιούργημα. Τινὲς δέ φασιν ὡς δῇ συνήθως ἡ .
Γραφὴ ix τῶν κατὰ µέρος εἰς τὸ καθόλου τὸν λόγον 7
ἀνήγαχεν. Εἰπὼν γὰρ τὰ κατὰ Κῦρον, καὶ Βαδν- :
λῶνα, καὶ τὴν ἐπάνοδον, ἐπὶ Χριστὸν µετάγει τῶν
εἰρημένων τὴν ἔννοιαν, ὃς ἁ Κεστάλη παρὰ τοῦ Πα-
«ipo; χηρύξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, καὶ νεχροῖς !
ἀνάθλεψιν, καὶ τοὺς σειραῖς ἁμαρτημάτων κατ-
εσφιγµένους ἐξελέσθαι τῆς τοῦ Σατανᾶ τυραννίδος,
παλινδρομεῖν τε παρασχευάσαι πρὸς ἑαυτὸν, ὃς τὸν
ἑαυτοῦ vaby, τὴν Ἐκχλησίαν ἀνήγειρεν, παραστή”-
σας ἑαυτῷ παρθένον ἁγνὴν, μὴ ἔχουσαν σπίλον 1|
ῥυτίδα. Av ὧν οὖν ἔπραξεν Κῦρος, ὡς διά τινος εἰ-
xóvog τὰ πᾶσι δεδωρηµένα σηµαίνεται, ἐφ᾽ οἷς εὖ-
φραίνεται xai τὰ οὐράνια πνεύματα, el ve χαίρυυσι
xai ἐφ EV µόνῳ μετανοοῦντι ἁμαρτωλῷ, ἃ καὶ vegé-
Jac χαλεῖ, δι ὧν αἱ τοῦ ἁγίου Πνεύματος παρα-
χλήσεις ὑετοῦ χαθίενται δίκην εἰς τὰς τῶν πιατευόν-

ritus sancti. consolationes, velut imber, in creden- D των ψυχάς. "H xai τοὺς μυσταγωχοὺς τοὺς ὄντας

tium animas demittantur. Queas et nubium appella-
tione "sacrorum interpretes in (erra degentes,
significari dicere, qui terram pervagati, diffuso in
omnes verbo, sitientium animas irrigarunt, et ad
spiritualem fructuum ubertatem, diaboli seminibus
ablatis, exeitarunt, quarum antea fructus exstite-
rat nullus, neque qui quod bonum esset, faceret,
vel unus quidem. Exsiswunt autem Spiritus fructus
misericordia ipsa, id est dilectio, in qua versatur
legis plenitudo, que evangelicam justitiam secum

* Zachar. 1, 14,15.

19 ]sa. xLvitt, 6.
Luc. iv, 48, 19.

!* Ephes. v, 25, 27.

|f. μαχαίρᾳ, καὶ ὑράνισον. 1 To, τυφλοῖς.

!! Jerem. L, 91.
U Luc. xv, 7.

YARIE LECTIONES. | H9

ἐπὶ τῆς γῆς αἱ νεφέ-αι σηµαίνουσιν, οἳ περιφοι-
τῶντες τὴν γῆν, τὸν ἱερὸν ἅπασι κατεσχέδασαν λόγον
κατάρδοντες τὰς τῶν διφώντων ψυχὰς πρὸς eoxap-
πίαν πνευματιχὴν ἀπηλλσγμένας τῶν τοῦ διαθόλου
σπερµάτων, ὧν ὁ καρπὸς οὐδεὶς fjv, ὁ ποιῶν χρη-
στότητα οὐκ ἣν ἕως ἑνός. Καρποὶ δὲ τοῦ Πνεύματος
ἔλεος, τοῦτ ἔστιν ἀγάπη, πλήρωμα νόµου τνγχά-
νουσα, τὴν εὐαγγελικὴν ἔχον συνεζευγµένην διχαιο»
σύνην. El µήτις λέγοι δικαιοσύνη» ἐκ γης ἀνατεί-
Λασαν αὐτὸν εἶναι Κύριον, δι΄ οὗ ἠλεήθημέν το καὶ
u-12 ibid, 25.29, 19 Jer. ri, 11. !9 ]sa. 132, 15

2431

COMMENTARII IN ISAIAM.

2122.

δεδικαιώµεθα. Περὶ οὗ φται καὶ Δαδίδ' « Εἰργάσατο Α habet cepulatam. Nisi si quis κής de terra zc-

διχαιοσύνην ἓν µέσῳ τῆς γῆς.» Ἐκ γῆς χὰρ εἶχετὴην
cápxa μὴ κατελθοῦσαν ἐξ οὐραγοῦ.

rientis nomine, Dominum significari malit, per

quem tnisericordiam consecuti, justique effecti

guinus : de quo et Davidis illa supt : « Operatus est salutein ia. medio mundi.'*» » quia carnem de terra

non calo demissam habuit.

B' εις’. Ἐγώείμι Κύριος ὀχτίσας oe, xou SeAt(a,
κατεσκεύασα ὡς πη.ὸν xspauéuc. Mh) ó ἁροτριῶν'
ἁροτριάσει τὴν γην óAnv. τὴν ἡμέρα»; Mh. ἑρεῖ ὁ

πη.]ὸς τῷ κεραμεὶ, Τί ποιεῖς, ὅτι οὐκ ἐργάζῃ,

οὐδὲ ἔχεις χεῖρας; Οὐαὶ d «έχων ep πατρὶ, Τί
1εγγήσεις; x. *. λ.

Ἐπιτιμᾷν ὁ λάχος δοκεῖ τοῖς μετὰ τοσαύτην ἔπαγ-
γελίαν την περὶ τῆς ἀναχλήσεως μὴ προστρέχουσι
τῷ θεῷ, xal ὡς πάντων ὄντι Θεῷ χατὰ χαιρὸν παι-
Δεύοντι τὸν λαὺν, καὶ πάλιν ἀναλαμθάνοντι, βελτίωτε
τὸν vaby καὶ τὴν πόλιν κατασκενάζοντι δίχην xe-
ῥαμέως τὰ συντριθένταᾳ πάλιν ἀνανεουμένῳ, xal τῶν
πρώτων αρείττω δειχγύντι τὰ δεύτερα. Τὴν αὐτὴν
λαθὼν Osho xal πρὺς Ἱερεμίαν sixóva προσέθηκεν'
ε El χαθὼς ὁ χεραμεὺς οὗτος αὐ δυνῄσοµαι τοῦ ποιῆ-
σαι ὑμᾶς οἶχος Ἰσραήλ; » xa νῦν δὲ φησι διὰ τοῦ
παρόντος προφήτου, ὅτι félriov k κατεσχεύασα͵
vuv ὡς πη.ὸν κεραµέως τὸν πάλαι συντριδέντα
λᾳόγ. ᾽Αντὶ δὲ τοῦ ποιῶν βέ.τιον κατεσχεύασα,
Σύμµαχας ἔφησεν ᾿ Oval ὁ ἀντι]έγων τῷ πλάσαντι
αὐτόν. Αντι δὲ τοῦ. Mi] ὁ ἁροτριῶν ἁροεριάσει
thv jv ; 6 θερδοτίων, ἀροτριῶν τοὺς ἀροτριῶν-
τας τὴν γῆν. "Ev γὰρ, φησὶν, ὁ τοὺς οἰχοῦντας τὴν
γῆν γεωργῶν µετέπλασα τὸν λαόν. ΜΗ οὖν ἑναντιοῦ-

σθε ταῖς ἐμαῖς οἰκονομίαις, ὡς οὐδὲ πη.ἲὸς κέρα- (C

psi. Πη.οῦ γὰρ λόγον ἐκ γῆς π.ασθέντες ἔχομεν
ὡς πρὸς κεραµέω τὸν πάντων Δημιουργόν. Πᾶς μὲν
οὖν ἐναντιούμενος ταλανίζεται, ἑξαιρέτως δὲ ὁ Πα-
τέρα λαχὼν τὸν Θεὸν αὐτῷ τε λαὸς ἀνακχείμενος.
Οὐαὶ γὰρ à. Aéyuv. τῷ πατέρι αὐτοῦ, Τί γεννγή-
σεις; 5, xazà Σύμμαχον, Τί ἐγέγγησας; 00 παύον-
ται γάρ τινες ἐγκαλοῦντες θεῷ * Τί γὰρ ἔδει τούτου
«ou βίου; Τίς ἡ τούτου διοίχησις ; xal τίς ἐχείνων ἡ
χρείᾳ; ἐχρῆν & οὕτω γεγενῆαθαι.

j Εἶτά φησιν Ἑρωτήσατέ µε περὶ τῶν υἱῶν pov,

«αἱ περὶ τῶγ ἄργων τῶν χειρῶνμου. Διὰ μὲν τῶν»,

vor σηµαίΐνων τὴν νοερὰν οὐσίᾳν xal λογιχἠν. Διὰ

B4 Vins. 9-17. Ego sum Deus, qui creati te,
faciens meliorem, preparavi ul (utum. figuli. Num
qui arat terram, arabit tota die ? num dicet. (utum
figulo : Quid (acis, quoniam non operaris, neque habes
menus ? Va qui dicit patri, Quid generabis ? eic.

Illis oratio succensere videtur, qui post tantas:
promissiones ad eum non festinant, qui tauquam
omnium Deus, cum populum aliquandiu afflixit,
adinittit rursum, temploque et urbe in melius prar
paratis, qux contrita fuerant, non aliter quam
figulus, instaurat, et secunda prioribus meliora ef-
ficit. Est vero et apud Jeremiam eadem usus ima-
gine Deus, cum ait : « Nunquid, sicut figulus iste,
non potero vobis facere, domus Israel :*.? » Sic et
hujus se jam prophetz voce contritum veterem po-
pulum, tanquam figuli lutum S18 reparasse, me-
ljoremque effecisse siguiflcat. Sed notandum est,
quo loco, faciens meliorem preparavi habemus, νὰ
qui contradicit fictori suo Symmaclium legere ,.
deinde, pro nunquid arans arabit terram, Theodo-
tionem, qui arat arantes terram, interpretari. Ipse
enim, ait, populum in Jormam aliam mutavi, qui
terra incolas, agrorum instar, exerceo, et subigo.
Videte igitur ne instituto meo meseque providenti:e
adversemini, non magis quam lutum figulo. Sumus.
enim [uii instar, qui de terra fingimur, si ad om-
Dium opificem figulum respicimus. Est igitur in-
felix quicunque cidem adversatur, sed ille precipue
qui Deum in Patrem sortitus, eidemque populus
effectus ipsi sese audet opponere. Va enim qui
dicit patri suo, Quid generabis ? aut, secundum Sym-
machum, Quid genuisti ? non desinunt enim Deo sic
conviciari nonnulli : Ecquidnam vita ista opus fuit
ecquid istlime administratio ? Ecqua illorum utili- —
tas? AL ita fleri oportuit.

Deinde subjicit : Interrogate me de filiis meis, el
de operibus manuum mearum. Ubi filiorum nomine,
intelligendi, ratiocinandique capaces naturas ; per

δὲ cov ἔρ]ων, τὰ µέρη τοῦ χόσμον. El. μὲν γὰρ D opera. autem, mundi partes intellexit, Si quid

ἔχεις τι, φηῃσὶν, εἰπεῖν, εἰς ταύτων διόρθωσιν, λέγε.
El δὲ μαθεῖν τις ἐθέλει περὶ αὐτῶν, διὰ τῶν ἑἐμῶν
ἑρφτόάτω µε προφητῶν, xal γνώσεται τίνα τρόπον
᾽πάντᾳ διέπω χηδόµενας. Τίνα γὰρ ἔχει µέμψι ἀν-
θρῴπον δηµιουργία; ποῖον δὲ κάλλος ἢ μέγεθος οὐ-
ῥανὸς οὗ παρέρχεται ; τί δὲ μὴ πρὸς χρείαν ἐγένετο;
Σἡ μὸν οἴχησιν ἀγθρώπῳ, xat φυτὰ, xol ζῶα πρὸς
τὴν αὐτοῦ χρῆσιν, παρέχουσφ. Οὐραγοῦ δὲ ὅστρα
νῦν μὲν αὐτῷ δᾳδουχοῦνταφ νῦν Ob πφλιν ἓν ἁρμονίφ
Χινῆσει σημεῖα xal χρόνους ἁποτελέσαι δυνάµενα.
Πρὸς δὲ τοῖς ζλλοις χαλοῖς, "Hyetpa χαὶ διὰ τὸν ἐμὸν

! Psal. uxxi, 19. !* Jerem. xvin, 6

eniin vales dicere, inquit, tu illud in istorum emen«
dationem directionemque pro.lucito. Sin autem
discere el audire de illis quisquam cupiat, per
meos me prophetas íxlerroget, ut qui omnia ipse
Wiagna cura obeam, intelligat. Quid enim est ia
hominis fabrica, quod quisquam reprehendat? Quid
puleürum adeo, vel magnum, quod splendore et
amplitudine celum nou superet? Quid non in eo-
dem ad utilitatem comparatum? Terra quidemipsa
in babitationem, ui plantz, et animalia in usun,
hominibus cesserunt : celiautem astra, partim qui-

VARLE LECTIONES.

h qp. βελτίω.

2123

PROCOPII GAZJEI

. 2194

deta ut ipsi prelucerent; partim vero, ut motu A Aabv βασιέα, ἣ Κῦρο», λέγων, οὗ, φησὶν, al ὁδοὶ

continuo signa et tempora conficere valerent. Ad
hec, ut preclara alia taceam, excitavie& ipse in
populi mei commodum $16 regem, vel Cyrum
innuens; cujus, inquit, vie recte sunt, aut secun-
dum Symmachum : Et omnes vias ejus dirigam : et
ipse wdifieabit civitatem meam. Eam enim ipse po-
tentia aedificavit , qui volentibus redire, et idipsum
prestare, multis muneribus acceptis concessit ** :
vel Zorobahelem de stirpe Davidis prognatum; qui

εὐθεῖαι. "H χατὰ Xóppayov, xa! zxácac τὰς ὁδοὺς
αὐτοῦ εὐθυγῶ. Kal οὗτος οἰἱχοδομήσει τὴν πό τιν
µου. Δυνάμει 'γὰρ αὐτὸς αὐτὸν ᾠχοδόμησεν ἑπι-
τρέφας τοῖς ἐθέλουσιν ἀνιέναι, xal τοῦτο ποιεῖν μετὰ
δώρων τούτους ἀφείς. "H Ζοροδάθελ ix Δαθὶδ Ἑλ-
χοντα τὴν vovhv, ὃς ἡγησάμενος τῶν ἀνελθόντων ᾠκπο-
δόµησε ουὺν vaóv. Περὶ οὗ φησιν * « Al χεῖρες Zopo-
666€) ἐθεμελίωσαν τὸν οἶκον τοῦτον, χαὶ al χεῖρες
αὑτοῦ ἐπιτελέσουσιν αὐτόν.

cum redeuntibus prefuisset, et ipse templum instauravit. Itaque et de illo in hunc modum legimus:
.« Manus Zorobabel fundarunt domum istam, et manus ejusdem perficient eam **. »

Commodius autem de Chrieto intelligatur, cum

Οἰχειότερον δ᾽ ἂν ἐπὶ Χριστοῦ λαµθάνοιτο, ὃς xat

de se ita loquatur : « Ego constitutus sum rex ab φησιν « Ἐγὼ 0$ χατεστάθην βασιλευς ὑπ αὐτοῦ
eo super Sion montem sanctum ejus**; »cujus ἐπὶ Σιὼν ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ.» Obxep ἀληθῶς al
'sine controversia rect& sunt vie , quique veram — ó£ol εὐθεῖαι. Καὶ τὴν ἁληθινὴην αὐτὸς ᾠκοδόμησε
civitatem exsiruxit, dicens : « Super petram adifi- p πόλυ, λέγων « Ἐπὶ τὴν πέτραν οἰχοδομήσω µου

cabo Ecclesiam meam, et portz inferi non praeva-
lebunt adversus eam ** ; » qua vivis lapidibus con-
&lans expugnari non potest : quam item ab ortu
ad occasum protensam servitule demonum gratis
liberavit , jux!a illud : « Gratia salvati estis **. »
Quas enim historice de Cyro, vel Zorobabele dicun-
tur, verorum sunt symbola. Ad Christum siquidem
melius referatur illud : Hcc autem dicit Dominus
| christo meo Cyro. Neque enim, ut pr:esentibus ver-
bis significatur, Cyrus ipse, fuit tinctus Domini,
cum Persa esset ; aut civitatem aedificavit; sed ejus
tantum fundamenta facere coepit, qu: deserta pos-
tea ad Darii usque tempora permansit. Adhzc,
que sequuntur deinceps, Christo potius, quam
Zorobabeli, aut Cyro conveniant ; in quibus ZEgyp-
tum laborasse dicit, ut eos omnes qui propter ido-
lorum cultum in daemonum potestatem venerant,
innui demonstret. Αά te autem regem, addit (de quo
isthzc habetur prophetia),gens omnis barbara trans-
ibit.Saba enim A thiopicagens est, cujusolim ad Salo-
monem regina se contulit!*. Istis vero felicem rerum
exitum , Christi nimirum adorationem przdicit ,
qui et Deuserat, οἱ Deum in se (quod ipsi prius
ignorabant adoratores) habebat. $17 ldem vero et
Israelis salvator (uit, quod Jesus nomine indicatur.
llis porro adorantibus , qui e cireumcisorum
gentiumque numero Ecclesie adversati, eamdem
persecuti sunt, cum nibil a se imminutam, sed au-
.€tam intuebuntur, pudore suffundentur. lta autem
transtulit Theodotio : Verum in te fortis: et non
est adliuc preter. eum. Ubi Aquila etiam fortis vo-
cabulo usus est. Deinde, pro quo nesciebamus habe-
mus, latentem Theodotio et Symmachus, abscondi-
tum. autem Aquila reddiderunt : ut abstrusam et
reconditam esse Cliristi divinitatem demonstrarent.
Recie autem ad ea, quz de Christo predix' t, et
ejusdem discipulorum mentionem adjecit. Erant
enim Israel, qui salvatur, per eosdemque, insulas

τἣν Ἐκχλησίαν, xai πύλαι ἆδου οὗ κατισχύσουσιν
αὐτῆς.» τις &x λίθων συνέστηχε ζώντων, ἀχαθαί-
ρετός τε, xal ἀπὸ ἀνατολῶν εἰς δυσμὰς παρατείνουσα
ἠλευθέρωσέν τε τῆς Ex δαιμόνων δουλείας, χαὶ ταῦτα
προῖχα, κατὰ τὸ, « Χάριτί bove σεσωσµένοι.» Τὰ γὰρ
κατὰ Κῦρον, ἣ Ζοροδάδελ ἱστοριχὰ, σύμδολα τῶν
ἁληθῶν ὑπῆρχεν. Ἐπὶ Χριστοῦ γὰρ μᾶλλον ἀρμόσει
4b, Τάδε «λέγει Κύριος τῷ χριστῷῶμου Κύρφ. Κατὰ
γὰρ τὴν πρόχειρον λέξιν, οὔτε χριστὸς Κυρίου,
Πέρσης ὧν ὑπῆρχεν à Κῦρος. οὔτε τὴν xd. ᾧκο"
δόµησεν, πλὴν τῆς τῶν θεμελίων ἀρχῆς. Εἶτα Óc-
ἐμεινεν ἔρημος µέχρι τῆς βασιλείας Δαρείου. Καὶ τὰ
ἑξῆς δὲ μᾶλλον τῷ Χριστῷ fjmep Ζοροθάθελ ἀρμόσει
καὶ Κύρῳ, ἐν οἷς Αἴγυπτόν φησι κεχοπιακέγαι, 5v
αὐτῆς δηλῶν τοὺς ὅσοι πάλαι διὰ τῆς εἰδωλολατρείας
σαν δεδουλωµένοι τοῖς δαίµοσιν., "Eni δὲ σὲ τὸν
προφητευόµενον βασιωέα χαὶ πᾶν ἔθνος διαδήσεται
βάρδαρον. Σαδὰ γὰρ ἔθνος Αἰθιοπικὸν, οὕπερ i,
βασίλισσα πρὺς Σολομὼν παρεγέἐνετο. Τέλος δὲ τού -
τοις ἀγαθὸν τὴν Χριστοῦ προαγορεύει προσκύγησο”,
ὃς χαὶ Θεὸς ἦν, καὶ θεὸν εἶχεν ἓν αὑτῷ, ὅπερ οἱ
προσκυνοῦντες Ἠγνόουν τὸ πρότερον. Αὐτὸς δὲ καὶ
τοῦ Ἰσραἡμ d Σωτήρ. Τὸ γὰρ ]ησοῦς ὄνομα του-
το δηλοῖ.

Τούτων δὲ προσκυνούντων οἱ ἀντικείμεγνοι
καταισχύγονται bx περιτομῆς τε καὶ ἐθνιχοὶ χατὰ
καιροὺς τὴν Ἐκκλησίαν διώξαντες. Μηδὲν yàp μειώ-
σαντες ηὔξησαν. 'O δὲ θεοδοτίων ἑἐξέδωχεν' Π.ἡν
ἐν col ἰσχυρὸς, καὶ οὐκ ἔστιν ἔτι π.ην αὗτου.
Καὶ Αχύλας, ἰσχυρὸς, ἔφησεν: "Avo δὲ τοῦ * οὐκ
ᾖδειμεν, ὁ μὲν θεοδοτίων καὶ Σύμμαχος, xopu-
φαῖος 1. Ὁ δὲ ᾽Αχύλας, ἀποκρυπτόμεγος" τὸ ἁπό-
χρυφον τῆς τοῦ Χριστοῦ θεολογίας ἐμφήναντες.
"Αχολούθως δὲ τῇ περὶ Χριστοῦ προφητείἰᾳ καὶ τῶν
αὐτοῦ µέμνηται μαθητῶν. Αὐτοὶ γὰρ σαν Ἱσραὴἡ ἃ
ὁ σωζόµενος, δι ὧν τὰς νήσους dvexalvicev Ἐκ-
κλησίας, οἷς ἀρμόσει καὶ τὸ, Οὐκ αἰσχυνθήσονται

* | Esdr. i1, 1 seqq. *! Zachar. 1v, 0. 1 Psal. n, 6. ** Matth. xvi, 18. ** Ephes. t, 5. 751] Reg.

x, 1 scqq.

! κρυφαῖος.

VARLE LECTIONES.

9425

COMMENTARII IN ISAIAM.

2426

τοσοῦτον ἔργον πανταχοῦ τῆς οἰχουμένης ὀνύσασιν; A ipsas, id est Ecclesias, renovavit. Quibus convenlet . |

Τινὰς δὲ οὕτως ἄνωθεν ἐξηγήσαντο * Thy αἰτίαν δ(-
δωσι δι᾽ ἣν ἐνηνθρώπισε λέγων, Ἐγώ εἰμι ὁ xtl-
σας σε. Τὸ δὲ εἰμὶ, την ἀληθῆ παρέστησεν ὕπαρξιν,
καὶ τὴν ὄντως οὖσαν ζωήν. "Extica δέσε ἐπ ág-
θαρσ1, θάνατον μὴ ποιῄσας, οὐδέν τε ζῶον ἐπὶ γῆς
ἀπέδειξαχ παραπλήσιον’ σὲ γὰρ µόνον óc κεραμεὺς
χεραὶν ἰδίαις διέπ.ἲασα τῇ ἐμῇ τιµήσας εἰχόνι πρὸς
τῇ πλάσει τοῦ σώματος. Περὶ οὗ καὶ πρὺς Ἰὼ6
Égacxsv* «"H σὺ λαδὼν " ἔπλασας ζῶον, xol λα-
λητὸν αὑτὸ ἔθου ἐπὶ τῆς γῆς ; » Καὶ Δαθὶδ δέ φησιν '
ε Ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύτι παρ᾽ ἀγγέλους.» Εἶτα
- *oi; ἐξ Ἰσραὴλ ἐγχαλοῦσιν αὐτῷ τὴν bx τῶν νοµι-
χῶν τύπων ἁπαλλαγὴν πρὸς ἀληθείας µετάθεσιν,
ὀνειδίζει. Ἔλεγον γὰρ, « El ἦν οὗτος παρὰ θεοῦ ὁ
ἄνθρωπος, οὐκ ἕλνε τὸ Σάδῥατον. » Ἀροτριᾷ γάρ
τις, φησὶν, οὐχ ἵνα µόνον ἁροτριάσῃ ἓκ δὲ τῶν
καταθαλλοµένων σπερµάτων χαρποὺς προσδεχόµε-
νος. Κἀάγὼ τοίνυν ὑμᾶς, ὡς γην ὑλομανοῦσαν διὰ
τὴν εἰδωλολατρείαν, τῷ Μωσέως ἠροτρίασα νόμῳ,
τῷ ép προευτρεπίζων Υἱῷ τὴν τῶν ἀγαθῶν σπερ-
µάτων κχαταθολἠν. Τί οὖν διὰ παντὸς τὸν ἀἁρότην
στέργετε νόµον, ὅτε χαιρὸς τῆς δι’ ὕδατος χαὶ πνεύ-
µατος ἀναπλάσεως; πρὸς ἣν ὑπείχοντας ὑμᾶς ox
ἔχω, μηδὲ τὸν πη.ϊὸν ὁρῶντας τοῦ κεραµέως, ὡς
ἐχείνου πλάττεταί τε xal µεταπλάττεται νεύματι,
μηδὲν τὴν δημιουργιχὴν µεμφόμενον χεῖρα, ὡς τῆς
ἀναπλάσεως ἐπιστήμην οὐκ ἔχουσαν; ἀλλ οὐδὲ ὁ
τεχθήσεσθαι µέλλων πυνθάνεται τοῦ πατέρος εἰ ἄρα
γεννήσει. Τί οὖν ὑμεῖς μὴ τῷ πάντων παραχωρεῖτε
Δημιουργῷ τὸν τρόπον εἰδέναι τῆς ἀναπ.ὶάσεως,
περὶ fj; λέγοντος τοῦ Χριστοῦ Νικόδημος ἔλεγεν᾽
«Mh δύναται ἄνθρωπος Ἱέρων ὧν εἰς τὴν χοιλίαν
τῆς µητέρος αὐτοῦ δεύτερον εἰσελθεῖν xal γεννηθῆ-
vat ; »

et illud : Num propter eos pudore afficientur, qui
tantum opus ubique terrarum absolverunt ? Neque
vero desunt, qui sica principio explicent, ut cau-
sam, qua ductus humanitatem assumpsit, cum Ego
sum, qui creati te dicit, afferri existiment. Deinde,
οἱ verbum sum adjecisse, ut veram se exsistentiam,
veramque vitam esse demonstraret. Denique, for-
mavi (e dixisse, ut ad incorruptionem se, qui mor-
tem non fecerit, cuique nullum in terra simile
animal esse voluerit, creasse judicaret. Te siquidem
unum meis ipse manibus, inquit, tanquam figulus
efformavi, meaque te imagine, post effictum corpus
honoris ergo donavi, ut ad Jobum dicentem repe-
rias his verbis: « Num tu luto accepto finxisti animal
et vocale illud posuisti in terra 3*? » Et apud Davi-
dem : « Minuisti eum paulo minus ab angelis glo-
ria *'. » Israelitis deinde, qui figuras eum legalesad
veritatem traducere criminarentur, exprobrat. Di-
cebant enim : « Si hichomo esset a Deo, Sabbatum
non solveret 36. » Arat enim quis, ait, non tantum
ut aret, sed ut ex mandatis humo seminibus, fru-
ctus etiam percipiat. Itaque et vos ego terrz instar,
inquit, propter idololatriam luxuriantis, Mosis lege
subactos, Filio $518 meo ad bon: sementis excep-
tionem przparavi. Quid igitur ipsi studio tanto
legem in aratorem semper retinetis ; quo temporc
maxime aqua et spiritu in. formam aliam mutari
valetis ; quam ipsi rcfugitis, quos latere non potest,
lutum pro figuli arbitrio aliam atque aliam figuram
pati ; neque quidquam esse, quod artificis manum,
tanquam fingeudi scientiam non habeat, arguere
audeat? At minime qui nasciturus est, a patre auo
generaturusne sit, postulabit. Quid igitur omnium
opifici Deo, modum illum formandi retinere non

conceditis, de quo Christum alloquitur Nicodemus, dum ait: « Num potest homo, cum sit senex, in

ventrem matris su2 iterum intrare, et renasci **? »

El ἐπετίμησεν οὖν, φησὶν, ὁ znAÓc τῷ χεραμεῖ,
καὶ µήπω τις τεχθεὶς ἐπύθετο τοῦ πατέρος εί
τέξεται ' ἑρωτήσατε χαὶ ὑμεῖς οἱ ἑσόμενοί µου χατὰ
χαιροὺς υἱοί τε xaX θυγατέρες, τίνα τοῦτο γενῄήσεται
τρόπον. Ἐντείλασθέ po. καὶ περὶ τῶν ἔργων τῶν
χειρῶν µου. ᾽Αντὶ τοῦ, διατάξατε πῶς ποιητέον,
ὡς ἀγνοοῦντι. Σιγῇ ἄρα μετὰ Παύλου ῥητέον» ε Ὢ
βάθος πλούτου xa σοφίας χαὶ γνώσεως θεοῦ ! » xat

Si (utum ergo figulo succensuit, inquit; sique
nondum in lucem editus puer a patre suo, quid iile
geniturus sit, quaesivit : interrogate et ipsi, qui fi;ii
et filiz aliquando mihi eritis, quanam istud ratione
futurum sit. Mandate mihi przterea de operibus
manuum mearum : id cst, mihi, tanquam ignaro,
agendi modum statuite, Est profecto cum Paulo
tacite. dicendum : « O altitudo divitiarum , et sa-

τὰ ἐφ᾽ ἑξῆς, ἑτέρας λέγειν παραγγελλούσης l'oagre D pientiz, εἰ scientiz Dei 1341 » cxtceraque illa, quie

ε Ὅτι πάντα δύνασαι, ἀδυνατεῖ δέ σοι οὐδέν. » Οἶδεν
γὰρ µμεταποιεῖν, χαθὰ διὰ τοῦ Ἰεξεχιήλ φησιν,
ὅτι « Ἐχσπάσω τὴν χαρδίαν αὐτῶν τὴν λιθίνην ἐχ
τῆς σαρχὸς αὐτῶν, xal δώσω αὐτοῖς χαρδίαν σαρχί-
νην, τοῦ εἰδέναι αὐτοὺς ἐμὲ, ὅτι ἐγὼ Κύριος. » Διὸ
χαὶ τὴν ἰδίαν ἐπιδειχνύμενος δύναμιν, ᾽Εγὼ ἑποίησα
qv, xal ἄνθρωπο»ν ἐπ᾽ αὐτῆς. 'O γὰρ κτίσας καὶ
ἀναχτίσαι δυνήσεται. Χεῖρα δὲ πάλιν qnoi, τὸν δι)
οὗ τὰ πάντα πεποίηχεν Yióv. « To Λόγῳ γὰρ Κυρίου

** Job χ, 9. *' Psal. viui, 6; Hebr. ir, 7.
χι, 1δ. ** Ezech. xi, 19, 29.

ο Joan. 1x, 16.

gequuntur. Quod et alibi Scriptura indicat, cum
ait : « Omnia potes, neque quidquam est, quod ef-
ficere non queas *'. » Novit enim in melius conunv-
tare, et instaurare; sicut. apud Ezechielem in liec
verba legimus : « Evellam cor eorum lapideum de
carne eorum, et dabo illis cor carneurm, ut ipsi vi-
deant me, quia ego sum Dominus **. » Itaque ct
suam ipse virtutem demonstrans, terram se et bo-
minem in ea fecisse ait. Potest. enim idem etiam

** Joan. mi, 4... 9* Rom. xi, 95. *! Sap.

-. NARLE LECTIONES.

" lc. Aelx. πηλόν.

9121

* PROCOPII GAZARI

42a

instaurare qui eendidit. Filium deinde, per quera Α οἱ οἆμανοὶ ἑστερεώθησαν, » ὃς xaX τοῖρ ἄρτροις év-

4 sc creata sunt omnia, ipso manus nomine intel.
lexit. «Verbo siquidem Domini celi (irmati sunt **:)
eoque astris mandante, in diei quidem potestatem
$0l; in noctis autem, luna emicuit. Unde illud in
Psalmis : « Sol cognovit occasum suum **. » Et
iterum : « Tu fabricatus es solem et lunam **, » At
eorum, quie praecesserunt, notitiam illustrant, qu:
deinceps sequuntur ; quibus justitie rex Christus
praedicatur, 519 qui justitia ipsa est. Ait enim
etiam alicubi : « Ecce certe regnat justitiz τος, et
principes cum judicio iuperabunt *, » Nam pree-
terquam quod natura cum patre rex est, eos etiam,
qui defecerunt, assumpta carae iterum sibi subje-
cit : Qui vias rectas, id est Evangeliorum oracula,

gt&.Juco διατάξας τὸν μὸν Ίλιον εἰς ἀρχὰς τῆς ἡμέ-
pas, νυχτὸς δὲ τὴ» σελήνην. Διό φησιν ὁ gau -
€ Ὁ fioc ἔγνω τὴν δύσιν αὐτοῦ. » Καὶ πάλιν’ « Zü
κατηρτίσω fiov καὶ σελήνην.» Τὴν ὃξ τῶν φθασάν-
των ἔννοιαν τὰ μετὰ ταῦτα δηλοῖ, ÓU ὧν ὁ Χριατὸς
Βασιλεὺς δικαιοσύγης χηρύττεται ὑπάρχων αὐτό-
χρημα διχαιοσύγη. Καὶ ἀλλαχοῦ γάρ φησιν" « "Iob
δὴ βασιλεὺς διχαιοαύνης βασιλεύει, xal ἄρχοντες
μετὰ κρίσεως ἄρξουσιν.» Φύσει γὰρ ὢν σὺν τῷ
Πατέρι βασιωεὺς τοὺς ἁποστάντας αὖθις ὑπέταξε
σαρκωθεὶς, ὁδοὺς ἔχων εὐθείας τὰ τῶν Εὐαγχελίων
θεσπἰσµατα. Σχολιὸν γὰρ οὐδὲν ἐν αὑτοῖς. Τὸ δδ τραχὺ
τῶν νομιχῶν ἐκπέφευγεν ἑνταλμάτων. Τεθεμελίωχε
δὲ τὴν Ἐκκλησίαν αὐτὸς Qv θεμέλιος, Ἐφ' ᾧ καὶ

jn quibus nihil pravum, nihilque sinuosum repe- B ἡμεῖς ἑποικοδομούμεθα ὡς λίθοι πολυτελεῖς, εἰς ναὺν

rias, edidit; qui dura legis mandata declinayit.
Bene autem. Ecclesi: idem fundamenta jecit, qui
fundamentum est, super quod et ipsi, tanquam la-
pides pretiosi *', in babitaculum Dei in spiritu su-
perstruimur : qui gratis nos servitute eripuit. « Ne-
que enim corruptibilibus, argento, velauro redem-
pii sumus, de vana nostra conversalione paternz

ἅγιον, εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ ἐν Πνεύματε, ὃς
οὐ μετὰ δώρων τὴν ἡμετέραν αἰχμαλωσίαν ἑῤῥύσατο.
4 Οὐ γὰρ φθαρτοῖς, φησὶν, ἀργυρίῳ f] χρυσίῳ ἑλυτρώ-
θηµεν ἑχτῆς µαταίας ἡμῶν ἀναστροφῆς πατροκαρα-
δότου, ἀλλὰ τιµίῳ αἴματι ὡς ἀμνοῦ ἁμώμου xa)
ἁσπίλου Χρισιοῦ, » Ox ἑαμὲν οὖν ἑαυτῶν, ἀλλὰ τοῦ
πριαµένου.

traditionis, sed pretioso sanguine quasi agni immaculali Christi οἱ incontaminati 3. » Non sumus igi-

tur nostri juris; sed ejus, qui nos redemit,

Cum autem. Christum dixisset antea suum po-
pulum esse conversurum ; quinam ii essent, qui
vocari deberent, confestim addidit, sumpto ab
idoiolatrie deditissimis exemplo, quo liberatoris
virtus magis enitesceret. Ád oves enim, quz pe-
rierant de domo lsrael, missus erat quidem **;
sed ubi eodem trucidato recalcitravit dilectus, sta-
tim gentibus illuxit. Intelligit autem per ZEthiopum
negotiationem, Thebanorum urbes, quibus et illi ad-
jacent, qui Sebaim nominantur. Ideo porro labo-
rasse dicit, quod acerbissimis tyrannis inservirent,
3 quibus eorum liberi in idolorum sacrificium exi-
gebantur: vel, ut ingentem fuisse eorum supersti-
tionem indicaret, qua superata in pietatem abivit.
E*t enim id omne sublatum, quod isti repugnabat.
Nam: « Ubi abundavit peccatum, superabundavit
et gratia δι » cum ubique apud eos constructa
ecclesi, tanta monachorum, tanta virginum exer-
citationum laboribus incumbentium examina cer-
nantur, Excelsos autem eos dicit, tanquam impie-
tate el superstitione nobiles. Deinde, mauicarum
uomine, dilectionis vincula, divinique amoris ca-
tenas intelligit. Indeque illud est, quod scribitur :
« Quis nos separabit a dileetione Christi *', » in

Περὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ προειπὼν , ὅτι ἑἐπιστρέφει
τὸν Àaby αὐτοῦ, εὐθέως ἐπήνεγχε τίνες οἱ χληθησό-
µενοι, δεῖγμα τῶν εἰδωλολατρῶν τοὺς ἄχρους ἐν
ταύτῃ λαθὼν εἰς ἔνδειξιν τῆς τοῦ σεσωχότος δυνάµεως,
Απεστάλη μὲν γὰρ πρὸς τὰ ἁπολωλότα πρόδατᾳ
οἴκου Ἰσραήλ. Ὡς δὲ ἀπελάκτισεν ὁ Ἱγαπημένος
ἀποχτείνας αὑτὸν, ἐπέλαμφεν αὐτίκα τοῖς Éüvesty,
Αἰθιόπων δὲ φησιν ἐμπορίαν, τὰς Θηθαίων πόλεις,
οἷς ὅμοροι Σαθαείµ. ᾿Εκοπίασαν δὲ πικροῖς τυρἀν-
vot; δουλεύοντες, εἰς Ὀνσίας αἱτοῦσιν υἱοὺς αὐτῶν
καὶ θυγατέρας Ίγουν τὸ εὔτονον αὑτῶν τῆς ἀσεδείας

— ἑνέδωκεν, ἡττηθὲν εἰς εὐσέθειαν. Διελύθη γὰρ ὅτον

εἶχον πρὸς ταύτην ἑνστατικόν. « OD γὰρ ἑπερίσσευ-
σεν ἡ ἁμαρτία, ὑπερεπερίσσευσεν 1) χάρις, » παντα»
χοῦ καθιδρυµένων Ey τούτοις ἐχχλησιῶν, τοσούτων
τε παρ) αὐτοῖς ὁρωμένων μοναστῶν xal παρθένων
πόνοις ἐναθλούντων ἀσχῄσεως. 'ΥΥ ηὰοὺς δέ φησιν
αὐτοὺς, ὡς ἐπισῆμους ἐν δνσσεθείᾳ. Χειροπέδας δὲ
τὰ δεσμὰ τῆς ἀἁγάπης χαλεῖ, καὶ τὰς τῆς φιλοθεῖας
σειρὰς, ὡς λέγειν’ εΤίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγά-
πης τοῦ Χριστοῦ, » εἰς ὃν ἔρχεται πᾶν πέρας εὐχῆς;

"Ey Χριστῷ γὰρ αἰτοῦμεν παρὰ τοῦ Πατέρος τὰ αἱ-

τήµατα, ὃν ἔχων ἐν ἑαυτῷ, Θεὲς ὁμοίως ἐστὶν,
χαθά φησιν’ « Ὁ ἑωραχὼς ἐμὲ, ἑώραχε τὸν Πα έρα.ν

quem omnis precatio desinit? in Christo siquidem «Ἐγὼ xot ὁ Πατὴρ Ev ἐσμεν. »
qui a Patre petimus, postulamus, quem 529 cum :n se habeat, et Deus sit quoque necesse est, juxta
illud: « Qui videt me, videt et Patrem '*. » « Ego et Pater unum sumus **, »

Deinde, quod ín te Deus, ει non est Deus preter te, Τὸ δὲ, Ἐν col θεὸς, xal ox ἔστι θεὸς π1ὴν

dixit, equale est buic, «Et Verbum erat apud Deum,
et Deus erat Verbum **.» Prxterea poenitentium vo-
cem exprimunt, qua his verbis: Et nesciebamus,

9 Psal. xxxn, 6. ** Psal. cui, 19.

1, 18, 19. ** Mautn. xv, 24,
* Joan. 1, 3.

3» Psal.Lxxi9,16. ** Jerem. xxi, 5.
" Rom. v, 20. " Rom. vin, $5.

σοῦ, ἰσοδυναμεῖ τῷ « Καὶ ὁ Λόγος Tv πρὸς τὸν 8ebv,
xa θεὸς fjv ὁ Λόγος. » Μετανοούντων δὲ φωνὴ τὸ, καὶ
οὓκ ᾖδειμεν. Οἳ καὶ ὁμολογοῦσιν αὐτὸν Σωςῆρα τοῦ

21[ Ρος, i 5. 3 I Petr.
Μ Joan. xiv, θ. '* Joan. x, 50.

9129

9

COMMENTARII IN ISAIAM.

2439

Ἱσραὴ., ὡς πάλαι σεσωκότα tóv "IcpatA: Ίγουν A adjiciuntur : quibus. salvatorem Israelis eum esse

Ἰσραἡλ ληπτέον νῦν τὸν ὁρῶντα 8s5v.. « OU γὰρ πάντες
οἱ ἐς Ισραὴ 1, οὗτοι Ἱσραήλ. » Ul δὲ ἀνθεστηχότες
αὑτῷ, τὴν αὐτοῦ qid) ἁδικήσαντες δόξαν, alo zórov-
ται’ ἔσονται γὰρ εἰς ὅρασιν πάσῃ σαρχἰ. ᾿Απὸ δὲ τῶν
Αἱγυπτίων καὶ τῶν ὁὀμόρων, ἐπὶ τὸ χαθόλου τῶν
ἐθνῶν τὸν λόγον ἀνήγαγε, 7ήσους xaXov τὰς ἐξ ἐθνῶν
Ἐχχλησίας τῶν ἐγχεχαινισμένων εἰς χαινότητο ζωῆς,
ἀποθεμένων τὴν παλαιότητα, Παύλου προστάττοντος’
ἘἙχδύσασθε τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον. xai πάλιν
Ἑνδύσασθε τὸν v£ov τὸν ἀναχαινούμενον xaz' εἰχόνα
» ποῦ χτίσαντος αὐτόν. Καὶ πάλιν. ᾿Ανακαινοῦσθε τῇ
ἀνακαινώσει τοῦ vob; ὑμῶν. ᾿Εγκαιγισμὸς οὖν τὰ
xa0' Λμᾶς, « εἴτις ἐν Χριστῷ καινἡ χκτίσις. » Τινὲς δὲ
ἀπὸ τοῦ, μὴ ὁ ἀροτριῶν, οὕτως ἐξηγήσαντο * Ἡαραθο-
λιχῶς προτρέπεται αὐτοὺς δικαιοσύνης φέρειν xap-
πούς. θέλετε γάρ µε, φηαὶ, µόνον ἀροτριᾷν ὑμῶν
τὰς ψυχὰς, χαρπὸὺν µηδένα παρέχοντες. Εἰταπαιδεύει
αὐτοὺς τοῖς τοῦ θεοῦ περὶ τῶν ἐθνῶν εἶχδιν βουλεύ-
µασι, μήτε πἠ.1οῦ ἀνθισταμένου τῷ π.]άστῃ, μήτε
τέχνου πατέρα χωλύοντος 1| μητέρα σπεύδοντας
πρὸς ἄλλων υἱῶν παιδοποιίαν, μηδὲ µέμψιν ἐπὶ
τούτῳ προσάχοντος. Ὁ ποιῄσας δὲ, φησὶ, τὰ ἑερχό-
μένα διὰ τῆς προγνώσεως, δυσωπῶν αὐτοὺς εἰς
Χατανόησιν τῆς ἰδίας δυνάµεως. Ἔστω γὰρ, φησι,
ποιοῦντι ὑμᾶς xal π.Ίάττοντι οὐ παρηκολουθεῖτε
τῇ γνώσει ' μὴ καὶ προαγορεύοντι τὰ μέλλοντα ἀπι-
στήσετε; χατὰ µέρος μὲν γὰρ γίνεταιτὰ γινόμενα:
ἀθρόα δὲ αὑτῷ m* f γνὼσίς ἐστι παρ) ἐμοί. Πλὴν μὴ
ἀπογνῶτε τὴν σωτηρίαν, ὡς ἄν µε λαθεῖν ἁμαρτά-
νοντες μὴ δυνάμενοι.
enim omnia 8 existunt, efficiantur quidem ; sed
Tantum ipsi salutis spem non 521 abjiciatis ; qui
Κρείττους δὲ γεγονότες ἐμοὶ τὰ xa0' αὑτοὺς ἔπι-
τρέφατε. Οὐ γὰρ δέοµαι τῆς ἐξ ὑμῶν ὑπομνήσεως,
ὡς ἂν ὄὕντας ἐμὰ ποιήµατα χαὶ εἰς υἱοὺς καὶ θυγα-
τόριις λελογισμένους ἀξιῶσαι προνοίας. Οὐδὲ γὰρ
ἐμαντῷ τὸν οὐρανὸν ἐποίησα xoi τὴν Trjv, sl; δὲ
χριίαν ὑμετέραν. Καὶ γινοµένων ἁστέρων ἐθαύμα-
ζον ἄγγελοι. Πάντων οὖν ὑπ ἐμοῦ χυθερνωµένων,
οὐδὲ τὰ ἐπὶ γῆς τὴν ἐμὴν ἐχφεύγει διοίχησιν.
Τοιγαροῦν καὶ Κῦρος ὑπ' ἐμοῦ κχινηθεὶς, οὖχ αὐτὸς
Qv εὐσεθὴς, τὰ καθ) ὑμᾶς διορθώσεται. Ἐπεὶ xa
πρότερον ὑμᾶς ἐξ Αἱγύπτου, φησὶν, ἠλευθέρωσα, xat
ταῖς ἐμαῖς ἀπείρηχε µάστιξιν. ἩὙμεῖς δὲ πάλιν
ἁμαρτάνοντες οὐχ ἐπαύεσθε xal µματαιοπονοῦντες
"ἐπὶ ταῖς ἑαυτῶν ἐμπορίαις. ἸΑλλ' ὅμως ἐμὲ Ὦ πι»
στεύσαντες ἕξετε πάντας ὑποσπόνδους τοὺς λἑνδόξους,
καὶ φρονήµατος γέµοντας, χαὶ ἀγάπης δεδεµένοι
δεσμοῖς χαταντήσουσιν cl; Ἱερουσαλὴμ, ὡς εἰς
θεοσεθείας διδασκαλεῖον, χαὶ μαχαριοῦσιν ὑμᾶς, ὡς
Θεῷ τῷ µόνῳ JAacpsvorcac, ὃν ἡγγόου» αὑτοί.
Ὑμῶν δὲ πρὸς µετάνοιαν ἁμελούντων, ὁ µονογε-
4c µου παρέσται Υἱὸς 'Ἱερουσα-ἲὴμ. Ὑενόµενος
xai Ἰούδας, àr dp προσεύξονται, οὗ σφραγῖδι xai

tanquam qui ipsum olin servarit, profitentur.
Nisi malis nunc /lsraelis appellatione, eum, qui

*Deum videat, significari putare, cum non omnes

6

esse lsraelitas, qui ex lsraele sunt, scribatur **.
Caeterum qui ei adversati sunt, cum ejus g'oriaze
officere nequiverint, confundentur. Erunt enim in
conspectum universe carni. Orationem vero ab
4Egyptiis eorumque vicinis ad generis universi na-
tiones transtulit, cum insularum nomine, conflatos
e genlibus Ecclesias, qui posito veteri exuvio in
vit: novitatem renovati sunt, cum Paule signifl-
cavit; uti veterem hominem ponere qui novum ad
Creatoris imaginem instauratum induere *5, qui
denique renovari renovatione mentis , imperat "',
Ipsi ergo sumus innovati, si qua in Chrislo nova
creatura **, Nonnulli a verbis istis, nonne qui aral,
ita explicant, ut. similitudine ad justitizs fructus
edendos adhortari velint. Vultis enim me, inquil,
animas vestras arare tantum; [γιου autem .
nullos edere. Jllas rursum Dei consilio, quod de
Gentibus innuit, cedere precepit; quando. neque
lutum figulo repugnare soleat; neque patrem, aut
malrem ad novam filiorum procreationem festi-
nantes impedire, eamque rem illis vitio vertere
filius. Quod autem veniura fecisse dixit, od prae-
scientiam retulit, ut pudore excitato eosdem ad
suz virtutis contemplationem provocet, Esto enim,
inquit, ejus, qui vos fecit, e. formavit, cognitio-
nem non estis assecuti, annon et ei etiam, qui
futura predicit, fidem denegabitis * Singillatim

eorum confertim tota mibi in promptu est cognitio.
ne peccare quidem, quod me lateat, valetis.

D

Ubi autem meliores evoseritis ; quz vestra sunt
mihi permittite, Non enim vestra ipse admoni-
tjone opus babeo ut vestrum, quos ipse feci, in
filiosque et filias adoptavi, recorder, meaque pro-
videntia dignos habeam ; qui celum et stellas, an-
gelos in admirationem rapientes, terramque ipsam,
non in meam, sed in vestram utilitatem condidi.
Qu: amnia cum ad meum unius arbitrium regantur,
που possunt qua in terra sunt, a me non admini-
strari, Itaque et Cyrus ipse non ab alio, quam a me
iucitatus, cum verum Dei cultum non agnosceret,
afflictas res vestras erecturus est, sicut el vos antea
4Egypto liberavi, cum meis illa cedere verberibus
coacta est: vos autem rursum peccare et vestris
negotiationibus inaniter agitari non destitistis. In
me (amen jam si creditis, quotquot, laude aliqua,
vel prudentie nonine clari sunt, feederatos et» so-
cios habituri estis, qui dilectionis vinculo obstricti,
ad Jerusalem, tanquam ad pietatis scholam /obis
ideo occurrent, beatosque przdicabunt, quod, Deo
soli serviatis, quem ipsi nesciebant, Sin autem ρ0-
nitere negligitis, mihi Filius pon deerit unigenitus

* Rom. ix, 6. ** Coloss. in, 9, 10. 7 Ephes. 1v, 35. ** 1I Cor. v, 17.
VARI LECTIONES.

-* wp. αὐτῶν. ἃ ἴσ, ἐμοὶ. 9 yp. "Isti.

|

a-—— mA - m

9131

PROCOPII GAZEI ]

2132

lsraei, ipseque Judas, in quo orabwnt, cujusque A ἄνδρες πονηροὶ xal δαίμονες ἠττηθήσονται. Ἱστο-

signo ct scelerati homines, et dzemones ipsi pros-
- ternentur. Historice autem etiam de Cyro isthzec

(cujus adversarii omnes confundentur) et de Israele,"

qui ab exsilio reversus, reluctantes omnes supe-
Taturus est, queant usurpari. Rursum, quod insulas
dixit, Jerusalem non longe dissitam signiflcavit,
quae undique vicinarum gentium insullibus, tan-
quam undis agitaretur, quarum impietatem zmu-
lari incolis proclive semper fuit. Atque hiuc est,
quod eam imprimis adhortatur, utinnovetur ; postea
vero eos etiam statim qui de gentibus ubique
locorum Dei cognitionem adepti sunt. Si enim qui
tantis rebus dignus habitus erat Israel, Deique
vocatus filius, desertor tamen ejusdem benignita-
tem expertus est, quanto magis et vos ipsi, qui de
divinis legibus uihil audivistis? Jusula 534999 rursus
omnis etiam anima hujus vita voluptatibus et cu-
rarum amaritudine prius inundata dicatur, qu:e
Deo semel agnito, peccandique relicta consuetu-
dine viribus resumptis innovaiur, qu:que ab omni
confusione semota, deposito veteri fermento ,
Christi forma induitur.

Vens. 15:26, Sic dicit Dominus, qui fecit celum.
Iste Deus, qui ostendit terram, et fecit eam, ipse dis-
tinzit eam. Non frustra fecit eam, sed wt habita-
relur, plasmavit eam, Ego sum Dominus, et non
est alius. Non in abscondito locutus, neque in loco
tenebroso, etc.

523 Ordine ista illis inferuntur, quibus inno-
vari ad se insulas, et qu:e deinceps secuta sunt,
imperavit. Übi enim de Ecclesiis, deque apostolis
verba fecerit, nihil se in abscondito loculum esse
subjunget. Interea vero ad tante promissionis
persuasionem, Dei fldem et auctoritateia inter-
miscet, et quo in honoris gradu mortalium genus
apud eumdem sit (qui eos vocationem consequi
salutarem voluerit) aperit. Neque vero Dominum
simpliciter appellat, quod eo nomine multi in
celo ei terra nuncupentur, sed ex iis, quz fecit,
quidnam ipse sit, demonstrat : ex celis quidem,
ubi degerent angeli; ex terra autem, ubi homines,
qui beate et feliciter degere, Deumque ipsum, ad
cujus imagiuem conditi sunt, agnoscere poterant,
terramque ipsam, non aliter quam celum rationis
et intelligenti: capaces virtutes, incolere. Terram
nanque etiam propter eos factam ornatamque esse
lestatus est, juxta illud : « Congregentur aque in
locum unum, et appareat arida **. » Igitur mihi,
inquit, caro et pretioso, data Evangelii predica-
tio : sic eam ipse omnibus, tanquam communis
opifex, non Judaeis tantum, largiar. Atque hinc
est, quod se Deum, neque alium prater se esse am-
plius, aut in occulto quidquam locutum esse adjunxit,

** Gen. 1, 9.

ρικῶς δὲ καὶ ἐπὶ Κύρου ληπτέου, ᾧ απᾶς évarriov-
µενος αἰσχυνθήσεται. Καὶ ἐπὶ τοῦ Ἱσραὴ., ὡς
ἑπανελθόντες ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας τοὺς ἀντιστα-
κοῦντας νιχήσουσιν. Εἶτα νήσους εἰπὼν, δηλοῖ xal
τὴν Ἱερουσαλὴμ συνεχοµένην ὑπὸ τῶν αὐτὴν περι-
χυχλούντων ἐθνῶν περιχλυζοµένην τε, τῶν οἰκητό-
pv τοῖς ἁμαρτήμασιν ζηλούντων ἀεὶ ctv τῶν περιοι-
κούντων ἀσέδειαν. Προηγουμένως οὖν αὐτὴν dra-
χαινισθῆναι προτρέπεται. "Hór δὲ καὶ πάντα τό-
mov ἐθνῶν τὴν τοῦ Θεοῦ λαδόντας ἑἐπίγνωσιν. El
γὰρ ὁ τοσούτων ἀξιωθεὶς Ἱσραὴ καὶ χρηµατίσας
υἱὸς ἁποστὰς θεοῦ, Φφιλανθρωπίας Ἰξίωται' πόσῳ
μᾶλλον ὑμεῖς οἱ τῶν θείων ἀνήχοοι νόμων; vncoc
δὲ χαὶ πᾶσα duyh περιχλυζοµένη ταῖς ἡδοναῖς ἆλ-
μυραῖς τε φαντασίαις τοῦ βίου. τις ἐπιγνοῦσα
Θεὸν xaY παυσαµένη τοῦ πλημμελεῖν, ἁγακαινι-
σθήσεται τὰς ἑαυτῆς ἀναλαθοῦσα δυνάμεις, xol
παλαιὰν ζύμην ἀποθεμένη, Υεγονυῖά τε πάσης al-
σχύνης ἑχτὸ», τοῦ Χριστοῦ τὴν µόργωσιν περιφέ-
ρουσα.

τή-κς’. Οὕτως «Ἰέγει Κύριος ὁ ποιήσας τὸν
οὐρανόν'. Οὗτος à Θεὸς, ὁ καταδείξας τὴν ΤΗΝ,
καὶ ποιήσας αὐτὴν, αὐτὸς διώρισε» αὐτὴν. 00x
elc xsvór ἐποίησεν αὐτὴν, dAAà κατοικείσθαι
Exlacsr αὐτήν. Εγώ εἰμι Κύριος, καὶ οὐκ ὅστιν
ἔτι. Obx ἐν κρυφῇ AcAd.Anxa, οὐδὲ ày τόπῳ γῆς
σχοτεινῷ, X. t. λ.

Αχολούθως ἐπενήνεχται ταῦτα τῷ, « Ἐγχαινίζεσθε
πρός µε, νῆσοι,» xal τοῖς ἑξῆς. Περὶ yàp τῶν 'Exxàn-
σιῶν καὶ τῶν ἁποστόλων εἰπὼν, ἑποίσει τὸ, Οὐκ
ἐν κρυφῇ ὑμῖν «Τεϊαλήκατερ. Ὡς δὲ πρὸς thv
τοσαύτην ἐπαγγελίαν τὸ ἀξιόπιστον παρίστησι τοῦ
θεοῦ. καὶ διδάσχει πόσον αὑτῷ τετίµηται τῶν ἀν-
θρώπων τὸ γένος, ὡς xa χλήσεως σωτηρίου τυχεῖν.
Καὶ οὐχ ἁπλῶς, Κύριος, φησὶ (πλεῖστοι Υὰρ λέγονται
ψευδῶς ἐν οὐρανῷ, καὶ & Tij), ἀλλ' ὁ δι ὧν ἐποίη-
σεν, ὅπερ ἐστὶ δηλῶν * οὐρανὸν μὲν εἰς ἀγγέλων
διατριδὴν * γῆν δὲ τοῖς ἀνθρώποις διαίτηµα. Οἵπερ
ἠδύναντο eU τε ζήν, καὶ γινώσχειν θεὺν, ἅτε xa
εἰχόνα γενόµενοι, κἀπὶ γῆς εἶναι, ὅπερ d αἱ voepat
δυνάµεις ἐν σὐρανῷ. Καὶ τὴν γῆν Υὰρ δι) αὐτούς
qo" χατασχευάσασαν * ἔφη, ἵνα κατὰ τό' « Συν»
αχθήτω τὸ ὕδωρ εἰς συναγωγὴν μίαν, χαὶ ὀφθήτω
ἡ ξηρά * » ὡς οὖν ἐμοὶ τιµίῳ * xal τὸ τοῦ Εὐαγ-
γελίου δεδώρηται κήρυγμα, πᾶσι τοῦτο δοὺς ", ὡς
πάντων Δημιουργὸς, οὐκ Ἰουδαίοις xat * µόνοις. Διό
φησιν’ Ἐ γώ εἰμι Κύριος, καὶ οὐχ ἔστιν ἔτι. Οὐκ ὃν
κρυφῇ .1ε]ά.Ίηκα. Πᾶσι γὰρ τὸ θεῖον Εὐαγγέλιον
ἤπλωσα. Διόπερ εἰς πᾶσαν γῆν ἐξήλθα τῶν εἰρημέ-
νων ἁποστόλων ὁ φθόγγος. Τὰ γὰρ Μωσέως λόχια
χρυφῃ λελάληται, γλώττῃ μὲν Ἑθραϊδι καὶ χα-
ραχτῆρσι τοιούτοις, ἓν ἀθάτῳτε ἐρήμῳ xot ἀνύδρῳ.

VARIE LECTIONES.

P pp. λελάληχα τέως.

4 vp. ὥσπερ.
α γρ. δώσω. Y dz. xat. TP Á

——

t (p. φησὶ καὶ ἵνα.

5 vp. χατασκευασθεῖσαν. ἢ le. qnot.

2133

COMMENTARII IN 1SAIAM.

214

Τὸ δὲ χήρυγµα τὺ Χριστοῦ πάσῃ Υλώττῃ λαλεῖται, xa A qui divinum omnibus Evangelium explicuit. Hinc,

πᾶσι γράµµασι γράφεται. Τὸ δὲ οὐκ ἐν κρυφῇ, τοῦτον
οἱ πλείους τὸν τρόπον ἑρμήνευσαν, ὡς ἂν µήτιςς
εἴποι * θεὺς μέν ἐστι καὶ µόνος ἀἁληθῶς, ἀλλ᾽ ἄδη-
Ἆον gh xal ἄλλους ἐθέλει χαλεῖσθαι θεούς. ἸΝόμον
φησὶ περὶ τούτου δ.έταξα .Ἰάδρα JAa.qcac μηδέν.
Κατέδθη γὰρ ὁ Κύριος ἐπὶ τὸ ὄρος Σινᾶ kv εἴδει
πυρὸς, xal σαλπίγγων Ἰχὼ 7, βρονταϊς τε χαὶ ἁστρα-
παῖς, καὶ ἣν fj οἰκουμένη πᾶσα µετέωρος, ὑμῶν τε
χληθέντων xai τῆς Αἰγυπτίων καταδυοµένης ἀρχῆς,
οὐχ ἵνα µαταίοις δουλεύσητε ' µάταιν γὰρ τὸ
εἴδωλον εἴρηκε' φανερῶς γὰρ ὑμῖν ἐκήρυξε, « Κύριον
τὸν Θεόν σου προσχυνἠσεις, xat αὐτῷ µόνῳ λατρεύ-
σεις, καὶ οὗ ποιῄσεις σεαυτῷ εἴδωλον. » Πολλάκις δὲ
τὸ, ἐγώ εἰμι, λέλεχται προτρεπτιχῶς, εἰς χατανόησιν

inquam, quod in omnem terram eorum qui apo-
stoli dicebantur, vocis sonus erupit **. Mosis enim
oracula sermone quidem et characteribus Hebra'is,
locis inviis et aqua destitutis, clanculum edita
reperias : Christi autem Evangelium omnium gen-
tium linguis et litteris celebratum. At quod non
52$ in abscondito scribitur, ita explicant nonnulli
ac Si dicatur, Deum quidem solum re vera esse,
sed incertum, an et alios eliam deos appellare
permittat. Legem, inquit, hac de re tuli, neque ἐν
abscondito quidquam (ocutus sum. Descendit enim
in Sina montem Dominus, in speciem ignis, tubis
clangentibus 51, multo tonitru, multaque corusca-
tione, in sublimem prorsus et excelsam terram,

τοῦ μόνου Θεοῦ χαὶ τὰ πάλαι ποιῄσαντος θαύματα. B exstinctoque /Egyptiorum regno vocari vos el ser-

vari voluit; non, ut ipsi rebus vanis, qualia sunt quz" idola nominantur, vos

siquidein vobis, Dominum Deum adorendum

manciparetis. Aperte

esse, eique uni serviendum , neque idola fabricanda
edixit. Est vero advertendum, persepe illud : Ego sum Dominus,

exhortationis modo, ad unius

Dei significationem, qui prisca miracula patravit, usurpari.

Λα.1ῶν δικαιοσύνη» xal dvayryéAAov. ἁ.1ήθεια».
Ἱιέταττε μὲν γὰρ ὁ νόμος τὰ πρακτέα διχαίως *
ἠνίττετο δὲ χαὶ ταῖς σχιαῖς τὴν ἀ.λήθειαν τὰ iv
Χριστῷ προτυπῶν. Περὶ αὐτοῦ γὰρ ἑλάλησε Μω-
σῆς. Καὶ ταῦτα μὲν οὗτοι. Κατὰ δὲ την πρώτην ἑξ-
ἠγησιν, Οὐκ εἶπον τῷ σπέρµατι Iaxó6, Μάταιον
ζητήσατε. Κατὰ δὲ Σύμμαχον, µαταίως ζητήσατέ
µε. Κατὰ δὲ τοὺς ἄλλους, χενῶς ζητήσατέ µε. Τὸ
γὰρ Εὐαγγέλιον πρώτοις ὑμῖν ἀνεχήρυξα. Καὶ ὡς
ἂν ph δόξητε µάτην θεοσεθεῖν, μισθὺν ὑμῖν ζωὴν
ἐπηγγειλάμην αἰώνιον, χαὶ ἃ ὀφθαλμὸς οὖκ εἶδεν,
xai τὰ έξης. Ἐπειδὴ δὲ θεός εἰμι.α1ῶν δικαιοσύ-
ynv καὶ dvaypyéAAov ἀ.ήθειαν, χατὰ τὸν τῆς
δικαιοσύνης λόγον, μετὰ τοὺς Ex περιτομῆς, καλῶ

πάντας πρὺς ἐμαντὸν, χἠρυγµά τε ποιοῦμαι χοινόν. C

Συνάχθητε καὶ ἤχετε, καὶ βου.εύσασθε ἅμα οἱ
σωζόµενοι τῶν ἐθνῶν. Αντὶ δὲ τοῦ φβουεύσασθε
ἅμα, Σύμμαχος, προσεγἸίσατέ µοι, qno, ol
διαπεφευγότες τῶν ἐθνῶν. ὍΤὸ δὲ συνγἀχθητθ
χαλοῦντός ἐστιν οὓς ὁ Σατανᾶς διεσκέδασεν, Ἑλθὼν
γὰρ ὃ Σωτῃρ θάνατον ὑπέμεινε δι) ἡμᾶς, ἵνα, χατὰ
τὸν εὐαγγελιστὴν, τὰ τέχνα τοῦ θεοῦ τὰ διεσχορπι-

σµένα συναγάγῃ εἰς ἓν σννδεθέντας ὁμοψυχίᾳ xal

πίστει. Καὶ ὡς paxpàv οὖσιν ἤχειν φησί. θεοῦ
γὰρ ἀφίστησι πλάνη. Ad καὶ Παῦλός φησιν, « Οἵ
ποτε ὄντες μακρὰν, ἐγενήθητε ἑγγύς. » Καὶ πάλιν,
« ΕὐηγΥγελίσατο εἰρήνην ὑμῖν τοῖς μαχρὰν, χαὶ elpt-
νην τοῖς ἐγγύς. » Καὶ προφήτης δέ φησιν’ « Ἐγγί-
σατε τῷ θεῷ xal ἐγγιεῖ ὑμῖν * » τὸ δὲ βουεύσα-
σθε ἅμα, πρὸς τὸ σὺν φρονήσει προσιέναι mapaxa-
Aet. Act. γὰρ πᾶσαν πλάνην ἀρνησαμένους οὕτω προσ-
tévat θεῷ νοῦν εὑσεθῃ τῆς πρὶν ἀφροσύνης ἀλλαξα-
μένους.

Dvo, et appropinquabit vobis "7, » At quod consalite

50 Psal. xvii, 5; Rom. x, 18.
p, 9. *"'Joan.xi 52. 5 Ephes. i1, 12.

*! Exod. xix, 1 seqq.
"5 ibid. 17.

Sequitur autem : Qui justitiam loquitur, εἰ ve-
ritatem annuntiat. lmperabat enim lex qua juste
fieri liceret, umbris autem veritatem innuens, quiz
in Christo erant ante depingebat, de quo Moses
locutus fuerat **. Atque liec quidem illi, verum
secundum priorem explicationem : Non dixi semini
Jacob, Vauum quarite ; secundum Symmacbum
aulem et alios, Frusi:a quaerite me. Evangelium
siquidem vobis ipse ante omnes promulgavi; ac
ne pielatem frustra colere videremini, mercedem
eliam vitam zternam, cateraque alia, qua nec
auris audivit, nec oculus vidit, nec in cor bominis
ascenderunt **, ego pollicitua sum, Sed jam quo-
niam Ego sum Deus, qui justitiam loquor, ei anuun-
tio veritatem secundum justilie verbum; post Ju-
daos, ad me quoslibet ego nullo discrimine acce-
dere, et commune omnibus Evangelii przconium
esse jubeo. Congregamini et venite et consulite
simul, qui salvamini de gentibus , ubi pro consu'ite
simul, Accedite ad me qui de gentibus effugisiis
interpretatur Symmachus. Ideo autem cougrega-
mini dixit, ut cogentis ipsos et convocantis perso-
nam 525 exprimeret, qui erant a Satana disgro-
gati. Cun venisset enim non sui, sed nostri causa,
mortem subiit Salvator, ut secundum Evangelist
verba **, Dei filios, qui erant dispersi, eodem animi
fideique vinculo connexos in unum cougregar«t.
Deinde tanquam longe absint, venturum se innuit.
Arcel enim et separat a Deo error ipse. Indeque est
Pauli illud : « Qui aliquando eratis longe, facti
estis prope **. » Et rursum : « Evangelizavit pa-
cem vobis, qui lenge fuistis, et pacem iis, qui
prope '*. » Et prophet etiam : « Appropiuquate

simul dieit, ita caute el prudenter accedere

5* Joan. v

, 46.
8* Jac. iv, 8.

53 1s3. Lviv, 4; 1 Cor,

VARLE LECTIONES,

* pg. εἶ τις.

-

y [c. fy.

?u05

PROCOPII GAZ/El

2436

adhortatur. Decet enim non nisi relicta prorsus peccandi consuetndine, vitaque in. melius. commu-

tata, caste et pie ad Deum accedere.

Ad vos igitur reversi considerate, quam penitus A — Zuczpéjavte; οὖν ἑαυτοὺς συνίδετε ὡς ἀνόητο:

vecordes illi sint, qui lignum sculpture sue elevant ,
id est, qui ita extollunt, ut gloriam qua uni Deo
debetur, ligno largiantur. Nimirum, quibus placet
portare sensus expertia, et quze ne moveri quidem
valeant, quo pacto vel terra, vel mari iter facieu-
tes, ab ejusmodi auxilium postulant? Quod si quid-
quam babent, quod pro diis istis dicant, accedant
et ipsi. Tum demum enim verum Deum agnoscent,
cum propius accesserint. Ánnon magnum esl
deitatis argumentum, quod a prophetis ista longe
ante pr:edicta, quam facta sunt; qualia daemones,
qui futurorum notitiam sibi arrogant, ne fucum
quidem faciendo przstare queant; sed neque
Chrisii adventum, vel interitum suum pranosse?
Δι ea ipsc, quia justus et Salvator sum, predizi ;
qai justa oratione gentes omnes ad salutem voco.
ld enim eo ipso, quod ab extremis terre dixit,

significavit. Quin et justum se alias nominat, ut

deemonum, qui in naturam nostram ita grassantur,
vt 3b humanis hostiis non abstineant, distinctio-
nem adhibeat. Qui enim uon justus dicatur, qui
tam libenter injuria affectis opitulatur? qui nihil
omnino futurum pronuntiat, quod certo et indu-
bitato eventu non probet? Cum enim Abrahami
nepotes esse servituros, tandemque libertatem
consecuturos prxdixisset ; 596 ipso eti2m non re-

€ordante patriarcha (neque enim vivebat adhuc vel

ejus posterorum quisquam, qui justiti:e nomine

παντελῶς οἱ αἴροντες τὸ ξύὐλον Ἰάύμμα αὐτῶν,
ὅ ἐστιν ὑψοῦντες ὡς δόξαν αὐτῷ προσάχειν Oto».
Ἔχγουν οἱ τὰ ἄψνχα φέροντες, ὡς uh χινεῖσθαι ὃν-
νάµενα, πῶς ὁδοιποροῦντες, f| πλέοντες την παρὰ
τούτων αἱτοῦνται βοῄθειαν; El δὲ ἔχουσί τι περὶ
τῶν ἰδίων λέγειν θεῶν, προσίτωσαν, Σύνεγγυς γὰρ

. γεγονότες τὸν ἀληθη Θεὸν ἐπιγνώσονται. Οὐ μέγα

δεῖγμα τῆς θεότητος τὸ προαγγεῖλαι ταῦτα διὰ τῶν
προφητῶν, ὅπερ οὐχ ἔχουσι ποιεῖν οἱ φεναχισμῷ προ-
λέγειν ἐἑπαγγελλόμενοι δαίµονες, μήτε τὴν Χριστοῦ
παρουσίαν προγνόντες, µήτε cv. ἰδίαν χατάλυσιν; '
Ἐγὼ δὲ προεῖπον, ἐπεὶ δίκαιός slut. καὶ Σωτήρ.
Auxalq γὰρ λόγῳ πρὺς σωτηρίαν πάντα τὰ ἔθνη xa-
λῶ. Τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ ἁπ᾿ ἑσχάτου τῆς γῆς. Καὶ
δίκαιο» ἑαυτὸν ἄλλως κχαλεῖ, πρὸς ἀντιδιαστολὴν .
τῶν ἠδικηχότων τὴν ἡμετέραν φύσιν δαιμόνων, cl
μηδὲ θυμάτων ἀνθρωπίνων ἀπέσχοντο. Καὶ πῶς οὐ
δίκαιος ὁ τοῖς τοσοῦτον Ἡδιχημένοις ἐπικουρῶν;
ὃς xoi καθόλου προλέγων, ἁδιάπτωτον τηρεῖ τῶν
προῤῥηθέντων τὴν ἔχδασιν; Π ροειπὼν γὰρ ᾿Αθραὰμ
τὴν δουλείαν τε χαὶ τὴν ἑλευθερίαν τοῦ Ὑένους, xal
μήτε ᾿Αθραὰμ ὑπομνίσανιος (τότε γὰρ οὐδὲ ἣν μήτε
τῶν ἐξ αὐτοῦ διχαιοπραγούντων), πρὸς Épyov ἑξ-
ἠνεγχε. Καὶ πάλιν δἰκαιόν φησιν ἑαυτὸν, τοὺς ημαρ-
τηχότας φοθῶν. Δικαίου γὰρ ἡ ἁπαραίτητος χόλα-
σις. Καλεῖ δὲ xal Σωτηῆρα, ὡς ἂν αὐτὸν ἐπὶ σωτη-
pla µαθόντες πάντα ποιεῖν αὐτῶν, ὁμολογοῖεν μὲν
μετανοοῦντες ἣν &x τῶν διχαίων ὀφείλουσι δίχην *

commendaretuv) ad exitum res ipsa deducta est. c φιλανθρωπίας δὲ τυχόντες, «hv τοῦ συγχωροῦντος

Justum rursus et ipse se appellat, ut iis, qui pec-
carunt, metum incutiat. Caret enim miseratione
qus justorum est in scelera animadversio, Vocat
vero et Salvatorem, ut postquam ipsum salutis ergo
moliri omnia perspexerint, eas sibi ponas, quas

χρηστότητα. ε«Δίχαιος γὰρ ἑαυτοῦ κατήγορος iv
πρωτολογίᾳ.» Τὴν περὶ τῶν ἐθνῶν δὲ δικαιοσύνη»
μεθ) ὄρχου προΐσχεται, « "Iva διὰ δύο, φησὶν ὁ θεῖος
Απόστολος, πραγμάτων ἀμεταθέτων, ἓν ofc ἀδύνα-
τον φεύσασθαι θεὸν, ἰσχυρὰν παράκλησιν ἔχωμεν. »

perferunt, juste infligi scelerum conscientia fateantur; si quid autem humanitatis sentiant, illud
$psum divin: grati» beuignitatique attribuant. « Justus enim, scribitur **, prior est accusator sui. »
Prietexit vero non sine juramento gentium justitiam, « ut per duas res, ait Apostolus **, immobi-

Hes, quibus impossibile est mentiri Deum, fortissimum solatium habeamus. »

Et sermones mei, addit, non avertentur. Quales
vvero sermones ? Quibus nimiruin dicebat : Conver-
Aimini ad me, et salvi eritis ab extremo terra. Qui-
bus autem de causis jusjurandum addiderit, hoc
ἄρεο indicat, quod, quia mihi incurvabitur omne
«genu, non. Jud:eorum tantum, adjunxit, Si enim
sgratia Israeli post tanta peccata opus fuit; multo

Καὶ ol «Ἰόγοι δέ µου, φησὶν οὐκ ἁποστραφή-
σονται. Ποῖοι δὲ «Ίόγοι; 6v ὧν ἔλεγεν, Ἐπι-
στράφητε éx' ἐμὲ, xal σωθήσεσθε οἱ ἀπ ἑσχά-
tov τῆς γῆς. Ἐπὶ τίσιν δὲ τὸν ὄρχον ἐπήγαχεν,
δηλοῖ λέγων * "Oct ἐμοὶ κἀμγει zdr Ἰόνυ, οὐ τὸ
ουδαίων µόνον. El γὰρ Ἱσραὴλ μετὰ τοσαύτας
ἁμαρτίας, χάριτος ἐδεήθη ΄ πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ máv-

enagis quod dicitur, cum sit omnium longe maxi- D των μέγα ὃν τὸ λεγόµενον ἠπιστεῖτο. Av ὅπερ ὡς

enum, fidem non inveniet. Inde est ergo, quod
Aanquam cum hominibus sermo babeatur, admoto
jurejurando, eos illum. esse adoraturos, similique
$uramento usuros, confirmavit, quod ex patre jam
*ocatis genlibus accidisse videmus. Effieietur au-
(em penitus, cum in sseculi consummatione omnis
buman:e mentis cogitatio vanitasque destruetur.
Omnis autem lingua dicet, quia justitia et gloria ad

9 Prov. xvin, 17. 3 Hebr. vi, 18.

ἀνθρώποις διαλεγόµενος, ὄρχον ἐπήγαγεν, ὡς προα-
χυνησουσιν αὐτῷ, καὶ αὐτὸν ὄρχον ποιῄσονται,
ὅπερ Ex µέρους πεπλήρωται χληθέντων τῶν Ova.
Πληρωθήσεται δὲ τελείως ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἱῶ-
vog, ὅτε πᾶν ἀνθρώπινον φάντασμα καὶ φεῦδος xace
αργηθήσεται. Πᾶσα δὲ γλῶσσα ἑἐρεῖ, ὅτι δικαιο-
corn, xal δόξα πρὸς αὐτὸν ἢξει. Τὸ δὲ δόξα,
ἱσχὺς ὁ Σύμμαχος εἴρηκεν. Πᾶσαι γὰρ αἱ ἓν obpa-

2431

COMMENTARII IN ISAIAM.

$i*

vol; ἀρεταὶ τέλος αὐτὸν ἔξουσι. Καὶ πᾶσα ἰσχὺς A eum veniet, quo loco, pro gloria, vim dixit Synnna-

ἀνθρώπων τῶν ὑπὲρ θεοσεθείας ἀγωνισαμένων πρὸς
αὐτὸν ἐἑλεύσεται, ἀρετῆς xal χαµάνου γέρα παρέχοντα.
Οἱ δὲ διορίζονγτες ἑαυτοὺς, αἱσχυνθήσονται. Διὸ
λέλεχται’ Αἰσχυνθήσονται πάντες οἱ προσχυνοῦντες
τοῖς Ἰλυπτοῖς. Καὶ τοῖς Ἰουδαίοις ἑλέγετο * « Ἐὰν
uh πιστεύσητε ὅτι ἐγώ εἰμι, ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν
ἀποθανεῖσθε.» Πότε δὲ αἰσχυνγθήσογται; "Όταν
πᾶν γόνυ κἀμγῃ, μετὰ ταῦτα λέγεται, δικαιωθή-
σονται, xal àv τῷ θεῷ ἑνδοξασθήσογται πᾶν
«ὸ σπέρµα τῶν υἱῶν Ἱσραή.. Τὸ δὲ σπέρμα τῶν
υἱῶν Ἱσραὴ.λ, υἱοὶ : γὰρ Ἰσραὴλ, o! πρῶτοι τῶν
Εὐαγχελίων ἐτύγχανον χήρυχες, ὧν τὸ σπέρµα καὶ
thv διαδοχὴ» ἔρη δικαιωθήσεσθαι καὶ δοξασθήσε-
cai, τῖς υἱοθεσίας Ἠξιωμένους, περὶ ὧν τὸ, « El

ph Κύριος Σαθαὼθ ἑγχατέλιπεν ἡμῖν σπέρμα, » D

προείρηται. Ότι δὲ σπέρμα τῶν διδασχάλων οἱ
µαθηταλ, δηλοῖ καὶ Παῦλος λέγων" ε Ἐν γὰρ Χριστῷ
Ἰησοῦ διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἐγὼ ὑμᾶς ἑγέννησα. »

’

ΚΕΦΑΛ. ΜΕ’.
as. "Exscs BhJ, συνετρίδη Δαγὼν, ἐγένετο
"τὰ TÀvztà αὐτῶν elc θηρία, καὶ τὰ κτήνη. Αἴρετε
αὐτὰ καταδεδεµέγα, ὡς φορτίο’ κοπιῶντι, xal
ἑχλελυμένῳ, καὶ πεινῶντι. Οὐκ ἰσχύοντι ἅμα,
ol οὐ δυνγήσονται σωθῆγαι ἁπὸ zoAépov * αὐτοὶ
δὲ αἰχμάλωτοι ἤχθησαν, x. τ. λ.

Εἰπὼν περὶ τῆς ἐπιστροφῆς τῶν ἑθνῶν, xat τῆς
ἐχλογῖς τοῦ σπέρµατος τῶν viov 'lopatÀ, πρὸς
Ἱουδαίους ἁποστραφεὶς τὴν παντελη σηµαίνει τῆς
εἱδωλολατρείας χαθαίρεσιν. Βὴἡ δὲ καὶ Ἕλληνες
παλοῦσι τὸν Κρόνον, ip δη προσΏγον οἱ πλεῖστοι θυ-
δίαν τὰ φ[λτατα. Ὁ δὲ Δαγὼν, ἀλλοφύλων ξόανον Lv
'AexaAüvi καὶ Γάζη τιμµώμενον, Tfj δὲ λέξει τῆς
Ἱστορίας ὁ προφήτης ἑνέμεινεν. Ὡς γὰρ ἡ χιδωτὸς
ἁλοῦσα πρὸς αὐτὸν εἰσενήνεχται, συγετρἰδη παρα-
χρημα πεσών. ᾽Απὸ δὲ τοῦ μερικοῦ πρὸς τὸ καθόλου
vfi; εἰδωλολατρείας τὸν λόγον ἀναγαγὼν , "Eréveco
yAJvxtà, φησὶν, αὐτῶν elc θηρία καὶ κτήνη.
Τοιαῦτα δὲ καθ) ὅλης τῆς Αἰγύπτου *& εἴδωλα. 'O
δὲ Σύµμαχος, 'Erévsco, qnot, τὰ εἴδωλα αὐτῶν
ζώοις ἔκδοτα, ὡς ἀποῤῥιφέντα δηλονότι, xal λίαν
πρηµωμένα *, Ὑπομιμνήσχει δὲ, φασί τινες, αὐτοὺς ὁ

chus. Omnes enim, qus in colis sunt virtutes,
pro fine ipsum habituri sunt. Omnis denique ho.
minum vir(us, qui pietatis nomine decertarunt, ad
eum, qui Jaboris et honestatis przmium largitur,
ventura est. Quiaütem se ipsi separeni,confundentar.
Atque inde est, quod omnes qui sculptilia adorant,
$277 confusum iri scribiturt*. Hinc etiam, qued Ju-
dais dicebatur : « Nisi credideritis quod ego snin,
in peccatis vestris moriemini *!'. » Quando autem
confundentur? Uhi omne genu incurvaterit ; postea ait:
Justificabuntur, et in Deo glorificabilur omne semen
filiorum Iirael. Sunt vero. semen. filiorum lsrael,
illi ipsi Israel filii, qui primi praecones Evangelii
fuerunt, quorum semen el successores justificatum,
glorificatumque iri dixit, qui sunt in filios adoptati,
de quibus illud antea : « Nisi Dominus exercituum :
reliquisset nobis semen **, » usurpatum fuit. Semen
porro magistrorum etiam discipulos esse Paulo
teste patuerit, qui se in Christo Jesu per Evange-
lium Corinthios genuisse affirmavit.
CAP. XL VI.

Vens. 1-5. Cecidit Bel, contritus est Dago. Facta
sunt sculptilia eorum in bestias, εἰ jumenta. Porta-
tis ea alligata, quasi onus. laboranti, εἰ deficienti,
et sitienti ; nec. prevalenti simul, qui mon poterunt
salvari in. bello, ipsi autem captivi ducti sunt, etc.

Postquam do gentium conversione, deque elec-

C tione seminis Israel disputavit, ad Judzmos Jam

conversus, omnem prorsus idolorum cultum ever-
sum iri B98 significat. Est vero Bel etiam
Grecis Saturnus nuncupatus ; cui liberos suos in
sacrificium permulti offerebant, Dago autem ex.
ternorum populorum simulacrum, quod Ascalon
et (978 colebatur, Alludit porro ad bistoriam
]saias, qu: capta arca, et ad idolum introduc-
ta **, cecidisse ipsum, et contritum fuisse doceat.
Deinde, ut a singulari, ad id quod generis est
vniversi, susceptum de idololatria sermonem tra-
ducat, Facta sunt, inquit, eculptilia eorum in bes-
tias, et jumenta : qualia fuerant ipsa AEgyptiorum
idola. Quo loco Symmachus, Fuerunt,inquit, eorum
idola animalibus consecrata ; tanquam abjecta ni-

θεὸς, ὡς τὰ μὲν αὐτοῦ µένει διηνεκῶς τελούμενα * τὰ D mirum, valdeque neglecta. Placet nonnullis Deum

δὲ τῶν εἰδώλων πάντα deut, xaX πρὸς τὸ μηδὲν δια-
πίπτοντα. θεὺς γὰρ ὁ αὗτός ἐστι, γνώμῃ xal φύσει
μεταθολὴν οὗ δεχόμενος. Καὶ ἃ προεῖπεν Αόραὰμ, ἐξ-
ετέλεσεν. Καὶ νῦν.ἀληθὴς b εἰπὼν, ὅτι Εμοὶ πᾶν γόγυ
κάμνει, xaX χοινη πᾶσι δοθήσεται δωρεά. Ἡ δὲ τῶν
εἰδώλων ἀσθένεια διελέγχεται. xay « παραδοθέντων
ὑμῶν αἰχμαλωσίᾳ, ἐλεφάντων φορτία, xai τῶν ὑπο-
ζυγίων ἁπαγόμενα φορτίο» γενήσεται. Καὶ ἄνδρες
δὶ φέροντες Ex' ὤμων αὐτὰ κοπωθήσονται. Τίς δὲ
φέρων θεὸν ἀσθενεῖ; Οὐκ ἄρα ταῦτα θεοί. Πῶς γὰρ

5 psal. xcvi, 7.

*! Joan. viu, 24, ** 1sa. 5, 9. * I Heg.

que sua sunt manere semper, iadicare : qua
autem idolorum, falsa omnia exsistere, et in nihi-
lum abire. Est enim idem perpetuo Deus, ejusque
nunquam vel sententia, vel natura immutatur,
quaque flde olim qua» Abrahamo pollicitus erat,
prestitit, eadem et nunc, quod omme genu ante
se flexum iri, communeque omnibas datum iri
munus affirmavit, effecturus est. Arguitur porro
idolorum imbecillitas, quae, cum duci vos, inquit,
in exsitium, contigerit, elephantis non solum,

v, 1 «eqq.

VARLE LECTIONES.
10. εἰαίν. * To. ἠτιμωμένα. }ὃ yp. ἀληθεύει. 5 To. &.

2139

PROCOPII GAZ/EI

9140

jumentisque czeteris, quibus avehentur, oneri futura À ἂν καὶ fjyevo πρὸς τῶν πολεμίων αἰχμάλωτα; πῶς

sunt ; sed viris etiam, quorum humeris gestabun-
tur, laborem. paritura. Verum quis Deum gestans
infirmior evadat? Non ergo dii illa sunt. Qui enim
capta ab hostibus in exsilium traducantur? Qui
damnis eorum, a quibus adorantur, nontangantur?
Volunt alii sacerdotes eos, qui in daemoniorum
pompis ipsorum fercula bajulabant, dum per plateas
incederent, idolorum pondus non sine labore sus-
tinuisse. Istis vero admonet lsraelitas etiam de
hostibus, a quibus propter idolorum cultum abdu-
cendi sunt ; animoque relinquit cogitandum quam
grave sit et intolerabile daemoniorum onus anima-
bus iis, quae postquam se impietati manciparunt,
confecto bello non aliter quam captivi scelerum
catenis revincte ducuntur. Eos deinde non Jacób,
sed domum Jacob iantüm nominat, propter affi-
nitaten 599 cum carne, et reliquias lerael, tan-
quam [eces ejus aliquas, et excrementa. Putant
nonnulli abductis in captivitatem permultis, unicam
domum, tanquam immanis ei barbare crudelitatis
reliquias appellari : quod et ipsos etiam, nisi re-
sipuerint, perpessuros esse non dissimulat. Volunt
alii ad eorum, qua dicta sunt , meditationem ipsos
revocari, quos Jacobi genere gloriantes par fuit
ejusdem mores imitari. Etsi enim, inquit, reliquie
sitis lsrael dux tribus ille, qua de duodecim ( de-
cem enim bello captas et abductas esse constat )
adhuc manent incolumes, eos tamen, quibus resi-

δ ἂν ταῦτα παθόντας τοὺς ἱδίους παρεΐῖδον προασ-
xuvntág ; "Άλλοι δὲ φασιν ὡς by ταῖς τῶν δαιµονίων
Top nal; ἐἑχκομίζοντες ἱερεῖς τὰ ἀγάλματα φέροντες
ἐπ ὤμων, τὰς πλατείας ἀχθοφοροῦντες διήρχοντο.
Τὸν Ἰσραὴλ δὲ διὰ τούτων ὑπομιμνήσχει χαὶ τῶν
ἁπαξόντων αὐτοὺς πολεμίων, ὡς τὰ εἴδωλα προσ-
χυνῄσαντας, xai κατὰ διάνοιαν αἰνιττόμενος, ὡς βαρὺ
καὶ δυσθάσταχτον ψυχαϊῖς τὸ τῶν δαιµάνων φορτίο»,
ἐπειδὰν αὐτὰς ἀσεθείᾳ χαταδουλώσωνται, δίχην ἀαἰχμ-
αλώτων σειραῖη αὐτὰς ἁμαρτημάτων δεδεµένας
ἁπάγοντες, τοῦ παρ) αὑτῶν πολέμου πἐρας τοῦτο
ποιούµενοι. Εἶτα καλεῖ αὐτοὺς οὐχ Ἰακὼδ, ἀλλ αὑτὸ
µόνον οἶκον ᾿Ιαχὼδ, διὰ τὴν xa:à σάρχα συχχέ-
νειαν, xal κατάλοιπον "Iopat, ὡς τρύγα tà καὶ
περἰττευμα Ἱσραή.ὶ. Τινὲς 566 φασιν ὡς τῶν πλεί-
στων εἰς αἰχμαλωσίαν ἀχθέντων, ὥσπερ οἶκον
ἕνα καλεῖ xaX βαρθαριχῆς ὠμότητος λείφαγον. Τοῦτο
γὰρ αὐτοὺς πείσεσθαι ph μετανοοῦντάς φησιν. "Αλλοι
δέ φασιν ὡς πρὸς τὴν τῶν εἰρημένων αὐτοὺς ἄγει συν-
αίσθηῃσιν. Ἰαχὼδ γὰρ αὐχοῦντες εἶναι γένος, τὸν
ἐχείνου τρόπον ζηλοῦν elotv ἄξιοι. El γὰρ καὶ «ζεῖμμα
τυγχάνετε τοῦ ᾿Ισραὴἡᾶ δύο περιλειφθεῖσαι φυλαὶ
(αἱ γὰρ δέχα πρὸς αἰχμαλωσίαν ἀπήχθησαν), µετα-
νοοῦντας ὅμως οὐ περιόψοµαι. Λοιπὸν αὐτοῖς ὡς
ἀνόνητα μελετῶσι, τὸν νόµον ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων
ὠνείδισεν. Δεχόμενοι γὰρ περιτομὴν ὀχταήμερον,
τοῖς ἄλλοις νομίµοις ἑντρέφονται, ὡς εἱρῆσθαι διά
τοῦτο « Kal λαοὶ ἐμελέτησαν κενά. » Εἰδωλολα-

piscere placuerit, non sum neglecturus. Deinceps, ( τροῦντες Υἀρ, προφητικῶν εἰς ἔλεγχον ἑδέοντο λό-

tanquam frustra laborent, iegem eis, ia qua a teneris
ungulis eruditi fuerant, exprobrat. Circumcisionem
enim octavo die adepti, in aliis etiam legis pre-
ceptis ita educantur, ut non immerito dicatur :
« Et populi meditati sunt. inania *. » Cum enim
ad idololatriam se convertissent, prophetico ser-

γων. Ὑμεῖς μὲν οὖν οἱ αὐτοὶ τὴν πλάνην * Lyà δὲ ὁ
αὐτὸς τὴν φιλανθρωπίαν, τὴν ὑμετέραν ἀεὶ σωτη:
ρίαν ζητῶν, xal παιδεύσας ὑμᾶς αἰχμαλωσίᾳ, πάλιν
ἀνήσω δεσμοῦ. Ὡς γὰρ ἰατρὸς ἀγαθὸς νῦν piv
ἀπειλαῖς αὐτοὺς, νῦν δὲ πάλιν ἀγαθῶν ὑποσχέσεσιν
ἁρπάσαι πειρᾶται τοῦ διαδόλου χειρῶν.

mone ad errorem revincendum opus habuerunt. Vos ergo, inquit, quantum ad peccandi licentiam
attinet, iidem plane remanasistis. Ego vero eodem semper in vos animo, eademque benevolentia ος-
sistens, deque vestra semper salute sollicitus, cum vos captivitate castigavero, vinculis liberatos di-

mittam. Eos enim non aliter quam
de diaboli manibus eripere conatur.
530 Yrs. 5-1. Cui me assimilastis? videte,
excogilate qui erratis, el qui confertis aurum. de
marsupio, et argentum ín statera appenditis, et con-

peritus medicus, partim minis, partim etiam pollicitationibug

ε’εια’. T[vt µε ὡμοιώσατε; ἴδετε, texvácacs, οἱ
π.Ἰαγώμενοι,. καὶ οἱ συμόα.Ίόμενοι χρυσίον ἐκ
µαρσιαπίου, καὶ ἁρ-ύριον ἐν ζυγῷ στήσονσιν ἐν

πεις aurificem. Fecerunt manu[acta, et incurvati D σταθμφῷ * xal µισθωσάµενοι χρυσίον, ἐποίησαν

adorant illa. Tollunt humeris, et ambulant, etc.

Talem, inquit, in vos me ipse prestiti : vos
autem, in quantam impietatis absurditatem delapsi
estis, considerate; qui corpore carentem morta-
lium formis subdideritis : qui aurum et argentum
«ontuleritis, qui forma materi: inducta Deo hono-
Tem tribui putaveritis. Quo defensionis artificio
crimen istud depuleritis ? Vel tandem igitur ad
«nex deitatis cogitationem resipiscite, meque sem-
fiternum et solum Deum esse agnoscite. Hujus vel

4* Psal, uu, t.

χειροποίητα, xal κύγαντες προσχυνοῦσιν αὐ-
τοῖς. Αἴρουσυ αὐτὸ ἐπὶ τοῦ ὤμου, καὶ πορεύον».
ται, x. τ. λ. |

Ἐγὼ μὲν περὶ ὑμᾶς, φησὶ, τοιοῦτός εἰμι. "Y uat;
δὲ λογίσασθε πρὸς ὅσην ἀσεθείας ἁτοπίαν ἐχπίπτετε,
τὸν ἀσώματον εἰχόσι θνητῶν ὑποδάλλοντες' χρυσἰον
καὶ ἀἁργύριο» συνεισφέροντες, ὕλῃ καὶ πλάσει τι
pav τὴν θείαν φύσιν ἠγούμενοι. Πρὸς τοῦτο ποίαν
ἀπολογίαν τετεχνασμένην εὑρήσετε; Τῆς οὖν ἑμῆς
ποτε θεότητος πρὸς ἔννοιαν ἀνανήψατε, ὡς ἀῑδ.ος χαὶ
μόνος ἐγώ. Καὶ τούτου τεκμήριον τὸ διὰ oiov ἐμῶν
προφητῶν .προαχγορεύειν τὰ μέλλοντα χρόνοις ὕστε-

9141

COMMENTARIT IN ISAIAM.

2112

pov ἐπιτελεῖσθαι μακροῖς, ὧν τὰ μὲν ἤδη πεποίηκα, A id fuerit argumentum, quod meorum propheta-

τὰ δὲ χαὶ ποιῄσω, διὰ τοῦ χα.ἰεῖν πετευῶν δίχην
τοὺς ἐμοὺς ὑπηρέτας ἀγγέλους, τά τε λειτουργιχκὰ
πνεύματα τὰ πρὸς διαχονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς
µέλλοντας Χληρονομεῖν σωτηῤίαν. Οἱ δὲ λοιποὶ ἓξ-
ἐδωχαν, KaAov ἀπὸ ἀν ατο]ῶν 6priv, ἀπὸ γῆς πόῤ-
ῥωθεν ἄνδρα BovAnc µου. Δηλοϊ δὲ «bv Χριστὸν ὃν
ἀναχεκλῆσθαί φησιν Ex. γῆς πόῤῥωθεν, τῶν τοῦ ἆδου
δηλονότι μυχῶν, δι) οὗ πληρώσειν τὰς ἐπαγγελίας
φησίν. "Αλλοι δὲ πετειγὸν ἔφασαν τὸν Βαδυλώνιον,
περὶ οὗ φῆσιν Ἰεζεχιήλ᾿ € Ὁ ἀετὸς ὁ μέγας, ὁ µεγα-
λοπτέρνγος, » xal τὰ ἑξῆς. "Amep ἑξηγούμενός φη-
σιν’ « Οὐκ ἐπίστασθε τί ἐστι ταῦτα; ὅτ ἂν ἔλθῃ
βασιλεὺς Βαθυλῶνος ἐπὶ Ἱερουσαλὴμ καὶ λήψεται
τὸν βασιλέα αὐτῆς, καὶ τοὺς ἄρχοντας αὐτῆς, χαλ

rum voce qua essent eventura longe ante ργως]-
xerim, quorum alia jan per me facta sunt, alia
procul dubio et ipse efficiam; qui in subsidium
meum angelos, tanquam aves, spiritusque mini -
stros in eorum, qui salutis heredes futuri sunt *5,
auxilium vocare possim. Alii autem transtulerunt :
Yocans ab oriente. avem, a. terra longinqua virum
voluntatis mec. Quibus certe Christum ipsum
significarunt; quem de terra longinqua, id est ab
ipsis inferorum penetralibus, evocatum esse dicit,
et per eumdem se promissiones impleturum. Alii
porro avis nomine Babylonium significari dixerunt,
de quo loquentem 531 Ezechielem repertas, ubi
ait : « Aquila magna, magnis pennis **, » extera-

τὰ μετὰ taUza* τούτους γὰρ ἐχλεχτά τῆς χέδρου B que, qux sequuntur, quorum sic interpretationem

προχέχληχε διὰ τῆς παραθολῆς. Ἔλεγεν δὲ βασιλέα᾽
τὸν Σεδεχίαν, ὃν αἰχμάλωτον εἴληφεν. "Αλλοι δὲ
πετεινον εἱρῆσθαι τὸν Küpóv φασιν. Τὸ δὲ ἔχτισα,
τοῦτ) ἔστι χατεσχεύασα, xaxà δηλονότι χἀχωτιχά.
Ei δὲ xal μτδεὶς εὑρεθῇ τσὐμὸν θέληµα μετιὼν, τὸν
YUv ἁ ποστελῶ τὸν ἐμὸν τὴν πατρικὴν πληροῦντα
βουλἠήν.

adjungit : « Nescitis quid ista significent ? Ecce
veniet rex Babylonius in Jerusalem ; et assimet
regem ipsius, et principes ejus **,» et qu: sequun-
tur. Hos enim antea cedrorum electarum ap-
pellatione in parabola signiflcaverat ; Sedeciamque
regem, quem captivum habuit, demonstrabat. Alii
vero per avem, Cyrum designari arbitrantur. Deinde,

quod zreasse se adjicit, preparasse innuit; mala nimirum et calamitates, quibus afficientur. Quod
si etiam nullus reperiatur, qui voluntatis mex placita non aversetur, Filium ego meum, qui Pa-
tris consilium amplexus, ejusdem mandata impleat, missurus sum.

KEPAA. MZ'.
α-ιε’. Κατάδηθι, xd0ucor ἐπὶ τὴν γῆν, παρθέ-

CAP. XLVII.
539 VEns. 1-15. Descende, sede super terram, virgo

voc θύγατερ Ba6vAoroc. Εἴσε-θε εἰς τὸ σκότος, C filia Babylonis. Sede in terram. Ingredere in tenebras,

θύγατερ Χαδαίων, ὅτι οὐκ ἔτι προσθήσῃ x1n-
θῆναι áxaAh xal cpvgepd. Λάδε μύ.1οΥ, dAscor
ἄΊευρον, àxoxáAvyrai có xatáAvppá cov, àrdcvps
τὰς πο.λιὰς, áxoxáAvirac τὰς κγήμας, x. 5. λ.

Καὶ ταῦτα πρὺς τοὺς ἐξ Ἱσραὴ), οἷς ἔλεγε, « Tiv
pe ὠμοιώσατε; » Ἐκεῖ μὲν οὖν πλανωμµένους εἶπεν
αὐτοὺς, ἐνταῦθα δὲ ἁπο.]ω.εκότας τὴν καρδίαν.
"Av0' οὗ Σύμμαχος ἐξέδωχεν, ol. σκ.Ἰηροκάρδιοι.
Καθ) ἑχάτερον δὲ παρίσταται τὸ τῆς γνώμης ἀναί-
σθητον. Διὸ πρὸς εἰδωλολατρείαν ἑτράποντο. ᾽Αλλ)
ὅμως ἑλεῶν αὐτοὺς ὁ θεὸς ὑποσχέσεσι χαλαῖς àva-
χαλεῖται πρὸς σύνεσιν µαχρυγθέντας δικαιοσύνης,
τοῦτ) ἔστι θεοῦ. ᾿Απειρήχεσαν γὰρ ταῖς φυχαῖς
ἁλούσας ὁρῶντες τὰς δέχα φυλὰς, αὑτοῖς τε τὸν
᾿Ασσύριον ὁρῶντες ἐγχείμενον, µαταίας τοῦ θεοῦ
τὰς ἑπαγγελίας ἑνόμιζον. Διὸ τὴν χατὰ Βαθνλῶνος
αὐτοὺς εὐαγγελίξεται δίχην. Ἐχόλασε γὰρ τοὺς ἐξ
Ἱεραῇλ ὁ θεὸς οὗ μισῶν, σωτηρίαν δὲ αὐτοῖς µνη-
στευόµενος, ὡς xai τῶν ἰατρῶν οἱ τέἐμνοντές τε xal
καίοντες * ἐπεὶ καὶ πᾶσα χόλασις πρὺς ὄνησιν ἐπι-
φέρεται. Συναναπλέχει 6b τῇ τῆς μεριχῆς σωτηρίας
Ὁποσχέσει χαὶ τῆς γενιχωτάτης τὴν δἠλωσιν. Ἡ μὲν
γὰρ διὰ KuplouJ λύτρωσις, μερικὴ, ἡ δὲ διὰ Χριστοῦ,
πάντων ἀνθρώπων. Τὸ δὲ, οὐ µὴ βραδύνω, παρέοιχε
tip * « "Ett μικρὺν ὁ ἑρχόμενος Ίξει, χαὶ οὗ χρονιεῖ,

non esi solium, filia Chaldmorum : quoniam | non
ultra adjícies, ut voceris mollis et tenera. Tolle mo-
(am, et mole farinam ; revela operimentum (uum,
detege canos, denuda tibias, ete.

533 Et ista ad Israelitas ctiam, in quos supe-
rius illud : « Cui me assimilastis **, » usurpatum
est, referuntur. lbi ergo eos errare, hic autem cor
perdidisse, sive, ut expressit. Symmachus, duro
corde exsistere significat, ututroque modo vecordes,
animique sensu destitutos ad idololatriam sese
contulisse demonstret. Sed eorum jam miseratio-
ne commotum Deum spe bona, magnificisque pol-
licitationibus, qui ajustitia,id est a Deo, longe fuis-

D sent, ad resipiscentiam provocare. Ánimos enim,

qui decem tribus captas esse cernebant, abjece-
rant ; et qui sibi Assyrium imminere videbant, va-
nas 6856 pollicitationes arbitrabantur. Atque hine
est, quod eis przedicta Dabylonis ultione recrearí
Deus voluit; qui non odio, sed salutis amore pro-
vocatus ad Israelitarum poenas accessit, non aliter

quam ad amputandum, vel urendum medici : ne

dicam nonnisi utilitatis gratia semper ultiones
induci. Copulat autem cum particulari salutis pro-
missione, et ejus etiam signiflcationem, qus gene-
ris est universi. Est enim qu: fit per Cyrum re-

*5 lMebr. 1, 1&.. ** Ezech. ατα, 3. *" ibid. 12. ** Isa. χιτι, 5.

à Ig. Κύρου.
ParaoL. Ga. LXXXVIL

VARLE LECTIONES,

2143

" PROCOPII GAZ/EI

2114

denmptio, partieularis, quze autem. per. Christum A xal Σιὼν «hy 'ExxAnolav νοήσομεν, iv ᾗ τὸν αὐτοῦ

universorum hominium. Jam, quod tardare non fa-
ciamadjicit, eidem plane simile est, quod scribitur:
ε Adhuc inodicum, qui verit, veniet, et non tar-
dabit **. » Sionis deinde nomine Ecclesiam intelli-
giinus, in qua ejusdem salutem cum gloria percipie-
mus, quotquot intelligibilis Israel, id est, Abraha-
mi filii per 5944 promissionem effecti, mentem quz
«Deum intueatur, habuerimus. At Symmachus : Dabo
in Sion salutare, et Israel gloriam, interpretatur.
Ista ergo Israeli, inquit, pro mea in eos benevo-
lentia, facile concesserim : sed justitiam meam in
eos, qui praierzquum in vos sxvierunt, dejecto
Tegni ipsorum fastigio non possum non ostendere.
ldeoenim fastu intumescunt, quod a saeculis multis

cotnplay ἐν δόξῃ δεχόµεθα ὅσοι τελοῦμεν εἰς τὸν
νοητὸν Ἰσραὴλ, εἰ Θεὸν ὁρῶντα σχήσοµεν νοῦν εἰς
τέχνα τελοῦντες κατ ἐπαγγελίαν τοῦ ᾿Αθραάμ. Ὁ δὲ
Σύμμαχος ἑξέδωχε ' Δώσω ἐν Σιὼν σωτήριον. καὶ
τῷ Ἱσραὴἁᾶ δόξαν. Ταῦτα μὲν οὖν διὰ φιλανθρω-
πίαν δώσω, qnot, τῷ "IopafA* τὴν δὲ διχαιοσύνην
ἑνδείξομαι τὴν ἐμὴν, τοῖς ὑπὲρ τὸ δέων ὑμᾶς τιµω-
ρησαμένοις ἐπεξιὼν, ὧν Oh ταπεινώσω τῆ. βασι-
λείας τὸ ὕψος. Ἐμεγαλαύχουν γὰρ ἐπὶ μαχροῖΐς χρό-
νοις τῶν ἐθνῶν δυναστεύοντες. Την δὲ βασιλείαν
προσωποποιῄσας , θυγατέρα Ba6vAavoc ἐχάλεσεν,
xai παρθένυν, ὡς καλλωπιζομένην ἐν ἁἀχμῃ τῆς
δυνάµεως, xal τὴν ἐξ ὕψους αὐτῇ προσέταξε χάθ-
οδον.

imperio gentium potiuntur. Regno itaque personam tribuens filiam Babylonis et virginem, magni-
tudine virium, tanquamque ipso :tatis flore, tumidam οἱ elatam appellavit, quam e sublimi dc-

scendere imperat.

Nonnulli filias Babylonis, aut etiam mulieres, ita p Tivi; δὲ τὰς θυγατέρας τῶν Βαθυλωνίων f| xat

volunt indicari , quas a Medis captas in servitu-
tem redactum iri significat ; quorum descensu, glo-
rie et luxus, libertatisque et divitiarum in con-
traria mutatio demonstratur. Vocat ergo virginis
tenebras, calamitatem eam, qua averti sarcirique
non valeat. Menti siquidem perpetuo tenebras dolor
et metus offundunt. Mollem deinde et teneram,
propter vite genus, modoque carentem ornatum
vel regni, vel iulierum appellavit. Apud quos
enim militie studium professos auro ornari, sua-
vissimisque liniri unguentis usitatum erat, quid
non facturas mulieres putes? Sedentem — deinde,
tanquam de regina seruo sit, facit; quie mox reli-
ctis omnibus non aliter quam qux mole addicta,

τὰς γυναῖχας οὕτως εἰρῆσθαί φασιν, ὧν τὴν ὑπὸ
Μίδων δ.έγραψεν ἄλωσιν, καὶ τὴν εἰς δουλείαν ἁπ-
αγωγήν. "Qv ἡ κατάδασις δηλοῖ τὴν ἐκ δόξης xal
τρυφῆς, ἑλευθερίας τε xal πλεύτου πρὸς τἀναντία
µεταθολήν. Της οὖν παρθένου σκότος τὴν ἀνήχε-
στον ἐχάλεσε συμφοράν. Τὸν νοῦν γὰρ ἀεὶ λύπη xal
φόθος σκοτοῖ. Απα.ἰ1ἠν δὲ καὶ τρυφερὰν διά τε τὴν
δίαιταν χαὶ τὸν ὑπερθάλλοντα χόσμον f| τῆς βασι-
λείας, f| τῶν γυναίων χαλεῖ. Παρ᾽ οἷς γὰρ τὸ µάχι-
μον ἑχοσμεῖτο χρυσῷ, καὶ τοῖς εὐωδεστάτοις κατ-
εχρίετο µύροις, τί ἄν τις εἴπο. τὰ γύναια; Καὶ χαθ-
ημένην, ὡς ἐπὶ βασιλίδος φησίν, "Απερ ἀποθεμένη,
enl, μυ.Ἰωθρίδος δίχην θεραπαίνης, τοῖς ἆλουσι
δουλεύσεις. Καὶ τὸ κατάἀ.Ίυμμα * δὲ τὸ Ex δ.αφόρον

captivis famulatura sit, Ad hzc, operimentum illud, C χόσµου περιελοῦσα τῆς κεφαλῆς ἀποτίθετο. Τὸ 8i

quo sibi varie caput. adornabat, abjicerc imperat :
et quod de canis dixit, addidit, aut tanquam regni
- diuturnitatem indicaturus, aut eorum qui loquun-
tur, crudelitatem ; qui ne anui quidem pepercerunt.
Sed pro quo Βευεία operimentum habemus, Aures
obducito dixit Symmachus. Ubi item, Quod justum
est de te auferam. Non amplius tradam hominibus,
legimus ; idem quoque, Te ego ulciscar, nec resistet
mihi homo, interpretatur. Ubi deinde : Qui rede-

mit te Dominus. exercituum , Aquilas : Propinquus.

vobis Dominus. 535 lec igitur adversum te, in-
quit, Dominus noster, qui nos redimit, decrevit :
nimirum, ut te ad hostes abduceret, ubi t6 exsi-
slentes in medio fluvios denudatam pertransire ne-
cesse est. Neque vero id injuria passum esse alius
eliam in hunc modum propheta testatur, cum ait :
« Sicut fecit, faciam ei '*. » Et rursum : « Quemad-
modum fecisti, sic erit el retributio tua '*. » Quin
el omnine dicit Scriptura : « Ve impio! Mala sbcun-
duin opera manuum ipsius contingent ei '"*. » Quod
autem, Non"amplius tradam te hominibus, ait; si ad

τῶν πολιῶν, ἢ ὡς ἐπὶ χρονίου βασιλείας εἶπεν, f] τὴν
ὠμότητα τῶν εἰρηχότων ὁπλῶν, ὡς μτδὲ γυναιχὺς
πρεσβύτιδος φείσασθαι. ᾿Αντὶ δὲ τοῦ ᾽Αποκά Ίνγαι
τὸ χατακά ἑυμμά ἵ σου, Σύμμαχος, Κάυύαι τὰ
dira, φησὶν, ἀντὶ δὲ τοῦ, Τὸ δίκαιον ἐκ σοῦ Ajj-
νομαι.' οὐχέτι μὴ παραδῶ ἀγθρώποις, ἐξέδωκεν *
Ἐκδίκησίν σου «1ήψομαι, xal οὐλ ἀντιστήσεται
ἐν ἐμοὶ ἄγθρωπος. 'Av δὲ τοῦ, ὁ ῥυσάμενός σε
Κύριος Σαδαώθ. Αχύλας, ἀγχιστεύων ἡμῶν Κύ-
ριος. Ταῦτα χατὰ coU, φησὶν, ὥρισεν ὁ ἡμέτερο;
Κύριος «ἀἁντρούμεγος ἡμᾶς, δηλονότι τὴν εἰς πο-
λεµίους ἀπαγωγὴν, καθ fiv ἔδει δ διελθεῖν dvacv-
popérnv xai τοὺς ἓν µέσῳ τυγχάνοντας ποταμούς.
Ὅτι δὲ δικαίως πέπονθε, xal προφήτης ἑδήλωσεν
ἕτερος εἰπών' « Καθὼς ἐποίησεν, ποιῄσω αὐτῇ 1
καὶ πάλιν’ «Καθὼς ἑποίησας, οὕτως ἔσται τὸ ἁντ-
απόδοµά σου. » Καὶ χαθόλου δέ φησιν ἡ Γραφή; « 020l
τῷ ἀνόμῳ. Πονηρὰ χατὰ τὰ ἔργα τῶν χε,ρῶν αὐτοῦ
συµθήσεται αὐτῷ. » Τὸ δὲ, Οὐχέτι μὴ παραδῶ σε
ἀνθρώποις, χατὰ τοὺς Ἑθδομήχοντα, δηλο τὸ
µηκότι Ἠτοιούτοις ἁἀπανθρώποις παραδοθίσεσθαι.

* Habac. 1,5. Τὸ Ezech. vii, 21. "! Jerem. L, 45, 39. "* Ίσα. in, 114.
VARUE LECTIONES.

«γρ. Χχάλυμμα. f mp. χάλυµµα.

6 }ρ. Uc. cz δεῖ.

e

2(15

'COMMENTARII IN ISAIAM.

9116

Ἴσως δὲ xal αὐτοῖς λέγει τοῖς πάλαι νιχήσασι' τοῦτο À mentem interpretum Septuaginta referas, de immi-

δὶ πρὸς τὸν 'IopahÀ ῥηθὲν παρεµθέθληται. Εἶτα
πάλιν πρὸς τὴν Χα.ἰδαίαν φησὶ, Κάθισον κατα-

γεγυγµένη, ἣ κατὰ Σύμμαχον, σιωπῶσα" ἡ yàp.

οὕτω µεγάλανχος, xal ὡς οἰκόταις χρωμµένη τοῖς
ἔθνεσιν, µετάγνωθι λοιπὸν ἐφ᾽ οἷς ἔπραξας, τοσούτῳ
σχότῳ παιδείας ἐχδιδομένη.

tanquam servis, nationibus utereris ; te deinceps
bris versareris, poenitere :equum est.

Τὸ δὲ loybc facilslac, δέσποι’α βασιλειῶν
ἐξέδωχε Σύμμαχος, χαὶ τὴν αἰτίαν ἐπήγαγεν, διδά-
σχων ὡς οὗ δεῖ τοῖς ὑπὸ Θεοῦ ταπεινουµένοις ἐπεμ-
θαίνειν, οὓς ἐγχωρεῖ παιδευθέντας ἑεηθήγαι. Euv-
ᾠδὰ δὲ τούτοις χαὶ Ζαχαρίας φησίν' « Ἐζήλωχα τὴν
Ἱερουσαλὴμ ζηλον µέγαν, καὶ θυμῷ µεγάλῳ ὀργίζο-
pat ἐγὼ ἐπὶ τὰ ἔθνη τὰ συνεπιτιθέµενα" ἀνθ᾽ ὧν
ἐγὼ μὲν ὠργίσθην ὀλίγα, αὐτοὶ δὲ συνεπέθεντο εἷς
χαχά. » Σὺ δὲ, φησὶ, καὶ διηνεχῶς βασιἀεύειν ὑπεί-
ληφας, παιδεύων ταῖς παρούσαις εὐπραγίαις μὴ πε-
ποιθέναι, προορᾶν δὲ τὰ ἔσχατα, xaX τὰς ὕστερον
ἐσομένας µεταθολάς. Ίαὔτα δὲ τῆς ὑπερηφανίας τῶν
ἐν αὐτῇ βασιλευσάντων ὑπῆΏρχεν. Ὑφ' ἕνα δὲ αὑτῇ
καιρὸν ἀπειλεῖ ἀνδρὸς στέρησιν τοῦ καθ) ὃν fj βα-
σιλεύοντος χρόνον, xal τέχνων τῶν ὑπ αὑτῆς βασι-
λευοµένων, f) καὶ τῶν αὐτῆς οἰχητόρων kv τῇ µάχῃ
πεσόντων. Οὐ δ.ἀ τὰ προλεχθέντα δέ σοι ταῦτα συµ-
βήσεται µόνον * ἀλλ᾽ ὅτι χαὶ τὰς ἑλπίδας ἐν ἐπῳδαῖς
ἔθου xa φαρµακείαις. Προλεγόντων Υάρ aot νίχην
τῶν αὐτὰ µετιόντων, πρὸς ὄγχον ἀρθεῖσα φρονήµα-
τὸς, ὁμοῦ xa τῇ δυνάµει θαῤῥοῦσα , xal τὴν ἀρχὴν
οὐχ οἰομένη χρείττω φανεῖσθαι τὴν Περσιχὴν, ἔφα-
exec" Εγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἔστιν ἑτέρα, ταῖς ἐκ δαι-
µόνων µαντείαις, xal ταῖς ἐξ ἄστρων θαῤῥήσασα,
Καὶ τὴν ἐπὶ δαίµοσιν ἐλπίδα ποργείαν καλεῖ. 'Aqo-
στατιχὴ váp ἐστι θεοῦ. Πᾶσι γὰρ ἀνθρώποις ἣ πρὸς
θεὸν οἰκξίωσις κατὰ φύσιν; 1j δὲ πρὸς δαίμονας ἆλ-
λοτρία, τὴν τούτων πρὸς ἀνθρώπους συνουσίαν διὰ
γοητείας ἑπαγομένη. Ad καὶ Παῦλος τῇ φαρμαχείᾳ
συνάπτει τὴν εἰδωλολατρείαν λέγων ' « Εἰδωλολα-
τρεία, φαρμακεία. »

tibus ejusinodi et inhumanis hominibua , fortassis
et de illis etiam a quibus victi quondam fuerunt,
intellexit. Sed est ad Israelem dictum istud inter-
cglatuin. Chaldeam deinde compellens, Sede, inquit,
compuncia ; vel (acens, secundum Symmachum.
Quz enim eo superbix οἱ arrogantid evaseras ut

eorum, que gessisti, cum in tantis doctrinz (ene-

Ceterum quo loco fortitudo regni habemus, do-
mina regnorum vertit Symmachus ; et causam ad-
dit, ut doceat non iis esse, qui a Deo affliguntur,
insurgendum, quorum correptione ád misericor-
diam potius decuit commoveri, Istis autem et illa
congruunt, qua per Zachariam in bunc modum di-
cuntur: « /Emulatus sum Jerusalem) zelo magno:
et ira magna ego irascor super gentes opulentas.
Quia ego iratus sum parum, ipsi addiderunt ad
mala "*.» At tediutius regnaturam arbitrata es, in-
quit, ut. praesenti rerum successui non esse confi-
dendum, sed «ltima, et qux deinceps futur: sunt,
mulationes oportere praevideri demonstraret, De-
monstrabant vero hzc eorum qui in ea regnarunt,
arrogantiam. Ei porro uno eodemque tempore, et
viri, qui dum capta est regnabat, et liberorum, aut
etiam civium, qui in acie casuri essent, interitum
minitatar. Neque tamen ista in te solum, inquit,
propter ea, quz ante dicta sunt, ventura sunt ; sed
ideo etiam quod spes tuas in incantationibus et ve-
neflciis sitas S83 habueris. Cum enini penes te
fore victoriam przdicerent, qui ea adibant ; tantum
fastu et arrogantia intumuisti, ut opibus tuis freta,
Persisque te fore superiorem arblitrata, esse te, et
non exsistere aliam, inque vaticiniis, qua per dzemo-
nas et astra fiunt, confidere, ausa sis dicere. Spem
deinde, qu:e in daemonibus collocatur, fornicationem
ideo nominat, quod a Deo separet. Est enim Dei et
bominuih maxinje secundum naturam. familiaritas,
aliena autem plane, αμ cum dzxmonibus inita,
illis cum howinibus congressum magicis artibus

conciliat: indeque est quod Paulus idolorum cultum cum iis conjungit, cum idolorum servitus, ve»

- meficia, dicit ?*.

Οὐ τοίνυν οὔτε Χα.ἰδαίοις o00" ἑτέροις τὸ εἰδωλο-
λατρεῖν συγγνωατὸν , ἀλλ ὀλέθριον. "Ἔσται οὗ»,

Non est igitur idola colere neque Chalda'is, ne-
que aliis venia dignum, sed capite. Erit ergo for-

φησὶν, ἡ ποργείἰα cov εἰς αἰσχύγην, ὅτ ἂν ἡ ἐπὶ D nicatio tua, inquit, in dedecus; cum tibi, qui est in

δαίµοσιν ἐ.πὶς διαπέσῃ, ὧν 19) loxvc, ἀσθένεια,

µήτε προλέγειν ἑχόντων, ὡς ἑγώ σοι ταῦτα, μήτε -

βοηθεῖν δυναµένων. ᾿Αντὶ δὲ τοῦ, Γ}γῶθι ὅτι 7) σύν-
εσις τούτων ἔσται, καὶ ἡ zopyrela σοι αἰσχύγη,
Σύμμαχός φησι’ Kal ἡ γγῶσίς σου αὕτη ἑξηπά-
εησέν σε. Σύγεσιν δὲ καλεῖ τὴν σοφίαν τῶν páv-
τεων. Διό φησι, Καὶ οὐ μὴ Υ}ῷς éx µαντείας τὸν
ἐπερχόμενον δ.εθρον, ὃν καὶ βόθυνον χαλεῖ, τὸ
ἄφυκτον τῶν ἐμτεπτωχότων δηλῶν. Παρίστιισι δὲ
Δανιτλ ὅπως παρὰ Χαλδαίοις διέπρεπον μάγοι τινὲς,
καὶ Γαζαρηνοὶ, καὶ φαρμαχοὶ, xai οἱ τὰ τοιαῦτα
σοφοὶ (οὕτω γὰρ αὐτοὺς ἐκάλουν), ol καὶ εὑδοκίμουν

"9 Zachar. 1, 14,15. ἵν Gal. v, 90. ** Dan. 11, 2.

dzmonibus, spes exciderit, quorum virtus ab impo-
tentia non differt, qui tibi nihil quidquam vel prz-
dicere, ut ego iata, vel auxiliari queunt. Át pro, Scito
quod prudentia horum erit, et fornicatio tua tibi de-
decori, ità Symmachus : Et. intelligentia tua, hee
decepit te. Ubi intelligentie nomine vaticinandi ar-
tein. significavit. Et inde est, quod ait: E! non co-
gnosces ez. valiciniis advenientem interitum ; quem
foveam ctiam appellavit, ut eos, qui in eam cecide-
rint, non esse evasuros demonstraret.. Legas vero
et apud Danielem magos in Cbaldza quosdam, et
Gazarenos, eti veneficos Τε, aliosque artium ejus-

9141

PROCOPII GAZ/£EI

2148

modi professores, quos"illi sapientes vocant, cla- A παρὰ τῷ βασιλεῖ, ὡς δι αὐτῶν χατορθευµένης τῆς

ruisse, tantumque regi probatos fuisse, ut non nisi
corum auspiciis regnum feliciter administrari posse
crederet: quos hic per ignem passuros esse vindi-
ctam monet proplieta, cum ct ipsam, nullis auxi-
lium ferre valentibus, igne conflagrare civitatem
contigerit. Sunt tamen qui sermonem ad C/ialdeam
ironice dirigi arbitrentur, cum fabere carbones
ignis, z:stuantes nimirum et przfervidos homines
illos dixit, de quibus intellexit, cum, si quando su-
per B3 eos sederis, id est, requieveris, adjunxit.
Adernnt enim tibi in auxilium. Vel certe, carbonum
nomine, utiles, et ad resipiscentiam provocantes
ponas significat. Tibi euim, inquit, cum resipue-
ris, ista in commodum me auziliante cesserit ul-
Uo, quantumvis antea. in vanum laboraveris. Hec
autem, inquit, etiam singulis hominibus eventura
sunt. Per se enim qui errarunt, multam patientur;
quam ncc illa, quam non peenituerit, evitare pote-
rit. Significat vero idem laborasti, ac siinfirma fuisti
dixisset. P'erfacile enim expugnari capique poteras,
qui? Dei cullum cum dzinonibus commutaras. At
enim, quo loco Laborasti in commulatione (ua, el
qua sequuntur, legimus; ibidem czteri: Negotiato-
res lui ab adolescentia tua, unusquisque in fine suo
erraverunt, ez quibus nullus inventus est tibi salva-
tor, interpretantur ; Syminachus autem, Itaque non
est, qui salvet te. Nonnulli porro illud: Homo in
semelipso erravit, tibi autem non erit salus, ila ex-

βασιλείας, οὓς φησι χαταλήψεσθαι τὴν διὰ πυρὸς
τιµωρίαν, ἠνίκα πνυρίκαυστος xal fj πόλις γενήσεται,
μηδὲ αὐτοῖς βογθεῖν δυναµένους. Τινὲς δὲ κατ εἴρω-
νείαν τὸν λόγον πρὺς τὴ» Χα.ἰδαίαν ἑδέξαντο. ΄'Εχδις
ἄνθρακας πυρὸς, ó ἐστι θερμοὺς ἄνδρας χαὶ ζέον-
τας, τοὺς περὶ ὧν ὁ λόγος, 0v ἂν àx' αὐτοῖς καθίσῃς,
6 ἐστιν ἑπαναπαύσῃ. Αὐτοὶ γὰρ ἔσονταί σοι βοήθεια.
"Hyovv ἄνθραχας, τὰς ἐπιστρεπτιχὰς καὶ ὠφελίμους
τιμωρίας χαλεῖ. Ἐπιστραφείσῃ Υάρ σοι, φησὶν, ἔσται
τὰ τῆς τιμωρίας πρὸς ἀγαθοῦ τῆς παρ’ joo τυγχα-
νούσης βοηθείας, εἰ χαὶ τὸν πρὸ τοῦ χρόνον εἰς µα-
ταιοπογίαν ἀγάΊωσας. Ταῦτα δὲ φησὶν, ἔσται xal
χαθ) ἕκαστον τῶν ἀνθρώπων. Δι ἑαυτοὺς γὰρ π.ῖα-
νηθέντες ἔξουσι τιµωρίαν, ἣν οὐ φεύξῃ μὴ µετανοή-

B saca. Τὸ δὲ ἐχοπίασας, ἀντὶ τοῦ ἠσθένησας. Με-

ταθα.1οῦσα γὰρ εἰς δαίµανας ἀπὸ 8zo0 τὴν λατρείαν
εὐάλωτος Yéyovag. Αντὶ δὲ soU * ᾿Εκοπίασας ér τῇ
µεταθοᾶῇ σου, χαὶ τὰ ἑξῆς ΄ οἱ λοιποί φασιν , Οἱ
ἔμποροί σου ἀπὸ γεότητός σου. Ἕκαστος elc τὸ
πέραν à ἑαυτοῦ ἐπ.Ἰανήθησαν, ἐξ ὧν οὐδεὶς εὔ-
ρηταί σοι σωτἠρ.---Διὸ οὐκ ἔστιν ὁ σώζων σε, χατὰ
Σύμμαχον. Τινὲς δὲ τὸ, "Αγθρωπος καθ ἑαυτὸν
ἐπ Ίανήθη, col δὲ οὐκ ἔσται σωτηρία , οὕτως ἑρ-
μήνευσαν, ὡσεὶ ἔλεγεν * Πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων ἀν-
θρωπίνως ἐπλανήθησαν, συµµέτρως ἀποστάντες Θεοῦ
πάθεσιν ὑπενεχθέντες capxó;* σὺ ὃξ εἰς τοῦτο προ-
έθης ἁνοσιότητος , ὧν µηδένα σοι σωτηρίας τόπον
περιλειφθῆναι.

plicant, ac si. permultos homines carnis affectibus abreptos, cum a Deo modice recessissent, aberrasse
quidem, te autem, eo impuritatis, processisse diceret, ut nullus tibi saluti locus relinquatur amplius.

CAP. XLVIII.
538 Vsns. 1-11. Audite hec, domus Jacob, qui vo-
eali esiis nomine Israel, et existis de aqua Juda, qui
: puratis nomine Domini Dei Israel, qui recordamini
non cum veritate, neque cum justitia, qui adheretis
nomini civilatis sancta,et super Deum lerael consta-
Lditi estis, etc.

Postquam de Dabyloniis locutus est , ad Judzo-
rum reptehensionem accedit ; deque illis se, prop-
ter justitiam suam, non quod auxilio isto digni sint,
poeuas sumere demonstrat. Vocat enim domum Ja-
cob, tauquam avi nomine indignos ; nudaque tan-
tun Jsraelis appellationis , corporeique Jude
seminis participes. Hoc enim ez aqua di-
cens signilicavit. Judam ' deinde tanquam regio
generi aseripsit. Sed 5399 quemadmodum falso ita
vocabantur, qui nominibus iis erant indigni: sic
cum Jurarent, Deique Israel recordarentur , labiis
ipsum honorabant, qui corde ab eodem longe re-

. moli, frustraque Domino inniti videbantur, qui civi-
τος] eidem consecratae adherebant. Sunt enim post
Ezechie tempora, in omni impietatis et supersti-
tionis genere per Manassem educati, quem in au-

ΚΕΦΑΛ. ΜΗ’.

α-ια. Ἀχούσατε ταῦτα, οἶκος Ἰακὼδ, οἱ κε-
κ.λημένοι ἐπὶ τῷ ὀνγόματι "IocpatA, καὶ ἐξ ᾿Ιούξα
ἐξε.θόντες. Οἱ ὁὀμνύονγτες τῷ ὀνόματι Κυρίου
θεοῦ Ισραή.. Μιμνησχόµεγνοι οὐ μετὰ à An0Os(ac,
οὐδὲ μετὰ δικαιοσύνης, καὶ ἀντεχόμεγοι τῷ óró-
ματι τῆς πὀ.Ίεως τῆς ἁγίας, καὶ ἐπὶ τῷ Θεῷ "Ic-
pai ἀντιστηριζόμεγοι, x. ^. λ.

Τὰ χατὰ Βαδυλωνίων εἰπὼν, ἐλεγχτικῶς πρὸς
Ἰουδαίους φησὶν, ὡς Διὰ τὸ παρ) ἐμοὶ δίκαιον ἑχεί-
νους µετέρχοµαι , οὐχ ὅτι βοηθείας opel; ἄξιοι χαθ-
εστήχκατε. Οἶχον γὰρ χαλεῖ Ἰωκὼδ, ὡς xal τῆς τοῦ
προπάτορος ἀναξίους ἐπωνυμίας, xal φιλῆς τοῦ Ἰσ-
pa προσηγορίας µετέχοντας, xal σπέρµατος 'Ioo-
δα σωματιχοῦ. Τοῦτο γὰρ τὸ ἐξ ὕδατος. Ὡς βασι-
λιχῷ δὲ γένει τὸν Ισύδαν ἐπέγραφεν. Ὥσπερ δὲ
ψευδῶς ἐλέγοντο ταῦτα τῶν ὀνομάτων ὄντες ἀνάξιοι,
οὕτως ὀμνύγτες καὶ μεμημέγοιτοῦ 850v Ἱσραῇ.ὶ,
τοῖς χείλεσιν αὐτὸν ἑτίμων, ἀφεστηχότες αὐτοῦ τῇ
χαρδίᾳ, xal µάτην ἐδόχοιν ἐπὶ Κυρίῳ στηρἰζεσθαι,
ἀντεχόμενοι πόΊεως ἀν αχειμέγης αὐτῷ. Μετὰ γὰρ
τὸν Ἐζεχίαν, Μανασσῆς αὐτοὺς εἰς πᾶσαν ἀσέθειαν
ἔτρεψεν, καὶ ἐν αὐτῷ καθίδρυσεν ἄγαλμα τῷ θείῳ
vat. Διό φησι πρὸς αὐτούςῃ € Τί ἡ ἠχαπημένη ἐν

YARUE LECTIONES.

hb re πέρας.

9149

COMMENTARLI IN Ι9ΛΙΑΜ..

2159

τῷ οἵκῳ uoo ἐποίησε ῥδέλυγμα , » πολλαῖς τε προ- A gusto Dei tempto simulacrum erigere non puduit.

φητείαις ὠνείδισεν αὐτοῖς τὴν ἀσέδειαν. Ac) πλεί-
σταις αὐτοὺς πρὸς εὐσέδειαν ἀνακαλεῖ παρακλἠσε-
σιν. Καὶ ὁ Σωτήρ δὲ αὑτοὺς ἐπὶ σωματικῇ συγγενείᾳ
φρονοῦντας ἐξἠλεγχε, λέγων’ « El τέχνα τοῦ ᾿Αθραὰμ
Ἆτε, τὰ ἔργα τοῦ Αθραὰμ ἐποιεῖτε ἄν.» Καὶ νῦν δὲ
συνεχῶς αὐτοὺς Ex τῶν πατέρων χαλεῖ, τῆς ἑχείνων
ἄγων εὐσεθείας εἰς μνήμην, ὡς ἂν ἁπωλείας μὴ
ἑαυτοῖς τε χαὶ τῇ πόλει παραίτιοι γένωνται. θεὸν δὲ
δείχνυσιν αὑτὸν προθεσπίἰκοντα, οὐκ ἐπιδειχτικῶς,
ἁλλ' ὠφελῶν 1, ἵνα μὴ τοῖς εἰδώλοις ἐπιγράφωσι τὰ
συµθαἰνοντα, χαὶ ὣς ἂν προγνόντες µετανοήσωσιν

ἠδύνατο γὰρ xal σιωπῶν τιµωρήσασθαι Βαθυλωνίους.
"Καὶ τῷ Φαραὼ γὰρ προλέγων ἐπέφερεν΄ « Ἵνα γνῷ τὸν
ἐπάγοντα. » Γνῶτε οὖν, ὦ ἄπιστοι, φησὶν, ὡς ὅσα διὰ
τῶν πρόσθεν ἐθέσπισα προφητῶν, ὡς εἰς ἀχοὰς πολ-

λὰς τοὺς λόγους ἐλθεῖν, εἰς ἔργον ἐξέδη. Θεοῦ Ap
μόνου τὸ mpoAévetv* xal µάτην ὁ Μανασσῆς διὰ

µαντείας εἰδέναι σπουδάξει τὰ μέλλοντα * ἃ δὲ προ-
έφην, φησὶν, εἰ καὶ pid] προσέδοχας], ἀλλ οὖν ἑξάπινα
γέγονεν.

B ut,

Atque hinc est, quod cos in hunc modum- per Jo-
remiam Dominus alloquitur: « Quam dilecta in do-
mo mea fecit abominationem "*? » Assidua deinde
proplietarum voce impietatis accusatos crebris ad
pietatem exhortationibus provocat. lmo vero et eos
Salvator ipse, quouiam sanguhmis affinitate superbié-
bant, tum repressit, cum dixit: « Si filii Abraham
esselis, opera Abrahz faceretis ".» Et nunc eos-
dem szpius de patrum nomine appellat, ut illis
pietatem ipsorum in meinoriam revocet, ne sibi et
civitati interitus auctores esse pergant, Deum vcro
ostendit. de se ante, non ad ostentationem, sed au
utilitatem futura priedicere : partim quidem, ut re-
rum eventum idolis non ascribant; partim vcro
de futuris edocti, resipiscant. Poterat enim
etiam tacens de Babyloniis supplicium sumere.
Nam et Pharaonem, cum de futuris ιαοηθγοί, ut
eum, qui inducit agnosceret, adjecit. Vos igitur,
inquit, qui fide ceretis, me, quxcunque antea. pet
prophetas a nre predicta ad multorum aures per-

venerunt, re ipsa jam przstitisse cognoscite. Est enim Dei tantum futura praedicere : quorum notionern
per sortilegia adipisci frustra Manasses conatur. Ea ergo que predixi, inquit, quantumvis minime

exspectares, repente tamen fleri contigit.
Πρότερα δέ τινες τὴν αἰχμαλωσίαν εἰρήχασι, μεθ)
ἣν ἐστι τὰ τῇ Βαθυλωνίᾳ συµθδάντα δεινά. Ὡς
ἀχαμπεῖ δὲ, φησὶ, χαὶ ἀναισχύντῳ xposisor, χαίπερ
εἰδὼς, ὡς xal οὕτως εἰδώλοις τὴν τῶν συµθησοµέ-
νων Βαθνλωνίοις ἐπιγράψεις αἰτίαν. Ἐπεὶ, χαὶ τῆς
Ἱερουσαλὴμ ἁλούσης, αἱ περιλειφθεῖσαι γυναῖχες,
χωλύοντος Ἱερεμίου κατελθεῖν εἰς τὴν Αἴγυπτον,
- ἀνθυπέφερον' Ἐπειδὴ διελίποµεν θύουσαι τῇ βασι-
λίσσῃ τοῦ οὐρανοῦ, ἐπῆλθεν ἐφ᾽ ἡμᾶς πάντα τὰ xaxà
ταῦτα. Διὸ καὶ δυσχεραΐνων Ἱερεμίας φησί’ « Κύ-
ριε, οἱ ὀφθαλμοί σου εἰς πίστιν. Ἐμαστίγωσας αὖὐ-
τοὺς, xat οὐκ ἑπόνησαν. Συνετέλεσας αὐτοὺς, xaX οὐχ
Ἰθέλησαν δέξασθαι παιδείαν. » Ἰδοὺ τοίνυν, xalmep
ὄντι τοιούτῳ, φιλάνθρωπος ὢν, προλέγω τὰ συµδη-
cópeva τοῖς µέλλουσί σε χαταπολεμῆσαι Χαλδαίοις,
ὡς ἂν τότε βοηθὸν τὸν προειπόντα καλέσειας. Mh
οὖν ἁπάτας αὐτὺν k λέγων, ὡς val πρὸ τῆς ἐμῆς
προφητείας elóuAd σοι ἐνετεί.λατο, τοῦτ) ἔστιν ἡπεί-
λησαν, f] προαπἠγγειλαν, ὡς αὐτά σε χαχώσει. Διὰ
ταῦτα γὰρ πείσει ! χαχῶς, ὄτιπερ ἀποστὰς ἐμοῦ
προσετέθης αὐτοῖς. Πλὶν οὐδέν σε τὸ προλέχειν ὀνή-

Sunt vero qui priorum nomine captivitatem in-
Dui velint, postquam ille ipse calamitates contj-
gerunt, quz Babylonios invaseruut. Deinde, tau- -
quam de contumaci, predizi verbum usurpavit ;
quantumvis, inquit, el eorum te causam etiam,
qux Babyloniis eventura essent, idolis ascripturain
esse non ambigerem. Expuguatis ad lic Ηίετο-
solymis, cum superstites feminas in Egyptum tni-
grare vetaret Jeremias ; ille 5/0 contra, ex quo
reginz coeli sacrificare desierant, in se mala ista
omnia devenisse responderunt : unde et illa zgre
ferentis prophet: verba, qua in bunc modum le-
gimus : « Domine, oculi tui in fidem Flagellasti
eos, neque laboraverunt. Cunsummasti eos, nec
voluerunt admittere disciplinam ?*. » Ecce igitur,
quantumvis te talem prabueris, pro mea in homi-
nes benevolentia, Chaidzis, qui te bello supera.
turi sunt, longe aute futura denuntio ut eum tunc,
a quo ista tibi predicta sunt, in auxilium vocare
memineris. Vide itaque ne decipiaris, tibi ista prius
idola, quam me mandasse ; id est vel minitata esse,

σειεν. Οὐ γγώσηῃ γὰρ, τοῦτ ἔστιν, οὗ γενήσῃ σοφὸς D vel predixisse, ut te vexareut, afferens. ldco enim

τῇ πρὺς τὸ χρεῖττον μεταδολῇ , ph περιµένων τῶν
σοι προαπειλουµένων τὸ τέλος. Αχουστά σοι τοι-
γαροῦν ἐποίησα τὰ καινά. Καινὰ γὰρ qv, πρὺ τοῦ
γενέσθαι λεγόμενα. Ἡάσχων τοίνυν μὴ λέξης, ὡς
Πρὶν παθεῖν οὐκ ἀχήχοα, ἤγουν, ὅτι Προέγνων
μὲν, ἀλλ’ ἐξ εἰδώ]ων μαθών. O0 γὰρ ἔγνως οὐδὲν
πρὶν Eph λέγειν αὐτά ' o) γὰρ πεποίηχά σοι τοῦτο
παρ᾽ ἑτέρου γνωστόν. Ἰδοὺ δέ σε χαλῶ καὶ πρὶν
ἀπειθῆσαι παράνοµον. Δι’ αὐτὸ γάρ σε καὶ φθάσει

16 Jerem. xi, 15. 7 Joan. γι, 39.

male excipieris, quod me derelicto ad ea transie-
ris. Neque tamen tibi quidquam profutura est fu-
turoruim praediclio. ἃοπ euim cognosces; ac si di-
ceret : Non sapiens fles ipsa mutatione in melius,
qui tristem rerum exitum, qua tibi pradicuntur
non exspectes. Audita itaque feci tibi nova. Nova
enim erant, qu: ante dicebantur, quam flerent.
Cum ergo patieris, nete prius non audivisse dixeris ;
vel si prascisse dicas, ab idolis didicisse, Nihil

18 Jerem. v, 3.

VARLE LECTIONES,

i Ib. ὠφελίμως. | ΤΡ. προσεδόχας.

k vp. ἁπάτα σαντὀόν.

] TP- πε lof.

PROCOPII 6Λ2ΛΙ

4151

21*2

enim omnino priusquam renuntiarem, cognoveras ; A τῶν προῤῥηθέντων τὸ τέλος, ὡς Ex γενέσεως ἓν ἆσα-
neque tibi istud ego aliorum opera cognitum esse — 6elq τραφέντα.

volui. Imo esse te etiam, priusquam a fide contingat recedere, iniquum prznuntio. Ob id enim te
rerum, quz predicte sunt, exitus etiam antevertet, quod a natalibus ipsis in impietate educatus

Est igitur ab humanitate profecta rerum, quz
tibi eventura sunt, przdictio. Nam et te cum in
hostium potestatem tradidi, id quoque in tuam
rem feci : non quo more solent, qui ad suam tan-
tun utilitatem respiciunt. Eum enim perszpe solet
erudire afflictio, cui nihil ad resipiscentiam oratio
profuit. Atque hinc est, ait, quod hostium tibi ca-
Jamitates pridixi ; ut undique ad frugem te revo-

carem, minitando, metumque et dolorem incu- |

tiendo, futura etiam przdicendo; in libertatem de-
nique, qui meus est in te amor asserendo, ho-
stesque ulciscendo; qui in meam divinitatem blas-

plhemi, quam de vobis adepti sunt victoriam diis suis B

ascribunt; et ejus $441 qui est, gloriam, iis qui
non sunt indulgent. Fornacem autem paupertatis,
servitutis locum appellat, in quo eos, qui ad eam
adacti sunt, etiam mendicare necesse sit. His
delude verbis seipsum Israelem vendidisse dicit, qui
jn argenti locum sua ipse peccata concesserit. .Ne-
que enim, inquit, propter virium mearum imbecil-
litatem preineris, qui quz» in /Egypto gesta sunt,
in tuam libertatem patraverim. Sed quzrunt non-
nulli, qui se »ova fecisse asserat, cum, docente Ec-
clesiaste, nihil novum gub coelo sit 15, Christi igitur
mysterium, lenge ea, qua cernitur, creatura ma-
jus, quod a Paulo etiam absconditum nominatur 95,
intellexit. indeque verba ista, neque ab initio aures
tuas aperui, adjunxit. Apostolis enim, ut Scriptu-
yas intelligerent, aures Christus aperuit : qua tum
demum nobis aperiuntur, cum et mens ipsa, ut
frustra non audiant, reseratur. Deinde, novi enim,
jnquit, quod pravaricaberis, ideoque occultavi , et

Οὐκοῦν διὰ φιλανθρωπίαν τῶν col eup6ncopévtov
4 πρόῤῥησις. Καὶ παραδιδούς σε γὰρ, Em" ὠφελείᾳ
παρέδωκα, οὐχ ὡς ἄν τις ἀν]ρ πρὸς ἴδιον χέρδος
ὁρῶν. Παιδεύει γὰρ ἔσθ᾽ ὅτε πάθος, ὃν οὐχ ἐπαίδευσε
λόγος. Δι’ ὅσοι Ἡ xal τῶν πολεμίων τὰς συμφορὰς
προηγόρευσα, πανταχόθεν ἐπιστρέφων , ἀπειλῆς B,
xai φόθῳ, καὶ πάθους πείρᾳ, xai δυνάμει προαγο-
ρεύσεως, τῇ περὶ σὲ φιλανθρωπίᾳ cé «e πάλιν ἔλευ-
θερῶν, καὶ τοὺς ἐχθροὺς τιμµωρούμενος, xat *, ὅτι
τὴν ἁμὴν ἑθλασφήμουν θεότητα, τὴν xa0' ὑμῶν νί-
χην τοῖς ἰδίοις θεοῖς ἐπιγράφοντες, P τὴν τοῦ ὄντος
τοῖς οὐχ οὖσι χαριζόμενοι δόξα». Κίάμινον δὲ πτω-
χείας, τὸν τόπον τῆς δουλείας ἐχάλεσεν, ἓν ip τοῖς
δουλεύουσιν xal ατωχεύει» ἀνάγχη. Δι ὧν δὲ λέγει,
δείχνγυσι τὸν Ἱσραὴλ ἑαυτὸν πεπραχότα, ἀντ' dp-
γυρίου τὰς ἑαυτοῦ προέµενον ἁμαρτίας. 00 δι ἐμὴν
γὰρ ὑπομένεις ἀσθένειαν τοῦ τὰ ἓν Αἰγύπτῳ πρὸς
τὴν σὴν ἐλευθερίαν δραματουργήσαντος. Πῶς δὲ λέγει
πεποιηχέναι, χαθά φασί τινες, καινὰ, τοῦ Ἐχχλη-
σιασ[τικ]οῦ λέγοντος, Καὶ οὐδὲν χαινόν; Τὸ Χριστοῦ
τοίνυν λέγει μυστήριον μεῖξον τῆς ὁρωμένης ὑπάρ-
yov κτίσεως, ὃ χαὶ ἀποχεχρυμμένον ὁ Παῦλος καλεί.
Διό φησιν, Οὔτε &E ἀρχῆς ἡνοιξά σου τὰ dra. Τῶν
γὰρ ἁἀποστόλων Χριστὸς ἤνοιξε τὰ dra πρὸς «b

- συνιέναι τὰς Τραφάς. ᾿Ανοίγεται δὲ τὰ ὧτα, ὅτε xol

νοὺς. Οὐ γὰρ µάτην ἀχούει. Ἔγγων γὰρ, φησὶν, ὅτι
ἀθετήσεις, διὸ xal ἔχρυψα, xal ἄνομος ἐκ xoctac
κληθήσῃ δηλαδη, τῇ προγνώσει. Οὕτως ἁπηλλο-
τριώθησαν οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ μήτρας. Ἔπαθες δ᾽ ἂν
xai πανωλεθρίαν, &v0' ὧν µου τὴν δόξαν ἀνέθηχας
δαίµοσιν, εἰ μὴ δι᾽ αὐτὴν µου τὴν δόξαν φανησοµέ-
νην ἐπὶ σωτηρίᾳ τοῦ χόσµου.

iniquus ex utero vocaberis ; prznotione nimirum, Quo modo alienati sunt, qui a vulva peccatores
exsistunt*!, Ideo autem penitus etiam interiisses, quod gloriam meam damonibus altribuisti, nisi et
jpsa te, quae in mundi salutem operatura est, gloria mea liberasset.

549 Vzns. 19-22. Audi me, Jacob, et Israel, quem
ego voco. Ego sum primus, el ego sum in sempiter-
wum, 6ἱ manus mea [undavil terram, et dextera
snea. stabilivit celum. Voco eos, et stabunt simul, et
congregabuntur omnes, et audient, elc.

Superioribus in infames Israelitas usurpatis, hie
jam cum probis et honestis disputat : indeque est,
quod quem ego vocavi addidit, proquo vocatus meus
Symmachus; Aquilas autem vocale mi, interpre.
fantur. Erant enim ex eorum numero vocati qui-
cem permulti, electi autem valde pauci. Sed hic de
vocatis, non de eleetis habetur disputatio. Eos vero
ad sus etiam divinitatis meditationem 8439 invi-

Y? Eccle. 1, 10. ** Coloss. 1, 96.

t8-xB'. "Axové µου , "laxo, xal "lopata, ὃν
ἐγὼ κα.λῶ. Εγώ εἰμι πρῶτος, καὶ ἐγώ εἶἰμι εἰς
τὸν αἰῶνα. Καὶ ἡ χείρ µου ἐθεμε.Ιίωσε ΤΗΝ, καὶ
ἡ δεξιᾶ µου ἑστερέωσε τὸν οὗρανόν. Κα.έσω
αὐτοὺς, καὶ στεήσονται ἅμα, xal συγαχθήσονται
πάντες, xal ἀχούσονται, x. *. λ.

p Τὰ πρῶτα τοῖς διαθεθληµένοις εἰπὼν, ἐνταῦθα

*! Psal]. νι, 4.

τοῖς χατορθοῦσιν ἓξ 'IopatÀ διαλέγεται. Διὸ πρὀσ-
χειται τὸ, ὃν ἑκάεσα. Ανθ οὗ Σύμμαχος μὲν, ὁ
κ.Ίητός µου, ᾽Αχύλας δὲ, χ.Ίητέ µου, φασίν. "Hoav
γὰρ ἐξ ἐχείνου πολλοὶ χ.λητοὶ , ὀλίγοι δὲ ἐχλεχτοί.
Πλὴν οὐχ ἐχλεχτοὶ, πρὸς οὓς ὁ λόγος, ἀλλά sxAntol.
Ὑπομιμνήσχει δὲ αὐτοὺς xal τῆς ἑαυτοῦ θεολογίας,
ἄναρχον ἑαυτὸν λέγων. Τὸ γὰρ τοῦ πρώτου πρεσθύ-

LI
—

VARLE LECTIONES.
» yp. διό cot, φησί. ἩἈ rp, ἀπειλαῖς. f] ἀπειλῇ. ο dg. xal. «1δίπ. ἴσ. xal.

9153

COMMENTARIT IN ISAIAM.

2198

τερον, καὶ ἀτελεύτητον ἀχολούθως. OO γὰρ οὐχ ἔστιν A lat, cum se principium non liabere significat. Nam

ἀρχὴ., οὐδὰ τέλος.

Ὅπερ ol λοιποὶ δηλοῦντες ἑξέδωχαν, Εγὼ πρῶτος,
καὶ ἐγὼ ἔσχατος. Εἴρηται: 66 που περὶ τοῦ Μονογε-
νοὺς, ὅτι «Αὐτός ἐστιν ὁ πρῶτος καὶ ὁ ἔσχατος. »
Ὅ διεσάφησεν εἰπὼν, Ἔδων καὶ ἐγενόμην νεκρός.
Αρχὴ Υάρ ἐστι ζωῆς ὁ αὗτὸς, χαὶ ἔσχατος, ἐπεὶ
ἐχένωσεν ἑαυτὸν μορφὴν δούλου λαθών. "Apa δὲ
χαὶ εἰς ἀνάμνησιν αὐτοὺς ἀναφέρει τῆς δοθείσης αὖ-
ποῖς τιμΏς τε xal δόξης. Πρὸς οἰχειότητα γὰρ τὴν
αὑτοῦ χέχληχεν αὐτοὺς Ex πάντων τῶν ἐθνῶν, χατὰ
τὸ, « Ὅτε δ.εµέριζεν ὁ Ὕψιστος ἔθνη.» καὶ τὰ ἑξῆς.
Καὶ πάλιν * « Kal σε ἐξελέξατο Βώριος &x πάντων

τῶν ἐθνῶν εἶναι αὐτοῦ λαόν. » Ἐχρῆν οὖν αὐτὸν μὴ D

ἁποστῆναι θεοῦ xai προστεθΏναι δαίµοσι χαὶ λα-
τρεύειν τῇ χτίσει παρὰ τὸν Κτίσαντα. Πλὴν χαὶ οὔ-
τως οἰκτείρων αὐτοὺς χαλεῖ πρὸς εὐπάθειαν «5,
"Axové µου, βοῶν * νῦν γοῦν ἀξιῶν πεισθῆναι, xal
τῶν ἐξ αὐτοῦ βεθαίως τυχεῖν δωρεῶν. Κατὰ γὰρ τὸν
Παῦλον, ὀφείλοντες εἶναι διδάσχαλοι διὰ τὸν χρό-
vov, πάλιν ἐσχήχασι χρείαν τοῦ διδάσχοντος αὑτοὺς
είνα τὰ στοιχεῖα τῆς ἀρχῆς τῶν λογίων τοῦ θεοῦ.
Τὸ δὲ àtàtov, xaX ὄντως ὃν, παρίστησι τὸ, Ε]ώ εἰμι,
σευμφώνως τῷ ε«Ἐγώ εἰμι ὁ iv,» ὡς τὴν φύσιν,
οὕτω xai τὸ Ίθος ἀχίνητων εἶναι δηλῶν. Ὁ αὐτὸς
γὰρ ὧν, ἐξ ἀγαθότητος ἔχω τὸ γνώρισμα, δι’ fiy xai
πάντα πρὸς τὸ εἶναι παρήἠγαγον, ἀντιδιαστέλλων
πρὸς τοὺς οὐχ ὄντας θεοὺς, περὶ ὧν λέγεται: «θεωὶ
οἳ τὸν οὐρανὸν xaX τὴν γην οὐχ ἐποίησαν, ἀπολέ-
σθωσαν. » Ἐπειδὴ δὲ ἐπάγει, 'H χείρ µου ἐθεμε-
«λίωσε tiv γῆν, τοῦ Πατέρος τινὲς τὸ πρόσωπον
ἔφασαν, οὗ χεὶρ ὁ Μονογενὴῆς ἓν ταῖς Γραφαῖς ὀνομά-
ζεται’ Μωσῆς γάρ φησιν ^ «'H δεξιά cov. χεὶρ, Kó-
ριε, δεδόξασται Ey ἰσχύῖ, » καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ὁ Δαθίδ'
ε Κραταιωθήτω ἡ χείρ σου. Ὑψωθήτω ἡ δεξιά σου,»
οὕτω λεγόμενος ὡς πληρωτὴς τῶν τοῦ Πατέρος ἓν-
νοιῶν, ὡς εἶναι κυρίως σοφίαν αὐτὸν τοῦ θεοῦ, σᾳ-
φηνίζουσαν τὰς πατριχὰς ἑννοίας ἐν τοῖς ὑπ' αὐ-
τοῦ ἨὙινοµένοις ἔργοις. Διὸ λέγεται ἐν Παροι-
µίαις' Ὅ θεὸς τῇ σοφίᾳ ἐθεμελίωσε τὴν γῆν.

quod primo antiquius est, ct illud etiam fine earere

consequitur ; cum quod initium non habuit, ex-
tremo privari etiam necessum sit.

Quod ut czeteri significarent, Ego primus, et ego
ultimus interpretari maluerunt. Legitur vero de
Unigenito alicubi :« Ego sum primus et ultimus ** :»
quod non obscure significavit cum, vixisse se,
οἱ fuisse mortuum, adjecit. Est enim idem vitae
initium οἱ finis; quia seipsum exinanivit, ut servi
formam acciperet **. Simul autem et eos in con-
cessi honoris et glorie memoriam revocat, quos
in suam familiaritatem ex omni gentium numero

vocavit, juxta illud : « Cum divideret Altissiaus-

gentes 9", » illaque, qux sequuntur. Et rursus:
« Et te elegit Dominus gentibus omnibus, ut esses
illi populus **, » Eum ergo oportuit a Deo non
recedere, neque committere, ut daemonibus ip-
sique creatur» potius quam Creatori inserviret *'.
Neque tamen cessat miseratione commotus, ut
animi sui propensitatem indicet, eos ipsos vocare,
et, Audi me, iuclamare : partim. quidem sibi fidem
adhiberi postulans; partim autem suis donis esse
potituros confirmans. Paulo enim teste *5, cum
deberent esse mayistri propter tempus, prace-
ptore rursus eguerunt, a quo qua sint elementa
exordii sermonum Dei, docereutur. Caterum sem-
piternum se esse, et vere exsistere, eo ipso demon-
strans, quod Ego sum, adjecit ; quale fuit et illud,
cum « Ego sum, qui sum**, » dixit, ut suam ita
naturam suosque mores immulari nunquam posse
demonstraret; tanquam eumdem se esse ex ea
bonitate significaret, per quam omnia esse fe-
cisset, ut ab iis, qux non erant, separaret, de quibus
hunc in moduin legitur : « Dii qui coelum et terram
non fecerunt, intereant 39. » Deinde, quia Manus
mea fundavit terram adjuntit, Patris personam iadi-
cari voluerunt nonnulli ; cujus manus in Scripturis
Uuigeuitus nuncupetur. Ait enim Moses?! : « Dextera
manus tua, Domine, glorificata est in fortudine »,et
qu: deinceps. Et David : « Firmetur manus tua, exal-
tetur dextera tua **; » tanquam Patris cogitata ροτβ”

ciat, unde proprie Dei sapientia illa sit, 5/474 qu: patern:e mentis voluntatemin iis, quxe a se conduntur,
oprribus explicet ; quo factum, ut in Proverbiis Deum sapientia terram fundasse legamus **.

O2xy ὡς μέρος οὖν ἡ χεὶρ, ἀλλ ὡς τελεία, δι ἧς D

αὐτὸς ἐργάδεται, fj ἐξ αὑτοῦ δύναμις, ἑἐγγυτάτη
οὖσα αὐτῷ. Il; οὖν, qnot, λατρεύεις τῇ χτίσει
παρὰ τὺν Κτίσαντα; Τὸ γὰρ ποιηθὲν «nv τοῦ motf-
σαντος ἁμέτρως ὑποχάθηται δόξαν, ὡς ἀσεθεῖν τὸν
τῇ προσχυνῄσει πρὸς ἴσην ἄγοντα τοῦτο τῷ πεποιη-
xó:t τιµήν. δεξιὰ τοίνυν µου, φησὶν, τὸν οὖρα-
vóv ἑστερέωσεν, f, τοὺς οὐρανοὺς, χατὰ τοὺς ἅλ-
λους ἑρμηνέας, δηλαδῆ τὰς οὑρανίους δυνάµεις, περὶ
ὧν ἐπιφέρει" Καέσω αὐτοὺς, καὶ στήσονται
ἅμα. Πειθαρχοῦσι γὰρ ὡς ἂν Δεσπότῃ ἑαστᾶσί τε

5» Apoc, 1, 17. ** Philipp. n, 6, 7.

v, 12. ** Evod. 11, 14. ** Jerem. x, 14.

Non manus ergo, ut pars, sed ut perfecta, ab
eoque derivata, et eidem maxime vicina virlus, per
quam ipse operatur, significatur. Quid igitur, in-
quit, creature potius, quam Creatori servire sus-
tines? Quod enim effectum est, idem ejus dignitate
et gloria a quo effectum est, longe superatur;
impieque facit, quisquis adoraturus eundem hono-
rem creature et Creatori tribuit. Dextera igitur
mea, inquit, celum, vel colos, ut aliis placet in-
terpretibus, id est, cclestes virtutes firmavit ; de
quibus pergens : Vocabo eos, ei stabunt siniul,

ο’ Dent, xxxi, 8. δὲ Deut. vir, 6..." Rom. i, 25. ^ Hebr.
*! Exod. xv, 6.

*! Pgal. ,xxxvin, 14. 9? Prov µ!, 19.

VARI/E LECTIONES.

P pp. ἑστᾶσα[ τε xal.

2155

PROCOPII GAZ.EI

9156

subjicit. Parent enim; tanquam Domino astent; A scvvepy^usvat τῶν λόγων αὐτοῦ πρὸς ἀχρόασιν.

et ad verborum ejus auseultationem colliguntur :

quale fuit illud initio : « Audi, ccelum, et ausculta,
terra, quoniam Dominus locutus est **. » Quod
si factori suo virtutes ille prestantiores magna
adeo observantia et religione sese praebent obtem-
perantes; qui vos, qui homines estis, divinum
timorem potius non resumitis? Verum quo loco,
Quis eis renuntiavit hec ? habemus, ibi Symmachus :

Quis eis annuntiavit hec? Quem Dominus diligit,
faciet. voluntatem. ejus, Aquilas autem : Quis ínter
homines hec protulit? Dominus dilexit eum. Coelo-
rum enim virtutes, inquit, quz» vocantur, ad ver-
borum ipsius auscultationem attentas et paratas
esse; idque tibi propter summum ejus in te amo-

Σύμφωνον τῷ xaz ápyác* «λκουε, οὐρανξ, xol
ἑνωτίζου, γΏ, ὅτι Κύριος ἑλάλησεν. » El δὲ δυνάμεις
αἱ χρείττους οὕτω σὺν εὐλαθείᾳ τῷ πεποιηχότι πει-
θήνιοι, ἡμεῖς τ ὄντες ἄνθρωποι πῶς o0 μᾶλλον τὸν
θεῖον ἀναλήψεσθε qó6ov ; ᾿Αντὶ δὲ τοῦ, Τίς αὐτοῖς
ἀν ήγγειΊεν ταῦτα, ὁ Σύμμαχος ἔφησεν, Tíc αὗτοις
ἁπήγγειϊεν ταῦτα; Ον Kópioc ἁγαπήσει, ποιήσει
τὸ θἐλημα αὐτοῦ. Ὁ δὲ Αχύλας, Τίς àx ἀνθρώποις
ἁἀπήγγειΑεν ταῦτα; Κύριο ἡἠγάπησεν αὐτόν.
"Oct γὰρ, φησὶν, αἱ τῶν οὑρανῶν δυνάµεις χαλούμε-
ναι πρὺς τὴν τῶν αὐτοῦ λόγων ἀχρόασιν ὑπακούουσι
παριστάµεναι, αὐτὸς ἀπήγγει.1ε Κύριος, xaX διὰ τὴν
ἀγάπην τὴν πρὺς σὲ, Φανερόν σοι πεποίηχεν.
Ἠχγουν χατὰ τὸν ᾿᾽Αχύλαν xal Σύμμαχον, 'O ἁχαπη-

rem palam fieri voluisse idem renuntiavit Dominus, B τὸς τοῦ Πατέρος xal Movoyevhc, αὐτὸς ἀπήγτει εν

Vel, ut Aquila placet et Symmacho, Dilectus Patris
et Unigenitus ipse renuntiavit hominibus, qui etiam
volun!atem Patris operabitur, dum qus przdicta
sunt, ín Babylonem inducet; quo nimirum tem-
pore populum in libertatem assertum terre patri
restituturus est. Non desunt tamen qui verba ista :
Vocabo eos, et stabunt. simul , de Israele dici
arbitrentur; tanquam se perlibenter congregatis
illis auditurum demonstret. $445 Quis Deus alius
futuram belli calamitatem, atque ipse per prophe-
tas singula prius indicarit : cujus et ipsi monita
aspernati, experiri quam vitare damna maluerint.

ἀνθρώποις, ὃς xat «b θἐΊημα τοῦ Ilacépoc ἐγεργή-
σει, τὰ προλεχθέντα xarà Ba6vAoroc ἑπάξων, ὅτε
χαὶ τὴν ἑλευθερίαν xal τὴν ἐπάνοδον ἑργάσεται τοῦ
λαοῦ. Τινὲς δὲ τὸ, Κα.έσω αὐτοὺς, καὶ στήσονται
ἅμα, περὶ τῶν ἓξ Ἱσραὴἡλ εἰρῆσθαί φασιν. Ὡς ἡδέως
ἂν ἐἑπυθόμην συ)ηγµένων αὑτῶν, εἰς ἄλλος αὐτοῖς
θεὸς τὴν ix τοῦ πολέμου προµεμµήνυχε συμφορὰν,
ὡς ἐγὼ διὰ τῶν προφητῶν µου τὰ χατά µέρος ἑδὴ-
Àoca* καὶ τῶν ἐμῶν χαταφρονῄσαντες λόγων, τὴν
τῶν xaxiv ἀνεμείνατε πεῖραν. Τίς οὖν ὑμῖν dj ὄνησις
τῆς Ex δαιμόνων µαντείας οὐδὲν προεγνωχυἰας τῶν
ὕστερον ;.

Quidnam igitur illis ipsa demonum vaticinatio profuit, qux: nihileorum, qua postea acciderunt,

providere potuit ?

Voluet nonnulli, eos, qui de gentium numero, GC Tivi, δέ φασι, τοὺς μέγα φρονοῦντας τῶν ἐθνιχῶν

magnum quid saperent, invitari ut velint adesse,
{η animumque inducere, nullum sibi qua in po-
slerum essent eventura, predixisse; sed a Deo
dura. eb aspera esse presignificata ; ut sententia
mutata revocarentur : indeque fleri, quod metu ad
resipiscentiam provocans, quz ventura essent prz-
dixerit. Deinde ostendit eorum se non injuriee
recordatione, sed benevolentia potius, quod ipsis
libitum fuisset, perfecisse. Cum enim Chaldcos
sibi perpetuis incursionibus imminentes a Deo
deleri cuperent; id ipsum certe et ille prsstitit,
non tanquam justis gratiam relaturus, sed pro
sua benignitate, suoque amore, beneficium in in-
gratos eliam et peccatores collocaturus. Atque

παρεῖναι προτρέπεται, xal πρὸς νοῦν ἐχλαθεῖν, ὡς
οὐδεὶς αὑτοῖς τὰ μετὰ χρόνους ἑσόμενα προὔλεγεν.
Αὐτὸς δὲ ἣν ὁ θεὸς ὁ xaX προλέγων τὰ δυσχερῆ. καὶ
µετατιθεµένων ἀνακαλούμενος. Διὸ xal προὔῦλεγεν
ἐπιστρέφων τῷ φόθῳ. Εἶτα δείχνυσιν, ὡς o0 µνησι«
χαχῶν αὐτοῖς, ἀγαπῶν δὲ τοὐναντίον ἅπερ ἤθελον,
ἔπραξε. Τοὺς γὰρ Χα.ἰδαίους θλἰθοντάς τε xal ἐπι.
τιθεµένους αὐτοῖς, τὸν Θεὸν ἠθούλοντο διαφθεῖραι,
ὃ δη xai πεποίηχεν, οὐχ ἀνταποδιδοὺς ὡς δικαίἰοις,
δι᾽ ἀἁγαθότητα δὲ χαρισάµενος, χαἰπερ ἡμαρτηχότας
ἀγαπῶν. Διὸ xal πρὶν παθεῖν ὑμᾶς, προεῖπον Exel-
νων τὴν ἔφοδον, ἵνα µετανοῄσαντες ἄπραχτον ταύτην
ποιῄσητε. Οὓς * ph πειθοµένων, εὐώδωσα καθ
ὑμῶν, παιδεύων ὑμᾶς ἀμετανόητα πλημμελήσαντας.

hinc est, inquit, quod priusquam vos pati contin- D Τινὲς δὲ τὸν Küpov εὐωδῶσθαι χατὰ Χα.ἰδαίων' clpt-

geret, eorum in vos expeditionem przdixi; ut cum
poenituisset, nihil in vos illa quidquam valeret.
Qus cum impetrare non potuissem, adversum vos
ideo progrediendum censui, ut in. eos. animadver-
terem, qui nulla peccatorum poenitudine tanguntur.
Sunt vero qui Cyrum adversus Chaldeos Hebreo-
. rum nomine, in quos illi szviores exsisterent, feli-
citer arma movisse arbitrentur. Ista igitur, inquit,
8UO tempore sum deinceps przstiturus. Vos ea

** [ga 1,9.

5 {ρ. ὑμεῖς. " Ίρ. ὧν. ἵ γρ. ἣν.

xa3t φειδοῖ τῶν Ἑθραίων, xa0' ὧν ἐπεδείξαντο τὴν
ὠμότητα., Ταῦτα μὲν οὖν χατὰ χαιρὸν ποιῄσω «bv
μέλλοντα. ᾿Ὑμεῖς δὲ ταῦτα µεµαθηχότες οὗὖκ év
κρυφῇ λαλούμενα, σὺν πολλὴ δὲ τῇ παῤῥησίᾳ,
ἤχετε πρός µε σπεύδοντες ' xal γὰρ ὅτε ταῦτα Ó
Πατὴρ ἐθουλεύετο παρ᾽ αὐτῷ ἡμῖν *. Καὶ νῦν δὲ αὖ-
τὸς ὁ Πατῆρ, xaX τὸ Πγεῦμα τῆς ἁγιωσύνης αὐτοῦ
πρὸς χατόρθωαίν µε τῶν ὑπ αὐτοῦ διωρισµένων
ἀπέστειΙὲ». Πῶς δὲ οὐκ ἐν χρυφῇ προαπἠγχειλε,

--

VARLE LECTIONES. « | ΄

9451 COMMENTARII IN- ISAIAM. 2158

διὰ τῶν προφητῶν εἰπὼν ἑναργῶς» ». Οὕτω λέγει A edocti, non-clam,. sed palam et confidenter ad me
Κύριο; τῷ χριστῷ µου Κύρῳ, οὗ ἐκράτησα τῆς δε- — festinate. Ego enim.cum Patre tunc aderam, cum
ο ξιᾶς, » καὶ τὰ ἑξῆς ' Καὶ οὐκ αὐτοῦ ἣν ἔργον τῆς de rebus istis consilium agitaret. Jam vero et me
Βαθυλῶνος fj αἴρεσις, ἀλλὰ τῆς ἑἐμῆς ἀντιλήφεως. — Pater ipse, et sanctitatis ejusdem Spiritus, ad ea,
ἹΜεταξὺ δὲ, φασὶν, ἐστὶ τοῦ Κύρου quvh, τὸ, Κύ- — qua abipso decreta sunt, exsequenda mittendum
ριος áxéccaAxé µε xal τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. censuit. Qui deinde non clam longe ante predixissa
non reperiatur, qui per prophetas ita aperte loquatur τε Sic dicit Dominus christo meo Cyro,
cujus apprehendi manum dexteram **, » et qua postea? Adhzee, non ejus opera, sed meo auxilio
capta expugnataque est Babylon. Deinceps autem, aiunt, Cyri vox.est ista, que 5/46 sequitur : Do.
minus misit me, et Spiritus ejus.

"Τὸ δὲ, xal viv, δηλοῖ ὡς εἰ καὶ μή τι τῶν συµδε- Deinde quod et nunc habetur, etiamsi nihil
ϐθηχότων προαπηγγέλθη παρὰ θεοῦ, ἀλλ’ ἰδο νῦν — eorum, qua aeciderunt, a Deo: ante predictum
xat Κῦρος αὐτὸς ὡμολόγηχεν ὑπὸ Θεοῦ συνηργῆσθαι — esset,"ecce tamen etiam nunc Cyrum prapotenti
τῶν ὅλων. Ταῦτα γὰρ εἰρῆσθαι περὶ αὐτοῦ παρὰ Dei auxilio confecta esse profiteri testatur. Cum
τῶν αἰχμαλώτων μαθὼν, ἀναγνούς τε τὴν προφη- enim ista de se a captivis didiciscet usurpari, pro-
τείαν, γράµµατι χρῆται βασιλικῷ ἐν Ἔσδρᾳ χειµέ- B phetiamque legisset, mandato regio, quod apud
wp, xai Aéyovtv «Τάδε λέγει ὁ βασιλεὺς Περσοῶν — Esdram legitur, utendum censuit, in hunc modum :
Kópoc* Ἐμὲ ἀνέδειξε βασιλέα τῆς οἰχουμένης ὁ « Hzc dicit Persarum rex Cyrus: Me regem orbis
Κύριος τοῦ Ἰσραὴλ ὕψιστος, » xal τὰ ἑξῆς. Τινὲς . universi renuntiavit Deus fsrael excelsus**,» et quae
δὲ τὸ, Κύριος ázéccaAxé µε, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐ- deinceps. Nonnulli verba ista : Dominus misit me,
εοῦ, ἀπὸ προσώπου τοῦ προφήτου λελέχθαι φασὶν, εἰ Spiritus ejus, in prophetze persona dici arbitran-
Ὅτι καὶ πρώην ὑμῖν οὐκ ἐν γωνίᾳ λελάληχα, xal — tur ; tanquam se prius nihil illis in angulo dixisse
νῦν οὐδὲν ἧττον Ex Θεοῦ πεμφθεὶς fixo πρὸς ὑμετέ- — significet : nunc autem se a Deo missum ad eorum-
pav ὠφέλειαν, περὶ τῶν αὐτῶν πολλάκις λαλῶν, Θεοῦ — dem utilitatem accedere, deque iisdem persaepe
μὲν πέµποντος, ὑπηχοῦντος δὲ τοῦ Πνεάματος τοῦ Deo quidem ipso mittente, sed Spiritu sancto suc-
ἁγίου. "Axove τοίνυν, ὦ ᾿Ισραὴ.1, & ce. διδάσχει ὁ cinente et. suffragante, locutum esse. Audi ergo,
ῥυσάμεγός σε Κύριος. Μέμνησο τοῦ Θεοῦ cov. inquit, Israel, qux te ille docet Dominus, qui te
Ταῦτα áp col φηµι ὑπὲρ τοῦ εὑρεῖν ὁδὸν σωτη- liberavit. Memineris Dei tui. Hzc enim tibi de
pias, ὃς εἰ xal την ἀρχὴν ἐπείσθης, ἀπείρατος Ἴσθα — invenienda salutis sía repeto, quibus si primum
χαχῶν. Ἐπλήθυες δ' ἂν ἐν elprjvm xal ξικαιοσύνῃ paruisses, malorum expers , inque pace et justitia,
τῶν ἐντεῦθεν xaXov ποταµηδόν» σοι ῥεόντων xa C bonis tibi aliis atque aliis fluviorum instar, tan-
ἄλλων Ex ἄλλοις, ὡς χυµάτω» θᾳΛάττης. "Hyovv, — quam maris undis affluentibus, auctus et cumula-
ἀναντσγώνιστον εἶχες δύναμιν, ὡς xorapol τε xol — tus vixisses. ld est, propugnatores eos, quibus.
0d.Aaccai. "Hy ἃ ἄν σου καὶ τὸ σπόρµα, φησὶν, ἆνα- — non magis quam flminibus , aut mari nihil queat
ρἰθμητον, πολεµίων ἐφόδοις οὐ δαπανώµενον. Tó δὲ — resistere, habuisses. Fuisse vero et semen iuum:
χοῦς τῆς γῆς, Χέγχροι γῆς ἐξέδωχαν οἱ λοιποί. — innumerabile, nullis videlicet hostium incursioni -
Σωματικὰ δὲ λέγεται πρὸς σωματικούς. ᾿Αξίως δὲ — bus imminutum. At pro quo pulvis terre habemus, |
Θεοῦ νοοῖτο caépyua "Iapahk, περὶ οὗ τὸ ῥηθέν * — milia terre reliqui interpretautur : nimirum, ut
«Ei μὴ Κύριος Σαθαὼθ ἑγχατέλιπεν ἡμῖν σπέρµα, — corporalia cum crassis bominibus agens usurparet,
ὡς Σόδοµα ἂν ἐγενήθημεν, » δηλοῦντος τοὺς ἐξ — Non immerito autem Dei semen ille iutelligatur
Ἰουδαίων πιστεύσαντας. Πατέρες yàp τῶν ἄλλων ]srael, de quibus fuit et illud antea. usurpatum :
ἐγένοντο τοὺς προσιόντας ἀναγεννήσαντες , ol οὐχ κε Nisi nobis Dominus Sabaoth reliquisset semen,
ἐξ αἱμάτων, ἀλλ ἐκ θεοῦ ἐγεννήθησαν. Εὔλογον tanquam Sodoma facti fuissemus **; » ut eos, qui
οὖν ἀλληγορεῖν. Zwpgactxog Ὑὰρ ἸἹουδαῖοι xal fidem amplexi essent indicaret. Patres enim czte-
παραδα/νοντες τὰς ἐντολὰς ἐπληθύνθησαν, ὡς τὸ ris exstiterunt, cum eos ad se venientes iterum ge-
ῥητὸν μᾶλλον ἁρμόσαι τῷ vont μεθ) ὑποστολῆς ^ nuerunt qui non ex sangninibus, sed ex Deo natí
λέγων, εἰ τὰς évcoAác ἑτήρησαν τῶνδε τυχεῖν. — sunt **. Est igitur allegorice loqui consentaneum.
Οὐδὲν γὰρ µέγα τὸ σωματικχῶς σχωλήχων δίχην Corporaliter enim Jud:eos, etiamsi praeceptis non
πληθύειν. paruerint, propagari multiplicarique 5/57 contigit;
ideoque intelligibili magis dictum illud conveniat, quod adhibita cautione, si precepta servaverints
istis potiturum asserat. Neque enim magnum quid: consequentur, si qua ratione videmus in vermibus.
effici, corpore multiplicentur.

Τινὲς δὲ τὸ, Δέδειχά σοι τοῦ εὑρεῖν σο τὴν ὁδὸν, — Sunt porro nonnulli, qui verba ista : Docui te;
εἰρῆσθαί φασιν, ὡς τῶν ἐξ 'Iopahà λεγόντων» Πῶς — ut invenires viam, tanquam Israelitarum esse assc-
ὑπὸ σὲ τελοῦντες τοιαῦτα πεπόνθαμεν οἱ πάλαι ῥὺ- — rant, qui loquantur in. hunc modum : Qui sub te
σθέντες kx Φαραὼ διὰ τῆς σῆς &páyou ῥοπῆς; degentes talia passi sumus, qui tuo olim inexpu-
’'Εδειξά σοι γὰρ, φησὶν, ὁδὸν' σωτηρίας, τὸν νόµμον. — guabili auxilio Pharaonis manum evasimus? Τὰ

* ]sa. x,v, 4. ?* HF Esdr. 1, 29. Οἱ Isa. 1, 9. * 6081, 1, 15.

215

PROCOPII GAZAI

216i

enim ipse viam salutis, id est legem, docui; quam, A ὃν εἴπερ ἤθελες εὖ πράττειν, ἐφύλαττες. Νῦν ób

si fcliciter degere voluisses, observare debueras.
Verum quia eam transgressus ad idolorum cultum
te contulisti, in hostium«potestatem venisti. Neque
tanen ita te pro mea benevolentia funditus exstir-
pari exterminarique passus sum; qui ubique Israe-
lis reliquias asservari voluetim. Itaque, et te jam
Babylone, non inetu consternatum, sed studio fidu-
ciaque quam maxima letitie vocem inclamantem,
egreli volo. Ut enim illa gentibus omnibus
(Egyptiis et Pharaone deletis, quem se in hoc ex-
eitasse, ut in. eodem gloriam suam ostenderet,
allirmavit Dominus **) ex Egypto innotuit trans-
migratio : sic et istam de Babyloue redemptionem
minime decet occultari, sed ex ea redemptoris
gloriam innotescere et przedicari. « Vox enim, scri-
bitur exsultationis et salutis in tabernaculis
justorum *. » /Equum enim fuerat narrationis odo
laudes istas decantari, sicut a Davide factum est,
ubi ait : « Suscepisti, Domine, terram tuam, con-
verlisti captivitatem Jacob. Remisisti iniquitates

populo tuo; operuisti omnia peccata eorum *. ».

Verum ut eumdem se esse demonstret, qui olim
lsraelem per desertum traduxit fore pollicetur, si
velpetram iterum scindere in aquarum. subsidium
epus sit, οἱ istud illi etiam in Judzam profici-
scenti non defuturum. Quod quia reipsa geri non
contigit, ad allegoriam sic nonnulli retulerunt.
lis, qui captivitate intelligibili liberati erant, de
quibus Christus ipse loquebatur, cum se ut pau-
peribus evangelizaret, et captivis remissionem prae-
dicaret, missum esse dicerct*',$5/4,8 rationalis aqna
rivus «le petra veritatis emanavit. — Petra autem,
iuquit Apostolus, erat Christus *; cujus eL ista
suut: « Qui biberit aquam, quam ego dabo, flu-

παραθὰς, xa πρὸς εἰδωλολατρείαν τραπεὶς, παρ;
εδόΌης ἐχθροῖς xai οὐδὲ οὕτω παγγενεὶ δι ἐμῃ»
φιλανθρωπίαν ἑξω.1οθρεύθητε. Τετήρηται γὰρ παν-
ταχοῦ τὸ χατάλειμµα τῷ Ἴσραβλ. Διό σοι καὶ νῦν
ix Ba6vAovoc ἑξιέναι φημὶ, μὴ σὺν φόδῳ xai
ὑπτίως, σπουδῇ δὲ χεχρηµένῳ πολλῇ, xai φωνὴν
εὐωροσύνης βοῶντι. Ὡς γὰρ ἡ ἐξ Αἱγύπτου γέγονεν
ἔξοδος πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ἐμφανὴς (Φαραώ μὲν ἀνθ-
εσταµένου, πληττοµένων δὲ τῶν Αἰγυπτίων, πρὸς ὃν
φησιν. Elq τοῦτο ἑξήγειρά σε, ὅπως ἑνδείξωμαι Ev
got τὴν δύναμίν µου), οὕτως ἐχρῃν μηδὲ τὴν Ex Ba-
θυλῶνος λύτρωσιν γενέσθαι σιγῇ, δοξολογεῖν δὲ τὸν
λντρωτήν. « Φωνὴ γὰρ ἁἀγαλλιάσεως xal σωτηρίας
ἓν σχηναῖς δικαίων. Ἐχρῆην γὰρ ἓν διηγήσεως

B τρόπῳ δοξολοχεῖν κατὰ τὸν µέγαν Aa6ló - « Εὐδόκη-

σας, Κύριε, τὴν γῆν σου, ἑπέστρέψας τὴν αἰχμαλω-
clav Ἰαχώθδ. 'Agrxac τὰς ἀνομίας τῷ Aat σου,
ἑχάλυψας πάσας τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν.» Ἑαντὸν δὲ
δειχνὺς ἐχεῖνον ὄντα τὸν δι ἐρήμου πάλαι διαγα-
γόντα «bv Ἰσραὴλ, φησὶν, ὡς El πάλιν ἐδεήθης σχι-
ζομένης πέτρας πρὸς ὕδατος χορηγία», ἣν ἄν σοι
καὶ τοῦτο εἰς τὴν Ἰουδαίαν βαδίζοντι. Mh Υενόµενον
δὲ καθ) ἱστορίν, οὕτω τινὲς ἠλληγόρησαν, Τοῖς
αἰχμαλωαίας ἠλευθερωμένοις τῆς νοητῆς περὶ ὧν
ἔλεγεν ὁ Χριστὸς, Εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ
µε, χηρύδαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, τὸ λογιχὸν νάµα
τῆς ἀληθινῆς ἑχδίδοται «πέτρας. 'H δὲ πέτρα ἣν ὁ
Χριστὸς, χατὰ τὺν ᾿Απόστολον, ὃς xai φησιν’ «€ "Oq
ἂν πίῃ Ex τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω, ποταμοὶ Ex τῆς
χοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζῶντος. » Ὡς ἂν δὲ
μὴ νοµίσωσιν οἱ ἐν αὐτοῖς ἀσεθεῖς καὶ δ.᾽ αὐτοὺς
γεγονέναι τῆς ἀἁφέσεως τὴν ὑπόσχεσιν, καὶ τὴν ἐς
αὐτῆ- εὐρρυσύγην, τούτων αὐτοὺς ἀλλοτρίους ἁπ-
έφηνεν.

mina de ventre ejus fluent aquae vivae ". » Caeterum, ne qui inter eos versantur impii, propter se
elija veniz promissionem fieri arbitrarentur, letitie eorum expertes fore ipsos pronuntiavit.

Nonnulli Dabyloniorum nomine impios signili.
cari arbitrantur qui ultioni traditi, iis exsultanti-
bus, qui redempti essent, gaudere non poterant.
Putantalii, ne eorum, qua dicta sunt, voluptate
capti supine se el negligenter gererent ; tanquam
ea omnino, quantumvis iinpie viverent, adepturos
dixisset Deus; metum ipsis pro securitate inmmi-
nere demonstrari. Qui eniin. /etari quisquam va-

Τινὲς δὲ ἀσεθεῖς τοὺς Βαθυλωνίους εἰρῆσθαί gast
ol παραδοθέντες χολάαει ὙΧαίρειν οὐχ εἶχον, τῶν
λελυτρωμένων χαιρόντων. Τινὲς δέ φασιν, ἵνα μὴ διὰ
τὴν τῶν ῥηθέντων ἡδονην ὑπτιάσαντες ῥᾳθυμήσω-
σιν, ὡς πάντως αὐτῶν τευξόµενοι, x&v ἀσεθεῖς ὥσι»,
ἅπαξ εἰρηχότος θεοῦ, φόδον αὐτοῖς ὑπὲρ ἀσφαλείας
ἐπήρτησεν. Καὶ πῶς γὰρ ἄν τις εὐφραίνοιτο τοῦ
τῆς χαρᾶς στερηθεὶς yopnyoo; Al γὰρ ἐπαγγελίαι

leat, qui eo, a quo lzetitja suppeditatur, exciderit? D τοῖς φυλάττουσι βέβαιοι. Too Θεοῦ γὰρ ἡ πρόγνωσ.ς

Sunt enim iis, a quibus observantur, certze et in-
dubitata3i promissiones : neque Dei przcognitio
virtutem cuiquam ex necessitate operatur. Ecco
enim, cuum Jacobum fore integrum prazvidisset,
taliset. ipse per se, non quia previsus esset, eva-
sit, vitzeque probitatem ipsa viri secuta est bene-
dictio. Decet igitur futura de nobis przedicente Deo
nibil supine, nibil negligenter agere, Deinde, quod
egredi de Dabylone jubet ; ct locum, et mores im-

ἐξ ἀνάγχης ἀρετὴν οὐ ποιεῖ. Ἱδου γὰρ προέγνω τὸν
Ἰακὼδ ἀγαθὸν γενησόµενον. Καὶ γόγονε δι ἑαυτὸν
ἀγαθὸς, οὐχ ὅτι προἐγνωστο. Διὸ καὶ εὐλογῆται 9.
Act οὖν μὴ ῥᾳθυμεῖν, θεοῦ τὸ μέλλον προλέγοντος.
Τὸ δὲ, Εξε.ἷθε ἐκ Βαδυ.]ῶνος, καὶ τόπον xal τρόπον
ἀμείδειν παραχελεύεται μηδὲν ἐπαγομένους ἦθος
Χα.δαϊκὸν, οἰωνισμοῦ τε χαὶ µαντείας, xaX πάσης
εἰδώλων καθαρεύοντας πλάνης. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ
πάντων ἀρμόσειε τῶν ἐθνῶν. Τινὲς δὲ τὸ, Προσαγἁ-

9? Exod. xim, xiv. ! Psal. οκνα!, 15. 3 Psal. Lxxxiv, 2,5. ? Luc. 1v, 18, 19. * E Cor. x, δ. "' Joan.

Vit, 98. '

VARLE LECTIGNES.

6 yp. εὐλογεῖτα!. -

216]

COMMENTARIIJ IN ISAIAM.

2103

Τητε πρός µε καὶ ἀκούσατε ταῦτα, Χριστοῦ πρόὀσ- A mutare, nihilque, quod Chaldeorum instituta resi-

ωπον τὸ λέγον εἶναί φασιν, ὡς ἂν αὐτοῖς τὴν δι &av-
τοῦ σωτηρίαν δηλώσειεν. Καὶ τὸ, Οὐκ ἀπ᾿ ἀρχῆς
ἐν χρυφῇ AeAdAnxa; Μὴ οὐκ ἐκ παλαιοῦ, φησὶ,
προεῖπον ἐπικεχαλυμμένως ταῦτα διὰ προφῃτῶν
ἀπὸ 7 τοῦ καιροῦ γενέσθαι; αὐτὸ, ἐχεῖ &lpi, πρινὴ
Ὑενέσθαι τὴν ἑαυτοῦ παρουσίαν ὁρατῶς, Ὑγεγονέναι
λέγει ταύτην παρὰ Θεῷ κατὰ τὸν προοριαμὸν πρὸ
χαταδολῆς xóopou. Καὶ νῦν Κύριος daéctaAxé
pe, xal τὸ Πγνεῦμα αὑτοῦ. Τὸ γὰρ ἀεὶ παρὰ θεῷ,
τουτο νῦν ὁρατῶς iy xócjup Ὑίνεται. Κατὰ δὲ τὸ
ἀνθρώπινον ἡ ἁποστολή. 8:0; γὰρ ἀεὶ πάρεστι
πᾶσιν. Απεστάλθαι δὲ καὶ παρὰ τοῦ Πνεύματος
λέγεται, χαθὸ &x Πνεύματος ἁγίου γεννᾶται. Τινὲς
δὲ τοῦ αὐτοῦ προσώπου φασὶ τό 'H χείρ µου
ἐθεμε.ίωσε τὴν γῆν, xal ἡ δεξιά µου τὸν οὖρα-
vór ἑστερέωσεν. Καὶ τὸ, Νῦν Κύριος ἀπέσταλχέ
8 χαὶ τὸ Πγεῦμα αὐτοῦ, ὅπερ δημιουργὸν τὸν
ἐπὶ γῆς ἑλθόντα παρίστησιν.

piat, retinere; omneque auguriorum et vaticinio-
rum genus, omnem denique idololatriz et erroris
curam deponere adhortatur : quod potest etiam gene
tibus omnibusconvenire. Nonnulli porro verba ista :
Adducite ad me, et audite hec, Christi esse arbitrane
tur, tanquam se illis propter seipsum salutem lar-
giri demonstret. llla deinde : Non ab initio locutus
sum? tanquam se ab antiquo ista occulte per pro-
phetas priusquam (lerent, praedixisse signilicet,
Praterca, quod ibi sum habetur; antequam se
videndum omnibus praeberet, idipsum jam apud
Deum ante mundi constitutionem prafnitum ct
decretum fuisse, indeque Et nunc Dominus misit
me, el Spirilus ejus adjicere. Qui enim semper apud

B Deum remansit, idem nunc in mundo oculis subji«

citur. Est vero de f$ humanitate ipsa missionis
ratio accipienda. Adest enim Deus ubique omnibus;
seda Spiritu etiam missus esse dicitur *, quatenus

a Spiritu sancjo generatur. Non desunt tamen, qui illud : Manus mea fundavit terram , et deatera mea
celum stabilivit, et illud etiam, Nunc Dominus misit me ; itemque illud : Spiritus ejus, quo opifex
Ille, qui in terram venit, significatur, ejusdem esse personz arbitrentur.

ΚΕΦΑΛ. M&.

G-vy'. 'AxoUcaté µου, νῆσοι, καὶ προσέχετε,
ἔθνη. Διὰ χρόνου zoAAov στήσεται, Aéreu Κύριος.
'Ex κοιλίας μητρός µου ἑκά-εσε τὸ ὄγομά µου,
καὶ ἔθηκε τὸ στόμα µου, ὡς µάχαιραν ὀξεῖαν,
καὶ ὑπὸ τὴν σκέπην τῆς χειρὸς ἀὐτοῦ Expvyé
µε. "E0nxé µε ὡσεὶ βέ.ος ἐκ.1εχτὸν, καὶ àr eq
. Φαρέτρᾳ αὐτοῦ ἔκρυψέ µε, καὶ εἶπέ μοι’ Δοῦ.ός
µου εἶ σὺ, Ἱσραὴ., καὶ ἐν col ἑνδοξασθήσο-
μαι, X. τ. λ.

Τὰ κατάλληλα τοῖς Ἰουδαίοις εἰπὼν, ἐπὶ τὴν τῶν
ἐθνῶν αὖθις µετέρχεται κ.]ῆσιν, xal τοῦ Σωτῆρος
τὴν ἐπιφάνειαν. Διὸ τὰς Ἐκκλησίας ἀνακαλεῖται
νήσους εἰπὼν, ὡς ἀλμυροῖς τοῦ βίου xal τῶν πει-
ρασμῶν περιχλυζοµένας τοῖς χύμασι. Τένων δὲ
αἱ ν»ῆσοι δηλῶν ἐπιφέρει χαὶ, Προσέχετε, ἔθγη,
µήποτε νομισθῇ πρὺς Ἰουδαίους ὁ λόγος. Καὶ ὁ µέ-
ἵας δὲ λέγει Δαθδίδ’ « Ὁ Κύριος ἑθασίλευσεν, ἀγαλ-
λιάσθω ἡ γη. Εὐφραινέσθωσαν νῆσοι πολλαί. » Τί δὲ

έχει τοῖς ἔθνεσι, yh κατὰ τὸν τῆς προρητείας χαι-
ρὺν τῶν πραγμάτων προσδοχΏσαι τὴν ἔχθασιν, μετὰ
χρόνον δὲ n Asiccov ; Στήσεται δὲ, λέγει, f] τὸ ἑπαγ-
γελθὲν, ἡ τὸ προφητευόµενον. Τὸ δὲ διὰ χρόγου µα-
xpov, µακρόθεν ἑξέδωχαν οἱ λοιποὶ τοῖς πρὸ αὐτῆς

550 CAP. XLIX.

Vgns. 1-13. Audite me, insule, et attendite, gentes.
Post multum tempus stabit, dicit Dominus. De ven-
tre matris mee vocatrit nomen meum; et posuit os
meum, quasi gladium acutum, εἰ sub protectione
manus sud abscondit me. Posuit me tanquam sagit-
lam eleciam, et in pharetra sua abscondit me, e! dirit
mihi : Servus meus. es. tu, Israel, εί in. te glorifi-
cabor, etc.

55] Postquam qux Jud:is congrucrent, attulit,
ad gentiuni nunc tocationem, ipsumque Salvatoris.
adventum iterum se confert; ideoque Ecclesias
ipsas insularum nomine signifcatas, tanquam sal-
sis et amaris hujus vitz, tentationumque fluctibus
undique obruantur, excitare conatur. Neque vero
quorum insulas intelligat, ignorare patitur, cum
attendere gentes imperat ; ne de Judzis sermonem
esse quis arbitretur. Quin ct apud. magnum Davi-
dem ista legimus : « Dominus regnovit, exsultet
terra, lztentur insule multe *. » Quid est autem,
quod gentes jubet non ipso proplieta: tempore re-
rum eventum, sed posi longum tempus exspectare?
Stabit vero, inquit : aut quod annuntiatum est , aut

ἀποδόντες τὴν λέξιν. Οὕτω Y' οὖν Σύμμαχος, Kal D quod prophetatum. Pro quo deinde post longum

áxpoac s, ἔθνη, µακρόθεγ, ἑρμήνευσεν. Σχόπει δὲ
ὡς τὰ νῦν ὁ Κύριος λέχει, χαὶ περὶ ἑτέρου Κυρίου
διὰ τῶν ἑξῆς διαλέγεται, γέννησίν τε λέγων X ἑαυτοῦ,
xaY δουλείαν, xal τὰ τοιαῦτα λέγων. Κύριος ἐκ ya-
στρὸς ἑκά.εσό µε, ἑκ κοιλίας µητρός µου ár-
έµνησε τὸ ὄνγομά µου. Τὰ μὲν γὰρ πρὸ τῆς ἑνανθρω-
πῄσεως ὀνόματα πρόσφορα τῇ θείᾳ φύσει, Bebo xai

* Matth. 1, 20 ; Luc. 1, $5. * Psal. xcvi, 1.

tempus habemus, de longe czteri, ut ad preceden-
tia vocem referrent, reddiderunt ; Symmachus au-
tem, Ei attendite, gentes, de longe. Intuere vero uti
de praesentibus loquatur Dominus; deque alio Do-
mino, per ea αι sequuntur, suam ipse nativita-
tem et servitutem, caeteraque ejusaiodi explicans,
disputet, cum ait: Dominus de ventre vocavit mc.

VARLE LECTIONES.

Yvp πρὀ. σ ὄφ. τὸ λέγων.

2163

PROCOPII GAZ EI

9161

De utero matris mec. recordatus. est. nominis mei. A ζωὴ, χαὶ φῶς, σοφία, καὶ δύναμις, xaV τὰ τοιαῦτα,

Habuit enim ante incarnationis tempus nomina
divine naturz: congrua, Deu£, vita, lumen, sapien-
tia, virtus, et similia : sed Christus, et Jesus, et
Nobiscum Deus, ad ea, quae c€conomiam secuta
sunt, tempora referuntur. Uude sunt et illa Ga-
brielis ad Virginem : « Et paries filium, et vocabis
nomen ejus Jesum"; » cujus ut interpretationem
doceret, « Ipse enim populum suum a peccatis

eorum liberabit *, » adjunxit. At Nobiscum Deus,

ex nature et occonomis ratione inditum est ; ut
Jesus 4 faculiate et viribus. Unde et Salvatorem,
id est Christum, in Davidis civitate natum esse,
pastoribus nuntiatum est. Nec vero aliud Christus,
quam unctum significat, quod certe ante ccono-

Τὸ δὲ Χριστὺς, χαὶ Ἰησοῦς, xa, Μεθ᾽ ἡμῶν 6 θεὸς,
μετὰ τὴν οἰχονομίαν ἁρμόδια. Ἔλεγεν γὰρ ὁ Γαθριῇλ
τῇ Παρθένῳ, « Καὶ τέξῃ υἱὸν, χαὶ καλέσεις τὸ ὄνομα
αὐτοῦ Ἰησοῦν ' » καὶ τὴν σηµασίαν δηλῶν ἐπήγα-
γεν, « Αὐτὸς yàp σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν
ἁμαρτιῶν αὐτῶν. » Τὸ δὲ, Μεθ᾽ ἡμῶν ὁ θεὺὸξ, ἀπὸ
τῆς φύσεως καὶ τῆς οἰχονομίας ἑῤῥέθη, ὡς ἀπὸ τῆς
ἑνεργείας τὸ "Incovc. Διὸ xaX τοῖς ποιµέσιν ἐλέχθη,
ὅτι Ἐτέχθη σήμερον Σωτὶρ, 6 ἐστι Χριστὸς Κύριος,
bv. πόλει Δαθίδ' Χριστὸς δὲ, ὡς χεχρισµένος, ὃ δὴ
πρὸ τῆς οἰχονομίας οὐχ Ἡρμοττεν. Τεθῆναι δέ qat
τὸ στόµα αὐτοῦ ὡς µάχαιραν ó£siay. Καὶ ἀλλα-
χοῦ Yáp φησι’ « Καὶ Ev πνεύματι διὰ χειλέων ἀνελεξ
ἀσεδη.» Ὡς µἀάχαιραν οὖν qnot ὀξεῖαν τμητιχήν

miam convenire non potuit. Pergit autem, et os B τε xal ἀφορίζουσαν τοὺς ἁξίους Θεοῦ ἀπὸ τῶν μὴ

suum tanquam gladium acutum positum esse signi-
ficat. Ait enim etiam alicubi : $549 « Et spiritu la-
biorum interflciet impium *. » Ergo tanquam gladium
acutum esse inquit, qui dignos, ab iis, qui tales

non sunt, dividat 3ο separet. Ait enim in Evangeliis : « Ne putetis

τοιούτων. Φησὶ γὰρ ἓν Εὐαγγενίοις' « Mh νοµίσητε
ὅτι Έλθον εἰρήνην βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν. Oóx ἦλθον
βαλεῖν εἰρήνην, ἀλλὰ páyatpav, ». καὶ τὰ ἐπὶ τού-
τοις.

quod venerim ut pacem ín

terram mittéerem. Non veni ut pacem mitterem, sed ut gladium !*; » et que deinceps.

Quin et ipsa Evangelii promulgatio, gladius ad-
versus diaboli tyrannidem exstitit. Dedit vero no-
lis et ipsum spiritus gladium, id est Dei verbum **,
cujus ope dzemonum fraudes propellimus. Et ali-
cubi eliam apud prophetam reperias : « In die illa
inducet Deus sacrum gladium, magnum, in draco-
nem sinuosum, eumque interflciet 15. » Conveniet
vero et sanctis ipsis oratio ; indeque est, quod spi-
ritu oris sui Ananiam et Sapphiram Petrum inter-

fecisse legimus 13: quod Ezechiam item Rapsacz C

exercitum precibus fudisse !'* ; quod Paulum deni-
que verbo oris sui Elymam obczcasse !*, Postea
adjicit: Sub^protectione manus suam abscondit me,
ut multis ignotam assumenda carnis economiam
subindicaret. Est vero a Patre etiam sagitta electa
positus, ut eos feriat, qui spiculis ipsius digni sunt ;
. quo more se dilectione percussam anima cecinit 1$,
Idem nimirum in carne, quam ut dignis tantum
cerueretur, assumpsit, tanquam in pharetra, re-
conditus. Nonnulli verhis istis, Sub protectione ma-
nus sug posuit me, Filium ipsum, etiam quatenus
homo factus est, a Patre non separatum esse, na-
turamque incomprebensibilem et insuperabilem
hahere (quod ei etiam per cconomiam, Davidis
testimonio, servabantur, cum ait: « Non proficiet
inimicus ineo, et filius iniquitatis non apporet
nocere οἱ ", » cxteraque qua sequuntur), signifi-
cari voluerunt. Plurima autem cum Dei secundum
tempora sagitte fuerint, una ante omnes electa,
et eximia, Christus ipse in Patris prenotione, tan-
quam in pharetra reconditus, malas in terra po-
testates feriens, vulnere sustulit. Et dixit mihi,
adjicit, Serrus meus es tu, 1srael. Corpore quidem,

* Luc. 1,251. * Matth. 9, 21.
33 Act, v, d seqq. !* Isa. xxxvtit, 35-26:

* Ίσα. xi. 4.

ο Matth. x, 54.
!5 Act, xii, 14.

Καὶ τὸ εὐαγγελιχὸν δὲ χήρυγµα, μάχαιρα xax
τῆς τοῦ διαθόλου τυραννίδος ἐγένετο. Δέδωχε δὲ ἡμῖν
xai τὴν τοῦ πνεύματος µάχαιραν, ὃ ἐστι ῥῆμα θεοῦ,
δι οὗ τοῖς ἐπιθούλοις ἀντανιστάμεθα δαίµοσι. Καὶ
ἀλλαχοῦ δέ φησιν ὁ προφήτης « Ἐν «f ἡμέρᾳ
ἐχείνῃ ἐπάξει ὁ θεὸς τὴν µάχαιραν τὴν ἁγίαν, τὴν
μεγάλην, ἐπὶ τὸν δράκοντα ὄφιν σχολιὸν, xaX ἀναιρεῖ
τὸν δράχοντα. » ᾿Αρμόσει δὲ xal τοῖς ἁγίοις ὁ λόγος.
Ti Υ οὖν λόγῳ τοῦ στόματος αὐτοῦ Πέτρος ἀνεῖλεν
'Avavlay τε xal Σάπφειραν. Καὶ εὐχὴ δὲ Ἐζεχίου
τὸν 'Ῥαψάκχην ἑτρέφατο. Τυφλὸν δὲ λόγῳ xat Παῦλος
τὸν Ἐλύμαν ἐποίησεν. Ἐπὶ τούτοις φησὶν, Υπὸ τὴν
σκέπη» τῆς χειρὸς αὑτοῦ ἔχρυψέ µε, τὴν πολλοὺς
λανθάνουσαν τῆς ἓν σαρχὶ παρουσίας οἰχονομίαν
ὑπαινιξάμενος. Τέθειται δὲ xaX SéAoc ὑπὸ τοῦ Πα-
τέρος ἐχαεκτὸν, ἵνα τιτρὠσχῃ τοὺς ἀξίους τῶν Eav-
τοῦ κέντρων (χατὰ τὴν λέγουσαν ψυχὴν, « Τετρωμµένη
ἀγάπης ἐγὼ »), ὃ καὶ αὐτὸ, ὡς ἐν φαρέζρᾳ λανθάνει
τῇ σαρχὶ, fjv ἀνείληφεν, τοῖς ἀξίοίς µόνοις ὀρώμενον.
Τινὲς δὲ τὸ, Υπὸ τὴν σχέπην τῆς χειρὸς αὐτοῦ
ἔχρυψέν. µε, δηλοῦν ἔφασαν ἀχώριστον εἶναι τοῦ
Πατέρος τὸ Yibv, καὶ τὸ Y γέγονεν ἄνθρωπος, ἅλη-
πτὀν τε καὶ ἀχαταγώνιστον ἔχειν τὴν φύσιν, ὅπερ
αὐτῷ xal χατὰ τὴν οἰχονομίαν ἑσώξετο, λέγοντας
τοῦ Δαθίδ' « Ox ὠφελήσει ἐχθρὸς ἐν αὑτῷ, xal υἱὸς
ἀνομίας οὗ προσθἠσει τοῦ χαχῶσαι αὐτὸν, » χαὶ τὰ
ἑφεξης. Πλεῖστα δὲ τὰ τοῦ θεοῦ κατὰ καιροὺς ἐγέ.
veto βἐλη. "ExAexcóv δὲ Béloc καὶ ὑπὲρ πάντα
Χριστὸς, £v προγνώσει τοῦ Πατέρος, ὡς ἐν φαρέζρᾳ
χρυπτόµενος, ἐπὶ γῆς τὰς πονηρὰς δυνάµεις χατα-
τρώσας Ἰφάνισεν. Εἶπεν δέ pot, qnot, δοὺ.ἲός µου
eT σὺ, IcpaQA* κατὰ τὸ σῶμα, τὸ x δού.ἔων, δοὺ-
Aoc, χαὶ κατὰ τὸ γένος, τὸ ἐξ "IopaftA, Ἱσραὴ. ὁ

'!! Ephes. vi, 17. !* Ezech. xxix, δ.

'5Cant, n, 5.— I Psal. xxxvii, 25.

YARLE LECTIONES.

Υ yp. τὸν Ylbv χαὶ xa0' ó.

2405

COMMENTARII IN ISAIAM.

2106

Χριστός. Ὡς δὲ Θεοῦ δύναμις δι ὧν ἑργάζεται δο- A quoda servis duxerat, sereu — dicatur. Christus ;

ξάζ8ι τὸν οὗ ἐστι δύναµις, ἐν μορφῇ δού.ου γεγό-
µενος, καΐτοι χατὰ φύσιν ὑπάρχων Υἱὸς, ᾧ κάμψει
πᾶν Ὑόνυ ἐπιχείων xai χαταχθονίων, xal πᾶσα
γλῶσσα ἑξομολογήσεται, ὅτι Κύριος Ίησους Xpi-
στὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατέρος.

Τινὲς δὲ πρὸς τὸν λαὸν, Ἱσραὴ. εἰρῆσθαι vopt-
’αντες qaol* Δείχνυσιν ὅτι δι’ ἀγαθότητα µόνην ηὺ-
δόχησε Δεσπότης χαλεῖσθαι τοῦ "lopaii, xaX ἓν
αὐτῷ δοξασθήγαι, διά τε τῶν κατ Αἴγυπτον τερά-
των, καὶ τῶν ἐφεξῆς γεγονότων. Οἱ δὲ αὐτοὶ χαὶ τὸ
Κενῶς ἑχοπίασα, Ex τοῦ προφήτου λελέχθαι φασὶν,
ὡς πολλὰ μὲν ἐν τῷ χηρύττειν παθόντος, μὴ ὠφελὴ-
σαντος δὲ τῶν ἀχουσάντων μηδἔνα. Αλλ) ὁ θεός pot,

φησὶ, τὴν χατ᾽ ἀξίαν τῶν πόνων ἀποδίδωσιν ἁμοιθήὴν.
Λέγεται δὲ τοῦτο, φασὶ, xal περὶ ἑκάστου λαµθάνον-.
τος αἴσθησιν, ὣς µάτην τὸν καιρὸν Ey ταῖς τοῦ βίου
φαντασίαις ἀνάλωσεν. Οἰχειότερον δ᾽ ἂν ἐπὶ τοῦ Σω-
τῆρος λαμθάνοιτο, ὃς ἀκούσας τῶν εἰρημένων ἁπ-
εχρἰνατο. Καὶ πῶς, à Πάτερ, ἐν ἐμοὶ δοξασθήσῃ, ὁ
ποτὸ Λολλὰ χαμὼν ὑπὲρ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτη-
plac, οὐδὲν ἤνυσα πλέον, ἐναπομεινάντων τῇ ἀπιστίᾳ
πολλῶν τε ἄλλων, xal τῶν ἐκ περιτομῆς ; περὶ ὧν
ἔλεγεν' ε«Οὐχ ἀπεστάλην el μ] εἰς τὰ ἀπολωλότα πρό-
θατα οἴχου Ἰσραὴλ, » οἴἵγε πρὸς τῷ ἀπειθεῖν, xal
ἑσταύρωσαν, ὡς εἰρῆσθαι xal παρὰ τῷ Ψαλμῳδῷ:
€ Τίς ὠφέλεια Ev τῷ αἷματί µου, ἓν τῷ χαταθαίνειν

genere autem, quod ab Israe e, 853 Israel. Sed
tanquam Dei virtus, rebus ipsis, quas operatur
eum, cujus virtus est, gloria afficit, in forma servi
lactus, quantuinlibet. natura filius; cui inflectetur
omne genu terrestrium et infernorum ; quem omnis
eliam lingua Dominum Jestím Christum in gloriam
Dei Patris esse confitebitur 1”.

Nonnulli ad vocem Israel referri arbitrati, Do-
mino, propter bonitatem solam, Israel appellari,
et in eo, propter miracula qui in /Egypto et dein-
ceps patrata sunt, gloriari placuisse arbitrantur.
Putant iidem verba ista, Frustra laboravi, ex pro-
phetz persona dici, tanquam se concionando non
parum desudasse, sed nihil inde probiores evasisse
auditores, conqueratur : eumque sibi ut dignam

"laborum mercedem reponat Dominus, postulare. ᾿

Sumatur et illud, aiunt, de homine quolibet, qui
sein diversis hujus vitz voluptatum generibus

- frustra tempus insumpsisse recordetur. Sed proprie

magis ad Salvatorem referatur, qui auditis gupe-
rioribus ista reponat : Enimvero, Pater, qui tu in
me glorificaberis , cum multis pro salute hominum
laboribus exantlatis, nihil profecerim, multis adhue
aliis in incredulitate permanentibus, et Judeis
ipsis? At de istis intelligens, se non nisi ad oves
domus Israel, qux pericrant, missum dixit'*; quo —
tamen et ipsa prieterquam quod fidem abnegarunt,
eum etiam cruci alfixerunt, de quo sic apud Davi-

µε εἰς διαφθορἀν; » ᾽Αλλ' ἐχεῖνοι μὲν ταῦτα. Ἡ δὲ ϱ dem legimus: « Quz utilitas in sanguine meo, quod

xpicic µου παρὰ. tQ Μυρίῳ. Ἐγὼ γὰρ τὰ παρ᾽
ἐμαυτοῦ πρᾶξας évarcior τοῦ θεοῦ µου, τὸ πατρι-
xb» ἑτελείωσα βούλημα. Διὰ τοῦτο δὲ xal ἡ χρίσις
νδενήνεχται παβ᾽ αὐτοῦ. Ἐξεθλήθηααν γὰρ τῆς πρὸς
V ὑτὸν οἰχειότητος. Τὰ δὲ ἔθνη Υέγονε χλῆρος θεοῦ.
Γὴν αχρίσιν δὲ ταύτην χαὶ διὰ τῆς παραθολῆς ὁ Κύ-
Ρριος ἔδειξε, περὶ τῶν γεωργῶν λέγων τῶν τὺν χληρο-
γόµον ἀπεγχτονότων, οὓς xal ἀπολέσας, ἑτέροις τὸν
ἀμπελῶνα γεωρχοῖς ἐξέδωχεν, οἵτινες ἀποδώσουσιν
αὐτῷ τοὺς χαρποὺς bv τοῖς καιροῖς αὐτῶν. 0ὗτοι δὲ
ἧσαν τῶν Εὐαγγελίων οἱ χήρυχες, ἐφ᾽ ὧν * αἱ νεφέ-
λαι χαθΏχαν ὑετοὺς αἱ χελευσθεῖσαι μὴ βρέχειν ἐπὶ
τὸν Ἰουδαϊχὸν ἀμπελῶνα, ἐφ᾽ ὧν αὖκ ἀχάνθας, ἀλλὰ
σταφυλὰς ἐτρύγησεν ὁ Χριστὸς, λεγόντων ἡμῶν, ὅτι

descendo in corruptionem **?? θεά ista quidem
illi. Sequitur vero, judicium meum apud Domixum.
Ego enim, inquit, quz a me ipso erant, coram Deo
meo exsecutus, paterna voluntatis finem adeptus
sum : ob idque et judicium ab eolatum est. Sunt
enim ab ea, quam cum Domino habebant, cón-
junctione divulsi; gentes autem in Dei sortem
ascit:e. Judicium porro istud vel ipse in parabola
Dominus de agricolis, qui hzredem interemerant,

. locutus indicavit, cum sublatis istis, aliis, qui sibi

stato et idoneo tempore fructus redderent , vineam
suam elocavit*!, li vero exstiterunt evangeliorum
precones ipsi, in quos nubes 5544 ille!** que in
Judaicam vitem depluere vetabantur, pluviam suam

'O Κύριος δώσει χρηστότητα, xal ἡ γη ἡμῶν δώσει D demiserunt : quo. factum est, ut non. spiuas, sed

τοὺς χαρποὺς αὑτῶν. Καὶ ἄλλως δὲ τὸν πόνον ὁἆ
Παῦλος αὐτοῦ xal τὴν χρίσιν δηλοῖ λέγων * ε Ὁς ἐν
μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν Ἰγήσατο, τὸ
εἶναι ἴσα θεῷ, àXX' ἑαυτὸν ἑκένωδεν μορφὴν δούλου
λαδὼν, ὑπήχοος γεγονὼς τῷ Πατέρι, µέχρι θανάτου,
θανάτου δὲ σταυροῦ. Au καὶ ὑπερύψωσεν αὐτὸν, φησὶ,
τὸ ὄνομα δοὺς τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, ἵνα ἓν τῷ ὀνόματι
αὐτοῦ πᾶν Υόνυ χάµψῃ. »

uvas Christus collegerit ; sicut ipsi profitemur,
cum Dominum benignitatem suam, terramque fru.
ctum suum daturum esse canimus **, Alias autem
et Paulus ipse ejusdem laborem et judicium indica-
vit, ubi ait : « Qui eum in forma Dei esset, non

" rapinam arbitratus est esse 6ο :equalem Deo, sed

seipsum exinanivit formam servi accipiens, Patri
factus obediens usque ad mortem, mortem autem

/Crucis. Propter quod eliam exaltavit illum, inquit, et dedit illi nomen, quod est ;uper omne
nomen, ut in nomine ipsius omne genu flectatur**. »

15 Philipp. n,9, 10. !'* Matth. xv, 24.
55 Psal. Lx1xiv, 45. ** Philipp. n, 7-10.

19 Psal. xxix. 10.

* Matth, xxj 92 seqq. '* [sa. (v,8.

VARLE LECTIONES,

1 ^0. οὓς.

2101

ΡΠΟΟΟΡΙΙ GAZ.EI

2468

Hiec autem secundum carnem intetigeg. Est Α Ταῦτα δὲ χατὰ Gápxa νοῄσεις. Φύσει γὰρ θεὸς ὁ

enim Filius natura Déus, nec laborans , nec
mercedem laborum nomine postulans. Voce pr:eter-
60 usus hominibus congrua, servum se ab ipso
matris utero formatum dicit : qui, quatenus Filius,
non formatus tamen sit, sed qui quatenus servus
carnem gerat. Qui enim, si natura. servus erat Fi-
lius, ín servitutem formatus esse dicatur? Esse igi-
tur natura liberum apparet. Istud. enim vel ipsa
didrachmi pensione satis indicavit, cum Petrum
liberos esse filios docuit**. Itaque ex utero dixit,
ut servitutis temporis ostenderet, ejusque, qu:e se-
cundum carnein est, nativitatis modum distingue-
ret. Deinde servilis formationis causam definiens,
adJacobum congregandum factam esse adjunxit ;
cujus nomine tantum formationem istam subiit,
cum in minime formata divinitate quiesceret. Eos
enin eliam cum aliis Satanas, sive quod idola
colerent, sive quod hominum mandata doce-
rent, a Deo. separaverat : sed bostes Dei factos
Christus. ipse Patri reconciliavit, quod olim ut fa-
cerent, pacem cum co ineundam esse inclamans non
Isaias modo, sed ipsi etiam discipuli pro Christo
legatione fungentes **, tanquam Deo per ipsos pro-
vocante, nondumque sibi rursum per Christum
reconciliante, monuerant. Intelligantur vero Israe-
lis et Jacobi nominibus, non ii tantum, qui ex cir-
cumcisione sunt, ad quos 555 etiam missum se
esse demonstrat, cum in viam gentium ambulare
prohibet 31, sed quilibet etiam, qui. per fidem fuerit
salutem cousecutus. Neque enim, qui in aperto
1antum, sed qui in occulto etiam, Judzus habendus
est *^, [taque et sermoni persona eorum interseri-
Aur, qui per fidem salvati ad eum se congregatum

Υἱὸς, οὗ κοπιῶν, οὐκ ἁμοιθὴν ἀντὶ κόπων δεόµενος.
Εἶτα πάλιν ἀνθρωποπρὲεπδ κεχρηµένος φωνῇ. δοῦ-
Aor ἑαυτὸν ἐκ κοιλίας πεπ.Ίάσθαι qno, χὰθὸ μὲν
Υἱὸς, μὴ π.Ἰαττόμεγος ' καθὸ δὲ δοῦ.ῖος, την δούλην
cápxa φορῶν. Πῶς γὰρ ἂν, el φ.σει δοῦλος ἣν 6 Υἱὸ-,
εἰς ἰδου.λείαν ἑλέγετο π.]άττεσθαι ; Δῆλον οὖν ὡς
χατὰ φύσιν ὑπάρχων ἐλεύθερος. Τοῦτο γὰρ xa ἐν τῇ
τοῦ διδράχµου συνξισφορᾶ πρὺς τὸν Πέτρον φπσὶν,
«Άρα, λέγων, ἐλεύθξροί clot οἱ υἱοί. » Τοιγαροῦν, τὸ
ἐκ κοιΛίας προσέθηχεν, ὡς ἂν δειχθῇ τῆς δου.Ίείας ó
τε χρόνος καὶ τρόπος τῇ κατὰ σάρχα γεννήσει διοριζό-
µενος. Καὶ τῆς 6ovAuxnc π.]άσεως τὴν αἰτίαν δι-
οριζόµενος), ἐπήγαγεν τοῦ συνάἀγειν’ τὸν ᾽Ιακώδ.

Β Οὐχοῦν εἰ μὴ διὰ τούτους, οὖκ ἂν ὁνλάσθη ἐν τῇ

ἁπλάστῳ.µένων θεότητι. Κάὶ τούτους γὰρ μετὰ τῶν
ἄλλων ὁ Σατανᾶς ἐκ θεοῦ διεσχέδασεν, ἣ εἰδωλολα-
τροῦντας, 7| ἐντάλματα ἀνθρώπων διδάσκοντας. "AXI
ἐχθροὺς ὄντας ὁ Χριστὸς διήλλαξε τῷ Πατέρι, πρὸς
ὅπερ αὐτοὺς καὶ 'Hoatag ἐχάλει, Ποιήσωμεν εἰρήνηνι
αὐτῷ λέγων, ποιῄσωμεν εἰρήνην οἱ ἐρχόμενο,. Καὶ
ol μαθηταὶ δὲ χεκράγασιν.« Ὑπὲρ Χριστοῦ πρξσθεύο-
μεν, ὡς τοῦ θεοῦ παρακαλοῦντος δι ἡμῶν'» καὶ máy,
« θεὸς γὰρ ἣν Χριστῷ κόσμον ἑαυτῷ καταλλάσσων.,
Νοοΐτο δ᾽ ἂν ᾿Ισραᾗ- καὶ ᾿Ιαχκὼδ οὗ µόνον ix περι-
τομῆς, bg" οὓς xal ἀπεστάλθαι φησὶν λέγων * « E
ἐδὸν ἐθνῶν jh πορεύεσθξ.» ᾽Αλλὰ xal πᾶς ὁ σωθεὶς διὰ
πἰστεως.ι OS γὰρ ὁ ἓν τῷ φχνερῷ µόνον Ἰουδαῖος,» xal
τὰ ἑξῆς. Τοιγαροῦν xal μεταξὺ τοῦ λόγου παρεµθέ-
6ληται πρόσωπον τῶν διὰ πίστεως σωζοµένων όμοο
λογούντων, ὅτι Πρὸς αὐτὸν συναχθήσοµαι, xaX τὰ
τούτοις ἑπόμενα. Δοξάσονται δὲ καὶ τὸ λαμπρὺν
αῦχημα τῆς υἱοθεσίας λαµθόνοντες, καὶ αὐτὸν lo yov
ἔχουσι πρὸς τὴν τῶν πραχτέων κατόρθωσιν.

ri, c:eleraque illa quee sequuntur, profitentur. Glorificantur. vero et ipsi, qul pr:sclaram illam — adoptio-

Ais loudem adepti sunt; quique eumdem ad res bene gerendas in

cuti.

Sunt porro qui congregabor verbum, et qua οἱ.
dem inhzrent, de Christo dici putent ; sed qui istud
«conveniat, omiserunt, Alii vero ad proplietam ctiam
referri posse arbitrati sunt, tanquam Jsraelis re-
«ocatlio, el eorum qui dispersi erant in unum con-
4regatio signilicetur. Verum si ad anagogem respi-
cis; ct ad Salvatorem ipsum, justitiz fontem, non
aliter quam malorum ratio ad eorum auctorem pri-
anum, referri. queat. Deinde ad Salvatorem inquit
Pater, Magnum tibi est , ut voceris puer meus, »ut
€ecundum alios, servus meus. Magnum enim revera
opus exstitit, cum ad servitutem formatus esset Fi-
lius, ad luman:x nature salutem, quam condidit,
Servi formam assumere. Atque inde cst, quod glo-
fificatur, tanquam rapinam minime arbitratus esse
6 equalem Deo 12. Est vero alia ratione magna res,
ul homini; parva autem, ut Deo, «ut susciltes,
jnquit, tribus Jacob. ltaque et eisdem primum,

[oriitudinem suut — conse-

Τινὲς δὲ καὶ τὸ, συναχθήσοµαι, χαὶ xà Er? αὐτῷ,
περὶ Χριστοῦ λαθόντες, τὸ πῶς ἁρμόττει παρέλιπον.
Ἅλλλοι δὲ xai εἰς τὸν προφήτην εἰρήχασι δύνασθαι
νοηθῆναι, σημαῖνον ἀνάχκλησιν τοῦ Ἱσραὴ., καὶ
τῶν διασπαρέντων ἐπισυγαγωγή". Κατὰ ἀναγωγὴν

p xal ἐπὶ τὸν Σωτῆρα τὴν τῶν δικαίων πηγὴν,

ὥσπερ οὖν καὶ ὁ περὶ καχῶν λόγος εἰς τὸν ἀρχέχαχον
ἀναφέρεται. Πρὺς δὲ τὴν Σωτῆηρά φησιν ὁ Πατὴρ,
Μέγα col ἐστι τοῦ κ.Ἰηθῆγαἰί σε παϊδά µου, f| δοὺ-
όν µου, κατὰ τοὺς λοιπούς. Μέγα γὰρ ἔργον ὡς
ἀληθῶς, τοῦ πρὸς δουἀείαν π.ὶασθέντος Τὶου , τὸ
pop; δού.Ίου λαθεῖν πρὸς σωτηρίαν ἧς ἑδημιούρ-
1185» ἀνθρώπου φύσεως. Διὸ χαὶ δοξάζεται, ὡς οὐχ
ἁρπαγμὺν ἡγησάμενος τὸ εἶναι ἴσα θεῷ. Καὶ ἄλλως
δὲ µέγα ὡς ἀνθρώπῳ , μιχρὸν δὲ ὡς θεῷ, τοῦ στη-
σαι, «no τὰς φυ.]ὰς Taxa6. Ai καὶ πρώτοις ἑχή-
ρυττεν αὐτοῖς αἰχμαλώτοις οὖσι τὰς ψυχὰς ἄφεσιν,
xal τυφλοῖς ἀνάθλεφιν. Ἐπειδὴ δὲ τὴν χάριν ἠρνή-

* Matth. xvi, 90-46. 3. [1 Cor. v, 30. *' Mauh. x,5. ** Rom.n, 28,29. ** Philipp. n, 6.
VARUE LECTIONES.

a de

.onumvavortv.

2169

COMMENTARII IN ISAIAM.

2110

σαντο, ἀκολούθως ἐπήνεγχεν ' "[ÓoU τἐθεικά σε &lc A cum captivas haberent animos, et czecitate labora-

φῶς ἐθνῶν. Καὶ οἱ λο,ποὶ δὲ οὕτως ἐξέδωχαν. Διὸ
τῆς παρούσης προφητείας ἀρχόμενος ἔλεγεν' Ακού-
caté µου, σοι, καὶ προσέχετε, Eüvq* ἔδει γὰρ
ἀκοῦσαι τὰ ἔθνη τό Ιδοὺ τἐθεικἀ σε slc goc
ἐθνῶν. Ob γὰρ ἐχρην τὴν τοσαύτην ο]κονομίαν ἆπο-
τυχεῖν, ἀπειθήσαντος Ἱσραὴ.λ, καὶ τὸ σχότος Ίγα-
πηκότος. Καΐτοι τῶν προφητῶν ὁ μέν τις ἔφασχε
πρὸς αὐτούς ᾿ε Φωτίζου, φωτίζου, Ἱερουσαλήμ. Ἠχει
γάρ σου τὸ φῶς, » xaX τὰ ἐπὶ τούτῳ; ὁ δὲ, « ἀνατε-
λεῖ ὑμῖν τοῖς φοθουµένοις µε fico; δικαιοσύνης. »
Λοιπὸν τοῖς ἔθνεσι προσφωνῶν ἑἐπάγε:, Οὕτως Aérat
Κύριος. Ἀγνοοῦσι δὲ τίς ὁ Κύριος, φησίν ’ Ὁ ῥυσά-
µεγος τὸν Ισραή.ἰ. Ἠχκούσατε γὰρ πῶς ἐξ Αἰγύπτου
πάλαι τούτους διέσωσεν.

rent, Evangelii preconitin largitus est, visumque
reStituit. Verum quia gratiam illi abnegarunt, con-
sequenter Ecce posui te in lucem gentium, intulit:
quod eo modo etiam reliqui interpretantur. Et
hanc inde auspicatus prophetiam : Audite me, insule,
et allendite, gentes, dixit; quia gentes illud, Ecce
posui te in lucem geutium, audire oportebat. Neque
enim Israele fidem aversante, tenebrasque am-
plectente, tantam ceconomiam excidere et finc suo
carere decuit. Ét vero prophetarum quemdam 556
alium in hunc modum ad eos locutum reperias: « ll-
luminare, illuminare, Jerusalem. Venit enlm lumen
tuum 192 οἱ quz? postea. Et alium etiam . «Vobis,
qui timetis me, exorietur Sol justitiz *!. » Deinceps

autem gentibus inclamans, Sic dieit Dominus, addidit. Sed quia non deerant, qui Dominum ignorabant,
quisnam esset, cum Zsraelem eruisse se significavit, expressit : quasi eos qualiter /Egyptiaca servitute

liberati, servatique sint, commoneret.

Ἕλλλοι δὲ πρὸς τοὺς Ex περιτομῆς εἰρῆσθαι τοὔτόφα- B. — Alii ad Judaeos dici istud arbitrantur, hoc modo,

σιν, ὡς ὁ πάλαι σε ῥυσάμενος ἑντέλλομαί σοι, ὡς ἂν
ph προσχόψης τῷ λίθῳ τοῦ προσχόµµατος. Αγιάσατε
τὸν φαυ.λίζοντα τὴν ὴυχὴν αὐτοῦ. 0o γὰρ ἑτα-
πείιωσεν ἑαυτὸν µέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυ ροῦ *
τοσούτῳ ἑοξάσατε, xal ἁ]ιάσατε αὐτόν. εἰ δὲ πρὸς
τὰ ἔθνη λέγοιτο, διαμαρτύρεται μὴ ταντὸ τοῖς "Tou-
δαίοις παθεῖν. Τὸ δὲ ἁγιάσατε, σεπτὸν xal ἅγιον
ὑπολάβετε. Ἔτι Υὰρ ὄντων ἡμῶν ἁμαρτωλῶν, ὑπὲρ
ἁσεθῶν ἔπαθεν ὁ λέγων ᾿ε Ὁ ποιμὴν ὁ χαλὸς τὴν φυχὴν
αὐτοῦ τίθησι, ὑπὲρ τῶν προθάτων. » Ὁμολογείσθω
τοίνυν ἅγιος, ὃ µόνῳ πρέπει θεῷ. Οὐσιῶδες γὰρ tm"
αὐτοῦ τὸ τοῖς ἄλλοις ἐπισυμθαῖνον Ex τῆς αὐτοῦ µετ-
οχῆς ' ἐπεὶ χαὶ φῶς ὢν λέγει" ε Ὑμεῖς ἐστε τὸ quo
τοῦ χόσµου τούτου.» Kal λέγοντες δὲ τὸ,« 'Αγιασθήτω
τὸ ὄνομά σου, » οὐχ ἁγιασμοῦ προσθήχην αἰτοῦμεν
αὐτῷ γενέσθαι, ἀλλ᾽ ἵνα τὸν ἁληθῶς ἅγιον πάντες
ὁμολογήσαντες, Ev µεθέξει τῆς ἁγιωσύνης αὐτοῦ γε-
νησώµεθα. Προσέθηχε δὲ τὸν βδεἸυσσόμεγον ὑπὸ
τῶν ἐθνῶν, τῶν ἀπίστων ὃηλονότι. Βδε.1ύττονται
γὰρ, xal τὸν θάνατον αὐτοῦ διασυρούσι. Καὶ παρα-
δοθέντα δὲ τῷ Πιλάτῳ τῶν στρατιωτῶν τινες αὑτὸν
ἐόδε.Ιύττοντο χκαταπτὠοντές τε xai παίοντες, ἓν
διασυρμῷ τε βοῶντες" « Xatps, ὁ βασιλεὺς τῶν "Iou-
δαίων. » Aib τῶν δού.Ὄων τῶν ἀρχύγτων ἐπήγαγεν.
Ίσως δὲ χαὶ τῶν χοσµοκρατόρων τοῦ σχότους φησὶν,
οἷς δου.εύουσι» οἱ τὸν Χριστὸν βδεξυττόµεγοι.
Πλὴν ἀναλάμψει, φησὶ, xat µέχρι βασιϊέων αὐτῷ
προσχυνήσουσι», οἵτινες ὄψονται αὐτὸν, οὗ πάν-
τως σωματιχοῖς ὀφθαλμοῖς, ἀλλὰ νῷ γαὶ χαρδίᾳ.

Γρ5ο (01, tanquam qui (e quondam eruerim, ne in
lapidem offensionis impingas, praecipio. Sanctifi-
cale eum qui despexit animam suam. (Quanto magis
enim se ad mortem usque, eamque. crucis, depres-
sil, tantd vos eum gloria et honore prosequi et
sanctificare fuerit 2equius. Quod si ad gentes sermo
es, non idem eas cum Judais passuras esse
obtestatur. Deinde quod sanctificate dixit, idem
plane, ac si venerari et sanctum ducere imperaret,
intellexit, Cum enim adhuc in peccatis versaremur,
pro impiis ipse passus est, qui bonum pastorem
pro suis ovibusanimam poncre dixerat**, Sanctum
ergo (quod Deum unum decet) eumdem esse con-
flleantur. Est enim in eo essentiale, quod aliis ex
ejus participatione contingit; quando et lumen ipse
existens, « Vos estis lux muudi?*, » dixit. Quin et
sanctificari nomen ejus petentes, non sanctitatis
accessionem fleri, sed ut sanctum revera omnes
confessi, ejusdem sanclimoniz participes efficia-
mur poscimus. Deinde sequitur, qui abominationi est
gentibus, non credentibus scilicet. Abominantur
enim, et morti ejus obtrectant. Imo cum esset Pilato
waditus, non defuerunt e militibus quidam, qui
ipsum abominati, sputisque et colaphis aggressi, ore
maledictis et conviciis pleno in eumdem, « Ave, rex
Judaeorum ?*,» inclamarent. Unde est, quod sub
servis principibus adjecit, forleque mundi tenebra-
rumque potestates, quibus ii serviunt, qui Christuin
abominantur, indicavit. Verum fulgcbit tamen, eum-

que vel reges ipsi adorabunt, non corporis omnino, 557 sed meutis et cordis oculis intuentes.
Προσχυνήσουσι 6& μάλιστα xal πάντες, ὃτ ἂν D — Adorabunt vero omnes tum demum przcipue,

ἔλθῃ ἓν τῇ δόξη τοῦ Πατέρος αὐτοῦ μετὰ τῶν ἁγγέ-
λων αὐτοῦ, xat καθίσῃ ἐπὶ θρόνου δόξης αὑτοῦ xpi-
vv ζῶντας xat νεχρούς. Προσχυνήσουσι 05 αὐτῷ
ἕνεχεν τοῦ ἩΠατέρος αὐτοῦ ' δοξάζεται γὰρ ὡς Υἱὸς
τοῦ θ:οῦ, ὅτι πιστός ἐστι ὁ ἅγιος Ἱσραὴ. ὁ
ἑχ.1εξάμενος abrór, toov ἔστιν ἀεὶ xal ὡσαύτως
ἔχων. Πιστὸν γὰρ οὐδὲν ἐν χτίσµασι τοῖς ὑποχειμέ-
vote µεταβολῇῃ. Ὁ δὲ Πα τἡρ ἑξε.]έξατο τοὺς δι }ἱοῦ

cum venerit in Patris dextera cum angelis suis, et
sederit in throno glori: suz judicans vivos et mor-
tuos **. Adorabunt item, propter Patrem ejus.
Glorificatur enim, tanquam Dei Filius; quia fidelis
est sanclus Israel, qui elegit eum; id est, qui
semper eodem niodo se habet. Nihil eorum siqui-'
dem, quz condita sunt, quia mutationi obnoxia,
fidum ος certvim. reperias. Elegit. vero eos Pater,

91s: 0x, 1. ? Malach. iv, 2. ? Joan. s, 41. 1 Matth. v, 14, ?^ Matth. xxvn, 39, ?? Matth, xxv, 241.

gil

PROCOPII GAZAEI

211

qui per Filium vocati sunt, « Quos enim prascivit, A χεκληµένους. « O0; γὰρ Έγνω, φησὶ, xal προώρισεν

inquit, ctiam przdestinavit conformes fieri ima-
ginis Filii sui **, » qui eum sanctificarunt, qui ani-
mam suam despexit, neque in humanitatis nodos
impegerunt. Sed pro Elegi te, Qui elegit te interpre-
tatur Symmachus. Proprie igitur, aiunt nonnulli,
ista ad Christum referuntur: quanquam et pro-
phet:e etiam. valeant. convenire. Seipsum enim de-
pressit, dum populi calamitates luxit, in quas ille
propter scelera inciderat. Jussus deinde, cum
sacco, et. nudus incedebat, videntibus despectus,
animoque simul demissus, et earum, qua illis
essent. eventure, afflictionum exemplum. Eum ta-
men et qui principibus inserviunt, ludibrio babue-
TUnl; quem sanclum exsistentem honore jubet

συµµόρφους τῆς εἰκόνος τοῦ YloU αὐτοῦ, » ol ἡγία-
σαν τὸν gavA(Covza τὴν γυχἠν αὐτοῦ τοῖς τῆς
ἀνθρωπότητος μὴ προσχόφαντες µέτροις, Αντὶ δὲ
τοῦ, ἑξελεξάμην σε, ὃς ἑξεέξατό σε Σύμμαχος
ἐξέδωκχεν. Κυρίως μὲν οὖν, φασί τινες, ταῦτα εἰς τὸν
Χριστὸν ἀναφέρεται. Νοοῖτο δ᾽ ἂν καὶ ἐπὶ τοῦ προ-
φήτου. Ἑξουδένωσεν γὰρ ἑαυτὸν, ὁδυρόμενος τὰς τοῦ
λαοῦ διὰ τὰ πλημμελήματα συµφοράς. Καὶ προσ-
αχθεὶς iv σάχκχῳ τε xal γυμνὺς περιῄρχετο, παρὰ
τῶν ὀρώντων ἑξουδενούμεγος, ταπεινὰ φρονῶν τε
ἅμα, xai τῶν µελλόντων εἰκὼν αὐτοῖς παθηµάτων
γινόµενος, 'AXA ὅμως xal οἱ τοῖς ἄρχουσω ἑξυκπ-
πρετούµεγοι, τοῦτον ἐχλεύαζον, "Ov ἅγιον ὄντα «tiere,
φησὶν, ἀξιώσατε. Παρά τισι δὲ τὸ ῥητὸν χεῖται τῷ

afficere. Nonnulli in eos, qui inter gentes et Israe- B βδελυκτῷ ἔθνους, xoi, φασὶ, τοῦ Ἱσραῇλ. διὸ xal

lem abominandi sunt, sermonem baberi existi-
mant ; eaque ratione ad gentes transilionem fecisse.
Volunt rursum et eorum verba esse, qui in servum
potestatem habeant. Subditus enim fuit. Te deinde,
inquiunt, elegi, qui invisibilem excellentiam secun-
dum naturam ex visibilibus habeo. Est preterea
ex hominibus electus ; propter eam, quam nobis-
cum similitudinem habuit. Ad Salvatorem rursum,
Tempore opportuno audivi te, Patrem dixisse legi-
mus. Cum enim mortem obiret, « Eli, Eli, lainma
sabacthani *', » inclamabat. Preterea, ut Patrem
renuere animadvertit : « Pater, si non potest trans-
ire hoc, fiat voluntas tua *5, » intulit. Quas preces

πρὸς τὰ ἔθνη µετέδη. Καὶ πάλιν τὸ ῥητὸν τῷ δού.ἲῳ
ἑξουτιαζόντων xai b φασιν * ὑπετάγη Yáp* καὶ éC-
ελεξάµην σε, ἔχων, qaot, τὴν ἁόρατον ὑπεροχὴν
κατὰ φύσιν ἐκ τῶν ὁρατῶν. Καὶ ἐξ ἀνθρώπων éx.1s-
κτὸς γίνεται, δι ἣν εἶχεν ὁμοιότητα πρὸς ἡμᾶς. Elsa
πρὸς τὸν Σωτῆρά φησιν ὁ Πατὴρ, Καιρῷ δεκτῷ éx-
ἠχουσά σου. Πάσχων μὲν γὰρ ἐδόα: εἨλεὶ, Ἠλεὶ,
Ἱαμασαθαχθανί, » Εἶθ) ὡς ἀνανεύοντα τὸν Πατέρα
ἑώρα, ἐπῆγεν ' «Πάτερ, εἰ μὴ δυνατὸν παρελθεῖν
αὐτὸ, γενηθήτω τὸ θέληµά σου. Ταύτην οὖν τὴν εὖ-
xlv μετὰ τὸν θάνατον δεγόµενος ὁ Πατὴρ, τὸν χαιρὸν
δειχνὺς τῆς ἁναστάσεως qnolv* Ἐν καιρῷ δεκτῷ
ἐπήκουσά σου.

«um post mortem admisisset Pater, ut resurrectionis tempus indicaret, eum 5358 τε opportuno tem-

pore exaudivisse significavit.

Nonnulli expositionem istam, ut minime proba- C ἍΤινὲς δὲ µεμφάμενοι τὴν παροῦσαν ἐξήγησιν , ὡς

bilem reprehendentes, Filium precibus excidisse
per cconomiam fingi dicere maluerunt ; qui, ante-
quam ipsas fuuderet, non alias se mortem, nisi
: crucem et mortem subivisset, sublaturum esse
sciebat. Arguit ergo Judzorum crudelitatem — et
cadem deprecatio; qua possionem, propter ejus
ignominiam, non ultionem fuisse ostendit. Quan-
quam nec spontanea ideo esse desinit, quippe quae
morti vires ademerit, ut eo probavit, qui se de coelo
descendisse, non ut suam ipse voluntatem faceret,
sed ejus, a quo missus csset, ceteraque qua se-
quuntur, affirmavit **..Percommode igitur, ut decuit,
eorum sazvitia οἱ crudelitate ad mundi salutem usus
est ; suoque nobis exemplo in tentationibus non
animum abjiciendum, sed precibus Deum fatigan-
.dum esse docuit. Superioribus itaque locui ad-
eectentes, ad eos, qui selecli sunt, ista, quz .se-
quuntur, 7n tempore accepto exaudivi te, retulerunt,
fuerat enim arte mundi constructionem praeogui-
&um Christi mysterium, sed iis emicuit temporibns,
4uibus prapotenti placuit. Itaque incarnationis
&empus diei nomine significat; ut divus Paulus:
« Ecce nunc tempus acceptabile: ecce dies sa-
lutis ο. » Et David: « Hzc ipsa est dies, quam

*?* Rom. viu, 29. *' Matib. xxvii, 460.

55 Matth. xxvi, 29.

ἀπίθανον, τὸν Yibv ἁποτυχεῖν τῆς εὐχῆς πεπ)ᾶσθαι
τὴν εὐχὴν « xax' οἰχονομίαν φασὶν, ἐπεὶ xal πρὺ ταύ-
της δει μη ἄλλως τὸν θάνατον καταργηθησόµενον,
εἰ μὴ δι’ ὃν ὑπέστη σταυρόν τε χαὶ θάνατον. Ἡ οὖν
παραΐτησις, τῆς Ἰουδαίων µια:φονίας χατηγορεῖ,
ἀθούλητον αὐτῷ δεικνῦσα τὸ πάθος διάτοιᾶ τὸ δυσ-
χλεές. ᾽Αλλὰ χαὶ οὕτω γέγονε θελητὸν ἐπὶ τῷ χαταρ-
γῆσαι τὸν θάνατον. « Kol τοῦτο δηλοῖ τὸ, Καταθέδηχα
ἐκ τοῦ οὑρανοῦ , οὐχ ἵνα ποιῶ tb θόληµα τὸ ἐμὸν,
ἁλλὰ τὸ θέληµα τοῦ πἐμφαντός ps, » χαὶ τὰ ἑξῆς. Els
6£ov οὖν τῇ µιαιφονίᾳ τῇ ἑχείνων ἐχρῄσατο πρὸς
σωτηρίαν τοῦ κόσμου. Καὶ τύπος δὲ, φασὶν, ἡμῖν γέ-
γονεν μὴ ἀναπίπτειν ἓν πειρασμοῖς, ἀλλὰ δεῖσθαι
Θεοῦ. Toig οὖν προλαθοῦσι συνάπτοντες τὸ ῥητὸν,

D πρὸς τοὺς ἐξειλεγμένους εἰρῆσθαί φασι τό * Καιρῷ

δεκτῷ ἐπήκουσά σου. Προέγνωστο μὲν γὰρ πρὺ
χαταθολΏῆς xócpou τὸ Χριστοῦ µυστίριον, ἑπέλαμψε
δὲ καθ οὓς ηὐδόχησε χαιροὺς ὁ δυνάστης. Τὸν οὖν
τῆς ἐνανθρωπήσεως χαιρὸν ἡμέραν χαλεῖ, χαθὰ xal
ὁ θεῖος ᾿Απύόστολος * « Ἰδοὺ νῦν χκαιρὸς εὑπρόσδεχτος.
Ἰδοὺ ἡμέρα σωτηρίας.» Περὶ ἧς qnot xat Δαθίδ'
«€ Αὕτη $ ἡμέρα, ἣν ἐποίησεν 6 Κύριος.» "Ev τού-
τοις Qnol* Καὶ ἔδωκά σε εἰς διαθήκην ἐθνῶν τοῦ
χαταστῆσαι τὴν ΤΗΣ, χ.ηρογομῆσαι κ.ηρονομίας
? Joan. vi, 98. ** II Cor. τι, 2.

VADE LECTIONES.

* y. εἶναι. c dg. τὴν εὐχήν. A γρ. δι αὐτοῦ.

9473 .

&püpovc* 3) κατὰ Σύμμαχον
xal κ.]ηροδοτῆσαι xJAnpodociac ἠφανισμένας.
Τοιαῦται δὲ ἦσαν αἱ τῶν ἀθέων φυχαὶ, ἔρημοι θεοῦ,
καὶ ἀληθῶς ἠφανισμέναι. Ἠσαν δὲ xal σειραῖς
ἁμαρτημάτων δεσµώτιδες. Καὶ ποτε σχότος, vuv δὲ
φῶς ἐν Κυρίῳ. Τὴν οὖν τοιαύτην κατέστησε γην
τεθορυθημένην χαχοῖς. Ἠγουν, πάντας τοὺς ἐπὶ 2ης
xal τῆς ἐπιχειμένης ἀπήλλαξε ζάλης, καὶ xAnpor
ἴδιον ἑποιῄσατο, μόνον ἔχων πάλαι τὸν Ἱσραῇλ.Τοὺς
δὲ δεσμῶν καὶ σκότους ἠλευθερωμένους εὐαγγελί-
ζεται, λέγων * Ἐν «άσαις ταῖς ὁδοῖς βοσκηθήσον-
ται. Οδοὶ δὲ xal τρἰδοι, kc διώδευσαν ol πάλαι 0εο-
σεθεῖς, αἱ θεῖαι Τραφαί * χουν, αἱ τῶν ἀρετῶν ἐπι-
τηδεύσεις ἄθατοι τοῖς ἐξ ἐθνῶν ὑπάρχουσαι πρότερον,
tv al; βοσχόµενοι πάντες λογιχῆς τροφῆς ἀπολαύου-
σινι flv χαὶ νεµόμενοί φασι’ Κύριος ποιµαίνει µε,
καὶ οὐδέν µε ὑστερήσει, καὶ τὰ τούτοις ἑπόμενα.
Ιῶς οὖν [οὐχ] ὑπομένουσιν ἔτι φυχῆς πεῖναν, ἡ
δίψα», ἃς εἶχον πάλαι μὴ vópup, pt προφήταις παιδ-
αγωγούµενοι; Μεταθαλὼν δέ τις κατὰ Χριστὸν, Ev
εὐτροφίαχ Ὑίνεται νοητῇ, λέγοντος Ἡσαῖου, εΑὐτὺς
οἰχήσει ἐν ὑψηλῷ σπηλαίῳ πέτρας ἰσχυρᾶς. "Αρτος
αὐτῷ δοθήσεται, χαὶ τὸ ὕδωρ αὐτοῦ πιστὀν . 9 Αλλ' οὗ-
δὲ ὁ φλογμὸς τοῦ βίου πατάξει αὐτοὺς, λεγόμενος
καύσων καὶ ἥ.Ίιος. Γέγονε γὰρ αὐτοῖς σχεπαστὴς ὁ
Χριστὸς ὁ xai πάλαι νεφἐλῃ σχεπάσας τὸν Ἱαραήλ.
Σύμφωνον τούτῳ τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου ῥητόν « Δυνατὸς
δὲ.ὁ θεὸς, ὃς οὐχ ἑάσει ὑμᾶς πειρασθΏναι ὑπὲρ ὃ
δύνασθε. Καὶ αὕτη τοῦ ἑἐ.λεοῦγτος ἡμᾶς ἡ sapá-
xÀnctc.

COMMENTARII IN ISAIAM.
Αγεγεῖραι τὴν γῆν, A fecit Dominus **. » Addit postea : Et dedi te. in ie-

2114

stamentum gentium, ut constitueres terram, el possi-
deres ha'reditates desertas ; aut secundum Symma-
chum , Ut suscitares terram, εἰ divideres hereditates
vastas. Quales erant ipse atheorum anims, Deo
privaiz scilicet, οἱ vastata revera. Erant et. pecca-

torum vinculis constrictae. Erant rursus et tenebre ; :

»nunc autem lux in Domino. Talem iyitur esse ter-
ram, cum malis prius agitaretur, voluit: id est,
omnes in terra degentes imminente tempestate li-
beravit, sibique ipsis in peculium, cum olim Israe-
lem tantum baberet, effecit. Eis deinde, qui vinculis
et tenebris liberati sunt, fausta annuntiat ; cum eos
in omnibus viis 53$ pasturos esse significat. Sunt
autem vic et semite, quas pii patres olim pertrana-

D ierunt, ipsz saerz Scripture : idest, ipsa viriu-

tum studia genlibus olim inaecessa,in quibus omnes
educati verbi cibo perfruuntur ; quo qui vescuntur,
a Domino se pasci, nec sibi quidquam defuturum,
czteraque qua sequuntur, profitentur. Qui igitur
eam anim: esuriem, aut sitim, adhuc non patiantur,
qua ii quondam qui'se nec legi nec prophetis perinise-
runt,torquebantur? At quisquis ad Christum trausit,
multo certe, eoque intelligibili, cibo abundat, Isaia
teste, cum ait: «Ipse habitabit in:excelsa spe-

lunca przduri lapidis, Panis ipsi dabitur, et aqua |

ejus fidelis **. » Imo ne vite quidem incendio ,
quod estus et solis nomine significatur, percutientur;
qui Christum, quo nebula etiam olim protectus est
Israel, defensorem habeant. lluic autem consentit

et Apostoli locus, ubi ait: « Potens est Deus, qui non sinet vos tentari supra 1d quod potestis **. »

Et hac ipsa est nostri nuserescentis consolatio.

Kal διὰ πηγῶν, qno, ὑδάτων ἄξει αὐτούς.ς Sequitur deinde et per fontes aquarum ducet eos.

Πολλαὶ δὲ πηγαὶ Ἱσραϐλ, xai πηγαὶ σωτηρίου, αἱ
μὲν τῆς Παλαιᾶς Διαθήχης, αἱ δὲ τῆς Καινῆς. 0ὐδὲν
δὲ δύσθατον αὐτοῖς τῆνὸ σωτῄήριον ὁδοιποροῦσιν
ὁδόν. "Ἓφη γὰρ ὁ προφήτης xai πρότερον’ «Καὶ
πᾶσα φάραγξ πληρωνήσεται,) xal τὰ ἐπὶ τούτῳ. Καὶ
πάλιν, € ᾿Οδὺς ἁἀσεθῶν εὐθεῖα ἐγένετο.» "Hyouv
ὁμαλίζεσθαι τὰ σχολιὰ χαὶ ἀνώμαλά φησι τῶν ἠθῶν.
Εἶτα τοὺς χεχληµένους πανταχόθεν ἤξεοσ' τῆς olxou-
µένης φησὶ, τῶν τεσσάρων χλιµάτων µνησθείς. Τὸ
γὰρ πόῤῥωύεν, τὸ νότειον δηλοῖ τῶν μεσημθρινῶν
τόπων ἡμῖν ἀχατάληπτον. Ἡ δὲ θά.Ίασσα τὴν ἐσπέ-
pav δηλοὶ, δυτιχωτέρα τῆς Ἰουδαίας ὑπάρχουσα.
Ὡσπερ οὖν τὴν ἀνατολὴν ἡ Περσῶν παρίστησι η.
Δηλοϊ δὲ τάχα, φασὶ, τοὺς προσχυνῄσαντας Μάγους

Sunt vero Israelis, atque adeo salutis fontes per-
multi : alii quidem Veteris, alii autem Recentioris
Testamenti. Sed nihil iis poterat praebere difficultatis,
qui viam salutis anibulassent. Dixerat enim pro-
pheta etiam antea : « Et omnis vallis implebi-
tur **, » aliaque qua sequuntur. ltemque : « Via
impiorum recta facta est **. » Nimirum, ut qua
obliqua et salebrosa fuerant in moribus, recta et
plana fore significaret. "Vocatos deinde ab
oumi Lerre labitabilis parte, cujus plagarum
quatuor meminit, venturos esse demonstrat. Quod
enim de longe dixit, australes imneridiei regiones
nobis incognitas significavit: ut per mare occiduas;

quod Judaea magis ad occasum vergit: per terram

αὐτῷ. Τοῦτο γὰρ δηλοῦν, xal τὸ, « Δοθήσεται αὐτῷ D autein Persarum Orientem ipsum. Forsitan etiaui

Ex τοῦ χρυσίου τῆς "Apa6lac. » Νῦν γὰρ "Apa6íav
τὴν Περσῶν χώραν σηµαίνεσθα.. Elsa πρὸς ἑορτὴν
την χτίσιν ἐπὶ τοῖς σεσωσµένοις καλεῖ δι οὐρανοῦ
μὲν, τὰς ἐχεῖ δυνάμεις, al xal ἐφ᾽ ἑνὶ χαίρουσιν
ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι. Διὰ }ῆς δὲ, τοὺς ὅσοιπερ
Ev αὑτῇ xal προσεδόχων, xaX τῆς θεοφανείας ἠξίων-
ται. Οὕτω xaX Σνμεὼν εὐφραινόμενος ἔλεγεν' «NOV

" Psal. cxvii, 94. **1go. xxxi, 16.
* Psal. Lxx, 19. " Luc. xv,

ο γρ. y.
Ρατποι. Gn. LXXXVIL.

8 ] Cor.

VARUE LECTIONES.

et Magos, aiunt, a quibus est ipse adoratus. Istud
enim vel Davidis verba : « Dabitur ei de auro
Arabiz **, » confirinarint ; cum per Arabiam hodie
Persarum regiouem significari velint. Creaturas
rursus ad diem festum, propter 5θ0 :*alvatos
invitat: Celo quidem, degentes ip eo virtutes uno
resipiscente peccatore lztari solitas indicans ',

x, 15. 9 ]sa. σι, 4. "5 [sa. xxxv, 8 sec. LA X.

"SS

*- *

σ

τα

: Luc, rn, 30.

9415 -

PROCOPII GAZEI

2176

Terra aulem, eumdem | ibi exspectantes , Deique A ἀπολύεις τὸν δοῦλόν σου, Δέσποτα, » xoi τὰ ἑξῖς.

adventu non indignos. Sic, et Simcon ille letitia
gestiens; « Nunc. dimittis, Domine, aicbat, servuin
tuum in pace *^; » et qui deinceps. At. propheta,
aiunt, praegustata future omnium salutis voluptate,
cuncta secum, sive mente, sive sensu percipiantur,
ad laetitiam adhortatur. Si enim damna nostra lu-
gere res creatas constat; est αἱ salute nostra
ἰαιατὶ consentaneum. [Intelligit autem montium
verbo vel evectas sursum *irtutes rationis parti-
cipes; vel ipsos Evangeliorum pracones; qui cum
Christum annuntiarunt, terramque spirituali letitia
compleverunt. Quo autem, Eruwpant montes. (eti-
tiam dixit, Exhilarentur monies. in^ omnibus Sym-
machus ; Aquilas autem, Resonute, montes, luudem
transtulerunt. «Dicas et montes peculiariter magis
animas eas, qua rerum praclare gestarum, virtu-
tisque gloria, dum in terris versantur, in altum
criguntur. Humiles autem, eos ipsos, qui superius
designati vel misericordiam consecuti sunt; quos
de quatuor mundi cardinibus Spiritus sancti parti-
cipes effectos diabolica servitute Christus liberavit;
ve] eos etiam, qui, peccatis depressi, terrae

ineubuerunt; vel

Προεστιαθεὶς δὲ, φασὶ» , ὁ προφήτης τῇ μελλούσῃ
πάντων σωτηρίᾳ, συγευφραίνεσθαι αὐτῷ νοητὰ xai
αἰσθητὰ πάντα προτρέπεται. El γὰρ στένειν d) χτίσις
ἐπὶ τοῖς ἡμετέροις λέγεται xaxoig, ἀχόλουθον ἐπὶ
σωζοµένοις εὑφραίνεσθαι. "Opn δὲ λέγει λογικὰς
δυνάµεις ἡρμένας ὑφοῦ, Ἀ τῶν Εὐαγγελίων τοὺς
χήρυχας. Ἀριστὸν γὰρ ἀγγέλλοντες νοητΏῆς £0 poss-
νης ἐπλήρουν τὴν γην. ᾽Αντὶ δὲ τοῦ ῥηξάτωσαν τὰ
ὄρη εὑφροσύνην' ὁ Σύµµαχος' ᾿1ἱαρευθήσεται
ὄρη ἐπὶ πᾶσιν. Οδὲ Αχύλας 'χε.αἑήσατε, ὄρη, at-
»εσιν ἔλεξαν. Εἴποις δ' ἂν τὰ δρη δη)οῦν οἰχειότερον
ψυχὰς ἐπὶ γῆς μὲν ἔτι βιούσας, σφόδρα δὲ πρὸς ὕπος
Ἱρμένας διὰ τῆς τῶν ἀρετῶν κατορθώσεως. Tazsi-
γοὺς δὲ ἠλεημένους qnot τοὺς προδεδι;λωµένους ἐκ
τῶν τεσσάρων κληµάτων, οὓς ix τῆς διαθολιχῖς ὁ
Χριστὸς τυραννίδος ἑῤῥύσατο, θείου Πνεύματος µετ-
όχους ἀπεργασάμενος. Ταπεινοὺς δὲ, ἡ ὡς τεταπεινω-
µένους ἁμαρτήμασι πρότερον, χαὶ νεύσαντας εἰς YT»
τῷ φρονήἡµατι. Ἡ ὡς ὑποχύψφαντας τῷ Ἀριστῷ τὸν
αὐχένα, τῶν ἁἀνθισταμένων αὐτῷ ὑψούντων κέρας
xai λαλούντων ἁδιχίαν xax' αὐτοῦ.

eos denique, qui Christi jugum,

eidem adversantibus aliis cornuque exallantibus, et injustitiam adversus eum loquentibus, subierunt,

5681 Vrns. 14-26. Dixit autem Sion : Dereli-
quit me Dominus, et Dominus oblitus est mei. Nun-
quid obliviscetur mulier filii sui, ut non misereatur
partus uteri eui ? Sin autem et horum oblita. [uerit
mulier, ego tamen tui non obliviscar, dixit Dominus.
Ecce super manus meas depinzi muros tuos, ec.

5692 Supra jam dictum est, Sionem et Jervsa-
lein decere nos tribus modis intelligere, vel, ut
sensu percipiuntur; vel, ut pium eorum, qui in
lerra sunt, vitae institutum significant ; vel, ut an-
gelicanrin eclis degendi rationem, de qua Pauli
illa suut : « Ea autem, qua sursum est Jerusalem,
libera est ***. ΕΙ: « Non enim accessistis ad mon-
tem Sion ** ; » ei que deinceps. Nunc igitur de
pio illo civitatis regimine loquitur, quod quoudam
apud Jud:vos institutum in gentium Ecclesiam con-
versum est. De insulis enim el gentibus sermo fue-
rat ; quibus consequenter adjicit, ne se, quantum-
vis sublato pio illo apud Judzos civitatis regimine,
* Domino derelinqui conquerantur , matrisque exem-
plo eorum se nunquam oblivisci posse demoustrat.
Dei enim veluti germina quxdam cum simus, si
suam ipse a nobis providentiam revocet , et nos
interire necessum est. Suam deinde mentem aper-
tius exprimens : Ecce, adjicit, super manus meas
depinzi muros tuos ; ubi pro depiuzi, firmavi Sym-

n;achus ; Aquilas vero, te in palmis accurate de--

scripsi ; Theodotio denique efformavi, reddiderunt.
Revera enim manuum Dei nomine, vires ejus intel-
liguntur ; quarum opera tanta est exstructa civitas
ejusque, quae secundum Deum est, forma morta-
lium animis impressa eL insculpta. Quod certe ci-

9 Galat, 1v, 26, * ITebr. xi1,18.

ιδ-κςᾳ’. Εἶπε δὲ Σιών ' Εγκατέ.ιπέ µε Κύριος.
καὶ ὁ Κύριος ἀπε.]άθετό µου. Mi] ἐπιλήσεται γυνἡ :
τοῦ παιδἰου αὑτης, 7) τοῦ μὴ ὀλεησαι τὰ ἔκγονα
τῆς κοιλίας αὐτῆς; EL δὲ xal ταῦτα ἐπιάάθοιτο
λυνἡ, ἀ 11’ ἐγὼ οὐκ ἐπι.λήσομαί σου, εἶπε Κύριος.
'Ιδοὺ ἐπὶ τῶν χειρῶν µου ἑζωγράφησά σου τὰ

, t&lyn, X. 5. λ.

δη προείρηται, ὡς χατὰ τρόπους τρεῖς προσήχει
νχεῖν την Σιὼν γαλ τὴν Ἱερουσαλήμ ' 1) αἰσθητῶς -
ἡ χατὰ τὸ θεοσεθὲς τῶν ἐπὶ γῆς ὄν:ων πολίτευμα
ἡ χατὰ τὴν ἐν obpavolg ἀγγελιχὴν πολιτείαν, περὶ
ἧς φησὶν ὁ Παῦλος ΄ «'H δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἔλευ-
θέρα ἐστί. Καὶ, «OO γὰρ προσεληλύθατε Σιὼν ὄρει,»
καὶ τὰ ἑξῆς. Nüv οὖν ὁ λόγος περὶ τοῦ θεοφιλοῦς
πολιτεύματος, ὃ πάλαι μὲν παρ᾽ Ἰουδαίοις συνίστατο.
καθαιρεθὲν δὲ µεταθέθληται εἰς τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλη-
clav. Περὶ νήσων γὰρ χαὶ τῶν ἐθνῶν διελέγετο, οἷς
ἀχολούθως φησίν» εἰ χαὶ χαθῄρηται τὸ θεοσεξὲς
παρ᾽ Ἰουδαίοις πολίτευμα, μὴ λεγέτω, Εγκατέ.ιπε
Κύριος. Καὶ τῷ τῆς μητρὸς παραδεἰνματιτὸ τῆς. Σή-

D θης ἀδύνατον ἔδειξε. θεοῦ γὰρ ὄντες οἷον γεννηµατα,

εἰ παύσαιτο τῆς περὶ ἡμῶν προνοίας, καὶ τοῦ εἶναι
παυσόµεθα. Καὶ τῆν ἔννοιαν ἐπεξεργάςεται λέγων *
4000 ἐπὶ τῶν χειρῶν µου ἑζωγράφησά σου τὰ
τείχη. Ὁ δὲ Σύμμαχος ἀντὶ τοῦ ἐζωγράφησα, ἑστὴ-
ριξἁ σε φησίν ' ὁ δὲ ᾽Αχύλας' Ἰδοὺ ἐπὶ τῶν ταρ-
σῶν ἠκρίθωσά σε. Ὁ δὲ θεοδοτἰων’ Διεχάραξά ce.
χεῖρες γὰρ ὡς ἁληθῶς, toux. ἔστιν ἑνέργειαι Θεοῦ,
τὴν τοιαύτην οἰχοδομοῦσι πόλιν, τοὺς τύπους τᾶς
χατὰ θεὺν πολιτείας ἐγχαράττουσαι ταῖς τῶν ἀνθρα-
πων Ψυχαῖς. "0 δη xat αὗτὸς ὁ τῆς ἑαυτοῦ πόλεως
οἰχοδόμο;, ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἑδίδαξε λέγων" « Ἐπὶ «ἣν
πέτραν οἰκοδομήσω μου τὴν Εγκλτσίαν.» Ἡ ^k πἑ-

2ATT

COMMENTARII IN ISAIAM.

.

2113

τρα T» πάλιν αὐτὸς, ἐφ᾽ fiv οἱ πρῶτοι θεµέλιοι xaz- A viatis sux constructor Dei Filius edocuit eum su-

εθ)λ{ήύησα», περὶ ὧν εἴρηται' « Ἐποιχοδομηθέντες
ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἁποστόλων καὶ προφητῶ»ν, ὄντος
ἀχρογωνιαίου Χριστοῦ Ἰησοῦ.» "Ott δὲ αἱ τοῦ θεοῦ
ἐνέργειαι χεῖρες εἴρηνται τῇ Γραφῇ, δηλοῖ τὸ, « AL
χεῖρὲς σου ἐποίησάν µε, xal ἔπλασάν µε. » «f "Ότι
αὐτοῦ ἐστιν fj θάλασσα, xaX τὴν ξπρὰν αἱ χεῖρες αὖ-
τοῦ ἔπλασαν.» Καὶ πάλιν’ εΚαὶ ἔργα τῶν χειρῶν
σού εἶσιν ol οὐρανοί. » Τινὲς δὲ διὰ τὴν ἐπὶ τοῦ σταυ:
p^9 διᾶάτρησιν τῶν χειρῶν λέγουσιν. πὲρ ἡμῶν γὰρ
πα ὧν, πῶς ἂν ἡμῶν ἐπιλάθοιτο; Τὸ γὰρ ὅλον πάθος
ἐκ µέρους ἑδή-λωσεν. Εἶποις 9 ἂν χαὶ ἄλλως. Φασὶν
ὡς ἐν ταῖς τοῦ Πατέρος χερσὶν πάντες εἰσὶν οἱ πι-
στεύσαντες. Ἔλεγε γὰρ ὁ Χριστὸς περὶ τῶν ἰδίων
πρθάτων, ὣς «Οὐδεὶς ἁρπάσει αὐτὰ bx τῶν χειρῶ»
του Πατέρος uou , » τὴν ἐχεῖθεν σχκέπην δγλῶ».

per petram suam se :zedificaturum Ecclesiam affir-
niavit ?*, Erat rursum et 563 ipse petra, in quam
prima illa jacta sunt fundamenta, de. quibus dici-
tur : ε Adificati super fundamentum apostoloruin
et prophetarum, ipso suinmo lapide angulari Jesu
Cristo "^. » Quod autem manuum. nomine Dei
virtutem. significet Scriptura, vel inde constiterit,
quod « Manus tux fecerunt me et plasmaverunt
me, » ait. δί, Et : « Quoniam ipsius est mare, et
aridam fundaverunt manus ejus **. » Rursum : « Et
opera manuum ejus sunt coeli ?. » Sunt. vero qui
istliac ad manuum Christi perforationem, quam in
cruce passus est, referri existiment. Qui enim no-
stri, quorum nomine passus est, obliviscatur ? Totam

D siquidem passionem ab una ejusdem parte signifl-

cavit. D cas vero et aiiter. Aiunt enim eos in unius Patris manibus esse omnes qui fidem amplexi sunt :
qai do de suis ovibus loquens Christus, nullum eas de Patris sui manibus erepturum , ut protectora

minime carere doceret, affirmavit **.

Τείχη δὲ τῆς Ἐλκλησίας οἱ τοῦ Χριστοῦ μαθηταὶ
γαὶ ἁπόστιλοι, ὧν οὐ λαμδάνει ἀήθην. Ἐγέγραπτο
Υὰρ αὐτῶν iv οὐρανοῖς τὰ ὀνόματα τῇ βίδλῳ ζώντων
ἐγχείμενα. Προηγουμένως μὲν γὰρ τῆς Ἐκκλησίας
τεϊχός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὥσπερ xal φῶς' ἓν µεθέξει
δὲ αὐτοῦ γεγονότες οἱ μαθητα) τούτων ἑκάτερον λέ-
Υοντχι. Tub; δὲ τὰ παρόντα νοῄσαντες αἰσθητῶς, Ὡς
παρύντα, φασὶ, λέγει τὰ μέλλοντα. Πάντα γὰρ αὐτῷ
πάρεστι, xal προδιαγράφει τὴν µἐλλουσαν, μετὰ
την àx Βαθυλῶνος ἄλωσιν, τῶν τειχῶν οἰκοδόμητιν,
εἰς ἣν ἀπίχθης, φησὶ, παιδευόµενος, ob τῆς tug
προνοίας ἐκπεπτωχκώς. Τοιγαροῦν οἱ καθε.]οῦντες
οἰχοδοιήσουσι, τῶν oov ἐξανιστάμενοι τόπων * εἰ
δὲ χα) πίστιν ἔχεις, ὅρα χαὶ τοὺς sl; sk συναχθή-
σεσθαι µέλλοντας. Ὄψις γὰρ, ὡς εἰπεῖν; fj τῶν πι-
στῶν ἀκοὴ, καθὰ καὶ ἡ τῶν προφητῶν. Καὶ Μιχαίας
Υ4ρ ϱητιν * «]δου θεωρῶ τὸν λαδν δ.εσκορπισµένον
ἐν τοῖς ὄρξσιν, ὡς πρόδατα ποιμένα μὴ ἔγοντα. »
ΨΦησὶν 027 ὡς ἔξεις τοὺς οἰκήτορας, ὡς χόσµον τινὰ
γ"μρικόν. Οὐχ ἄρα, φασὶ, τὸ κοσμεῖσθαι γύμφας
ἀπόθλττον πρὺς χΐνησιν πόθου συνέχοντος τὴν τῆς
συτυγίας ἑνότητα, ἣν ἀδύνατον ἀγάπης συνεστάναι
χωρίς.

᾽λλλὰ τὴν ἱστορίαν ἀφέντες, ἐπὶ την πρὠτην ἑξήγη-
σιν ἀναδράμωμεν. Ἐπεὶ γὰρ iv βραχεῖ χρόνῳ ἡ ἐξ

ἐθνῶν Ἐχκλησία συνέστη, πεπτωκότος τοῦ παρ)

Ἰουδαίοις 0:o03:602; πολ.τεύματος, ἐπάγει' Tay :

οἰκυδομη2ήσῃ, v»! ὧν καθῄρεύης. 'Q; γὰρ "Tov-
δαίων ἄρχοντες τῆς χαθαιρέσεως αὐτῆς γἐγόνασ.ν
αἴτιοι, λέγοντες' « Ἡμεῖς οἵἴδαμεν ὅτι Μωσεῖ λελάλτ-
xtv ὁ θεὺς, τοῦτον δὲ οὐκ οἵἴδαμεν πόθεν ἔστί' » οὕτω
πάλιν ἐς αὐτῆς σαν οἱ ἀπόστολοι, τῆς οἱκοδομῆς
τῆς νέας ὄντες ἑργάται αὐτοὶ δὲ οἱ τὴν Ἰουδαϊκὴν
ἐθελοθρησχείαν καθηῃρηκότες, οἷος ὁ Παῦλος λέγων *
«El γὰρ ἃ χατέλυσα, ταῦτα πάλιν οἰκοδομῶ. » thv
νέαν Σιὼν κατὰ τῆν εὐαγγελιχὴν συνεστήσαντο mo-

ο Matth, xvi, 18. 55 Ephes. i, 90.
29. '*Lu.. x, 90.

δι Psal. cx vini, 73.
"5 JU Reg. xxi, 17; H Paral. xvii, 16. Galat, iu, 18.

Sunt porro Ecclesia: mari, discipuli et aposto!i ,
quorum ipse, quod nomina in ccelis, in viventium
libro descripta habeant 55, oblivisci non polest.
Precipue autem Ecclesi:e murus, quemadmodu:n
el lumen, dicitur Cliristus; sed utriusque partici -
patione qui ejus fuere discipuli. Nonnulli ista ad
sensuum objecta referentes, futura, tanquam pr:e-
sentia, demonstrari arbitrantur. Omnia enim Deum
in promptu habere, futuramque murorum instatu-
rationem post Dabylouicze civitatis expugnationem,
iu quam, castigationis ergo, magna ejus providen-
tia deductus es, inquit, longe ante describere. A
quibus ilaque desiructa es, inquit, ab iisdem etiam
de tuis finibus egressis instauraberis. Quod si fidem
habes, vide etiam illos qui ad te coituri sunt. Visio
enim, ut ita dicam, ipsa est fldelium auditio sicut
et prophetarum. Nam et Micliseas ait : « Ecce po-
pulum in montibus dissipatum video, tanquam quí
pastore destituitur 54. » Incolas deinceps tanquam
monilia sponsam, habituram siznificat. Non est Igl-
tur, aiunt, sponsas ornari ad amuris illius provoca -
tionem, qui conjugii unitatem conservat, qus sine
dileclione stare non potest, 58A, improbandum.

Veruin , omissa historia, ad primam expiicationem
reverlamur. Quoniam enim brevi tempore, post-

p dua: pia Judaeorum instituta observari desierunt,

excitata est Ecclesia : Cito edificaberis, a quibus
des!'ructa fueras, intulit. Ut enim ipsi Judzorum
principes, sni Sibi fuere excidii auctores, qui se
Deum cum Mose collocutum esse scire quidem,
Christum autem unde esset ignorare dixerunt ; sic
ex ipsis rursum apostoli, recentis ediflcationis
opifices exstiterunt, Imo et ipsi, deleta Judzorum
superstitione (uL de se his verbis : « Si qua eco
desti uxi, iterum edifico 57, » cte., testatur Paules)
Sionem receutetn ex Evangelii instituto, Davide 1e-

** Psal.Lxv, 6. — ** Psal. c1, 96. * Joan. x,

YARLE LECTIONES.

t ig, 4. xa,

e
2119

PROCOPII GAZEI

2180

sle, construxerunt, qui principes eos super omnem A λιτείαν. Περὶ ὧν φησι καὶ Δαθίδ’ «Καταστήσεις a5-

' terram Deum esse constituturum vaticinatus est **.
Verum prater istos, οἱ alii etiam sequentibus in-
dicantur, qui Sionem quidem vastarnnt, sed non
instaurarunt : de quibus, et qui te desolaverunt ve-
nicnt ex te, adjecit. Quod etiam secundum histo-
riam, post conflatam e gentibus Ecclesiam obser-
vatum est; cum sensibili Jerusalem Jud:eis adein-
pia, pia quoque urbis disciplina sublata est. Deinde
tanquam sponse alicujus sibl liberorum multitudine
placentis persenam inducit, ad eamque ait : Leva
in circuitu oculos tuos et vide omnes. Et, quia om-
nibus illis, tauquam ornamento veslieris. Quinam
autem isti omnes essent, et unde, superiusindica-
vit; cum undique a quatuor mundi plagis de longe
venturos dixit, quos per Sponse Christi ornamen-
tum significavit. Animorunmi enim ipsa ornamentis
commendatur, eorumdem virtutibus, donisque spi-
ritualibus, tanquam pretiosis lapidibus, circum-
amicta. Binc est igitur quod eam vestitu deaurato,
et vario sic ornari Scriptura testatur ο, ut. illud
ex ea quilibet gratias acturus facile usurpet :
ε Latatur anima mea in Domino. Induit enim me
vestimento salutis, et tunica δι]. Ornatu me,
tanquam sponsum, et zona, tauquam sponsam, cir-
cumdedit **. » Nonnulli verba ieta ad salutem, que
ultimo landem Israelitas $5 manet, cum gentium
plenitudo ingressa fuerit **, referendum arbitran-
tur.

Deinde, Et deserta ἵνα angustiora faciet, inquit.
Est enim in cireumcisorum locum ipsa gentium
intro admissa multitudo : pro quibus, dui te ab-
sorbebani, longe [ugabuntur ; falsi nimirum prophe-
12, οἱ duces populi, quos pleno ore populum
suum absorbere conquerebatur Dominus. Locum
deinde Ecclesie ampliorem, propter frequentiam
et copiam, postulantes filios, qui ante perierant,
facit : indeque, quos perdidisti, adjecit, quorum
rursum frequentiam demirata, Judzorum orbita-
tem agnoscit, seque sine liberis, εἰ viduam. esse
confitetur. Quod si de gentibus intelligitur, sta-
tum, in quo essent, priusquam vocarentur, de-
monstret necesse est. Est vero isti, quod hic, fac
snihi locum, habemus, aliud non incongruum, ubi
legitur : « Dilata locum tabernaculi tui, pellesque
tentoriorum tuorum fige. Ne parcas; adhue ad
dextram et lzevam extende **, » istud autem vel
ipsa Mosaici tabernaculi imnagnitudo amplitudoque
indicarint. Verum enimvero quis sibi istos genuerit
quarenti, fides in Christo, Deusque ipse respon-
dendum est, qui etiain postulanti respondet : Ecce
elevo super gentes manum meam, et qua deinceps ;
ita videlicet, unde ei filiorum et filiarum multitudo
veutura sit, demonstrans; manusque vocabulo vir-

tulem suam et potentiam, Christum nimirum, si-
6 Psal. xLiv, 17.

ον ibiJ. 10. ** 52. χι, 10.

τοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γην.» Ἔτεροι δὲ παρὰ
πούτους δηλοῦνται διὰ τῶν ἑξῆς, οἱ ἑρημώσαντες μὲν
τὴν Σιὼν, οὗ μὴν xa οἰχοδομήσαντες. Περὶ ὧν
φησι, xat οἱ ἑρημώσαντες ἐκ σοῦ ἐξελεύσοντας '
ὃ καὶ xa0' ἱστορίαν ἑσώκετο, μετὰ τὴν ἐξ ἐθνὼν
Ἐχκχλησίαν τοῦ τῶν Ἰουδαίων ἔθνους ἐχπεπτωχότος
τῆς αἱσθητῆς Ἱερουσαλὴμ, πρὸς τῷ xai τοῦ θεοσε-
θοῦς πολιτεύµαὶο; ἐχπεσεῖν. Μετὰ ταῦτα προσωπο-
ποιεῖ καθάπερ τινὰ νύμφην ἐπὶ πλήθει τέχ.ων
κομῶσαν πρὸς ἣν φησιν ' ᾿Αρον xÜxAo τοὺς Óg-
θαΊμούς σου, xal ἴδε πάντας. Καὶ, Ὅτι πάντας
αὐτοὺς, ὡς xócuov , ἑνδύσῃ. Tiva; δὲ πάντας
xai πόθεν ἑδίδαξε προειπών' « "Ibo. οὗτοι πόῤῥωθεν
ἤξηυσι περὶ τῶν τεσσάρων χλιµάτων, εἰπὼν 8 οὓς

B καὶ χόσµον τῆς τοῦ Χριστοῦ νύμφης Ἐκκλησίας

γαλεῖ. Vuyat; γὰρ αὐτὴ χοσµίαις σεμνύνεται, τὰς
αὐτῶν ἀρετὰς, xal τὰ πνευματικὰ τούτων χα-
ρίσµατα , ἀντὶ λίθων τιµίων περιχειµένη. Διόπερ
αὐτὴν ἱματισμῷ περιχρύσῳ xal Ἠπεποιχιλμένῳ
χεχοσμῆσθαι φησὶν fj Γραφὴ ὡς ἕχαστον ἐξ αὐτῆς
εὐχαριστοῦντα λέγειν * «᾿Αγαλλιάσθω fj ψυχἠ µου
ἐπὶ τῷ Κυρίῳ » ἑνέδυσε γάρ µε ἱμάτιον σωτῃ-
plou καὶ χιτῶνα εὐφροσύνης ὡς νυμµφίῳ περι-
ἐθηχέ qot xócpov, xal ὡς νύμφη περιἐθηχέ no
µίτραν. » Τινὲς δὲ τὸ παρὸν ῥητὸν δηλοὺν ἔφασαν
τὴν ἐπ᾽ ἑσχάτου τῶν EG Ἰσραὴἢ) σωτηρίαν, ὅτ ἂν
τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ.

Εἶτά φησι, Καὶ τὰ ἔρημά σου στενοχωρήσει.
Αντὶ γὰρ τῶν Ex περιτομῆΏς, τὸ τῶν ἐθνῶν ἀντεισ-
ενήνεχται πλῖῆθος. ἸΑνθ’ ὧν φησιν’ Οἱ χαταπίνον-
téc ce, µακρυγθήσονται * ψευδοπροφῆται δηλονότι,
xa καθηγηταὶ τοῦ λαοῦ, περὶ ὧν ἔλεγεν' Οἱ χαταπί-
νοντες τὸν λαόν µου ὅλῳ τῷ στόµατι. Εἶτα τοὺς υἱοὺς
τῆς Ἐχχλησίας εἰσάγει τόκον αἰτοῦντας διὰ «b πλη-
θος πλατύτερον, οἵτινες σαν £v ἁπωλείᾳ τὸ πρότε-
pov. Ὃθεν φησὶν οὓς ἀπώ.εσας, ὧν τὸ πλῆθος θαυ-
µάζουσα, τὴν Ex τῶν Ἱουδαίων ἀτεχνίαν ὁμολογεῖ
Àéyouca* ᾿Εγὼ δὲ ἄτεχγος καὶ χήρα. El δὲ περὶ
τῶν ἐθνῶν νοοῖτο, δηλοῖ τὴν προτέραν αὐτῶν πρὶν
χληθῆναι χατάστασιν. Σύμφωνον δὲ τῷ, ποἰησόν
µοιτόπον, τὸ «Πλάτυνον τὸν τόπον τῆς σχηνΏς σου.
Καὶ [τὰς δἑρεις] τῶν αὑλαίων σου πΏξον. Mi φεισῇ,
ἔτι εἰς τὰ δεξιὰ, xal εἰς τὰ ἀριστερὰ ἐχπέτασον. »
Τοῦτο δὲ χαὶ τῆς παρὰ Μωσεϊῖ σχηνῆς. τὰ μήκη xol
πλάτη δηλοϊ. Λεγούσῃ δὲ, Τίς ἐγένγησέἐμοιτούτους;
λεχτέον ' Ἡ πίστις ἡ £v Χριστῷ, αὐτός τεθεός. "Oz
xai πυνθανοµένῃ φησίν' Ἰδοὺ αἴρω εἰς τὰ ἔδνη
τὴν χεῖρά µου, xaX τὰ ἕξης δηλῶν πόθεν Ίξει τῶν
υἱῶν αὐτῇ καὶ θυγατέρων τὸ ᾽πλῆθος, χεῖρα χαλῶν
τὴν ἰδίαν ἰσχύν τε χαὶ δύναμιν, τὸν Ἀριστὸν, ὃς διὰ
τῶν θαυμάτων γέχονε τοῖς ἔθνεσιν ὑψηλὸς, xat διὰ
t^c ἁναστάσεως. Νήσους δὲ τὰς χατὰ µέρος Ἐκ-
Χλησίας, t$ ὧν ἡ µία καὶ καθολικἣ πανταχοῦ. Σύσ-

5: Ίσα, ειν, 2.

VARULR LECTIONIS,

8 ág. τὸ εἰπών.

^

Ν

- --

3181

COMMENTARII IN ISAIAM,

*

2102

σηµο» δὲ, τὸ περὶ τοῦ σταυροῦ καὶ τῆς ἀναστάσεως Α gnificans, qui a gentibus ipsts, propter admirabi-

κήρυγμα. ᾿Αντὶ δὲ τοῦ ἐν xólag, àr ἀγκά-αις
ἑξέδωχαν οἱ λοιποί. Τΐνες δὲ τοῦτο ποιῄσουσιν;, δῆ-
ον ὡς ἁ πόστολοί τε, χαὶ οἱ τῆς Ἐχκλησίας διδάσχα-
v1, ofa νηπίους χειραγωγοῦντες τοὺς προσιόντας τῇ
lacet, οἷς ἔλεγε χαὶ Παῦλος * «Γάλα ὑμᾶς ἑπότισα.ν
Καὶ πάλιν’ ε Τεχνία µου, οὓς πάλιν ᾠὠδίνω. » Καὶ
πάλιν: € Ὡς ἂν τροφὸς θάλπη τὰ ἑαυτῆς τέχνα, »
οὕτως ἰμειρόμενοι ὑμῶν εὐδοχοῦμεν μεταδοῦναι ὑμῖν
οὗ µόνον τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ χαὶ τὰς
ἑαυτῶν φυχάς * ὅτε χαὶ τῶν προσιόντων ἐθόα τὸ TOT"
θος. « Δεῦτε, ἀναθῶμεν elg τὸ [zog τοῦ Κυρίου,
xaY εἰς τὸν o'xov τοῦ θεοῦ Ἰαχκώθ, » χαὶ τὰ ἐφεξηῆς,
Δηλοϊ δὲ τὸ, ἐν χό.Ίποις, χαὶ ἐπ ὤμων, τὸ χωρὶς
ἱδρῶτος, τοῦ θεοῦ τὴν ὁδὸν χατευθύνοντος, χατὰ τὸ,
« ᾿Οδὸς εὐσεθῶν εὐθεῖα ἐγένετο. » Καὶ ὡς ix τοῦ
Βαπτιστοῦ δὲ ἑλέγετο τὸ, « Ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν
Κυρίου, » καὶ τὰ ἑπόμενα.

Dei Jacob. **, » cxteraque deinceps, inclamabat. Significat vero quod in simu et in humeris

lia opera, et resurrectionem, excelsus habitus est.
Insularum porro nomine, Eccles'as singulares inted-
ligit, cx quibus una est ubique, et catholica.
Signum deinde ipsa fuerit crucis et resurrectionis
promulgatio. Sed ubi ἐπ sinu, habemus, in ulnis
alii transtulerunt. Verum, quinam ii, qui illud
prestituri sunt? Apostoli procul dubio, et Eecle-
sis magistri, qui ad fldem accedentes parvulos,
tanquam manu, ductabant : quales illi exstiterunt,
ad quos et Pauli illa sunt : « Lac vobis potum αν
di **. » Et rursum : « Filii mei, quos rursum par-
turio **. » ltem : « Tanquam 566 si nutrix foveat
(ilios suos : sic affectu in vos propensi volebamus
vobis tradere non solum Evangelium Christi,
sed animas etiam nostras **; quo tempore nimi-
rum et. ipsa qua accedebat multitudo : « Venite,
asceundamus ad montem Domini et ad domum
hable-

tur id sine sudore, Deo viam dirigente, futurum : juxta illud prophet:e : « Semita piorum recta fa-
cta est *'. » Et Baptiste, « Parate viam Domino, rectas facite semitas ejus *5. »

Τὴν δὲ τιμὴν τῶν πιστῶν τὴν εἰς ἄχρον δηλοῖ τὸ,
Τιθηνεὺς λέγειν βασιεῖς, xal τὰς ἀρχούσας tpo-
φοὺς, τὴν ἀνωτάτω Ór)ouv b, xal τὰς κατ ἔθνος.
Αρχὰς τροφῶν δίχην ἐξυππρετουμένων 1 τοῖς ἓν-
δεέσι τῆς Ἐκκλησίας διὰ τῶν διδοµένων σιτηρεσίων.
Καὶ ἄλλως δὲ, fj πολλὴη κηδεμονία δόξαν ζροφέων
παρίστησιν, ot χαὶ χλίνοντες ἐν Ἐκκλησίᾳ Υόνυ, τῇ
ΥΠ τὸ µέτωπον προσερείδουσι, xal τὸν χοῦν, ὡς
εἰπεῖν, ἐχλαχεῖν 1 διὰ πίστιν ποθοῦντες. Ταῦτα 65
πρὸς thv βασίλισσαν τὴν ἐκ δεξιῶν Χριστῷ παριστα-

µένην ὁ τεσσαραχοστὸς τέταρτος λέγει φαλμὸς, fiv C

xai ἓξ ἀλλοφύλων οὖσαν δηλοῖ. "Όμοια δὲ καὶ εἰς
αὐτὸν τὸν βασι»έα ὁ ἑθδομηχοστὸς πρῶτος. Οὐχοῦν
περὶ τῆς Ἐκχλησίας τῆς ἐν Χριστῷ, τὰ λεγόμενα
πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ, f, τὴν δόξαν ἔχει τοῦ Χριστοῦ.
Τούτων δὲ, φησὶ, γιγνοµένων, yracq ὅτι ἐγὼ Κύριος,
καὶ οὐκ αἰσχυνὐήσονται οἱ ὑποιιένοντές µε. Καλὸν
γὰρ μὴ ἀπογινώσχειν τὴν ἑλπίδα πρὸ τῆς τῶν ἔργων
ἐχθάσεως. Εἶτα διδάσχει, τίνα τρόπον τὰ ὑπὸ χεῖρα
τοῦ διαθύλου πρότερον ἔθνη λευθερώθη διὰ τῆς τοῦ
ΣωυτΏρος δυνάµεως. "O διὰ τῆς παραθολῆς ἑδήλωσεν
ὁ Χριστός: « Πῶς, λέγων, δύναταί τις εἰσελθεῖν εἰς
τὴν οἰχίαν τοῦ ἰσχυροῦ, καὶ τὰ σχεύη αὐτοῦ διαρπά-
σαι, ἐὰν μὴ πρῶτον δήσῃ τὸν ἰσχυρόν; s» Καὶ vov δέ
φησι, Mf τι τῷ τυχόντι δυνατὸν παρὰ τοῦ διαθόλου
cxvAa Aa6siv; ὃν ἐχάλεσε γέγαντα ' χᾶν ἐπιχειρῇ
δέ τις τοῦτο δικαίως ποιῶν, ἄρα ἀθῶος γενήσεται,
xaX οὗ χρατηθεὶς χινδυνεύσει; ἀντὶ γὰρ τοῦ ἀδίκως,
τὸ "E6paixby δικαἰως ἔχει. Δίκαιον μὲν γὰρ τοῦτο
κοιεῖν. ᾽Αλλὰ τίς τοσοῦτόν ἐστι δυνατός; ἄνθρωπος
μὲν οὐδείς. "Ὅπως δὲ τὸ παρὰ ἀνθρώποις ἀδύνατον,
τῷ θεῷ δυνατὸν ἐπιφέρει. El δὲ ἀδίχως ἔχει, κατὰ
τοὺς Ἑθδομήχοντα , τὸ ῥητὸν, περὶ τοῦ διαβόλου
qnot, δηλῶν ὡς ἀδίχως ἐπιπηδήσας τοῖς Ἡδικηχόσι

* | Car. n1, 9. ** Galat. 1v, 19.
5 Math. χα, 29.

*5 | Thess. in, 7.

Eo ipso deinde summum fore fidelibus bonorem
demonstret, quod eorum nutritfos reges, et reginas
nutrices fore significat. Imo et ipsa gentium impe-

ria, dermeensis in pauperes, nmulritioftum 1more,.
distributis, Ecclesie subservitura. Alias autem et
ipsa vehemens sollicitudo, nutritiis gloriam conci-
liat ; qui genu flexo in Ecclesia terre frontem alli-
dunt, pulverem ipsum, ut ita dicam, propier fidem
delingere gestientes. Atque liec quidem ipsa sunt,
qui regine Christo ad dexteram — astanti psalmo
quadragesimo quarto. tribuuntur, quam. etiam de
alienigenarum numero esse significat. Neque vero .
dissimilia fuerint, αυ in regem ipsum septuage-
simo primo leguntur. Sunt igitur quie de llieroso-
lymis dicuntur, de Christi Ecclesia, ejusdem glo -
riam babente, intelligenda. Qua cum acciderint,
inquit, intelliges, quia ego Ddminus; et non con-
[undentur qui exspectant me. Est enim virtutis,
spem non prius abjicere, quam exitun res ipse
sortiantur. Docet postea quemadmodum gentes,
quz sub diaboli potestate prius degebant, Salva-
toris virtute in libertatem asserts sint : quod
etiam in parabola Christus ipse indicavit, cum
ait : « Qui potest quis domum fortis ingredi, et
supellectilem ejus diripere, nisi fortem prius in
vinculis babuerit **? » Jam vero, etiamne cuilibet,
ait, promptum est, diabolo, quem per gigantem
. Significavit, spolia eripere? Quod si quis hoc ipsum
juste conetur, evadetne illesus, neque victus in
periculo versabitur? Juste. enim, pro injuste, ha-
bet Hebraica lectio ; quia justum 567 sit id fleri.
Sed quis potens adeo futurus? homo certe nullus.
At, qui quod hominibus nefas, Deo ipsi promptum
sil, suggerit. Sin autem, ut habent Septuaginta,

**|sa. 1, 9. ** δα, xxvi, 7. ** Mattb. ur, 3.

VARLE LECTIONES.

h dj. τὴν ἀνωτάτω δτλοῦν.

^

i yp. ἐξυπηρετουμένσος.

| γρ. ἐχλείχειν, 0f

e

2433 PROCOPII GAZ.EI 2184

Iijuste legimus, ad diabolum sermo referetur, et A μηδὲν, xaX λαθὼν αἰχμαλώτους, oO σωθφήσετει.
cumdem, qui nihil meritos iusultaverit, ct captivos Τοιοῦτο 86 φησιν ἀλλαχοῦ» « "Ov τρόπον ἱμάτιον Ev
habuerit, Salutem non. cousecuturum. significabit. — aZpazt πεφυρμένον οὐκ ἔσται καθαρὸν, οὕτως οὐδὲ
Quale est illud, quod alibi in bunc modum $cribi- — ab ἔσῃ καθαρός. Διότι τὴν γῆν µου ἀπώλεσας, xa
wur : € Quemadmo/um quie. sanguine polluta cst, τὸν λαόν µου ἀπέχτεινας, οὗ μῆ µείνῃς εἰς thv αἱῶ-
munda non est: sic purus οἱ οἱ ipse haud futurus να γρόνον. » Oix[av δὲ αὐτοῦ τὸν χόσμον διὰ τῖς xa pa-
es. Quoniam terram meam. vastasii, populumque θολῆς ὑπηῃνίξατο, καὶ σκεύη τὰς φυχὰς, ἃς ἑσκύ-
mcum interfecisti ; non. maneb:s in. :eternum (δμι- ἔευσεν ἐξ αὐτοῦ. 70 δῆ ποιήσας, xal εἰς ἡμᾶς
pus "7. » Ejus vero dotum in parabola mundi παρέπεμψε τὸ vxo. Τοῦτο γὰρ xaY Παῦλος λαδὼν
nonine intelligi, et per supellectilem animas, qui- — £a3xs, «Πάντα ἰσχύω 3v τῷ ἐνδυναμοῦντί µε Ἆρι-
bus eum spoliavit, latenter. indicavit. Quod. ubi — az.»

prstitit, ct ad nos etian. vinceudi facultatem, Paulo teste, transmisit, qui in Chris'o vires Sup-
peditaute. nihil non posse affirinavt "!,

Atque inde est, quod dienosibus ipsis, et morbis Διὰ τοῦτο χαὶ δαίμονας νιχῶμεν, xal παθῶν mept-
animi superiores evadimus; Christique benevolen- — 5:43:02 Φυχικῶν ὅπλον εὐδοχίας ἔχοντες τὸν Ἆρι-
tía, tanquam armis muuiti, forem ipsum spoliamus p στον, καὶ σκυ.Τεύρμεν' αὐτὸν, την Ίμετέραν σώζαν-
nestrasque ipsi et. vicinorum azimas ab interitu τει, καὶ τῶν πλπαίον φυχάς. Διό φησιν Ἔαγ.τις
vindicomus. ltaque. ait: Si quis. captivum. ἀμαετίῃ, «ἰχμα]ωτεύσῃ γίγαντα, «Ἰἡνεται σκὺΊα. Λαμδά-
gigan'em, spolia accipiet, el. qui. acceperit, a. [οτί γω» δὲ, aa; à ἱἰσχύοντος σωθήσεται. Διὰ Χριστοῦ
sa'vabitur. Per Christum enim. ipsum spoliamus, et Υὰρ cxvAeUopev αὐτὺν, καὶ σωζόμεθα, τοῦ c'zóv-
salvamtr, qui dixit: « Ecce ego do vobis potestatem τος" « Ἰδου δέδωχα ὑμῖν ἑἐξουσίαν πατεῖν ἐπάνω
conculeandi omnes serpentes el. scorpiones, om. ὅτεων xal σχορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τΏν δύναμιν τοῦ
nenque potestatem inimici 11. Est enim ipse vir- ἐλθροῦ. » Αὐτὸς γὰρ ὁ τῶν δυνάµεων Κύριος. "Ότι
tutum omnium Domiuus. Neque vero. istaase fleri — yàp ὁ τοῦτα πράξας ἐστὶν αὐτὶς ὃπ)οί λέγων ἐδῖις
deinceps reticuit, cum ait: Ego judicium meum — "Evi δὲ civ xpicivr µου xpwó. Kal ἐγὼ τοὺς
judicabo : e. ego filios mcos eruam, tanquam id- — tloóc µου ῥύσομαι, ἑαυτῷ µόνῳ δυνατὸν τὸ χρημα
ipsum a se uno tantum praestari posse; spoliorum- — δεινὺς, καὶ τὰ cxUda δτλῶν τοὺς υἱούς. Oi δὲ
que nomine filios demonstrari significet. Qui autem τούτους ἀφαιρεθέντες, οὐχ ἔτι τὰς ἑτέρων σάρκας
eos sustulerunt, quia jam aliorum carnes edere non. ἐσθίειν δυνάµενοι, τὰς ἑαυτῶν gáycrcar. Οὐ δὲ τὸ
possunt, $uas ipsi comedent. Et qui humanarum αμἱ- αἷμα τῶν ἀνθρωπίνων γυχῶν ἐκπίνει δυνάµενος,
marum sanguinem ebibere non possunt, suum ipsi C τὸ ἑαυτῶν αἷμα εἰς μἐθήν' πίονται, ὅτε πάντες οἱ ἓν
ad ebrietatem usque bibent ; quando omnes homines, σαρχὶ τυγχάνοντες ἄνθρωποι Υνώσονται ὅτι ἐγὼ Νύ-
qui in carne sunt, me Dominum esse, qui le, civita- µῥριος ó ῥυσάμεκός σε τὴν ἐμαυτοῦ πόλιν. Καθὶ ἑτέ-
tem meam, erueriin agnituri sunt. Alio tamen sensu — pzv δὲ δ.άνοιαν, ὡς ἐξ ἑτέρας ἀρχῆς, περὶ τῶν διω-
tanquam 568 sumpto aliunde principio, de iis, quj — &ávsov τὴν Ἐχκχλτσίαν ὁ λόγος, ὄτιπερ ἐσχάτας τί-
Ecclesiam vexarunt, extrema subituros esse sup- σουσι δίχας, ὡς γνωσθῆνα: πᾶσιν, ὅτι pj θνητῆς
plicia indicat oratio; ut omnibus, non mortali ὑπῆοχε δυνάμεως τῆς Ἐκκλησίας ἡ σκέπη, τοῦ δὲ
viriute aliqua, sed a Deo Jacob, Ecclesiam defen- Θεοῦ Ἰακώδ.
sat fuisse inuotescat.

Opportune autem Jacobi nomen ad eum, qui - in Εἰς χαιρὸν k δὲ ῥηθεὶς "axi6 ἀναπέμπει τὴν Eva
forma hominis patriarcha visus est, filium Dei sci- νοιαν ἐπὶ τὸν bv ἀνθρώπου σχήματι τῷ πατριάρχῇῃ
hceet, animi cogitationem remittit, Potest tamen Φφανέντα, τὸν Υἱὸν τοῦ θεοῦ. Δύναται δὲ xol πάντα
etiam quemlibet, qui diabolum supplantarit pecca- δηλοῦν πτερνίζοντα τὸν διάδολον, xal τοὺς τῆς ἆμαρ-
tique laqueos solverit, significare. Quod autem di- — «(ac παβραλύοντα βρόχους. Τὸ δὲ᾽ ᾿Ιδοὺ αἴκω εἷς
xit : Ecceelevo super gentes manuum, et que. dein- τὰ ἔθνη τὴν χεῖρά µου, καὶ τὰ ἔδῆς, ἱστοριχῶς
ceps; historice rursum de his, qui captivi erant, D τινες πάλιν ἐξέλαδον, περὶ τῶν ἐν αἰχμαλωσίχ. Bou-
nonnulli acceperunt; ac si annuente se collectum Ἅλομένου γάρ µου συναχθήσεσθε, qrov, πανταχόθεν
iri, undique hostiumque satellitio tutos et munitos ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν δορυφορηθησόµενοι. Τοῦτο δὲ µέχρι
fore demonstraret. Quod ad promissionis usque τῆς ἐπαγγελίας ἕστη μὴ Yevópevov Epyn, οὐχ ὡς σευ-
tempus non ideo dilatum est, quod vanum οἱ fallax δὲς, ἀλλ ὡς ἐκείνων διὰ τὸ ἀνάδιον μὴ δεδωκότων
exsisteret : sed quod ipsi factorum turpitudinedivi- γαιρὸν ταῖς θείαις ἐπαγγελίαις' πρὸς δὲ τὰς χακὰς
nis promissionibus idoneum tempus concedi non αὐτῶν ἐννοίας μαχόμενος, δείχνυσιν ὡς οὐδιὰ την αὖ-
permitterent, Deinde adversus pravas eorum animi τοῦ γεγόνασιν ἀδνναμίαν αἰχμά.Ἰωτοι, διὰ δὲ τὰς Eav-
cogitationes pugnans eosdem propter privata see- τῶν ἁμαρτίας. Ὡς γὰρ οὐδεὶς τῶν παρ᾽ ὑμῖν νομιζομέ-
lera, non. prepter virium suarum imbecillitatem — vtov yt; άντων ὑπὺ ἀσθενεστέρου σχυ-εύεται, ἄδι-

15 Ezech. xxi, 4, 5... ! Ephes, 1v, 7, ?"* Luc. x, 19.

VARLE LECTIONES.
k yp. εὐκχίρως.

-

2455

COMMENTARII IN ISAIAM,

2180

xoy ὑπομένων alyga.locíar, ἀναιρεῖ δὲ τὸν ἐγχει- A captivos esse demonstrat. Queinadmodum enim. ede

phaavta* οὕτως οὑκ Evr,v ἐμοῦ μῆ θελήσαντος, τοὺς
λαθόντας ὑμᾶ, αἰχμαλώτους ἐλεῖν, εἰ μὴ χαθ᾽ ἑαυτῶν
ἡμαρτηκότες τὴν αἰτίαν παρέχετε, Πλην ἐλεήσας
ὑμᾶς μὲν ἀνακαλέσω, ἑχείνους δὲ τιµωρήσοµαι τὴν
x20' ὑμῶν ἔπιτείναντας Χόλασιν’ χαὶ σαρκῶν τῶν
ἰδίων γευσάµενοι γνώσονται τὸν ποιήσαντα, χαθὰ
χαὶ Ναθουχοδονόσορ διὰ σημείων παιδευθεὶς µέγαν
ὡμολόγει τὸν θεὺν Δανιηλ. Tito δὲ τὰ περὶ τοῦ
Tlravtoc ἐξηγούμεναι λέγουσιν Οὐχ Ίττηται τὸ
ἐυνατὰν της Ἱερουσαλὴμ, οὐδὲ ἡ δικαιοσύνη dj àv
αὑτῇ, ἀλλά δι ἁμαρτίας χεχράτηται.

rum nullus, qui gigantes p:tantur a nobis, alterius
imbecillioris esse preda queat, et injuste. captivi
fieri ; sed eum potius, qui id in se conetur, facile
conficiat : sie et. vos, me nolente, capi nunquam
poteratis, nisi in vos ipsi peccatis vestris causam
pra buissetis. Sed vos ego jam tamen vestri miser-
tus ipse revocare, illosque, qui penarum gravitatem
vobis adauxerint, ulcisci statui ; tantumque. effi-
cere, ut. suis illi carnibus pasti, factorem suum
aguo-cant ; non aliter. quain. signis olim adactus
Nabuchodonosor — Danielis Deum magnum esse

confessus est 12. Nomiulli quz de gigante dicuntur, ita explicant, ut non Hierosolymorum vires, non
]sstitiam, qua pollehant, superari; sed propter scelera capi arbitrentur.

ΚΕΦΑΛ. Ν’.

α-ια’. Οὕτως «Ίέγει Κύριος, ποῖον τοῦτο βι6.1{ον'

τοῦ ἁπηστασίου τῆς μητρὸς ὑμῶν, ᾧ ἑξαπέστει-
Ja αὐτὴν; 7) tiv ὑποχρέω πέπραχα ὑμᾶς ; Ιδοὺ
ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἐπράθητε, καὶ ταῖς ἀνομίαις
ὑμῶν ἐξαπέστει.ῖα τὴν μητέρα ὑμῶν ; Tl ὅτι 400v,
xal οὐκ ἦν ἄνθρωπος: ἑκά.ῖεσα, καὶ οὐκ ἦν ὁ ὑπ-
ἀχοίω»» X. τ. λ.

Διςλθὼν ὁ λόγος τὸ χνρυγµα τὸ εὐαγγελιχὸν, τὴν
τε δι) αὐτοῦ τῶν ἐθνῶν χλῆσιν, χαὶ τὴν σύστασιν τοῦ
θεοσεθοεῦς πολιτεύματος, xal τοῦ ῥηθέντος Υίγαντος
τὴν χαθαίρεσιν, µεταθαίνει πάλιν ἐπὶ τοὺς ἐκ περι-
τομῆς, ὥσπερ ἀπολογούμενος διὰ τί τὰ ἔθνη ἔπισχο-
πῄσας, αὐτοὺς ἐχδότους ἐπο'ησεν. Τούτου γὰρ αἶτιοι,
φησὶν , ὑμεῖς, οὐκ ἐγώ. Οὐ γὰρ ἐγὼ τὴν µητέρα

ὑμῶν ἀπεπεμφάμην Σνυναγωγὴν, ἡ τὴν ἐπὶ γῆς Ἱε- C

povcaXnp (οὐ τοῦτο yàp ἡ διὰ Μωσέως νοµοθεσία
δηλοῖ),σχέσιν δὲ τὴν περὶ 1 ὑμᾶς' ἣν ὁ Μωσῆς, ὡς
ἕδνα vop;n δοῦναι βουλόμενος, χαὶ φέρων ὑμῖν,
μοιχεύσασαν διὰ τῆς µοσχοποιίας εὑρὼν τὴν Συν-
αγωγἣν διέσπασεν ἀναξίαν εὑρὼν m τῶν ἐμῶν δω-
ρεῶν.

Παραθάλλει δὲ ἑαυτὺν ποτὰ μὲν ἀνδρὶ, ὡς πρὸς
γυναῖχα, ποτὲ δὲ δεσπότῃ. ὡς πρὸς οἰκέτας. 0ὐδὶ
γὰρ ὡς ἄν τις ὃξσπότης ὀφείλων ἀπεδόμιν ὑμᾶς.
"AX ὑμεῖς ἀπ᾿ ἀρχῆς εἰς τέλος παρανομοῦντες Ex-
θέθλησθε, πραθέντες τοῖς ἁμαρτήμασιν, of, ἔδου-
λώθητε, τοὐμὸν µέρος Ὑεγονότες αὐτεξούσιοι xal
ἐλεύθεροι. Καὶ τέλος, οὐχ (oxvnoa Geb, ὢν, ἑλθεῖν
πρὸς ὑμᾶς, ὑποχαταθὰς τῆς ἀξίας τῆς ἑμαυτοῦ, καὶ
γενόμενος ἄνθρωπος: καὶ xa οῦντι πρὸς σωτηρία»
ὑπήκουσεν οὐδείς. Οὐκ ἦν δὲ ἄνθρωπος, φησὶν,
ἐπειδῆ τὸ ἀνήκοον πλῆθος οὐδὲ εἶναι λελόγισται.
Οἱ δὲ ὑπακούσαντες, ὡς πρὸς ὅλον τὸ ἔθνος ὀλίγοι,
ὡς ph ἁἀρ.θμεῖσθαι εἰς λόγον τοῦ ἔθνους. Διὸ xal
ὑπεξηρίθησαν, ὡς ὁ λὼτ ἀπὸ Σ.δύµων. Οὐ γὰρ
τοσούτους ἔδει παρασχεῖν τῷ Κυρίῳ τὴν ἁγίαν γην.
"00εν xat σημεῖον τῆς ἀχαρπίας αὐτῆς fj ξηρανθεῖ-
σα συχκΏ. Τοῦτο δὲ χαὶ διὰ τῆς Εὐαγγελιχῆς παραθο.
λης τῶν πανῃτημένων τὸ δεῖπνον σηµαίνεται, τῶν ἐν

15 Dan. 11, 47... '* Gen. xix, 1. seqq.

CAP. L.

569-570 VEns. 1-11. Sic dicit Dominus, qua-
lis hic liber repudii matris vestre, quo dimisi eam ?
aut cui creditori et ezactori meo vendidi vos ? Ecce
peccatis vestris venundati estis, et in. iniquitatibus
vestris dimisi matrem vestram. (Quid, quia veni, et
non erat homo ? vocavi, et non eral qui obediret 3
elc.

Absoluta disputatione de Evangelii precon:o
deque per ipsum facta gentium vocatione ; de pii
item regiminis instituto, de gigantis interitu deitique
quem nominavit : ad circumcisos deinceps, tan-
quam adjecta purgatione, 571. quod eis rejectis
curam gentium subeat, se confert. Hujus cnim vos
in causa, inquit, fuistis, non ego ; neque ipse matrem
vestram repudiavi, Synagogam silicet, aut terrenam
Jerusalem (non enim id qux? per Mosem lata lex
est, significat), sed consuetudinem et familiarita-
tem, qui mihi vobiscum, intercesserat : quam
Meses ipse, tanquam spons: munera daturus. vo-
bisque ferens, postquam vituli confectione Synago-
gam fornicatam esse sensisset, quia meis donis
indignam reperisset, dissipavit.

Confert autem seipsum cum viro aliquando, ut
uxorem respicit : aliquando etiam cuin. hero, ut.
famulos. Neque enim vos ipse, ait, tanquam herus
aliquis obrratus, in solutionem tradidi: sed ipsi
per vos ab initio ad finem usque semper cxleges,
ejecti estis, peccalis vestris nimirum venundati,

p quibus servire maluistis; quantumvis vestri vos

juris et potestatis esse voluissem. Denique, ne
Deus quidem ipse exsistens, ad vos venire tamen
distuli, mezque dignitatis fascibus submissis, ho-
mo fieri, et ad salutem, audiente nemine, vocare.
ltaque, non erat homo, adjicit; tanquam multi-
tudinem, qus non audiat, non. esse. existimet ; qui
autem audiant,si cum universa gente comparentur,
lam paucos esse, ut in gentis rationem non ve-
niant ; ideoque, ut Lotus olim Sodomis, exemptos
esse **, Non enim Domino tam multos terram sanc-
tam praebere decuerat : unde et. sterilitatis ejus εἰδ-

VARLE LECTIONES,

| Io. πρὀς.

m áo. τὸ εὑρών.

2481

PROCOPII GAZ.EI

2158

nui siccam ficum praebuisse constat. Qu«d. illa A ταῖς ὁδοῖς ἀντιχεχλημένων, περὶ ὧν ἐν τῷ παρὀντι

eliam Evangelii parabola significatur 75, in qua
nonnullis ad prandium venire recusantibus, alii in
corum locuin de triviis accersuntur : de quibus in
hunc modur apud prophetam istum reperias: c«lu-
ventus sum ab his, qui me non qusrebant: inno-
tui his, qui me non interrogabant. Dixi : Ecce sum
ad gentem, qui non noverat mne Τι De Judais
autem sic addit: Τοια die expaudi manus meas ad
populum ineredulum, et repugnantem "".» Eosdem
et in Evangeliis provocat lis verbis : « Accedite ad
me, omnes qui laboratis οἱ onerati estis, et ego
reliciam vos **; » ut svpevalias similibus permultis.
An igitur, inquit, quia servare vos non potui, in
captivitatem 5772 egtis abducti; neque hujus ty-

προφήτῃ φησὶν ὁ Χριστός ' « Εὐρέθην τοῖς ἐμὲ pt
ζητοῦσιν. Ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἑπερωτῶ-
σιν. Εἶπα, Ἰδού εἰμι, τῷ ἔθνει, ot οὑχ ἡπίσταντό µε.)
Περὶ 65 τῶν Ἰονδαίων ἐπάχει:. « Ὅλην τὴν ἡμέραν
ἐξεπέτασα τὰς χεῖράς µου πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα xal
ἀντιλέγοντα. » Οὺς χαὶ χαλῶν ἐν Εὐαγγελίοις ἔλεγε᾽
«Δεῦτε πρός µε, οἱ χοπιῶντες xal πεφορτισµένοι,
κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς, » χαὶ τοιαῦτα πολλάκις. ᾽Αλλ)
ἄρα p σῶσαί µου, φησὶν , ἀσθενοῦντος, εἰς αἶχμα -
λωσίαν ἀπήχθητε: xal οὗ δυνήσεσθε σωθῃναι τῆς
ἑκεί-ου τυραννίδος, τοῦτο πρὸς τοὺς θεὸν βλασφη-
μοῦντας ὡς οὐ δυνηθέντα σῶσαι τὸν λαὺν, ὁποῖον
xai ὁ Σωτλρ πρὸς τοὺς οἱἰομένους αὐτὸν ἄχοντα πά-
σχειν, περὶ τῆς τῶν ιε’ P λεγεώνων φηαὶ παραστά-

rannide liberari poteritis? In blasphemos igitur B σεως: χουν, ἐπειδὴ εἶπεν µηδένα ὑπακοῦσαι κα-

adversus Deum istud cst, qui servare populum non
posse falso arbitrantur. Quale est οἱ illud adversus
eos, qui Salvatorem non sponte. mortem obivisse
putarunt, de parato duodecim legionum auxilio ejus-
dem responsum ?*. Vel certe, quia nullum vocan-
lem audire dixit; preterquam quod aures sibi ob-
turarunt, omnia ctiam in se przter fas adinisisse
jiadical ; quz tamen patienter tulit, cum a $e oimn-
nino arcere potuisset ; ut dessiccato prius in trans-
itum. mari Rubro ; ut Jordane fluvio ; ut trium de-
nique dierum tenebris in ZEgypto patuit; ita enim
habet. Syninachi interpretatio: Ecce increpatione
mea dessiccavi mare, [eci fluvios desertum. Quod si
àd futura referas, Deum, si velit, efficere similia
posse intelligendum est : tenebras autem, et. qui
, eas operati sunt, in ipsa rerum omnium consummna-
tione dissipatum iri ; quo lempore sua cuique vile
yatio. pro meritis reddenda est. Quin εἰ primo
ipsius adveutu increpatum ab ipso mare quievisse,
invisibilesque potestates ejus imperio paruisse no-
tum est, quibus, quia Judaeis spectantibus edita
erant, cum si noluisset, passurum ΠΟΠ esse; el
posse, si voluisset, quainvis homo, orbem hunc in-
feriorain servare, eosdem uon dubitare decuit. Ne-
que conversis ad id, tantum, quod apparet oculis,
, eum Se, non propter egregia facta, sed propter blas-
pheuias lapidibus petere, qui hoino exsistens, Deum
se faciat, respondere ; sed discere eumdem plane
esse, qui przsens olim ea etiam miracula patrarat,
de quibus ita apud Davidem legimus :« Quid est tibi,
mare, quod fugisti? Et tu, Jordanis, quia conversus
es retrorsum **? » Deinde :« "Viderunt te aqua,
Deus, viderunt te aqua, et timuerunt *!.» Et rursum
de Jordane: « Tu elcvasti fluvios Ethami *5, » id
est, australes. Nisi.si quis etiam per mare dessicca-
luti, impiarum gentium multitudinem dicat adum-

brari ; per fluvios auteni desertos, nationes eas, quibus ad idolorum cultum adducti sunt ; per

Aobrzi, δείχνυσιν ὡς πρὸς τῶν * μὴ ὑπαχοῦσαι, τὰ

πάντων ἀθεσμότατα γατ᾽ ἐμοῦ διεπράξασθε. Καὶ πρὶς

ταῦτα δὲ, φησὶν, ἀνεξικάχως Ἠνέχθην, ὀννάμενος µτ-

ὃδν ὅλως παθεῖν ' ὡς ἑδήλωοε πρότερον Ἐρυθρὰ ξη-

ρανθεῖσα πρὸς διάδασιν θάλασσα * χαὶ ποταμὸς "lop-

δάνης ' καὶ σκότος τριήµερον Ev Αἰγύπτῳ γενόµενον.

'O γὰρ Σύμµμαχος ἐξέδωχεν, Ιδοῦ ἑν τῇ ἐπιτιμήσει

ου ἐξήρανα θάλασσαν, ἐποίησα ποταμοὺς ἔρη-

por. Κὰν ἐπὶ μέλλοντος δὲ ληφθῇ, νοητέον ὡς τοῦ

θεοῦ, εἰ βούλο,το, δυναµένου ποιῆσαι τὰ ra pas aua.

Τὸ δὲ σχότος καὶ ποιῄσαντες P. ἓν τῇ συντελείᾳ τῶν
ὅλων, ἐν f] xal τὸ πᾶν ἀφανισθήσέται, τῶν βίων

πρὺς ἀξίαν εὐθυνομένων. Kai ἐπὶ «ro πρώτης δὲ

παρουσίας ἀπει.ληθεῖσα πρὸς αὐτοῦ ἠσύχασε Od-

«ἑωττα, καὶ ἁόρατοι δυνάµεις εἶξαν ἐπιτάγματι διω-

χόµεναι, Απερ ἑἐχρῆν Ἰουδαίους ὁρῶντας, μὴ ἀμφι-

σθητεῖν ὅτι οὐχ ἂν ἔπαθεν, εἴπερ Ἱθούλετο: καὶ ὅτι
σῶσαι δύναται τὴν ὑπ' οὐρανὸν, ci καὶ γέγονεν &v-
θρωπος’ xaX μὴ τὸ φαινόμενον ὁρῶντας λέγειν, « Περὶ
xaAoi ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλά περὶ βλασφηµίας,
ὅτι σὺ ἄνθρωπος (v, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν’ » δέον µα-
θεῖν, ὡς αὐτὸς ὁ λαλῶν πάρειµι, ὁ τὰ πάλαι θαυματ-
ουργῄσας, & δηλοῖ χαὶ Δαθὶδ λέγων «Τί ἐστί σοι,
θάλασσα, ὅτι ἔφυγες; xal σὺ, Ἰορδάνη, ὅτι ἀνξχώ-
pnaas εἰς τὰ ὀπίσω; » χαὶ πἀλιν' « "Ióogáv σε ὕδα-ᾳ,
ὁ θεὸς, 4 ἴδοσάν σε ὕδατα, χαὶ ἐφοθήθησαν. » Καὶ
περὶ τοῦ Ἱορδάνου πάλιν * « EU ἐξήρανας ποταμοὺς
Ἠθὰμ, » τοὺτ) ἔστι τοὺς £v τῷ νότῳφ. El μὴ ἄρα τ.ς
καὶ διὰ τούτων θά.Ίασσαν μὲν ξηραιομέγην, τὰ
πλήθη τῶν ἀσεθῶν ἐθνῶν αἰνίττεσθαι φῄῆσειεν, xxoca-
μιοὺς δὲ ἐρήμους, τοὺς πάλαι κατασύροντας εἰς εἶδιυ-
λολατρείαν λόγους * ὶχθύας δὲ τούτων ἀπολλυμένους,
τὰς ἑρπούσας ἓν ταῖς τῶν ἀθέων Φφνχαῖς δυνάμεις
πονηρὰς, ἔνθα xal ὁ δράχων διατρίθειν ἑῤῥέθη, κατὰ
τὸ, « Αὕτη ἡ θάλασσα ἡ µεγάλη xaX εὑρύχωρος, »
χαὶ τὰ μετὰ ταῦτα.

pisces

vero pereuntes, malas potestates, qui serpunt in animis atheorum : ubi ct draco $793 ipse degere

dictus est ; juxta illud : « Hoc uare magnum et spatiosum 55,» et qu:e deinceps.

7! ibid. 2.
53 P531. cui, 25.

76 Isa. rxv, 14.

9 Luc. xiv, 16 seqq. 53 Dsal 15
sal. LNXIIJ, Το.

cxi, 5... Psal. Lxxvi, 17.

5 Matth. xi, 29. 7? Matti, xxvi, 55. 9* Psal

VABRIZE LECTIONES.,

εἶσ,ιδ. 9 yp. sip. P yp. z0t,2a2, αὐτή. 1. εἰ cl.

213)

τοῖς ὁ λόγος ἀπειλεῖ σκότους, οὗ φωτὸς πλήρη θή-
σειν τὸν οὖρανόν * εἴποις δ᾽ ἂν πάλιν θά4ασσαν μὲν,
"*^hv τῶν Ἱουδαίων πολυπληθεἰαν ' ποταμοὺς δὲ, τοὺς
πρότερον αὑτοῖς λόγους χορηγουµένους * ἰχθύας δὲ,
τοὺς µαθητευοµένους ταῖς "Ioubaixai; παραδόσεσιν *
ὧν δὴ προλέγει πάντων ἀφανισμὸν, καὶ τὸ πᾶσι
σκότος ἐπιπολάσαν, οὑχ οὑραγοῦ σχοτισθέντος,
ἁλλ' αὐτοῖς ἐχείνοις ἐπιπολάσαν ἵ ὥσπερ σχοτώδους
χαλύμματος. Διὸ οὐ ποιῄσειν ἔφη, ἀἁλλ᾽ ἔνδυσιν Ε,
ὑποδραμόντος δηλαδῆ τοῦ σχότους κατὰ τῶν ἀναξίων
φωτός. Ὁ δὲ cáxxoc, πένθους σύμθολον, διὰ τὸ xol
τὰς οὐρανίους δυνάµεις πενθεῖν αὐτῶν τὴν ἀπώλειαν.
Δυνάμενος o0», φησὶ, pf] παθεῖν, τὸ σῶμά µου τῷ
πάθει παρέδωχα. Τοῦτο yàp ἐδόχξι µου τῷ Πατέρι.
Διὸ χαὶ κατηγορούμενος ἐσιώπων, ὑπῆχοος ο
μέχρι θανάτου Υινόµενος, εἰδὼς ὡς Esta: μοί ποτ
χαιρὸς xa0' ὃν οὑκ ἔτι σιγήσομαι γὰῶσσαν λαδὼν
παρὰ τοῦ Πατέρος ἐν χαιρῷ «λέγειν ἐπισταμένην ᾿
ὅτε µου πανταχοῦ τῆς Ἐχκλησίας καθιδρυµένης, δ.ὰ
τῶν ἐμῶν βοήσομαι μαθητῶν πᾶσιν ἔθνεσιν τὸν
ἐμαυτοῦ γνωρίζων Πατέρα, αὐτοῦ pot χαριζομένου
καὶ cra ἀχουστικὰ, τΏς ἐμῆς συνιέντα διδασκαλίας
κὸν νοῦν, χατὰ «b, «Καὶ ἔσονται πάντες διδακτοὶ
Θεοῦ, » ἅπερ ταῖς ἑωθιγαῖς ὥραις προσεδρεύοντα,
παιδεύσεως τῆς ἐμῆς µεταλήψεται, Ὁ δὲ Σύμµαχος,
᾿Εθηχέ pot πρωῖ γύρῳ φησίν !. Ὁ δὲ Αχύλας, Ἐν
πρωϊῖ ἐξεγερεῖ µοι ὠτίον τοῦ ἀκούειν. Οὗτοι γάρ
pot ἀνθ' ὑμῶν τῶν pl ἁἀχουσάντων γενήσονται,
προσεδρευόντων ἀςὶ ταῖς τοῦ νόµου σχιαῖς. Ἐκεῖνοι
δὲ τοὺς τύπους εἰς ἀλήθειαν πνευματιχῆς θεωρίας
ἑχδέξονται, ὑμῶν παραχουσάντων µου λέγοντος"
ε Ἐρευνᾶτε τὰς Γραφὰς, ὅτι £v αὐταῖς δοχεῖτε ζωὴἣν
αἰώνιον ἔχειν, χαὶ αὗταίΥ εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ
ἐμοῦ, καὶ οὐ θέλετε ἐλθεῖν πρός µε, ἵνα ζωὴν ἔχητα.»
Γράφει δὲ xoi ὁ θεῖος Απόστολος, « "Ότι dv(xa
ἀναγινώσχηται Μωσῆς, "άλυμμα ἐπὶ τὴν καρδίαν
αὑτῶν κχεῖται. »

Τινὲς δὲ ὡς ἀπὸ τῶν μαθητῶν εἱρῆσθαι τοῦτό
φασι, λαλούντων ἑχάστῳ τὰ πρόσφορα χαὶ κατάλληλα”
οἳ xa) τεθεῖσθαι, φασὶν, ἑαυτοῖς * καὶ πρωῖ, τοῦτ'
ἔστιν εἰς νοῦν καὶ καρδίαν ἡμέρας διαύγασµα, xal
νοητοῦ φωτὸς ἕλλαμψιν. Καὶ Παῦλος γὰρ εὐχαριστεῖ

COMMENTXRHL IN ΙΡΑΙΑΜ.
Ἐοὖτοις δὲ τοῖς τῆς 0aAdcznc ἰχθύσι καὶ ἔρπε- A

D

τῷθεφλέγων, ὅτι« Ἐῤῥύσατο ἡμᾶς Ex τῆς ἐξουσίας τοῦ b

σχότους, xal µετέστησεν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ YioU
τῆς ἀγάπης αὐτοῦ Év τῷ φωτἰ. » Τινὲς xal ὡς ἀπὺ τοῦ
προφήτου δυνατὸν τὸ παρὸν ἔφασαν λελέχθαι ῥητόν.
Εὐαγγελισαµένου γὰρ αὐτοῦ τὴν αὐτῶν τε, καὶ τῶν
ἐθνῶν σωτηρίαν, xal τοῦ Σωτῆρος τὴν ἄφριξιν, καὶ
τοῦ χόσµου τὴν συντέλειαν, πόθεν τούτῳ ταῦτα λέ-
χειν Y Ἱπόρουν καθ) ἑαυτούς. Ὁ δὲ φησιν’ Οὐκ ἐμὸς ὁ
λόγος, ὁ χορηγῶν δὲ Χριστὸς, ὃς τοῖς ἑαυτοῦ δίδωσι
χαιρόν τε .2όγου καὶ σύνεσιν πρὸς τὸ νοεῖν. Οὐχ ἀθετῶ

ὃν [sa, Liv, 12. Joan. vi, 45.

* Joan, v, 09, 40.158 IE Cor. 11,

2100

Istos porro pisces marinos et serpentes non luce,
sed tenebris colum referturos esse oratio miuita-
tur. Intelligas vero et maris quidem nomine, ingen-
tem. Judaeorum multitudinem , per fluvios autem,
eos ipsos, qui prius illis rationes suppeditarunt ;
per pisces denique, eos qui Judzorum traditiones
docentibus aliis didicerunt: quos omnes interituros
praedicit, fureque, ut. tenebre in omnes non obscu-
rato quidem cao, sed veluti tenebroso velamine
aliquo objecto diffundantur. Atque inde est, quod
non facturum se, sed induturum dixit, ut eos vide-
licet, qui luce indigni sunt, tenebre invadant, Est
vero saccus luctus indicium et signum, ut eorum
interitum ipsas etiam coelorum virtutes lugere si-
gnilicetur. Cum possem igitur nou. tori, inquit,
corpus ipse meum morti tradidi. Ita enim Patri
meo visum est. Itaque etiam cum accusarer, tace-
bam, eideui ad mortem usque morem | gerens ; uec
dubitans 4ore inihi tempus aliquando, quo lingua a
Paire accepta, quai loquendi tempestivitatem cale-
ret, inihi amplius tacendum | non esset quando ni-
mirum stabilita ubique Ecclesia, per meos ipse dis-
cipulos gentibus omnibus Patrem meum praedicans
clamabo, milique item audire valentes aures, id est
disciplinze mex capaces animas, juxia illud : « Et
erunt omnes docibiles Deo**, » largietur : quz matu-
tinis horis allent3e. disciplinam meam assequentur.
Verum quod Addidit mihi mane scientiam, habct
Symmaclius, Mane excitavit mihi aurem αά audien-
dum, dixit Aquilas. Ili siquidem mihi in locum ve-
strum venturi sunt, quime non audistis ; sed legis
umbra semper adhzsistis. At illi figuras in spiri-
lualis contemplationis veritatem excipient, aversau-
tibus vobis qui me noluistis audire ita provocan-
tem : « Serutamini Scripturas, quoniam in ipsis
putalis vitai perpetuam habere, et ipsz sunt, quz
testimonium perhibent de me, neque vultis venire
ad me, ut vitam habeatis 55.) Scribit vero et beatus
54 f& l'aulus: « Cum legitur Moses , velamen super
cor eorum positum est 56.

Non desunt autein, qui ex discipulorum persona
istud accipiant ; tauquam unicuique utilia et coi-
grua loqui se dicant ; maneque se esse additos, id
est, mentibus et cordibus ipsi$ divinum splendo-
rem et lucis intelligibilis coruscationem accepisse.
Paulum enim etiam Deo gratias agere legimus 57,
quod se de tenebrarum potestate ereptum in re-
gnum dilecti Filii sui ad lucem transtulerit. Non-

nulli rursum tanquam a propheta verba ista sumi.

posse dixerunt. Cum enim suam illis et gentiuni
salutem, Salvatorisque advcotum, mundi denique
consummationem nunliaret, undepam ista afferret
apud se dubitabaut. At ille : Non meus, inquit, sed
Christi suppeditantis, sermo est, qui suis loquendi
sapiendique tempus largitur. Non gratiam igitu£

15. ** Coss. i» 1, 13.

{ τΑΡΙΑ LECTIONES.

ς ἆνλ τὸ ἐπιπολάσαν. 3 Υρ. ἑνδύσειν.

! vp. γνῶσιν.

α ἐσ, τοὺς. Y Τρ. Het.

99ἱ

PROCOPII GAZ.EI

3192

everto, qui ejusdem przdicationi subservio ; qui- Α τοίνυν την χάριν ὑππρετῶν αὑτοῦ τῷ χηρύγματι,

que nowine ipsus omnia tolerare paratus sum.
Etiam si me, inquit, c:editis ; si conspualis, ejus
auxilii spem nunquam abjecero, qua potitus semel,
justumque consequendl. exspectatione. sustentatus
vobis ipse contradicere non valentibus resistam.,
Sed ad Christum revertamur, qui vocatos qui-
dem Jud:eos audire noluisse ; se autem Patri cuncta
in eo instaurare et recolligere statuenti non γερι-
gnasse lestatur : qui, dum se evacuaret, turpissima
quinque passus nibil in. ιο Patri obediret. sibi
an:dquam dedecoris allaturum arbitratus est : Non
flagellante Pilato ; non servo colaphum impingente;
non in se denique conspuentibus aliis, qui faciem
suam tanquam firmam petram posuerat. Ea enim
jd virtute gestum est, per quam patienter tulit ; -
quoniam e ecelo descenderat, ΠΟΠ uL sus, sed ut
ejus, a quo missus est, voluntati pareret ; qui sibi
liumangque tenuitati auxiliatus est. Significat vero .
ei se etiam opein tulisse, quia de iis, a quibus iu-
juriam patiebatur, poenas sumpserit; quas propter
celeritatem juxta. esse, seque a Deo justificari^ si-
gnilicat. αεί enim, et qui nullis adversum se
n ali causam preehuerat, interimere ausi sunt: quo-
ram cgo cum injuriam 5'735 ulciscor, nulli me
crimini, inquit, obnoxium esse testatus est. ]n.le-
que ait Pater: « Et dabo niaos pro sepultura. ejus :
el divites pro morte ipsius 58. Divitiarum enim
c:p ditate inflanmati Judzorum duces, suam in

eum mal.tiam converterunt.. Ipsum enim conspi- c

cati, dixerunt :e [lic est l;eres, venite; interficia-
mus ipsum **,» |

Quod si sit aliquis, qui me justa passum esse
arbitretur, Accedat jam, ut rationes meas improbet.
Sed certe non poterit. EL alicubi enim inquit pro-
plicta . « Videte ut justus periit, neque id quisquam
corde excipit **. 2 Apud eumdem et Judzos ita lo-
quentes reperias : Ligemus justum, quia inutilis
est nobis *', » Nec immerito justum appellavit, qui
peccatum non admisit, et in cujus ore dolus nullus
repertus est **, Quod autem quis secum litigaturus
sil, querit, ei dissimile non fuerit, quo quis
$e de peccato esset arguilurus postulavit. In
omnibus enin idem plaue nobiscum fuit, si
peccatum — excipias. ltaque dicebat : « Venit
priuceps mundi hujus, et in me non inveniet quid-
quam *?, » Est vero illud : Quis est, qui litiget me-
cum ? perfecti et inculpati viri signum ; quem ita
nihil movet, apud liomines judicium, ut ab istis
etiam condemnalus taceat; adversarios autem. ad
illud, qud aped Deum agitur, vocet. At co ipso,
quod quis se lesurus sit, quxrit, vibe sc esse au-

cioren demonstrat, vanasque eorum fuisse insidias, .

qui, ut est iu Psalmis : « Inierunt consilium, quod
stabilire non poterunt **. » Qui eniin, vita cum

* ρα. 1e, 9. ** Matth, xxi, 58.
15 Joau. xiv, 90. ** Psal. xx, 12.

πάντα τε παθεῖν ἔτοιμός εἰμ; δι αὐτόν, Κῑν τὐπτητέ
με, φησὶ, χἂν ὀστύητε, τὴν παρ) αὐτοῦ βοήθειαν
Ἀπίζων *, fiv εὑράμενος, xaV τοῦ δικαίου τεξασθαι
προσδοχῶν, ἀντιστήσομαι ὑμῖν ἀντιλέγειν ph ὄννα-
μένοις.
Ἁλλ) ἐπὶ τὸν Χριστὸν ἐπανέλθωμεν, ὃς φησιν Ἰου-
δαίοις Ὡς ὑμεῖς μὲν καλούμενοι παρηκούσατε, ἐγὼ
δὲ οὐκ ἀπειθῶ τῷ Πατέρι πάντα ἓν ἐμοὶ βουληθέντι

ἀνακεφαλαιώσασθαι. Κενώσας δὲ ἐμαντὸν, τὰ πάν-

των αἴσχιστα πέπονθα, εἶδῶς pij φέρειν got αἰσχύ FE
νην τῷ} πειθαρχεῖν τῷ Πατέρι. Πιωάτου μὲν µα. :
στιγώσαντος, τῶν δὲ ὑπηρετῶν ἑνός µε ῥαπίσανν
τος, ἄλλων δέ µου καταπτυόγτω»ν, ὡς στερεὰν τέ-
τραν τὸ πρόσωπόν µου ειθεἰς. Δυνάμεως γὰρ ἣν
τὸ πρᾶγμα, δι fiv Exapzépouv * ὅτι χαταθέθηχα Ex
τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα mot) τὸ θέληµα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ
τὸ θέληµα τοῦ πἐμφαντός µε. Αὐτὸς Υάρ pou xol
τοῖς ἀνθρωπίνοις ἐδοήθησε µέτροις. Απγλοῖ δὲ xal
ὡς ἐπήμυνεν αὐτῷ, δίκην ἐπιθεὶς τοῖς ὑθρίσασιν, ἣν
xai διὰ τάχος ἐγγίσειν φησὶ, δικαιώσαγτος αὐτὸν
τοῦ Πατέρος. Δ/χαιον γὰρ ὄντα, xaX xa0' ἑαυτοῦ μὴ
δόντα λαδὰς, ἀπαχτείνειν ἑτόλμησαν. Ανθ) ὧν a5-
τοὺς χολάσας, ἀνυπεύθυνον ὑπάρχειν ἐμὲ μεμαρτύ-
Ρηγεν. Διό φησιν ὁ Πατήρ Καὶ δώσω τοὺς πονηροὺς
ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ, xai τοὺς πλουαίους ἀντὶ τοῦ
θανάτου αὐτοῦ. » Φιλόπλουτοι γὰρ γεγονότες οἱ τῶν
Ἰουδαίων καθηγηταὶ, πρὺς τὴν γατ αὐτοῦ πονη»
plav ἑτράποντο. Καὶ γὰρ εἰδότες αὑτὺν ἔφασκον'
€ Οὗτός ἐστιν ὁ χληρονόμος ' δεῦτε, ἀποχτείνωμεν
αὐτόν. »

Εἰ δὲ νομίζει τις δικαίως µε πεπονθέἑναι, παράστω
πρὸς ἔλεγχον. 'AXX οὐ δυνήσεται. Καὶ ἀλλαχοῦ γὰρ
ὁ προφήτης φησίν΄ « Ἴδετε ὡς δίχαιος ἁπώλετο, xal
οὐδεὶς ἐχδέχσται τῇ χαρδίᾳ. » Παρ) ᾧ καὶ Ἰουδαῖοί
φασι’ «Δῄήσωμεν τὸν δίχαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμὶν
ἑστιν. 0 Εἰκότως δίχαιον, «€ Οὐ γὰρ ἐποίησεν ἅμαρ-
τίαν, οὐδὲ εὑρέθη δύλος ἓν τῷ στόµατι αὐτοῦ. » TO
δὲ, Τίς ὁ κρι’όμενός pos ; ξοικε τὸ, « Tic ἑλέγξει µε
περὶ ἁμαρτίας ; » χατὰ πάντα γὸρ ἡμῖν πλὴν ἅμαρ-
τίας, ὠμοίωται, Διόπερ ἔλεγεν ' ε Ἔρχεται ὁ ἄρχων
τοῦ χόσµου τούτου, xal Ev ἐμοὶ εὑρὲσει οὐδέν. )
᾽Ανδρὸς δὲ τελείου χαραχτῆρ, tb, Τίς ὁ κρινὀμενός

D µοι; ᾧ μηδὲν ἡ παρ’ ἀνθρώποις χρίσις, ὡς σ'γᾶν

μὲν ὑπ αὐτῶν καταδιχαξόµενον, χα)λεῖν δὲ πρὸς τὴν
παρὰ θεῷ χοίσιν τοὺς ἑναντίους. Τὸ δὲ, c/c κακώσει
µε; ἐμφαίνει τὸν ἀρχηγὸν τῆὺς ζωῆς. Οὐχοῦν εἰς
µάτην dj τούτων ἐπιθουλὴ, κατὰ τὸ ἓν φαλμοῖς “
« Ἐβονλεύσαντο Bout, fjv οὗ μὴ δύνωνται στῆσαιω
Πῶς γὰρ, ὢν tfj, θανάτῳ χατείχετο; καθ» δὲ vívo-
νεν ἄνθρωτος, δοχεῖ τοῦτο δέχεσθαι παρὰ τοῦ Πατέ-
pog. Ὡς γὰρ θεὺς, Ίγειρεν ἑαυτὸν λέγων - « Λύσατε
τὸν ναὺν τοῦτον, xal ἓν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν.»
Ἐφ' of; φπαι rob; αὑτούς' Ἰδοὺῦ πάντες ὑμεῖς

*" [sa, tv, 4... ?! Sap. n, 12. ** Isa. Lii, 7; L Petr. n, 23

VARUE LECTIONES, :

X vp. nique. — Y vp. τὸ.

2193

COMMENTARIIL IN I53AIAM.

2194

ὡς ἱμάτιο}, παλαιωθήσεσθε, καὶ ciic xucagádys- A sit, tortis legit us teneatur? Quotenus vero hon €

ται ὑμᾶς. "H εὑρὼς, χατὰ Xóugayov* ἡ Ερωτὴρ,
ὡς Αχύλας. Av ὧν σηµαίνει τὴν παλαίωσιν τῆς
κατ) αὐτοῦ σωματιχῆς λατρείας. Ηᾶν vXo τὸ παλα:ο’-
µενον καὶ Υπράσκον, Σγγὺς ἁπφανισμοῦ. Σήτα δὲ
λέγει καταθιθρώσχηντα, την guvsiónau ὧν τετολµή-
χασιν, ὁρῶντες τὴν ἑαυτῶν μὲν ἀποθολὴ», την ἐπι-
στρ, ρΏν δὲ την ἐπὶ Θεὸν τῶν ἑθνῶν. Au) xal πρὸς
τῷ τέλει «5,9 ῥίθλου φησίν « Ὁ σχώλης αὐτῶν οὗ
τελευτήτει, xal τὸ πῦο οὗ σθεσθῄσεται, xat ἔσονται
εἰς ὄνειδος πάση τῇ Yr. »

porro depasceutis | nomine,

fuit, hoc ipsum videtur a. Patre. accepisse. Se
enim Lonquam Deus. ipse suscitavit, qui dixit :
ε Solvite templum hoc, et tribus diebus ipsum
exceitabo 35. » Eosdem deinceps. verbis istis allo-
quitur : Écce, omnes vos, quasi vestimentum velte-
rascelis, et tinea comedet vos ; siverubigo, utintere
pretatur. Symmachus, sive vernis, ut Aquilas,
Quibus verbis corporalis ejus cultus antiquationem
lustare. demonstravit. Parum enim distat ab inte-
ritu quidquid senium vetustatemque patitur. Tineo

eorum, qua admiserunt, conscientiam 576 intelligit, cum ipsi se

rejici, gentes autem ad Deum converti intuebuntur. Atque hinc est quod estremo prophetz lihro. scri-
bitur : « Vermis eorum non morietur, et ignis nou exstinguetur, et crunt in. probrum. uuiversae

terr:e 56, )

Λέγοι δ ἂν σῆτα χαὶ τὰς ἁμαρτίας. αὐτῶν. Ἐς B — Dicas fortasse et tineam eoruin peccata. eo ipso

αὑτῶν YXp ἔχουσαι τὸ εἶναι, κατ) αὐτῶν τῆν βλάξην
ἑργάνο.ται. Ἐτεὶ χαὶ τὸ ἱμάτιον τρορῇ γίνεται
ᾧπερ ἐγέννηπσε σκώληκι. Λογισμὲς δὲ οὗτος πρὸς
τὸ μὴ φοθεῖσθαι τὰ ἐξ ἀνθρώπων τῶν ἀπολλυμένων,
χαὶ ἔνδειξις τῖς τοῦ λέγοντος ἀφθαρσίας. Αηλοῖ δὲ
καὶ τὴν xat' αὐτῶν τιλωρίαν χαὶ σητῶν αὐτοὺς
δίχην ἐκλαπανῶσαν ταῖς συμφοραῖς. Καὶ ἀλλαχοῦ
Y^p ὁ προφήτης qual: « Τί ἔτι πληγήσεσθε προσ-
τιθέντες ἁμαρτίας;, Πᾶσα χεφαλῆ εἰς πόνον, » xai
τὰ ἑφεξης, Δι ὧν αὐτῶν δηλοῖ τὴν ἀπώλειαν, xal
χώρας ἀλλοτρίωσιν, χαὶ πόλεως ἐμπρησμόν. Εἶτά
φτσι, Tic ἐν ὑμῖν ὁ φυθδούμενγος τὸν Κύριον; τὴν
ἁπορίαν τούτων δηλῶν, xal τὸ σπάνιον. [Τοῦτο, ἢ
τοιουτόν τι] δὲ ζητεῖ ὁ μὴ θέλων τὸν θάνατον τοῦ
ἁμαρτωλοῦ. ὡς τὴν μετάνοιαν αὐτοῦ. Διό φησιν"
Ἔτι καὶ voy. ὑμᾶς ἀναχαλοῦμαι ἓν τῷ τῆς ἀγνοίας
CX/tQ τυγχάνοντας * καὶ τοῖς ἐπιειχέτι προτείνει
φιλανθρωτίαν. Ἐσώθη γὰρ τὸ χατάλειµµα, οὗ xal
ἀπαρχῃη τοῦ Σω-Ώρος οἱ µαθηταἰ. Καὶ ἄνθρυπηος δὲ
Ύςγονὼς, πιιῖς εἶναί φησι τοῦ 8:02, Καὶ x5 ἀχοῦ-
σαι τὴς αὑτοῦ φωνῆς, οὐ νόμου παρἀᾶθασις ἦν,
ἀλλὰ μᾶ.λου ῥεθαίωτπις, σχιαγραφίσαντος τὴν ἁλή-
Octav, κατὰ τὸν Απόστολον λέγοντα" ἹΝόμον «οὖν
χαταργουμεν διὰ τΏς πίστεως; μὴ Υένοιτο, ᾽Αλλὰ
νόµον ἱστάνομεν. Γέγραπται γὰρ ὅτι ὁ δἰχαιός µου
ix πίστεως ζήσετα.. Ἱιέρας γὰρ νόµου xal προφη-
τῶν ὁ Xpiszb; δικαιῶν ἐν πίστει τὸν ἀσεθὴῆ. Tol
δὲ vov χαλουµένοις ἔλεγεν 6 Πατήρ᾽ « Οὗτός ἐστιν ὁ
Yló; µου 6 ἀγαπητὸς, ἁχούετε αὐτοῦ. Τινὲς δὲ
ἄμεινόν φασιν, ὡς τὺν θεοσεθεῖν δοκοῦντα π2ρ᾽ Ἴου-
δείοις ἀναχαλεῖ τρὸς µετάνοιαν, καὶ ὡς μτδενὸς
πειθομένου, ἐν σκότῳ φησιν ὑπάρχειν αὐτοὺς xal
φωτές ἑστερῆσθαι. Τοῦτο δΣ τοῖς ἀποστόλοις οὐχ
Ίρμοττεν, οὐδξ τὸ πῦρ σωρξ”ειν καθ) ἑαυτῶν», xal
χατισχίειν τὴν cAóya. Ἐπιμένοντας δὲ φησιν,
ὑμᾶς τῇ ἀπιστίᾳ τὸ τῆς αἰωνίου χολάσειως ἐκδέχεται
πὕρ" οἷς παρα.νεῖ * πρότερον ἐπὶ τῷ Κυρίῳ πε-
ποιθέναι, Θεὸν ἑαυτὸν εἶναι λέγων, χαὶ ταπεινῆς

significare, quod in eosdem a quibus orta sunt,
peruiciem moliuntur : non aliter quam νου ipsi,
a qua editus est, in cibuin vestem abire cernimus.
Ad id autem οἱ istiz:c consideratio contulerit, ut&
hominum, qui petunt, non quam metuendos esse

conatus, sed ejus, qui loquitur, incorruptiocetB '

immortalitatemque meminerimus, Ostendit vero et
cos calamitatibus in. ultionem, tanquam tineis ab-
sumi. Nam et alicubi apud prophetam legimus ;
tQuidadliuc perentiamini addentes peccata ? Omne
caput in laborem ?*, οἱ quie. deinceps : quibus
eorum interitum, regionisque alienationem, urbis
iuce.dium deuique significavit, Deiude adjicit :
Quis est in vobis, qui timet Dominum ? nimirum, ut
talium penuria; paucitatemque demonstret, ld au-
tem il'e postulat, peecatoris poeuitentiam, non mor.
tem desiderat **. Itaque ait etiam, nunc vos in ignoras
tionis tenebris Ycrsartes iterum atque iterum voco.
lis deinde, qui frugi sunt, et mansueti, liumanita-
tem protendit. Sunt enim servata reliquiz, quarum
primitize ipsi fuerunt. Salvatoris discipuli. Deinde
ul homo, puer Dei dicitur : Et quod de ejus voce
audienda additur, legis est confirmatio, non trans-
gressio qua "veritatem. adumbrabat : juxta. Apo-
stolum, ubi ait: « Legem igitur destruimus? Absit.
Imo stabilimus. S-ribitur eujm : Justus meus ex
fide vivit. E-t enim Christus legis et prophetarum
finis ultinius, qui impium ex fide iustificat **. »

p Eis autem, qui nunc vocantur, sic Patrem allocu-

tum csse reperias, « Hic est Filius meus dile.
ctus, ipsum audite '. » Aiurt nonnulli eum potius,
qui pius esse videtur apud Judzecs , ad poenitentiam
provocare, nulloque persuaso im tenebris eos ver.
sari, liceque. destitui significare : quod discipulis
nequauam convenerit, ut. ueque ignem adversum
se acervare, flanmamque obfirmare. Quud si incre-
duli, inquit, $77 esse perrexeritis, vos seimpiter-
nie vindice ignis excipiat necesse est ; quo prius,

** Joan. n, 19. ** Isa. Lxvi, 94. *' ga. 1, ν. ?* Ezech, xvin, 25... ?* Rom. x, 4. ' Mattb. m, 17;

xvi, 5.

YARLE LECTIONES.

3 [c. παρῄνει.

2165

PHOCOPIT GAZ;EI

2496

ut Domino confiderent admonebat, cum Desm 68 Α ἑννοίας &x τοῦ adpva φορεῖν ἑαυτὸν ἀἁποτρέπων αὐ-

predicans, ab huimilique de se cogitatione, quia
carnem gereret, avocans, virgam se et fulcimentum
factum esse assereret.

Neque enim credere waleant, qui gloriam a se
mutuo, non a Dco, qui virga dictus est, quarant,
omnia siquidem, ut bene sint sustinet : juxta illud :
« Virga (ua et baculus tuus ipsa me consolata
sunt *. » Est enim inconstans et lubrica natura,
" egetque polentiori ad retincftdum aliquo : quo po-
titus qui justus est, supra petram sibi statutos
esse peues affirmat ?. Ceterum versari in tenebris
Judaeos δἱ Paulus ipse ostendit, cum hujus szculi
Deum mentes iufidelium exczecasse dicit *. Et
]saias , cum lucem illis exspectantibus factas esse
tenebras. Ilinc et illa Christi : « E;o sum lux
mundi *, » οἱ qua deinceps. Et illa etiam : « Qui
credit in me non judicatur *: ut eos ab ignis vin-
dicta avocaret. Ceterum quod obfirmate ignem
dixit; judicii acerbitatem velementiamque de-
monstravit, Multa siquidem iguis suggcsta materia
adaugelur; parva autem elanguesceit ; et consumpta
exstinguitur. Judsi itaque prophetis, qui ad se
missi essent, partim ferro, partim lapidibus inter-
emptis, ignem in se accenderunt, flanmamque obfir-
marunt; cum sublato herede, Christi disciplinam,
legis umbris addicti, non adniiserunt. Eos itaque,
tanquam se legis quidem , /ucem habere putarent,
vere tamen non haberent, a sua ipse arcet faimnilia-

τοὺς, αὑτόν τε ποιεῖσθαι ῥάδδον χαὶστ{ριγμα.

Οὐ γὰρ Ἀδύναντο πιστεύειν δόξαν παρ) ἀλλήλων
λαμθάνοντες, xal τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ οὐ
ζητοῦντες, ὃς εἴρηται ῥάθδος. ᾽Ανέχει Υὰρ πάντα
πρὸς τὸ εἶναι καλῶς χατὰ τό. « Ἡ ῥάδδος σου xa
ἡ βαχτηρία σου, αὗταί µε παρεχάλεσαν. » Ὁλισθηρὰ
γὰρ ἡ φύσις, xai δεῖται τοῦ περικρατοῦντος. Οὗ
τυχὼν ὁ δίχαιος λέγει" « Ἕστησεν ἐπὶ πέτραν τοὺς
πόδας µου.» Ἐ» σχότῳ δὲ εἶναι τοὺς Ιουδαίους xal
ὁ Παῦλος δηλῶν, «'O θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου, φησὶν,
ἐτύφλωσε τὰ vo uisa τῶν ἀπί στων. 2 Καὶ '᾿Ἠσαΐῖας

B φησίν « Ὑτομεινάντων αὐτῶν φῶς, ἐγένετο αὐτοῖς

αχότος.» Δὸ Χριστὸς ἔλεγεν' « Ἐγώ εἰμι τὸ qox
τοῦ κόσμου, » xal τὰ ἑξῆς. Καὶ τοῦ τῆς χολάσεω,
δὲ πυρὸς ἀποτρέπων αὐτοὺς ἔλεγεν « Ὁ πιστεύων
εἰς τὸν Υἱὸν, οὐ χρίνεται. 9. Ἐπίτασιν δὲ παρίστται
κρίσεως τὸ, Κατισχύετε φλόγα. Ὕλης μὲν γὰρ πολ-
}ῆς προσαγοµένης, αὔξει τὸ πῦρ' ὀλίγης δὲ, ἀτονεῖ'
δαπανηθείσης δὲ, σθέννωται. Ἰουδαῖοι τοίνυν πῦρ
καθ) ἑαυτῶν ἔχαυσαν, ἀποχτείναντες τοὺς προφῆτας,
xa λιθοδολἠσαντες τοὺς ἀπεσταλμένους. Κατίσχν-
σαν δὲ «hv ἑαυτῶν φ.]όγα, τὸν χληρονόμον ἄπεχτο-
νότες, οἳ την διὰ Χριστοῦ παίδευσιν οὖκ ἐδέξαντο,
ταῖς τοῦ νόµου σχιαῖς ἐπιμείναντες. Διόπερ ὡς φῶς
μὲν ἔχειν οἰομένους τὸ νομιχὸν, οὗ μὴν ἔχοντας ἆλη
θῶς, τῆς πρ)ς αὐτὸν οἰκειότητος ἀποπέμπεται λέ-

riiate οἱ consuetudine ; cum in lumine ignis proprii, C 10v * Πορεύεσθε τῷ φωτὶ τοῦ πυρὺς ὑμῶν καὶ τῇ

εἰ in flamma, quam succenderunt, jubet ambulare.
Neque vero illatz ipsos in Christum injuriz poenas
luisse ignórari patitur; cum propter se isthec illis
facta esse, etin moerore dormituros subjicit : quibus
acrorum vastitatem, urbisque direptionem, templi
denique incendium demonstrat. Dormierunt vero
etiam in marore ; vel, ut ait Symmachus, in do-
lore; vel, ut Aquilas, ín defatigationem. Neque
enim qui facta per Christum redemptione indigni
57$ sunt, ipsa praemiorum spe, non spiritus
oblectatione fruentur; sed penarum dolorisque
CAP. LI.

Vgns. 1-5. Audite me, qui persequimini quod ju-
sium est, et qui quaritis Dominum. Intuemini in
solidam petram, quam ezxcidistis, et in foveam lacus,
quam ef[fodistis. Intuemini in Abraham patrem τε-
strum, et in Sarram, qua peperit vos, etc.

Sed ista ne vos pati contingat, etiam nunc hor-
Lari, οἱ ad resipiscentiam provocare non desino;
qui, simulato quidem in Deum cultu, contraria
aute ejusdem voluntati faciendo, dum quod justum
est. persequimini, veritatem vobis inimicam exsi-
stere putatis. Placet vero nonnullis, eos, qui fidem,
Ciristumque justitiam quxrunt, prophetam allo-

gAopl, ᾗ ἐξεκαύσατε. "Ότι δὲ τῆς εἰς Χριστὸν
παροινίας ἔτισαν δίκας, παρἰστησιν ἐπάγων' Av ἐμὲ
ἐγένετο ταῦτα ὑμῖν" ἐν Aózq κοιμηθήσεσθε. Tas
δὲ λέγει πόρθησιν χώρας, πόλεως ἅλωσιν, ἐμπρησμὴ
τοῦ νεῶ. Ἐκοιμήθησαν δὲ καὶ ἑλύπη *, ἢ χαὶ ἐν
ἐδύνῃ, κατὰ Σύμμαχον' fj xavà τὸν ᾿Αχύλαν, εἷς
διαπὀνησιν. Thy διὰ Χριστοῦ γὰρ λύτρωσιν οὖν
ἀξιωθέντες λαθεῖν, οὐχ ἐν ἐλπίδι γερῶν, xaX θυµη-
δίᾳ πνευματιχῇ, ἀλλ ἓν φόδῳ χολάσεων, xal omg
τῇ δι αὐτὰς ὀδυνώμενοι κοιµηθήσονται.

meiu dormientes cruciabuntur.

ΚΕΦΑΛ. ΝΑ’.
a'-Y'. ᾽Ακούσατέ µου, οἱ διώκοντες τὸ δίκαιον,

D xal ζητοῦντες τὸν Κύριον. 'Epn6Aévracs εἰς τὴν

στερεὰν πέτρα», f|v ἑλατομήσατα, xal slc τόν
βὀθυνον τοῦ Aáxxov, ὃν ὠρύξατε. Ἐμθ-ένψατι
εἰς ᾿Αδραὰμ τὸν πατέρα ὑμῶν, καὶ slc Zdfjar
τὴν ὡδίνουσαν ὑμᾶς, x. τ.λ.

Αλ)’ ἵνα μῆ ταῦτα πάθητε, xal vov ἔτι παραινῶ τῷ
µετάνοιαν, ὦ ἄνδρες, ὑμῖν, οἱ προσποιούµενοι μὲν τὸν
Κύριον τιμᾶν, ἑναντία δὲ πράττοντες τῇ τοῦ Κυρία
βουλῆ, τῷ τὸ δίκαιον ἐλαύγειν, ἡγεῖσθαίὃ τε δυσµεή
τὴν ἀλήθειαν. Τινὲς δέ φασιν ὡς προσφωνεῖ τοῖς £-
στεύουσι zai ζητοῦσι Χριστὸν τὴν δικαιοσύνην, xil
ὡς ἀἁλλοτρίους τῶν Ἰουδαίων τούτους xaAst. Πάντες

* Psal. xxu, αν. 3 Psal. xxxix, δ. * ΙΙ Cor. iv, 4. ὅ ll Cor. vin, 1. * Joan. uir, 18.
VARIA LECTIONES.

αρ. ἓν λύπη. b γρ. ἡγεῖσθς,

8:97

COMMENTARII IN ISAIAM,

2198

γὰρ προεῖπε πῦρ xalety, Ev ᾧ xat κατεχαύθησαν of A qui; et velut a Judzis alienos illos &ppellare. Qin-

διώχουσι τὸ δίκαιον, οὐχ ὡς ἑαύγοντες, ἀλλ᾽ ὡς
ἐπ᾽ αὑτὸ τρέχοντες, ἵνα χαταλάθωσιν, ὡς τό" « Ζη-
τησον εἰρῆνην, xai δίωξον αὑτῆν. » Ὀλιγοστοὶ μὲν
γὰρ οὗτοι’ προθήσοντα: δὲ εἰς ἄἅμετρον πλῖθος τῶν
ἐθνῶν προστιθεµένων τοῖς ἐκ περιτομῖς ὃ καὶ παρ-
ἴίστγσι παράδειγµα τὸν ᾿Αέραὰμ xa τὴν Σάῤῥαν c.
Τινὲς δὲ πρὺς τοὺς ἀπίστους εἰρῆσθαι τὸν λόγον,
ὡς προείποµεν, λέγοντες, φασὶν ὡς ἀντὶ τοῦ, xal elc
τὸν βόὀθυνον, ὁ Σύμμαχος. εἰς τὴν τρυμα.]ιάν"
ὁ δὲ ᾽Αχύλας, πρὸς ἐχχοπὴν, ἐχδεδώχασιν *. αἰνιτ-
τοµένου τοῦ λόγου τὴν σῶμα τοῦ Κυρίου δεξαµένην
πἐτρα», ἣν ὄρυξεν Ἰωσήφ. Εἶτα μετέδη ἐπὶ τὸ
παράδειγµα τοῦ ᾿Α6ραὰμ, καὶ τῆς Σάῤῥας, oi δίχην
πἑτρας ἄχαρποι καὶ ἄγονοι γεγονότες, πολλῶν ἐθνῶν
ἁατέρες ἑγένοντο διὰ πίστεως, ὡς ὁ Παὔλός φησι ’
εΚατενόησε τὸ ἑαυτοῦ σῶμα ἤδη νενεχρωμένον, » xal
τὰ ἐπὶ τούτῳ. Ἐξ éróc οὗ», τοῦ ᾿Αέραὰμ καὶ τῆς
Σάῤῥας (elc γὰρ ἄμφω, χατὰ τό' Ἔσονται οἱ δύο εἰς
σάρχα μίαν) (sel τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ τῷ πλήθει
συνέστησαν 'διό φησιν, Elc ἦν, καὶ ἐκά.εσα αὐτόν.
ὝὭσπερ οὖν ἐπὶ τοῦ ᾿Αδθραὰμ οὕτω πεποίηκα * οὕτω
μὴ ἀπογινώσχετε, ὡς xal ἀπὸ τῆς πέτρας ταύτης,
ἡν ὑμεῖς ὁἸατομήσατε, ἔσται τις ἐλπὶς σωτηρίας
πᾶσιν ἀνθρώποις. ᾽Αλλὰ χαὶ πέτρα κατὰ Παῦλον ἣν
ὁ Χριστὸς, fjv &v τῷ πάθει διώρυξαν, xazà τό" «Ὢρυν-
ξαν χεῖράς µου xal πόδας µου. » Βόθυνον δὲ τὴν
ερωθεῖσαν πλευρὰν ὑπαινίττεται. Διὰ γὰρ τούτων f,
σωτηρία, καὶ τῆς Ἐχχλησίας συνέστη τὸ πλήρωμα,
xaüáx:p ἑξ Αδραὰμ xal Zdéfac τὸ πλῆβος τὸ
ἄπειρον. Ai) παρακα.λΕῖ τὴν Σιὼν, τὸ θεοσεθὲς πά-
λιν d πολίτευμα, ὅπερ εἰς ἔρημον δι ὑμᾶς κατέστη.
Πλὴν ἀλλ᾽ ἐγὼ τὴν ἐρημίαν αὐτῆς ἀναλήψομαι παρά-
κ.λησιν xaXov τὴν περι τούτων ἑλπίδα. "Ερημον
δὲ, ὡς πρὸς τὴν ἔχουσαν πάλαι τὸν ἄνδρα, τὴν ἐξ
ἐθνῶν Ἐκχλησίαν, χαλεὶ, πρὸς ἣν ἔλεγεν ὁ προφήτης:
« Εὐφράνθητι, στεῖρα, ἡ οὐ τίχτουσα,» xat τὰ ἐπὶ
τούτῳ. Τίς δὲ ἡ τὸν ἄνδρα ἔχουσα, ἀλλ᾽ f) τὸ βιθλίον
τοῦ ἁποστασίου πυιησαµένη; &v δὲ τῇ ἑρήμῳ παρά-
δεισον ἔσεσθαι λέγει, χατὰ τὸν Ey ἀρχῇ παρὰ Ku-
ρίου....

nes enim antea ignem accendere dixit; in quo ipsi
etiam conibusti sunt, qui quod justum esi, non
abigendo, sed appetendo ut adipiscantur, perse-
quuntur : Qua!e illud est : « Quare pacem et per-
sequere eam 7". » Sunt enim perpauci illi quidem ;
sed in multitudinem evadent infinitam, cum iysi
accesserint Judari, ut. Abrahami Sarraque exemplo
demonstr atur. Nonnulli rursus adversus incredulos
sermonem esse, sicuti diximus, arbitrati, pro quo,
et. in foveam habemus ; et in foramen Syminachumn
quidem, in excisionem autem Aquilam transtulisse
volunt ; tanquam petram illam qux Christi corpus
excepit, et a Josepho excisa excavataque est, oratia
demonstret. Deinde ad Abrahami et Sarre exem-

B plum sermonem transfert, qui et ipsi saxi more,

fructu liberisque carentes, multarum per fidcm
gentium parentes, Paulo teste, (uerunt, cum Abra-
hamum jam suum corpus emortuum, et qua dein-
ceps, considerasse dixit. Ex uno igitur, Abraliamo
et Sarra (unum enim uterque, ut illo liquet, quo
[ore dues in carne una dicitur), tanquam coeli astra
multitudine, constiterunt. Ideoque unus erat, et
vocavi eum, adjecit. Quemadmodum igitur in Abra-
hamo id ego przstiti : sic et ab ista petra, quam
excidistis, mortalibus universis spes aliqua corse-
quendz salutis futura est. Erat vero petra, docente
Paulo *, Christus ipse; cui mortem obeunti manus
et pedes clavis esse transfossos Scriptura testatur.
Significatur item per 579 foveam latus ipsum
haste mucrone vulneratum. Per hxc enim paria
salus est ipsaque etiam Eeclesig constituta pleni-
tudo ; non aliter quam ex Abrahamo et Sarra iufi-
nita multitudo. Atque inde est quod Sionem ; id est,
piam olim civitatem consolatur, 118 descrita qui-
denm propler vos, inquit, per ime frequens iterum
futura est : ubi consolandi verbo, promissionis hujus
spem significavit. Eo ipso autem quod desertam
vocat, Ecclesiam gentium intelligit, tanquam. quie
dudum virum habeat, ad quam ita loquebatur pro-
pheta : « Laetare, sterilis, quze non peperisti *,»et qu;e

postea. Quaenam autem est, quz virum babet, nisi que repudium misit? - In deserto deinde futurum
dicit paradisum ei nop absimilem, qui initio a Domino....

ἃ-ις'. Ακούσατέ µου, ἀκούσατᾶ, Aaóc gov, xal p — 8) Vrns. 4-16. Audite me, audite, popule mi,

οἱ BuciAgic, πρός ua ἐνωτίσασθε, ὅτι vópoc παρ᾽
ἐμοῦ ἐξε.εύσεται, καὶ ἡ κρίσις µου εἰς φῶς
ἐθνῶν. Εγγίζει ταχὺ ἡ δικαιοσύνη µου, xal ἐξ-
ε.εύσεται, ὡς φῶς, €ó σωτήριόν µον, xal elc
τὺν Bpaylorá µου ἔθνη ἐκπιοῦσι. Ἐμὲ νῆσοι
ὑπομενοῦσι, καὶ εἰς τὸν βραχἰογἁ µου &Aztov-
CY, X. τ. λ.

. 5». ἀνθρώπους φοθούμενος, pt ἁποσυνάγωγόν
σε ποιῄσωσιν οἱ λέγοντες * « Δαιμόνιον ἔχει xal pal-
ψεται. Τί ἀχούετε αὐτοῦ.» Οἷς ἔλεγεν ὁ Χριστός *
εΚαὶ ὑμῖν τοῖς νομ,κοῖς οὐαὶ, ὅτι Πρατε τὴν xAXelóz

, Psal. xxxim, 31. 5 d Cor. x, 4.

VARIA
4 vp. πάλαι.

€ γρ. τοῦ Αὐραὸμ xai sv X3

"-
τον

* Isa. Liv, 1.

el reges, ad me attendite, quja ler α me egredietur,
el judicium meum in lucem gentium. Appropinquat
cito justitia mea, et egredietur, sicut lux, salutare
meum, el. in brachium meum gentes sperabunt, ctc.

58] . . . . homines metuens ne te synagoga
moveant, dicentes : « Diemonium habet, et. furii;
quid auditis eum '*? » quihus respondebat Chri-
suu$ : « Yie. vobis ctiam legisperitis; quia feitis

!* Joan. x, 90.

"LECTIONES.

2199

ΓΡΠΟΟΡΣΗ GAZ. EI

2300

clavem intelligenti, ipsi autem non inir. lis, sed A τῆς Υνώσεως, αὐτοὶ οὐχ εἰσέρχεσθε, xaX τοὺς Eiatp-

introeuntes ctiam prohibetis '! ; » quos nunc expu-
guata civitale perituros esse siguificat. Sequitur
postea de eorum, qui pietatem amplectuntur, ten-
tationibus, deque liberationibus «disp:tatio, juxta
iud in Psaliiis : « Mondavit procellie, et stetit in
auram, silueruntque Huctus ejus !*. » Possum enim
jsta ego prestare : Qui. virtutum sum. Dominus,
quique in os tuum verba mea positurus sum. Dicam
enin peccateri :: € Quare tu. enarras. justitias
meas !!? » Non enim pulchra laus est in. ore pee-
catoris '*. Nam « de cordis 2bundantia os loqui-
tir '9, »— De justo. autem : «€ Lex. Dei in ore
ejus !5, » usurpatur; qui etiam. Sion. effectus,
idemque in. Christum amplexus, dicet Donimo,
Deus meus es tu : a quo vicissim : Populus meus
es in, ipse audiet,

E5G2 VEns. 17-25. Excitare, excitare, exsurge,
Jerusalem, que elibisti de manu D mini calicem i: ce
ejus; usque ad. (undum calicis sopoiis bibisti, el
eracuasti, et non crat qui consolaretur te. ex oinubus
filiis Quis, quos peperisti, cte.

CAP. LII.

583 Vrns. 1-6. Eacitare. excitare, Sion. Induere
fortitudine tua, Sion, et. induere uloria tua, Jerusa.
lem civitas sancta. (Non amplius perget transire per
te iucircumcisus, et immundus, elc.

Absoluta de vocatione gentium disputatione, in
qua, cum populum suum appellasset, legem a se,
et judicium in lucem exoritura significavit; eratio-
nem jam ad Jerusalemí convertit, illamque eo
lapsu, quent: ultimo post illatam Christe ς ontunie-
liam patiebatur, esritari. postulat, [ta nimirum
Dcus pro sua bonitate et. clementia, qui peccato-
rem resipiscere, non perire desiderat, eos ad pa-
nitentjam proposita utilitate invital ! ; et. quod
excitari posiulat, spontaueum | fuisse lap;um, de-
monstrat !5. Si enim ab alio iinpediretur, ad. liunc
ipse, non ad illam de exsurgeudo s»rmenem diri-
gcret. Quis enim /apsus, etiam si membrum fre-
gerit, uon tolis viribus excitari se contendat? Et
tu. igitur, tanquam vestimento viribus assumptis,
animo excitare. Dicet enim postea : Induere forti-
tudiie, Sion, Unde apparet hoc loco, Jerusalein
non celestem, non. piam illam vite rationem, sed
sensibilem Itomanisque subditum civitatem sigui-
fiari. Quis ideo. calicem furoris ejus bibisse cli:mn
dicitur : cum. neque calestem , in qua reznare
Deus dicitur; neque piam illam in teria vitz ra-
tionem furor ct ira attingant. Est autem hujusmodi
Svinmnaclii. interpretatio ς Poculum 586, ire ejus,
calicem exulcerationis etiam exhausit, neque est qui
ronsolelur eain.

'" Luc. xi, 55.
XxXAvi, 914.

!* Psal. cvi,
" Ezech. xvin, 25.

C

D

χομένους ἑχωλύσατε,» οὓς ἀπολεῖσθε νῦν, zv, 0: v, ἆλω-

---

σομέντς τῆς πόλεως. Εἶτα περὶ τῶν πει ,ασμῶν τὸ

εὐσεθεῖν ἠρημξέ.ων ἐπήνξεγΥχε, τούτω,
ἀν έτεως, xazÀX τὸ ἐν φαλυοῖς

Υίδι, χα) ἕστη εἰς αὔραν. Kal ἑχότατε τὰ χύμα

aii
Πεύριος εἶἰιαὰ τὸ δυΡάιέεω»’, ὃς καὶ τοὺς ἑμεὺς
Aóyove ἐμζα.ιῶ cÓv τῷ otcyjazi. Τῷ γὰο ἁ ᾽αοτω:
λῷ ipio: «Ίνα τί σὺ ἐχδ.ΤΥῇ τὰ δι ὡματά µουςν -

$. 9 Δυνατὸς vig ταῦτα ποιεῖν ἐγὼ, εἴγς χαὶ

« 02 Υὰρ ὡραῖος αἶνος ἓν στόµατ. ἁ λαρτωλοΏ.»---ε "Er
Y*p τοῦ περισσεύκατος τῆς χαρδίας 55 στόμα Ἰα)εῖο
1:016 τοῦ δ,καίου εἴρηται:ς, Ονόμος τοῦ O:c3 αὖ-
τοῦ ἐν zagóta αὐτοῦ.» Ὁς καὶ Xin* γε)ὀμέενος, ἐρεῖ
τῷ Κυρίῳ: θεές ου εἶ cb, 5r του Χιστοῦ πίστ.ν
δεξάµενος " καὶ ἀκούσστᾗ, παρ αὐτοῦ, Λαός µου d
σύ.

xy. ἘΕξεγείρου, é£eyelrov , ἆναάστηθι Ἱε.
peveadng, ἡ πιοῖσα ἐκ χειρὺς Kvplov τὸ πετή-
pior τοῦ ὑυμοῦ αὐτοῦ. Τὸ ποτ, ρ)ο» γὰρ τῆς ατώ-
σεως, τὺ xórÓu τοῦ θυμοῦ ἑξέπιες, καὶ ἑξεκέ-
νωσας * xal οὗκ ἦν ὁ παρακα.ῶν σε ἁπὸ πάντων
τῶν τἐχγων σου, ὧν ἔξεχες, x. 5. λ.

ΚΕΦΑΛ. NB'.

a'-c'. Ἐξεγείρου, ἔξεγερου, Σιών. Ἔνδυσαι
tr lexov cov, Σιών. Kal σὺ ἔνδισαι ziv. Σέξαν
cov, T ει σα. πό.ῖις ἡ ἁλία. Ot κέτιαροσθὴ-
σεται διε./εἴν' διὰ cov ἀπερίτιητος , καὶ ἁκά-
θαρτος. x. 5. λ.

Τὴν κλῆσιν εἰπὼν τῶν ἐθνῶν (περ ἴδιον ἔχάλα
λαὸὺν, πρὸς ἃ χαὶ ἔλεγεν, ὅτι Νόμος παρ) ἐμοῦ ἐξελεῖ-
σεται, xal f Χρίσις µου εἰς φῶς ἑθνῶν)ι νῦν zpssze-
vel τῇ Ἱερουσαλὴμ πεσούσῃ, διαναστΏναι τοῦ mw
µατος, ὅπερ ἔσχατον (έπονθε μετὰ τὴν si; Χριστόν
παροινίαν. Χρηστὸὺς δὲ 9 ὢν ὁ O:bz, καὶ μὲν ! Boos-
µενος τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὴν µετένμα",
ἐπὶ ταύττν παραχαλεῖ χρηστὰ πειθομένοις ἑπα γε»
Ἰόμενος' Ἐξεγείρου, λέγων, την ἔχούσιον αὐτῆς 3to-
Civ ὃτλῶν. El γὰρ ὑπ ἄλλου κατείκ2:ο, ἔχειν 13»
ἀλλ οὐχ αὐτῃ περὶ τῆς ἐγέρσεως δ-.ελέγετο.Τίς Tp
πεσὼν, κἂν µέλος τηρωθῇ. οὗ σπουδῶν τίθσται͵ xl
σαν συλλέξας τἣν δύναμιν, ἁγαστηναι; Καὶ σὺ zd-
νυν, ὡς ἱματίου περιθαλοῦ την ἰσχὺν διαγασεῖσα
κατὰ δ-ἀνοιαὺν. Λέςει Υὰρ προϊὼν, "ErCvcat cy
lc yir, Σιών. Ὥττε νὺν Περουσα. Ἡμ ifs την ize
ράνιον, μήτε τὸ 0εοσεβὲς εἰρησθαι πολίτευμα” sU
αἳ :θττὴν 0À xaX ὑπύχειρα Ῥωμαίοις γενενταέντε.
A χαὶ πεπωκχέλαι λέγετα. τὺ ποτγ/οιον τοῦ δυ-
pov. T&; γὰρ ἓν οὐραιῷ οὐχ ἄττδτα, θυμὶς xd
ὀργή ΄ θ:ὸς γὰρ λέγεται βασ:λεύειν αὗτῃς. "ARA ο)
τοῦ θεοσεθοῦς ἐτὶ ΥΏς πολιτεύματος. Ὁ δὲ Xougi;s
ἐξέδωκ:, τὸ ποτῄἠριον τοῦ θυμοῦ αὐτοῦ, τὸν rfe
τῆρα τοῦ σπα αγιοῦ καὶ ἐξεστράγγισε, καὶ oit
ἐστὶν ὁ παρηγορῶν αὐτα.

25. !"*DPsal Χωιχ, 16. "Eccli. xv, 09. '* Luc. νι, ὁδ. !* Psal

VARLE LFCTIONES.

* iC.vào. ÍYp. uh.

σαντος πρὸς χκάθαρσιν ἁμκαρτημάτων, ὡς ἐπὶ τῶν
προσαγοένων πικρῶν ἀντιδότων εἰς χένωσιν. Λυτεί
Y&p, ὡς ἰατρὸς, ὁ θεὺὸς οὑχ αὐτὺς θέλων, τοῦ δὲ
πράγματος ἀναγχάζοντος ' περὶ οὗ λέλεχται « []ο-
τίριον ἓν χειρὶ Κυρίου οἴνου ἀχράτου πλτΏρες χερἆ-
σµατο-. Καὶ ἔχλινεν Ex τούτου εἰς τοῦτο, πλὴν ὁ
τρυγἰας αὐτοῦ οὑκ ἐξεχενώθη. Πίονται πάντες οἱ
ἁμαρτωλοὶ τῆς γῆς. » Τοῦτο ode σοι παθούσῃ, «olv,
obÓér σοι παρέστη τῶν τέχνων παραμυθούµενον.
"Ose μὲν γὰρ εἰς Ασσυρίους ἀπήχθησαν, εἶγον δι-
καΐους xai προφήτας παραχα.λοῦντας ' μετὰ δὲ τὸν
τολμτθέντα χατὰ Χριστοῦ θάνατον, οὐδεὶς θεοφιλῆς
εὕρητα: παρ' αὐτοῖς. σαν Υὰρ προαπελάσαντες xal
£09 Σωτῆρος τοὺς μαθητὰς πληγαϊῖς αἰκισάμενοι, τι-
vi; δὲ xai ἀνελόντες. Δύο δὲ ταῦτα, qno. ἀνεί-
κειταἰ σοι, χαὶ πο)λεμεῖ, συντόμως τὰς Ex τοῦ πολέ-
pov δηλῶν συµοράς. Α'τὶ δὲ δύο, προθάλλεται τέτ-
ταρα ᾽Αλλὰ τὰ ἑπόμενα τοῖς πρώτοις ὁ προφητιχὸς
bv τούτοις συνάπτει λόγος. Ἔπεται γὰρ τῷ μὲν al-
zre ἡ συγτριέή. To δὲ Ai, µάχαιρα, τοῦτ) ἔστι
θάνατος. Δύο τοίνυν τὰ πρῶτα, πτῶμα καὶ Jipóc,
περ) ὧν ὁ λόγος, φησὶν ἃ ^ τἰς 6 χωλύσων , qnot, fJ
xa ψιλῶς παραμυθούµεγος; "Apai οἱ ἐν coi Γραµ-
ματεῖς χαὶ Φαρισαῖοι; f| xoi ἄλλως δυνατοί; "AMA"
ἰδοὺ xal περὶ ἑαυτῶν χινδυνεύουσι. Καθεύδουσι γὰρ
ἑπάνω πάσης ἑξόδου. Τοῦ πολέμου γὲρ χατασχή-
Ψαντος, τὰς τῆς χώρας ἐσ)ατ'ὰ: χατελάξοντο, ἵν
εἷεν ἔτοιμοι πρὸς φυγὴν, οὗ πρὺς ἀπόκρουσιν évpn-
γορύτες xaxüv, φόθῳ 68 παρειµένοι χαθάπερ 5x µέθης
ὡς σεύτ.]ον ἡμίεφθον. Κατὰ δὲ Σύμμαχον' Ol
viol σου ἑτερεύθησαν ἀγ-μεγοι ἐπ᾽ ἀρχῆς πάντων
ἁἀμφιθ.1ἠστρω» ὡς δρυξ év ἁμιριδ1ήσῖρῳ. Καὶ
χατὰ τοὺς λοιποὺς δὲ, àvil τοῦ, ὡς σεύτ΄Ίιον ἡμί-
&500rv, ὡς ὄρυξ ἡμφιθϊηστρευμένος, 7) συγει.Ίημ-
μένος, εἴρηται. Ὁ δὲ ὄρυξ ὄρνεόν ἐστιν, ᾧ παραθό)λ-
λει τοὺς υἱοὺς Ἱερουσαλὴμ ἁμφιδήστρῳ διαί όλου
περιθλτθέντας. Δ.ὸ καὶ τῷ θυμῷ παρξξόθησα».

COMMENTARII IN ISAIAM.

Τούτο ὃ ἂν kéorxo ἐπὶ τοῦ msavy τ'µωσίαν ἐχτί- Α

204

Istud vero «ο illo dicstur, qui a4 scelerum ex-
piationem nihil non pa'narum exsolverit ; noi αἱ].
ler quam iit amaris antidotis fieri videmus, qui ad
corporis evacuatiorem propinantur. Affert. cnim
dolorem Dominus, tanquam medicus, non sponte,
Sed rei necessitate adductus : indeque illud est
quod scribitur : « Calix in manu Domini vini meri
p'enus misto, Et iuclinavit ex hoc in illud; verum-
lanieu fix ejus. nonest exinanita : bibent omnes
peccatores (ου !*. » Istud. autem. cum patieba-
ris, inquit, ne de filiis quidem unus, qui te consola-
retur, adiuit. Cum enim in Assyriam abducti sunt,
eliam tum justitia et. prophetia insignibus viris,
qui afflictos consolationibus crigerent, non carue-
runt. Sed ex quo Christi cedem perpetrarunt, ne

B pium quidem unum Deoque placentem secum. ha-

buerunt, ἔρςος enim Salvatoris etiam discipulos a
se imprimis abhegerunt, dum plagis alios, alios
etiam morte turpiter affecerunt. Sed liahes, adjicit,
ista duo tibi contraria, et hostilia; ita breviter,
qua bella sequuutur, calamitates indicans. Verum
pro duobus, quatnor propheta proponit, dum que
priora duo consequantur, altera connectit. Ruinam
siquidem ipsa consequitur. contritio, famemque
gladius, quo mors innuitur. Duo igitur. priora,
ruinam el (amem, de quibus serino est, quis, inquit,
valeat arcere, vel levi etiam consolatione initi—
gare? Annon qui teccm. sunt ουσ et l'harisari,
aut etiam qui alia facultate excellunt? Sed ecce,

C ipsi etiam in periculo versantur, qui in capitibus

tiarum omnium dormiant. Dello enim ingruente in
regiones extremas se receperant, ut essent ad fu-
gan capessendam, non ad mala devitanda para.
tiores, metu. ipso, ebriorum more, tanquam beta
semicocta, fracti et remissi. Hlabet autem in hune
modum Symmachi interpretatio : Filii tui ambula-
verunt ducti in principio reticulorum, $5995 tanquam
orgT. Cieteri vero, pio quo. (aquam. beta. semí-

cocta habemus, tanquam oryz interitue, aut circumseptus dixerunt. Orygi autem, id. est avi, Hiero-
solvmitanos comparat, quod sint diaboli retibus implicati, et ob id furori traditi.

Αντὶ δὲ τοῦ, Ó χρίνων τὸν «αὺν abrov:
Σύμμαχος, ὑπεριαχήσει φησὶ τοῦ «Ἰαοῦ αὐτοῦ.
Τὸ δὲ elinga τοῦτ) ἔστι «Άἡψομαι. Ἐπαγγέλλεται
Y3p ἀνήσειν τὸν θυμὸν ποιούσῃ τὰ προσταττόµενα,
ἅπερ fw ἐξε]είρου, ἐξεγείρου. Ἐπιμένουσα γὰρ
τῇ πτώσει, αἰτία ἔσται τῆς τῶν ἑπιγγελμένων
χωλύσέως. Τοιοῦτον καὶ τό. « Mh ὁ πίπτων οὐκ ἀνί-
σταται; J| ὁ ἁποστρέφων οὑχ ἐπιστρέφει; Ίνα τί
ὁποστρέφετε ἁποστροφΏν ἀναιδη» λέγει Κύριος. }
λ!ήποτε δὲ μγχέτι πιεῖσθε, "gra , διὰ την ἐπ' ἐσχά-
των ἐπιστροφήν. Έλεγε Υὰρ,ε Ἐπιλέσονται ttv θλίΦιν
αὐτῶν τὴν πρώτη», » καὶ τὰ ἑξῆς. Ποτήριον 66 καλεῖν
ἔθος ἔσθ᾽ ὅτε τῇ θείᾳ Γραφῇ τὸ ἀνταποδιδόμενον ἀγα-
θοῖς, f) xaxoi;, ὡς παρὰ τῷ Δαθίδ’ εΠὅρ, χαὶ θεἴον,
xai πνεῦμα γχαταιγίδος, Ἡ μερὶς τοῦ ποτηρίου αὖ-

15 Psal. t.xxiv, 9. '? Jerem. vui, 4, 5.

Caterum ubi qui judicat populum suum l-gimus»
pro populo suo decertabit Symmachus. interpreta-
tur. Ριφίογοι cum. sumpsi. dixit, sumpturum 8δ8
significavit. Se cnim de furore remissurum polli-
ceiur, si. quie verbis istis excitare, excitare impe-
rata sunt, ipsa τας οί, Alias enim si laps? se
non erexerit, denuntiatas in se püenas esse aitra-
cturam. Tale est et illud : « Nonne qui cecidit
erigitur, aut qui aberravit, in viam revertitur?
Quare avertimini aversione impudenti, dicit Domi-
nus !?. » Neque vero deinceps, inquit, amplius
bibetis , nimirum propter eversionem extremam. Di-
ccbat enim : « Obliviscentur prim:esuze afflictionis, »
et qu:& deinceps. Est porro Scripturze sacre visi-
talium quod bonis aut malis rependitur, id ipsum

ὶ

ΝΑΡΙΑ; LECTIONES.

ε lc. Μρ. bdg. φη τὸν ἃ. 1 Υρ. ἄρα.

2503

PROCOPII GAZEI

2504

calicem appellare : quale est apud Davidem illud : A τοῦ. » 0 δὲ δίκαιος Adyev* « Iozfptos σωττρ΄ου λῆ-

ε lgnis, sulphur, et spiritus procellz, pars calicis
ejus **. » Justi deinde ejusmodi verba suht : « Ca-
licem salutaris accipiam, et nomen Domini invo-
cabo ?!, » Ejus ergo hostibus, illisque ipsis, a
quibus injuriam passa est, datum iri calicem signi-
ficat, indeque, el ponam eum in manus eorum, qui
te patria expulerunl, adjecit, Quanquam et ista
etiam de adversariis potestatibus dici«queant, qui-
bus se ipsa, qua a Deo defecit, anima mancipavit,
unde humilibus rebus addicta in terram nutat, ac
landem prasidio destituta, victorum pedibus con-
culcatur, cum quz Deum sequitur, erecta sursum
oculos attollat, et ad ipsum evehatur. Nonnulli per
inique ipsam opprimente doctores eos intelligunt,
qui eamdem recto pede ambulare non permiserunt.
Quanto enim luxu et gloria amplius abundabant,
tauto et ipsi ponas acerbiores dederunt, qui iis,
qu;e habebant, privati sint. Est vero de iis etiam,
qui ratione 5860 intelligibili injuriam intulerunt,
Pau istud : « Quod. si opertum est. Evangeliuin
nostrum, in iis, qui pereunt, opertum est, in. qui-
bus Deus liujus seculi exex:cavit mentes infidelium,
ut non fulgeat. illuminatio Evangelii giori:e Chri-
sti **. » Tale quid significat et illpd immundi spiri-
tus, qui cum septem aliis nequioribus, eo, unde
exieral, reversus est *. Ait enim : « Sic erit ge-
nerationi huic **. » Cum enim in /£gypto iuipie-
tati se dedidissent, domi εἰ ipsi spiritum nequam

alebant, eoque tum iis liberari contigit, cum « Do- C

minuni Deum tuum adorabis, et illi uni servies ?*, »
audierunt. Deinde, cum Christum domi per tidem
. hon excepissent, in euin locum quem antca spiri-
tus immundus occupabat, postquam relinqui va-
cuum esset intuitus, et ipse rursuin irrupit, qui
eliam iu proditorem post buccellam ingressus
fuerat. Malas istas potestates in profundissimmas
inferni partes ideo demisit Salvator, quod animas
in terram deprimi incurvarique fecissent, qualis
illa fuit quz penitus oculos attollere non poterat,
quam in Evangelio, cum Abrahami filia esset,
decein et octo annorum spatio in vinculis habuisse
Satanam Salvator affirmavit ?*. Erat vero etiam
ejusmodi tota Judzeorum Synagoga. Inde est igitur,
quod cam iterum ut excitetur, adhortatur. Juxta
illud : « lxcitare qui dormis, et resurge ex mor-
tuis, et iliucescet tibi Cliristus *?. » Et illud etiam:
« itaque remissas manus οἱ soluta genua eri,ite,
εἰ gressus rectos facite pedibus vestris **. » Ideo
autem induere fortitudine tua dixit, quod maximas
quasdam facultates, quie rationis est particeps,
anima habeat. Primum quidein ut. se lapsu (quod
siepe diclum est) excitet. Nam ubi ipsa est poua-
rum acerbitas, ibi el frequens consolatio. Deinde,

?? Ρος], x, 7.

11 Psal, cxv, 12.
** Luc. xi, 16.

* Ephes. v, f&.. ?* IIebr. xni, 19.

** |] Cor. iv, 5, 4.

Ψομαι, καὶ τὸ ὄνομα Κυρίου ἐπικαλέσομαι. » Τὸ οὖν
ποτήριον δοθήσεσθαι τοῖς αὐτῆς πολεµίοις, καὶ ταύ-
ττν Ἰδικηχόσι φησί’, 6: χατὰ Σύμμαχον εἴρτται *
Kal θήσω αὑτὸ εἰς χεῖρας τῶν ἁποικισάντων σε.
Εἰκὸς δὲ ταῦτα χαὶ περὶ ἀντιχειμένων δυνάμεων λέ-
γεσθαι, af; ἀἁποστᾶσα θεοῦ Φνχὴ ἑαυτὴν ὑποτάττει,
xai υήτνα φρονοῦσα χύχτει πρὸς γῆν, καὶ τέλος
ἁπλωθεῖπα πρὸς ἔδαφος τοῖς τῶν ἑλόντων αὐτὴν κα-
ταπατεῖται ποσίν ' fj δὲ θεῷ προσιοῦσα, ὕρθιος Ἑσττ-

xtv ἄνω βλέπουσα, καὶ πρὸς αὐτὸν ἑπηρμένη. Τινὲς

δὲ ἁδικησάνγτων αὐτὴν φασὶν, τῶν ὁρθοποδεῖν ph
συγχωρησάντων αὑτῇ διδασχάλων. Ὅσῳ γὰρ ἦσαν tv
τρυφῇ τε xai δόξῃ - τοσούτῳ πικροτέρας ἀπέλαυσαν
δέχης, ὧν εἶχον ἑστερημένοι. Περὶ δὲ τῶν νοητῶς
ἁδικησάντων καὶ Παυλός φησιν’ « Ei δὲ xal ἑατι
χεχαλυμμένον τὸ Εὐαγγέλιον ἡμῶνι ἓν τοῖς ἆτολλυ-
μένοις ἐστὶ χξχαλυμμµένον, ἓν οἷς ὁ θεὸς ἐτύφλωσε
τοῦ αἱῶνος τούτου τὰ νοήµατα τῶν ἀπίστων, εἰς τ
μὴ διαυγάσαι τὸν φωτισμὸν τοῦ Εὐαγγελίου τῆς δ΄-
Enc τοῦ Χριστοῦ. » Τοιοῦτόν τι δηλοὶ καὶ τὸ τοῦ
ἀχαθάρτου πνεύματος τοῦ μεθ) ἑτέρων ἑπτὰ ποντηρο-
τέρων ὑποστρέψαντος ὅθεν ἐξῆλθεν. Ἑπάγει Ἱάἀρ'
t Οὕτως ἔσται τῇ πονηρᾶ γενεᾷ ταύτῃ.» Ἐν Αἱγύ-
πτῳ μὲν γὰρ ἀσεθήσαντες ἔνοιχον ἔσχον τὸ πνεῖμα
τὸ πονηρὸν, οὗπερ ἀπηλλόγησαν ἀχούσαντες' «Κύ-
piov τὸν Θεόν σου προσχυνῄσεις, χαὶ αὐτῷ µόνω Aa-
τρεύσεις. 2 Εἶτα μὴ δεξαµένων διὰ πίστεως ἔνοιχον
τὸν Ἀριστὺν, τὸ ἀχάθαρτον πνεῦμα σχολάξον-α «bv
τόπον τὸν ἀρχαῖον εὑρὸν, αὖθις εἰς αὐτὸν εἰσεπήδη-
σεν ΄ ὃ καὶ τὸν προδότην μετὰ τὸ ψώμιον ὑπέδυ.Ταὐ-
τας ὁ Σωτὴρ τὰς πονηρὰς δυνάµεις εἰς ὥδου ταρτα-
ρώσας παβέδωκεν, ἀνθ᾽ ὧν εἰς γῆν τὰς ψυχὰς κατα-
θαλόντες συνἐχαµφαν, ὁποία ἣν ἡ tv Εὐαγγελίῳ παν-
τελῶς ἀνανεῦσαι μὴ δυναµένη, περὶ ἧς ἔλεγεν 6 Σω-
τὴρ᾽ « Ταύτην δὲ θυγατέρα οὖσαν Αθραὰμ. ἣν ἔδησεν
ὁ Σατανᾶς δέχα χαὶ óx và) ἔτη. » Kal πᾶσα δὲ τοιαύτη
τῶν Ἰουδαίων ἣν ἡ συναγωγή διὸ πάλιν ἐγερθῆναι
ταύτῃ παραχελεύεται κατὰ τό' «Ἔγειρα: ὁ χαθεύ-
δων, χαὶ ἀνάστα ἐκ τῶν νεκρῶν, χαὶ ἐπιφαύσει σοι
ὁ Χριστός.» Καὶ κατὰ τὀ' « A τὰς παρειµένας
χεῖρας, xal τὰ παρειµένα γόνατα ἀνορθώσατε, xal
τροχίας ὀρθὰς ποιεῖτε τοῖς ποσὶν ὑμῶν. » ἝἜνδουσαι
δὲ, qnot, τὴν lo xor σου, ἐπειδήπερ ἔχει τινὰ µεγί-

D στην ἰσχὺν fj λογικἡ ψυχή. Πρῶτον δὲ τὸ ἐξεγερθή-

γαι! τοῦ πτώματος πυχνὰ λεγόμενον. Ἔνθα γὰρ «b
πιχρ»ν τῆς δίχης, ἐχεῖ xal συνεχῆς ἡ παράκλησις.
Εἶτα, τὸ τῆν ἰδίαν ἀναλαμθάνειν ἰσχύν. Ἔχει δὲ xol
δόξα» μεγίστην κατ εἰκόνα πεπο.ηµένη τοῦ Κτί-
σαντος, xal αὐτὸν ἔχουσα δόξαν, ἣν ἐπαναλαθεῖν
βούλεται γενοµένην zóAur ἁγίαν, ὡς µηκέτι δι αἳ-
τῆς διαδαϊΐνειν ἀλλογενη, 1 εἰδωλολάτρην. Οτι δὲ .
δόξα ὁ τῆς δόξης Κύριος, ὃς ἐστι Χριστὸς, δηλοῖ καὶ
Az6ió* «Ἐξεγέρθητι, λέγων, ἡ δόξα µου. » Καὶ περὶ
15 Matth. xiij, 19.

"ibid. ** Deut. v», 12.

YAWLE LECTIONES.

| yp. μέν

«
2505 COMMENTARIT IN ISAIAM. 2706
τῶν πιστευόντων, ε ὅτι τὸ καύχημα τΏς δυνάµεως A ut vires suas instauret ac resumat. Habet vero
αὐτῶν εἶ σύ. 1 permagnam etiam gloriam, quod ad Conditoris
exemplar effecta, eo etiam, qui gloria est, potitur, quam vult resumere civitatem sanctam, ut. non
ipsam amplius pertranseat externus, aut idolorum eultor. Esse autem eum ipsum gloriam, qui glorie
Dominus es!, Christum scilicet, ipse etiam, qui , « Exsurge, 587 gloria mca, cecinit, » testatur Da-

vid ?*; qui rursum de credentibus locutus :
Τίνα δὲ τρόπον ἑἐνδυσώμεθα τὴν ἰσχὺ», xal
τὴν δόξαν ὁ σοφὸς παρέσττσε Παῦλος εἰπών' Ἐν-
δύσασθε τὸν Κύριον ἡμῶν Τησοῦν τὸν Χριστόν. Καὶ
πάλιν Ὅσοι γὰρ Χριστὸν ἐθαπτίσασθε, Χριστὸν
ἑνεδύσασθε. Τὸ δὲ πρόσωπον τῆς Ἐκκλησίας Ἡσαῖας
εἰσάγει λέγων € ᾿Αγαλλιάσθω ἡ φυχή µου ἐπὶ τῷ
Κυρίφ. Ἐνέδυσε γάρ µε ἱμάτιον σωτηρίου, xal
χιτῶνα εὑφροσύνης * » ἓν vov ἁγίαν χαλεῖ, ὡς σύμ-
µορφον τῷ ΧἈριστῷ, xaX ἁγίου µετέχουσαν Πνεύμα-
τος, kv (p xal ἑσφραγίσθημεν εἰς ἡ μέραν ἀπολυτρώ-
σεως πάντα ῥύπον ἀπονιγάμενοι, ὃς xol πᾶσαν ἕφ-
οδον ἡμῶν 6x60). xv. ἀποχρούεται λέγων Οὐκέτι
προστεθήσεται διὰ cov διε.10εῖν ἀπερίτμητος xal
ἀκάθαρτος. Καὶ ἱστορικῶς δὲ τὰ περίοιχα Έθνη συν-
έχεις ἑφόδους ποιούµενα, μονονουχὶ δι αὐτῆς χαμαὶ
χειμένης διήρχογτο. Ὡς £x γῆς δὲ ἀνισταμένη, καὶ
τῶν Ynivov γεµούτη τὸν χοῦν ἐκτιγάξαι παρα”
κελεύεται, τὸ φρόνηµα δηλονότι τὸ σαρχικὸν, ὃ δεῖ
προαποθεµένους, οὕτω προσιέναι Χριστῷ, Παύλου
λέγοντος * «Ἐχδύσασθε τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον,) καὶ τὰ
τῆς. Ὁ δη δράσαντες ἀνιστάμεθα ὀρθῷ xai βεδη-
χότι τῷ λογισμῷ, xa0& τις παραγγέλλει προφήτης ᾿
« Στῆσον σεαυτῆν, Σιών. » Καὶ Δαθὶδ δέ φησιν

c Ἕστησεν ἐπὶ πέτρας τοὺς πόδας pou. » 'Q παρ- C

έπεται xai τό. ᾿Εχδύσασθε τὸν δεσμὸν τοῦ τρα-
χή-ου. Σειραῖς γὰρ τῶν ἰδίων ἁμαρτημάτων ἕκα-
στο: σφίγγεται. Καὶ ὑπὸ ζυγὰ δὲ τῆς ἁμαοτίας ὑπο-
θληθέντες, « Διαῤῥήξωμεν τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν, xal
ἀποῤῥίψωμεν ἀφ᾿ ἡμῶν τὸν ζυγὸν αὐτῶν, » τὸ ἀγα-
θὸν ἐλευθέρῳ χατορθοῦντες φρονήµατι, ὡς παρ) ἑνὸς
ἡμῖν εἰρῆσθαι k τῶν προφητῶν ' « Kat ἐξελεύσεσθε,
xa σχιρτήσετε ὡς µοσχάρια Ex δεσμῶν ἀνειμένα. »
"D; ἁμαρτίας γὰρ xai διαθόλου δεσμῶτιν, χαὶ δού-
λην αἰχμά.]ωτον χκαλεῖ τὴν Σιὼν ἐλεῶν αὐτὴν τῆς πι-
χροτάτης ἁλώσεως. "Hv xat θυγατέρα καλῶν, τὸ πῶς
οὖν To, παρίστησιν' ὡς αὐτὴ δι αὐτὴν, οὖκ ἀσθενείᾳ
τοῦ σώνοντος, τῆς δὲ πατρικῆς εὐσπλαγχνίας ἀφ-
Πνιάσασα. "O0cv αὐτὴν δωρεὰν πεπράσθαι φησί.
Καὶ ἄνω γὰρ ἔφασχεν ᾿
ἐπράθητε μηδὲν ἀντικαταλλαξόμενοι τῆς ἑαυτῶν
ἀπωλείας. » ΄Αχοντες γὰρ, ὡς εἰπεῖν, ἀπηγόμεθα.
Δ:ὸ, καὶ ἄχοντα τὸν ἰσχυρὸν ἐσχύλευσεν ὁ Χριστός.
"A δέδραχεν ἐπιφέρων ἄνευ dpyvplov Avtpotueroc
τους ui σωματιχῇ περιπεαόντας αἰχμαλωσίᾳ, ἀλλὰ
Ψυχικῇ, xai τοῦ τιµίου δεοµένους αἵματος.

« Quia gloriatio eorum ία es 5,0 scripsit.

Quo deinde modo fortitudinem et gloriam in-
duamur, sapiens expressit Paulus, cum nos Domi-
num nostrum Jesum Christum induere precipit ?** ;
cum rursus omnes in Christum baptizatos, Chri-
stum ipsum induisse significavit **. Inducil vero
Ecclesi personam in hunc modum loquentem
leaias : « Exsultet. anima inea in Domino. In-
duit me vestimento salutis, οἱ tunica Ισ ** : »
quam nunc sanctam appellat tanquam Christo
conformem, Spiritusque sancti pariicipem, in quo
sordibus ablutis signati sumus ín diem redemptio-
nis; qui omnes etiam diabolicos insultus a nobis
propulsat, his verbis : Non amplius perget transire
per te incircumcisus et immundus. Nam et eain olim
viciuz gentes, si res gestas intueris, frequenti
exercitu tanquam lumi jacentem conculcantes
periransierunt. Sed jam. velut. erectam, rebusque
terrenis oppletam, pulverem ipsum, id est carnis
consilium, excutere adhortatur; quo non nisi abjecto

. ad Christum licet accedere, si Paulo credimus,

qui veterem hominem, et quae deinceps, exuere
precipit *. Quod ubi prestiterimus, recta ipsi
tum demum stabilique ratione excitabimur, sicut
est 3 prophela quodaw significatum, ubi ait : « Sta-
tue te ipsam, o Sion *. » Et a Davide: « Statuit
supra petram pedes meos ?**. » Cui convenit et
illud, quod sequitur : Solve vincula colli 1ui. Suis
enim quisque peccatis, uL catenis, constringitur.
Et nos, qui scelerum jugo deprimimur, « Dirum-
panius vincula eorum, juguinque ipsorum excutia-
mus **, ; libera voluntate quod justum est operati,
sicut his verbis unus ait prophetarum : « Et egre-
diemini, et salietis, tanquam vituli vinculis rela-
xali ?. » Sionem enim tanquam peccati diaboli-
que laqueis constrictam et capiitam alloquitur,
ejusdem propter expugnationis acerbitatem mi-
seratione commotus; quam etiam filiam appellan-
do, nun servantis imbecillitate, sed per se, quie

« Ἰδου ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν D paternze benevolentie frenum respuerit, captam

esse 588 ostendit: unde gratis venundatam esse
adjicit. Nam'et superius dicebat : « Ecce peccatis
vestris venundati estis, nulla pro interitu vestro
facta commutatione **. » Inviti enim, ut ita dicam,
abripiebamur ; ideoque repugnantem spoliasse for-
tem Christus dicitur **. Qua se fecisse ait, non

eos urgento redimendo, qui non corporum, sed animorum servitute premebantur, pretiosoque san-

guine indigebant.
Esa δείκνυσιν ἑαυτὸν ἀεὶ τοῦ Ἰσραϐλ γεγονότα

3? Psal, rvi, 9. 29 Eccli, xi, 99. 30 Epnbes, 1v,94,

*|sa. xxxvii, 22.
3!

9 "sal. xxxix, 9... ?* Psal. n,

5. " M.alaclh. iv, 3.

Peryit deinde Israelis Salvatorem et rezemp:o-

33 Ephes. 19, 94,
. Isa. Lu, 5. "Lue,

3! Galat. 1,97, ?* ]sa. Ls, 4.

VARI/E LECTIONES.

k vp, εἴρηται,
PATROL. κ. LXXXVII.

"9

200

PROCOPII GAZ/EI

2508

rei) Se esse ostendere; sive tempus illad spectes, A Σωτζρα xal Αυτρωτήν. Καὶ ὅτε κατῖλθεν ἐχὼν εἰς

quo sponte in Agsyptum profecta Jacobi domus,
ibi propter famem habitavit, sive illud etiam, quo
per Assyrios est expugnata civitas, uL ab ea redem-
plione quz sensibus patel, ad ejus, quz adventu
suo facta est, cum alia ratione gratis veuundati
essent, intelligentiam deducat. Atque inde cst,
quod, Et nunc quid erit hic? vel, ut c:eterl interpre-
tantur, quid erit mihi hic? intulit. Nibil enim hic,
ait, apud eos reperio, juxia illud : « Jdeo veni, et
non erat homo. Vocavi, et non erat qui audi-
ret **, » Quod si ad eam, qua sub Romanos fuit,
captivitatem referas, ad gentium regiones, in
quibus dispersi vagantur, loci particula referetur :
nimirum, ut eos ideo in tali rerum statu versari,
istaque pati indicet, quod Redemptorem suum
cruci affixerint. Deinde, cum mirarentur Jud:co-
rum principes, quare Dei &ors Israel et sanctus
appellatus ita miserabiliter vexaretur, et tanquam
spe prorsus adempta &lulareut , in. eosdem expu-
gnationis subditorum suorum culpam rejicit, qui
Salvatoris oblati fidem amplecti ipsis non permisc-
runt. Λί gentes cum eam esee causam ignorarent,
jstoruni Deum imbecillitatis arguebant, quem serva-
re non valuisse dicebant : sicut olim Kapsaces, cum
vos, inquit, non propter virium mearum tenuitatem
essei adortus. Non hujus itaque, sed vestre, qui
peccastis, vires exciderunt. Ista autem ad Jud:zeorum
principes dirigi czeterorum confirmat interpretatio.
Vertunt enim Symmachus et Aquilas : Jominatores
ejus ululant : ubi Theodotio principes pro domina-
toribus dixit. Ilinc igitur 599 et illa fueruit,
quibus antea Dominum cum populi senioribus, εἰ
cum principibus ejus, in judicium venturum esse
significaret. Nam et vulgus ipsum ad rumorem
sinistrum de Salvatore spargendum excitaruut.
Jtaque secundum alios, post verba ista: Nomen
meum blasphematur , in. gentibus non reperias :
neqüe apud Symmachum, qui jugiter tola die no-
men meum blasphematur, interpretatus est. Semper
enim in Dominum principes non blasphemi fuerunt
tàntum, sed blasphemise causam ceteris etiam
pribuerunt, Tales igitur, inquit, ipsi vos pizsti-
tistis. Scd me gentium populus in locum vestrum,

τὴν Αἴγυπτον, τοῦ "laxi ἐχεῖ διὰ λιμὸν κατοική-
σαγτος ' χαὶ ὅτε Bía διὰ τὰς ἁμαρτίας ὑπ Ἄσσυ-
ρίων ἑάλω, ἀπὸ 1r; αἱσθητῆς «υτρώσεως, τὴν ἐπὶ
τῆς παρουσίας αὐτοῦ δηλῶν ἄλλῳ λόγῳ δωρεὰν x&-
πραγµέγων. Διὸ ἐπιλέχει ' Καὶ νῦν τἰ ὧξε ἔσται ;
f| κατὰ τοὺς λοιποὺς, καὶ vor τί éccí uot ὧδε; οὐδὲν
γὰρ, φησὶν, ὧδε παρ) αὐτοῖς εὑρίσχω, κατὰ τὸ ῥηθέν”
«Διότι ᾖλθον, καὶ οὐκ ἣν ἄνθρωπος. Ἐκάλεσα, xai
οὐχ ἣν ὁ ὑπαχούων.» Ei 6$ τὶν ὑπὸ Ῥωμαίων αἰχ-
µαλωσίαν δηλοῖ, λέγοιτο ἂν τὸ ὧδε, ἓν ταῖς τῶν ἐθνῶν
χώραις, εἰς ἃς διεσπάρησαν ' ἤγουν, ἓν το:ᾷδε χατα-
στάσει πραγμάτων δηλονότι, ταῦτα πάσχουσι τὸν
ἑαυτῶν σταυρώσαντες λυτρωτήν. Εἶτα θαυμαζόντων
τῶν παρ) Ἰουδαίοις καθηγητῶν, πῶς ὁ θεοῦ χκλῆρος
λεγόμενος καὶ ἅγιος Ἰσραἡλ ἔπραξεν οὕτως οἰκτρῶς,
καὶ ὡς πάσης αὐτοῖς ἀνῃρημένης ἑλπίδος ὁ,1ο.1υζόν-
των, αὐτοὺς αἰτιᾶται τῆς τῶν ὑπηχόων ἁλώσεως. Οὐ
γὰρ συνεχώρουν αὐτοῖς τῷ πρὸς αὐτοὺς ἀφιγμένῳ
πιστεῦσαι Σωτῆρι. Άλλ' οἱ ἐθνιχοὶ την τῆς ἁλώ»
σεως ἀγνοοῦντες αἰτίαν, ἀσθενείας τὸν τούτων ᾖτι-
(vto θεὸν, ὡς σῶσαι, χατὰ τὸν 'Ῥαφάχου λόχον, az-
τοὺς οὖκ ἰσχύσαντα. Κάχεῖνος γὰρ ὑμῖν ἐπτλθεν, οὐ
6. ἐμὴν ἀσθένειαν. Τοιγαροῦν ! fj τούτου πέπτωχε
δύναµις, ἁλλ ὑμῶν ἡμαρτηκότων. "Ott δὲ ταῦτα
τοῖς ἄρχουσι προσφωνεῖ, ἡ τῶν ἄλλων παρέστησεν
ἔχδοσις. Ὁ μὲν γὰρ/Σύμμαχος" Οἱ ἐξουσιάζοντες
αὑτοῦ, φησὶν, C.loAUtovcivr. Καὶ Αχύλας, éCov-
σιάζοντες. 'O δὲ θεοδοτίων ἄρχοντες. Διὸ χαὶ ἄνω
ἔλεγεν * αὐτὸς Κύριο; εἰς χρίσιν Ἶξει μετὰ τῶν πρε-
σθυτέρων τοῦ λαοῦ, χαὶ μετὰ τῶν ἀρχόντων αὑτοῦ.
Αὐτοὶ γὰρ ἀνέσεισαν τὰ πλίθη ταῖς χατὰ τοῦ Σω-
τῖρος χεχρῆσθαι φωναῖς. Au, κατὰ τοὺς λοιποὺς, οὗ
πρόσχειται τῷ, τὸ ὄνομα µου β.ασφημεῖταε, τὸ ἐν
τοῖς ἔθνεσι. Τοιγαροῦν ὁ Σύὐμμαγός φησι’ Διὰ xar-
tóc, ÓAnx τὴν ἡμέραν τὸ ὄνομά µου βάασφημεῖ-
ται. ᾿Λεὶ γὰρ οἱ ἄρχοντες ἑἐδλασφήμου» τὸν Κύ-
fiov, καὶ τοῖς ἄλλοις ὑπέθαλλον. 'AXÀ' ὑμεῖς μὲν
τοιοῦτοι. Ὁ ἑξ ἐθνῶν δὲ .Ίαὸς,ἀνθ' ὑμῶν µε δοξά-
σει, τοῦ ἐμοῦ ὀγόματος πειρατὴν δύναμιν ἐγνωκὼς,
ἣν οὐκ εἰδότες αὐτὸ β.1ασφημεῖτθ. Καὶ ταῦτα ἕἔσται
τῇ ἡμέρᾳ ἑχείνῃ, χαθ᾽ ἣν ἀνθρώποις ὁ ταῦτα διὰ
τῶν προφητῶν λέγων ἐπιδημήσω, Τοῦτο καὶ Παῦλος
λέχει ΄ « Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως πάλαι ὁ θεὺς

ubi nominis mei vires, quod ipsi ignorantes blas- D λαλήσας τοῖς πατράσιν ἓν προφῄταις, ἐπ ἑσχάτων

phematis , reipsa didicerit, gloria afficiet. Qux il/a

τῶν ἡμερῶν τούτων ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Yl. »

tuin demum die fieri continget, cum ipse, qui per prophetas ista denuntio, cum hominibus conver-
sabor. ld autem et Paulus indicavit, cum Deuin multifariam multisque modis olim patribus in pro-
plietis, scd novisssime diebus istis in Filio locutum esse significavit *'.

Vgns. 6-15. Sicul hora super montes, sic pedes
evangelizantium. auditum pacis, sic qui evangelizati
hona : quia auditam faciet salutem. tuam, dicens :
Sion, regnabit Deus tuus : quia vox custodientium te
eanltata est, et voce simul letabuntur ς quia. oculi

^* Ίδα. εαν, 19. *! [lobr. 1, 4.

ὅ-ιε. Ὡς ὥρα ἐπὶ τῶν épéov, ὡς πόδες εὖαγ-
γε λιζοµμένγων ἀκοὴν εἱἰρήνης, óc εὐαγ}γε.ἑὰζόµενος
ἀγαλά. "Οτι ἁἀκουστὴν ποιήσδι τὴν» σωτηρίαν
σου AÁéyuv: Σιὼν, βασιλεύσει σου ὁ θεός. "Un
φωγὴ cor pvlaccórcor σε ὑψώθη, καὶ τῇ φωνῇ

VARIA ΙΕΟΤΙΟΝΕΣ.

) (t. οὐχ.

2509

COMMENTARII IN ISAIAM. . 2519

ἅμα εὐφραγθήσονται, ὅτι óg6aAgol πρὸς óg0aA- A ad oculos videbunt, quando misertus fuerit Dominu:

pobc ὄψονται, ἡνγίκα ἂν ἐλεήσῃ Κύριος τὴν
Suv, κ. τ. λ.

Too Θεοῦ Λόγου τὴν εἰς ἀνθρώπους ἑἐπιδημίαν
εἰπὼν, ἀχολούθως τὰ περὶτοῦ εὐαγγελικοῦ συνάπτει
κηρύγματος. Ὁ ὃν Σύμµαχος οὕτως ἑξέδωχε' Τί εὖ-
πρεπεῖς ἐπὶ τῶν ὀρέων πόδες εὔαγγε.ιζομένου
ἀκοὴν ποιοῦντος εἱρήν η», εὐαγ με ιζομένγου ἀγαθὰ
ἀκουστὴν ποιοῦντος σωτηρία», & δῇ µεταφράσας
ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους ὁ Παῦλός φησιν « Ὡς ὡραῖοι
οἱ πόδες τῶν εὐαγγελιζομένων ἀγαθὰ, εὐαγγελιζο-
µένων εἰρήνην!» Αντὶ δὲ τοῦ σωτηρία», ἡ ᾿Εθραϊκὴ
λέξις Ιησοῦν περιέχει. Καὶ εἰ pi τὴν λέξιν ἑρμή-
νευσαν, οὐδὲν ἂν ἐχώλυσεν αὐτους εἰπεῖν ἀκχοντί-
iortoc Ἰησοῦν. 'Av0* οὗ εἶπεν ᾿Ακύλας xa* Θ:9δο-
τίων ἀκουτίζοντος σωτηρία. ἸΑντὶ δὲ τοῦ, ὡς
Opa* ὁ μὲν εἶπεν, τίὡραιώθησαν. Ὁ 6k θεοδοτίων,
εὐπρεπεῖς. Tov δρόµον δὲ τὸν πανταχοῦ γῆς τῶν τοῦ
Εφαγγελίου χηρύχων ὁ λόγος θαυμάζει, ὧν οἱ πόδες
ὡραίῖοι, διὰ τὸ χαθαρὸν, ὡς ἂν τοῦ Σωτῆρος αὐτοὺς
ἀνπονίφαντος m. Τὸ ὑφηλὸν δὲ αὐτῶν τοῦ κηρύγματος
τὸ ἐπὶ τῶν ὀρέων δηλοῖ. Tt» πρὸς ΘΕὸν δὲ τοῖς µα-
xpi» xal τοῖς ἐγγὺς εἱρήνην εὐηγγε-ίζοντο; δη-
λοῦντες τὸν Χριστὸν τὸν ποιῄσαντα ἀμφότερα Ev, xat
τὸ µεσότοιχον τοῦ φΦραγμοῦ λύσαντα, τὴν ἔχθραν ἓν
τῇ σαρχὶ αὐτοῦ. Διὸ ταῖς Ἐκχλησίαις ἐπιστέλλων ὁ
Πανλος, χάρις ὑμῖν χαὶ εἰρήνη γράφει. Εὐηγγε.](-
(orco δὲ χαὶ τὰ ὄντως ἀγαθὰ, τοὺς μαχαρισμοὺς
καταγγἑέλλοντες. Ἔλεγεν δὲ τὸ χήρυγµα τῇ Σιὼν,
δηλαδὴ τῷ θεοσεθεῖ πολιτεύµατι, τῷ τε τῶν ámo-
. στόλων χορῷ, βασιλεύσει σου ὁ θεός. Διὸ τὴν
βασιλείαν τῶν οὐβανῶν πᾶσιν ἀνθρώποις χατὴγ-
γάλλον,

Κατὰ δὲ τὴν ἔχδοσιν τῶν Ἑόέδομήχοντα, τὸ, ὡς
ὥρα ἐπὶ có ὀρέων, ἀποδοτέον τοῖς πρὸ αὐτοῦ, ἵνα
$7 Αὐτὸς ὁ λαλῶν πάρειµι, ὡς ὥρα ἐπὶ τῶν ὀρέων.
"Opar δέ φητι «b ἔαρ, ἓν (p ἄνθη τε νέα, χαὶ xap-
TOV Yoval. Διὸ xol ὁ Νυμφίος πρὸς τὴν Νύμφην
φησίν’ « Ανάστα, ἐλθὲ, ἡ πλησίον pou, καλὴ µου
περιστερὰ, ὅτι ἰδοὺ ὁ χειμὼν παρΏλθεν ὁ ὑετὸς
παρῆλθεν; ἑπορεύθη ἑαυτῷ. Τὰ ἄνθη ὤφθη ἐν τῇ γῇ,
καιρὸς τῆς τομῆς ἔφθασεν. » Καὶ ἡμᾶς γὰρ ὁ δρά-
xwv χαταχειµάσας, ἀκάρπους ἀπέφηνεν, ὡς μὴ εἶναι
ποιοῦντα χρηστότητα. Αλλ' ἀνεθάλομεν ἐν Χριστῷ
πνευματιχῆς εὐχαρπίας Yevóusvot πλήρεις, ὡς xal
δύνασθαι λέγειν" « Καταθήτω ὁ ἁδελφός µου εἰς
κῆπον αὗτου, xal φαγέτω καρπὸν ἀκροδρύων αὐτοῦ. »
Γέγονε δὲ xal ὡς πόδες εὐα]γγε.ιζομένου ἀκοὴν
εἰρήνης, χατὰ τὴν προαποδοθεῖσαν ἐξήγησιν. Τινὰς
δὲ τὸ παρὸν ῥητὸν οὕτως ἑρμήνευσαν λέγοντες, ὡς
τὴν ἐπίσχεψιν τοῦ λαοῦ τὴν Ev τοῖς μετὰ ταῦτα γε»
νομένην δηλοῖ, τις xal παρουσία δικαίως ἂν λέ-
Ύοιτο * οὗ τῆς οὐσίας αὐτοῦ τόπον &x τόπου μττιού-

5 Ποπ. x, 19. * Joan. xi, 10. 3 I Cor. 1, 3.

VI, 4.

Sion, elc.

590 Postquam de Verbi Dei ad homines acces-
su disseruit, ordine jam de Evangelii przeconio ser-
monem adjicit. Sic autem vertit Symmachus : Qud
pulchriin montibus pedes ejus qui evangelizat auditum,
qui facit pacem ; qui annuntiat bona ; qui auditam fa-
cil salutem ? Qus certe Epistola ad Romanos Paulus
interpretatus ait : « Quam speciosi sunt pedes evan-
gelizantium bona, cvangelizantium. pacem *!! » Sed
pro vocabulo salutem, Jesum habct llebraica lectio :
neque eos quidquam, nisi vim nominis explicarent,
ejus, qui Jesum audiri facit dicere prohibebat , pro
quo, ejus, qui salutem audiri facit, Aquilas et Sym-

B machus interpretantur. Verum quo loco sicut hora

habemus, ille quidem, quid pulchri facti sunt ? Thieo-
dotio autem renusti, reddiderunt. Miratur deinde
jn quascunque terras Evangelii precones abierint,
ibidem auditos esse : horumque pedes ideo pulchros
appellavit, ut quos Salvator abluisset, mundos esse
signiüicaret ** : non aliter quam per montes, ipsam
pradicationis subligitatem. Pacem vero cum Deo
non vicinis tantum, sed remotis etiam gentibus
evangelizabant, qui Christum docebant ; 4 quo, w3-
cerix& interstitio, odioque ipso per carnem suaim
sublatis, utraque unum effecta sunt ; unde Paulum
ipsum, cum ad Ecclesias scribit, gratiam illis ct
pacem precari videmus **. Evangelizabani item bona
revera , cum beatitudines denuntiabant. 59] Erat
vero eorum ad Sionem, idest ad eos, qui pium
vit institutum amplexi erant, et ad ipsum etiain
apostolorum chorum, in hac verba praedicatio,
Regnabit Deus (uus. Unde et ipsi regnum coelo-
rum cunctis mortalibus annuntiabant.

Quod si ad Septuaginta attendis, verba ista, sica
hora in montibus, ad eos, qui ipsum proxcesserunt,
ita referenda suut, ut se, qui loquatur, tanquam ho-
ram in monlibus adesse, ipsoue hore nomine
verum tempus, a quo florum fructuumque recens in-
cipit editio, demonstrare significet. llincilla etiam
Sponsi ad Sponsam verba : « Surge, veni quz ine
prope es, pulchra turtur mea, quoniam ecce liiems
transiit, imber abiit et recessit sibi, flores apparuz-

p runt in terra ; tempus pultationis adveniL **. » Jn

nos enim cum draco ipse, tanquam hiems aspera,
desavissel, ita steriles effecit, ut qui bene ageret,
nullus repertus sit **. Sef ita ipsi in Christo reflo-
ruimus, ut spirituali fructuum ubertate referti ,
ε Desceidat frater meus in hortum ejus, et comedat
fructum arborum ipsius ", » dicere valeamus.
Fuit vero eiiam tanquam pedes evangelizantium αμ»
ditum pacis, si quz? priusallata est, explicationem
intuearis. Non desunt porro qui verba ista sic in-
terpretentur, ut eam populi inspectionem, qua

* Cant. n, 10-12, ** Psal. xin, 5. Cant,

VARLE FECTIONES.

m γρ. ἁπον[.

2511 | ΄

PROCOPII GAZ ΕΙ

2512

postea contigit, οἱ merito etiam accessus dicatur ; Α σης, ἀλλὰ τῆς ἑνεργείας xataófjiou Υινοµένης. Ad

non quod ejus essentia a loco in locum transeat,
sed quod ejusdem vires aperte demoustrentur, si-
gnificari velint : itaque purgatis quidem nobis ades-
se, abesse autem scelere et vitio inquinatis. Ait
igitur tam apertam fore defensionem, ut vel ipsi
eumdem, qui nunc futura pranuntiat, el qui postea
adimpleat, esse fateamur. Ut enim non potest diei
venientis hora latere, cum montes ipsi solis radiis
illustrantur : sic erit omnibus conspicua mea in
vos propensio ; neque minore letitia et exsultatione
implebimini, quam quibus pacis dulcem nuntium
aliquem aeuwdire contigit. Ipse porro, uhi vos
emendari contigerit, rez vester appellari non
dedignabor. Eo enim felicitatis perventura est Sion,

. uL in ea nihil non eorum omnium, qua in przcla- B

ris 599 ct pacatis urbibus fiunt, adimpleri videas:
dum: ipsi quidem custodes urbem cum voce serva-

χαθαιροµένοις μὲν ἡμῖν παρεῖναι λέγεται, ἀπεῖνὰε
δὲ ἁμαρτανόντων. Tr,v τοίνυν ἀντίληγιν οὕτω φανε-
ρὰν ἔσεσθαί φησιν, ὡς ὑμᾶς ὁμολογῆσαι τὸν αὐτὸν
εἶναι τὸν xat νῦν προλέγοντα xal αὖθις πληροῦντα.
Ὡς γὰρ οὐκ ἔστι «hv ὥραν τῆς ἡμέρας λαθεῖν,
χαθ᾽ ἣν ἐχλάμψας ὁ ἥλιος χαταλάμπει τὰ δρη, οὕτως
ἔσται φανερὰ πᾶσιν fj παρ᾽ ἐμοῦ εἰς ὑμᾶς font,
χαρᾶς τε καὶ ἁγαλλιάσεως, οὕτω π)ηρωθήσεσθς,
χαθάπερ τοῖς ἀχοήν ἐστιν εἱρηνικήν τε xai ἡδεῖαν
ὄξχομένοις. Καὶ βασιχεὺς 6k ὑμῶν διορθουµένων
ἀξιώσω καλεῖσθαι. Ἔσται yàp ἡ Σιὼν οὕτως εὖθη-
νουµένη, ὡς πάντα ἐχεῖνα πληροῦσθαι, ὅσα Ev ταῖς
ἐπιδόξοις πόλεσι xal εἰρηνευοήσαις ' φυλάκων μὲν
τηρούντων τὴν πόλιν μετὰ φωνῆς, ἑαντοὺς δὲ
ἁσκαζομένων μετ εὐφροσύνης, ὡς ἐπεγείρειν Eav-
τοῖς £y ταῖς συντυχίαις τὴν χαρὰν, χαὶ τὸν ἐπ a-
τοῖς ἔλεον χηρύττειν.

bunt, 96.6 deinde cum ezallatione ita salutabuut, υἱ sortis communione ad gaudium sese exceitent,
el quam sunt consecuti. misericordiam depr:edicent.

Esse vero hujus etiam letitie participes merite
Hierosolymorum solitudines dicantur. Ut enim cum
Sionis vias lugere dixit ** , incolarum et advenarum
solitudinem significavit , sic et nunc, cum desertum
festum simul acturum dixit, eam, qua afficiuntur,
letitiam demonstrat ; rerum istarum causam divi-
nz benignitati et misericordie — ascribens; per
quam idein Jerusalem brachio suo , id est potentia
virtutis sua liberavit ; cum a Deo civitatem defendi

Kotvytov:tv δὲ τῆς εὐφροσύνης absol; λέγοιτ ἂν
εἰχότως χαὶ τὰ Épnya τῆς ᾿Ἱερουσα.ήμ. Ὡς γὰρ
διὰ τοῦ, ε 'Οδοὶ Σιὼν πενθοῦσι,» τὴν τῶν οἰχητόρων xal
παριόντων ἑρημίαν ἐδήλου ' οὕτω xal νῦν τὴν ἔρη-
{ΙΟΥ συνεορτάσειν εἰπὼν, την καταλαθοῦσαν αὐτοὺς
εὐφροσύνγ]ῃν παρἰστησιν, αἴτιον τούτων τὸν ἕλεον
εἰπὼν τοῦ Θεοῦ, δι ὃν ὁ θεὸς τὴ» Ἱερουσα-ὴμ
ἐλυτρώσατο τῷ βραχίονι, τοῦτ) ἔστι τῇ τῆς δυνά-
peus ἐνεργείχ. Υινωσχόντων τῶν ἐθνῶν ὡς ἐπεσχέ-

gentes ipse non ambigerent. Atque hzc quidem illi. C φατο τὴν Ἱερουσαλὴμ ὁ Θεός" xa ταῦτα μὲν οὗτοι.

Ceterum quo loco, Voz custodientium te exaltata
est, habemus, Vox. speculatorum tuorum εἰαία est
interpretatur. Symmachus, adjungens et in idem.
laudabunt : oculate enim videbunt, quando convertet
Sion Dominus ; in quo rursum pia vil:e ratio innui-
tir. Sed pro quo oculate dixit, oculum in oculo vi-
suros esse rdiqui transtulerunt. Deinde speculato-
rum uomine, Salvatoris discipulos intelligit. Nam
οἱ ita prophetas antiquitus appellabant, et nunc
ctiam recentis populi speculatores et custodes quidam
ipsi sunt apostoli; qui bonitate doctrina pastori
principi adversus lupos, oves custodiunt. lidem
praterea, quia suis oculis Salvatorem viderunt ,
suisque turibus audiverunt; vocem suam eo usque
exaltarunt, ut a gentibus omnibus audita sit, duoque
in unum populi coierint, juxta. illud : « Lietamini,
gentes,cum populo ejus **. » Hinc et illa Davidis,
« Audite hc, omnes gentes **. » Deinde non aliter
quam ipsa daemoniorum multitudo, non sine sonitu
periit, ut a nemine ignoraretur : sicet salutis prze-
conium ab omnibus , qui in veteris tyranni locum
regem 593 Dominum exceperunt, exaudiri decuit.
Quod nobis certe festivitatisel lzetitie argunientum
peperit , juxta illud : « Dominus regnavit, exsul-
tel terra *!, »

Quo pacto autem regnet, non obscure inicat,
cum vocem custodientium exaltlatlam es: e subjungit :

«^ Thren. i, 4.

^9 Isa. txvi, 10. * Psal. xpviin, 2.

ἸΑντὶ δὲ τοῦ, φωνἡ τῶν gv.laccóvror σε ὑψώθη,
ὁ Σύμμαχος, Φωνη τῶν σκοπῶν σου éaxnptv,
ἑρμήνευσεν, xol ἐπήγαγεν, ἐπὶ τὸ αὐτὸ αἰνέσου-
σι». Ὀφθα.μοφανῶς γὰρ ὄψονται ἐν τῷ ἔπι-
στρέψφαι Αύριον τὴν Σιών * δηλουμένου πάλιν τοῦ
θεοσεθοῦς πολ,τεύματος. Αντὶ δὲ τοῦ ὁςθα.Ίμοφα-
νῶς, οἱ λοιποὶ φασὶν ὀφθα.ϊμὸν ἐν ὀφθα.ἲμῷ ὄψον-
ται. Σκοποὺς 6b νῦν τοὺς μαθητὰς τοῦ Σωτῆρος
καλεῖ. Καὶ πάλαι Yàp τοὺς προρήτας οὕτως ἑχά-
λουν, καὶ νῦν τοῦ νέου λαοῦ γεγόνασι σχοποὶ xal
φύ.Ίακες οἱ ἁπόστολοι φυλάσσοντες ἀπὸ τῶν λύχων
τῷ ἀρχιποίμενι τὰ πρόδατα διὰ της πρεπούσης
διδασκαλίας. Καὶ ὀφθς1μοφανγῶς αὑτόπται καὶ
αὐτήχοο, τοῦ ΣωτΏρος Ὑενόμενοι ὕψωσαν τὴν
ἑαυτῶν» φωνὴν, ὡς ἐξακουστὲν Ὑενέσθαι πᾶσι
τοῖς ἔθνεσι' καὶ πρὸς ἕνα τοὺς δύο συναχθῆναι
λαοὺς, κατὰ τό" «Εὐφρανθῆτε, ἔθνη, μετὰ τοῦ λαρῦ
αὐτοῦ. » Διὸ qnoi καὶ Δαδίδ' ε, Ακούσατε ταῦτα,
πάντα τὰ ἔθνη.» Καὶ ὥσπερ τὸ τῶν δαιµονίων
πλῆθος ἀπώλετο pez! ἤχους, ὡς ἀγνοῆσαι µηδένα *
οὕτω τὸ σωτήριον χήρυγµα πᾶσιν ἐξάκουστον
Térore βασι.1έα δεξαµένοις ἀντὶ τοῦ πάλαι τυράννου
τὸν Κύριον. "O δὴ xal γέγονεν ἡμῖν ἀφορμῆ πανη-
γύρεως, χατὰ vó* Ὁ Κύριος ἐθασίλενσεν, ἀγαλλιά-
σθω t γη. »

Πῶς δὲ βασι.1εύει δηλοῖ λέγων, φωγνἡ τῶν gv.
Ίισσό»τω» σε ὑψώθη. Πρὺς οὓς ἔλεγεν 'Ησαῖας "

9 Psal, xcv, DH.

2513

COMMENTARSI IN ISAIAM,

2514

(CER ὄρος ὑψηλὸν ἀνάδηθι 6 εὐαγγελιζόμενος A quos in hunc modum Isaias etiam alloquitur : « Su-

Σ.ὠν. Ὕφωσον τῇ ἰσχύϊ τὴν φωνήὴν σου. » Oi χαὶ
εὐφροσύγης ἐπληροῦντο, ἑνδουμένης τῆς νέας
Σιὼν, ὅμου τῷ κηρύγματι τὸ ἔργον ὁ,ῶντες
x3i τῶν ἁἀκουόντων τὴν πίστιν. Καὶ Ιαῦλος δὲ
γράφει τοῖς δι αὐτοῦ πεπιστενυχόσιν * « Xap xoi
στἐφανός µου. » "Ort δὲ ἅμα τε ἐἑδίδασχον καὶ
τοὺς πειθοµένους εἶχον, ὅπλον ἐξ ὧν φησιν ἐν
ταῖς Πράξεσιν, ὡς προσετέθησαν ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ τρεῖς
χιλιάδες ἀνδρῶν. Καὶ ὁ δεσμοφύλαξ δὲ ἀχούσας Παύ-
λου εΜηδὲν πράξης σεαυτῷ xaxóv* ἅπαντες váp
ἔσμεν ἐνθάδς΄’ » θαυµάσας ἑθδαπτίσθη σὺν παντὶ τῷ
olx. Αὐτοῦ ὀφρθα.ὶμοὶ 6 πρὸς óg0aAuobe εἶδον,
κατὰ τὸ, ὁ θεὺς ἐμφανῶς ἠξει. "Hyouv, οὗ τοῖς n
oot; ὀφθα.]μοῖς εὐφραιγομένους, ἅμα τῇ σῇ φωνῇ

"τοὺς ἀχούοντας. 'Av δὲ τοῦ, ῥηξάτω ἅμα co. D

Φροσύνη» τὰ ἔρημα Ἱερουσαωήμ * ὁ Σύμμαχος,
'μαρύνθητε xal ἀγα.ἰ1ιᾶσθε ὁμοῦ τὰ ἔρημα
Ἱερουσα.λἡμ, φησί. Τὸ δὲ ῥῆξαι φωνὴν, παρ-
ίστησι τόνῳ χρῆῃσθαύφωγῆς χαριστηρίους ᾠδὰς ἀνα-
πέµποντας, δι ὧν εὑφραίνοιτο θεὺς, κατὰ τό' «Ka
ἡ γλὠσσά µου μελετήσει τὴν διχαιοσύνην σου, ὅλην
τὴν ἡμέραν τὸν ἔπαινόν σου. » Ἔρημα 66 φησιν
ἱστορικῶς μὲν, ὅτι τῶν πλείστων μετὰ τὴν χατὰ Χρι.
στοῦ τόλμαν δαπανηθέντων, ἑρημία τὰ πλεῖστα χατ-
εἶχε τῆς πόλεως. Πρὸς δὲ νοῦν, ὄτιπερ ἡ Ἐκχλη-
ela χατ ἀρχὰς ὁλιγανδροῦσα πρὸς ἄπειρον πλῆθος
ἐπέδωχεν ὕστερον * πρὸς ἣν ἔλεγεν * « "Αρον χύχλῳ
τοὺς ὀφθαλμούς σον, xal ἴδε συνηγµένα τὰ τέχνα
σου. » Τοιοῦτον xal τό) « "Οτι πολλὰ τὰ τέχνα τῆς
ἐρήμου μᾶλλον f) τῆς ἐχούσης τὲν ἄνδρα. » Πῶς δὲ
γένοιτο τοῦτο, παρίστησι λέγων, ὅτι Αποχαλύνει
Κύριος cóv βραχίονα αὐτοῦ, τὴν τοῦ Μονογενοὺς
ἐπιδημίαν δηλῶν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ἐπιλάμφουσαν.

per montem excelsum ascende, qui evangelizase
Sion. Exalta fortitudine tua vocem tuam "5, » Le-
tilia rursum et. ipsi implebantur, qui Sionem mi-
sericordiam esse conseculam ; qui praedicationis
opus, qui audientium fidem intuebantur. Nam et.
Paulus, cum ad eos scribit, quibus credendi auctor
fuit, eosdem ipse gaudium et coronam suam ap- .
pellat 3, Eos praeterea non docuisse tantum, scd
persuasisse etiam ex eo paluerit, quod in Actis uno
die tria hominum millia Ecclesi: accessisse legi -
mus ** ; Paulum denique carceris custodi, ne in
se mali quidquam patraret, quia omnes adessent, '
inclamasse, eamque rem admiratum illum cum
tota domo baptizatum esse Viderunt autem cjus
oculi ad oculos, Deum scilicet, quem manifeste ven*
turum Psaltes affirmavit ** : vel eos, qui tuis ocw-
lis letantur, quique simul vocem tuam audiunt. Ubi
autem, Erumpant simul in letitiam deseria Jerusa-
lem, habemus : Exhilaremini, et. exsultemini simul,
deserta Jerusalem, Symmachus interpretatus est.
Ipsa deinde vocis eruptio, gratiarum actiones, qui-
bus Dcus oblectatur, contenta voce decantasse de-
monstrat, juxta illud : « Et lingua meditabitur ju-
$titiam tuam, tota die laudem tuam '**.» Deserta
porro historice quidem ideo ait, quod urbem ipsam,
multis post admissum in Christum facinus absum-
ptis, plurimum occupavit solitudo. Sin autem ea
ad menfem sensumque interiorem referantur ;
Ecclesia significabitur, quie virorum quidem nu-
mero exigua primum, infinita autem multitudine
deinceps aucta est; unde sunt hac ad illam verba :
« Eleva circum oculos tuos 1.» Tale et illud :

« Quoniam plures liberi desertze, quam virum ha-

bentis **. » 5944 Qui autem istud futurum sit, exponit, cum Dominum brachium suum revelaturum ait.z
quibus verbis unigeniti Filii adventum gentibus omnibus clarum apertumque fore significavit.

Οὐχοῦν ἔπειδὰν προσφωνεῖ τῇ Σιὼν καὶ τῇ
Ἱερουσαλὴἡμ, τὰ λελεγμένα ἐπὶ τὴν τῶν ἐθνῶν áva-
φέρεται χλῆσιν. Τὸ γὰρ θεοσεθὲς πολίτευμα, ποτὲ
μὲν παρ) ἐχείνοις ἣν, ποτὲ δὲ παρὰ τοῖς ἔθνεσιν, ἃ 6h
Σιὼν καὶ "IepovcaAnp ὠνόμασται. As xai πάντοτε

ἀνθρώποις συνέστηχεν ἡ τοιαύτη τοῦ θεοῦ πόλις. ᾿

Ἱερουσαἡμ οὗγ, ἢ Σιὼν χκαλεῖσθαι τὴν ποιαύτην
ἐχλογὴν οὐδὲν διαφέρει * τοῖς δὲ ἁποστόλοις λοιπὺν
t5 προφητιχὸν πνεῦμα προσφωνεῖ ἀποστῆναι τοῦ
ἀπίστου χαὶ ἀκαθάρτου λαοῦ. Σχεύη δὲ Κυρίου
τὰ ἐχλεγέντα ὑπὸ Κυρίου ἅγια σώματα αὐτῶν, 1)
τὰ τῆς Καινῆς Διαθήχης Εὐαγγέλια, ἅπερ ἐπιχομι-
ῥομένους ἁπαλλάττεσθαι τῆς ἀπιστίας τοῦ Ἰου-
δαίων κελεύει λαοῦ, xal τῆς πρὸς αὑτοὺς χοινωνίας
ἀπέχεσθαι. Οὐδεμία γὰρ κοινωνία φωτὶ πρὸς σχό-
τος. Αλλ) οὐδὲ μερὶς πιστῷ μετὰ ἀπίστου. Τοῖς y
οὖν Γαλάταις ἐπὶ τὴν νομιχὴν πάλιν δραμοῦσι λα-
τρείαν ὁ Παῦλος ἐπιτιμᾷ, καὶ τέλος φησίν’ « Οὕτως
ἀνόητοί ἐστε μμ πνεύματι, vuv σαρχὶ ἐπι-

ο. ]s3.. x1, " Plilipp.

iv, 4.
Xxxiv, 4δ. 0 "isa XLIX, 1

9* [sa, Liv. 1.

9*5 Act. m, 41.
** 1) Cot, vi, 14, 15.

Quando igitur Sionem et Jerusalem. alloquitur,
quie dicta sunt ad gentium vocationem referuntur.
Fuit enim alias quidem apud illos pium vita insti-
tutum ; alias etiam apud gentes ; quze certe. Sionis
et Hierosolymorum nominibus significantur. Quo-
niam itaque bominibus semper constitit ejustodi
Dei civitas ; nihil interest Jerusalemue, an Sion de-
lectos ejusmodi nuncupes. Deinceps apostolos ab
incredulo et impuro populo recedere prophcticus
jubet spiritus; et Domini vasa, eorum que a. Do-
mino selecta sunt, corpora appellat ; aut ipsa etiam
Novi Testamenti Evangelia, quae Judaeorum relicta
infidelitate, portare przcipil, et ab horum societate
abstinere. Neque enim lucis et tenebrarum ulla
potest esse communio, neque fideli cum infideli
societas **. Hinc est igitur, quod Galatis, qui ad
legis cultum rediissent, ita succenset Paulus : « Adeo-
ne stultiestis, ul, cum spiritu inceperitis, nunc carne
consummemini ** ? » Circumcidebàntur cnim , qui

5ο Psal, xpix, 9. 5* Psal,

55 Act, xvi, 24 seqq.
0 Galat. Ill, 9.

VARLE LECTIONES.

3 [c. vp. τούς.

ο 2ο1ὅ

ΡΠΟΟΟΡΗ GAZ.EI

2516

. 9 ο 9
fidem prius fuerant amplexi. Habent autem cteasa, A τελείσθε; » περιετέµνοντο γὰρ ἤδη πιστεύσαντες.

alio modo ii, qui divinze naturz participes effecii
Spiritus sancti dona gestant, Paulumque. audiunt
armaturam Dei induere precipientem ** ; ipsam
nimirum justitiz:e loricam, ipsam salutis galeam,
ipsum fidei scutum, ipsumdenique Spiritus gladium,
quod est Dei verbum ; quibus nos subdilosque
populos protegiinus. Cieteruw, Non cum tumultu, in-
quit, exituri estis. Non enim tanquam fugere
coacti in viam gentium abierunt ** (quanquam et id
passi sunt), sed spontanei et alacres ; qui gentes
emnes in ejus nomine docere jussi fuerant **,
In pace autem iter faciebant, cum eum haberent
comitem, qui se cum illis futurum diebus omnibus
ad Φου]! usque consummationem | fuerat pollici-
tus **, quod certe verbis istis, Precedet vos Domi-
»us, lioc loco demonstratur. Aiunt nonnulli de sua
eujusque animz salute curanda, deque 595 Chal-
dieorum moribus prius, quam de locis relinquen-
dis przeipere, quod certe et Levitis ipsis, quibus
sacra gestare incumbit, denuntiatur. Est vero de
futuris, tanquam jam evenerint, Scripture loqui
usitatum. Sic et David ipse, priusquam civitatem εἰ
, templum capi contingeret, canebat : « Deus, vene-
runt gentes iu haereditatem tuam **, » et quz dein-
ceps. Fore autem eorum cum pace. reditum signi-
ficavit, quo tandem et ipsi in otio et tranquillitate,
tdjeeto per Cyrum przesidio, Deoque ipso opitu-
lante, et in propriam civitatein simul deducente,
potiti sunt,

590 Vzgns. 15-15. Ecce intelliget puer meus, et C

exaltabitur, et. glorificabitur valde, Sicut. stupebunt
super te multi , sic in gloria erit ab hominibus. spe-
cies (ua, el gloria tua a | filiis hominum, etc.

597 Quod hic, Intelliget puer meus, habetur, Era-
dielur servus meus, hquilas et Symmachus interpre-
tantur. De hocque, sive puerum eum, sive servum
nomines, superius illud fuit, quod : « Ecce puer
meus, apprehendam eum ^5, » dictum est. Et paulo
post : « Et in nomine ejus gentes sperabunt PE
Et rursum : « Et dedi te in testamentum generis, in
lucem gentium **. » Et postea : « Estote milii testes,
et ego testis, dicit Dominus, el puer quem elegi **.»

Conveniunt autem ista cum superioribus, ubi, ]) 9 παῖς ὃν ἐξειεζάμην.

«Quia ego ipse, qui loquor adsum "*, » et. quae
deinceps, dicebat : in quibus, ubi de suo adventu,
deque oculata evangelistarum fide disputavit ; quo
pacto jam sit mortalibus appariturus, qui se, qni
loquitur, adesse significavit, ostendit. Dicitur vero
«ecundum hunianitatem esse servus, natura alioquin
[ilius, οἱ per resurrectionem glorificari , perque as-
sumptionem elevari. Qui enim ante plausibiliora
dixerat, eicdene qu: sunt. de morte toleranda, ad-
jungit, et. intelligendi , sive erudiendi verbum cum

*! Ephes. vi, 11-16.
S/ibid.12. **Isa. xix, 8. 9? 18a. Lv, 4.

» »p. " P fg. κατὰ δὲ.

Σχεύη δὲ ἔχουσι καθ) ἕτερον τρόπον, οἵτινες τῆς
θείας αὐτοῦ φύσεως χοινωνο» Ὑγεγονότες, τοῦ θείου
Πνεύματος τὰ ΧΚαρίσµατα σχευοφηροῦσε Χριστῷ,
Παύλῳ πειθόµενοι λέγοντι ' Ἐνδύσασθε «Tv παν-
οπλίαν τοῦ Θεοῦ. Αὕτη 66 ἐστιν ὁ θώραξ τῆς διχαιο-
σύνης, ἡ περικεφαλαία τοῦ σωτηρίου, ὁ θυρεὸς τῆς -
πίστεως, ἡ µάχαιρα τοῦ Πνεύματος, 6 ἔστι ῥῆμα
θεοῦ, 6c ὧν ἑαυτῶν τε προασπίζουσι, καὶ τῶν ὑπὸ
χεῖρα λαῶν. Πλὴν οὗ μετὰ ταραχῆς ἑἐξελεύσεσθε
φησίν. Οὐ γὰρ ὡς ἑλαυνόμενοι προῇῆ-θον εἰς τη»
περίοδον τῶν ἐθνῶν, f| καὶ τοῦτο πεπόνθασε,
προαιρέσει δὲ καὶ προθυµίᾳ μαθητεῦσαι πάντα χε-
λευσθέντες τὰ ἔθνη ἓν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Xov eipfivm
& τὴν πορείχν ἐποιοῦντο ἔχοντες συωνόντα τὸν elpn-
χότα αὐτοῖς ' « Ἰδοὺ ἐγὼ μεθ᾽ ὑμῶν εἶμι πάσας τὰ»
ἡμέρας, ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος.ν "O 6b. xat
νῦν δηλοῖ τὸ, Προπορεύσεται πρὸ ὑμῶν Κύριος.
Τινὲς 66 φασιν, ὡς τῆς ἰδίας ἐπιμελεῖσθαι προστάτ-
τει ψυχῆς, xal πρὸ τῶν τόπων ἀποστῆναι τῶν ηθῶν
τῶν Χαλδαϊχῶν, ὃ 68 xaX τοῖς Λευῖταις παρεγγυᾶται
τοῖς τὰ ἅγια µεταχομίνουσι. Περὶ δὲ τῶν µελλόν-
των ὡς ἤδη γεγονότων συν]θως φησὶν fj Γραφή * ὡς
καὶ Δαθιδ πρὶν τὴν πόλιν ἁλῶναι xal τὸν νεὼν
ἔφασχεν * ε Ὁ θεὸς, Έλθοσαν ἔθνη εἰς τὴν κλτρονο-
μίαν σου, » καὶ τὰ ἑξῆς. Την δὲ ἐπάνοδον αὐτῶν
ἔσεσθαι pev. εἰρήνης Oro, ἣν μεθ Πρεμίας xat
σχολῆς δορυφορούμενοι κατὰ τὸ πρόσταγμα Κύρου
πεποίηνται, συμμαχοῦντος αὑὐτοῖς τοῦ Θεοῦ, xa
πρὸς τὴν ἰδίαν συνάγοντος πόλιν.

Υτις. Ιδοὺ συγήσει ἆ παῖς µου, καὶ ὑψωθήσε-
ται, καὶ δοξασθήσεται, σφόδρα. "Ov τρόπον
ἑχστήσονται ἐπὶ σὲ πο.ὶ.ἳοὶ, οὕτω ἁδοξήσει ἁ τὸ
τῶν ἀνθρώπων τὸ εἶδός cov. Kal ἡ δόξα σου
ἀπὸ υἱῶν ἀνθρώπω», x. t. À.

Αντὶ τοῦ συγήσει ὁ παῖς µου, ᾿Ακύλας ἐτέδω»
xev * '᾿Επιστημογισθήσεται δοῦ.ός pov. Καὶ ὁ
Σύμμαχος * Δυῦ.ός µου. Περὶ τούτου 05 τοῦ απαι-
δὸς 5j δού.Ίου καὶ πρότερον ἔλεγεΝ * « Ἰδου ὁ παῖς
µου, ἀντιλήψομαι αὐτοῦ. » Καὶ μετ) ὀλίγα * ε Καὶ
by τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἔθνη ἐλπιοῦσιν. » Οἷς πάλιν
ἐπιφέμει΄ « Καὶ ἔδωχά σε εἰς διαθήχην γένους, εἷς
φῶς ἐθνῶν. » Καὶ προϊὼν αὖθις' « Γένεσθἑ µοι
μάρτυρες, xXyÀ μάρτυς, λέχει Κύριος ὁ θεὸς, χαὶ
» Τὰ δὲ παρόντα τοῖς τὸ
βραχέος ἀχόλουθα, kv οἷς ἔλεγεν, « "Ost ἐγώ εἰμι
αὐτὸς ὁ λαλὼν πάρειµι, » xxi τὰ ἑφεξῆης. Ἐν οἷς
περὶ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ, καὶ τῆς τῶν εὐαγγελι-
στῶν αὐτοψίας εἰπὼν, νῦν ὅπως Ev ἀνθρώποις qu-
νήσεται δείχνυσιν ὁ εἰπών' Αὐτὸς ὁ λαλῶν πᾶρειμι P.
Τὸ ἀνθρώπινον εἴρηται δοῦ.Ίος ὁ κατὰ φύσιν vléc,
δοξἀζεσθαἰ τε διὰ τῆς ἀναστάσεως, ὑψοῦσθαί τς
διὰ τῆς ἀναλέφεω:. Τὰ γὰρ εὐφημότερα πρρειπὼν,
τὰ περὶ τοῦ πάθους αὐτοῖς ἐπενήνοχεν. Καὶ s
συνήσει δὲ, Ίγουν ἐπιστημονισθήσεται, τοῖς àv

8 Math, x, 5. 9? Μαι, xxviri, 20. ** νά. 5 Psak txxvin, 1^. ** Isa. xrn, 4.
'9 Isa. Lir, 6

ΥΛΗΣ LECTIONES.

ϱ1

COMMENTARII IN ISAIAM.

2518

θρωπίνοις µέτροις ἁρμόττει, ᾿Αναλαθὼν γὰρ δούλου A humanitatis ratione copulat, Nam cum servi βεΓ-

μορφὴν, δι fi» xav λέγεται ÓoU.loc, πάσης αὐτὴν
σοφίας ἐπλήρωσεν. Πῶς γὰρ οὐκ ἤμελλεν αὐτοξπι-
στήµη xal λόγος ὑπάρχων, xaX f; ἀνείληφε σαρχὸς
67 ἄχραν ἔνωσιν ὑπάρχων ἀχώρ:στος ; 0ὐδὲν οὖν ἐν
τοῖς ὑπὲρ ἡμῶν γεγονόσιν ἀσύνετον. Κατὰ γὰρ τὸν
A265, « Πάντα ἐν σοφἰᾳ ἐποίησεν. Aib, φασί τινες,
ὑψοῦται map! ἡμῶν ὡς :5;, καὶ δοξάζεται. Πς:
στεύοντες γὰρ εἰς αὐτὸν, Σωτῆρα κχαλοῦμεν, xal
Λυτρωτὴν, θεόν τε, χαὶ Κύριον. Οἷς ἐπιλέχει: "Or
τρόπον ἑκστήσονται ἐπὶ σὲ πο.Λοί. "H, κατὰ
θ:οδοτίωνα, bv τρόπον ἐθαύμασαν. Μέχρι γὰρ 4 οἱ
pi] πιστεύοντες τὸ ταπεινὸν αὐτοῦ τῆς εἰς ἀνθρώ-
πους παρ/δου θαυμάζουσυ», ἁμηχανοῦντες πῶς ἄν-
θρωπος γεγονὼς εὐτελῆς τε xai ἄδοξος [ἐχάλουν γὰρ
αὐτὸν Σαμαρείτην, φάγον τε, xa µέθυσον, xai ix
πορνείας Ὑεγενηµένον, xai ἁμαρτωλὸν), ἀνωτέρω
τῶν πολεμεῖν αὐτὸν πειρωµένων καθίσταται.

B

$0nam induisset ( unde et servus appellatur), omni
eam sapientia complevit. Qui enim non illud effiee-
ret, qui sapientia ipsa, verbumque exsistit, neque
ab ea carne, quam assumpsit, propter unionis ex-
cellentiam, potest separari? Fist ergo in iis quae no-
stri causa praestitit, nihil prorsus ignoranter effe-
ctum. Auctore enim Davide, « Omnia in sapientia
fecit τς » et ob id, aiunt. nonnulli, exaltatur a uo-
bis, tanquam Deus, et glorificatur. Qui enim. in
eum credimus, eumdem Salvatorem et Redempto-
rem, Deumque et Dominum nuncupamus. Sequi-
tur deinde, Sicut stupebunt super te multi: vel, ut
Tlieodotio interpretatur, Sieut mirati sunt. Ad haec
enim nsque tempora qui a fide alieni sunt, humi-
lem $96 hujus ad homines accessum demirantur,
auimi cogitatione obstupefacti, qui homo factus te-
nuis et abjectus ( eumdem enim et Samaritanun,

εἰ edacem, et temulentum, et adulterio procreatum, et peccatorem vocitabant 7") illis ipsis, a quibus

impugnabatur, superior evaserit.

Οἱ ἐξ πιστοὶ, καὶ τὰ ἔθνη, θαυμάζουσι προσ-.

χυνοῦντες αὐτοῦ thv θεότητα, τὴν οἰχονομίαν χατα-
πληττόμενοι * ὁποῖος ἣν ᾽Αμβακοὺμ λέγων «Κύριε,
εἰσαχήχρα τὴν ἀχοήν aoo, xa ἐφοθήθην. Κατενόησα
τὰ ἔργα σου, καὶ ἐξέστην. » βασωὶεῖς δὲ, μετὰ τὰς
xav αὐτοῦ βλασφημίας, χαὶ τὸ διῶξαι τὴν Ἐκκλη-
σίαν αὐτοῦ, μηδὲν ὀνήσαντες ἐγιώπησαν, τῆς αὐτοῦ
ὃ.δασκαλίας ἡττώμενοι. Ἐπεὶ xol ἄλλοι ἅλλαις
θεηλάτοις ἀντὶ τούτων ἠλαύνοντο μάστιξιν, διά σε
μὲν ἐσίγων. Οἱ δὲ διατάγµασι τὰς Ἐκχλησίας ἀν-
εγείρειν ἐχέλευον, xal τὰ συνήθη ποιεῖν Ev. αὐταῖς *
τούτους δὲ τοὺό πιστοὺς xal ἀπίστους ἀντιδιαιρῶν
ἐπιφέρει * Οἷς obx árnyyéAn περὶ αὐτοῦ, δύον-
ται * τοῖς Ex περ'τομῆς ἀντιδ.αστέλλων τοὺς ἔθνι-
χούς. Οἱ μὲν γὰρ νόµον xal προφήτας εἶχον * xal
πρώτοις ἑκήρυξεν ἑλθὼν ἐπὶ τὰ ἁπολωλότα πρόθατα
Ἱσραήλ. Οἱ δὲ τούτων σαν ἀνήχοοι. Καὶόμως τὴν
ἐξ αὐτοῦ σωτηρίαν τεθέανται, τοῖς τῆς φυχῆς ϐμ-
µαύιν αὐτὸν θεασάμενοι, καὶ τὴν αὐτοῦ συγέντες
διδασχαλίαν, ὡς ἑχείνοις ἁρμόσαι την προφητείαν
τὸν « 'Axof, ἀχούσετε, xal οὗ μὴ συνῆτε. » Kal
Ὠλέποντες βλέψετε, καὶ οὗ ph ἴδητε. Τοῦτοις δὲ τοῦ
Σωτῆρος τὸν λόγον εἰπόντος, « Μακάριοι οἱ μὴ ἰδόν-
τες xal πιστεύσαντες " » περὶ ὧν τὸ συνγῆκαν τ ὁ
προφήτης φησί». Ῥίζα Υὰρ συνέσεως ἡ πίστις ' «Ἐὰαν

C

Qui autem fidem amplexi sunt, ipseque adeo
gentes, ita eum demirantur, ut ejus adorata divini-
tate ad c(econoinize meditationem percellantur. Talis
fuit Habacum, cujus ista sunt :« Domine, audivi au-
ditum tuum et timui. Cogitovi opera tua, ct ob-
stupui Τὸ. » Reges porro, post editas in eum bla-
sphemias, post ejusdem impugnatam Eeclesiain,
cum nihil proficerent, ipsius doctrina superati la-
cuerunt: cum plagis quidem aliis alii divinitus
istorum nomine impetiti, propter te laeuerunt : alii
autém edictis Ecclesias excitari, el in eis usitata
lieri curaverint. Sed fideles istos ab infidelibus 86-
parans, addit : Quibus nom. est annuntiatum de eo,
videbunt; ut. circumciso$ a gentibus distingueret.
Habuerunt enim illi leg-m et prophetas "* ; illisque
primum, qui venerat, in ovium [Israelis gratiam,
qui perierant, annuntiavit Τι cum nullo isti ho-
rum audito, salutein tamen ab eo pendere animad-
verterint, animique oculis ipsum intuiti, ejuslem
doctrinam ita intellexerunt, ut bene illis conveniat
propheticum istud: « Auditu audietis, ct non intel-
ligetis "**.» Et : « Videntes aspicietis, et non videbi-
tis 11.9 [stis autem alia Salvatoris vox dicentis : « Beati
qui non viderunt et crediderunt 1. » De quibus
verbuin. intellexerunt,quod a propheta additur,intelli-

γὰρ μὴ πιστεύσητε, φησὶν, οὐδ οὐ pi] συνῆτε. » "0 D gendum est. Est enim fides intelligentiz radix ; quia ,

δὴ xal θαῦμα τοῖς προφήταις mapslye.

ΚΕΦΑΑΛ. NI".

ατιρ’. Κύριε, τἰς ἐπίστευσε τῇ ἁκοῇ ἡμῶν, καὶ
ὁβραχίων Κυρίου τἰνι ἀπεκαλύφθη ; ArnryretAa-
μεν ὡς zaiólovr ἐναντίον αὐτοῦ, ὡς fita ἐν γῇ
διφώσῃ * οὐκ ἔστιν εἶδος αὐτῷ, οὐδὲ δόξα. Καὶ
εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ xd-
Joc. 'A4Aà τὸ εἶδος αὑτοῦ ἄτιμον, καὶ ἐκ.λεῖπον
stupà πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, x. * λ.

*! Psal. cin, 914.

24. '* isa. vr, 9. "" ibid. ?* Joan. xx, 29.

71.J0an, vii, 48 ; Matth. xr, 19.

« Nisi credideritis, inquit, non intelligetis 7. Quod
certe etiam prophetis causam admirationis attulit.
CAP. ΙΙ.

V£gns.1-12, Domine, quis credidit auditui nostro ?
et brachium Domini, cui patefactum. est ? Annuntia-
mus quasi parvulum in conspeciw ejus, sicut radix
in terra. sitiente. Non est species ei, neque gloria, et
vidimus eum et non habebat speciem, neque decorem,
sed species ejus iuhonorata, el deficiens pre filiis
hominum, ctc.

15 [Tabac. iu, 106.

'* Luc. xvi, 29. 7* Matth. xv,

19 [sa. vii, 9.

VARLE LECTIONES.

qw. d. vov. * tc. συνἢσονσιν.

9019

PROCOPII GAZ/EI

2520

Itaque zit: Domine, quis credidit. auditui nosiro ? A Διόπερ ἐπάγει ' Κύριε, τίς ἐπίστευσε τῇ dxom

utrumque enim mirabantur ; et διά φογιπι infideli-
tatem, et gentium conversionem. Et brachium Domi-
ni cui revelatum est? cui autem, per ca, quw prz-
cesserunt, iudicavit ; cum brachium suum sanctum,
id est, Unigenitum svum in conspectu 599 gen-
tium omnium revelaturum Dominum aflirmavit,

Ili enim, ut CEristo, sic et prophetis olim ipsum
promulgantibus alium sibi-errorem docere et re-
nurtiare opponebant. Hinc illa Jeremize : Neque
profui, neque mihi profuit quisquam. Hinc rursus
et prophetici chori alia: « Curavimus Babylonem,
neque sanata est. Ipsam deseramus **, » Ubi Baby-
lonis nomine, Hicrosolymorum civitas, qu: a gen-
tium moribus nihil distet, neque ullam legis curam
liabeat, innuitur. 1sta igitur postquam demiratus
est propheta, narrationis modo, pueri deinceps ad
homines accessum exhibet, his verbis: Annuntia-
vimus quasi puerulum in conspectu ejus ; sicut ra-
diz in terra sitienti. Secundum Aquilam autein : Et
ascendet sicut qui nutricatur in faciem ejus, et sicut
radiz a terra inaccessa. In faciem enim ejus (brachii
nimirum de quo superius) ascendet qui nutricatur ;
il'e idem videlicet, qui de Virgine prognatus vest;
Juxta illud: « Ecce virgo concipiet in utero *!; »
quam etiam terram inaccessam, quia virgo sit, nun-
cupavit. Radicem deinde illam esse significat, de
qua illud: « Egredietur virga de radice Jesse, et
flos de radice ejus ascendet **. » Illic enim etiam
ascensurus, sed de radice ; ut hic de terra inaccessa,
significatur.Symmaclins autem descendit sicutramus
coram eo,el sicut radix de terra saitiente, inquit, inac-
cessam terram sitientem nominans., At Theodotio,
ascendet tanquam qui lactat. lle siquidem ipse erat,de
quo eliam ante in hunc wodum dictum fuit; «Prius-
quam cognoscat puer bonum vel malum, non pare-
bit nequitize **, » Et rursum : « Antequam | intelli-
gat puer bonum vel malum, capiet virtutem Da-
m3$ci **,» Itemque: « Quia puer natus est nobis, et
filius datus est nohis **. » Catterum postquam de
Salvatoris nativitate disseruit, ejus jam in terra
conversationem explicat. Non eniin erat ei, inquit,
600 decora species.

ideoque in hunc modum Symmachus : Non ei
forma, non dignitas, ut videremus eum, neque a-
* Sspeclus, ul cuperemus eum. Abjeclus et virorum mi-
nimus. Vir laboriosus, et morbo notus, el scieus
ferre "mollitiem, non tamen mollis, Quse omnia cum
su: deitatis faciem occultaret, perpessus est. ld
enim profecto significat, quod faciem ejus aversam
esse dixit. Nam et Aquilas, tanquam absconditam
[^ciem interpretatur ; Theodotio vero, non reputa-
bamus ivsum, ubi non reputata. est, legimus : reli-
qui autem abjecius, ideoque non reputavimus eum.
Intermiscet porro humanitate incitatus etiam per-

506 Jerem. Li, 9.

*! ρα, vi, 44. —** Isa. σι, 4.

ἡμιῶν; ἄμφω γὸρ ἐθαύμαζον, καὶ τῶν Ἰουδαίων
την ἀπιστίαν, καὶ τῶν ἐθνὺν τὴ» ἐπιστροφήν. Kal
tv. ὁ βραχίων ἀπεκα.1ύφθη Κυρίου ; τίγι δὲ, διὰ
τῶν προλαθόντων ἑδήλωσε, λέγων * xai ἀποχαλύψει
Κύριος ὁ θεὸς τὸν βραχίονα «bw ἅγιον αὑτοῦ ἓν-
ώπιον πάντων τῶν ἐθνῶν, δηλαδὴ τὸν Μονογενῆ.
"xsivot γὰρ, ὡς τῷ Χριστῷ , οὕτω xaX πάλαι τοῖς
προφῄταις αὐτὸν προχη ρὕττουσιν ἔλεγον' Αλλά ἡμῖν
λαλεῖτε xal ἀναγγέλλετε ἡμῖν ἑτέραν πλάνησιν. Ὡς
καὶ τὺν Ἱερεμίαν λέγειν * Οὔτε ὠφέλησα, οὔτε ὧὠφέ-
λησέ µε οὐδείς. Καὶ τὸν προφητικὸν δὲ χορὸν, « "Ia-
τρεύσαμεν, λέγειν, τὴν Βαθολῶνα, xal οὐχ lá0n* Ey-
χαταλίπωµεν αὐτὴν. ». Τὴν Ἱερονσαλὴμ χαλέσαντα
Βαθυλῶνα, ὡς τῆς ἐθνῶν ἀσεδείας μηδὲν διαφέρουσαν,
μηδὲ τοῦ νόµου ποιουµένην φροντίδα. Ταῦτα τοίνυν
ὁ προφήτης ἀποθανμάσας, διηγηματικῶς λοιπὸν τοῦ
προλεχθέντος παιδίου τὴν εἰς ἀνθρώπους παρἰστησι
πάροδον λέγων * ΑγηΥΤείΊαμεν ὡς παιδίον &vav-
tiov αὐτοῦ, ὡς ῥίζα év Ti]. διφώσῃ. Κατὰ δὲ τὸν
ΟἈχύλαν' Καὶ ἀναθήσεται ὡς τιθη»ιζόµενον slc
πρόσωπον αὐτοῦ, καὶ ὡς ῥίζα ἀπὸ γῆς ἁθάτου.
Εἰς πρόσωπο» γὰρ αὐτοῦ (λέγω δὲ τοῦ προλεχθέν-
τος βραχἰονος) ἀναδήσεται ὡς τιθηνιζόµενον,

ὅπερ ἣν τὸ Ex τῆς Παρθένου Ὑεγεννηµένον, περὶ οὗ

ἔλεγεν' c 1505 fj Παρθένος ἓν γαστρὶ λήψεται,» ἣν xai

ἅδωτον 4v, ὡς παρθένον xat. Ῥιζαν δὲ φησιν

ἐχείνην, περὶ fic ἔλεγεν' ε Ἐξελεύσεται ῥάθδος ἓκ

τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ, καὶ ἄνθος Ex τῆς ῥίζης ἀναθήσε-
C ται. Κάκχεῖ δὲ τὸ ἀναδήσεται, ἀλλ ἐκ ῥίζης, ὡς

ἐνταῦθα, ἐχ τῆς ἁθάτου. Ὁ δὲ Σύμμαχος' Ἀνέδη ὡς
κ.]άδος ἑνώπιον αὐτοῦ, καὶ ὡς ῥίζα ἀπὸ γης διγψώ-
σης, φησὶ, διψῶσαν τὴν ἄδατον γῆν εἰρηκώς' ὁ
δὲ Θεοδοτίων, ἀναδήσεται ὡς θη.άζον, ἐξέδωχε.
Τοῦτο γὰρ ἣν περὶ οὗ καὶ τρ΄σθεν ἑλέγετο' «Πρὶν 1]
γνῶναι τὸ παιδίον ἀγαθὸν, 1) καχὸν, ἀπειθεῖ πονη-
ρίᾳ.» Καὶ πάλιν’ εΠρὶν f] γνῶναι τὸ παιδίον ἀγαθὸν,
8 χαχὺν λήψεται δύναμιν Δαμασκοῦ. » Καὶ πάλιν"
« Ὅτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν xat ἐδόθη.» Τὴν δὲ
χένεσιν τοῦ Σωτῆρος εἰπὼν, τὴν ἐπὶ γῆς αὐτοῦ δι-
ηγεῖται διατριδἠν. Οὐ γὰρ ἦν αὐτῷ, φησὶν, ἔν δοξον
εἶδος. |

Ab Σύμμαχός φησιν Οὐκ εἶδος αὐτῷ, οὐδὲ

D ἀξιῶν *, ἵνα εἴδωμεν αὑτό. Οὐδὲ θεωρία, ἵνα ἐπι-

θυµήσωμεν αὐτόν. Ἐξουδενωμένος, xal ἐ.λάχιστος
ἀνδρῶν. ᾽Αγἡρ ἐπίπονος, xal γγωσεὺς νόσῳ, καὶ
εἰδὼς φέρει’ uaAaxíav, οὗ μὴν µεμα-ἰακισμένος.
Ταῦτα δὲ ὑπέμεινεν ἀποχρύψας τὸ τῆς θεότητος αὖ-
τοῦ πρόσωπο». Τοῦτο yàp τὸ, ἀπέσερεγε τὸ
πρόσωπο» αὐτοῦ. Κατὰ Υὰρ τὸν Αχύλανιὼς ἆπο-
κεχρυμµέγυν πρόσωπο» αὐτοῦ. Κατὰ δὲ Θεοδο-
τίωνα, τὸ οὐκ ἑἐογίσθη. Οὐκ ἑλογισάμεθα αὐτόν.
Κατὰ δὲ τοὺς λοιποὺς, Ἐξουδενωμέγος. Διὸ obx
ἑλογισάμεθα αὑτόν. Διὰ φιλανθρωπίαν δὲ καὶ τὸ

85 ]sa, vu, 16. ** Isa. vin, 4. *"]sa. ix, 6.

VARILE LECTIONES,

* γρ. ἀξίωμα.

$3 [3l

ἴδιον ὁ προφήτης
στὸν ἀθετήσασιν. "Eyprv δὲ σκοπεῖν ἡμᾶς, φησὶν,
ὡς οὗτος ἦν ἄρα τῶν ἡμετέρων φυχῶν ὁ Σωτὴρ, τὰς
ἁμαρτίας ἡμῶν φέρων, xal περὶ ἡμῶν ὀδυνώμε-
voc. Σύμμαχος 06 φησι’ Ὄντως τὰς ἁμαρτίας
ἡμῶν αὐτὸς ἀνέ.αδε, xal τοὺς πόνους ὑπέμει-
εν. '᾿Ημεῖς δὲ ἐλογισάμεθα αὐτὸν ἐν ἁρῇ ἰ ὄντα,
πεπ.]ηγύτα ὑπὸ θεοῦ, καὶ τεταπειγωµένον». Ὦ
συμφώνως ἐξέδωχαν οἱ λοιποί. Ἡμεῖς μὲν οὖν, ofa
νηπιοι, ταῦτα περὶ αὐτοῦ πεφρονἡχαμεν. Ἔπασχε
δὲ δι ἡμᾶς, ἁπαλλάττων τιμωρίας τῆς Ex τῶν ἆμαρ-
τηµάτων ὀφειλομένης την ἀνθρωπότητα. Ὁ δὲ Αχύ-
)a;* Αὐτὸς, φησὶ, βεθη.]ωμένος ἐπὶ ἀθεσιῶν ἡμῶν.
Ἡν γὰρ ἁληθῶς βεδη.ἱλωμένος, ὅτι Ὑέγονεν ὑπὲρ
ἡμῶν χατάρα, χατὰ τὸν ᾿Απόστολον, 11 γέγραπται *
Ἐπικατάρατος πᾶς ὁ xpsuápevog ἐπὶ ξύλου. Οὑκ
ἄρα κά.Ίος εἶχε τὸ θεοπρεπὲς, &AJA' ἄτιμον. Πρὸς
γὰρ τὴν Oclav λαμπρότητα πᾶν ἀνθρώπινον ἄτιμον.
Εἴρηται voUv"* « Ὡραῖος χάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν
ἀνθρώπων.» Καὶ ἄλλως δὲ γεγονὼς Ex πτωχῆς μητρὸς,
διὰ πάντων ὥδευσε τῶν ταπεινῶν. (v! ὑψώσῃ τὸ
ταπεινὸν, xai Κύριος 55 καὶ βασιλεὺς ὑπάρχων τῶν
ὅλων,» ποίας ἂν ἐδεήθη τῆς ἐν ἀνθρώποις λαμπρό-
τητος; χατηφὲς δὲ ἴσως τὸ τοῦ Σωτῆρος τεθέανται
πρόσωπον xal τεταραγμένον. πρὸ του σταυροῦ, ὡς
λέγειν" εΝῦν ἡ Ψυχή µου τετάρακται xa περἰλυπός
ἔστιν dj ψυχή µου ἕως θανάτου.» ᾽Απαθὴς γὰρ ὧν, ὡς
θεὸς, τῇ xa0' ἡμᾶς ἑνέδωχε φύσει μὴ ἀναλγήτως
ἔχειν ἐμβάλλοντος πειρασμοῦ, τῆς φαντασίας ἆναι-
ρῶν τὴν ὑπόνοιαν.

COMMENTARII IN ISAIAM.

ὑπέθαλλε πρόσωπον τοῖς τὸν Χρι- A sonam suam propheta cum iis, qui Christum asper-

2522

nabantur. Decuit vero nos, inquit, advertere, hunc
esse animarum nostraruni Salvatorem, qui.peccata
nostra lueret, quique nostri causa dolores pateretur.
Sed habet in hunc modum Symmachi interpretatio :
Revera. peccata nostra. ipse assumpsit, laboresque
nosiros sustinuit. Nos autem putavimus eum lepro-
sum esse, percussum α Deo, et humiliatum :. cui
et reliqui etiam consentiunt. Nos igitur, tauquam
parum prudentes, dceo talia sentiebainus; cum
propter nos pateretur tamen, ut ea mortales, quz
peccatis eorum debetur, vindicta liberaret. Sic au-
tem Aquilas : Jpse, inquit, offensionibus nostris pro-
fanatus est. Erat. enim revera profanatus, qui
secundum Apostolum, « Pro nobis abominatio

D factus est **; » cum inaledictum esse omnem, qui

pendet in ligno scribatur *'. Non ergo speciem Deo
dignam, sed in/ionoratam habuit : quando vihil in
humanitatis ratione reperias, quod obscurum et
inhonoratum non sit, si cum divino splendore
compares. Dicitur enim «speciosus forma pro»
filiis hominum **, » Alias vero etiam paupercula
matre editus per humilia omnia ambulavit, $01 ut
quod esset ejusmodi extolleret. Quali rursumilli inter
homines versanti splendore opus fuit, qui univer-
sorum Dominus eL rex exsistit? Atqui demissum
forsan, et perturbatum ante crucem Salvatoris vul-
tum tuum demum sunt intuiti, cum animam suam
conturbari et dolere usque ad mortem diceret **,
Cum enim ipse, tanquam Deus, passioni non esset

obnoxius, naturam tamen, quam nostre similem assumpsit, cum tentationes impetum facerent, do.
lore vacare noluit, spectrum esse putari ne se permitteret.
᾽Απέστρεπται δὲ, φασὶ, τὸ πρόσωπο», àv τοῦ α — Est autem ejus aversa. facies, aiunt; id est. con-

χατησχύνθη. 'Heuidon δὲ, καὶ οὐκ ἑ.1ογίσθη ' ὅτε
πἐέµψαντος Πιλάτου πρὸς τὸν Ἠρώδη», αὐτὸν Y ἑξουδε-
νῶν ὡς αὐτὸν ἀπέπεμφε. Πάλιν καὶ ὅτε τὰ ὑθριστι-
χώτατα χρινόµενος ἕπασχε" xal παρ) αὐτὸν τὸν
σταυρὀόν. Διὸ χάἀν τοῖς προλεχθεῖσιν ἔφασχε' « Τὸν
νῶτόν µου δέδωχα εἰς µάστιγας, )χαὶ τὰ ἐξ ς. Πέπον-
θεν οὖν οὐκ εἰς ἴδιον χρέος (ἁμαρτίαν γὰρ οὐχ ἑποίη-
σεν) ἁλλ᾽ εἰς ἡμέτερον, εἷς 6 πάντων ἀνταξιώτερος,
Παύλου λέγοντος' Εἰς ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν, ἵνα
ol ῥῶντες µηκέτι ἑαυτοῖς ζῶσιν, ἀλλὰ τῷ ὑπὲρ αὐ-
τῶν ἁπρθανόντι χαὶ ἐγερθέντι. » Ἱστέον δὲ ὡς τινὲς
τὸ, ᾽ΑγηΥΥεΙ.1αμεν ὡς παιδίον, διὰ τοῦ γράψαντες
οὕτω φασίν ' ἀντέπεσε γὰρ ὡς eixbe x, τῷ προφήτῃ,
ὅτι σὺ Ex τοῦ Πνεύματος ἐδιδάχθης τὴν αὐτοῦ παρ-
ουσίαν, ἐχρῆν δὲ xal τοὺς ἄλλους διδάσχειν. ᾿0 δέ
φησιν, ὡς οὐχ ἑπανσάμεθα πάντες οἱ προφῆται ὑμῖν
ἀναγγέλλοντες ὡς πεδίο», toov! ἔστιν ὡς Ave
εὐανθῆς xal χαρποφόρος, Ἡ xat ὡς ῥίζα ἐν mq δι.
φώσῃ, ἁρδεύοντος ἡμᾶς τοῦ Μονογενοὺς, ε Ἐν i
πάντες εἰσὶν οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας xai γνώσεως
ἀπόχρυφοι,ν πάλαι μετὰ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων ξηρὰν
xal ἄχαρπον ὑπάρχυντας γῆν. ᾽Αλλ' ἀνεθάλομεν διὰ

** ][ Cor. v, 91.
L,6. *'l Cor. v, 14.

U Deut. xxi, 25; Galat. ui, 13.

fusa. Est et despectus, nec repulatus : quando ni-
mirum per Pilatum missus ad llerodem, ab isto-
que contgmptus ad eumdem remissus cst ; quando
rursum contumeliosissime damnatus; quando de-
nique crucis mortem perpessus : unde et illa ex-
sistunt, quibus se dorsum suum verberibus prz-
buisse **, et qus deinceps, superius dicebat.
Passus est ergo non in sui (qui peccatum non ad-
misit), sed in nostri debiti persolutionem ; unus
omnium longe przstantissimus, Paulo teste, ubi ait :
« Unus pro omnihus mortuus est, ut qui vivunt,
sibi amplius non vivant, sed ipsi, qui pro eis mor-
tuus est et resurrexit 5’. » Est autem animadver-
tendum, quo loco annuniiavimus tanquam parvulum
habetur, campum nonnullos legere. Esse enim
consentaneum propheta quemdam occurrere, et
dicere; quoniam Spiritu sancto docente ejus ad-
ventum didicerit, decere et alios ipsum docere,
sed respondere, prophetas omnes campi instar, id
est agri floridi et frugiferi, illis nunquam noit an-
Duntiasse : vel etiam (anquam radicem in terra
sitienti, cum eos irrigaret Uuigenitus: « In quo
ο Matth, xxvi, ὀδ. ** Isa.

-

** Psal. Σιν, 9.

VARLE LECTIONES.

UN.SAxR. Ug. γάρ. Y Tp. αὐτὸς.

x ἶσ. .ἰ. τις εἰπών. .

ἀπ.
sunt omnes thesauri scientiz el cognitionis recon-
diti ** , » qui olim cum cxteris hominibus terra
essent sicca eL sterilis; sed refloruisse se humo-
rem Spiritu suggerente, tauquam radicem, id est
tanquam herbam pulchram et floridam,. Ad hos
nimirum sunt et ista prophete cujusdam : « Et
vos dicent beatos gentes omnes, quia vos eritis
terra spontanea, dicit Dominus, ut spinas amplius
non edatis **. » Przdiclum enim est : $09 Pro
$!eba, ascendet cupressus; pro conyza, ascendet
myrtus *, » Et rursum : « Faciam desertum in

PROCOPII GAZ.EI

2534

A τῆς χορηγίας τοῦ Πνεύματος ὡς ῥίζα, τοὺς ἔστιν ὡς

βοτάνη καλή τε xai εὐανθής * πρὸς οὓς ἑλέγετο xal
παρ ἑνὸς τῶν mpoonzov «Kal μαχαριοῦσιν ὑμᾶς
πάντα τὰ Eüvm, ὃι ὅτι ἔσεσθε ὑμεῖς ΥΠ Οθελητὴ, AE-
ΥΣ: Κύριυξ, ὡς µηχέτι φέρειν ἀχάνθας. » Προείρηται
νάρ' «Ὡς ἀντι στοίθης ἀναθήσεται χυπάρισσος.
Αντ. δὲ χονύζης ἀναδήσεται μυρσίνη. » Καὶ πάλιν'
c Ποιήσω τὴν ἔρημον εἰς En, » καὶ τὰ ἑξῆς. Ἡροεί-
πομεν οὖν, ὅτι πιστεύσαντες εἰς αὐτὸν, ἐσόμεθα ἐν-
αγτίον αὐτοῦ, tojv ἔστιν ἑρορώμενοι παρ αὑτοῦ
6; βοτάνη £v τῇ Τῇ διψώσἹῃ ποτέ.

paludes 55; » et quz deinceps. Prediximus ergo nos, ail, si in eum credamus, in ejus conspeciu. futuros :
id est, ejus intuitu fruituros, tanquam herbam quz in terra sitienli quondam fuerat.

Quid igitur, aiunt, quod ipsius adventum an-
nuntiatimus? Nonne si congrua Deo ratione visus
essel, inaccessus erat futurus : ut olim in Sina
fortasse, cum Mosen secum, non Deum, ne more-
rentur, loqui postularunt **? Sed iis respondet,
tanquam qui speciem indecoram habeat, visum iri.
Atque hzc quidem isti in hunc modum explicarunt.
Ad ea autem, qu:e predicta sunt, disciplina pacis
ecstre super eum, adjicit, Quas enim cas'igatos nos
pat decuit ; ea in illum, pro pace cum Deo facien-
da, Paulo teste **, translata sunt ; cum ipsum per
crucis suz& sanguinein iis, qua in calis, qu:eque
jn terris essent, pacem peperisse asserit. Et alibi,
cum pacem nostram, qui utraque unum fecerit,
esse affirmat **. Est ab eo siquidem pro nobis
mors tpsa tolerata, illo quidem injurias reipsa
$ubeunte , nobis autem per fidem passiones accom-

. TM "n"
modantibus, compatientibusque, et commorienti-

bus, per gratiam autem salutem consecutis. Ver-
bera enim, qui nobis debebantur, pertulit, inde-
que vibices habuit, quibus ipsi sanati sumus, qui
olim tanquam oves errabamus : aliis peccati genus
aliud, aliamque atque aliam de eo opinignem am-
plectentibus. Sed eum Pater ipse, tanquam pro
anima nostra devotum, tradidit. Sic enim etiam
agnus ile Dei fuit, qui tollit peccata mundi **,
Ideoque ait Symmachus, Dominus. autem fecit, ut
án eum nostra omnium iuiquitas descenderet. Quod
cum ipse etiam non ignoraret Christus : sic Deum
n.undum dilexisse ait, ut Filium suum daret, ut

Τί οὖν, φασιν, ὅτι dr ηγΤεί.Ίαμεν την παρονδίαν
αὐτοῦ; ἀλλὰ θεοπρεπῶς ὀφθεῖσα προσῖτος Y ἤμελλι
γίνεσθαι, ὡς ἐπὶ τοῦ Σινᾶ τυχὺν εἰπόντων ἡμῶν
Μωσεῖ: « Ad: σὺ πρὸς ἡμᾶς, καὶ μὴ ὁ θεὸς, ἵνα ud
ἁποθάνωμεν.ν Πρὺς οὓς ἀποχρίνεται. Ὡς ἄτιμον ἔχων
εἶδυς ὀρθήσαται. Καὶ ταῦτα μὲν οὗτοι τὸν τρόπον
τοῦτου ἐρμήνευσαν. Toi, δὲ προῤῥηθεῖσιν ἑπάχετε:,
παιδεία εἰρήνης ἡμῶν éx' αὐτόν. "À γὰρ, ἡμᾶς
ἔδει παιδευοµένους παθεῖν, ταῦτα ἐπ᾽ αὖτ ὑν ἢλθεν
ὑπὲρ τῆς πρὸς τὸν θεὸν εἰρήνης, Παύλου λέγοντος *

« Εἰρηνοποιήσας διὰ τοῦ αἵματος τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ,
εἴτε τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε τὰ ἐν οὐρανοῖς.» Kal πάλιν
« Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήντ ἡμῶν, ὁ ποιῄσας τὰ ἀμφό-
τερα Év.» Ὑπὲρ γὰρ ἡμῶν τὸ πάθος, αὐτοῦ μὲν d
πεἰρᾷ ὑπελθόντος τὰς ὕθρεις, πίστει δὲ ἡμῶν οἵκέιον»
µένων τὰ πάθη, συµπασχόντωντε xat συναποθνη-
σχόντων, χάριτι δὲ σωζοµένων. Τὰς γὰρ ἡμῖν ógu-
λομένας ἑξέτισε µάστιγας, ἀφ ὧν ἔσχε τοὺς μώ]ω-
πας, δι ὧν ἰάθημέν τινες οἱ πάλαι zar ηθέντες ὡς
πρέδατα, ἄλλου πρὸς ἄλλοεΐδος ἁμαρτίας τραπέντος,
xaX πρὸς ὃ.ἀφορον δόξαν περὶ αὐτοῦ. Αλλ' ὁ Πατὴρ
αὐτὸν ὑπλρ ἡμῶν ἀντίψυχον ὥσπερ παρέδωχεν.ὐύω
γὰρ χαὶ ἄμνος τοῦ θεοῦ γέγονεν αἴρων τὴν ἅμαρ'
τίαν τοῦ κόσμου. Διὸ Σὐμμαχός φησι ' Μύριος δ
καταγτῆσαι ἐποίησεν εἰς αὐτὸν τὴν ἀν ομίαν zár-

tur ἡμῶν. Καὶ τοῦτο εἰδὼς ὁ Χριστὸς αὐτὸς Egg:

« Οὕὔτω γὰρ ἠγάπησεν ὁ θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε cb
Yibv αὐτοῦ «bv μονογενῆ ἔδωχεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων
μὴ ἀπόληται, ἀλλ᾽ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον.) Πα ραδεδύσθε:
δὲ αὐτὸν ἀχούων, μὴ ἀνάγχην ὑπόλτενε, τὸ δὲ Exo»

omnis, qui credit, non pereat, sed habeat vitam ϱ σιον νόει. Καὶ γὰρ ὁ Απόστολος τῷ ὀνόματι αὐτῷ

selernam !. Verum cum traditum esse audis,
noli necessitate impulsum suspicari; sed sponte
et libere id fecisse cogita. Nam et Paulus ipse ea-
dem voce 603 usus est, ut Patris auctoritatem et
consilium signiticaret. Deinde, quod sponte mor-

χέχρηται, αὐθεντίαν xal ῥούλησιν Πατέρος prvoes.
Ἑκὼν δὲ τὸ πάθος ὑπομείνας, σιωπῇ «φέρει νόμο
ἐμῖν ὑπομονῆς ἑαυτὸν παρεχόµενος. OS δυσανασχ:-
τῶν YXp, ἀλλὰ χαίρων ἐντολὴν ἐπλήρου τὴν xatg-
xf.

tem subiit, legem se nobis ferre patientiz tacitus indicavit * ; qui Patris mandatum ΠΟΠ iniquo, ο

alacri animo adimplevit 5.
Alias etiam non ayperiebat os suum, cum esset in
afflictione ; juxta. illud : « Prudens in tempore illo
tacebit, quia tempus malum est *. » Et : « Oppro-
35 Coloss. t1, 9. 9? Isa. ιν, 19.

: Ephes. n. 1$. ** Joan. 1, 29.
* Ang v, 15.

** ibid. 13.
! Joan. in, 16.

*5 [sa. xiv, 25.

Καὶ ἄλλως, Οὐκ ἀνοίγει t στόμα ὡς * ἐν και
καχώσεως ' « [κατὰ τὸ] Ὁ συνιὼν &v τῷ χαιρῷ ἐκή-
νῳ σιωπήσεται, ὅτι ὁ καιρὺς πονηρός ἔστιν. » κ.

** Coloss. 1,5.
** Epbes. v, 1.

6 Exod. xx, 19.

*][ Cor. v, 21. * Galat. n, 10.

YARLE LECTIONES.

ἀπροσιτης. ^" yp. Qv.

Jo

2735

COMMENTARII IN , ISAIAM. 9525
ε Ὄνειδος ἄρρον, ἔδωχκάς µε. Ἐχωφώθην, χαὶ οὐκ A brium insipienti ded'sti me *. — Ofmutui, et non

Ένοιξα τὸ στόμα µου.» ᾽Αληθοῦς πάθους α ἄρα fv tv
Χριστῷ xazà τὸ ἀνθρώπινον. ᾽Αντὶ δὲ τοῦ, Kal αὖ -
tóc διὰ τὸ κεκακῶσθαι obx. ἀγοίγει τὸ στόμα, ὃ
Σὐμμαχός φησι’ Προσηγέχθη, καὶ αὐτὸς ὑπήκουσε.
Τίνι δὲ προσηγἐχδη, ἀλλ' ἡ τῷ Πιλάτῳ; ἑσίγα δὲ
φευδομαρτυρούμενος. Ἡπίστατο γὰρ ἀνήσουσαν μὲν
οὐδὲν τὴν ἁπολογίαν (παρ) ἐχθροῖς Υὰρ ἐχρίνετο)
πρὸς θυμὸ» δὲ αὑτοὺς ὑφάπτουσαν ἀγριώτερον,
YUv ἑαυτὸν εἶναι λέγοντος τοῦ θεοῦ, Σωτῆρά τε
πάντων χαὶ λυτρωυτήν. Π)ὴν οὐκ ἀπροράσιστον αἎὓ-
τοῖς thv ἁμαρτίαν ἐποίησεν, ὁρχίςοντι μὲν εἰπὼν
τῷ Καϊάφα τό" «Απάρτι ὄψεσθε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου
χαθή πενον ἐχ δεξιῶν τῆς δυνάμεως’ χαὶ τό. « Xv εἷ-
πας,» εἰπὼν IIo άτῳ πυνθανομένῳ ei βασιλεύς ἐστι
τοῦ; Ἴσραίβλ. Διὸ συμμανεὶς αὐτοῖς μαστιγύ,σαι παρ-
έδωχεν. "Ο0εν ἐπήνεγχεν, Ὡς πρόδατον ἐπὶ σφα-
Tir ἤχθη, καὶ ὡς ἁμγὸς érarclor τοῦ χείροντος
αὑτὸν ἄφωνος. Σιγᾷ Xp, x&v, ὡς εἰχὸς, λύπη πα-
ραψαύουσα τῶν δερμάτων fj páyatpa. Οὕτω xol
Χριστὸς λοιδορούμενας οὐκ ἀντελοιδόρει. Πάσχων οὐχ
Ἠπείλει παρεδίδου δὲ τῷ κρίνοντι διχαίως. ᾽Αληθὲς
οὖν ἄρα τό’ Ἐν τῇ ταπειγώσει ἡ κρἰσις αὐτοῦ ἡρ-
ται. Ὡς κατ εὐτελοῦς γὰρ προχείρως τὴν φῆφον
ἐξήνεγχαν. Τὴν οὖν παράνοµον χαὶ ἅδιχον xplcir
ἐπ᾿ αὐτοῦ γἐνομένην δηλοϊ. El δὲ καὶ ζαπειγῶς. φη-
€i, ἐχρίνετο, θεὺὸς χατὰ φύσιν ἐτύγχανεν. "00εν
ἐπάγει' Τὴν γεγεὰν αὑτοῦ εἰς διηγἠσεται; Ἑφ'
ἑχατέρας δὲ γεΥγήσεως xb ἄπορον ὁμοίως ἀχολουθεῖ.
Jo; μὲν 1 θεὸς, πῶς δὲ Παρθένος γεννᾷ. Τοσοῦτον
γὰρ µόνον ἐγνώκαμεν. Ilt μὲν, ὅτι θεὸς ἐχ θεοῦ,

aperui os meum Το} Vera igitur in Christo, secun-
dum humanitatis rationem, passio exstitit. Verum
quo loco, Et ipse propter afflictionem non aperuit os
suum, legimus, ita Symmachus : Admotus. est," et
ipse paruit. Sed. cui admotus, misi Pilato? Tacuit
deinde, cum falsa in eum testimonia produceren-
tur. Sciehat enim, cum apud hostes ageretur, ni-
hil esse profuturam defensioneu ; sed iis ferocio-
res animos effecturiimn, cum se Dei Filium, Salva-
toremque omnium et redemptorem esse diceret.
Neque tamen culpa et reprehensione carere suum
ipsis peccatum voluit, cum adjuranti Caiphze, Fi-
lium hominis deinceps ad dexteram virtuti assiden-
tem esse intuituros * ; cum poscenti Pilato, si rex
esset Israelis, eum dixisse respondit * : unde est ab
illo furente cum ceteris in verbera traditus. Hine
igitur illa sunt, quibua, sicul ovem ad mactalionem,
duclum esse , el sicut agnum coram tondente obmu-
(uisse, adjunxit. Ut enim ille, cum cutem gladius
non sine dolore attingit, tacere consuevit; sic et
Christus ipse, cum probris afficeretur, nulla contra
reponebat ; nihil, cum pateretur minabatur, sed '
juste judicari se permittebat !*. Est ergo, quod se-
quitur, in humilitate ejus sublatum esse judicium,
verissimum. Temere siquidem in eum, tanquam
in abjecte. conditionis aliquem, lata est sententia:
unde preter jus et zquum factum esse judicium
significat. Quantumvis autem humiliter, inquit, ju-
dicaretur , Deus tamen esse matura non desinebat.
Unde deinceps quis ejus generationem esset enarra-

φῶς bx φωτός" πὴ δὲ, ὅτι « Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται — turus Θ0ζ, postulavit. Convenit vero ex aequo utri-
ἐπὶ σὲ, xol δύναµις Ὑψίστου ἐπισχιάσει aot. } que ge.erationi dubitatio. Generat enim. quodam
pacto Deus ipse : generat et virgo. Hoc cnim tantum novimus : partim quidem Deum de. Deo, lumen-
que de lumine exsistere; partim autem Spiritum sanctum in virginem sese demisisse, eamque Altis-

simi virtutem obumbrasse *'.

'Eo' ἑχατέρου δὲ τὸ, ἡ γένγησις; ἁδιήγητον" ὅτι
αἴρεται ἁπὺ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ. Τοῦτ' ἔστιν
ὑψπλότερα τῶν ἐπὶ γῆς ἡ πολιτεία, xal ὁ χατὰ aáp-
xa βίος αὐτοῦ. Μόνος γὰρ ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν,
Καὶ ἄλλως δὲ, ὑπὲρ πᾶν γενητὸν fj ὕπαρξίς Latt τοῦ
Μονογενοῦς. Ὁ δὲ Σύμμαχος ἐξέδωχεν Απετμήθη
γὰρ ἑχ γῆς ζώντων, καὶ διὰ τὴν ἁδιχίαν τοῦ «ἰαοῦ
pov zn αὐτοῖς. Ὁ δὲ θεοδοτίων * "Ort ἀπετμή-
θη ἀπὸ γῆς ζώντων, ἀπὸ ἀθεσίας τοῦ Aaov µου
ἠνψατο αὐτῶν. Μᾶλλον γὰρ αὐτῶν καθήγατο, καὶ
πληγὴ αὐτοῖς μεγίστη Υέγονεν ὁ αὐτοῦ θάνατος. Τι-
νὸς δὲ «^, αἴρεται ἁπὸ τῆς γῆς, qaot τὴν μετὰ τὴ,
ἀνάστασιν αὐτοῦ δόξαν δηλοῦν : θεϊχὴν γὰρ ἀξίαν
$ τῶν οἰχονομηθέντων ὑπέδειξε πεῖρα , αὐτοῦ
μὲν θανάτου ὑποθαλλομένου, πάντων δὲ εἰς ἀφ-
βαρσίἰαν αὐτοῦ χάριτι ζωοποιουμένων, καὶ πίστει
λυτρουμένων. ᾽Αλλὰ πῶς 6 μὴ εἰδὼς ἁμαρτίαν
ὑπὺ ψήφῳ κατέστη θανατικῇ; φησὶν ὁ Πατήρ
Ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ «αοῦ µου ἤχθη εἰς
θάνατον, ἣ ὅτι ὑπὲρ τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ, ἢ ὅτι παρα-

*Amos v, 20. "Psal.xxxvin, 10. * Matth. xxvi, 65,04. * Luc, xxi, δ. 0 E Petr. τε, 23.

!, 95.

p Divinam enin

In utroque autem si generationis modusquaratur,
ieu enarrari non possit , quod tollitur a terra vita
ejus ; id est, quod eorum, qui in terra degunt, ipsa
ejus sit in carne vita longe excelsior, qui solus
peccatum non ,admisit. Quanquam ct alias supra
omne quod natum est ipsa Unigeniti sit essentia.
Αι ita interpretatus est. Symmachus : Abscissus

- est enim de terra viventium ; et propter iniquitatem

populi mei plaga cis. Thieodotio autem : Quoniam
abscissus est de terra vivorum, ab inconstantia popu-
li mei tetigit eos. 1ρ5ού enim potissiuum attigit, el
in plagam eis maximam mors ejus abi.t. Volunt
nounulli verbis istis, tollitur a lerra, ejus, qux post
resurrectionem] futura est, gloriam significari.
ipsius gloriam satis eorum,
qui »b eo gesta sunt, experientia patuisse, oum
ipse quidem sortem subierit; nos autem omnes
ipsius benignitate, immortali vite restituti (fideque
redempti sumus. At enim qui faclum est, ut qui
peccatum non admiserat, sortis ipse calculo 200.

" Luc. '

VARLE LECTIONES.

* qm ἀληθὲς πάθος. b d. γὰρ.

in.

2921

PROCOPII GAZ.EI

2525

jaceret ? Respondet. Pater, αὐ íniquitati&bus populi A νομοῦντες αὑτὸν ἀπέχτεινα». ᾽Αντὶ δὲ τοῦ,δώσω τοὺς

sui duclum esse ad morlem ; nempe, vel quod ejus
iniquitates exp'avit ; vel quod est ab ipso scelerate
interemptus. Sed quo loco dabo malos habemus,
dabit impios interpretatus est Symmachus. Quis
porro dalurus, nisi qui universorum judex est?
Eos deinde intelligit, qui, qu:e dicta sunt, admise-
runt. Nam et Romanisipsi traditi sunt, Praeterea

divites olim ; id est, prerogativis superiores caete- -

ris, se pro morte ejus traditurum significat ; horum
nowiue cos intelligens, qui legali, et sacerdotali,
605 reginque etiam dignitate illustres habeban-
tur. Isti siquidem praeter admissam c:edem, pecu-
niis etiau! uon pepercerunt utejus resurrectionem
occultarent, unde et divites eos appellavit : vel etiam,

πογηροὺς. ὁ Σύµµαχος, χαὶ δώσει τοὺς ἁσεδεῖς,
φησ[. Τίς δὲ δώσει, ἡ ὁ τῶν ὅλων κριτής ; λέγει δὲ
τοὺς τὰ εἱρημένα ποιῄσαντας. Ῥωμαίοις γὰρ παρ.
Εδόθησαν. Καὶ τοὺς πάλαι δὲ π.]ουσίους, Ev ofc
ἐπλεονέχτουν προτερήµασι, παραδώσειν «rol dvrl
τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Λέ]λει δὲ τοὺς Ev γνώσει νοµι-
xf, xai ἱερατικῇ, χαὶ βασιλικῇ τετιµηµένους ἀξίᾳ'

οὗτοι γὰρ πρὸς τῷ ἀποκτεῖναι, καὶ ἀργύρια δεδώ- —

χασιν lxavà, xpodat ῥουλόμενοι τὴν ἀνάστασιν. Καὶ
χατὰ τοῦτο οὖν π.Ίουσίους αὐτοὺς χαλεῖ ἢ χα) ὡς
φιλαργύρους. ᾽Απέχτειναν γὰρ Ἰησοῦ», (v ἔχοιεν
πλουτεῖν ἐκ τοῦ pi χρἰνειν ὀροθῶς. Περὶ ὧν ἔλεγεν ὁ
προφήτης « Κοινωνοὶ χλεπτῶν, ἀγαπῶντὲς δῶρα,
διώχοντες ἀνταπόδομα. »

ut. pecun:is inliare demonstraret. Jesum enim interemerunt, ut prave judicando ditescerent : in eesque
illa sunt, quibus esse furum socios, donaque diligere, et mercedem sectari propheta ipsis exprobravit t*,

Cogitabant przeterea, si cessaret in lege cultus, iis B

esse sibi carendum primiliis, quibus fruebantur.
Indeqve eos conviciis insectatus est Christus, quod
menthawm, et anethum, et. cuminum decimarent,
qux autem essent in lege graviora, judicium, mise-
ricordiam, fidem omitterent '*, Eo autem condemna-
tionis eorum zquitatem przcipue significat , quud
iniquitatem eum non fecisse adjungit. Juste. enim
Condemnantur qui justum injuste necarc ausi sunt.
Es! vero testis fide dignus Pater ipse, qui Filium
peccato carere asseruit !*. Unde improbe mentitos
esse 3pp'ret, qui eum populum concitare, Czesa-
rique vetare ttibutum persolvere, qui se denique,
nisi malefactor esset, Pilato non fuisse tradituros
dicebant 15. [ta enim re et verbo culpa vacasse te-

Ἐνενόουν δὲ χαὶ ὅτι παυσαµένης τῆς ἓν vójup
λατρείας. οὐχ ἔξουσι τὰς χατὰ νόµον προσαγοµένες
αὐτοῖς ἀπαρχὰς, οὓς καὶ ἑταλάνιφεν λέγων, ὅτι « 'Amo-
δεχατοῦτε τὸ ἡδύοσμον xai τὸ ἄνηζον, χαὶ τὸ χύμι-
vov, χαὶ ἀφήχατε τὰ βαρύτερα τοῦ νόµου, τὴν χρί-
σιν, καὶ τὸ ἔλεος, χαὶ τὴν πίστιν.ν Τὸ δὲ δίχαιον τῆς
αὐτῶν δηλοῖ χαταχρίσεως τὸ, ὅτι ἀνγομίαν obz
ἐποίησεν, ἐἑπαγόμενον. ᾿Αδίχως γὰρ ἀποχτείναντες,
δικαίως αὐτοὶ χαταχέχρινται. ᾽Αξιόπιστος δὲ µάρ.
tue ὁ Πατἣρ, ἀναμάρτητον εἰπὼν τὸν Ylóv. Κατεφεύ-
σαντο ἄρα ποτὲ μὲν λέγοντες, ὅτι « Οὗτος &vacsin
τὸν λαὸν, xai χωλύε; Καίΐσαρι διδόναι φόρους, » ποτὶ
δέ.« Elph ἣν οὗτος χακοποιών, οὐχ ἄν σοι παρεδώχα-
μεν αὐτόν.» 'O γὰρ Πατὴρ οὕτω τὸ ἀναμάρτττον
ἔργῳ τε͵ χαὶ λόγῳ μεμαρτύρηχεν. Τοῦτο δὲ χατὰ ο

stificatus est Pater : quod est ad humanitatis ratio- C ἀνθρώπινον. Ἡ yàp θεία φύσις ἐστὶν ἀναλλοίωτος.

nem referendum, cum mutationem Dei natura non
patiatur, neque hominum quisquam, eo uno exce-
Ρίο, sordibus carcat. Mortem Igitur ipse pro nobis
subivit, ut mundum peccatis eximeret. Unde et
eum a plaga, id est ab illata morte, mundare decre-
vit Pater : quod, eadem per ipsius resurrectionem
conculcata, factum est. Volunt autem nonnulli, eo
ipso, quod ejus nomine poenas ab illis repoposcit
Pater, injuste passum esse, et qua damnationis
eum suspicione carere significari. Putant etiam

alii, non aliter quam, dum qux nobis debebantur,:

tormenta perpessus est, ea ad se attraxit, sic et
eam, qua nobis per fidem accessit, purgationem
ipsum accepisse. Sequitur deinde : Si detis pro pec-
calo, anima vestra videbit semen longevum. Cujus
faerit hic sensus : Quantumvis ipsi talia admiseritig,
8i quis tamen pro suo peccato hostiam offerre volue-
rit, 806 id est, eorum, qux peccavit, poenitentiam
agere ; illud effugiet, quod me sceleratos pro sepul-
tura et divites pro morle ipsius daturum interimina-
tus sum ; semenque illud longevum | intuebitur, de
quo in paraboliaà sermo est, cum ait : « Exivit se-
minans ut seminaret 5,2 Etiterum : « Siwile est
regnum celorum homini seminanti semen bonum
jn agro suo '*'*. » Nimirum ita locutus est, ut vitam
&lernam signiflcaret.

Ανθρώπων δὲ οὐδεὶς πλὴν αὐτοῦ καθαρὸς ἀπὶ
ῥύπου. Οὐκοῦν ὑπὲρ ἁπάντων αὐτὸς ἀπέθανεν, ἵνε
περιέλῃ τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Διὸ xai ἔχριωεν
ὁ llathp αὐτοῦ χαθαρίσαι αὐτὸν τῆς «ᾱ.ληγῆς'
τοῦτ᾽ ἔστι τοῦ ἐπενεχθέντος αὐτῷ πάθους. ἸΑνέστὴ
γὰρ πατήσας τὸν θάνατον. Τινὲς δέ φασιν, ὅτι δι ὧν
ὁ Πατὴρ ἁπῄτησε δίχας ὑπὶρ αὐτοῦ, τὸ μὲ διχαέως
αὐτὸν πεπονθέναι παρἑστησεν, xai χαθαρὸν αὐτὸν
τῆς ἐπὶ διχαίᾳ xataxplaec πεποίτχεν ὑποφίας. Τινὲς
δὲ οὕτως εἰρήχασιν * Ὥσπερ τὰ ἡμῖν χρεωστούμενε
πάθη αὐτὸς ἀναδεξάμενος οἰχειώσατο ' οὕτω χαὶ τζν
ix πίστεως Ὑενομένην ἡμῖν κἀάθαρσιν αὐτὸν ὃν
δέχθαι φησίν. ᾿Εὰν δῶτε περὶ ἁμαρτίας, ἡ γυχὶ
ὑμῶν ὄψεται σπέρμα µακρόδιον. Καΐπερ δὲ του
αὔτα πλημμελησάντων ὑμῶν, ἑάν τις ἐθελήσῃ &v-
clay ἀνενεγχεῖν ὑπὲρ τῆς αὑτοῦ ἁμαρτίας, τοῦ
ἔστι μετανοεῖν ἐφ᾽ ol; ἐπλημμέλησεν, ἐχφεύξεται
τὸ, Δώσω τοὺς πονηροὺς ἀντὶ τῆς τα-ρῆς αὐτοῦ,
καὶ τοὺς π.Ἰουσίους ἀγτὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ.
Καὶ ὄψεται τὸ µαχρόδιον σπέρµα, περὶ οὗ Dar
ἓν παραθολαῖς ' ε Ἐξήλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπεῖρει.
Καὶ πάλιν’ « 'Ouola ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν
ἀν)ρώπῳ σπείροντι χαλὺν σπέρµα kv τῷ Hi
ἀγρῷ. » Ἠγουν τὴν αἰώνιον ζωὴν οὕτως ixk
λεσξ,

153104, 1, 25. !* Matth. χι, 2ο. 1*Joan. xvin, 46. !" Joan. xvin, 50, !* Matth, xin, 5, 1** ibig.94.

'

2529

COM MENTARH JN ISAIAM.

2530

Πρὸς δὲ «à ἔθνη vivk; εἰρῆσθαι τοῦτό φασιν, ὡς A — Ad gentes autem et ista dirigi quidam. arbitran-

Τοσαῦτα παθόντος ὑπὲρ ὑμῶν, ἐὰν καὶ ὑμεῖς πιστεύ-
σητε, τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν ἐξομολογούμενοι, χοινωνοὶ
«ῶν αἰωνίων ἀγαθῶν γαταστήσεσθε. Δίδωσι δὲ περὶ
ἁμαρτίας πᾶς, περὶ οὗ φησιν * «Εἴ τις θέλει ὀπίσω
µου ἐλθεῖν, ἀρνησάσθω ἑαυτὸν, καὶ ἁράτω τν σταν-
ρὸν αὐτοῦ, xol ἀχολουθείτω pot* » moloy € ἦν ὁ Ἰέ-
γων, € Χριστῷ συνεστούρωμαι, Co δὲ οὐγέτι ἐγώ. Z1
δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός ; 20ὐ τοιοῦτος δὲ ὁ ἀγαπῶν πατέρα
3| μητέρα ὑπὲρ αὐτόν. Oro γὰρ, ὡς « Οὐκ ἔστιν µου
ἄξιος. » Τὸ οὖν. ἀγαπΏσαι Χριστὸν ἐξ ὅλης χαρδίας
καὶ Ψυχῆς, τὸ δοῦγαί ἐστι περὶ ἁμαρτίας. Τινὲς
δὲ τὸ ῥητὸν οὕτως ἐχθέμενοι * ᾿Εὰν θῇ περὶ zAng-

j'64síac, γή υχἡ αὐτοῦ ὄψεται σπέρμα μηκύνον,

Ἡμέρα, ἐπήνεγχαν, fj μετὰ τὸ πάθος, παιδοποιία d
πνευματικὴ τῆς εἰς αἰῶνα ἑνούσης 9 ἁδιηγήτου γε-
νεᾶς, xav' ἐπαγγελίαν ttv πρὸς ᾿Αδραὰμ θεϊκῇ ὃν-
νάµει πληρουμένην μετὰ τὴν λύσιν τῆς φθοροποιοῦ
ἁμαρτίας, καὶ τὴν ἄνοδον τοῦ λνυτρωτοῦ. ᾽Αντὶ δὲ
τοῦ, Kal βού.Ίεται Κύριος dgsAsty ἁπὸ τοῦ πόνου
τῆς Yuxnc αὐτοῦ, ὁ Σύμμαχος ' Καὶ θἐέΊημα Κυ-
plov, φησὶν, ἐν χειρὶ αὐτοῦ εὐοδωθήσεται ' ὅπερ
ἐπὶ µόνου τοῦ Σωτῆρος ἁρμόττει. Διαπαντὸς γὰρ
τὸ θέΊημα τοῦ Πατέρος ἐν τῇ χειρὶ aügov κατ-
ευοδοῦτο. "Ebwxs δὲ αὐτῷ χαὶ φῶς εἰς τὸ φωτί-
ζεσθαι τοὺς δι αὐτοῦ διχαιουµένους, xai σύνεσι».
Ἐπανεπαύσατο γὰρ ἐπ᾽ αὐτὸν πνεῦμα σοφίας xal
συνέσεως εἰς τὸ συνετοὺς ἀπεργάζεσθαι, xal ξι-
χαιοῦγ τοὺς ἀξίους τοῦ δικαιοῦσθαι. Τινὰς δὲ οὕτω
east * Βού.εται Κύριος τὴν ἐπὶ τῷ σταυρῷ «ύ-
zm µεταστῆσαι εἰς χαρὰν, διὰ τοῦ δεῖξαι αὐτῷ
μεταποιηθέντας slc φῶς τούς ποτε σχότος xal πε-
πλανημµένους, περὶ ὧν ὁ Παῦλός φησιν * « Οἱ ποτὲ
σχότος, νυνὶ δὲ φῶς iv. Kupltp. » Kal π.αττομένους
τῇ συγέσει ' τοῦτ ἔστι μετα ορφουµένους ἀπὸ δό-
ξης εἰς δόξαν.

Πρὸς δὲ τὸν μὴ τοιοῦτον Ἱερεμίας φησίν « Ἰδοὺ
οὐκ εἰσὶν ol ὀφθαλμοί σου, οὐδὲ f xapbla σου χα-
Àfj.» Ὁ δὲ ἐπιστεύων ! εἰς τὸν Χριστὸν, εἰς τὸ
θεῖον αὐτοῦ µεταπλάττεται χάλλος, ὁποῖόν ἐστι τό"
€ Τεχνία, οὓς πάλιν ὠδίνω, µέχρι μορφωθῇ Χριστὸς
ἐν ὑμῖν. Οὓς γὰρ ἔγνω, φησὶ, xal προώρισεν συµ-
µόρφους τῆς εἰχόνος τοῦ Υἱοῦ αὗτοῦ, τούτους xal
ἐχάλεσεν. » Ἀτίσαι δὲ λέγεται θεὸς xal τοὺς δύο
λαοὺς εἰς ἕνα χαινὸν ἄνθρωπον, δηλαδη uecaz.Ad-
σας αὐτοὺς. Ἐπειδὴ γὰρ χέρδος ἴδιον 6 Μονογενὴς
τὴν ἡμετέραν τίθεται σωτηρίαν, ὑπὲρ ὧν ἔπαθε
σῶμα λαθὼν, ἀναγχαίως ὁ Πατὴρ τὴν ἡμετέραν
ἴασιν, dpaílpscu πόνου φησὶ τοῦ Χριστοῦ, xal
φῶς αὐτοῦ τὸν ἡμέτερον φωτισμὸν, ἀμειθομένων
ἐπὶ τὸ χρεῖττον ἡμῶν xat μεταπ.ἰαστομέγων τῇ τοῦ
Θεοῦ συνέσει. Τούτοις ἐπάχει ' Δικαιῶσαι δἰχαιον
εὖ δουεύοντα πο.1.λοῖς. Οὐ γὰρ ἦλθε Χριστὸς δια-
χονηθΏναι, χαθά φησιν αὐτὸς, διαχογῆσα: δὲ μᾶλλον
τὴν τής ἐνανθρωπῄσεως οἰχονομίαν. Πάντα δὲ πράτ-

15 Matth. xvi, 294. !** Galat. 0.90.

Iv, 19. ?' Hom. vin, 39. ?* Matib, xx, 98.

" Matth. x, 37.

tur ; ut eos etiam, quorum nomine tam inulta pas-
Sus sit, si crediderint, suaque peccata coufessi
fuerint, perennium bonorum fore participes asse-
rat. Dat vero pro peccato quisquis id prastat, quod
dicit : « Si qnis vult venire post me, simneget se-
metipsum, et tollat. crucem suam, et sequatur
me '*. » Cujusmodi ille fuit, qui se cum Christo cru-
cifixum non vivere amplius, sed Christum in se-
ipso pronuntiavit '*'. At erat hinc lenge dissimilig,
qui patrem, aut matrem amplius, quam euin ad-
amabat; quem se ideo non dignum esse pronun-
tiaviL'". Est igitur dare pro peccato Christum ipsum
toto corde, totoque animo diligere. Exsistunt etiam
nonnulli, qui locum ita exponentes : Si obtulerit

B pro peccato, anima ejus videbit. semen amplificans,

adjiciunt ; diem illum, qui passionem secutus est,
filiorum procreationem esse spiritualem generatio-
nis perpetuz οἱ ineffabilis secundum factam Abra-
hamo premissionem ; quz divina virtute, post exi-
tialis peccati remissionem, postque Redemptoris
ascensum adimpleatur. Ceterum pro : Et vult Domi-
nus au[erre de labore animam ejus, ita habet Sym-
machus, Et voluntas Domini in mauu ejus prospe-
rabitur ; quod uni tantum Salvatori congruit. Per-
petuo enim Patris voluntas in. manu ejus. prospere
successit. Dedit vero et lucem ipsi, ut eos, qui per
ipsum justificati sunt, illustraret. Dedit et intelli -
gentiam, quia requievil super eum spiritus sapientie
et intellectus, υἱ sapientes G7 cificeret, et justos

C qui. justificatione digni sunt. Putant alii velle Do-

minum perceptum e cruce delorem propterea in
gaudium convertere , quod ei commnutatos ἐπ lucem
ostenderit, et intelligentia formatos, id est, a gloria
in gloriam transformatos qui tenebre olim, nunc au-
tem lux in Domino, uti Paulus ait 18 evaserunt.
Sunt vero ad eum, qui talis non est, isla Jere-
mic verba : « Ecce non sunt oculi tui, nec cor
tuum pulchrum !*. » Qui autem in Christum cre-
dit, in divinam ejus transformatur pulchritudi-
new : cujusmodi est illud : « Filioli, quos rursum
parturio, donec formetur in vobis Christus 1.) -—
« Quos enim cognovit, inquit, el prazscivit confor-
mes fore imagini Filii sui , hos et. vocavit *!. »
Creasse vero duos in recentem unum hominem
populos, id est. transformasse dicitur Deus. Quo-
niam enim sibi in lucro salutem nostram Ὀυῖρε-
nitus deputat, dum corpus eorum assuinit, quo-
rum nomine passus est, necessario Pater ipse
sanationem nostram /aboris Ghristi ablationem no-
minat, et [ucem ejus, ilinstrationem nostram, cum
nos in melius transimus, ipsaque Dei intelligentia
trans(ormamur. Sequitur deinde : Justificare justum
bene servientem multis. Neque enim venit Chriatus,
ut ei ministraretur, sicut ipse dicit 33, sed potius,

15 Ephes.-v, 8. — ** Jerem. xxi, 17. ** Galat.

VARIA LECTIONES.
9 Ώρ. ὁποῖος. 94 ἴσ. «είπα kot. 9 γρ. αἰῶνας οὔσης. ! qp. πιστεύων.

£5:1

PROCOPII GAZ/KI

vt incarnationis economia subserviret. Cum au- A τοντος αὐτοῦ καθ) ὑπακοῆν xatpuxbv, ἀκόλουθ

tem omnia ex Patris mandato faceret , congruum
erat et ipsum linteo succinctum aquam in pollu-
brum fundcre, omniumque se famulum profiteri.
Inde et Paultis ministram vocat ocononiiam, cuin
ai : «€ Si. eiim ministerium condemnationis in
gloria est, ruulto magis excellit ministerium justi-
tix in gloria **. ». Justificatur. rursuin, vel cum
nos justi ellicimur, vel cum a quibus est interem-
pius, iisdem in injustze ejus condemnationis de-
monstrationem servituti mancipantur. Quinam au-
tem. ii sint, qui per ipsum juslificati sunt, extulit,
cum ait : Et peccata eorum ipse portabit ? aut se-
cundum Symmachi interpretationem, Et impietales
eorum ipse 608 suffer. Eas enim in se cum
assumpsit, peccati nos tunica exuit. Unde etiam
mullis, id cst, gentibus ipsis servivisse dicitur.
Una siquidem gens erat, Israelitica scilicet : reli-
qua multiplices et infinite, quas ipse in baredi-
latem propriam sortitus ait ; « Dixit Dominus ad
ine : Filius ineus es tu, ego hodie genui te; postula
a me, εἰ dabo tibi gentes Lareditatem tuam, et
possessionem tuam terminos terra **. »

Dieitur vero spolia fortium, id est, qu: ab ad-
versariis potestatibus eripuit, divisisse, sibique
proprios, qui fuerant ab illis tanquam mancipia
usurpati, vindicasse : qua quidem spolia suis ipse
divisit discipulis; dum varias ex ipsis Ecclesias
constituit. Ilinc igitur illa fuere superius : « Exsul-
tabit in conspectu tuo, tanquam qui letantur iu
messe, et tanquam qui dividunt spolia **. » Potest
vero liec ipsa praestare, pro eo quod in mortem tradi-
tus est: cum eam veluti a Patre mercedem perce-
perit, ut eos qui pericrant servaret, ἠῶγεάεδφιε
faceret. Eo enim ipso quod passus est, secum suos
erexit, et alienos afflixit : dum eos, qui simul passi
sunt, idem secum excitavit, qui autem in eum in-
surrexerunt, depressit. Nec vero desunt, qui for-
tium nomine, apostolos, et ut semel dicam, omnes
eos, qui in Christo possunt aliquid, inteiligi velint,
quibus jam, tanquam Satanam deviceriut, spolia,
jd est spiritualium gratiarum dona, dividit. Alii
cnim per Spiritum sermo sapientiz, alii cognitionis,

χαὶ τὸ λεντίῳ ζωσάμενον, ὕδωρ εἰς τὸν νιπτηρ.
λεῖν, χαὶ τὴν πρὸς ἅπαντας δουλδίαν ἀναδέξα
Τοιγαροῦν xal Παῦλος διάχονον τὴν οἰχονομία
λεῖ λέγων * « El γὰρ τῇ διακονία 8 τῆς κατ
σεως, δόξα, πολλῷ μᾶλλον διαφέρει Ἡ διαχονί
διχαιοσύνης ὃν δόξῃ. » Δικαιοῦται δὲ πάλιν. d
διχαιουµένων, Ἡ τῶν ἀνελόντων αὐτὸν ἵνδρι
σµένων εἰς ἔνδειξιν τῆς ἀδίχου xav' αὗτου καὶ
σεως. Τίνες δὲ οἱ δικαιούµεγοι δι αὐτοῦ ἔτεν
λέγων Kal τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν αὐτὸς dvo
|| χατὰ Σύμμαχον, Kal τὰς ἀσεθείας αὐτῶν,
ὑπενέγχει. Eig ἑαυτὸν γὰρ ἀναλαθὼν ἆἁπ
ἡμᾶς τὸν τῆς ἁμαρτίας χιτῶνα ^. διὸ καὶ, A
J&ux8 xoJAAoic, τοῦτ ἔστι τοῖς ἔθνεσιν. "E

B rj ἔθνος Ἱσραήλ: οἱ δὶ ἐξ ἐθνῶν μυριαπὸ

οὓς xal κληρονομεῖ χλῆρον ποιησάµενος Ub
λέγων «Κύριος εἶπεν πρός με Yióc µου
Ἐγὼ σήµερον γεγέννηχκά σε. Αἴτησαι παρ) ἐμι
δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονοµίαν σου, xat τὴν
σχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς. )

Tov δὲ ἰσχερῶν ἐμέρισε σχὺ.Ία" δηλαδ
ἀντιχειμένων δυνάµεων ἑξαρπάσας, xa ἴδια
τοὺς ὑπ ἑἐχείνων Ἱνδραποδισμένους πεποι
ἅπερ σχύ.Ία τοῖς ἑαυτοῦ διέγειµε μαθηταῖς,
ρους ἐξ αὐτῶν συστησάµενος Ἐκκλησίας. Aeb
Aeyev* ε«Εὐφρανθήσεταν ἐνώπιό» σου, ὥς ol ε
νόµενοι Ev ἁμητῷ, xaX ὃν τρόπον ol διαιρι
σχύλα. » Δυνατὸς δὲ ταῦτα ποιεῖν, ἀνθ ὧν
εδόθη εἰς θάνατον, μισθὸν ὥσπερ λαθὼν κα
Πατέρος, τὸ σώξειν καὶ κηρονομεῖν τοὺς &
µένους. Διὰ γὰρ τὸ παθεῖν, ἀνίστησι μὲν σὺν
τοὺς οἰχείους, χατακρατεῖ δὲ τῶν ἀἁλλοτρίων
μὲν συμπάσχοντας συνανιατὰς, τοὺς δὲ έπαν
τας ταπεινῶν. Τινὲς δὲ ἰσχυροὺς τοὺς ἆτσοα
εἰρέχασι, xal τοὺς καθάπαξ ἓν Χριστῷ boy
ol; ἅτε νενικηκόσι τὸν Σατανᾶν διαδίδωσι o
τῶν πνευματικῶν χαρισµάτων τὰς χορηγίας. |
γὰρ δίδοται | διὰ] τοῦ Πνεύματος λόγος aoglac,
λόγος Ὑνώσεως, καὶ τὰ τούτοις ἁδελφά. Il
μετὰ ἀνόμων ἐὀ9ογίσθη, ἁλλ Ἡ aucta

emteraque istis similia, data sunt **. Qui fuit au- p vov αὐτῷ τῶν λῃστῶν, ὃ Cy καὶ Μάρκος ἔπιι

tem cum iniquis reputatus , nisi quod crucis socios
eliam latrones, ut Marcus indicavit 17, habuit?

CAP. LIV.

909-610 Vzns. 1-17. Lotare, sterilis, qug non
paris. Erumpe ei clama, qug non parturis, quia plu-
res. filii deserta, quam ejus qu& habet. virum. Dixil
euim Dominus : Dilata locum tabernaculi tui, et pel-
(es auleorum tuorum fige , ne parcas : protende
(uniculos tuos, et clavos tuos consolida adhuc a dezx-

5Η Cor. 11, 9. ** Psal. s, 7, δ. 35 Isa. ix, 3.

νεται ;

ΚΕΦΛΛ. NA.

a'-u. Εὐφράνθητι, στεῖρα ἡ οὐ cíxrovet
£ov xal Bóncor, ἡ οὐκ ὠδίνουσα, ὅτι sol
τέκνα τῆς ἐρήμου gualdov, 3) τῆς ἑχούση
ἄνδρα. Εἶπε γὰρ Κύριος ' Πλάτυνον chr
τῆς σκηνῆς σου, xal τὰς δέρεις τῶν αὐ.λαιὰ
πῆξον, μὴ φείσῃ' páxpvrow τὰ σχουἁ

16] Cor. xi, 8. !' Marc. xv, 97.

- VARLE LECTIONES.

5 yp. f, διακονία.

2533

COMMENTARII IN ISAIAM

9524

cov, καὶ τοὺς zaccádouc cov xaríaxvcor ἔτι A tris, el a sinistris dilata, et semen tuum possidebu

εἰς τὰ δεξιὰ, xal τὰ ἀριστερὰ ἐκπέτασον, καὶ τὸ
σπέρμα σου ἔθνη κ.Ἰηρογομήσει, καὶ πό.εις ἠρη:
µωμένας κατοικιεῖς, x. τ. λ.

Εἰπὼν τοῦ ΣωτΏῆρος τὶν γένεσιν, καὶ τὸν βίον,
xal τοῦ θανάτου τὴν αἰτίαν, ὅτι τε χληρονομήσει
πολλοὺς, πρὸς αὑτοὺς τούτους ἀχκολούθως τὸν λόγον
µετήνεγχε, xal τῆν ἐξ αὐτῶν Ἐκκλησίαν πάλαι οὗ-
σαν ἄγογόν τε καὶ ἔρημο», ὁποῖαι σαν τῶν ἔθνι-
κῶν αἱ ψυχαἰ. Οὐ γὰρ εἶγεν αὐτῶν τινα δι ἀρετῖς
xai θεοσεθείας καταταττόμενον εἰς τέχγα θεοῦ.
"Ἠσαν γὰρ ἄθεοι, χαὶ ἐλπίδα μὴ ἔχοντες, κατὰ τὴν
Παύλου φωνήν. Νῦν δὲ ὡς δεξαµένῃ σπόρο», xaX
μελλούσῃ τεχεῖν, βοᾷν ἐγχελεύεται, χαθὰ ταῖς
κνούσαις αἱ palat πρὸς τὸ ῥᾳδίως τεχεῖν εὑρυνωμέ-
νων τῶν πόρων. ᾿Αντὶ δὲ τοῦ ῥῆξον καὶ βύησον,
Σύμμαχος μὲν κχε.άδει αἴνεσιν stpmxev. 'O δὲ
Αχύλας, |ήάρυγο» ἐν ἁἆγα..1ιάσει καὶ χρεµέτι-
σον. 'Ώ δὲ θεοδοτων, 'Ῥῆήξον εὐφροσύνην καὶ
τέρπου. Αντὶ δὲ τοῦ ἐρήμου ἡφαγισμένης ἔφησε᾽
Σύμμαχος' Ἡν tio ἠφαγισμένη καὶ ἔρημος, µήπω
τὸν ἐπουράνιον χεχτηµέγη Νυμφίον.

Την δὲ τῆς εὐφροσύνης αἰτίαν, τὴν πολυγονίαν
λέγει τὴν µέλλουσαν, δι’ Tic ἤμελλε vixdv τὴν Ίου-
δαίων Συναγωγὴν, Ex πάντων οὖσα τῶν ἐθνῶν, τὴν
ἐξ ἑνὸς ἔθνους συνισταµένην. "Hy διὰ Μωσέως πρὸς
οἰχειότητα πνευματικην ὁ θΘεὸς προσηγάχετο, xal

«πολλῶν ἀπέφηνε τέχνων μητέρα. Ἁλλ' ἠτεχνώθη διὰ

Χριστὸν, χαἰτοι,χατὰ τὸν Ἱερεμίάν, ἓν τέχνοις οὖσα

πολλή. Καὶ βιθλίον ἀποστασίου δέδωχε τῷ θεῷ θαν- ϱ

µάζοντι’ «Πῶς ἐγένετο πόρνη ἡόλις πιστὴ Σιών»)
Αὐτὸς γὰρ οὐ δέδωχεν εἰπών ' « Ποῖον τοῦτο βιθλίον
ἀποστασίου τῆς µητέρος ὑμῶν; "Q ἐξαπέστειλα αὐ.
71v; λλλ᾽ ἑαντῇ, qnot, Υέγονεν αἰτία' Διότι Ίλθον,
xai οὐκ ἣν ἄνθρωπος ' ἐχάλεσα xai ox fv ὁ ὑπ-
αχούων. » Καὶ ἀλλαχοῦ δὲ φησιν εθὐχ ὡς οἰχεῖόν

µε ἐχάλεσας, οὐδ' ὡς πατέρα χαὶ ἀρχηγὺν τῆς 3p.

οθενίας σου.» Καὶ πάλιν" «θυγάτηρ τῖς µητέρος

σου sl συγχαταλιποῦσα τὸν ἄνδρα αὑτῆς. » "Epnpor
δὲ τὴν» χήραν xav ἔθος χαλεῖ Γραγιχόν. Τὸν γὰρ
τῶν ἀγαθῶν σπορέα Λόγον οὐκ εἴχεν Ov δξξαμένη
Νυμφίον τὴν ἑτέραν τῷ τέχτειν παρέδραµεν, ὡς πλεί-
στου δεῖσθαι πλάτους πρὸς την τῶν τέχνων ὑποδοχὴν,
εἰς εἰχόνα τούτου παρειλημμµένης τῆς παρὰ Μωσεξ

σχηνῆς, Tat; γὰρ αὐταῖς ἐχρήσατο λέξεσιν, ὁμοῦ καὶ D

τὸ τῆς Ἐκκλησίας ἀσάλευτον διὰ τῶν πασσά-ων

,δηλῶν. Τύπον γὰρ ταύτης ἐχείνη χατέγραφεν, εἰ xal

µέτροις ἄγαν ἑλάττοσι, Aib χαὶ χαθ᾽ ἕχαστον γλίµα
περιχειµένας εἶχεν αὐλὰς μαχρὰς ὁμοῦ καὶ πλα-
τείας. λλλὰ τί ταῦτα, xal τοῦ vet) τὰ µέτρα πρὸς τὰ
πλήθη xal μεγέθη, xal κάλλη τῶν πανταχοῦ καθ-
ιδρυµένων Ἐκκλησιῶν μιᾶς τῆς ἐκ πασῶν ὑπαρχού-
σης χαθολικῆς; Πρὸς fiv ἐπιφέρει, Καὶ τὸ σπέρμα
σου κ.Ἰηρογομήσει ἔθνη. Τοῦτο δὲ τὸν εὐαγγελιχὺν
Mov δηλοϊ, περὶ οὗ φησιν: « Ἐξήλθεν ὁ σπείρων τοῦ
σπεῖραι.) Καὶ οὐχὶ καλὺν σπέρμα ἔσπειρας ἓν τῷ σῷ

ἀγρῷ, ἐξ οὗ πλεΐστων ἁγίων Τέγονε µήτηρ; Ἐξ ὧν

. ducem virginitatis tuae 11,

gentes, el civilates desertas habitarc (acies, etc.

lostquam de Salvatoris ortu, de vita, de mortis
causa, deque eo, quod multos es&et possessurus,
disputaviL; ad eosdem deinceps sermonem conver-
tit, et ad conflatam ex illis Ecclesiam, quie sterilis
olim et deserta (quales ipse fuerant gentium ani-
me) nullum virtute et pietate in filiorum Dei nume-
rum referri dignum habebat. Erant enim sine
Deo, et spe carentes, ut cuim Paulo loquar **. Huic
igitur jam, tanquam semine excepto paritura. sil,
clamare prxcipit ; quod solent parturientibus οὐ»
stetrices, ul. partus ipsc, dilatatis meatibus, faci-
lius erumpat. Sed pro quo, Értmpe et clama, babe-
mus , llesona laudem, dixit Symmachus ; Aquilas
autem, Hilare exsultato, ethinni ; 1hcodotio vero :
Erumpe^ in. leiitiam , et obleciare. Pro. deserta
611 denique, deletan. Symmachus. Erat. enim
deleta. et deserta; quae coelestein Sponsum nondum
possiderct.

La'titie causam deinde in futura fecunditate col-
locat, per quam Judaorum Synagogam superatura
est : cum illa quidem de gentibus omnibus, li:nc
autein ab una tantum colligatur ; quam per Mosei
in spirituale consortium compulerat Dowinus,
filiorumque multorum parentem effecerat ; sed orba
liberis per Christum effecta est, quantumvis au-
ctoreJeremia liberorum multitudine abundaret. Imo
Deo ipsi etiam libellum repudii dedit , ut idem
miratur bis verbis : « Quomodo adultera facta. est
urbs fidelis Sion **? » Neque enim Jpse dedisse
putandus, qui ait: « Qualis iste repudii liber ma-
tris vestre? Cui dimisi cam? imo sibi illa, inquit,
causa fuit ut. venirem, et. non erat homo, vocavi,
et non erat qui audiret 1. Et alibi hoe modo :
« Non me ut amicum vocasti, neque ut patrem, ct
» Et rursum : « Filia
matris tuz? es, qua virum cjus deseruisti ?*. » Si-
gni(icatur autem deserte nomine cadem plane, quie
et vidua dicitur, usitata Scriptura scilicet loqueudi
consuetudine. Caruit enim bonorum omnium semi-
natore verbo : quod qux in Sponsum accepit, altc-
ram ita fecunditate prolisque numero superat, ut
ampliori ad liberorum acceptationem spatio, pro-
lata in id e Mosis tabernaculo similitudine, opus
habeat. lisdem siquidem, quibus ille, verbis et liic
utitur, pariterque inconcussam Ecclesix (irmita-
tem. clarorum nomine significat. [lujus enim figu-
rain, mensura tamen longe breviori, illud exprves-
Sit, indeque ad singulas plagas atria longa simul
et lata habuisse reperias. Verum quid ista, tem-

.plique etiam futura εδί magnitudo, si cui eccle-

siarum amplitudine et vastitale, si cum pulchritu-
dine denique conferantur, qui ubique exstiructie,
illam unam ex omnibus cíficiunt, quz caibolica

5 Fphes. i2, 12. ?? Jerem. m, 6, ?* 153, 1,1,2.. Jecem. wi, κ. 9 Yaecs vM, MS.

2525 PROCOPII GAZ.EI 2536

dicitur? Ad hanc illa referuntur, quibus, Et semen A ἐθνῶν ἄρχοντας χαθηγεῖσθαι συνέδαινεν τὸν τῶν
tuum possidebit genles, adjicitur. Evangelicus vero — mpostóvttov μυσταγωγοῦντας λαὺν, οἷς xat εἰς sta
istis sermo significatur, de quo, exisse qui semi- τὸν μέλλοντα καθηγεῖσθαι Χριστὺς ἐπηγγέλλετο, τῷ
nat, ut seminaret, legimus ?*. Annon deinde semen — piv πέντε, τῷ δὲ δέχα πόλεων πρὸς τὴν τῶν caXáy.
bonum in Dei agro seminatum est, cum inde pluri- των διανοµήν. Ot xal φασιν eügpatvópevot* « Ὑπέ-
morum 6192 sanctorum mater evaserit; a quibus — ta$e λαοὺς ἡμῖν, xal ἔθνη ὑπὸ τοὺς πόδας ἡμῶν. "E
ipsos etiam gentium rectores, ut accedeutem popu- ελέξατο fjuiv. τὴν χληρονομίαν ἑαυτοῦ. »

lum sacris imbuerent, erudiri contigit, quos ei in futurum etiam szculum przfuturos, alii quidem
urbibus quinque, alii autem decem, pro talentorum distributione concessis, Christus indicavit 5) 7 qui
dénique Iztitia affccti, populos sibi, et gentes pedibus suis esse subjectos, et se in Lzreditatem οἱο-
ctos profiterentur?

Est euim Christi sors unius, populis praeesse et Χριστοῦ μὲν yàp uóvou χλτρος τὸ χαθηγεῖσθαι
moderari : indeque Rabbi quemquam vocari Ὑδ- λαῶν.Διὸ χελεύει μηδενὶ λέγειν Ῥαέδ[. « Εἷς γάρ ἐστι,
tuil, se unum Judzorum inagistruimm esse asse- «φησὶν, ὑμῶν καθηγττὴς ὁ Χριστός.» Μετέδωκε δὲ τῆς
rens, qui. discipulos tamen dignitatis sue parti- ἀξίας τοῖς μαθηταϊς. Καὶ φῶς γὰρ ὑπάρχων ἀληθινὺν,
cipes fecit **. Licet enim vera lux **, naturaque p φῶς χαλεῖ τοὺς ἑαυτοῦ µαθητάς. Kat Υἱὸς ὢν κατὰ
Dei Filius ipse sit : lucis tamen appellatione disci- φύσιν, δέδωχεν ἐξουσίαν τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν
pulos nuncupavit *?", et dedit iis potestatem filios Πατέρα χαλεῖν τὸν θΘεὸν τὸ τῆς υἱότητος αὐχοῦσιν
Dei vocari 18, qui in Patrem credeutes ea dignitate ἁἀξίωμα, οἳ xaX πόλεις ἠρημωμένας, Ίγουν ἠφανι-
gloriarentur, qui deser(as etiam, sive deletas, ut σµέγας, Χατὰ Σύμμαχον, κατοικιοῦσιν. Λέχει &
Symmacho placet, civitates habitare facerent : quo. τὰς ἑρήμους πάλαι θεοῦ Ἐκχλησίας * Ίγουν qnoi,
nomine ecclesias ipsas, quz Deo quondam vacu: ὅτι Τοσοῦτον ἔσται σου τὸ σπἑρµα, ὡς μηδαμῶς αὖ-
fuerant, intellexit: aut certe tantum fore semen — «ol; τὰς πολυανθρώπους πό.εις ἀρχεῖν, δύνασθαι ἃ
Ecclesiz indicavit, ut non inodo populosis urbibus — xaX τὰς ἐρήμους πληροῦν ' ἐφ᾽ οἷς ὑπερορᾷν αὐτ.
capi non queat , sed possit desertas eliam et vacuas — «5; παλαιᾶς αἰσχύνης παραχελεύεται, ὅτε ἄγογος
complere. Unde pudorem veterem ex eo collectum — $» xal χήρα τοῦ Λόγου Νυμφίου λέγων, ὅτι Κύριος
quod stexilis et vidua esset, eidem contemnere pra&- τῶν Óvrdyeor ἐστιν ὁ ποιῶν σε. Οὐ γὰρ ἐξ ἀνθρώ-
cipit, se virtutum Dominum, qui eam fecerit, esse Ἅπων, οὐδὲ δι ἀνθρώπου cuvé£otr* δι αὑτοῦ δὲ Κυ-
afirmans. Neque enim ab hominibus, aut per ho- ῥρίου, ὃς xal φησιν’ « Ἐπὶ τὴν πέτραν οἰχοξομήσω
minem ?*, sed per Dominum ipsum constitutam µου τὴν Ἐχχλησίαν. » θεοῦ τοίνυν ὁ λόγος, τὸ ἄμνη»
esse, qui super petram Ecclesiam suam zedificaturum C σίχαχον δωρουµένου ἐπὶ τῇ πολυθέῳ καὶ ὀνείδους
se dixil **. Est igitur ista Dei óratio, qui probrosum — &£ia πλάνῃ. Καθὼς γὰρ οἰχτείρει πατηρ υἱοὺς , οἷ-
nobis in deorum colenda multitudine errorem con- κτείρησεν Κύριος τοὺς φοθουµένους αὐτόν. Καὶ xat
donet. Sicut enim pater miseretur filiorum, sic et ὅσον ἀπέχουσιν ἀνατολαὶ ἀπὸ δυτμῶν,ἐμάκρυνεν dy'
timentium se misertus est Dominus ". Et quan- ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. Τὸν οὖν φόδον περιαιρὰ
tum distat ortus ab occasu, tantum a nobis peccata — «bv ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν. 'ΗἨλθε γὰρ οὐ αρίνων
nostra removit. Metum ergo, qui in peccatis est, ἀλλὰ σώζων. «O00 γὰρ ἀπέστειλε, φτσὶν, ὁ θεὸς vy
ipse adimit, qui non venit, ut judicet, sed ut sal- — Yiby αὐτοῦ εἰς τὸν χόσμον, ἵνα xplvn τὸν χόσμον,
vet **, Non enim misit Deus Filium suum in mun- ἀλλ ἵνα σωθῇ 6 χόσμος 5 αὐτοῦ. » Νικῷᾷ τοίνυν ἡ
dum, ut judicet mundum , sed ut salvetur mundus χάρις ἡ διχαιοῦσα τὸν ἀσεθῃ. « θεὸς γὰρ, φησὶ Dav-
per ipsum. Itaque vincit illa, quze justifleat impium, — Aoz, 6 διχαιῶν, tlg 6 xazaxplvov ; » Πῶς δὲ oui
gratia. « Deus enim est, ait Paulus, qui justicat; αὐτὴν, ἀλλ ἡ χτίζων εἰς συμμορφίαν αὑτοῦ διὰ το
quis est, qui condemnet ^? » Quomodo autem eam Πνεύματος; φησὶ γὰρ ἐν Ἰεζεχκιήὴλ» « Ἐχσπάσω τῷ
facit, nisi cum eam in formz similitudinem $13 καρδίαν αὐτῶν τὴν λιθίνην Ex τῆς σαρχὸς αὐτῶν, xdi
per Spiritum creat? Ait enim apud Ezechielem : ,, δώσω αὐτοῖς καρδίαν σαρχίνην τοῦ εἰδέναι αὐτοὺς
« Avellam cor eorum lapideum de carneeorum; — àyi, ὅτι ἐγώ εἰμι Κύριος.» Ἔχτισε τοίνυν ὁ Xputk;
el dabo eis cor carneum, ut ipsi me cognoscant ; τοὺς δύο λαοὺς εἷς ἕνα xatvby ἄνθρωπον ἀναχαινού-
quía ego sum Dominus "*. » Condidit ergo Christus pevoy xaz' elxóva τοῦ χτίσαντος αὐτόν.
geminos populos iu recentem unum hominem, ad
ejus exemp'ar, a quo effectus est, instauratum.

Atque ut rei fidem faceret qui postea sccutus est Ὡς ἂν δὲ μὴ ἀπιστηθῇ μετατυγχάνον τὸ πρᾶγμε,
eventus, Dominum virtutum se esse affirimavit.,.Ne- Κύριον ἑαυτὸν ἐχάλεσε δυνάµεων.Τίς δὲ ὁ τοῦ àve-
que vero instaurationis tempus reticuil, cum ad- κτίζεσθαι χκαιρὸς, ὃ.εσάφησεν εἰπὼν, ὃτι 'O ῥυσάμι-
jecit : Qui eruit te, Deus Israel, to!a terra vocabi- — vóc σε abtóc θεὸς "IopaijA πάσῃ τῇ γῇ xAgft-
(uir ; id est, cum Christum ia gentes omues regnare σεται' toU! ἔστιν, ὅτε Χριστὸς ἐδασίλευσεν L3

? Matth. xi, 3. δν Matth, xxv, fd seqq. !* Mattb. xxi, δ. ?* Joan. 1x, 5. 59? Matth. v, H.

35 Joan. 1, 19. ?? Galat. |, 12... Mitth. xvi, 48. *! Psal cu, 15.. Joan. i1, 417. 5 Rom. vin, X.
* Fsech. l, 19.

n

9731

COMMENTARII IN ISAIAM.

252

πάντα τὰ ἔθνη, χατὰ τό «Καὶ ἔσται Κύριος efc, καὶ A contigerit; juxta illud : « Et erit Dominus unus,

τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἓν, χυκλοῦν πᾶσαν τὴν γῆν. » Πάλαι
γὰρ ἣν κατὰ µόνην τὴν Ἰουδαίαν Ὑνωστὺς ὁ θεός :
νῦν δὲ αὑτῷ χάμπτει πᾶν Υγόνυ, χαὶ τᾶσα γλῶσσα
ἐξομολογεῖται, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δ΄ξαν
θεοῦ Πατέρος. Διὸ χαὶ Δαθὶδ ἔφη ' «Πάντα τὰ ἔθνη,
χροτύσατε χεῖρας, » χαὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ πάλιν" «'O
Κύριος ἐδασίλενσεν, ἀγαλλιάσθω ἡ Yn. » Ἐπιμένων
δὲ ὁ λόγος ταῖς πρὸς τὴν ἔρημον ἐπαγγελίαις, qvsiv
Oy ὡς yvraixa κατα6 ἐειμμένην καὶ ὁλιγλόψυ-
xov «ἐκ. ηχέν σε Κύριος. Κατα. ελειμμέγην ἡ
Γραφὴ rvraixa καλεῖ τὴν ἐπί τισιν αἰτίαις β.θλίον
δεξαµένην ἁποστασίου χατὰ τὸν νόµον, µε[ισηµένην
δὲ, τὴν ἐπ᾽ ἀσελγείᾳ διαθληθεῖσαν, fep ἂν πρέποι
xa τὺ τῆς ὁ.1ιγοψυχίας αἰτίαμα, ὡς o9 δυναµένη
χαρτερεῖν, xaX ζυγῶν ἀνέχεσθαι γαμικῶν” ofa πρὸς
Θεὸν γέγονεν fj τῶν Ἰουδαίων Συναγωχὴ μετὰ νόµον,
δι οὗ συνήφθη θεῷ ἐπὶ τὰ Ev Αἰγύπτῳ παλι»δροµή-
caca. Διόπερ αὐτὴν ἁπωσάμενος δι Evb; ἔλεγε τῶν
προφητῶν ' « Κρίθητε πρὸς τὴν μητέρα ὑμῶν, ὅτι
αὕτη οὗ γυνή µου, χἀγὼ o)x ἀνὶρ αὑτῖς.» Καὶ 2o:-
Why περὶ τῆς πορνείας αὐτῆς διαλέγεται. Τίς δὲ
«fe πορνείας ὁ τρόπος, kv Ἰεζεχιῆλ διηγεῖτα:, δύο
γυναῖχας οἱονεὶ λαθὼν, ἃς χαλεῖ ᾿Οολὰν καὶ Ολί-
6αν, δηλῶν τὴν Ἱερουσαλὴμ καὶ τὴν Σαμάρειαν,
καὶ τὰς ἁἀσεδείας αὐτῶν ὃ.ηγούμενος, ὡς ἔσφαζον
εοῖς εἰδώλοις τὰ τέχνα, καὶ δ.ηγον αὐτὰ δι ἐμπύρων,
xdi ταῦτα µοιχείαν χαλῶν. Ὅθεν αὑὐτῇ xaX δι’ Ἱερε-
µίου φησίν' « "Ὄψις πόρνης ἑγένετό σοι’ ἀπηναισχύν-

τησας πρὸς πάντας. » Ἁλλ) ὑμεῖς, φησὶν, οἱ ἐξ ἐθνῶν C

o9 κατά τούτους ἐχλήθητε. Tol; μὲν γὰρ πώρωσις
ἀπὸ µέρους Υέγονεν, χαθὰ τῷ Παύλῳ δοχεῖ. Ἔσκο-
τίσθησαν δὲ χαὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν.
Συνεχάµφθη δὲ xal τὰ νῶτα xeynvózuv ἀεὶ πρὺς τὰ
Yfva. Τὸ φωτισθΏναι δὲ τοῖς ἔθνεσι γἐγονεν. Kal
πάντες , ἁλλ οὗ κατάλειμμα σέσωσται, "AMA εἰς
χρόνον μικρὸν, φησὶ, κατέ]ιπόν σε. « Ἐν ταῖς
γὰρ προλαθούσαις γενεαῖς, ὡς ὁ Πέτρος φησὶ, συνεχώ-
ρησεν ὁ 8:5; τὰ ἔθνη πὀρεύεσθαι ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν. »

et nomen ejus unum circumdang universam ter-
ram **. » Olim siquidem in Judiea tantum. notus
erat Dominus ** : cum ei jam omne genu flectatue
omnisque lingua Dominum Jesum Cliristum. τι
gloriam Dei Patris protiteatur ο, fiuc et illa Davi-
dis : «O.nues gentes, plaudite manibus *9, » czete-
raque deinceps. Et illa : « Dominus regnavit,
exsultet. terr$**, 9 Πορ autem 1 iis, qua
deseri fiunt , «promissionibus, et addit : Non st
mulierem. derclictam οί pusillanimem vocavit. te
Dominus. Derelictam nimirum Scriptura vocat mus
lierem, qua,certis de causis, libellum repudii ex
lepis prescripto acceperit. Odiosam autem, lascivia
et intemperantiz accusatam ; eui nec male pusilla-
nimitatis crimen conveniat, quippe qui forti esse
animo, matrimoniique jugum ferre non valeat;
qualem se in Deum ipsa Judaeorum Synagoga post
legem, per quam Deo conjuncta fueiat, praebu:t,
cum ad JEgyptia se rursum contulisset. Hine est
igitur, quod ea expulsa, per propüetam quer.dam
in hunc modum ait : « In judicio cum woatre vestra
contendite ; quoniam ipsa uxor mea noun esl,
neque ego vir ejus **. » Ceterum, de adulte-
rio ejus disserit. Neque vero quod esset adul-
terii geuus reticuit Ezechiel, cum «duas veluti
uxores assuniena, Oolam οἱ Olibam, quibus Jeru-
salem et-Samaria significantur, earumdetn impieta-
tes, que suos ipse liberos idolis tactarent, per
ignemque trajicerent. (quod adulterium | nominat)
explicat **. Eam itaque in hzc verba per Jerciia:n
alloquitur : « Aspectus G1/$ mcretf.cis tibi fuit ;
uullorumque te puduit **. » Àt vos, inquit, qui de
gentibus estis, non istorum more vocati estis, lis
enim ipsis caccitas, Paulo teste, ex parte contigit **,
Sunt rursus οἱ ipsorum oculi, ne videant, oicie-
cati. Sunt οἱ eisdem terga eo ipso, quod terrenis
semper inhiant, iucurvata : cum gentes illustrari,
gplendescere, omnesque adeo, non ipsarum modo

reliquias servari contigerit. Verumenimvero tempore modico reliqui te, adjicit. « Superioribus enim

ziatibus, ait Petrus, gentes permisit Deus in viis suis ambulare

Βραχὺς δὲ ὁ xaipóc πρὸς τὸν τοῦ é£Aéovec xpwó-
µενος εἰς ἀπείρους αἰῶνας διατρέχοντα.’ Ε.1εος δὲ

μέγα, τὸ δ.ὰ Χριστοῦ ῥύπου παντὸς ἐλευθεροῦν καὶ D

χολάσεως, xal παρέχον υἱοθεσίας ἀξίωμα, xai βασι-
λείας οὐρανῶν κληρονύμους ποιοῦν. Εἶτά φησιν’ Ἀπὸ

τοῦ ὕδατος τοῦ ἐπὶ Nos τοῦτό µοί ἐστι. 0 δὲ

Σύμμαχος ὅλον οὕτως ἑξςέδωχεν Ὡς αἱ ἡμέραι Nos
τοῦτό μοι. Ὡς ὤμοσα gu ἐπε.θεῖν ὕδωρ Nos ἔτι
ἐπὶ τὴν ΤΗ», οὕτως ὠκοσάμην μῆ ὀρ]ισθηναί
σοι, μηδὲ ἐπιτιμῆσαί σοι. Τὰ yàp ὄρη σα.ευθή-
σονται, καὶ οἱ βουνοὶ ταραχθήσογται’ τὸ δὲ ἕἔλεός
µου ἁπὸ cov οὐκ ἁποστραφήσεται, οὐδὲ ἡ δια-
θήχη τῆς εἱἰρήνης µου ἀγαχ.ηθήσεται, εἶπεν ὁ
οἰχτείρων σε Κύριος. θᾶττον γὰρ, ort, cà ὄρη |ιο-
εαστήσογνται τῶν οἰχείων τόπων, καὶ οἱ βουγοὶ
** Psal.

* Zachar. xiv, 9. Lxxv, 9.

* Philipp. 1, 10, 41.

i »

Est magna porro lemporis brevitas, si cum mise-
ricordia conferatur, qua in inlinixà usque sacula
pereurrit. Est vero εἰ magna misericordia , que
nos omni immunditia οἱ ultione per Christuin li»
berat; quas adoptionis dignitatem largitur; quie
regni celestis heredes facit. Sequitur. deinde :
Ab aqua, que [uit sub Noe, hoc mihi cst, pro quibus
totum hoc ita reddidit Symmachus : Sicul dies Noe
istud mihi est. Sicut juravi non. venturam aquam
Noe amplius in terram, sic juravi quod non irascar,
neque succensebo tibi. Montes enim commocebuntur,
ει col'es conturbubun!ur : misericordia cutem mea
non recedet a te. Neque testamentum pacis mee re-
vocabitur; dixit. qui tibi miseretur Dominus. Ci«
tius enim, inquit, montes ipsi suis locis miote-

9 Psal]. xtv, 3. ** Psal. xcv, 14.

5ο Osee 1,2. "Ezech. xau S0seqq. δὲ Jerem, 11,5. Rom. xi, 29. "IPetr. iv, 5

ParRoL. Ga. LX XXVII.

*h

4519

PROCOPII GAZJEI

2510

buntur, et. colles contuibahuntur , quam misericor- A ταραχθήσονται, 3j τὸ ἐμὸν ἔεος ἀπὸ σοῦ xwrt-

dia mea a te dimoveatur. Quod si ad interpretes Se-
pruaginta respicis,nonexemplum adhibere,sed docere
potius eos reperias, Deum jam inde a diluvio cum
hominum peccatis non amplius decertare statuisse,
unamque adversus omnes multe rationem decre-
visse : quo deinde tempore cum MHotminibus versa-
tus est Christus, omnes justo Dei caleulo veterem
illam poenam, cui pariter erant obnoxii, subire de-
buisse, sed iram se in misericordiam Θ1Ώ com-
mutare, et quie a se definita decretaque sunt, ob-
wervare et retinere. Est vero. pacis testamentum
per Christum. Est enim ipse pax nostra ** : quam
postulat ]saias his verbis : « Domine Deus noster,
pacem da nobis, quia omnia tradidisti nobis **. »
Per Christum enim Deo et Patri copulati sumus. B

σεται. Κατὰ δὲ τοὺς O', οὐκ ἔστι παραδειγματικὸν,
δηλοῖ δὲ μᾶλλον, ὡς ἀπὸ τοῦ χατακλυσμοῦ χέχριταί
pot μὴ τοῖς ἀνθρωπίνοις φιλονεικῆσαι πταίσµασι, καὶ
μίαν κατὰ πάντων ὁρίσαι δίχην, δπλῶν ὡς καὶ χαθ
ὃν ἐπεδήμησε χρόνον, θείᾳ ψήφῳ πάντας ἔδει τὴν
ἀρχαίαν ἐχείνην προστῆναι δίκην. Καὶ γὰρ σαν
ὁμοίως ὑπεύθννοι ' ἀλλὰ τὴν ὀργὴν μεταφέρω πρὸς
ÉAsov, τὸν ὅρον φυλάττων τὸν ἐμαυτοῦ. Ἡ ὃξ trc
εἱἰρήνης διαθήκη, διὰ Χριστοῦ. Αὐτὸς γάρ ἔστιν d
εἰρήνη ἡμῶν, Ίνπερ Ἡσαῖας αἰτῶν ἔφη: « Κύριε, ὁ
θεὸς ἡμῶν, εἱρήνην boc ἡμῖν: πάντα γὰρ ἀπέδωκας
ἡμῖν. » Διὰ Χριστοῦ γὰρ συνἠφθη μὲν τῷ Θεῷ καὶ
Πατέρι. Ταῦτα θεὸς ἐἑπαγγέλλεται τῷ θεοσεθεῖ πο-
λιτεύµατι, ὃ µετέστη πρὺς τὰ ἔθνη, τῶν Ἰονδαίων
µεταπεσόν.

Aique hzc quidem illis, qui ad pietatis institutum degunt, quod a Judzis neglectum ad gentes transivit,

Deus ipse pollicetur.

Qualis autem esset apud Judaeos divini cultus ra-
tio aperle indicat, cum Aumilem et. instabilem eam
nppellat, tanquam. qux in corporea cireumcisione
οἱ victimis versaretur. Erant vero et. gentes. ipse
fimiles, qui damonum iucursionibus nullo propu-
guante patebant, Est et. errantium cor instabile,
ebriorumque iore, cupiditatibus agitatur, οἱ va-
&illat. Quolibet enim spiritu. cireumaguntur; et,
quod est in Proverbio ", rapiuntur cupiditatum
turbine : qualia pati Jerusalem non sine crimine si-
enificavit Dominus, cum eam anima suz cupidita-
tibus, tanquam vento, agitari questus est. Est
vero qu:e spiritu. rapi se patitur anima, etian om-
nino instabilis. Cur autem et misericordem se fore
»ddit? Primum quidem, quia misericors ipse sit,
Deinde vero quia consolatione ipsa caruit. Deinde
etiam, quia (si de pio apud Judxos vitz insti-
itio sermo sit) proplieta nullus, aut pius, tantus
est, ut. illud revocare et instaurare queat. Quia
denique (si de gentibus agatur) legem ipsi aut
prophetas, qui eos ad spirituale robur invitarunt,
sicut Israelita, non amplexi sunt: quod per eos,
qui ultimi in parabola mercede conducti sunt, in-
Jicatur , cum quaerenti, quid illic totum diem sta-
rent otiosi , quia 4 nemine conducerentur, iidem -
responderunt. Unus enim ipsos ab ultimis terre p
finibus vocavit vnez Dominus. Deinde ait : Ecce ego
preparabc tibi carbunculum, lapides tuos ; pro quo
Symmachus : Ecce ego compono stibio lapides tuos;
Aquilas autem, Ecce inclino in stibio lapides tuos;
Theodotio vero, immitto 816 in stibio, dixerunt.
Ut enim qua comitur mulier, stibio ad formx con-
ciliationem utitur, sic et ipse zedificii tui lapides
eleganter disponam. Fortasse vero qui a Septua-
gia interpretibus carbunculus dicitur , aniinze
. piaculum lustrationemque significat. Sunt enim
ipsa etiam lsaix labra carbone expiata "". Nullum.

9 Ephes. n, 14. ** Iga. xxvi, 12.

hg. λεία. Xputós.

9 Sap. iv, 12.
γα Αα, LECTIONES.

Ofa δὲ παρ) Ἰουδαίοις ἣν fj θεοσεθὴς πολιτεία,
παρἰστησι, ταπεινἩν καὶ ἁκατάστατον ταύτην εἰ-
πών' σωματικὴ γὰρ ἣν περιτομὴ, xai θυσίαι. Οἱ ἓξ
ἐθνῶν δὲ χαὶ ταῖς τῶν δαιµονίων ἐφόδοις εὐεπίδατοι
γεγονότες ὑπέχειντο ταπεινῶς. Τῶν δὲ πλανωμένων
ἁκατάστατος ἡ καρδία, µεθύοντος δίχην σειοµένη
τοῖς πάθεσι. Παντὶ γὰρ πνεύμὰτι περιφέρονται, xat
χατὰ τὴν παροιµίαν, ῥεμθασμὸν ἐπιθυμιῶν ὑπομέ-
νουσιν; ὃ δη παθοῦσαν τὴν Ἱερουσαλὴμ αἱτιᾶται
θεὸς λέγων Ἐν ἐπιθυμίαις ψυχῆς αὐτῆς ἔπνευματο-
φορεῖτο. Πνευματοφορουµένη δὲ duyt, πάντως xal
ἁχατάστατος. Διὰ τί δὲ Ἱάεώς σοι; Πρῶτον μὲν,
ὅτι οἰχτίρμων ἐγώ. Ἔπειτα δὲ, ὅτι μὴ παρεκ.1ίθῃς.
Καὶ εἰ μὲν περὶ τοῦ παρ᾽ Ἰουδαίοις θεοσεθοῦς πο-
λιτεύματος λέγει, ἐπειδὴ μηδεὶς προφήτης, ἃ θεοσε-
61€ τοσοῦτος, ὡς ἀναλαθεῖν αὐτὴν χαὶ ἀναχτήσασθαι.
El δὲ περὶ τῶν ἐθνῶν, ὅτι μὴ χαθάπερ Ἰσραὴλ νέ-
pov, f| προφήτας ἐδέξαντο, πρὺς εὐρωστίαν αὐτοὺς
παρακαλοῦντας πνευματικἠν. Ὅπερ διὰ τῶν iv τῇ
παραθολῇᾗ τελευταίων µισθωθέντων σηµαίνεται, οἷς
ἔφη TL ὧδε ἑστίχατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί; Οἱ 6k
πρὸς αὐτόν" "ὍὋτι μηδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο. Μόνος
γὰρ αὐτοὺς ἐπ' ἑσχάτων ἐχάλεσεν ὁ τοῦ ἀμπμελῶνος
Δεσπότης. Eixá φησιν ]δοὺ ἐγὼ ἑτοιμάζω σοι ἅν-
6paxa τοὺς Alüovc σου. 'Ανθ οὗ ὁ Σύμμαχος”
Ιδοὺ ἐγὼ συγτίθηµι στίµει τοὺς «ίθους σου.0
δὲ ᾽Αχύλας' Ιδοὺ xataxdivo ἐν στίµει τοὺς Ai-
θους σου. Θεοδοτίων δὲ Εμδάλ λω ἐν στ/µει. Ὡς
γὰρ ἂν vov χαλλωπιζομένη στιµίζοιτο οὕτως εὖ-
πρεπῶς τῆς σῆς οἰχοδομίας διαθήἠδω τοὺς «ἀίθους.
Μήποτε δὲ ὁ παρ᾽ αὐτοῖς ᾿Εθδυμήχοντα ἄνθραξ, τὸ
χαθάρσιον αἰνίττεται τῆς ψυχῆς. Δι ἄνθραχος Υὰρ
xot Ἡσαῖου τὰ χείλη χεκάβαρτο. Δηλοΐ οὖν μηδέν:
τῆς οἰχοδομίας .ἳίθον ὑπάρξειν ἀχάθαρτον, κατὰ τό;
« Λίθοι Ἅγιοι χυλίονται ἐπὶ τῆς γῆς, » περὶ τῶν
ἁγίων λεγόµενον, ἓξ ὧν fj τοῦ θεοῦ συνίσταται πό»
tg.

6 Ίνα, vi, 7.

ο.

COMMENTARII IN 1SAIAM.

2749

igitur. zedilicii lapidem impurum fore significat , juxta illud : « Lapides saucti volvunt:ur super ter-
ratu 9? ; » quod. est in sanctos, ex quibus ipsa Dei ci:itas constat, usurpatum.
Trà; δὲ τὸν Incoby áy0paxa cipro0al φασιν, ὃν Α Nou desunt tamen, qui carbunculi nomine Jesum

ἔφησεν εἰς τὰ θεµέ.Ίια τεθεῖσθαι Σιὼν, εἰς ὃν ct τις
πιστεύσειεν, οὐ pb χαταισχυνθῇ. Ὁ δὲ "Ayo; ἁδά-
µαντα τοῦτον χαλεῖ λέγων «Ἑντάσσω ἁδάμαντα ἓν
μέσῳ λαοῦ µου Ἱσραὴλ.» Ζαχαρίας δὲ φησιν «Ιδοὺ
ἐγὼ ἐπάγω ἐπὶ τὸν δοῦλόν µου ἀνατολήν. Δι ὅτι ὁ
λίθος ὃν ἔδωχα πρὺ προσώπου Ἰησοῦ, ἐπὶ τὸν λίθον
τὺν ἕνα ἑπτὰ ὀφθαλμοὶ εἶσιν. » Παντεπύπτης Υὰρ ὁ
Χριστός. Ὁ τοίνυν dvüpa£, φασὶν, οὗτος ὑποθάθρα
τῆς πόλεως χαὶ θεό. Ίιος, ᾧ ἑγγίζοντες οἱ ἁπόστολοι
χαὶ αὐτοὶ θεµέ.Ίιοι ὄντες, ἐῤῥέἐθησαν σάαφειροι δη-
λούμενοι xal διὰ τοῦ ἑπταχαιδεκάτου φαλμοῦ λέγον-
τος, ὅτι € Ὥφθησαν αἱ πηγαὶ τῶν ὑδάτων, xol ἀν-
εκαλύφθη τὰ θεμέλια τῆς οἰκουμένης ἀπὸ ἐπιτιμή-
σεώς σου, Κύριε, ἀπὸ ἐμπνεύσεως πνεύματος ὀργῆς

significari existiment ; quem in S:onis fundamenta
positum esse dixit; in quem si quis credat, non
confundatur. Hunc autem et Amas adamantem aps
pellat his verbis : «Disponam adamantem in medio
populi nzei Israel **. » Sunt. et ejusmodi Zacharize
verba: « Ecce ego adduco super servum ineuim
orientem. fuia ecce lapis, quem dedi ante faciem
Jesu,super lapidem unum septem oculi sunt **. »
Est eniin omnium inspector et arhiter Christus,
Est igitur, aiunt, carbunculus hic, tanquam urbis .
fulcrum et fundamentum ; sunt οἱ huic vicini apo-
stoli fundamenta altera sapphirorzum nomine signifi-
cati; ipso etiam suffragante psalmo decimo septi-
mo his verbis: « Apparuerunt fontes aquarum, et

σου.» Ἐπιτιμηθέντων γὰρ τῶν ἐξ Ἱσραῦλ διὰ τὰ B revelata sunt fundamenta orbis terrarum, ab iu-

τολμηθέντα χατὰ Χριστοῦ, ὤφθη μὲν ἡ δι ὕδατος
χάθαρσις ἀνεδείχθησαν δὲ xal τοῦ Σωτήρος οἱ µα-
θητα[. Καὶ οἱ προφῆται δὲ θεµἐ.λιος λέγονται, Παύλου
λέγοντος ΄ « Ἐποιχοδομηθέντες ἐπὶ τῷ θεµελίῳ τῶν
ἁποστόλων καὶ προφητῶν., Ἡ δὲ σάαφειρος οὑράνιον
ἔχει τὸ χρῶμα. Καὶ τούτων δὲ τὸ πολίτευμα, κατὰ
τὸν ᾿Απόστολον, v οὐρανοῖς ὑπάρχει. Κατὰ δὲ τὸν
Ἱεζεχιῆλ, xal ὁ τόπος ὁ ὑποχάτω τοῦ θρόνου τοῦ
Θεοῦ ὡς σάπφειρος. Οὕτω τοίνυν εἴρηται διά τὸ τὴν
εἰχόνα τοῦ ἑπουρανίου φορεῖν. "AvOpaxsc δὲ χαθ
ἑτέραν φασὶν ἐχδοχὴν οἱ κοσμοῦντες Mo. ὥσπερ Ev
στίµει τοὺς τῆς Νύμφης τοῦ Χριστοῦ ὀφθαλμοὺς οἱ
ἅγιοι µάρτυρες διὰ πυρὸὺς δεδοχιµασµένοι.

crepatione tua, Domine, ab inspiratione spiritus |
ire tuze **. » Increpatis enim Judais ob ea, quic in
Chris!'um ausi sunt, ipsa certe, qu:xe per aquam est,
lustratio apparuit, Apparuerunt et ipsi quoque 94]-
vatoris apostoli. Dicuntur vero οἱ fundamenta
prophetz, Paulo teste , qui Epliesios super apo-
stolorum et prophetarum fundamentum supersiru-
ctos esse scribit 55. Est rursus εἰ celestis coloris
sapphirus ; quo istorum converfatio, eodem auctore,
in celis esse significatur **. Est. denique ei apad
Ezechielem, sub throno Dei, locus tanquam sap-
phirus **. Sic igitur, quod celestis imaginem por-
tet, appellatur. Carbunculi vero alia etiam accep-

tione dicuntur adhibiti ad form:ze conciliationem, lapides Christi Sponss oculos tanquam stibio G1'7 deco-

rantes, sancti ipsi per ignem probati «martyres.

Al δὲ τῆς νέας Ἱερουσαλὴμ &xdA£eic Iaczic,. 4 C Sunt porro recentis Jerusalem propugnacula ,

καρχηδόγιος χατὰ Σύμμαχον ἑἐξαίρετος xal δια-
φανής. Δι ὧν οἱ ἐν τῇ Ἑκχκλησίᾳ σηµαίνονται λο-
γ.χῇ παρασχευῇ τὴν πίστιν ὠχυρωμένοι, ὥσπερ προ-
μαχῶνες ὄντες xal δυνάµενοι πᾶν Όὕψωμα καθαιρεῖν
ἐπαιρόμενον χατὰ τῆς Ὑνώσεως τοῦ Θεοῦ. Τὰς δὲ
πύ.ας «1ίθους κρυστάἀ.1Ίου qno τὸ διαυγὲς xal
καθαρὺν τῆς ὑγιοῦς πίστεως παρ!στῶν τῶν πεπι-
στευµένων τὴν διδασχαλίαν τὴν πρώτην xal εἰσ-
αγωγιχἠν. '0 δὲ Σύμμαχος, τὰς πύ.Ίας cov, qnot,
ἀίθους rTAvgnc. Ὁ δὲ ᾿Αχύλας, Λίθους τρυπανι-
σμοῦ τὸ ποιχίλον τῆς στοιχειώδους διδασχαλίας ὧδέ
πως αἰνιττόμενος. 'ExAsxtol δὲ «1ίθοι, «nol, ὁ πε-
ρίδολος σηµαίνων τοὺς ταῖς εὐχαῖς περιφράττοντας
τὰ μεγάλα χαὶ λαμπρὰ τῆς πόλεως οἰχσδομήματα,
τὰ πλήθη τῶν λοιπῶν οἰχητόρων σημαίνοντα. Ταῦτα
δὲ πάντα vofja pev ἐξ ἑρμηνείας ἀποστολιχῆς λεγού-
σης ᾽ « θεοῦ οἰχοδομή ἐστε. Ὡς αοφὸς ἀρχιτέχτων
θεµέλιον ἔθηχα. κ Καὶ πάλιν’ « θεµέλιον γὰρ ἅλ-
λον οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τὸν χείµενον, ὃς ἐστιν
Ἱησοῦς Χριστός. Εἰ δέ τις ἑποιχοδομεῖ ἐπὶ τὸν θεµέ-
λιων τοῦτον, χρυσίον, ἀργύριον, λίθους τιµίους, ξύλα,
χόρτον, καλάμην, ἑχάστου τὸ ἔργον φανερὸν γενήσε-

5* Zacbar. ix, 10. ** Amos vit, 8.

*! Zachar. iti, 8, 9.

jaspis; aut. carchedonius eximius et perspicuus, ut
Symmachus interpretatur : quibus ii significantur,
qui fidem in Ecclesia sermonis apparatu tutati
sunt, cum essent veluti propugnacula, possentque
omne quod sese contra Dei agnitionem atLtollebat,
dejicere. Quod deinde portas cristalli lapides ad-
jicit, rect» fidei lucem et puritatem indicat, ita
primam éorum, qui crediderunt, disciplinam, pri-
mumque institutionis aditum siguificans, At Sym-
machus portas iuas, lapides sculpture dicit ; Aqui-
las autem, terebrationis ; ut itaelementaris doctri-
ns varietas quodammodo adumbretur. Sunt vero
murus [lapides electi, inquit ; ii ipsi nimirum, qui
precibus magna et prsclara urbis aedificia, id est
reliquorum civium multitudinem obtegunt : que
omnia vel docente Ápostolo licet intelligere, cum
ait : « Dei zdificatio estis, ut sapiens architectus
fnndamentum posui **. » Et rursum : « Fundamen-
tum enim aliud nemo potest ponere, prater id
quod positum est, qnod est Jesus Christus. Si quis
autem superzdificat super fundanientum lioc, au-
rum, lapides pretiosos, ligna, fenum, stipulam,

*! Psal, xvn, 16, 17. ** Eples. iu, 30.

** Philipp. ut, 30. ** Ezech. 1, 26. ** I Cor. 1n, 10.

n PROCOPII GAZAEI

25M

uniuscujusque opus manifestum erit *. » Et itein : Α ται. » Καὶ πάλιν « Ἐποιχοδομηθέντες ἐπὶ τῷ θεµε-

« Superzdiüicati super fundamentuin apostolorum
et prophetarum, ipso sumnio angulari lapide Jesu
Christo *5. » Et : «In quibusomnes zdificamini la-
pides viventes **. » Istos igitur hoc loco propheta
ouines fore Dei discipulos significat ; qui nullum in
terris magistrum appellari, cum unus tantum sit
iu ccelis, edixerit "*. À quoet discipuli etiam qui
desumpseruut, gentium magistri, et lapides sancli,
qui super (crram volvuntur "!, ipsamque przdica-
tionem ubique circumferunt, appellati sunt. De his
et Deus antea per Isaiam in hzc verba locutus ait:
ε Perdam. injuriam iniquorum, et superbiam arro-
gantium hurmiliabo. Et erunt qui derelicti sunt,
auro obrizo pretiosiores, et vir lapide ex saphir
pretiosior **. » Sunt ergo omnes civitatis filii, Dei
discipuli, Paulo 618 etiam suffragante, ubi Dcum
inultifariam multisque modis patres olim per pro-
pletas, nos autem ultimis hisce diebus per Filiu:n
esse allocutum ait "*, Neque enim quemquam, ut
quando cuim veteribus agebat, interposuit; sed
assinpta carne verbum effectus, nobiscum ipse
locutus est. Pollicetur vero et eis pacem, qui dixit :
« Pacem meam do vobis ?*. »

Deinde adjicit : Et in justitia edificaberis. Sumnia
enim 2quitate quae rerum omnium architectrix est
Dei sapientia, cum vivos et bene compactos lapi-
des &dificio suo adjungeret, alios quidem in pro-
pugnacula , alios vero in fundamenta , alios denique
in muros posuit. Alios rursum civitatis templo qui-
dem addixit, alios vero ipsius etiam peneiralibus.
Cateris auteni reliquam civitatem exornavit, nulle
more hominum pro singulorum dignitate facto dis-
crimine, neque habito cujusquam respectu ; sed
ex &quo omnes admittens, liberos et servos, pau-
peres el divites, eosque etiam, qui vitae genere ob-
scuri celebresque fuerant. Atque hzc quidem post-
quam Ecclesie pollicitus est, eamdem deinceps a
quibus cavendum sit, monet ; dum ab iniquo rece-
dere, ne tremor eidem appropinquet , jubet. Eos
enim mysteria edocet, reipsa prastans, quod fere
Dei discipulos dixit : de quo et illa Spons:zx verba
sunt, cum sibi osculum oris ejus dari postulat 15,
Ipsam enim prophetarum verbis peramanter olim
&alutarat quidem, cum ad sanctificationis et justi-
tie complexum invitaret : sed ex quo in carne ap-
paruit, ore ad os nobiscum congressus, suis ipse
nos oris osculis suaviatus est. Ait ergo nullum tibi
hostem superfuturum, si justitiam colas. Sequitur
deinde : Et ecce proselyti accedent ad te per me ; ut
. eos, qui uno quoque tempore de gentium nume-
ro, aut etiam Judzorurm, ad ipsos accesserunt, in-
dicet. Gentes enim ipsas a tergo sequuntur, quan-
tumnlibet antea priores incederent : Jamque prose-
lyti gentibus fiunt, qui easdem olim in proselytos

*' 1 Cor. in, 11-15. ** Ephes. 1), 90.
xn, 44,12... 7? Hebr. 1,1, 9, 7* Joan. xiv, 27,

** | Peir. n, 5.
*5 Cant, 1, 1.

λίῳ τῶν ἁποστόλων xai προφητῶν, ὄντος ἀκρογω-
νιαίου αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. » Καὶ πάλιν’ € Ἐν o
πάντες οἰχοδομεῖσθε λίθοι ζῶντες. Οὓς δὴ νῦν πάν-
τας ὁ προφίτης φησὶν ἔσεσθαι διδακτοὺς Θεοῦ τοῦ
εἰπόντος ' Mh χαλέσητε διδάσκαλον ἐπὶ τῆς γῆς. ER
γάρ ἐστιν ὑμῶν διδάσκαλος ἓν τοῖς οὐρανοῖς. "EZ οὗ
χα) οἱ μαθηταὶ λαδόντες, διδάσχαλοι τῶν ἐθνῶν γε-
γόνασιν * οἳ xaX εἵρηνται λίθοι ἅχιοι χυλιόµενοι ἐπὶ
τῆς Υῆς, xai τὸ κήρυγμα πανταχοῦ περιφέροντες.
Περὶ ὧν ὁ θεὸς διὰ 'Haatou φῃσὶν προειπών ΄ «᾿Απολῶ
ὕδριν ἀνόμων, xa ὕδριν ὑπερηφάνων ταπεινώσω.
Καὶ ἔσονται οἱ χαταλελειμμένοι ἔντιμοι μᾶλλον, 8
τὸ χρυσίον τὸ ἄπυρον. Καὶ ὁ ἄνθρωπος ἔντιμος μᾶλ-
λον ἡ ὁ λίθος 6 ἐκ σουφείρ. » Πάντες οὖν οἱ τῆς πό-

B λεως viol διδακτοὶ Θεοῦ, καὶ μάρτυς ὁ Πανλος λέ-

γων « Πολυμερῶς xai πολυτρόπως πάλαι ὁ θεὺὸς λα-
λήσας τοῖς πατράσιν Ev τοῖς προφήταις, tr ἑσχάτου
τῶν ἡμερῶν τούτων ἐλάλησεν ἡμῖν Ev Υἱῷ.» Οὗδεὶς
γὰρ ἡμῖν, ὡς τοῖς παλαιοῖς, ἐμεσίτευσεν. Αὐτὸς δὲ
σαρχωθεὶς ὁ Λόγος ἐφθέγγετο. Ἐπαγγέλλεται δὲ xal
εἰρήνην αὐτοῖς ὁ εἰπών ΄ « Εἱρήνην τὴν ἑἐμὴν δί-
δωμι ὑμῖν. »

Ol; ἐπιλέγει ' Καὶ ἐν δικαιοσύνη οἱκοδομηθήση-
Κατὰ γὰρ τὸ διχαιότατον, αὑτὸς ὁ τῶν ὅλων oixobó-
poc, ἡ σοφία τοῦ θεοῦ, τοὺς ζῶντας xal εὐπαγεῖς
Al0ovc προσάπτων τῇ οἰκοδομῇ, τοὺς μὲν éxd.t-
ξεις ἐποίει, τοὺς δὲ θεµεαίους κατεθάλλετο, τοὺς δὲ
ἐν τοῖς περιδό.Ίοις κατέταττε. Καὶ τοὺς μὲν ἀφώρι-
ζεν εἰς τὸν νεὼν τῆς πόλεως, τοὺς δὲ εἰς τὰ ἕνδο-
τάτω τοῦ ναοῦ. Tot; δὲ τὴν λοιπὴν πόλιν ἑχόσμει, μὴ
διαχρίνων τὰς xav' ἄνθρωπον ἀξίας, οὐδὲ εἰς πρόσ-
ωπον ἀφορῶν, Ex τοῦ δικαίου δὲ πάντας προσέµενος 1,

᾿ἐλευθέρους χαὶ δούλους, πένητας xai πλουσίους, τούς

τε χατὰ τὸν βίον ἀσήμους τε χαὶ περιφανεῖς. Ἑαῦτα
τῇ Ἐκχλησίᾳ ἐπηγγελμένος ἑξῆς αὐτῇ διαστέλλεται -
Απέχου ἀπὸ ἀδίκου, xal τρόμος οὐκ ἐγγιεῖ σοι.
Μυσταγωχεῖ γὰρ αὐτοὺς ἔργῳ δεικνὺς τὸ, ἔσονται
διδακτοὶ θεοῦ. Περὶ οὗ xal ἡ Νύμφη λέγει’ ε4Φιλη-
σάτω µε ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ.) Πάλα: μὲν
γὰρ αὐτὶῖν κατησπάδετο διὰ προφητῶν, πρὸς συν-
άφειαν τὴν ἑαυτοῦ καλῶν δι ἁγιασμοῦ xaX διχαιοσύ-
νης. Ἑν σαρχὶ δὲ φανέντος, ἀπὸ φιληµάτων στόµα-

D τος αὑτοῦ πεφιλήμεθα στόμα πρὸς στόµα λελαληχό-

τος ἡμῖν. Φησὶν οὖν, ὡς Οὐδεὶς ἐχθρός σου περιγενή-
σεται τιµώσῃς τὸ δίχαιον. Καὶ ἰδοὺ προσή.ἔυτοι
προσεεύσονται, qnoi, δὲ ἡμοῦ, τοὺς bv ἑχάστῳ -
καιρῷ προσιόντας τῇ πίστει δηλὼν ἐξ ἐθνῶν, f| xal
ἐξ αὐτῶν Ἰουδαίων. Κατόπιν γὰρ τέθεινται τῶν
ἐθνῶν, xalzot πρώτην ἔχοντες τάξιν, xal γεγόνασι
προσή.ἔυτοι τοῖς ἐξ ἐθνῶν, οἱ πἆλαι τούτους παπροσ-
η.Ίύτους Σεχόµενοι. Πλὴν xai τοῦτο δι ἐμοῦ, qnot.
Διὰ γὰρ Χριστοῦ fj πάντων ἐπιστροφῇ, xai πρὸς τὸν
Πατέρα καὶ Θεὸν ὁδός. « Οὐδεὶς γὰρ ἔρχεται, «vet,

το Matth. xx11,8,9. 7"! Zachar. 1x, 10. ** ρα,

VARIA: LECTIONES.

ἱ pp. προσιέµενος.

9045

€ "Evo εἰμι ἡ ὁδός. » Καὶ, « Ἐγω εἰμι fj θύρα. »

COMMEN'TAIUI IN 19ΛΙΑΜ.
πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ uh δι ἐμοῦ. » Καὶ πάλιν’ A admittebant :

2040
quod per se tamen etiam factum
csse asserit. Es; namque 619 omnium per Chri-

ftum conversio, ct per eumdem 2d Patrem, et Deuin via. « Nemo enim, inquit, venit adPatrem nisi pcr

» Et rursus : « Egosum via ". » Et :

Τινὲς δὲ προση.λ1ύτους εἰρήχασι τοὺς οὐ γνησίως
οὐδὲ καθαρῶς Ἀπροσιόντας, ἀλλὰ προστασἰας f τινος
χάριν ὠφελείας. Οὓς καὶ παροικήσειν, ἁλλ οὗ κατ-
οικήσειν φπαίν. Ὡς ἓν παρόδῳ γὰρ οἱ τοιοῦτοι ποι-
οῦνται τὴν εἴσοδον, οἱονεὶ αὐτῇ προσφεύγοντες. Ἐφ'
οἷς φησιν ' ᾿Ιδοὺ ἐγὼ κτίζω σε, οὐχ ὡς χα.κεὺς
φυσὼν ἄνθρακας. ἨἘγώ σοι ταῦτα ποιῶ λέγων,
ἐπειδῆ xat ἐγώ σου κτἰστης. Μωσῆς μὲν γὰρ, xal
Σολομῶν, xaX Μοροθάδελ, σωματικὰ xal ὁλιγοχρόνια
ἑποίουν * ὁ μὲν σχηνὴν, «οἱ δὲ νεώς. Νῦν δὲ αὐτὸς
ἐγὼ ὁ τῶν ὅλων Κύριος, δι ἑμαυτοῦ σε ἕκτισα . ἐπὶ
την πέτραν οἰκοδομήσας µου τὴν Ἐκχλησίαν. "Ex-
τισα δὲ σε οὗ τέχνῃ τινὶ ἀνθρωπίνῃ, θεῖχῇ δὲ xal
ἀῤῥήτῳ χάρ'τι. Οὐ γὰρ ὡς χα.χεὺς δι ὀργάνου καὶ

me 7$,

πυρός. Τοιαῦται γὰρ τῶν ἀνθρώπων αἱ τἐχναι. Διὸ B

xai εἷς φθορὰν χωρεῖ τὰ γινόμενα. Τοὺμὸν δὲ ἁδιά -
φΏορον Épyov. Τινὲς δὲ τὸ ἔχτισα, ἐπὶ τοῦ ἀνέκτισα,
παρειλήφασιν. Δηλοϊ δὲ τὸν δι’ ἁγίου Πνεύματος àva-
χαινισμὸν, ὥσπερ οὖν χαὶ τοὺς δύο λαοὺς εἰς ἕνα
χτίσαι λέγεται χαινὸν ἄνθρωπον, χατὰ τὸ, «AX
μεταμορφοῦσθε τῇ ἀναχαινώσει τοῦ νοὺς ὑμῶν.» Τοῖς
δὲ τοιούτοις ὄτιπερ ἀκολουθεῖ ἀνδρεία, σύνεσίς τε
πνευματικὴ δηλοῖ, λέγων ' Πᾶν σχεῦος φθαρτὸν ἐπὶ
σὲ οὐκ εὐοδώσω, καὶ πᾶσα φωνὴ, καὶ τὰ ἑξῆς'
σχεύη λέγων φθαρτὰ, τῆς τοῦ διαδό)ω δυστροπίας
τοὺς ὑπουργοὺς, οἳ καὶ φθορᾶς xal ἁπω.είας εἰσὶ
τέχνα, [xat] τοῖς ἁγίοις ἔσθ᾽ ὅτε διωγμοὺς xat θλί-
Ψεις ἐπάγουσιν. AX)! οὐ τεύξονται θήρας χαὶ πᾶσα
ók θεοµάχος γλῶττα, φησὶν, ὑπὸ σοῦ νιχηθήσεται.
Κατὰ yàp τὸν Aa6i6 - « "Ev τῷ θεῷ ποιήσωμεν δύ-
ναµιν, xal αὐτὸς ἐξουδενώσει τοὺς θλίδοντας ἡμᾶς.

ruplionis εἰ interitus filii evaserunt, sancüisque &epe persecutiones el

« Ego sum jauua '*5, »

Aiunt nonnulli proselytorum nomine eos signifi-
cari, qui non vere et. sincere, sed imperii οἱ di-
gnitatis, aul utilitatis etiam alicujus gratia acce-
dunt : quos item advenas, non incolas fore signi(i-
cat. Éam ipsam enim, qui sunt ejusmodi, tanquam
in transitu ad eam diversentur ingrediuntur.
Postea adjicit : Ecce ego creo le, non ul «rarius

. sufflans in. igne prunas. Ego a me tibi, inquit, ista

prostari, a quo creatus es, ignorari nolo. Moses
enim et Solomon, et "Zorobabel, corporea oliin, οἱ
qui: non longo postea temporé interitura crant,
fecerunt; tabernaculum ille quidem ; templu:u
autem isti. Sed jam idem ego, qui universorum
Dominus olim propter me ipsum {6 creavi, Eccle.
siam meam super petram adi(ico "*.
tu humana arte aliqua, sed divina et ineffabili
gratia, per ine creatus es. Non instrumenta, non
ignem adhibui, ut erarius, ceterique mortaliuin
artifices, quorum cito corrumpuntur opera, cum
mea nunquam intereant. Non desunt tamen, qui
creari, pro recreavi positum arbitrentur ; et ita re-
novationem per Spiritum sanctum demonstrari :
non aliter quam populum utrumque in recentem
unum hominem creasse dicitur : ut eum transfor-
mari in renovatione mentis δι lomanos postula-
vit Apostolus **. Eos autem, qui tales. sunt, forti-
tudinem prudentiamque spiritualem comites habere
demonsirat, cum ait : Omne vas corruptibile contra
te non prosperabo, et omnis vox; czteraque. dein-
ceps, ubi vasorum corruptibilium — appellatione,
eos intelligit, qui diaboliez nequitize ministri, cor-
afflictiones inducunt. Sed

non illi quod venantur, assequentur. Imo per te lingua omnis, que bellum Deo indixit, vincetur
ac superabitur. Ut enim apud Davidem legimus : « In Deo faciemus virlutem; et 6820 ipse iu

nihilum reducet eos qui affligunt nos 83.»
Ἐχρὴν δὲ ὑπομνῆσαι μετὰ πάντα xal τῆς ἀποχει-
µένης ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι κ.Ίηρονομίας, ἧτις ἐστίν"
« "A ὀφθαλμὸς οὐκ εἴδεν, καὶ οὓς οὐκ fjxousev, xal
ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου oüx ἀνέδη, ἃ ἠτοίμασεν ὁ
Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. » Διό φησιν’ Ἔστι κ.Ίη-
ρονομία τοῖς θεραπεύουσι Κύριον. Ἀγαπῶσι δὲ
αὑτὸν οἱ θεραπεύοντες αὐτὸν, διὰ τοῦ πάσῃ εὖλα-
θείχ δουλεύειν αὐτῷ. Παρανόμοις j δὲ χεῖται τοῖς
Ἑδδυμήκοντα, οἱ δὲ ἔνοχοί σου ἔύογτεαι év αὐτῇ.

AnAot δὲ ὅτι μετὰ τὸν διὰ πνεύματος ἀναχαινισμὸν, D

εἴτινες εὑρεθεῖεν ἁμαρτίαις ἔνοχοι, ἔσονται ἐν αὐ-
tq, τῇ φθορᾷ δηλονότι’ διὸ ἐπήνεγχεν εὐθὺς τὸ, Ἔστι
xAnporopía τοῖς θεραπεύουσι Κύριον. Τὴν δὲ πᾶ-
σαν ῥῆσίν τινες καὶ ἐπὶ τῆς αἰσθητῆς Ἱερουσαλὴμ
«νοεῖν ἔφασαν. δύνατθαι εὐρροσύγην λέγυντες γίνε-
σθαι, óv ἂν ἀθρόα γένηται πρὸς τὸ χρεῖττον µετα-

16 Joan. xiv, 6. 7" ibid. x, 9.
Lxiv, 4; l Cor. i1, 9.

78 Joan.

1 Matth, xvi, 18.

Oportebat. vero. post omnia, de recondita etiau
in futurum seculum hereditate, quaenam prouwit -
teret, admonere : ea nimirum : « Quz oculus non
vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis as-
cendit, quz? przparavit Deus iis qui diligunt. il-
lum **. » Inde est igitur quod ait : Est hereditas
servientibus Domino. Diligunt autem ipsum servi
ejus, si eidem summa religione et reverentia fa-
mulantur. Veruia non est ignorandum, apud solos
Septuaginta interpretes verba ista, et obuoxii tui
erunt in ea, inveniri ; et cos qui post factam per
Spiritum renovationem, peccatis obnozii reperien-
tur, in ea, corruptione scilicet, futuros esse signi-
(icare : ideoque, est hereditas servientibus. Domino,
gtatim adjecisse. AL sunt. qui locum integrum de
Jerusalem, qu:& sub sensum cadit, intelligi velut,

8 Rom. xiu, 2. οἱ Psal. tiv, di. ** ἵνα.

VARIA LECTIONES,

Foy. παρὰ µήνοις.

Neque vero

2547

,
PROCOPiI GAZFI

2548

la :iamque fore tum demum, eum. repentinam in A 60Xf. Πρὸς fiv εὐφροσύνην προτρέπεται val την "le-

mclius fieri mutationem contigerit; ad quam Jeru-
salem etiam invilat, qua ea peccatorum vincula
[regerit, quibus seipsam honis privatam et sterilem,
a Deoque separatam obstrinxerat. Ita enim et pla-
res incolas, inquit, habueris, si metibi viri in mo-
rem praeesse volueris, et te majorem, post capti-
vitatem effecero. Gentes. deinde ipsas possidebit
semen (uum, qux» ut ejus instaurationem proliibe-
rent, coierant. lta enim sunt superatz, ut ad. se-
ptennem ustionem earum arnia suffecerint. Signifi-
cat rursum urbes ipsas, qua deserig fuerant, ab
Israelitis esse réparandas et habitandas. Nuli igitur
amplius, inquit, veteri te gloriz restitutum iri du-
bitare. Elues enim veteris opprobrii maculam. Talis

erat et Jobi oratio, dicentis: « Etiam si nive pro- B

luar, et puris manibus purger, abunde me sordi-
bus infecisti. Abominatus est me amictus meus **, »
Confert. vero ad fidei, promissionibus quod, Do-
minus qui facit te, adjicit; ut eum sc, a quo de
nihilo in lucem productus sit, esse demonstret ;
neque sibi uni Deum, sed gentibus eunctis etiam
futurum. Non enim inquit, injuri:e tuc reeorda-

bor, 69 aut eorum more exprobrabo, qui suas sores, cum ab ilis injuriam passi ssunt,

ρουσαλὴμ ῥηΤγῦσαν τῆς ἁμαρτίας τὰ δεσμᾶ, of;
ἑαυτὴν ἐγχατέδηαεν στειρωθεῖσα xalor xal ἆπο-
στᾶσα θεοῦ. Οὕτω γὰρ π.ἰκίους ἕξεις, qnot, τοὺς
οἰχέταρας, λαχοῦσα προστάτην ἐμὲ δίχην ἀγδρὸς
ἀντιλαμδανόμενον, xx! µείζονα δὲ σε μετὰ τὴν αἶχμ-
αλωσίαν Tea. "Εθνη δὲ κληρογομήσει τὸ
σπέρ[ια σου τὰ συνελθόντάα πρὸς τὸ χωλῦσαι τὸν ταύ--
της ἀνοιχισμόν. Οὕτω γὰρ ἠττήθησαν, ὥς xai τὰ
ὅπλα αὐτῶν ἐπὶ ἑπτὰ ἔτη ἀρχέσαι πρὰς χαῦσιν. Καὶ
τὰς πύλεις Qro τὰς ἡρπημωμέγας ὑπὸ τοῦ Ἱσραῦλ
χατοιχισθῄσεσθαι. Mf) οὖν λογίκου, φησὶν, ὡς οὗ μὴ

πρὸς τὴν ἀρχαῖαν δόξαν χατασταθῇσῃ. Αποτρίφη

γὰρ ὄνειδος τὸ ἀρχαῖον. Τοιούτοις ἐχρῆτο λόγοις "ko6-
ε Κὰν γὰρ ἁπολούσωμαι χιόνι, καὶ χαθάρωµαι yepot
καθαραϊς, ἱχανῶς µε ἓν ῥύπῃ ἔδαφας.» Ἐδδελύξατο
δὲ ἡ στολή µηυ. Πρὸς πίστιν δὲ τῆς ἐπαγχελίας τὸ,
Κύριος d ποιῶν σε, 6 καὶ Ex τοῦ pi] εἶναι πρὸς τὸ
εἶναί σε χτίσας. Οὖχ ἔσομαι δὲ µόνου σοῦ 8cbc, ἁλλὰ
xai τῶν ἐθνῶν ἁπάντων. Οὐ γὰρ µνησιχαχήσω σοι,
οὐδὲ ὀνειδίσω, ὅπερ ποιρῦσιν οἱ γυγαῖκας ἅμαρτα-
νούσας πρὸς ὁ.1{γον ἀποῤῥίψαντες. Κἄν γὰρ χαταλ-
λαγῶσιν, τὰ πρόσθεν ὀνειδίζειν εἰώθασιν.

ad mo-

dicum tempus a se removent, Quantumvis enim in gratiam redeamt, praeterita tamen exprobrare non

desinunt.

Ego contra, injuriz oblivioue delector : et te ad
modici temporis spatium sanationis ergo a me de-
puli, ut eum te pceenituissct, misericordia eumula-
rem, Postulat vero a sua eiiam superiorum tempo-
rum benignitate innotescere. Priusquam enim esse
cepisses, inquit, ego tui cum Noe misertus sum,
teque per prmnotionem servavi; quem ex eodem
servato nasciturum esse videbam. Pro mea etiam
bonitate hominibus ab infantia sceleratis et flagi-
tiosis eluvionem me non amplius esse missurum,
neque momxies collesque trausmutaturum pollicitus
sum. Ut igitur nihil tum promisi, quod non rcapse
prastiterim; sic et nunc me tul miserturiin, sum-
maque te pace fruiturum per me confidito. Neque
vero ista dicit, tanquam quz prenuntiat, exsequi
necessitate cogatur. Hzc enim audientium voluniati
arlitrioque relinquit. Nam et in Sodomis urbs una
servata est, cum facilis ad veniam Dominus, Loti
causa, eam ab ira sua eximendi occasionem ample-

Ἐγὼ δὲ 8:b; ἀμνησίχαχός εἶμι. Καὶ πρὸς ὀ2ίγον'
σεθεραπείας χάριν παρέδωχα, ὡς ἂν µετανοῄσασαν
&A£ovc ἐμπλήσω. ᾿Αξιοῖ δὲ καὶ ἀπὸ χρόνων τῶν πρό-
σθεν ἐξ ἀγαθότητος γνωρίζεσθαι. Καὶ πρὶν váp σα
γενέσθαι σὺν τῷ Λῶε, φησὶν, Ἠλέησα διασώσας σε
χατὰ πρόγνωσιν. "Eg αὐτοῦ γὰρ σωθέντος ἥμελλε &
γῖνεσθαι. Ἐξ ἀγαθότητος δὲ xal τοῖς Ex νεότητος ἐπὶ
τὰ πονηρὰ ἐγχειμένοις ἀνθρώποις µηχέτι χαταχλυ-
σμὸν ἐποίσειν ἐπηγγειλάμην, μηδὲ βουγούς τε καὶ
ὄρη µεταστήσειν. Οὔτε τοίνυν τὰ τότε ἐφευσάμην,
οὔτε τὴν νῦν περὶ τοῦ σε ἐλεήσειν ὑπόσχεσιν, xaY
πάσης ἀπολαύσειν εἱριρης. Ταῦτα δὲ φησιν, οὔχ ὡς
ἔχων ἀνάγχην ἃ προλέχει ποιεῖν. Ταῦτα γὰρ iv τῇ
τῶν ἁχουόντων ἵστησι γνώµῃ. Καὶ ἐπὶ Σοδόµων γὰρ
µία πόλις ἐσώθη, τοῦ εὐαφόρμου Δεσπύτου πρόφασιν
λαθόντος παρὰ τοῦ Λὼτ ὑπεξελεῖν αὑτην τῆς ὀργῃ:-
Καὶ τῷ ᾽Αδραὰμ αὔξησιν ἐπηγγείλατο Τένους, xal
διάδασιν εἷς αὐτοὺς τῶν εὔλογιῶν , δῃλον ὡσεὶ ! qu-
λάττοιεν ob. ἐξ αὐτοῦ τὰς πατριχὰς ἐντολὰς, ὡς xal

xus esi"*, Abrahamo deinde generis propagationem, p αὐτὸς φησιν «Ἔγνων yàp ὅτι συντάξει Αθραὰμ τοὺς

εἰ benedictionum in idem transitum pollicitus est :
ea niniirum lege et conditione, ut patris illi viis
insisterent, ejusque mandata custodirent : cum,
ut idem sibi testis est, Abrabamum filiis suis de
timendo Deo precepta daturum που ignoraret.
J'ostea, ut Chald:eorum crudelitatem aceusaret con-
solatione caruisse adjecit. Seniores enim gravi juge
opp:esserant, neque parvulorum miserti fuerant.
« Ego siquidem, ait, parumper iratus fui; at illi
addiderunt ad máàla**. » Sed te, meliori longe

*' Jobix, 50,51. "* Gon. xix, 21.

b fg. Ἐμελλες. Vc. δηλονότ. ci.

υἱοὺς αὐτοῦ φοθεῖσθαι τὸν Θεόν.» Εἶτα κατηγορεϊ τῆς
τῶν Χαλδαίων. ὠμότητος λέγων Οὐ παρεχ.λήθης.
To) Υὰρ πρεσθυτέρου τὸν ζυγὸν ἐδάρυναν, xaX παι-
δία οὐχ ἠλέησαν. « ᾿Ῥγὼ γὰρ ὠργίαθην ὀλίγα, αὐτοὶ
δὲ συνεπέθεντο εἰς xaxá. » Αλλ᾽ ἐγώ σε παραχα.1έσω,
ἀνοιχισμόν σοι δωρούµενος χρείττονα. θέλοντος γὰρ
µόνον ὕλη πᾶσα τιµία παρίσταται, póvoy εἰ µετα-
νοοῦντες ἄξιοι γένοισδε. Τούτου δὲ μὴ γενοµένου xal
τὰ τῆς ἐπαγγελίας ἀργεῖ. Toi; γὰρ κατὰ νόµον β.οὔ-
ctv αἱ ἐπαγγελίαι, οὓς Θεοῦ χαλεῖ διδακτούς. Elta

88 Zachar. i, 15.
δια LECTIONES.

9149

COMMENTARII IN ISAIAM.

2550

παιδεύει pb. τείχεσιν ἁπλῶς καὶ tol; φυλάττειν δο- A concessa insiauralione, consolabor. Me enim vo-

κοῦσι πόλιν θαῤῥεῖν, διχαιοσύνη.

lente solum, quavis in promptu est pretiosa mate-

ria, si per poenitentiam digni fiatis. Quod si istud desit, otiosam et vanam esse promissionem certum
est. Àd eos enim, qui degunt ex legis prescripto, spectant promissiones ; quo Dei discipulos hoc loco
nominat. Docet praterera non $$ moenibus tantum et custodibus , sed justitia etiam^ tatam esse

civitatem.

Τοῦτο γὰρ τὸ, àv διχαιοσύγῃ οἰκοδομηθήσῃ.
Ταύτην γὰρ ἀσχούντων xai τὰ ὑψηλὰ τῆς Ἱεριχοῦς
ἀχονιτὶ καθῄρητο τείχη. Ταύτην οὖν ἀσχῶν οὐ μὴ
φοθηθήσῃ ' μᾶλλον δὲ ἀχαταγώνιστος ἔσῃ, ὡς xai
τὰ χύχλῳ πολεμοῦντά σε vévr παροιχἠσειν ὑμῖν, xat
ὑφ᾽ ὑμῶν βοηθεῖσθαι, τῆς ἐμῆς ῥοπῆς παρούσης
ὑμῖν. Τὸ ἀχάματον δὲ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως, χαὶ τὸ
ἀπ᾿ ἐξουσίας ἅπερ ἂν ἐθέλο. ποιεῖν ἐξ ἀναιρέσεως
τῶν χα.κευτικῶν παρίστησι µὀχθων. Κείζω δὲ, φη-
σὶν, οὗ σχοπῶν ἁπο.]έσαι τὸ παραχθἑν. OO γὰρ ἵνα
σχοίην οὓς τιµωρήσομαι, τοὺς ἀνθρώπους Ἑποίησα,
ἐξ ἀγαθότητος δὲ κατίζων, ust! αὐτῆς xo διοικῶ.
Ἐχθβῤῶν δέ σοι, φησὶν, ἑπιόντων πᾶν σκεῦος ἀργή-
σει πολεµικόν' ὡς γὰρ Ἰουδαῖοι πάντα δίχαιον ἑἐμί-
σουν, δὐσχρηστον χαλοῦντες αὐτόν ' οὕτως οἱ χύχλῳ
της Ἰουδαίας θεοσεθοῦντα τὸν λαὸν ἀπεστρέφοντο,
δυσχεραίνοντες ἐφ᾽ ofc θεοῦ ῥοπὴν ἑώρων παροῦὺσαν
αὐτοῖς. Λοιπὸν δείχνυσιν ὁ προφήτης ὡς οὐχ ἄφυχον
σχεῦος διακονεῖ τῷ θεῷ, ἀλλ' ὡς xal αὑτὸς παρ-
αχολούθησιν ἔχων τῶν πραττοµένων, 1] ἐπιτιμᾷ ἆμαρ-
τάνουσι λέγων «Obat ἔθνος ἁμαρτωλόν»ἡ ἀμελοῦντας
διανίστησιν, ὥσπερ χαὶ νῦν, Οὐχ ἔσται σοι, φησὶν,
ἀνόνητον τὸ πιστεύειν θεῷ, ἀλλ᾽ ἒξεις ἑλπίδας xAn-
ῥρονόµος Ὑενέσθαι Gecv. "Oc χαὶ αὐτεξούσιον δει-
χνὺς τὴν ἀρετὴν, onov * "Εσεσθέ µοι δίκαιοι.

ΚΕΦΑΛ. NE.

a'-ty'. Οἱ διψῶντες, πορεύεσθε ἐφ᾽ ὕδωρ, καὶ
ὅσοὶ μὴ ὄχετε ἀργύριον, βαδίσαντες ἀγοράσατε,
καὶ πίετε ἄνευ ἀργυρίου καὶ τιµῆς, οἶνον καὶ
ctéap. "Ira τί τιµασθε ἁργυρίου καὶ τὸν µόχθον
ὑμῶν οὐκ εἰς xAncpor)ür ; Ἀκούσατέ µου, xal
φά]γεσθε ἀγαθὰ, xal ἐντρυφήσει ἐν' ἁγαθοῖς ἡ
Vuxh ὑμῶν, x. τ.λ.

'O Χρισιὸς πᾶσιν ἑχήρυττεν' « EL τις διφᾷ, ἑρ-
χέσθω πρός µε,» ποταμοὺς ἐχ τῆς χοιλίας αὑτοῦ ῥεύ-
σειν εἰπὼν, δι ὧν ἐδήλου τὸ Πνεῦμα τὸ ἅχιον.

.ἴοο enim innuit, cum in justitia edificaberis,
adjecit. Hanc enim qui colunt ; vel alta Jerichuntis
monia nullo negotio dejecerint **. liaque nou cst
quod timeas, si eam «amplecteris. πο vero ita
invicta futura es, ut qui te undique adoriebantur
populi, tua jam vicinia, tuoque auxilio, cum meus
bi favor accesserit, sibi felices videantur. Eo
autem indefessas nature suc vires eL potestatem
significat, quod se nullo labore, quecunque volue-
rit, contra erariorum morem, effecturum dicit.
Adjungit etiam non co se fine, ut perdat quod edi-
dit, creure. Neque enim se, ut baberet quos ulcisce-
retur, bomines fecisse; scd qua bonitate creavit,
eadem et illos gubernare. llostibus porro ingruen-
tibus, ait, omne vas hostile cessabit. Ut enim ju-
stum quemlibet oderant Judei, inutilemque vocita-:
bant, sic et vicini undique pium Judaorutn popu-
lum ideo aversabantur, quod eidem Deum adesse
videbant. Deinceps se propheta, tron tanquam vas
aliquod inanime, Deo subservire, sed eorum etiam,
qua geruntur notitiam habere indicat ; dum, aut
peccatoribus succenset:cum genti peccatrici im-
precatur: aut supinos et negligeutes excitat; ut

6 lioc loco, cum ei, si Deo credat, non futurum in-

utile, sed spem divine haereditatis adeundx habitu-
rum asserit: cum denique liber» potestatis cesse
virtutem demonstrans, justos sibi fore affirmat.
CAP. LV. |
G23 γε». 1-15. Qui ;ititis, ite ad aquam, et
quotquot non habetis argentwn, euntes emite, et bi-
bite absque argento et pretio vinum el adipem. Quare
expenditis argentum non in. panibus, et laborem ve-
strum non ín saturitate? Audite meet comedite bona,
ei deliciabilur iu bonis anima testra, etc.

62/4 Omnes invitabat Christus, cum diceret :
« Si quis sitit, veniat ad me ; flumina de ventre
ejus fluent *? ; » quibus verbis Spiritum sanctum

Καὶ πρὸς τὴν Σαμαρεῖτ.ν δέφησιν’ « "Oz δ' ἂν πίῃ p significavit. Est deinde et Samaritidem allocutus

£x τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, ποταμοὶ Ex τῆς
κοιλίας αὐτοῦ ῥεύτουσιν ὕδατος ζῶντος. » Περὶ αὑ-
τοῦ δὲ τοῦ Χριστοῦ Δαθὶδ Eleys^ « Καὶ τὸν χειµάῤῥ-
ῥουν τῆς τρυφῆς σου ποτιεῖς αὐτοὺς, ὅτι παρὰ col
πηγἡ ζωῆς. » Καὶ πάλιν. « Τοῦ ποταμοῦ τὰ ὁρμή-
pasa εὐφραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ θεοῦ. » Αὐτὸς δὲ
ἔλεγεν ἐν προφήταις Ἀριστός' « Ἰδου ἐγὼ ἐχχλίνω
ἐπ αὐτοὺς ὡς ποταμὸ, εἰρήνης ' » Quot 65 καὶ Za-
χαρίας 5, ὅτι « Πηγἡ £x. τοῦ οἴχου Κυρίου ἐξελεύ-
σεται, xal ποτιεῖ τὸν χειµάῤῥουν τῶν σχοινίων. »

5*6 Josue vi, 1 seqq.
Lxvi, 12. ** Joel 11,18.

?' Joan. vi, 28. ** Joan, iv, 45, 44. ** Psal x3xv,9,10.. 29 Psal, κιν, 5.

bis verbis : 1: Qui biberit aquain, quam ego dabo,

- flumina de ventre ejus fluent aqu: viventis 55. »

Ρο Christo autem ipso in liec. verha locutus est
David : « Et. torrente deliciarum tuarum potabis —
euà, quoniam apud te fons est vitze **, » Itemque :.—
c Fluminis impetus ]ztificant. civitatem Dei ο. »
Ει de se in prophetis Christus : « £cce ego inclino
in eos, tanquam flavius pacis **. » Et Joel etiam :
Fons de domo Domini egredietur, et potabit tor-
rentem juncorum ?*. » Ad hzc igitur et. hoc loco

9! (55,

VARLE LECTIONES.

& ἴσ. ἀλλὰ xal τῃ. ? γρ. "lon.

ITI d

2501

PROCOPII GAZ/EI

2552

adhortatur propheta, donum gratis omnibus pro- A Πρὸς & νῦν χα) 6 προφήτης xapavalit, προῖκα πᾶσι

poni asserens. Vcrum sine commulalione vinum el
lac reddiderunt Aquilas et Symmachus, utad aquam
ista responderent. Pro adipe cnim lac dixerunt.
Significatur porro aque nomine F.vangelii promul-
gatio : υἱ vini. el factis, n:ystica regeneratio. Qui
enim aqua et Spiritu sancto regenerantur, verbi
rationali lacte, tan quam recenter niti infantes nu-
triuntur ??), vinimque illud bibunt, de quo dicitur :
« llic est sauguis meus qui pro vobis effunditur ?*, »
Et vero qujbus olim dabatur baptismus, iisdem lac
etiam cum corpore et sanguine tribuebatur ; quod
de imore in Ecclesiis quibusdam adhuc observatur.
Idipsum et Moses adumbravit, cum gratiosos ejus
à vino oculos, cum dentes lacte a!biorcs esse dixit?*,
625 Significat autem per adipem, pinguem illam et B
ΛΙΠΗ in Christo cibi faculiatem ; id est Christi
corpus, quod in Evangeliis caro ; liic autem adeps
nuncupatur, ut. et. ibi quidem corpus, hic autein
tinum. Adeps enim et caro incarnationis cecono-
miam significant : vinum autem el sanguis, passio-
nis mysterium ; qua se illis, qui salutem. sitiunt, -
gratis praebiturum pollicetur : sicut et. discipulis,
quod gratis accepissent gratis dare imperavit ?*,
Qui autem emere cum jussisset, etiam sine pretio
mox adjicit? Quia fide, non argento venditur,
ideoque quare pecunia emerent quxsivit. Quamob-
rem vero, ait, non in ea studia tempus impen-
ditis, quibus est nutriendi facultas, sed in externis
disciplinis frustra laborantes, vea vobis argento
emitis, qux sub ipsa dictionis venustate nibil quod
verum sit, et mcntem. nutriat, complectuntur?
Hiuc igitur illa Symmachi, quz sequitur, interpre-
tatio ; Jinpenditis pecuniam vestram, non in panes;
et labores vesiros, non. in saturitatem. Conveniet
vero et iis etiam, qui Judaicarum scliolarum tra-
ditiones emebant. Nudas enim voces tantum cdi-
scebant. Apud extern deinde sapientie magistros,
mendacium ipsum luti instar, aureo tanquam in
vase reconditur ; cum nos Christi thesaurum in
vasis fictilibus habeamus 7: ideoque et Paulus ait:
« Ubi sapiens? ubi scriba? ubi inquisitor hujus
$cculi? Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus
mundi **? » Et rursum : « Quoniam in sapientia
Dei non agnovit mundus per sapientiam Deum,
placuit Deo per stuititiam przdicationis salvos
fac-re credentes *? ; » ubi stultiti: nomine, dictio-
nis in Scriptura sacra humilitatem significavit.
]sts igitur omissis, cvangelici:e. promulgationis
boua comedite, ut deliciemini, inquit, veritate enu-
triti, Deumque agnoscentes, οἱ secundurn virtutein
degentes talibus incredulitatis prudentisque auscul-
tationis mercedem acceptis. Quo fit ut audit? au-

D

λέγων προχεῖσθαι τὴν δωρεάν. Λγύλας δὲ xoà Σύμ-
µαχος, ΄Ανευ ἁἆ.1λάγματος olror xal γά.ΐα, φασὶν,
ὡς εἶναι ταῦτα πρὸς τῷ ὕδατι. ᾿Αντὶ γὰρ τοῦ στέαρ,
qd.la φασί. Ario: δὲ τὸ μὲν ὕδωρ, τὸ εὐαγγελικὸν χί-
ρυγµα. Οἶνος δὲ χαὶ γά-ΐα τὰ μυστιχὰ τῖς ἆναγεν-
νήσεως σύμθολα. Οἱ γὰρ ἐξ ὕδατος χαὶ πνεύματος
ἀναγεννώμενοι, ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη τῷ λογικῷ
τρέφονται γά.έαχει, olyór τε πίνουσι, περὶ οὗ φησι”
ε Τοῦτό μού ἐστι τὸ αἷμα τὸ ὑπὲρ ὑμῶν ἐχχυνόμε-
v8v. » Καὶ πάλαι δὲ τοῖς φωτιζομένοις }άΐα μετὰ
τοῦ σώματος προσεφέρετο xal τοῦ αἵματος. Καὶ Év
τισι 66 φασιν Ἐχχλησίαις τὸ ἔθος ἔτι φυλάττεσθαι.
Τοῦτο x31 Μωσης ἠνίττετο λέγων.« Χαροποὶ οἱ ὁφθαλ.-
pot αὐτοῦ ἀπὸ olvou. Καὶ )ευχοὶ ol ὁδόντες αὗτοῦ
εἰ 9 γάλα. » Τὸ δὲ στέαρ, xb λιπαρὸν καὶ τρόφευον
τῆς Ev Χριστῷ τροφΏς αἰνίστεται, τὸ apa δπλοῦὺν
τοῦ Χριστοῦ, σάρχα μὲν λεγόμενον ἐν Εὐαγγελίοις,
ἐνταῦθα δὲ στέαρ ' ὥσπερ ἑχεῖ piv αἷμε, vov δὲ
οἶνος. Τὸ μὲν γὰρ στέαρ καὶ ἡ σὰρξ την ἕνασρχον
οἰχονομίαν δηλοῖ. Οἶνος δὲ καὶ αἷμα, τὸ τοῦ πάθους
µυστήριον, ἃ τοῖς διΨῶσι σωτηρίας δώσειν ἁμισθὶ
ἐπαγγέλλεται χαὶ τοῖς μαθηταϊς εἰπών' « Apps Xv ἑλά -
θετε, δωρεὰν δύτε.

IIo, δὲ λέγει, Ἀγοράσατε, χαὶ πάλιν, Ανγευ τιμης;
ἐπειδὴ πίστεως,οὺχ ἀργυρίουπιπράσχεται. Ὅθεν εἴρη-
ται’ Ἴγατί τιµᾶσθε ἀργυρίου ; Διὰ τί δὲ μὴ περὶ τρο-
φίµους λόγους τὸν χρόνον καταναλίσχετε, μάτην µο-
χθοῦντες περὶ τὰ ξξωμαθήµατα, Ροὐχ ἀργυρίου ταῦτα

σ ὠνούμενοι, ἅπερ ἓν χάλλει λέξεως, ἀληθείας χενὰ xal

νοητῆς ἐστι τροφῆς ; Διὸ Zoupayo; Egnce* Διίστατεα
ἁργύριον, οὐχ ὑπὲρ αὐτῶν 4, xal τοὺς κόπους
ὑμῶν, οὐχ ὑπὲρ π.Ίησμονῆς. ᾿Αρμόσει δὲ xat ἐπὶ
τῶν ὠνουμένων τὴν τῶν Ἰουδαϊχῶν ἀναγνωσμάτων
παρἀδοσιν. ιλὴν γὰρ τὴν λέξιν ἐμάνθανον. Παρὰ δξ
τοῖς ἔξω σοφοῖς, χαθάπερ ἓν χρυσῷ σχεύει, τὸ φεῦ-
δος, βο,θόρου δίχην, ἐκρύπτετο. Ἡ μεῖ, γὰρ ἓν ὀστρα-
Χένοις σχεύεσι τὸν Χριστοῦ κχεχτήµεθᾳ θησαυρόν.
AO χαὶ Παῦλός φησι’ εΠοῦ 00267; ποὺ γραμματεύς:
ποῦ συζητητὴς τοῦ αἰῶνος τούτου ; οὐχὶ ἐμώρανεν ὁ
θεὺς τὴν σοφἰαν τοῦ χόσμου τούτους » Καὶ πάλιν’
€ Ἐπειδή γὰρ ἐν τῇ σοφίᾳ τοῦ θεοῦ οὖκ ἔγνω ὁ
κόσμος διὰ τῆς σογίας τὸν θεὸν, πὐδόχησεν ὁ θεὶς
διὰ τῆς µωρίας τοῦ χηρύγματος σῶσαι τοὺς τ'στεύον-
τας” » µωρίαν εἰπὼν, τὸ τῆς λέξεως εὐτελὲς τῆς
ἁγίας Γραῖς. Ταῦτα τοίνυν ἀφέντες φάγεςε τὰ τοῦ
εὐαγγελιχοῦ κηρύγματος ἀγαθὰ, xal ερυφήσετε,

. qnoi, ἀληθείᾳ τρεφόµενοι, γινώσχοντές τε θ:ὸν, xat

βιοῦντες κατ àpsthv, µισθὸν εὐπειθείας ταῦτα λα-
θόντες χαὶ συνετῆς ἀχροάσεως. "0θεν ἑξέδωχαν ol
λοιποί: ᾽Αχούσατε ἀχούοντες. Ὡς μὴ σωματικῶν
δὲ ὄντων τῶν ἁγαθῶν, τὸ * ταῖς φυχαῖς, ὑμιῶν εἰχό-
τως προσέθηχε.

die.tcs, cwleros interpretari videamus. Deinde ne Corporis bona esse putaremus, amima vestra ad-

didit.
9! JPetr. 11,9.

** Mattb. xxvi, 28.
** ibid. 91.

*5 Gen. xLix, 19.

** Matth, x, δ. ?! IL Cor. iv,7.. ** 1 Cor. 1, 20.

VARLE LECTIONES.

n "a f. ) ρ. xal. α γρ. ἄρτων. * Τρ. fj duy.

2553

COMMENTARII IN ISAIAM.

2551

Λέχει δὲ, Καὶ ἐπακολουθήσατε ταῖς ὁδοῖς µου. À 696 Sequitur. deinde : Et. sequeriini. vias meae

Κατὰ τὸ, « EU τις θέλει ὀπίσω µου ἑἐλθεῖ», ἅπαρνη-
σάσθω ἑαυτὸν, xal ἁράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, xa
ἀχολουθείτω pot. » Ψυχικὴν δὲ ζωὴν τὴν ἆποχει-
μένην τοῖς ἁγίοις δηλοῖ, & ὀφθαλμὸς οὑχ εἶδε, καὶ «à
ἐπὶ τούτῳψ. Διεγείρας οὕτω πρὸς συντονίαν thv
&xohv, διδασκαλίας ἄρχεται φάσχων᾽ Διαθήσομαι
ὑμῖν διαθήκη» αἱἰώγιογ, τὰ ὅσια Δαδὶδ τὰ πιστά.
Ἡ γὰρ παλαιὰ διαθήκη, πρὸς χαιρὸν δοθεῖσα, παρηλ-
θεν ἣν δὲ πεποίτµχι πρὸς Δαθὶδ, ἐξ αὐτοῦ τὸν
Χριστὸν ἀναδείξειν ἐπαγγειλάμενος, πισ-ἣν ποιῆσω
πρὸς ἔργον ἐχφέρων. Τὰ δὲ ὅσια, Σύµµαχος ἑλέη
Qvo, περὶ ὧν ἑλέγετο' « Τὰ ἑλέη τοῦ Κυρίου εἰς
τὸν αἰῶνα ἄσομαι. » Καὶ μετ ὀλίγα' « ΄Απαξ ὤμοσα
ἐν τῷ ἁγίῳ µου, εἰ τῷ Δαθὶδ φεύσομαι, τὸ σπέρμα
αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα μένει. Καὶ ὁ θρύνος αὐτοῦ ὡς ὁ
fito; ἐναντίον µου. » Ταῦτα τοίνυν ὑμῖν δωρήσοµαι
τοῖς ἐμοῖς λόχοις προσέχουσι. Ταῦτα γὰρ ἔλεγεν
ἁ]αθὰ γυχῆς xal τρυφὴ», ἃ vov αἰώγιά φησιν. Ὁ
γὰρ νόμος ἔχειτο χατὰ τὸν ᾿Απόστολον, μέχρι χαιροῦ
διορθώσεως. Διόπερ Ev προφήταις qnol* « Διαθῇσο-
pat διαθήχην χαινὴν, οὗ χατὰ τὴν διαθήχην ἢνδιεθέ-
μην τοῖς Πατράσιν ὑμῶν, » καὶ τὰ ἑπόμενα τούτοις. Ἡ
μὲν γὰρ ἦν σχιώδης. Ἡ δὲ ἀληθής. Διὸ χαὶ Ἰωάννης
φησίν «Οτι ὁ νόμος διὰ Μωσέως ἐδόθη, fj χάρις x21
ἀλήθεια 0:à Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Εἴποις δ᾽ ἂν ὅσια xai τὰ
ἱερἀὰθεσπίσματα τοῦ Χριστοῦ, ὡς ὁσίους ἁποτελοῦντα,
ὡς xai τὸν φόδον Κυρίου ἀγνόν φησιν ὁ Δαθὶδ, οἷον
ἀγνοποιόν. Ἔλεγε δὲ χαὶ ὁ Σωτήρ «Τὰ ῥήματα ἃ ἐγὼ

Justa illud :«Siquis vult venire post me, abneget 5.-
metipsum et tollatcrucem suam, et sequatur me !.»
Anime vero vitam,qu:e sanctis reconditur, ea signifi-
cant, quz oculus nonvidit *, et quz deinceps. Ubi vero
animos ad audiendum praeparavit, ita docere aggredi-
tur: Constituam vobis testamentum eternum; sancta
David fidelia. 'Transiit enim, quod ad tempus conces-
sum fuerat, vetus testamentum : sed quod ego foedus
cum Davide pepigi *, quando Christum ab eo pro-
diturum esse ipsi sum pollicitus, reipsa przstabo.
At quo loco sancta legimus, misericordias interpre-
tatus est Symmachus : de quibus et ista sunt Da-
vidis : « Misericordias tuas, Domine, in zternuin
cantabo *. » Et paulo post : « Semel juravi in

B sancto mco, si David mentiar, semen tuum in 82-

culum manet; et thronus ejus sicut sol in eon-
spectu meo *. » Hzec igitur vobis, qui verbis meis
attenditis, ipse sum largiturus. Ea enim ipsa deli-
cias el απὶπιῶ bona vocabat ; quae nunc. sempiterna
appellat. Nam et lex ipsa, auctore Apostolo, ad
tempus usque emendationis data erat *. Itaque ait
in prophetis : « Feriam fedus novum, non secun-
duni pactum, quod pepigi cum patribus vestris ";»
et quz deinceps. Umbram enim hoc habuit ; illud
autem veritatem. Hinc et Joannes legem per
Mosen, gratiam autem et veritatem per Christum
datam. esse affirmavit *. Intelligas vero et sanctorum
nomine, sacra Christi oracula, tanquam qua san-

ἑλάλη τα ὑμῖν, πνεῦμά ἐστι xal ζωή” νἀντὶ τοῦ, πνευµα- C, ctos efficiant ; non aliter quam timorem Domini

τιχὰ καὶ ζωοποιά ᾿ xal πιστὰ πάλιν τὰ πιστοποιά. Δύ-
ναµις γὰρ αὕτη τῶν διὰ Χριστοῦ θεσπισµάτων. Δαθὶδ
οὖν χαλέσας τὸν Éx σπέρματος τοῦ Δαθὶδ, ἐπιφέρει
περὶ αὑτοῦ Ἰδοὺ μαρτύριον ἔθγεσι δέδωχα αὐ-
τόν. Δι) καὶ πρὀσθε τὴν στείραν εὐηγγελίζετο. Καὶ
ἄλλως δὲ προειδὼς ὅτι τὰς φωνὰς ἔξουσι ταύτας
Ἰουδαῖοι, μηδὲν ἐξ αὐτῶν ὠφελούμενοι, πρὸς τὰ
ἔθνη μεταφέρει τὸν λόγον, σύμφωνα λέγων τοῖς
πρόσθ:. ὅτι of; οὖκ ἀνηγγέλη, περὶ αὐτοῦ ὄφονται"
χλὶ ot οὐχ ἀχηχόασι, συνῄσουαι. Μαρτύριον δέ φητιν,
6; μαρτυροῦντα περὶ ἀληθείας, xal ὑπὸ τῶν ἐθνῶν'
ἀνονυόμενον ἀπειθῄσαντα 5 Ἱσραἡλ. Διεμαρτύρετο
δὲ καὶ τὰ ἔθνη ὡς δσχτὰ λοιπόν siat τῷ Θεῷ, καὶ ὁ
τῆς θεογνωσίας ἁπείργων οὐδείς.

mundum, quia munditiem przstet, David appellat*.
Quin et Salvator ipse, cum verba, quz loquebatur
spiritum et vitam esse, dicebat '*, ea ipsa efficere.
significabat, cum fida deinde, fidei faciendze pote-
statem habere. Hlc enim virtus est. oraculorum,
qu: pet Christum eduntur. Postquam igitur Davi-
dem eum vocavit, qui de semine Davidis esset, de
eodem qui» sequuntur : Ecce testimonium in genti -
bus dedi eum , addidit. Itaque et superius ei, quie
sterilis erat, Evangelium annuntiabat. Alias 897
eliam cum verba ista penes se habituros esse Ju-
dzos prievideret, neque ex eis tamen essc utilitatis
aliquid. percepturos, translata ad gentes oratione
superioribus non incongrua adjungit ; eos nempe,

quibus minime annuntiatus fuil, illum esse intuituros, et agnituros qui non audiverunt. Testimo-
nium deinde dixit, quia de verilat e testatus est, et a gentibus, repugnante Israele, auditus. Est vero εί
gentes contestatus Deo in. posterum fore acceptas, neque eas quemquam a Dei agnitione esse prohi-

bituruimn.

Maj τύριον οὖν φασι τὸ χέρυγµα τὸ περὶ αὐτοῦ, D — Volunt igitur testimonii nomine, factam de eo

ὡς αὐτὸς ἐδίδαᾳς Xévuv* Az! κτρυχθῖνα: τὸ Εὐαγγέ-
λιον τοῦτο ἐν ὅλῃ τῇ οἰχουμένῃ εἰς μαρτύριεν τᾶτι
τοῖς ἐλνξσιν. Καὶ παρὰ τῷ Δαθὶδ δὲ πάντα τὰ ἔθνη
χαλέσας ἔλεγξ'ε Τὸ στόµα µου λαλήσει σοφίαν, xat $
µελέτη τῆς καρδίας µου σύνεσιν. » Ἔδει γὰρ σοφίας,

! Luc. 1x, 9032. Πα. τιν. 4: ο. 0. 9

? Psal, cxxxi, 14. * Psal. Lxxsvin, 9.

predicationem demonstrari , ut idem docuit, cum
Evangelium suum per. orbem universum gentibus
in testimonium. promulgari oporteie diiit. Et apud
Davidem, cum os suum sapientiam el meditatio-
nem cordis sui intelligentiam locuturum esse

* big. 56-28. * Galat.

m, 19. 7 Jerem. xxxi, 51, 33... 5 Joav. i, 417.. * δα. xvin, 10. !* Joan. vi, 64.

VARLE LECTIONES.

6 ο. iàzhsiyssg.

2555

PROCOPH GAZXEI

2556

gynillcaviL!!, Sapientia enim iis opus fuit, qui prop- A τοῖς δι’ ἀθελτηρίαν εἰδώλοις λατρεύσασι, xal τῇ κτί»

ter vesaniam, idolis el crcaturze potius quam Creatori
serviebant !*. Quodsi testimonii tantum meminisset,
ipsum tanquam prophetarum esse aliquem videri
queat demonstrare, Sed nunc divinam ipsius potesta-
tem exhibuit, cum principem et pra'cipientem, adjun-
xit ; sicut et alibi, cum, ut gentibus imperaret, exci-
tari dictus est. Moses enim et prophetze servorum
In numero habiti, hzc dicere Dominum, aiebant.
Sed sua Christus Mosi plane contraria ratione
edit oracula, dum se qui dicit, quique litteram in
veritatem commnulat, esse ait !*. Unde fiebat, ut
mirarentur Jud:i , cum se ab eo, tanquam qui po-
tesiatem haberet, non qua ratione Scribe con-
sueverant, doceri viderent !*. Glorificat vero ipsum
Pater. Qui enim Patrem glorificat, et Filium etiain ;
quemadmodum certe et contra. Prz»terea secundum
carnem etiam glorificatur, qui servi formam as-
sumpsit; unde a Deo esse superexaltatum, no-
menque, quod est super omne nomen '*, aliaque,
qua sequuntur, esse adeptum legimus. Habet vero
glorificandi verbum ad illud : « Vidimus eum, et
non habebat speciem , neque pulchritudinem '!*, »
ad ista etiam, quibus nostri causa 64228 parturire,
est", Ob id enim ea etiam a Patre gloria, qua
hic mundus, glorificari se postulavit **.

Deinde, quia isth:zec eum, propter populi sui sce-
lera, pati contigit, merito et ipsum non Judzis,
sed gentibus cunctis, tanquam istos fidem libenter
esse amplexuros, illos autem aversaturos ΡΓΦΠΟΘ-
set, in testimtiium datum esse significavit. Caete-
rum, quo loco glorificavit te habemus, Quoniam
fecit te gloriationem, vertit Symmachus : ut sibi
nonnisi in cruce Domini nostri Jesu Christi glo-
riandum esse dicerent Apostoli. Deinceps Do-
minum quarere adhortatur. « Neque enim quis-
«uam, ut Judzis ait, ad me venire potest, nisi
Pater, qui misit me, eumdem attraxerit "5. » Et Pa-
ter ipseetiam ait : «Sede a dextris meis; donec ponam
inimicos tuos scabellum pedum tuorum **. » Qui
enin erant inimici, id est, qui in errore versa-
bantur, iidem Filio, non tanquam virium imbecil-
litate laboranti, sed propter conormiam, a Patre
subjecti sunt. Gentes igitur, quibus Filium suum
largitus est Pater, Üeuin ipsum, Dei Verbum sci-

σει παρὰ τὸν Κτίσαντα. 'AXX εἰ μὲν εἶπε µόνον
μαρτύριον, ἐδόχει χαθ᾽ ἕνα δειχνύναι τῶν προφι-
τῶν αὐτόν. Nov δὲ τὴν θεῖχην αὑτοῦ παρἑστησεν
ἑξουσίαν, προσθεὶς ἄρχοντα καὶ προστάσσοντα,
κατὰ τὸ, Καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν. Μωσῆς
γὰρ, xaX οἱ προφῆται, ἓν οἰχέταις τεταγµένοι, « Τάδε
λέγει Κύριος, » ἔλεγον. Ὁ δὲ Χριστὺς ὡς νομοθέτης
ἀντιθεσπίζει Μωσεῖ, "Eti δὲ λέγω, φάσχων, µετατι-
θεὶς τὸ γράµµα πρὸς τὴν ἀλήθειαν. "U0sv ἐθαύμαδον
Ἰουδαῖοι ὅτι ἐδίδασχεν αὐτοὺς ὡς ἐξουσίαν ἔχων, xal
οὐχ ὡς οἱ γραμματεῖς αὐτῶν. Δοξάζει δὲ αὐτὸν ὁ
Πατήρ. Ὁ γὰρ δοξάζων τὸν Πατέρα δοξάζει καὶ τὸν
Υἱόν: ὥσπερ οὖν xal ἀνάπαλιν. Καὶ χατὰ σάρχα δὲ
δοξάζεται, ὡς μορφὴν δούλου λαθών. Διό φησι’ « Kot

B 6 8:5; αὐτὸν ὑπερύψωσεν , xat ἐχαρίσατο αὑτῷ ὄνομα

τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, xal τὰ ἑξῆς. Ἔχει δὲ τὴν ἀναφο-
ρὰν τὸ ἐδόξασε, πρὸς τὸ, « Εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ
εἶχεν εἶδος, οὐδὲ χάλλος. » Καὶ τὸ περὶ ἡμῶν ὁδυνᾶ-
ται. Καὶ τὸ, Ὡς πρόθατον ἐπὶ σφαγὴν Ἠχθη. » Διὰ
τοῦτο γὰρ xal φησι’ «Πάτερ, δόξασόν µε τῇ δόξη, fj
εἶχον πρὸ τοῦ τὸν xóspov εἶναι παρὰ aoi. »

superius usurpatum, relationem aliquam; sicut et
et ad mactationem,
apud eumdem fuerat affectus, antequam exaisteret

tanquam ovem, agi dictum

Καὶ, ἐπειδὴ ὃ à τὰς ἁμαρτίας τοῦ λαοῦ µου ταῦτα
συνέθη παθεῖν, εἰχότως μαρτύριον αὐτὸν οὐχ Ἴου-
δαίοις, ἀλλὰ πᾶσι τοῖς ἔθνεσι δέδωχα, τὸ τούτων
μὲν εὐπειθὲς, ἐκείνων δὲ ἀνήχοον προειδώς. ᾿Αντὶ δὲ
τοῦ ἑδόξασέν σε, Σύμμαχος, ὅτι ἑποίησέν σε καύ-
χηµα, φησἰν' ὥστε λέγειν τοὺς αὐτοῦ μαθητὰ»,« Ἐμοὶ
δὲ μὴ Υένοιτο κανχᾶσθαι, εἰ μὴ Ev. τῷ σταυρῷ τοῦ
Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Ἐδης παρακελεύεται
ζητεῖν τὸν Κύριον * ὡς γὰρ αὐτὸς ἔφη πρὸς 'lou-
63loug, « Οὐδεὶς δύνατα: ἑλθεῖν πρός µε, ἐὰν μὴ ὁ
Πατὶρ ὁ πἐµφας µε ἑλκύσῃ αὐτόν.» Καὶ ὁ Πατὴρ
δὲ φησι’ « Κάθου ἐκ δεξιῶν µου, ἕως ἂν 00 τοὺς
ἐχθρούς σου ὑποπόδιων τῶν ποδῶν σου. » ᾿Ἐχθροὺς
γὰρ ὄντας τοὺς πεπλανηµένους ὑπέθηχεν ὁ Πατὶὴρ
τῷ Υἱῷ, οὐχ ὡς ἀσθενοῦντι, διὰ δὲ τῆν olxovopíav.
Λέχει τοίνυν ὁ Πατὴρ τοῖς ἔθνεσιν, οἷς ἔδωχε µαρ-
τύριον τὸν Ylóv* Ζητήσατε τὸν θεὸν, θεολόγων !
τὸν δοθέντα μαρτύριο». Ἡ δὲ ζήτησις οὗ τοπιχὴ
(ἀσώματον γὰρ τὸ θεῖον, xal πάντα πληροἳ), ἁλλ᾽ ἐν

licet, quod testimonium datum est, querere praci- p ψυχῆς οἰχειότητι' καὶ àv τῷ εὑρίσχειν éxixaAÉ-

p.L: quod non ad locorum investigationem referri
voluit; cum corpore carens Deus omnia repleat ;
sed ut anim:e necessitudinem requiri, ef postquam

iuventus. fuerit, invocari, id est, ut Syanachus ait,

laudari et appellari debere demonstret. Juxta illud:
« Laudans invocabo Dominum, et ab inimicis
meis salvus ero *'. » Quod [οἱ tum demum, cum
eumdem vobis propinquum. et non longe remotum

'* Psal. xpvin, 4.

'* Rom. 1, 25.
! ]sa. Lin, 2. ?

" jbid. 7. '* Joan. xvii, 5.

t 2. θεοῦ λόγον,

1» Matth. v, 17 seaq.
'* Join, vi, 44.

YARLE LECTIONES.

σασθε, τουτέστιν alvsice, xal κα.ὶέσατε [i: φησι]

Xóppayos, κατὰ τὸ, € Αἰνῶν ἐπικαλέσομαι τὸν Κύ'
piov, χαὶ ἐκ τῶν ἐχθρῶν µου σωθήσοµαι. » Τοῦτο δὲ
μἔσται] ἐπειδ ἂν εὕρητε αὐτὸν πλησίον ὑμῶν ὄντα,
xa οὐ μαχρὰν ἀπιχισμένον. θεὸς γὰρ ἑγγίζων ἑστίν.
Ὡς ἑστῶτες οὖν ἐνώπιον αὐτοῦ τὴν παλαιὰν ἀπόθεσθε
πλάνην. Μέχρι γὰρ ἡλίου, σχότος. Καὶ µέχρι τῆς
Χριστοῦ παρουσίας, ἀσέδεια, Οὐ yip ροῦλεται τὸν

εν Matth, vir, 99. ο Phi'ipp 55, 68.
39 Psal. cix, d, 3 Psal, xv. 4

2521

COMMENTARII IN ISAIAM.

299

x»3cov τοῦ ἁμαρτωλοῦ. ὡς τὴν µετάνοιαν. Ἀφήσει A (Est enim appropinquans Deus) inveneritis. Tanquam

γὰρ ἐπὶ πο.ὺ τὰς ἁμαρτίας sur, ἀντλ too, παντε-
Ae, xat elg ἅπαν. « O0 γὰρ ἐπλεόνασεν f) ἁμαρτία
ὑπερεπερίσσευστεν ἡ χάρις. » Γέγραπται γὰρ περὶ
Χριστοῦ, « Ὅτε ἰδοὺ αὐτὸς εἰσπορεύεται ὡς πῦρ
χωνευτηρίου, χαὶ ὡς πόα πλυνόντων, » xal τὰ ἑξῆς.
Βαπτίζει γὰρ ἡμᾶς Πνεύματι ἁγίῳ xo πυρί.

igitur in ejus οοπδροσία stetis, veterem errorem de-
ponite. Ut enim eo usque sunt tenebra, donec sol
accesserit , sic et ad Christi usque adventum vi-
guit impietas. Non enim ita mortem peccatoris, ut
jpsius resipiscentiam exposcit, qui peccata nostra
suultum, id est prorsus, omnipoque dimissurus est.

« Ubi enim abundavit peccatum, G9 ibi superabundavit et gratia **. » De Christu. siquidem in hzc
verba legimus : « Ecce ipse egredietur, tanquam ignis conflatorii, et sicut herba fullonum **, » cate-
raque deinceps. Tingit enim nos Spiritu sancto et igne 3".

II5p δὲ ἡ σμηχτικἡ τοῦ Πνεύματος δύναµις πᾶντα
ῥύπον ἐχτήχουσα. El γὰρ ἀθεράπευτα νομίζετε τὰ
xa0' ἑαυτοὺς ὡς παρ᾽ ἀνθρώποις ἀπεγνωσμένα, ἀλλ᾽
οὗ παρ᾽ ἐμοὶ ἀνίατα ταῦτα. Πολὺ δὲ θεοῦ χαὶ ἀνθρώ-
πων τὸ μέσον. t; οὖν θεὸς ἀνεξίχαχος εἰς µετάνοιαν
προχαλοῦμαι σωτηρίαν ἐπαγγελλόμενος, εἰ τὸν Σω-
τῆρα τὸν παρ᾽ ἐμοῦ πεμφθέντα προσδέχοιαθε. θὺ
γὰρ κατὰ τοὺς ἀνθρώπους μνησιχακῶ, xa μετανοῶ
πάλιν ἐπαγχειλάμενος. OO δεξ τοΐνυν θεοῦ χαλοῦν-
τος, διὰ πκηθας ἁμαρτιῶν ἀποχνεῖν τὴν µετάνοιαν,
ὃ πεπὀνθασιν Ἰουδαῖοι λέγοντες * « AE πλάναι ἡμῶν
xai ai ἀνομίαι ἡμῶν Ev ἡμῖν claw, xai ἓν αὖ-
ταῖς ἡμεῖς τηχόµεθα, xat πῶς ζησόμεθα, »
Πρὸς οὓς ὁ θεός φησιν * ε Ἐπιατροφὴν ἐπιστρέφατα
ἀπὸ τῆς ὁδῶώ ὑμῶν, οἶχος Ἱαραὴλ, xat οὖχ ἔσονται
δὲν εἷς χόλασιν ἁδιχίας. » Πρὸς ὃξ πίστωσιν τῆς

Significatur vero ignis appellatione, vis illa Spi-
fitus abstergendi qua sordes omnes adimuntur.
Etsi enim sanari non posse putatis, qux apud voe,
tanquam mortales, deplorata sunt, non tamen a
me illa persapari non valent. Neque vero parum
inter homines et Deum interest. Indeque vos ipsi,
qui Deus sum mitis et clemens ad resipiseentiam
voco, salutemque polliceor, si missuin a me Salva-
torem admiitatis, Non enim more hominum inju-
riarum recordor, neque me rursum, posteaquam
sum pollieit6bs, poenitet. Non decet igitur voeante
Deo, propter scelerum muliitsdinem, a poeniten-
tia revocar) ; quod seeus a Judaeis factum est, cum
his verbis usi sunt : e Errores nostri, el iniqui-
tates nostrae in nobis sunt, in eisque ipsi tabesci-
mus, et quomodo vivemus *!*? » Quibus ipse ait

ἐπαγτελίας ἧς " πεποίηται πρὸς vhw àác:6* τὸν t£ — Deus : « Conversione convertimini a via vestra,
ἑθνών ἔπιστρέφοντα, χρῆται τῇ τοῦ ὑετοῦ κα) τῆς — domus Israel, et non erunt vobis in ultionem inju-
g:oroc παραθολῇ, δειχνὺς τὸν ἓν ἀρχῇ Gcbv Αόγον — rie **. » Ad ejus deinde confirmationem, quod ei, qui
ἄνωθεν Ex τοῦ Πατέρος χατιόντα δίχην ὑετοῦ xal — de gentibus resipiscerei, pollicitus erat, plurie mitia-
χιόγος, lg" ᾧ τὰς φυχὰς αὐτῶν ἁρδεῦσαε, xal xap- C «κο similitudine utitur; unde quod erat in principio.

πρφόρους ἑργάσασθαι, χαὶ μὴ πρότερον drabga-
ααεῖσθαε πρὸς τὸν Πατέρα, πρὶν ταῦτα ποιεῖν.
Θερπρεπῶς ὃδ ναητέον τοῦ Πατέρος xa) τὸ στόμα,
καὶ τὸν .Ίόγον. Οὔτε γὰρ ἐχεῖνο αωματιχόν.θΟὔτε οὗ-
τος ἀνυπόστατος. Ἐπεὶ πῶς ἂν χατορθώσας ἑκ-
αναστρέφαι πρὸς τὸν Πατέρα μὴ διαχυδεὶς, ὡς τῶν
ἀνθρώπων ὁ λόγος µόνον ὑπάρχων σημαντιχός; Τινὲς
δὲ τὸν ύετὸν δηλον Y ἔφασαν τῃν τῶν εὐαγτελιχῶν
χτρυγµάτω» χορητίαν, δι ἧς εὔχαρπος ἡ πᾶσα yé-
ΥοΥεν, ἐπιφάλλοντος τοῦ Δαθίδ. « Ἐτπεσχέίω τὴν
γῆν, xat ἐμέθυσας αὐτέν' ἐπλήθυνας τοῦ πλουτῖσαι
αὐτὴν. Tob; αὕλαχας αὐτῆς µέθυσην. Πλήθυνον τὰ
τεννῆματα αὐτῆς. Ἐν ταῖς σταγόσιν αὐτῆς εὕφραν-
Βήσεται ἀνατέλλουσα. » Καὶ διὰ Μωσέως φησί *

Yerbum eadlis Ἱμ[ηνίᾳ et nivis instar a Patre descen-
disse significat, ut jrrigatas eorum animas fructas
edere cogeret ; neque prius ad Patrem, quam ista
praestitisset, esse reversurum. Est vero idonea Deo-.
que convenient, ratione intelligends m quod os Patri,
werbumque attribuit. Neque enim corporeum illud
est, neque hoc non subsistems. Qui deinde rebus
bene gestis ad Patrem revertatur, si non effusum
est, ad bumani verbi similitudinem, quod tantum
signilicandi babet potestatem? Sed enim putant
nonnulli píavie nomine, evangelicee promulgatio-
his munus, per quam fertilis evasit universa terra,
significar;, accinente in hunc modum Davide :
« Visitas terram et inebriasti eam, muliiplicasti

« Καταθῄσεται ὣς ὑετὸς τὸ ἀπόφθεγμά µου. » Kat D locupletare ea. Rivos ejus inebria, multiplica.

Παῦλας δέ φησιν" « Ὅ δὲ θεὸς τῆς εἰρήνης αὐξῆσει
τὸν σπόρον ὑμῶν xal πληθυναι τὰ γεννῆµατα τῆς
διχαιωαύνης ὑμῶν. » Καὶ πῶς γὰρ οὐ δράσει ταῦτα
τὰ θεῖα Aóqta; χατὰ γὰρ τὸν παρόντα προφήτην *
ε Α ὁ θεὺς ὁ ἅχιος βεθούλευται, τίς διασχεδάσει;
χαὶ τὴν χεῖρα τὴν ὑψηλὴῆν τίς ἀποστρέψει; »

germina ejus, in. stillicidiis ejus laetabitur germi--
nans 3) Et Mose, bis verbis : G3Q « Descendet,
wi pluvia, eloquium meum **. » Et Paulo ipsó ubi.
ait : « Deus autem pacis augebil semen vestrum,.
εἰ multiplicabit semina justitize vestr:e $9. Οι,
non autemn divina oracula ista efficiant? Si eniin

nostro huic prophetae credimus ; « Quie Deus sanctus consulat, quis dissipabit? el manum execisaim

quis avertet ?!? )
Ἐξ οὗ τὴ» εὐχαρπίαν ἐσχήκαμεν τὴν πνευµα-

13? ÀXom. v, 90. 35 Malach. i5, 2.
t, 4. ** Psal. xiv, 10, 11. 9? Deut. xxxii, 2.

3* Matth. ur, ΣΙ.
59 | Cor. :x, 10. 5

Hinc illa nobis fructuum spiritualium ubertas,

35 Fzecb. xxxie,10.. ?* ibid. 11.
κα. στων, 09.

37 Joan.

VARUE LECTIONES.

"op." v vp. δηλοῦν.,

2559

PROCOPII GAZEI

2560

unde non solum ad sacram nutritiouem colligere, A τιχὴν, ὡς pf]. µόνον τῶν ἱερὰν συλλέξαι τροφἣν, καὶ

panemque vivificum haberc conceditur, ecd et semen
eliam seminanti. Qui enim mvsteria populos docent
ipsi in cordibus eorum quod sibi semen recon.lide-
runt, eeminant. Nos enim, auctore Apostolo, Dci
agricolatio sumus **, et cooperarii ; qui de se intel-
ligens, exisse qui seminat, ut. seminarel semen
suum pronuntiat **, Addit. autem eos, qui de
gentibus ad salutare verbum accedunt, ín letitia
egr2ssuros, id est paternum errorem esse relicturos,
«quomodo Abrahamum Dei jussu terra patria egres-
sum esae legimus, Addit pr:etrerea eos iw gaudio do-
ctum iri, quod est ad salutis Evangelium referendum
et nd istud respexit, quod vias ejus et mandata pro-
speralurum se prius afürmavit. Est enim perdiffi-
cile a corporis voluptatibus, ab eoque errore, quem
dudum secutus sis, recedere, Deo. itaque maxime,
qui via ad celestia prremunita alaeres et expeditos
effiviat, opus est. « Montes enim, inquit, excelsi
cervis ?*, » Et alibi etiam : « Setuita justi recta est,
el preparata via pioruu **, » Et alius. etiam. in
huuc moduni prophe:a : « Recte vie Domini, et
justi ambulant in eis?*; » quod quidem absquc
Dei munere fleri von potest : eique sunt plane
contraria, qu;e de Judzeorum Synagoga in liec verba
loqnitur : « ideo ecce obturabo vias ejus, et nonin-
veniet. » Consequitur vero eos gaudium, qui prospe-
rum iter in virtutibus Deique cognitione liabuerint.
« Quam dulcia enim, inquit, faucibus nieis eloquia
tua! super mel οἱ ceram ori meo 37, Imo vero
ct inde virtutes ipse divin:ze, qui montium collium-
que nominibus judicautur, lmtantur. Nam et Salva-
tor ipse fore in colis gaudium super peccatore

τὸν ἄρτον ἔχειν τὸν ζωοποιὸν , ἆλλὰ xol σπέρμα
τῷ σπείρο»τι. Οἱ γὰρ μυσταγω-γοῦντες aoo. στεί-
ρουσιν ἓν ταῖς καρδίαις αὐτῶν, ὃν ἑαυτοῖς ἐθησαύ-
ρισαν σπόρον. Κατὰ γὰρ τὸν Παῦλον, θΞεοῦ γεὼρ-
γιόν ἔσμεν, θεοῦ συνεργοὶ τοῦ λέγοντος περὶ ἕαυτου '
Ἐξηλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπεῖραι tbv σπύρον αὐτοῦ.
Ποὺς δὲ τοὺς ἓξ ἐθνῶν τῷ σωτηρίῳ προσιόντας
λόγῳ φησἰν "Ev γὰρ εὐφροσύνῃ ἐξελεύσεσθε,
δηλαδη τῆς πατροπαχραδότου πλάνης, χατὰ τὸν,
Ἔξελθε ἐχ τῆς γῆς σου, Καὶ ἐν χαρᾷ διδαχθἠσε-
σθε * τὸ σωτήριον Εὐαγγέλιον. Διὸ προέφη᾽ Εὑοδώ-
σω τὰς ὁδούς σου, καὶ τὰ ἐν τά Ἱματά µου. Aua-
χερὲς Υὰρ ἀποφοιτᾷν ἡδονῶν σαρχικῶν, καὶ πλάνης
προειληµµένης. Καὶ δεῖ Θεοῦ mob; τὴν ἄνω πορείαν

B ὁδηγοῦντος ἡμᾶς καὶ κούφους ἑἐργατνομένου. « Ὄρη

1X9, φησὶ, τὰ ὑψηλὰ, ταῖς ἑλάφοις. » Καὶ ἀλλαχοῦ δὲ
φησιν * « Ὁδὺς εὐσεθῶν εὐθεῖα ἐγένετο, xa παρ-
εσχευασµένη dj ἐδὺς τῶν εὐσεξῶν » Καὶ ἄλλος δὲ
πραρήτης Φφησίν΄ « Εὐθεῖαι αἱ ὁδοὶ Κυρίου, xal
δίχαιοι πορεύσονται bv αὐταῖς ΄») ὅπερ ἐστὶν θΞόδο-
coy * οὐ Y τἀναντία nal περὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων
Συναγωγῖς. « Διὰ τοῦτο ἰδου ἐγὼ φράσσω τὰς ὁδοὺς
αὑτῆς. χαὶ οὐ μὴ εὕρῃ. » ᾿Αχολουθεῖ δὲ τὸ χαίρει’
τοῖς εὑοδουμένοις ἐν ἀρεταῖς xal γνώσει Θεοῦ. « Ὡς
γλυχέα Υὰρ, φποὶ, τῷ λἀρνγγί µου τὰ Ἀλόχιά Go»,
Ὑπὲρ μέλι xal κτρίον τῷ στόµατί µου. » Ἔφ o3
αἱ θεῖαι δυνάµεις εὐφράίνονται δηλούμεναι δι ὁρῶν
xal βουνῶν. Καὶ ὁ Σωτὴρ Ὑάρ φησι, χαρὰν ἔσε-
σθαι ἐν οὐρανοῖς ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι.
Πνεύματα γάρ elot λειτουργικὰἁ πρὸς διαχονίαν σω-
τηρίας πεμπόμενα. 'H δὲ τούτων διαφορὰ χατὰ τὸ
ὑψηλότερό, τε xat ἔλαττον.

651 "no penitentiam agente testatur ?*.. Sunt enim ministri. spiritus, qui ad ministerium salutis
m:ttuntuf ?* : sed est eorum pro celsitudinis humilitatisque ratione quzrenda differentia.

Dicantur fortasse et agri. ligna, que ramis ap-
plauduni, ipsie fructibus onustie animi, qui scele-
ratorum resipiscentia delectantur. Sunt. etiam
qui montium appellatione doctores Ecclesiz , nibil
humile habentes, putent. intelligi : per colles au-
teni, alios, qui eos. prosime sequuntur. Est eniin
illorum gatdium, salus accedentium, si Paulo cre-
dimus, qui tiles gaiilium et coron:in suam appel-
Jat νο, Aiunt deinde agri [ignis populos eos, qui
gubjecti sunt, signifieari. Abundat enim. floribus
ipse Salvatoris hortus indeque sunt illa. Spon xe
verbs, quibus nepotem. in hortim suum. deseen-
dere, fruetumque pomortm suorum comedere pos-
tollat **. Lotautur vero et isti, tantum in. se ΗΛ:

E£íJla05 ἀγροῦ ἐπικροτοῦντα xJAdÓotc, εἷεν ἂν
αἱ χχρποφόροι φυχαὶ ἐπὶ τῇ ἔπιστροφῇ τῶν ἀνόμων
ἠδόμεναι, Τινὲς δὲ ὄρη μὲν τοὺς διδασκἀάλους τῖς
Ἐκκλησία; τοὺς οὐδὲν χαμαίςηλον ἔχοντας' Sovroic
δὲ, τοὺς μετ) αὐτού.. Χαρὰ vào τούτων ἡ σωτηρία
τῶν προσιόντων, ὡς xat Παῦλον λέγειν’ ε Χαρὰ xal
στἐφανός µου. » Σύ.α δὲ ἀγροῦ τους ὑπὸ χεῖρα
λαούς. Εὐανθὴς Ὑὸὰὸρ τοῦ Σωτῆρος ὁ xtnzo;.
Ab κα d$ Νύμφη qnal* εΚαταθίτω ὃ ἁδελφ:.δὸς
µου εἰς χηπον αὐτοῦ, xaX φαγέτω χαρπὺν ἀχροδρύων
αὐτοῦ. » Χαίρουσι 2X καὶ οὗτοι τοσαύτην Ev ἑαυτοῖς
ὁρῶντες µεταθολἠν. Ἡάλαι μὲν γὰρ Ὑόνιμον, 1) τρύ-
φιμον εἶχον ojbív * ὡς iv ἑρήμῳ δὲ χαὶ χέρσφ
στοἰθην Όλης ἀχρήστον xal κόγυζαν «tv. δυσωδε-

tionem fleri. intuiti: qui nibil. olim quod. a1 fe D στάτην ἔφερον. Nov δὲ ὅτε τῆς θείας µετέσχον χάρι-

cunditaiem nutritioneinve faceret, habentes ; sed
tanquam in. solitudine, terraque. inculta, s'eba:n
inutilem, et conizam teterrimi odoris, producentes,
ex quo divine gratie participes effecti sunt, myr-

.
?* ] Cor. ui, 9.

165.

9! Matth. xit, 2.
7 Luc, xv, 7. ?* Hebr. 1, 114.

5 Psal. cut, 18. I5Tsai xxvi, 7.
ο Philipp. ιν, 4.

τος, μυρσίνη» εὐωδεστάτην xal τὴν ὑψηλοτάτην,

καὶ πάλιν εὐώδη χυπάρισσον ἑχαρποφόρουν. Ὁ δὲ
Σύμμαχός φησιν, ἀντὶ στοίδης ἀναδήσεται βρἀθυ.
ἸΑ»τὶ δὲ xvibóc ἆ)αθήσεται µυρσίνη, ὡς εἰ ἕνε-

1ό (Osce. xiv, 10.

? Psal. cxvit,
^ Cant, v, f.

VAHRLE LECTIONES.

x ]σ. διαχυθήσεσθε. 7 4p. 0».

9561

COMMENTARII IN ISAIAM.

2562

γεν Αντὶ χακίας διγἀιοσύνην, σωφροσύνην àvz' A tum jam fragrantissimam, et procerissimam, cupres -

ἀσελγείας, xai ἀντὶ θράσους ἀνδρείαν, φρόνηαίν τε
&vt' ἀφρ.σύνης. Εὔροις 0 ἂν τοῦτο xal ἓν τοῖς ἐξ
αἵματηος Ἱσραῇήλ. Στοίθη γὰρ ὄντες xai xórvid
ποτε Ματθαῖος χαὶ Παῦλος, ὁ μὲν τελώντς, ὁ δὲ
διώχτης, Χριστὸν εὐωδιάζουσιν Ev παντὶ τόπῳ, Év
τε τοῖς σωζομένοις καὶ τοῖς ἀπολλυμένοις. Καὶ ἄλλο
δέ τι θαυμάσιον ἑπαγγέλλεται τοῖς ἐπὶ τὸν Κύριον
ἐπιστρέφασιν ἔθνεσιν. "Εσται Yàp, φησὶ, Κύριος
αὐτοῖς εἰς ὄνομα καὶ slc ampsior αἰώγιον». Παν:
ταχοῦ γὰρ ἔστιν ἰδεῖν ἀπὸ Χριστοῦ καλουµένους
Χριστιανούς. Καὶ σηµείον σωτηρίας ἐπιγράφονται
τοὔνομα, ὅπερ ovx ἐκ.λείψει ποτέ. ᾽Αμεταμέλητα
γὰρ τὰ χαρίσματα τοῦ θεοῦ. Τινὲς δὲ σηµεῖον, τὸν
δι οὗ σεσώσμεθα σταυρὸν εἰρήχασι τὴν δὲ πᾶσαν
ῥῆσιν οὕτως ἑρμήνευσαν ἕτεροι’ θεοῦ σώσειν αὐτοὺς
"ἐπαγγειλαμένου μεταγοοῦντας, xal τοὺς ἐχθροὺς ὑπο-
τάξειν αὐὑτοῖς, xai τοῦ προφήτου πρὸς πίστιν αὐ-
τοὺς διεγείραντος (χκληρονοµήσειν γὰρ αὐτοὺς σωτη-
plav) τῶν ἁχουόντων χινηθέντων πρὸς πόθον, ἐθέλειν
τε σωθΏναι λεγόντων, πρὸς τὰς ἑννοίας αὐτῶν ὁ προ-
φήτης ὡς δι/ῶντας προτρέπεται.

sum przterea odoris optimi, ediderunt. Sic autem
interpretatur Symmachus : Pro steba ascendet sa-
bina, pro urlica autem ascendet myrtus. &c si fore
dixisset pro malitia, justitiam ; pro lascivia, ἰδιίι-
perantiam ; pro audacia,fortitudinem; pro stultitia,
prudentiam, Invenias vero et istud in iis, qui
sunt ex Israelitarum stirpe. Steba enim quondam
el conyza cum essent Mattliieus εἰ Paulus, ille
quidem publicanus, hic autem persecutor ; Chris-
lum tamen ubique, apud eos sive qui salvantur, sive
apud eos qui pereunt, bene olere curarunt.
Mirabile vero quiddain et aliud iis pollicetur, qui de
gentibus ad Dominum sese contulerunt, cum eis in
nomen el signum sempilernum fore Dominum adjun-

D git. Ubique enim Christianos a Christo nuncupatos

videas, et signum salutis hoc inscribere momine,
quoQ 632 non est unquam de[ecturum; cum nullum
beneficium, nullamque gratiam Deus conferre so-
leat, cujus eum postea paeniteat. Non desunt tamen,
qui signi appellatione, crucem eam, per quam sa-
lutem sumus adepü, putent significari. Alii vero

hoc totum eo referunt, ut velint, Deum ipsum ubi eos, qui resipuissent, servaturum se, et ipsis ini-
micos subjecturum denuntiasset, quos ad fldem propheta excitavit (salutem enim possessuros dixit),
auditoribus rei desiderio accensis, et salvari se cupere profitentibus, ad ea jam animo cogitanda

meditandaque, veluti sitientes , ipsos adhortari.

Τινὲς δὲ, φασὶν, διὰ τοῦτο εἰς ἔνδειαν χθησαν τῶν
ἀγαθῶν , ἵνα πόθῳ πρὸς αὐτά ποτε σπεύσωσι,
Ὡς οὖν οἱ διψῶντες προαίασι ταῖς πηγαϊῖς, οὔ-
τω xài Opel; τῷ θεῷ, ἀντὶ παντὸς ἁργυρίου συν-
αἰσθησιν τῶν ἡμαρτημένων λαθόντες. Οὐκ ὠνητά
γὰρ τὰ παρὰ θεοῦ, οὐδὲ χρεία πρὸς μὲν σπονδην
οἵνου, πρὸς δὲ * θυσίαν στέατος, ἅπερ ὠνούμενοι
οὐδὲν ἀποφέρεσθε πλέον εἰς ὄνησιν, 7| χόπον xal
μόχθον, μὴ ὄντων ἰχανῶν δυσωπηµάτων. ᾽Αργὰ γὰρ
ταῦτα πρὸς ἁμαρτίας ἑξάλειψιν, fjv μετάνοια ποιεῖ xal
πίστις ἡ ci; 82óv. Πρὸς ἁ γαθῶν δὲ δωρεὰν, ἀκροατὴν'
οὐκ εὐγνώμονα µόνον ζητεῖ, ἀλλὰ xal συνιέντα, xat τῷ
χαλοῦντι προστρέχοντα. ἩΠροσέχετε δὲ, φησὶ, τοῖς
ὡσίν' χαὶ εἰ μὲν σωματικὸν ἁχατάλληλον. 'Oz0aA-
μῶν γὰρ τὸ προσέχει. EL δ χατὰ duyhv, ἀχό-
λουθον. ᾽Απλῆ γὰρ οὖσα xal μονοειδὴς, ἐν μιᾷ δυνά-
μει τὰς ἔνδον αἰσθήσεις ἐχτήσατο. Τοιγαροῦν ὀφθαλ-
μοῖς ἀχούει ὁ γράµµασιν ἐντυγχάνων, xai δαχκτύ-
Aeg διαλέγεται ὁ τούτοις γράφων. Εἶτα µέμνηται

Sunt vero aliqui, aiunt, in bonorum penuriam
ideo adducti, ut ea posthac veliementiori studio
requirerent. Quo modo igitur qui sitiunt, ad fontes
accedunt, sic et vos ad Deum decet properare,
eorum qua peccastis recordatione , pro quovis
argento, munitos. Non enim sunt venalia, quz Dei
sunt: neque vino ad libationem opus est, aut ad
sacrificium adipe: ex quorum emptione plus labo-
ris et molestiz, quam utilitatis percipitis , cuin ad
placationem non sufficiant. Sunt enim ista" ad
eluendas peccatorum sordes inepta; quod pani-
tentia et fide in Deum efficitur. Postulat vero ad
bonorum largitionem, auditorem uon benevolum
tantum, sed intelligentem etiam, vocantique accur-
rentem. Quod deinde attendere auribus jussit si ad
corpus referas, apte minus usurpatum videtur. Est
enim attendere (Greece προσέχειν) oculorum. Sin
autem ad arfimum, convenienter et cominode.. llic

enim, cum simplex sit, et generis unius, in unica

τοῦ Δαθὶδ, καὶ τῆς πρὸς ἐκεῖνον σχέσεως, δι’ ἣν D) facultate sensus interiores sortitus est. Itaque οἱ

αὐτῷ πᾶσαν παρεῖχε ῥοπὴν, fic τεύξεσθαι xal τού-
τους φησὶν, εἴπερ ἀχούειν ἐθέλοιεν. Οὕτω γὰρ Cf,-
σονται, οὐ τὴν παροῦσαν μόνον ζωὴν, ἁλλὰ xol τὴν
μένουσαν a* οὐ µόνον δὲ ὑμεῖς ζηλοῦντες τὸν αὐτοῦ
τρόπον xdi τὴν µετάνοιαν, τῶν αὑτῶν τεύξεσθε,
ἀλλὰ xal ἐν παντὶ ἔθνει δεκτὸς ὁ ζῶν ὁμοίως αὐτῷ.
Olxetol γὰρ οὐ γένος, ἀλλὰ χαρδία χαὶ βίος.

Inquit, qui mores illius et peenitentiam aemulamini, habituri estis: sed in gente qualibet etiam

oculis audit, qui scripta legit, et loquitur digitis
qui illis ipsis scribit. Adjieit praterea de Davide
mentionem, quam erga illum bene animatus fu-tit,
unde a se nihil non auxilii senserit; qualia et istis
etiam, si audire voluerint, non defutura significat.
Ita enim vita non prasenti solum, sed futura etiam
esse potituros, Neque vero ea ipsa vos lontuu,
fueri9

ille mihi gratus et acceptus, G33 qui vitai ejus iimnitabitur. Conciliat euim amicitiam non genus

ipsum, sed animus et vita.

VARLE LECTIONES.

* γρ. οὐδὲ πρός. * lc. p£2)0ucav.

*-

9563 PROCOPII GAZ.EI 2564
Sic igitur et vos ubique glorificabimini, ut omnes Α Οὕτως οὖν xat ὑμεῖς πανταχου δοξησθήσεσσε,
undique exemplo vestro, qui illuminati estis, «0- — €; πάντας πανταχόθεν εἰ; θεογνωσίαν ἐξ ὑμῶν ee
gnoscendi Dei studio ad vos confluant, meamque — t«opévou; συῤῥεῖν πρὸς ὑμᾶς, οἰχειότητα ποθοῦντας
familiaritatem el amicitiam ambíant : ut olim dere- τὸν πρὸς ἐμὲ, ὡς ἐπὶ τῆς βασιλίδος 362. καὶ τοῦ
gina Saba, deque /Ethiope eunucho Ὁὰ audistis, cum µΑἰθίοπος εὐνούχου γεγένηται, τῆς τοῦ ἔθνους εὖσε-
gentis vestra pietas ad eos etiam fama penetrassel. θείας χαὶ πρὸς αὐτοὺς δραμούσης τῇ φήμῃ. Ταῦτα
Atque hzc quidem illis Deus pollicebatur : ad que — piv αὐτοῖς Θεὸς ἑπηγγέλλετο, Πρὸς δὲ τοῦτο ῥαδ»-
cum segnius adverlerent, ad homines accedens µμούντων αὐτῶν, ὁ μονοχενὴς παρε)θὼν εἷς ἀνθρώς
Unigenitus gentium omnium vocationem operalus — «ou; πάντων ἐθνῶν ἐποιῆσατη χλῆσιν. ᾿Αδύνατον
est. Neque vero fieri potest, inquit, ut quie przedi- δὲ φησι τῶν προεπηγγελµένων τυχεῖν ἄνευ 8:07.
cia sunt absque Deo quisquam consequatur. Est "0θεν αὐτὸν ζητητέον, xal xJAnréov, ph λογιξο-
igitur ipse, nulla peccatorum multitudinis habita ra- µένους πλῆθος ἁμαρτημάτων, xa τὸ εἲς αὐτὸν
tione, quareudus et invocandus, qui eo usque mise- ἠσεθηχέναι. Πολυέλεος Υάρ ἐστιν. Πρῖον γὰρ τὶτ-
ricordia abundat, ut nu!la eoruin immensitate $u- θος ἁμαρτιῶν τὴν αὐτοῦ φιλανθρωπίαν vizi; xal
peretur. [mo vero, cum repellit, nonnisi bono fine — &sw0ojpevog δὲ Ex' ἀγαθῷ τέλει τοῦτο ποιῶ, καὶ
facit : et quod plane desperatum erat continuo re- B ἀπεγνωχόσιν ἤδη τοῦτο ἁποδώσω. IloAbc δὲ ὢν ἕν
stituit. Qui mulus est ergo ix miserotionibus, ἵω Ἅµοἰκτιρμοῖς, πολλὴν ὑμῖν δώσει τὴν ἄφεσιν. 03
ignoscendo vobis parcus esse non potest ; cum sit Υὰρ ὑφίσταταί τι πάθος ἀνθρώπινον. "Άνθρωπος
humanis perturbationibus nequaquam obnoxius. γὰρ xXv ἀφιέναι θέλῃ, διὰ θυμὸν ἔσθ᾽ ὅτε κχωλύεται
Homines enim quantumvis injuriam studeant con- — «5v τῆς λύπης ὀξχόμενος μνήμην. Κὰῑν τέχνῳ τι
donare : ira tamen aliquando prohibentur, quoties χαρίσασθαι 04.0, τοῦ διδοµένου πολλάκις ἡ στέρησις
doloris subit recordatio. Imo, si vel filiis donare ἀναχρούεται. Ἐμοὶ δὲ βουλομένῳ ἀφεῖναε χαὶ δοῦ-
aliqu:d statuant, eosdem persape futura rei ipsius ναι οὐ μνήμη παλαιῶν ἁμαρτημάτων, οὗ στέρησις
privatio, que dauda fuerat, retro solet agere, et à ἐνοχλεῖ. Καὶ ὑμεῖς μὲν βου.Σευόμενοί τι, µεταθου-
dando revocare. ΔΙ mihi, qui remittere οἱ condo- — 3eísc0s. Ἐγὼ δὲ ἀἁμεταμέλητος. Απείρῳ γὰρ opas
nare decrevi, nul!a. peccatorum veterum memoria, δ.αφορᾶ διενἠνοχα. Avot δὲ ὁ παρ ἐμοῦ χορηχο:-
nullaque privatio impedimentum afferre valeat. Vos Ἅµενος ὑμῖν φετὸς, ὃν διδοὺς el; εὐχαρπίαν «fj. Tf,
deinde, si quod consilium iniveritis, postea mutatis: οὐκ ἀνεχαλεσάμην ποτέ. "EZ οὗ μάθετε ὡς οὐδεὶς
cwm me mei nunquam ponitest. Disto enim 4 vo-— Jóroc παρ ἐμοῦ ῥηθεὶς ἔσται χενὸς, kv ἔπιστρα-
bis immensis rationibus et intervallis, Cujus rei , φέντες αἰτήσητε τῶν ἡμαρτημένων τὴν ἄφεσιν.
fidem ipsa vobis pluvia fecerit, quam terre semel Καὶ mph; τὰς ἐντολὰς δὲ τοῦ νόµου, φπαὶν, ὅμας
ad fructuum ubertatem largiens, revocavi nun- εὐοδώσω, διδοὺς ἰσχὺν πρὸς τὸ φνλάττειν αὐτὸν, xz
quam : uude satis apparet nullun a me prolatum τὴν £x τῆς αἰχμαλωσίας ἐπάνοδον EvboEov, καὶ ὑτὸ
verbum vanum esse futurum ; vosque, si. conversi — Kópou καὶ τῶν ἐχθρῶν δορυφορουµένην morfu.
peccatorum veniam postulaveritis, eam esse conse- Ὡς yàp ἐξ Αἰγύπτου, qaot, χωρούντων ὑπεχώρει
cuturos. Ad legis przcepta deinde conversus, vobis, τούτοις fj θάλαττα, διαθατὺς δὲ xal Ἰορδάνης ἑγέ-
inquit, veniam facilem efficiam ; viribus nimirum ad — vero * οὕτως ἱστορεῖται μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν 6
eorum observationem, additis, vesirumque e capti- — T(ypr; ποδὶ γενέσθαι διαδατός. Καὶ ὡς ἐν dra Ld-
vitate 6344 reditum, Cyro ipso, vestrisque hosti- σει χινηθῆναι τὰ ὅὄρη, xaX τοσαύτην σχεῖν µεταθο-
bus, in przsidiuni: vestrum datis, gloriosum effecero. — Ahv ἀντὶ τῆς χαταλαθούσης ix τῶν πολεμίων ἐρη-
Ui euim solventibus Zgypto cessit mare ", utque — pae, ὡς καὶ ξένων δένδρων,παρὰ τὰ ὄντα, βλάστην
postea ab eisdem trajectus est Jordanis **:sic et ἐχδοῦναι, τῆς τοῦ θεοῦ δειχνυµένης ἐς αὐτῶν ε)-
Tigrim illis post captivitatem pedibus esse trans- µενείας. Ἐκ δὲ τῶν εἰρημένων ἐπίστηθε ὡς ἀμετά-
missum narrant bistoriz ; indeque letitia montes θετος ἡ βου-ἡ τοῦ θεοῦ δι αἰῶγος, κἂν μὴ ἐπὶ
excitatos tantam mutationem pro superiore ab ho- D μιᾶς fj πλειόνων γενεῶν πληρωθῇ.
siibus inducta vastitate sensisse, ut preter usitatas arbores ; novarum etiam feluram (ita Deo benevo-
lentiam suam testante) ediderint. Discas vero ex iis quz» dicta sunt, Dei immotum esse e£ perpetuam
consilium ; quantumvis uno, pluribusve szculis non impleatur.

CAP. LVI. ΚΕΦΑΛ. Να»,

635-036 εις. 1-11. Hac dicit Dominus : a'-ia', Τάδε «έγει Κύριος Φυλάσσεσθα κρίση,
"Custodite judicium, εί facite justitiam. ]nstat enim. καὶ ποιήσατε δικαιοσύγην. "HTyix£ yàp τὸ σω-
solus mea, ut eeniat, et misericordia mea, ul revele- — t'p4óv µου παραγίγεσθαι, καὶ có &Asóc pov ἆπο-
tur. Beatus vir qui facit hc, et homo qui retinet καλυφθῆναι. Μακάριος árhp ὁ ποιῶν cavra, κοὶ
ea, αἱ custodit Sabbata, ut non pro[anei ea, ei servat ἄνθρωπος ὁ ἀντεχόμενος abtow, καὶ φυ.λάσσων
unus suas, ne faciat iniqua, elc. τὰ Σάδόατα μὴ fs6nAovrv ' xal διατηρῶν τὰς

χεῖρας αὐτοῦ, μὴ ποιεῖν δικα, κ. τ. λ.
637 Post exsplicatam de gentibus prophetiam, Περιγράψας ὁ λόγος τὴν περὶ τῶν ἑἐθνῶν προφι-

* JI Rog. x, 1 δεηᾳ.ς Act. 8, 37. " Exod. 14, 39. ** Josue in, 17.

' 9565

COMMENTARII IN ISAIAM.

9.06

σείαν͵ ἐπὶ τὸ τῶν Ἱουδαίων τάγμα µετέθη τῶν τότε A ad Judzos jam transit oratio; qui propheta (νι -

τῷ προφήτῃ συνόντων, οἵτινες ἑφρόνουν Ex*. εὖγε-
v&lq, xaX τῷ φυλάττειν τὰ Σάδδατα, xai τὸ πολύγονον
εὐσεθείας ἑνόμιζον γέρας, ὡς ἀναπίπτειν ἐντεῦθεν
τοὺς προση.ἰύτους καὶ τοὺς εὐνούχους ' τοὺς μὲν
ὡς εὐγενείας, τοὺς δὲ ὡς παίδων ἑστερημένους. Διὸ
δείχνυσι Θεὸς Ev τρόπηις εἶναι xal ταῖς ἀρεταῖς τὸ
µαχάριον. 'O γὰρ ἑστερημένος δικαιοσύγης καὶ
κρίσεως, x&v τι τῶν εἰρημένων ἔχῃ, λίαν ἐατὶν ἀνό-
νητος. "O0tv φησί Πάσης ἀχρίτου παύσασθε γνώ-
pne λεχριμένῳ λοχισμῷ µετιόντες τὸ δίκαιον ᾿
Ίγουν, Τὰ ὀρθὰ φνλάττετε χρίµατα, ?) τὰ θεῖα χρί-
pata, δη.1ογότι τὰς ἑντολάς. Act δὲ xal λογισμῷ
φυλάττειν, χαὶ Εργῳ ποιεῖν. Διό φησι ' καὶ ποιεῖοἙ
δικαιοσδγην, μισθὸν ἑπαγγειλάμενος τὸ σωτήριον
καὶ τὺ ἔλεος, f, χατὰ τοὺς λοιποὺς, τὴν διχαιο-
σύνην. Τινὲς δέ φασιν "Iva μὴ νοµίσωσιν ἐπὶ τὴν
τοῦ νόµου τἠρησιν τὴν ἓν σχιαῖς xal τύποις παρα-
χαλεῖσθαι, ἐγγὺς εἶναι, qno, τὸ σωτήριον, καὶ τὸ
ἔ.εος, τοῦτ’ ἔστι Χριστόν. Ἐλεήσας γὰρ ἡμᾶς, διὰ
τῆς ἀφέσεως ἔσωσεν. Οὕτω xaX Αμθαχούμ; « "Ext
μικρὺν, xal ὁ ἑρχόμενος Ίξει, xol οὐ χρονιεῖ. » Απο
χα.]υφύῆναι δὲ φησιν, ἐπειδὴ πρ;ῦλεγον μὲν οἱ
προφῆται περὶ αὐτοῦ, bv ἰδίοις δὲ χαιροῖς ἔφανε-
ρώθη. Τοῦτο xal Δαθὶδ ἔλεγεν * « γνώρισε Κύριος
τὸ σωτήριον αὑτοῦ ἑναντίον τῶν ἐθνῶν. ᾽Απεχάλυψε
τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ.» Ἐπὶ τοιαύταις οὖν ἑλπίσιν
ἐπιλέχει, Μακάριος ἀγἡρ ὁ ποιῶν ταῦτα. Tiv κρί-
cir λέγει καὶ τὴν δικαιοσύνη», ἁλλ᾽ οὐχ ὁ προτε-
ρήμασι χοµπάζων σωματιχοῖ:, εὐγενείᾳ τε xal πολυ-
παιδἰᾳ. Συνῳδὰ τούτοις ἔλεγεν Ἰωάννης ὁ Βαπτι-
στῆς' « Ποιῆσατε οὖν χαρποὺς ἀξίους τῆς µετα-
νοίας, xai μὴ δόξητε λέγειν, Πατέρα ἔχομεν τὸν
"A6paáp. » Ὁμοίως xa ὁ Σωτὴρ' « El τέχνα τοῦ
᾿Αθραὰμ fixe, τὰ ἔργα τοῦ ᾿Αθραὰμ ἐποιεῖτε ἄν. »

Ast δὲ πρὸς τῷ φυ.Ἱάττειν [Σάθθατα], καὶ ἁντ-
έχεσθαι τῆς δικαιοσύνης, καὶ κρίσεως, xai μὴ
παρέργως ἐπ᾽ αὐτὰ χωρεῖν. Μετὰ τούτων γὰρ xol
ἡ φυ.ακὴ τῶν Σαθδάτων ἐπαινετὴ, τις ἐστὶν οὐχ
ἁπλῶς tv ápylg, ἁλλ᾽ ἓν τῷ τὰς χεῖρας, τοῦτ' ἔστι
τὰς πράδεις καθαρὰς ἁτόπων ἔργων τηρεῖν. Οὕτω
Y&p δεῖ Σαδθδατἰζογτας θυσίας προσάχειν πνευμα-
τιχάς. Elsa. παραμυθεῖται τοὺς προση.Λύτους καὶ

poribus viventes, generis nobilitate superbiebant,
prolisque fecunditatem pietatis esse premium exi-
stimabant : unde qui alienigene eunuchique eraut,
animis concidebant : ki quidem, tanquam ignobi-
les; illi autem, ut infecundi, liberisque careuterz.
Quo fit ut in moribus ipsis, et virtutibus, csse
beatitatem demonsiret Deus. Neque enim quidquam
profecerit, qui praedicta haheat, si justitia et ju-
dicio careat. Omnes vos igitur, inquit, abjecta
mentis inconstantia, cerlo judicio, quod justum est
quzrite. Nimirum, recta judicia ? aut etian divina;
id est, Dei praecepta custodite. Decet vero illa et
animo custodire, et reapse prestare : quo fit ut
justitiam facere jubeus, salutem et misericordiam,
aut secundum reliquos, justitiam , in priemium
polliceatur. Putaut nonnulli, ne videatur ad legis
umbram, typorumque observationem adliortari,
salutem ᾿ et misericordiam, id est Christum, prope
esse significare; cujus miseratione per remissio-
nem servati sumus. Quod confirmat et Habacum
his verbis : « Adhuc modicum, et qui venit, ade-
rit, neque tardabit **. » Ideo autem revelatum esse
dixit, quod quz de eo prophete prazdixerant, suis
temporibus in lucem prodierint , juxta illud Davi-
dis : « Notum fecit Dominus salutare suum. In
conspectu gentium revelavit justitiam ejus **. » Ea
spe igitur concludit Beatum esse virum qui ista fa-
ciat , judicium nimirum et justitiam : non qui cor-
poris przrogativis, nobilitate scillcet, et prole su-
perbíat. Quibus e£ illa consentiunt, qui a Joanne
638 Baptista in hune modum usurpata legimus :
« Facite ergo íructus dignos penitentie, neque
videamini dicere : Patrem habemus Abraham "'. »
Et illa etiam, qua a Salvatore : « Si filii Abraham
essetis, opera Abrabz faceretis 98. »

Opus est vero ad Sabbatorum observationem,
justitiam tueri et judicium ; non frigide, non osci-
tanter ad eorum observationem accedere. Est enim
cum istis laudanda Sabbatorum observatio; non
illa iners plane; sed qua manas, id est actiones,
ab impuritate alienas conservet. lta enim eos, qui
Sabbata observant, spirituales hostias decel offerre.
Alienigenas deinde el eunuchos consolatur, tanquam

τοὺς εὐνούχους, ὡς οὐδενὸς τῶν μεγάλων ἑστερη- Ὦ levis jactura sit, sisanguinis nobilitate, prolisyue

µένους σωματικῆς εὐγενείας xal παΐδων γονῆς. O0
γὰρ ἐμποδίσει ταῦτα τῶν θείων τυχεῖν ἀγαθῶν, εἰ
ζῷεν θεοσεθῶς, τῷ διχαιοπραγεῖν ὡς δεῖ Σαόδατί-
ζοντες. 00 γὰρ ψιλά θέλει τὰ Σάδδατα ὁ xax! ἀρχὰς
εἰπὼν τοῦ βιθλίου: « Τὰς νουµηνίας ὑμῶν, xal τὰ
Σάδδατα, xal ἡμέραν μεγάλην οὐχ ἀνέχομαι » ἀλλ᾽
εἰ καὶ ἔδει τότε σωματιχῶς τηρεΐσθαι, διὰ τὴν παρ-
αγγελίαν τοῦ νόµου τὸ Σἀδδατον, μετὰ κρίσεως
καὶ δικαιοσύνης ἦν τηρητέον. Οὐκ ápa παραθλάψει
τὸν ἀλλογενη τὸ νόθον τοῦ γένους. ᾿Αρέσχων γὰρ
Kupitp εἰς ἔθνος ἅγιον καὶ ἓν τέχνοις τελέσει τοῦ

5 Habac. 1t, 5; Hebr. x, 57.

*5 Psal. .
*? 33. 1, 19. si. xen, 3

fecunditate destituantur : cum divinorum honorum
perceptionem talia non impediant ; qua tantum po-
tientur, qui justitiam colunt et pietatem ; in quo vera
Sabbatorum posita sit observatio. Non enim nuda
exposcit Sabbata, qui se libri hujus initio **, eo-
run Kalendas, et Sabbata, diemque magnum ferre
non posse prefessus est. lu:0 vero; etiam 'si tum
corporaliter observari Sabbatum ex legis pizecepto
oporteret, cum judicio tamen et justitia. etiam
fuerat. custodiendum. Non igitur alienigenam ipsa

generis offendet varietas. Quin potius iuter Abrahae

* Matth. n1 8; Luc. 11, 8; "5 Juaa. vin, 59.

2501

PROCOPII GAZEEI

2568

tllios οἱ im gentem sanctam, si Deo placuerit, A Ἀθραάμ. « C) γὰρ πάντες ol ἐξ Ἱσραλλ, οὗτοι

ipse censebitur. « Neque enim omnes qui de [sraele
sunt, ii sunt Israelitze, ait Paulus ; neque quia sunt
semen Abrahz, prorsus et filii : sed qui sunt fil;
promissionis, in semen reputantur **, » Non est
deinde Abrahamo facta promissio in eorum gia-
tiam tantum, qui suum essent ab eo genus ori-
ginemque deducturi ; sed eorum causa etiam, qui
fidei amplectcrertur ; quia est et ipse ratione ju-
stus effectus. Imo ne euntcho quidem, modo piis
exsistat, ipsa nocuerit sterilitas, quamtumvis uu-
meros3 proles. pestulante tempore benedieiionis
loco habita sit. Pollicetur ergo seillis pro libero-
rum inultitudine, in sua domo suisque mouibus lo-
cum celebrem G39 esse daturum ; aut -ecundum
alios interpretes, manum et nomen. filiis et filiabus
praestantius. Dabo veco etiam nomen ipsis, ail, per-
petuum quod non eripietur : cujusmodi illud fuit,
divinitatis contemplatorem revera prastitit.

Quod si etiam suut aliqui, qui se, ut Salvator
loquitur **, propter regnum coelurum casteaverint ;
quia multa sunt apud Putrem mansiones 52, cst-
que urba Dei colesüis. illa. Jerusalem ; εἰ locum
eliam eis inibi, intra urbis hujus meros concedi
consentaueum est.: vel iu ipsa eiiam, que in ter-
ris est, Ecclesia ; in qua excellunt puritate et lio -
nestate viri illi percelebres, qui gloriam istaw in
Domino nuwerosa prole meliorem putant ; ejusque:
id est Christi, Sabbata vera, non umbrosa illa. ο-
stodiunt. Atque hsc quidem qui fecerint, vel alie-

quod Jacobo inditum *!, eumdem Israeleim,

Φ ο

ἹσροαΏλ ὡς 6 Παυλός φησιν. 0ὐδ' ὅτι εἰ el b σπέρμα
, Δβραὰμ, πάντως xal τέχνα. » Αλλά τὰ τέχνα τῆς
ἐπαγγελίας λογίζεται elg oréppa, xal yj ἑπαγγελία
6$ τῷ Δθραὰμ οὖν ἐπὶ µάνοις δέδοται τοῖς ἐξ αὐτοῦ,
ἁλλὰ χαὶ πᾶσι τοῖς διὰ πίστεως. Ἐδικαιώθη γὰρ
οὕτως ᾿Αδραάμ. 'AXA οὐδὲ τὸν εὐνοῦχον Üzoct-
θοῦντα παραθλάψει τὸ ἄγονον, εἰ καὶ ἡ πολυπαιδία
χαιροῦ καλοῦντος ἐν εὐλογίας δέδοται τάξει. ᾿Αντὶ
τῆς οὖν πολυτεχνίας δώσειν αὐτοῖς ἑπαγγέλλσται ἐν'
τῷ olxo, καὶ ἐν τῷ τε/χει αὐτοῦ, τόπον ὀὄνομα-
στόν. Ἡ κατὰ τοὺς λοιποὺς ἑρμηνευτάς Χεῖρα xal
ὄνομα £&Atuov viov καὶ θυγατέρων. Καὶ ὄνομα δὲ,
φησὶν, αἰώνιον δώσω abtoic ὃ οὐκ ἐξωρθήσεται,
ὁποῖον ἣν τὸ δο,ὲν Ἰακὼδ, καὶ ποιησαν αὐτὸν

B Ἱσραὴλ, ἄνθρωπον θεωρὸν cov. Τοῦτο γὰρ cngal-

vet τὸ ὄνομα, ὃ καὶ γέγονεν ἔργον.
id est

E! δὲ χαὶ, χατὰ τὸν λόγον τοῦ ΣωτΏρος, εὔνοῦχισαν
ἑαυτοὺς δ.ὰ την βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, Σπειδὴ zoi-
λαὶ μοναὶ παρὰ τῷ Πατέρι, καὶ ἔστι πόλις θεοῖ
Ἱερουσαλἡὴμ ἐπουράνιος * ἀχόλονθον ἐκχεῖ δίδοσθαι
τόπον αὐτοῖς ἐν τῷ τθίχθι ταύτης της «πόλεως:
fivouv xai τῆς ἐπὶ γῆς Ἐκκλησίας, ἐν ᾗ διαπρέ-
πουσιν ἄνδρες ἀγνεία χαὶ σεµνότητι σύντροφοι, xol
πολυπαιδίας χρείττω τὴν ἐπὶ τούτοις Ev Κυρίῳ δόξαν
αγούμενοι καὶ φυλάστοντες τὰ Σάδδατα αὐτοῦ, ὃς-
λονότι Χριστοῦ, ἀληθῆ xat οὐ σκιώδη τυγχάνοντα,
Τὰ αὑτὰ δὲ πράττοντας xal τοὺς ἆ.1.ἑογενεῖς εἰσ-

nigenas exsistentes in montem: sancium. suum indu. C ἀξει elc δρος ἅγιον αὗτου ἐπαγγέλλεται, δέ-

ciurum se denuntiat. Victimqsque ab. eis, precum
videlicet et laudis ; aut. etiam corporesas, si de his
Scrino sit, quae ante adventum offerebantur, accé-
plurum. Putere enim domtem. suam gentibus omni-
bus : ut Israelitarum fastum reprimat, qui gentibus
insultantes, partem se et sortem Dci, populumque
sanctum appellare non verebaniur ; imo et beatos
ideo pradicare, quod sibi quz Deo placerent, co-
gnita essent. Sed vide jam, qui prioribus autiquatis,
recentia omnia evaserint. Cavet enim lex Amiuo-

nitas et Moabitas Ecclesiam Domini ingredi ; cum.

Christus omues in sanctain Ecclesiam **, quae sau-
cii montis nomine siguilicatur, induclurum se polli-
ceatur : in. quaia qui admittentur, ejusdem donis

ξεσθαί τε παρ᾽ αὐτῶν θυσίας, δηλαδὴ τὰς δι εὐχῶν
καὶ αἰνέσεως, fj καὶ τὰς σωματικὰς, εἰ περὶ τῶν πρὸ
τῆς παρουσίας ὁ λόγος. Τὸν γὰρ οἶκον αὐτοῦ xa-
σιν ἀνεῴχθαι τοῖς ἔνεσιν, τῶν ἐξ "IapadjA διελέγχων
τὺν τύφον, ol κατεφόοντο τῶν ἀλλογενῶν., μερίδα
xai κ.1ἤρον Θεοῦ, καὶ Ἰαὺν ἅγχιον ἑαυτοὺς ὀνομά-
ζοντες, xai λέγοντες' « Μαχάριοι ἐἑσμὲν Ἱσραὶλ, ὅτι
τὰ ἀρεστὰ Κνρίῳ γνωστὰ ἡμῖν ἔστεν.ν Καὶ ὅρα πῶς
«παρῆηλθς τὰ ἀρχαῖα, καὶ Υέχονε πάντα χαινά. Ὁ μὲν
γὰρ νόμος φησίν’ Οὐκ εἰσελεύσεται ᾽Αμμανίτης xol
δΙωαδίτης εἰς Ἐκκλησίαν Kuplou. 'O δὲ Xp
Φάντας εἰσάξειν εἰς την ἁγίαν Ἐκχλησαίαν ἑταγ-
γέλλεται. Aot γὰρ ὄρος τὸ ἅγιον. Εἰς ἂν εἶτελ-
θόντες τοῖς ἐξ αὐτοῦ χαρίσµασιν ἐνευφραίνονται. Ὡς

ollectabuntur. Deinde, tanquam a legis cultu faeta D δὲ &x παραδείγµατος τῆς κατὰ vópov λατρείας,

deuionstratione, acceptas eorum fore victimas dicit.
Percommode id quidem, cum siut. veluti quadam
holocausta, quotquot se totos Deo consecrarunt :
czteri autem quiedam, quie ex parte tantum cre-
enantur, victima ; quales ii sunt, G45Q qui matri-
monium amplexi, vitam Deo simul et mundo tri-
buunt.

ΑΙ vero nou gentibus solum mansuetus futurus
9οἱ Salvator. Congregabit enim, inquit, etiam disper-

^* Rom. 15, 6, 7. 9! Gen, xxxv, 10. ?* Mati xix, 12... 92Joan. iiv, 3. "* Deut. xxm, 5

δεχεὰς αὐτῶν ἔφη γίνεὔθαι τὰς θυσίας. ᾿Αναλόγως
γὰρ, τῶν μὲν ὀὁ.λοκαυτουµέγων, ὅσοι OV. ὅλων Éav-
τῶν καθιέρωνται τῷ θεῷ' τῶν δὲ ἐκ µέρους, bnola
τῶν ἐν Κυρ/ῳ γεγαµηχότων dj ζωὴ, μεμερισμµένη
£:0 t£ xaY κόσμῳ.

ID3j» οὗ µόνοις ἥμερος τοῖς ἐξ ἐθνῶν ὁ Σωτήρ.
Συνάξει γὰρ,φησὶ, χαὶ τοὺς διεσααριιένους Ισραή1.

ΝΑΙ 5 LECTIONES,

b ^y. εἰσί.

Φ09

COMMENTARII IN ISAIAM.

25-0

Απέστησαν γὰρ τῆς ἐν νόμῳ πολιτείας μᾶλλον, T] À sos Israel : qui a legis. instilnto longius, quam a

τῆς Ἰουδαίας ἔξω Υεγόνασιν, εἰδωλολατροῦντές τε
xaX διδάσχοντες διδασκαλίας ἐντάλματα ἀνθρώπων.
Ἐξ ὧν d ἐπισυναχθεὶς ἐκ τῆς διασπορᾶς "legal,
οἵτε πάλαι θεοσεθεῖς, xal τοῦ Σωτῆρος οἱ parta.
Τὰ θηρία δὲ τοῦ δρυμοῦ τὰ μετὰ τοῦ Ἱσραὴλ σαυν-
αγόµενα σηµαίνοι τοὺς ἐθνικοὺς. Δρυμὸν γὰρ συν-
έθως χαλεῖ τὸ πλῆθος τῶν ἀλλοφύλων ἐθνῶν, ἅπερ
εἰς ἑστίασιν ἀνακαλεῖται πνευµατιχήν. Διὸ χατὰ τὸν
Ἁχύλαν ἀντὶ τοῦ, πάντα τὰ θηρία, πᾶν ζῶον αὐ-
τοῦ εἴρηται. Καὶ πάλιν πάντα tà ζώα αὐτοῦ. Τίνος
b: αὐτοῦ, * τοῦ θεοῦ; οὐχ ἁπλῶς δὲ τὰ θηρία καλεῖ,
ἀλλὰ τὰ αὐτοῦ. Ἐθηριώθησαν γὰρ ὑπὺ τυράννω τε-
θραμμµένοι τῷ διαδόλῳ, καὶ ξῶντες οὐκ ἀνθρωπίνως.
Λ)λὰ νὸν αὐτοὺς ἐπὶ τράπεζαν χαλεῖ τὴν vorahv,

terra patria, recesserunt ; dum se idulorum cul-
tui manciparent, hominumque doctriuag οἱ mar-
data docerent ** : quorum de nuneero tamen ille
ipse fuit Israel, qui de dispersione collectus. est,
veteresque pii, ct ipsi etiam Salvatoris disciyuli. Si-
gnificautur vero ferarum saltus nomiue, gentes ipsa,
qua sunt post. [araelem congregatg. Saltum. enim
usitate alienigenarum gentium multitudinem ap-
pellat, quas ad spirituales epulas invitat. Indeque
est quod in Àquilie interpretatione, pro quo onmes
bestie babemus, omre animal ejus scribatur. EL
rursum : Omnes fere ejus. Cujusnam autem ejus,
nisi Dei ipsius ? N: qué vero feres uppellavit simpli-
ciler, scd. ejus provocabulum addidit, In ferarwsn

v ἄρτον φαγεῖν τῆς ζωῆς, ὥς τε χαίροντας λέγειν" B enim naturam transierunt, qui sub. diaboli tyrau-

("lizo!pasev ἑνώπιόν µου τράπεζαν. » Καὶ δι ἑτέ-
ρου δὲ προφήτου φησί" «dete χαὶ mlece xal µ:-
θύσθητε οἱ πλησίον. » Μαχρὰν Υὰρ ὄντες θεοῦ, διᾶ
πίστεως Ἠγγισαν, xal µετέχουσιν ἄρτου τοῦ ατηρί»
ζοντης χάρδίαν ἀνθρώπου. Κατὰ δὲ τὴν ἱστορίαν
διχῶς vofsst;. Ἡ * γὰρ διὰ τὴν ἀπὸ Βαδυλῶνος
ἐπιστροφὴν τοῦ λαοῦ τὴν ἐπὶ Κύρου xal Δαρείου
xai ᾿Αρταξέρξου γενοµένην λέγων συγάξειν τὸν
Ἱσραὴ., μετ' αὐτῶν χαὶ τὰ θηρία συν άξει φη-
g(v. Τότε γὰρ εἰχκὸς ἣν χαὶ πληθος αὑτοῖς ἀλλοφύ-
λων ἐθνῶν προση.υτεῦσαι, οὓς διὰ τὸ ἀλλογενὲς
καὶ ἄγριον θηρία καλεῖ. Ἡ θηρία συνήθως φησὶ
τοὺς χαταδῃώσαντας τὸν Ἱσραὴμ, xaX ὅλῳ στόματι
φαγόντας αὐτὸν, διὰ τὴν εἰς Χριστὸν ἀσέθειαν. Διὸ
xai ὡς θηρἰα πρὸς βρῶσιν αὐτοὺς τοῦ ἔθνους
καλεῖ, xaV τὸ εὔλογον τῆς κολάσεως ἔπιδ.ἴχνυται
λέγων ^ ἴδετε ὅτι πάντες ἑκτετύρ.Ίωνται.

nide vitam) vjxerunt ab omni liumanitate alienum :
quos tamen ad intelligibilem mensam nunc iuvi-
tat 55; panis vit;e scilicet comeslionem ; ut laeti illad :
« Parasii. in conspectu :neo mensam *"*, » usur-
pare queant. Est vero apud prophetam alium et
istud : « Comedite et bibite, et inebrieinini, qui prope
estis 5. » Cum enim a Deo longe abessent, per {)-
dem ad cum accesserunt, panisque illius, qui cor
hominis coufirimat **, participes effecti sunt. Quod
si ad historiam referas, hoc modo sensus duplec
csse potest. Aut enim proptet. populi reveisionen
a Dabylone, quz? sub Cyro, sub Dorio, atque Arta-
xerxe contigit, Jsraelem se congregaturum dicens, et
[eras etiam eis coacturum se signillcat. Est enim
consentaneum alenigenarum quoque gentium nu-
merum aliquem sese illis adjunxisse ; quos pro-
pier generis diversitatem, morumque duritiem fe:

ras appellat. Aut etiam congrue el Tawiliariter eos ita indicavit, qui 1sraelem dirupuerunt, totoque ore,
magna in Christum | impietate. comederent. ltaque 44] οἱ eos, qui sunt de gentibus, tanquam feras
ad comeslionem invitat, justamque viudicte rationem | ostendit, dumm ca:cos omnes. factos jubet intueri.

Τινὲς δὲ φασιν ὡς προγνοὺς ὅτι τὰ μὲν θηρία Aiunt vero nonnulli quia feras pradicationi ere-
πεισθήσεται τῷ ωηρύγµατι, ἓν ἀπιστίᾳ δὲ τὸ Ἴου- —dituras pravidisset, in infidelitate autem perman-
δαίων πλῖῆθος μενεῖ, τυς.οὺς εἰκότως αὐτοὺς — suram esse Judzorum mulutudinem, ezrcecates
ἀπεχάλεσεν, οἳ μηδὲ τοῖς Θηρίοις veyóvaoiw ἴσοι. — illus ideo merito nuncupasse, quod feras immani -
ἉΑντὶ δὲ τοῦ, ἴδετε ὅτι ἐκτεεύφ.ῖωνται, Xóppayo; — tae superareot. Caeterum pro quo : Videte quo-
xdi Θεοδοτίων, οἱ cxoxol αὐτοῦ, φασὶ,.τυφ.Ίοί. — niam ceci [acti sunt, habemus, Custodes ejus ceci
Αχύλας δὲ σχοπευταί. ᾽Αντὶ δὲ τοῦ ἐνεοὶ, Zóppa- — dixerunt Symmachus et Theodotio ; Aquilas autem
yos d.lu Aot. ᾽Αχύλας δὲ μογιάλοι. Νοῄσεις δὲ τοὺς — speculatores. ltem, muti ; sermonis experies Syinma-
ἐνταῦθα cxoxobc vcvglobc i$ ἑτέρων διορατικῶν — chus; Aquilas: autem, lingua. impediti, Intelligus
σχοπῶν, περὶ ὧν ἑλέγετο. Φωγἡ τῶν gv luccórcur p, vero quinam hoe. loco ceci custodes. dicantur, si
σε ὑύώθη. 'AvO' οὗ οἱ λοιποί dur) τῶν σκοπῶν — cum. oculatis et perspicacibus aliis conferas, de
σου ἐπῆρε φωνήν. "Hv δὲ περὶ τῶν ἀποστόλων Ó — quibus est. illud, quod sequitur : Vor custodien-
λόγος τῶν διορατιχῶν τῆς Ἐκχληαίας σχοπῶν. Kai — tium te elevata est. Quod ita exteri interpretantur :
πρὸς. letexeA δέ φησιν ΄ Ylk ἀνθρώπου, σχοπὸν é- — Vox custodam tuorum vocem exiulit. Est autem de
δωκά σε τῷ οἴχῳ "lopati. Ἐνταῦθα δὲ οἱ τοῦ "lou- — apostelis sermo, qui perspicaces et acuti. fuerunt
δαίων ἔθνους ἄρχοντες tvgJol σκοποὶ λέγονται, xal — Ecclesie oculi. Sunt ad Ezechielem ista: « Fi
χύνες ἐνεοὶ οὗ δυγάμενοι ὑ.ακτεῖν, οὐδὲ τῆς τοῦ — howinis, custodem dedi te domui Israel *. » hi-
θεοῦ ποίµνης ἀπελαύνειν τοὺς λύχους. Καὶ πῶς 4 οἱ cuntur vero hoc loco Judaica gentis priceipes cact
πρώτους ἑαυτοὺς éxtvy.locartec, χαὶ τὸ φῶς τὸ —custodes, et canes muti uon valeutes latrcie, neque

55 σα, xxix, 45 ; Matth, xv, 8.

05. οὐ Ezecl 11 5ο Joan. τι, 5U0seqq..— "' Psal. xxt,5.. ?* Jerem, xxv, 27, ** Psal. cin,
5. zech. 11, 17.

VARLE LECTIONES,
ο)». 5$. — d ἴσ, εἰτί.

PATROL. GR, LXXXVIIL Ν

e

PROCOPII GAZ.EI

2,72

a De pecore lupos arcere. Sed qui se primi exce- A ἀληθινὸν pi, δεφάμενοι ; xaítot σαφῶς ἐθόα. «Evo

carunt, veramque lücem hon admiseruit, cum
aperte clamantem, « Ego sum lux mundi ο, » au-
dierinti? Et rursum : « Qui sequitur me non am-
bulabit in tenebris, sed habebit lumen vite **. »
De his nimirum illa sunt, qu:» apud prophetam
reperias : « Cum lucem exspectarent, facte sunt
i'lis tenebre. Cum splendorem, n caligine ambu-
laverunt **. » FL ista etiam Salvatoris: « Ceci sunt
cecorum duces **; » quod es! ad mentem referen-
dum. Atque hinc est quod eos hoc loco propheta
sapere non novisse adjecit . ad quod his verbis ad-
liortatur et David : « Apprehendite disciplinam, ne-
quando irascatur Dominus, ct pereaUs de via ju-
sta *5, » Sicut infidelibus contigit, qui a vix evan-

gelica aberrantes ob id cum grege. perierunt, B

quod nou solum, Μί canes, eum non custodirent ;
sed $449 luporum more in eumdem sxvirent. **;
q'alia de. ipsis huuc in modum legimus : « Sa-
eerdotes. tui non dixerunt : Ubi est Dominus ? οἱ
qui legem tenent me ignorarunt *. » Et pastores
bupie in. me egerunt, qui ne ad [atratim qui-
dem usque progressi sunt: sed mhil omnino a

eipt τὸ φῶς τοῦ χόσµου. » Καὶ πάλιν « *O ἆκολου-
jov ἐμοῖ οὗ μὴ περιπατῄσῃ tv τῇ σχοτίᾳ, ἀλλ᾽ Έξει
tb φῶς τῆς ζωῆς"; περὶ ὧν ὁ πῥοφήτης φπαίν :
ε Ὑπομὲινάντων αὐτῶν qux, ἐγένετο αὐτοῖς σχότος '
μεινάντων αὐγὴν, Ev ἁωρίᾳ περιεπάττσαν. » Καὶ ὁ
Σωτ]ῥ δὲ φησι’ «Τυφλοί εἰσι ἐυφλῶν ὁδηγοὶ, δηλον-
ότι thy διάνοιαν. » "00εν ἐπίγαγε vov 6 προφήτης,
xol οὐκ ἔγνωσαν Φρορῇσαι. Δι ὅπερ αὑτοῖς παρ-
εχελεύετο xal Δαθίδ’ « Δράξασθε παιδείας, pif ποτε
ὀργιαθῇ Κύριος, xal ἀποιεῖσθε ἐξ ὁδοῦ διχαίας. »
Ὡς μὴ πεισθέντες ὁκ τῆς ἐδοῦ τῆς soa rete ἆπο-
λώλασι σὺν αὐτοῖς, ofc ἐποίμαινον, πρὺς τῷ μὴ ϱν-
λάττειν ὡς κύνες, τὰ τῶν λύχων ποιῄσαντες, ὡς λέ-
γεσθαι περὶ αὐτῶν «Οἱ ἱερεῖς οὐχ εἶπον , Ποῦ ἐστι
Κόριως; καὶ οἱ ἀντεχόμενοι τοῦ νόµου, oOx Ἱπί-
σταντό µε. » Καὶ ot ποιμένες Ἱσέδουν εἰς Epub. Ot οὐδὲ
µέχρι τοῦ ὑνακτεῖν ἐχώρουν, ἀλλὰ καὶ οὐδὲν καθ-
ευδόντων δ.αφέροντες φανταρίαις προσεῖχον µόναις
ὥσπερ ἐγυπγιαζόμενοι. Aib Σύμμαχος μέν φησιν
ἁραματισταὶ χοιμώµενοι, ἁγαπῶντες γυστάζειν. Ὁ
δὲ ᾽Αχύλας' zarcatóyerot κοιμὠμενοι, ἁγαπῶντες
rvctáctat,

dormientibus differentes, vanis tantum. — imaginatlonibus, veluti qui somniant, atienderunt ; quo fs-
ctum est, wL visis delectari Symmachus, somnia autem [fingere Thcodotio; uterque simul quietem

ei dormitalionem amare dixcrint.

Tales igitur in extraneos contra quos vigilantes
vt sobrios esse oportuit, ipsi se pr:estiterunt, in
domesticos autem impudentes, qui. commissa sibi
perora, magna ct. inexplebili cupiditate depasce-
rent. Jura enim corrupti donis evertebant, sicut

est a. propheta prius exprobratum, ubi eos furum

socios esse donaque diligere conquestus cst. Quin
et cam /— Deo Hafacum expostulans in. luec. verba
etiam erumpit : « Ex adverso mci facium est judi-
cum ; et judex accipit, cam ob rem dissipata est
lex, neque in. [που educitur judicium ; quia im-
pius pravvalet adversus justum 55. » Eo ipso deinde
quod decimas tantum de fructibus percipere de-
bebant, anethum, et. wentliau, cuminumque ip-
summ decimabant : jusiitiam vero, misericordiam
et lidem, teste Salvatore **, negligebant. Quo fa-
etum est, ut onines vias suas, non Dei secutos esse
dixerit. Neque vero tales se tantuin sigillatim pra-
stiterunt, sed unain omnes opinionem secuti mala
concilia inierunt : cujus generis illa fuerunt qua

Καὶ τοιοῦτοι-μὲν ἦσαν πρὸς τοὺς ἑχτὸς, xa0' ὧν
ἔδει Bev pr, yop£vat χαὶ νέφειν. Πρὺς 65 τοὺς οἰχείους
ἀναιδεῖς, χατεσθίοντες τὰ ὑποχείμενα θρέµµατ.,

καὶ τοῦτο λίαν ἀπλῄστως. Παρεδίχαζον γὰρ διὰ

δὗρα, χαθάπερ ἔφη π͵,ολαθὼν προφῄτις χοινωκὶ
χλέπτων, ἀγαπῶντες δῶρα. Καὶ ᾽Αμδαχοὺμ δὲ πρὸ;
τὸν θεὺν ἀγανακτητ'κὰς εἰπὼν «ωνὰς ἑπιφέρει'
c Ἔς ἑναντίας µου γέγονε χρίσις, xaX ὁ χριτὶς Aay-
ϱάνει. Διὰ τοῦτο διεσχέδασται νόμος, xal οὐκ ἑξάγεται
€i; τέλος χρῖμα, ὃτι ὁ ἀσεθῆὴς χαταδυναστεύτι τὸν
δίνα-ην. » Καὶ τοῦ δὲ χαρποῦσθαι τὰς δεκάτας µήν»»,
ἐγίνοντο ἁποῦ- κατοῦντες τὸ ἄντθον καὶ τὸ ἠδύρσμον
xai τὸ χύμινον, xaX παρορῶντες thv. χρίσιν. xat τὸ
ἔλεος xa ctv πίστιν, χαθά φησιν ὁ Σωτήρ. Ταύτης
ἕνεχα τῖς αἰτίας πάντες qnot ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν
ἠκοούθησαν, οὗ ταῖς ὁδοῖς τοῦ θεοῦ. Kal οὗ καθ
ἕνα µόνον σαν τοιοῦτοι, ἀλλὰ καὶ χατὰ τὸ αὑτὸ συνέδ-
ρια ποιούµενοι πονηρὰ, οἴα τὰ χατὰ Χριστοῦ, xai
τῶν ἀπιοστόλων. Taíc γὰρ ὁδοις αὐτῶν ἀκο.ουό-
οὔντες φιλήδονοι μᾶλλον ἦσαν, fj φιλόθεοι.

in Christum εἰ apostolos habuerunt. Cum enim sxas illi vias. sequerentur, volupistum se suarum,

quam Dei amantiores prabuerunt.
CAP. LVII.

Vgns. 4-44. Videie quomodo justus periit, et
nullus vir suscipit corde. Et viri justi tolluntur,
neque quisquam est, qui consideret. Α [acie siqui-
dem iniquitatis sublatus est justus, Erit in pace se-
puliura — ejus, sublata est de medio. Vos autem
accedite huc, filii iniqui, semen adulterorum, et
! meretricis, eic.

lique nefaria corum iu Christum et justos con-

^! Joan. viri, 12... ibid. *? [sa. Lix, 9.
? vopien, im, 4. " Habac. 1, 5, 4,

* Mattb, xv, 14.
* Matth. xxui , 95.

ΚΕΦΑΛ. NZ.
α-ιδ. Ἴδετε ὡς ὁ δίκαιος dzoleco, xal οὐδεὶς
dvip ἐκδέχεται τῇ χαρδίᾳ. Bnl ἄνδρες δίχαιοι
εἴρονται, καὶ οὐδεὶς χαταγοεῖ. Απὺ γὲρ Apoc
ώπου ἁδικίας ἧρται à δίχαιος. Ἔστεαι ἓν' εἰρήνῃ
ἡ cag αὑτοῦ. Ἡρται ἓκ τοῦ μέσου. ᾿Υμεῖς δὲ
προσαγάγετε ὧδε viol ἄνομοι, σπέρµα μοιχῶν

xal πόργης, x. t. λ.
Av ὅπερ εὐθὺς αὐτῶν τὰ χατὰ Χριστοῦ xai τῶν

55 Ῥου]. u, 12. ** Ezech. xxn, 41.

9513

COMMENTARIT IN ISATAM.

2:1

δικαίων Erugég:c τολμήµατα λέγων" Ἴδετε ὡς ὁ Α cilia statim. addidit, cur dixil: Videte quomodo

δίκαιος αἵἴρεται, xai οὐδεὶς ἐκξέχεται tq χαρδίᾳ
Καὶ τῶς yàp Έμελ.ον ἰδεῖν οἱ τυφλοί; ἡ γὰρ ἂν
ἑώρων αὐτὸν, τῶν xa « αὐτῶν οἰχονομίαν νοῄσαντες
καὶ οὐκ ἂν ἐκ τῶν ἑναντίων ἔλεγον εδήσωμεν τὸν
δίκαιον ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστιν; » Δίκαιος δὲ ἣν,
ὡς οὐκ εἰξὼς ἁμαρτίαν' οὗ d µετέχοντες καὶ οἱ
μαθηταὶ χρηµατί,ουσι δίχαιοι, οὓς χαὶ αὐτοὺς àn-
έχτειναν τὸν εὐαγγελιχὸν αὐτοῖς πρεσξεύηντας λόγον,
Απέχτειναν γοῦν Ἰάχωθδον τὸν ἀδελφὸν τοῦ Κυρίου,
xaX Στέφανον, τὸ τῆς ἀσεθείας οὐκ ἐννοούμενοι
μέγεθος ' ὅπερ ἑἐστὶ τὸ, μὴ ἐχξέχεσδαι τῇ καρ-
δίᾳ.

Ἡρται δὲ χα) ἓκ προσώπου ἁδικχίας ὁ δίκαιος *
τοῦτ) ἔστιν, οἱ ἅδιχοι χατηγωνίόαντο τοὺς δικαίους.
Ὁμοῦ. δὲ xai τὸν θάνατον, xai «hv ἀνάστασιν τοῦ
Κυρίου δεδήλωχε. Aix μὲν τῆς ταφῆς, τὸν θάνατον’
διὰ δὲ τοῦ ἧἦρθαι ταύτην ἐκ μέσου, τὴν ἀνάστασιν.
Αφανὶὺς γὰρ γέχονε ut, µείναντος ἓν αὑτῇ τοῦ τα-
φέντος, ὡς χαὶ τὸν ἂγγελον λέγειν’ Δεῦτε, ἴδετε τὸν
τόπον ὅπου ἔχειτο. Πῶς δὲ γέγονεν ἡ capi] αὐτοῦ

ἐν ερήνηι, 3 ὅτι σιωπῶν, xal μηδὲν ἀντιλέγων ἄν-

Ἂρηται; f| ὅτι oüx ἐπεδιχάσατο αὐτοῦ ὁ ἄρχων τοῦ
κόσμου τούτου, μγδὲν εὑρὼν ἓν αὐτῷ: f| ὥς φασιν,
ἐπειδῇ πάντες οἱ χαθἠγηταὶ τῶν Ἰουδαίων, μετὸ
τῶν ὑπηχόων, ἀπέχτειναν αὐτὸν ὁμονοίφ χρησάµε-
vot, μγδενὺς ἀντιλέγοντος. "Ex πολλτς δὲ φιλοθεῖας
λοιπὸὺν ὁ προφήτης αὐτοῖς ἐπιφέρετοι, of; οὐκ foxs-

σε τῶν προφητῶν τὸ αἷμα, πρὸς αὑτὺ δὲ τῖς µιαι- C

φονίας ἀνέδραμον τὸ κεφάλαιον. Δεινὸν μὲν γὰρ
ὅτι καὶ πάλαι τοὺς προρίτας ἐσυχοφάντουν. Πλ}ν
ἁλλ᾽ σαν ἄνθρωποι τάδιν οἰκετιχὴν Ἀεριφέροντεςι
TL δ’ ἂν εἶποις, φγοσὶν, ὅτι χατ αὐτοῦ τοῦ πάντων
Δεσπότου τὰς γώσσας ἐκίνησαν; Σαμαρείτην γὰρ
ἔλεγον, καὶ οἱνοπότην, χαὶ ἐκ πορνείας Υεγενντμὲ-
yo), καὶ δαιμονᾷν. Καὶ τέλος ΠἩιλάτῳ προσαγαγόντες
ἔφασχον' « Οὗὖτος ἀνασείει τοὺς ὄχλους, χαὶ χωλύει
φόρους διδόναι Καΐσαρι.» Τοιγαροῦν δι Ἡσαῖου c»
civ ὁ Σωτήρ. εὐδαὶ αὐλοῖς, ὅτι ἀπεπίδησαν dm
Eun. Δείλαιοί elato, ὅτι ἠσέόησαν εἰς ἐμέ. Ἐγὼ δὲ
ἑλυτρωσάμητν αὐτούς. Αὐτοὶ δὲ κατελάλησαν xaz'
ἐμονῦ Φευδῆ. » Καΐτοι γὰρ εἰδότες ὅτι αὐτὸς 6 χληρι-
νόμος ἐστὶν, ἔλεγων ’ «Δεντε, ἀποχτείνωμεν αὑτόν.ν

justus. tollilur, el nemo suscipit ευγάδ. Sed eniw,
qui ridere poierant, qui ceci erant? Annon. enint,
si ipsum essent. intuiti, converso ad eeconomiam,
quie contra se. est, animo, non ex adverso dixis-
sent : « Ligeinus justum, quoniam inutilis est no-
υἱ "*? » Erat vero is justus, GA49 qui pecca:wm
nesciebat : cujus οἱ qui etiam. participes effecti
sunt, discipuli, justi quoque nuicupautur ; «quos
isli, cum evangelicum sermonem promulgareut,
interemerunt. luterfecerunt. igitur Jacobum fra-
trem. Domini , οἱ Stephani, cum. ad. sceleris
impietatisque magnitudineni non adverterent ; quod
ipsum est nequaquam corde suscipere.

Es! vero eiiam a facie iniquitatis sublatus justus;
quod idem plane est, ac si ab injustis smperatos
esse justos diceret. Simul autem et mortem ct
resurrectionem Domini significavit, Per sepultura.u
quidem, mortem ipsam, resurrectionem antem eo
ipso, quod eam de medio sublatam esse dixit.
Obscura enim fuit, cum in ea, qui sepultus fuerat,
non remansisset, ipso testante angelo, cum acce
dere, locumque ubi jacuisset inspicere hortare-
tur **. Qui autem iu pace ejus (uisse sepultura dica-
tur : nisi vel quia tacens, nihilque contra afferens,
hiteremptus est; vel quia jure in eum non decerta-
vit hujus mundi pri:ceps, qui nihil in eo culpe

| reperit, vel etiam, aiunt, quia ab ompibus Judaro-

rum ducibus, populo ipso consentiente, nulloque
repugnante, trucidatus est? Multo deinceps in
Deum amore propheta incensus in eos invehitur,
qui noudum prophetarum sanguine satiati, ad
supimmum crudelitatis apicem ascenderunt. Grave
enim erat olim prophetas ab eis falso accusari :
qui tamen eli ii mortales erant, servorumque in
numero habiti. Sed quid ad illud respondeas, in-
quit, quod suum. adversus illi, omniumque Doa.i-
num linguam acuerunt? Saimaritanum 75 enim,
vinosunm, notlhum et insanum esse 13, ad Pilatuin
deinde pertrahentes turbas euin excitare, Cxsari
denique ne vectigalia solverentur, prohibere "*,
ausi sunt affirmare. Hinc illa igitur, que apud
Isaiam dicit in htnc, modum Salvator : « V. ipsis,
quosiam recesserunt a me ; miseri sunt, quoniam

Kai διὰ τοῦ ψαλμοῦ δέ φησιν’ « Αντὶ τοῦ ἀγαπᾷν D in. me Impic. egerunt. Ego. redemi eos, ipsi vero

με, ἑνδιέδαλλόν µε.) Téxra δὲ χαλεῖ ἁπω-λείας ,
ὡς μὴ δεξαµένους τὸν σώζοντα * xàl σπέρμα ἄνο-
por * « Περὶ ἐμοῦ γάρ φησι γέγραφε Μωστς' » ὥστε
xa τὸν νόµον. παρέθησαν. |

locuti sunt in me falsa **, » Etsi hzredem esse
now ignorarent : « Venite, occilamus eum 16 »
dixerunt tamen. Sunt et in. Psalmis ista ejusdem :
« Pro eo ut diligerent tne, detrahebant mihi **. »

Vocat autem fifios GA/& perditionis et sen en. iniquuwin, tanquam qui salutis auctorem non. adwi-
serint, de quo Moses sibi non tacendum putavit : unde et legem eos violare constiterit.

Φησὶ δὶ αὐτοὺς xal σπέρμα μοιχῶν καὶ &óprnc
μοιχούς qnot, χαλῶν ἐν τούτοις τοὺς τῶν ἹἸουδαίων
χαθηγητάς. 0ἱονεὶ γὰρ ἐμοιχῶντο τὴν Συναγωγὴν,

7 Sap. n, 12. ?! Matth. xxvin, 6.
Osee vit, 2. 7* Mattb, xxi, 98. 7? Psal. cviui, 4.

VARIA LECTIONES.

4 γρ. οὗ.

1 Joan. viu, 48.

Adjicil vero et semen adulterorum esse, mere-
tricisque adulteros, ut eorum etjam de numero
Judzorum duces esse signi(icet. Cum Synagoza

15 Matth. xi, 19. 7 Luc. xin, 9. * Imo,

2515

PiOCOPII GAZ EI

Q*-
4a

enim veluti. fornicabantur, qui mandata sua, non A ἐντάλυατα ἴδια, οὗ τὰ ἐκ νόμου δ.δάτχοντες. ων τ

legem docerent : quo factum est, ut non abs το
mereiriZ ea nominata sit, qux? horum semina cx.
ceperit. Cum deinde Dominum trucidassc dixisset,
jundudum odio in Deum lakorare eos ostendit,
qui ad idola olim contra legem (qux Deum ado-
rare, eique uni servire Jubet **) solerent adhortari;
exterosque etiam, ne solis impios esse sibi sufli-
ceret, eadem docere. Eris igitur, ait, pars vulpium,
id est demonum, quibus ipsa servivisti ; quos ideo
etiam tenebrz manent exteriores, quod ad te quo-
que filiorum immolatio, hostibus ipsam inducen-
tibus, perventura est.Sequitur vero : Et retro postes
hostii posuisti memoriale tuum; simulacra nimirum
pro phylacterio in. pignus. idololatrie usurpafis,
quoe ut in memoriam semper. redirent, vel foribus
ipsis insculyta. erant... Putabas namque ista esse
meipso tbi util ora. Qui enim quod malum est
app 'tatnr, nisi saltem. eolore tenus ipsa bonitatis
species. appareat? Deinde, quod super montem ez-
celsum ibi cubile tuum sit, justa. idola. propter
iusomnia dormivisse significat Atque hzee quidem :
[η cw tedes cecos, mutosque canes ; quie autem
deinceps sequuntur, tanquam. adversus Jerusalem
ipsam, Judzorumque synagogam dicuntur : quam
dormientes secum, vel (ut interpretantur alii) cuhile
eorum, custodum nimirnm, de quibus sermo est,
dilerisse signillcat, oinnique cum eis viam suam
[ornicatiene, id est, idololatria, necyomantia, au-
guriis, cvterisque ejusmodi refersisse; et ita mul-
los a se removisse. Cum cuim Mierosolymis pro- C
phetze ipsi piique viri discederent, voces istas in
em 6455 jactabant : « Curavcimis Babylonem, et
non esl sanata. [Welinquamus eam, et. abeamus
quisque in terram suam **; » ita Jerusalem Baby-
lonis nomine nuncupantes. Vel ccrte. curiosa vi-
εἰπί eultus zemul.t;io5e, iigentem deorum mulii-
INdinem a se longe remotum amplexam esse eo ipso
significat, quod legatos sltra. terieinos suos eadem
siiserit. Habet autem. io. hunc nodum Symmachi
iterpretatio : Muliiplicasti pigmenta tua. Misisti
rades tuos usque longe.

Est vero tanquam ad. meretricem "5, quie se ad
corum, qui illam adeunt, voluptatem exornet,
oralio; unde et ad. iuferos usque humiliutam esse,
multisque itineribus suis laborasse dixit. Cum enim
in celsitudinis gradu apud Deum non perstitissel,
humiliata est. haque. dicebat: « Fijos. genui εἰ
exaltavi ; ipsi autem me aspernati sunt *!, » Qui-
nam autem est /wmilitatis modus ? Itinerum varic-
tas. Non enim viam unam, et regiam, sed multas,
. et aberrantes secuta es; qu;e ab aliis semper, ad
alios deos transire consucveris. Quale solet in im-
mensis eliam voluptatibus contingere, cum divitit,

cum petulantia, cum vana gloria obturbant. Hinc
15 Deut. vi, 13.

** Jerem. 11, 9. ** Isa. 1, 2I.

Συναγωνῖ, δεχοµένπ τὰ σπέρματα. δικαίως ἔχρτ-
µάτισε π΄ρ)η. Κωυρ:ρχτόνους 05$ αὐτοὺς ἀποφήνας.
δείχνντιν ἐκ παλα.οῦ νοσοῦντας αὐτοὺς τὸ µισόθεον.
"Yos. γὰρ οἱ καὶ πάλαι πεΓακαλεῦντες ἐπὶ τὰ
εἴδω.]α, χαὶ' ταῦτα τοῦ νόμου διδάξαντος ' « K óptos
τὸν θεόν σου προσχυνῄσεις, xat αὐτῷ μόνῳ λατρεύ-
σεις.» Καὶ οὐκ Ίρχει póvotg ἀσεθεῖν, ἁλλὰ καὶ toy;
ἄλλους ἑδίδασχον. "Εσῃ τοίνυν μερὶς ἁλωπέχων, ὃτ-
λονότι δαιμόνων οἷς περ ἑλάτρευσας, of; τὸ σχότ»;
ἠτ,ίμαστσι τὸ ἑξώτερον . * f ἄρα τὴν σραγην tox
τἐχνων φγοὶν εἰς αὐτοὺς περι[ελεύσ]εσθαι, πο)ε-
µίων αὐτὴν ἑπαγόντων. Oro δὲ, ὅτι καὶ ὀπίσω τῶν
σταθμῶν τῆς θύρας ἔθηκας μγημόσυγἁ cov, τὰ
ἀντὶ φυλακτηρίου λέγων ἀγάλματα,, μνηµόσυνα τῆς
εἰωλολατρείας ὑπάρχοντα, πρὸς τὸ μεμνῆσθαι τού-
των διὰ παντὸς παρεαστηχότων f f] ταῖς θύραις ἔγγε-
γλυµµένων. Ώου γὰρ ἐμοῦ ταῦτα τυγχάνειν ὧφε-
λιμώτερᾳ. Πῶς γὰρ ἂν xai γένοιτο τὸ χαχὺν αἱρετὸν
ph φαινομένῳ χρωσθὲν ἀγαθῷ; Τὸ δὲ, ix' ἄρος
fündóx éxsi σου ἡ κοίτη, ἐπειδῃ τοῖς εἰδώλοις
ἑνυπνίων ἕνεχα παρεχάθευδον. Ταῦτα μὲν ὡς ng
τοὺς εἰρημένους σχκοποὺς τυςλλοὺς καὶ τοὺς χύνας
τοὺς ἑεούς. Τὰ δὲ ἑξῆς ὡς πρὸς αὐτὴν Ἱερουσα-
Qu, καὶ τῃν τῶν Ἰουδαίων ἐπιφέρει συγαγωγὴν,
ἨἩ (άπησας λέγων τοὺς κοιµωμένους μετὰ cov.
Κατὰ δὲ τοὺς λοιποὺς, ἡ]άπησας τὴν κοίτη» αὐ-
τῶν, τῶν σχοπῶν δτλονότ. τῶν εἰρημένων, μεθ ὧν
πάσης «Ἱοργείας ἐπλίμους ὁδὸν, θἰδωλολατρείας
νεχυοµαντείας, οἰωνισμῶν, καὶ τῶν ὅσα τοιαῦτα, ὧν
Υινομένων, πο. λΊοὺς ἑχοίησας ἀπὸ cov* φεύχοντες
γὰρ οἱ προφῖῆται xai οἱ θεοσεθεῖς τὴν Ἱερουσαλὴμ
ἔλεγον' εἸατρεύσαμεν τὴν Βαθνλώνα, χαὶ οὐκ láün.»
Ἐγχαταλίπωμεν αὐτὴν, χαὶ ἀπέλθωμεν ἔχαστος εἰς
τὴν γην αὐτοῦ, ὡς δεισιδαίµονα τὴν Ἱερουσαλὴμ
Βαθνλῶνα γχαλέσαντες. Ἠγουν φησὶν, ἐπ.ὶήθυνα
παρ᾽ ἑαυτῇ θεοὺς τοὺς μαχρὰν dx' αὐτῆς, περιερ-
γανομένη τὰ τῶν ὁμόρων σεθάσµατα. Ὅὸ δηλοῖ xat
τὸ, ἀπέστε.].1ε. Ἀρέσθεις ὑπὲρ τὰ ὅδριἁ σου. Ὁ
δὲ Σύμμαχος οὕτως ἑςέδωχε ' Καὶ ἐτ.ήθυνες τὰ
µιυρέψιά σου. 'Aaxécreclac. ἅμηρά σου ἕως µα-
κάν. m

Ὦς πρὸς ἑταίραν Gk χαλλωπιζομένην 6 λόγο; ἓφ᾽
ἡλονῃ τῶν αὑτῇ π; οσιόντων. "00εν φη1ὶν ἑταπει-

D νώθης ἕως d£ov. Taic πο.υοδίαις cov ἑκοπία-

σας. Mi µείνασα γὰρ ὑγηλὴ πχρὰ θεῷ. τεζαπείνω-
ται. Διό περ ἕλογεν ' «Yloug; ἑγένντσα χαὶ ὕψωσα,
αὐτοὶ δέ µε ἠθέτησαν. » Tl; δὲ τῆς ταπε:ν όςεητος ὁ
τρόπυς; ἡ πολυοδίᾳ. 00 γὰρ µίαν ὥδενες τὴν βα-
σιλικΏν ὁδὺν, ἀλλὰ πολλὰς xal πεπλανηµένας, ἀπ'
ἄλλων εἰς ἄλλους ἀεὶ θεοὺς µεταδαίνουσα. Τοῦτο δὲ
καὶ ἐπὶ τῶν ἑχτόπων οἶδεν ἀχολουθεῖν ἡδονῶν, «03-
του, χαὶ ἀσελγείας, xal χενῆς λόξης παρενογλούντων.
Διό φησιν Ἱερεμίας ᾿ «Ἐν ἐπιθυμίᾳ φνχης αὐτοῦ
ἐπνευματοφορεῖτο.ν Ὅπερ παθοῦσα uy ti δυσανάχλη-

ο’ ibid, 9.

VARI/E LECTIONES.

ο ἔπε.δς. ![c.xax.

ie.»

2511

τήν» Καὶ Ἱερουσαλὴμ δὲ φησὶν, ἑντόνως ἐπιχειμένη
tol, χαχοῖς οὐχ ἐπαύετο. Πρὸς fjv λέγει’ Οὐ κατ-
6δεήθης µου. "H νατὰ τὸν ᾽Αχύλαν, οὐκ &A«cdrev-
σας, ὥς τε τυχεῖν ἀρέσεως. Τὸ μὲν γὰρ ££ ἀρχῆς
ph παθεῖν σωφρονούσης. Τὸ δὲ χαὶ ἐπιμεῖναι λίαν
ἀπεγνωσμένης. Πρὸς ὃ λέλεχται’ «Mi ὁ πίπτων
οὐκ ἀνίσταται; 3| ὁ ἀποστρέφων οὐκ ἀπιστρέφει; »
μετανοοῦντας Υὰρ ἔτοιμος δέἐχεσθαι δι ἑνὸς εἰπὼν
τῶν προφητῶν ' ε Ἐπιστράφητε υἱοὶ ἐπιστρέφοντες,
καὶ Ἰάσομαι τὰ αυντρίµµατα ὑμῶν. » Oi 6k ὡς
ἁδυνατοῦντος σῶσαι Θεοῦ, προσδοχωµένων Βαῦν-
λω,ίω», τὴν εἰδωλολατρ:ίαν ἐἑπέτειναν.

hune in modum loquitur : « Convertimini, (ilii

COMMENTARII IN A1SAIAM.
τος. "Oüsv ἐπκάχει ΄ εΠαρεδόθη, τίς ἀποστρέφει αὖ- A illa Jeremize vox

| 29138
: « [n cupiditate anima sua fere-
batur quod qua patitur anima mon facile potest
revocari **. » [deoque idem, quis cani essct aver-

"surus, postulavit. Neque vero Jerusalem, inquit,

enixe malis incumbere desinebat ; quam hiis verbis
alloquitur : Non me rogasti ; aut. secundum Aqui-
Jam: Nom, precata es, ut ven'am consequereris.
Fuerat enim initio nihil peccare quidem, tempe-
tantis Immorari autem valde, et. perseverare, de-
speratz. Cujusmodi est et illud :« Nonue qui cadit,
non resurgit? Aut qui avertit, non revertitur ** ? »
Est enim ad eorum, qui resipiscunt, admissionem
facilis et promptus, qui per prophetam quemdam

reverlentes, et sanabo contritiones vestras **. » At

ili. tanquam servare Deus uon posset, cum DBalylonii ingruerent, 8448. idololatria adduxerint.
A φησι’ Τίνα φοδηθεῖσα ἐψεύσω µε; xi γὰρ Β Hiuc est quod ait : Quem timens mentita es mihi?

πρὸς θείαν δύναμιν ἄνθρωπος ὢν ὁ Βαθνλώνιος
ἴσχυεν ; γέγραπται γὰρ περὶ θεοῦ * « 'O κατέχων τὸν
γύρον τῆς γῆς, xat οἱ ἑνοικοῦντες iv αὐτῇ, ὡς ἀχρί-
δες. » Καὶ Ἡσαῖας δέ φησιν ' «Οὐχὶ πάντα τὰ ἔθνη
ὡς σταγὼν ἀπὸ xábou, xai ὡς σίαλος λογισθήσονται,
χαὶ ὡς foh ζυγοῦ ἑἐλογίσθησανς τίνι ὠμοιώσατε
Κύριον; » ὁ δὲ Αχύικας ἀντὶ τοῦ τίνα φοδηθεῖσα
ἐψεύσω pa, Διέμειγες δέ φησιν, ἐξ'΄αἰῶνος ἄφοδος
xal ἄνευ .Ίαδῆς * δεικνὺς ὡς, εἰ xal ποτε θεοσεθεῖν
ἔδοξας. ἐπαγγέλλεσθαι, xal τότε tbv ἐπαγγελίαν
ἐγψεύσω. 0ὐδὲ γὰρ πρὸ τούτους 5 ἔ]αόές jte πρὸς
μνήμη», καὶ ὰ δὲ νῦν τοιαύτη παρέµεινας. Διὰ τοῦ-
το χαταλείψω ag ἔρημον, χαὶ Aotzhv ἔχδικος ὀργή
σε καταλήψεται, τὰ σὰ κακὰ διελέγχουσα. Καὶ τὶς

σε τότε τῶν «σῶν ἑξε.εῖται θεῶν; xal, ἀλλαχου δέ C

φησιν * Kal ἐν τῷ χαιρῷ τῶν xaxov Epouat, φησὶν,
᾿Ανάστα, σῶσον ἡμᾶς.» ᾽Αντὶ δὲ τοῦ, ἐξε.]έἐσθωσάν
σε ἐν τῇ θ.14γψει cov: Σύμμαχος ἐξεῥσθωσάν cs,
φησὶν, al συναγωγαἰ σου * σαφῶς διδάσχων ἀγ-
ωφελεῖς εἶναι τὰς αὐτῶν συναγωγάς' εἰ μὴ ἄρα τῶν
συνηγµένων αὐτοῖς εἰδώλων οὕτω τὸ πλῆθος ἐχάλε-
σεν. Τούτους δὲ, φησὶν, dvspoc «Ἰήγεται, ἡ τοὺς
θεοὺς, 1| τοὺς χατηγορηθέντας λέγων. Καὶ δι Ίεζε-
χιἩλ γάρ φητι πρὸς τὴν τούτων Συν α}ωγήν * «Ka-
θὺς ἐποίησας, οὕτως ἔσται σοι.» Καὶ Ἠσαῖας δέ
φτσιν" « θὐαὶ τῷ ἀνόμῳ ^ κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν
αὑτοῦ συµθῄήσεται αὑτῷ.; Καὶ νῦν δὲ φησιν ὡς
παριδοῦσά µε παροραθῄσῃ, ἀντὶ τῶν σῶν xaxor

Quid enim virium mortalis habct Babylonius, si
cum Deo conferatur ? Scribitur enim de Deo apud
prophetam in haec verba : «Qui contines orbem terrz,
et habitantes iu ea, tanquam locust **. »Et apud eum-
dem :« Nonne gentes onines, tanquam gutta de cado,
et taquam saliva, et quasi momen(ium staterze repius
tantur? Cui Dominum con parastis **? » At Aquilas,
pro quo, Quem timens perterrita es, legimus : Mamsisii
inquit, a seculo sine melu, εἰ sine pietate; «quasi
dicat : Quantumvis ipsa olim piam te fore po'liceri

, visa sis, non praestitisti tamen ; sed menta es, quae

mei antea. non ais recordata : imo ne nunc quidem
talis permansisti. Eum ob rem relinquam t« deser-
tam, teque deinceps justa ira mea apprehcadet,
que mala (ua revincat. Et. quis te tum deorum
eruet ? Dicit vero in. buue modum etiam alicubi :
« Et. in: malorum tempore dicent: Surge, seiva
nos *'. » CaMerum quo loco : Ersant te. in. (tribula-
tione και habemus : Eruant te synagoge? (ua ,inter-
pretatur Syminachus, inutiles illis esse symagogas
aperte demonstrans : nisi malis potius ita congre-
gatorum idolorum multitudinem vocari existimare.
Istos autem, ait, tollet centus ; aut deos nempe, aut
accusatos, Nam οἱ apud Ezechielem istorum syna-
gogam alloquitur in hunc modum : « Queinadmo-
dum fecisti, sic erit tibi **. » Et apud lsaiau :
e Vae impio ! secundum opera manuam. ejus contin-
get οἱ **. » Hoc vero loco etiam. despectam fore,

παθοῦσα Dual. Καὶ ταῦτα μὲν τούτοις. 0ἱ δὲ τὴν D qnando ab ea despectus ipse sit, justamqne malo-

καλἣν ἐπιλεξάμενοι µερίδα, τὸν θεὸν, τὴν πρέπου-
σαν ἔξουσιν ἁμοιθήν. Κτήῄήσονται γὰρ τὴν ἐπηγ-
γελμένην τοῖς πραέσι ΤΗ», xal ὄρος ἅγιον. τὴν ἐπ-
ουράνιον πόλιν ᾿ οἳ καὶ ἑτέρων φανοῦνται διδάσχαλοι,
παραινοῦντες αὐτοῖς ἐξομα.]ίζειν τὰς ὁδοὺς τοῦ
^a90, χαθαρὰς ποιουµένους i καὶ λείας διδασχαλίας
σχολιὸν Σχούσας pr5év. Οὐ φροντίζει γαρ µόνης
τΏς ἑαμτοῦ σωτησίας ὁ χκατορθώσας παρὰ θεῷ, προα-
τάττει δὲ xal τὴν τῖς Οεοσεθείος ἐξομαλίζειν
ὁδὲν, καὶ τὰ δοχοῦντα προσχκόµµατα τῶν θείων άνα-

^ Jen. n 24. 9 Jerem. vin, &

27. " Ezech. xxav, H4. νι in, 0610

55 Jerem. 111, 22.

rum suorum ultionem esse, significat. Atque hzc
quidem istis. - Caeterum qui honam partem, id est
Deum, elegerunt, justam et illi inereedem quoque
&unb habituri. Terram enim, qua v itibus pramit-
litur, montemque sanctum, caolesiem. nimirum ci-
vitatem, possidebunt, aliorumque eo. ipso magistri
videbuutur, quod eos ad vias populi pargandas.
puris οἱ rectis, nullaque obliquitate depravatis —
G47 precepiionibus adbortabuntur. Neque enim |
de sua lantum salute est sollicitus, qui recto ad
55 μα. xL, 99. ο δα. x1, 19 ; 3Lvi, 9. "" Jerem, n, |

VARIE LECTIONES.

E τούτου. Ὁ «95i, 701592 5t,

du

2519
Deuni itinere. coutendit :
tiam consterni catteris, et quie videntur in divinis
Scripturarum lectionibus esse offendicula, ea ipsa
planiori interpretatione tollere.

Conveniat vero ct ista. de apostolorum. choro
dici existimare : Qui saucti montis. hereditatem
adierunt, de quo sic et apud Davidem queri legi-
nus: « Quis ascendet. in. inontem Domini *?? » et
qua deinceps. li nimirum, qui vehementissimo in
Deum amore zstuantes, quis sea Christi dilectione
grparaturus esset, postulabant *' ; quibus et illud,
ait, respoudebiuir : « Parate viam Domini, rectas
facite seiitas ejus **. » Quomodo autem tolli offen-
dicula precipit? Vía nimirum fldei expedita, le-
gisque mandatis, quie vix adimpleri poterant,
sublatis et abjectis. Cujus generis est οἱ illud :
« Amibulate per portas meas, ei lapides de via pro-
jicite. à Quod idem est. ae si molestia vjam libe-
rore prieciperet, At sunt, qui totam istam orationis
seriem. huuc in modum explicent. Post. factam
corum, qux superius dicta sunt, proinissionetm ;
qua jam vita ratione illis potiantur, demonstrat ;
advenasque deinceps, e! eunuchos consolatur, qui
semine in benedicto genere privari exsecrationis
loco liabebant, neque se ideo promissam im terra
haereditatem adire posse putabant. Necessario au-
η ista eis consulit, qui responso illi, quod ad
Ezechiam perlatum est, futuri erant obnoxii; cum
de genere ipsius spadones esse elfecturos audi-
vit **. Quo cum d-venisseut. Daniel, ipsique trcs
pueri, consolationem ος bis verbis hauserunt,
LFinquam qui frustra Dei mandatis non paruisseut ον.
Qui tales igitur futuri sunt, eos se cuim alienigenis
pietatem colentibus co-lecturuim significal : caeteris
autem fide carentibus a Chaldzis ipsis, qui in eos
lcrarum iore irruent, iugentia mala ideo esse ολ-
spectanda, quod insani sponte effecti, rabiososque

canes imitati, ne dominos quidem suos, vel eos, a quibus pascuntur, agnoverunt ;
648 quod certe et eos. pati contigit.

quidem valuerunt :

Cum eniin, tanquam. in. somno et lectis, ad ea,
qu;e a daemonibus dicebantur, adverterent, dormi-
(ure se lingebant ; eaque rejiciebant qua sibi a
Dco ex nota et. perspicua rerum fide (qualis est
de solis gressu reiracto, deque centum et. oeto-

PROCOPII GAZEEI
sed jubet etiam pietatis A Ὑνωσμάτων περ:αιρεῖν διὰ

2550
τῆς ἐπὶ wb σαφἑστερου
αὐτῶν ἑρμηνείας.

Πρέποι δ' ἂν εἰρῆσθαι ταῦτα περὶ τοῦ τῶν ἅπο-
στόλων χοροῦ, ol. τὺ ἅγιον ἑκηρονόμησαγν ὄρος.
Περὶ - οὗ φησι xai Δαδίδ' «Τίς ἀναθήσεται εἰς τὸ
ὄρος τοῦ Κυρίου; » χαὶ τὰ ἐπὶ τούτῳ. OT τῆς εἰς
Χριστὸν ἀγάπης σφοδρῶς ἀντεχόμενοι EXevov, «Τίς
ἡμᾶς χωρίσει ἀπὺ τῇ; ἀγάπης του Χριστοῦ ;» οἷς
ῥηθήσεται, φησὶν, τὸ, «. Ἑτοιμάσατε τῶν ἁδὸν Κυρίου.
Εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίδους αὐτοῦ.» Tíva δὲ τρὸ-

πον "Αρατε σχῶ-α, ψᾳησίν ; τοῦτ ἔστι τὴν λείαν Oc,

τὴν διὰ πίστεως ὑποδείξατε αἱρομένων ἐκ µέσου τῶν
νομιχὼν ἑνταλμάτων, ἅπερ fv δυσκατόρθωτα. Τοιοῦ-
τόν ἐστι χαὶ τὸ, «Πορεύεσθε διὰ τῶν πυλῶν µου, xal
τοὺς λίθους διὰ τῆς ὁδοῦ ῥίψατε. » Τοῦτ᾽ ἔστι δ”σ-
χερείας ἁπαλλάξατε τὴν ὁδόν. "Αλλοι δὲ την πᾶσαν
οὕτως ἐξηγήσαντο ῥῆσιν * Μετὰ τὲν τῶν προλεχθέν-
τῶν ἐπαγγελίαν, ὑποδείχνυσι πῶς Ριοῦντες αὐτῶν
ἐπιτεύξονται. Μεθ᾽ & παραμυβεῖται τοὺς προση.ἰύ-
τους: εἶτα τοὺς εὐνούχους χατάραν οἱρμένους ^b
ph σπέ(µα iv τῷ εὐλογημένῳ γένει χεχττσθαι,
μηδὲ κ.Ίηρονομίαν δύνασθαι λαδεῖν ἐν τῇ ΥΠ τῖς
ἑπαγγελίας. 'Avayxalo; δὲ ταῦτα συνεδούλευε tol;
μέλλουσιν ὑπὸ τὴν ἀπόφασιν χεῖσθαι τὶν ῥηθεῖ-
σαν πρὸς Ἑνεκίαν, ὡς ix τοῦ Ὑένονς αὑτοῦ ποιῇ-
σουσι σπάδὀντας' ἦπερ ὑποπεσὼν Δανι]λ,χαὶ οἱ τρεῖς
παῖδξς, παοαμυθίας διὰ τούτων ἐτύγχανον, ὡς pui
ἀνονήτως τοῦ θεοῦ µετιόντες τὰς ἐντολάς. Τοὺς οὖν
τοιούτους μετὰ τῶν εὐσεθούντων ἀ. {ογεγῶν £x
συνάδει» qual. Tot; δὲ ἄλλοις ἀπειθοῦσι pore
τὰ συµξησόμενα παρὰ Χαλδαίων δίχην θηρίων ἑῄ-
πηδώντων αὐτοῖς. Τὸ δὲ αἴτιον, ὅτι ἑχόντες ἔμω-
ράνθησαν, τοὺς πύνας τοὺς λυττῶντας μιμτσάµε:-
νοι, τοὺς μὴ δεσπότας γνωρίζοντας, μήτε τοὺς τρέφον-
τας, μήθ) ὑλακτεῖν δυναµένους" ὃ 65 πεπόνθασιν.
imo ne (αίτωτε

Αχούοντες γὰρ, ὡς ἐν ὕπνῳ, καὶ χοίΐταις, τὰ
παρὰ τῶν δαιμόνων λεγόμενα, προσεπο!ουντο vvc-
ταγμὺν, ἀφέντες τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ μετ ἀποδείξεως
τῶν ἐν ποσὶ προλεγόµενα, τοῦ μὲν ἡλίου ἀναποδί-
σαντος, τῶν δὲ ἐχατὸν ὀγδοήχοντα πέντε χιλιάδων

pinta quinque millibus interemptis bistoria 21), 1) ἀνηρημένων. Πρὸς & τυφλώττοντες, τῶν χαχῶν oUx

eventura esse praslicebantur : ad quie cum illi ez-
cutirent, nulla malorum satietate capiebantur. Imo
vera. cum calamitates intuerentur, qui probis et
justis acci.lunt ; cum ad mortem etiam vi pertrahi
viderent, virtuti etiam ipsi, tanquam nihil habeat
utilitatis, detrahebant. Atque inde est, quod cum
de iis essct antea locutus, qui justum periisse di-
cerent, reprehensioneni adjecit; videre nempe
ipsos corporalem quidem eorum interitum ; sed
eis utilem esse temporum contractionen bonaque

νο Psalm. x«i, 3. *! Hour. vn, οὗ.
petu, ο IV Beg. xix, 23.

?! [s3. aL, 9; Matth. tit, 5.

ἑλάμόανον xópov* ἀλλὰ xol τὰς περιστάσεις ὁρῶν-
τες, a1 τοῖς διχαίοις συµδαίνουσι, xal τοὺς ἑπαγο-
µένους Bla θανάτους, διεζέθληντο πρὸς τὴν ἀρετὴν
ὡς μηδὲν ὠφελοῦσαν. "Όθεν τὰ παρ αὐτῶν προ:ᾷ-
ξας τῶν λεγόντων ἁπο.λω.ἱέγαι τὸν Ol xaiov, ἑπάχει
µεμφόμενος ὅτι τὰς μὲν σωματικὰς αὐτῶν ἁ πωλείας
ὁρῶσι, τὸ δὲ πρὸς ὄνησιν αὐτοῖς εἶναι τὸ συαταλῖνα:
thy ypóvov, val πόνων αὐτοὺς im ἑλτίσ.ν &ao03l;
ἁπαλλάττεαθαι ) σχοτεῖν οὐκ ἐθέλουσεν ἁτιλὼς τοῦ
δικαίου γατατρέχοντες βίου. Εἶτα ελέγχει τὰς
"8 JV Reg. xv, 177, 18. ** Das.

VAIUE. LECTIONES.

4.4 ὃ,

2581

COMMENTARII IN ISAIAM, 2583

ἀτεβείας αὐτῶν, τὰς ἐν δρεσι, καὶ κατ οἶχον ἐπὶ A spe liberari difficultatibus : quod nolunt ii conside-

τῶν ἰδίων σταθμῶν βωμοὺς ἐγειρόντων, xal σύμβολα
χρεμαννύντων οἶων:σμῶν. Διόπερ εἰς αἰχμαλωσίαν
παραδοθἡἠσονται. "Ev γὰρ αὐτοῖς τοῖς δεινοῖς k πάν-
τα μᾶλλον f| πρὸς ἐμε κατεφεύγετε, πρεσδείας περὶ
συμμαχία: εἰς Αἴγυπτον ἁποστέλλοντες, xal πρὸς
τὰ πόῤῥωθεν ἔθνη. Καὶ ἀντιλεγόντων ἐφ᾽ ἑτέρους
ἐτρέχετε. Καὶ χόπων xal ταλαιπωρίας χόρος οὐχ fv.
Εἶτα τὰς συμφορὰς αὐτοῖς ἀπειλήσας, ἀνέσεως τν-
χεῖν τοὺς αὐτῷ προπκειµένους ἐπαγγέλλεται. Καὶ
χαταλαδόντες, «ησὶ, τὸ ἅγιόν µου ὄρος συμδου.εύ-
σουσι πᾶν εἴδωλον ἀρθῆναι. Καὶ πᾶν σκῶ.]ογ xa-
Ῥαρισθῆναι ἀπὸ τῶν ὁδῶν τοῦ θεοῦ, πρὸς τὸ
ἀνεμποδίστως ἓν ταῖς ὁδοῖς µου πορεύεσθαι.

rare, qui justi vitae penitus adversantur. Deinceps,
quae impietatis scelera eo ipso admiserint, quod iu
monlibus propriisque domibus aras sili excita
rint, quod divinationis et augurii symbola appeu-
derint, unde et ipsi in captivititem tradendi sunt,
demonstrat. Cum enim vos, inquit, rerum urgeret
necessitas, ad quemlibet alium potius quam ad moe
confugistis, legatosque in /Egyptum ct ad gentes
remolissimas de auxilio misislis, a quibus cvm
repulsam passi essetis, ad alius rursum properau-
tes, nullus vos itinerum labor, nulla miseriaru:n
maguiludo retardavit. Deiade, postquam calamita-
tes minitatus est, remissionem illos, qui Deo ad-

liereant, consecuturos. esse promittit, Cum. meum denique, inquit, ipsi montem δαπείκπι fuerint. con-
secuti, omne prorsus auferri idolum, omnique offendiculo vas Domini purgari, quo facilis flat in eis

ambulatio, consulent atque curabunt.

x3. Τάδε «Ἰέγει Κύριος ὁ Ὀψιστος ἐν ὑψη- B. 649 ἵεις. 15-9ἱ [απο dicit Dominus. aliissi-

otc κατοικῶν τὸν αἰῶνα, ἅγιος ἐν ἁγίοις 6ropa
αὑτῷ Κύριος ὄψιστος, ἐν ἁγίοις ἀναπαυόμενος,
καὶ ὁ.1ι)ούύχοις διδοὺς µαχροθυµίαν, καὶ ὃι-
δοὺς ζωὴ» τοῖς συντετριµµένοις tv και δίαν,
X. t. À.

Πρὸς τοὺς ἄρχοντας τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους, οὓς χύ-
va; ἐνεοὺς χαὶ τυφλοὺς, καὶ τὰ τοιαῦτα ἐχάλει; xal
πρὸς τοὺς ὑπ᾿ αὑτοὺς λαοὺς τὰ πρὸ τούτων εἰπὼν,
νῦν πρὸς τοὺς ἐν αὐτοῖς εὐὑλαθεῖς, καὶ μετανοοῦντας
ἐφ᾽ οἷς ἤμαρτον ποιεῖται τὸν λόγον, οὓς xat συντε-

mus, qui in excelsis habitat in eternum, sanctus in
sanctis nomen ei. Dominus altissimus, qui insanctis
requiescit, εἰ pusillanimis dat patientiam, et vitam
his qui corde contriti sunt, etc.

Postquam Judaicz gentis principes (quos canes
mulos ct e:ecos, cteraque ejusmodi, nuncupavit **)
postquam etiam subjectum ipsis populum allocu-
tus est : ad cos jai, qui inter ipsos pietate scele-
rumque suo:um poenitudine afficiuntur («quos

τριµµένους τὴν καρδίαν xalst ἦσαν γὰρ εἰ καὶ Ώρα- appellat contritos — corde) sermonem convertit.

χεῖς ἐν αὐτοῖς ἀναχείμενοι τῷ 8ed προφῆταί τε, xal
τούτων μαθηταὶ, ἑαυτοὺς τε xai τὸν λαὸὺν ἀποχλαίου-
τὲς, ὑστερούμενοι, θλιθόµενοι, καὶ τὰ ἑφεξῆς. Ὁ γὰρ

Erant cnim ctiam inter ipsos, licet pauci, Dco ad-
dicti prophete, prophetarumque discipuli, suam
ipsorum populique calamitatem lugentes, egentes,

θεὺς, εἰ xal πάντων ἐστιν ἐπέχεινα, οὐχ ὑπερορᾷ C angustiati?*', et ης deinceps. Deus cnim, quan-

τοὺς ταπεινοὺς, ἀλλὰ xaX δίδωσι χάριν αὐτοῖς, εἰς
ὄψος ἑγείρων, ὁ τοῖς ὑπερηφάνοις ἀντιμασσύμενος,

χατὰ τὸ’ «'O ταπεινῶν ἑαυτὸν, ὑφωθήσετα:,» καὶ

ὑγωθεὶς ἐνοικοῦντα λαμδάνει Θεόν. Διὰ τοῦτο γὰρ
καὶ νῦν αὐτοῖς διαλέγεται, ὡς ἂν Üyocn, xa ἐν
ἁγίοις γεγονόσιν ἐπαναπαύηται. 03 τοπιχὸν οὖν ἐτλ
8:05, σχετικὸν δὲ eO ὄψος, δι’ fic τοῖς ἀξίοις xol
αὐτῷ'ὶ πάρεστιν. Ὁποῖος xal ὁ Ταπεινόφρων ἐπὶ
τοῖς ἡμαρτημένοις,

Ei δὲ xat ἄνθρωποι ὄντες θλίδοντα: δι εὐσέδειαν,
καρτεριχοὺς αὐτοὺς ἀπεργάζεται (µμακρόθυµος γὰρ
àv, μαχροθύµους nott): ἀλλὰ xal ζωῆς ὑπάρχων
πηγη, ζωὴν αἰώνιον δίδωσιν, ὁ χαρδ΄αν συντετριµ-
µένην xai τεταπεινωµένην οὐκ ἑξουδενῶν, "Os xal
qnot πρὸς αὐτοὺς, ὡς Ob πάντων τῶν ὡς ἀνθρώποις
ἡμαρτημένων λήψομαι δίκην: βραχέα δὲ παιδεύσας,
καὶ συγχακουχεῖσθαι ταῖς ἁμαρτίαις παριδὼν τοῦ
λαοῦ, τοὺς μὲν, ὡς ἀληθῶς ἁσεθεῖς, μὴ µετανοῄσαν-
τας αἰωνίῳ παραδώσω κολάσει: ὑμῖν δὲ τὴν ὀργὴν
ὑπεχλύσω. Μέλει γὰρ ὡς Δημιουργῷ τοῦ δοθέντος

54 σα. νι, 10. 18) Hebr, xit, 37.

? [ Petr. v, ο.

tuinvis omnium supremus, non. /umiles *amen de-
spiciL ; sed gratía cumnlatos in. altum evehit, su-
perbisque resistit *?; juxta illud : « Qui se humi-
liat, exaltabitur δν et qui exaltatus est, inliabitau.-
teur Deum accipit. Ideo enim et nunc cum ipsis
colloquitur, ut eos ipse exaltet ; et in cis, qui
sancti sunt, requiescat. Non est igitur loco, s"d
habitu censenda $5 in Deo altitudo, per quam
eis ipse, qui digni sunt, adesse consuevit : cujus-
modi illi etiam fuerint, qui de se in iis qua pec.
carunt, humiliter sentiant,

Sin autein ut homines, propter pietatem etiam
affligantur , eosdem fortes et tolerantes facit. Effi-
cit enim patientes, qui paliens est : et vitam largi-
tur perpetuam, qui vile fons est, quique cor con-
tritum non despicit. Eos itaque hunc in modum
alloquitur : Non sum de peccatis omnibus, qua
ut homines admisistis, peenas sumpturus, sed ubi
vos leviter castigaro, populi peccatis condolere
respuens, lios quidem, tanquam revera impios,
qui non resipuerin!, ultioni tradam sempilternse :
vobis autem iram ipsc remittam. Est enim mibi,

*5 Luc. xtv, IH.

VALUE LECTIONES,

ρ ^ 9 , 9 .
κ .ἰ. πρός. ση. ὃν v9. Uo yp. αὐτός,

9583

PROCOPIL GAZ.EI

3551

vpopilicem: decet, apiríius il'e curz, quem. vobis A ὑμῖν Πνεύματος παρ ἐμοῦ, 5 χαὶ χτίνων ἄνθρωπον,

ipse largitus sum, quemque, eum hominem crea-
rem, ln animam viventem inspiravi, de qua etiam
dictum est : « Oinis spiritus laudet Dominum **. »
Ut apud Jobum : « Spiritus Domini, qui superest in
naribus meis. Spiritus autem omnipotentis cst, qui
docet me *. » Itaque οἱ vos cum ipse castigo, tan-
qiiam Pater id facio. « Quem. enim diligit Deus,
vastigat ?. » Quod. quando passi estis, ape:te valde
mterore co, qui secundum Deum est, vos affici pre
vobis tulistis, cum ob peccata tristes essetis. Itaque
qui vite resipiscentiam viderem, jurc vos ipse sa-
"ati, verague adjecta. consolutione. ( neque. euim
vana sunt, quie a. ime. prodeunt ), pacem. largitus
sum, non vulgarem illam; sed qua cum vicinis,

longeque remotis populis haberetur. Atque hic qui- B

dem finis eoram fuerit, qui mea castigatione | ju-
vantur. Qui autem tales non fuerint, fluctuabunt.
Quoinodo enim, iuqu.t, quiescere, et gaudere va-
leant, qui a Deo separati sunt ? Sed habet in hunc
modum Symmachi interpretatio : μὲ autem,
tanquam mare fuerint, quod ebullit. Quiescere enim
uon polerunt, et. ejicientur ad aquas ipiius, erunt-
que conculcatio, et lutum, Aquila autem : Et ekul-

εἰς qua» ἐνεφύσησα ζῶσαν, περὶ ἧς xai εἴρηται,
ε Πᾶσα πνοῃ αἰνεσάτω τὸν Κύριον.» Καὶ Ἰὼό δέ
en3t* εἴνευμα Κυρίου τὸ περιόν µοι ὃν faa, πνοὶ
ἑ παντοχρἀτορός ἐστιν dj διδάσχουσά µε. » Οὐὑχουν
xal παιδεύων ὑμᾶς, ὡς llathp, τοῦτο ποιῶ΄ «υν
γὰρ ἀγαπᾶ Κύριος, παιδεύει.» Τοῦτο δὲ παθόντες,
εὐαισθήτως ἄγαν τὴν xazà θεὸν «ε.ύπην ἑλυπήθττ:
ἐπὶ τοῖς ἡμαρτημένοις στυγνάσαντες. Καὶ τὸν ix
τῆς µετανοίας βίον ἰδῶὼν, εἰχότως ἰασάμην ὑμας
dAn0oc παρακα.έσας. (ἀληθῆ γὰρ τὰ παρ᾽ ἐμοῦ)
xat δοὺς εἰρήνη», οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ' ὡς xai ἀπὸ τῶν
ἐγγὺς ἔχειν αὐτὴν, xal τῶν πόῤῥω «1ίαν ádaxqu-
σµένων. Καὶ τοῦτο πἐρας τοῖς Ex τῆς ἐμῖς πα!δξία;
ὠφελημένοις. Οἱ δὲ δὴ 5 το'οῦτοι, χ.ἑυδωνισθήσον-
ται. Πῶς yxp ἔχει φύσινο, ἀναπαύεσθαι xal
χαίρει» τοὺς ἀλλοτρ.:ωθέντας Θεοῦ ; κατὰ δὲ Σύμμα.
χον ΄ Οἱ δὲ ἀσεδεῖς ὡς 0d.lacca ἑκέρασσομένη.
Ἡσιυχάσαι γὰρ οὗ δυγήσονται, καὶ ἑκέρασθή-
σονται παρὰ τὰ ὕδατα αὐτῆς. καὶ xacaxátnya,
xal πη.]ός. Ὁ δὲ ᾽Ακύλας ' Καὶ ἑκδρᾶσσει ὕδατα
αὐτῆς χατωπάτηµια κα) πη.ἰ]όν. Ὥστε εἰ λέγοι τό
ποτε, ὡς περὶ θαλάσσης Αἰγύπτου, ἡ περὶ ὑδάτων
τινῶν, νὸ πληθος τῶν ἀσεθῶν ἑἐχδεξόμεθα.

| ent aquae ejus conculcationgem G5] εἰ (utum; tánquam aliquando quod babetur de mari /£gyptio, vel de
quibusdam aquis impiorum multitudinem excepturis dicatur.

Nonnulli vero propositam verborum seriem de
toto Israele dici affirmant, cujus se reliquias per
lidem in Christo servaturum polliceatur *. At quod
in excelsis habitare dixit, naturalis ejus excellentiz
(cuin sib. Dei natura. nihil sublimius) uullam | fieri
diminutionem demonstravit: sed eamdem semper
manere, quantumvis illam Israel, eo ipso, quod
eum cum idolis contulit, imminuere conatus sit.
lupuris ergo eum cogitationibus veluti profanaruut
qut sanctus est, quique in purificatis per (idem re-
quiescit : quos si pusillanimitate viderit laborantes,
ad virium collectionem, cordisque robur excitan-
dum cohortatur; eisque vitam veram, qui spiritu
czentes sunt, verboque obtemperaut, elargitur. Tu
Christum enim sese extulerunt qui de [sraele re-
manserunt. Quanquam tainen et cos bono esseani-
wo, propter reliquias, el salutem, quam vltimo
tandem consecuturi sunt, jubet. Non enim, inquit,
in finem. usque iram. extendam ; propter ca. quee

majorilus vestris ipse sum pollicitus; el ob. id D παρείληφεν ἐπ αὐτοῦ ;

etiam, quod estis a me omnes procreati. Neque
enim quod spiritus egressione additur, de sacrosan-
cto illo, qui fuctus nunquam, dici queat, intelligitur:
sed euin dietionis abusione, qui in nobis ab opifi-
ce Deo factus est, significari voluit. Nonnulli etiam
dum pro egredietur, involvetur dicunt, flatum illum
putant intelligi, qui corpori commiscetur, licet
e7mdem cum eo substautiam non habeat; sed, uti
Moses ait, superne demittatur. Levem deinde vocat

" Psgal.c,, 6 * Job xxvn, ο. * Hebr. xiu, 6.

Τινὰς δὲ τὴν προχειµένην ῥῆσιν περὶ παντὸς Ἱσ-
pat εἰρῆσθαί φασιν, οὗ τὸ κατάλειµµα σώσειν xaz-
επαγγέλλεται διὰ πίστεως τῆς iv. Χριστῷ. Τὸ δὲ, ὁ

χατοικῶν ἐν ὑψ'η.λοῖς, τὸ τῆς χατὰ φύσιν ὑπερ-
οχῆς ἁμείωτον δείχνυσιν (ὑπὲρ πάντα γὰρ d Ocía
φύσις ), ὅπερ ἑἐστὶ διαµένουσα, εἰ καὶ "lopahà αὐτὶν
ἱταπείνωσε, παραθαλὼν τοῖς εἰδώλοις αὐτὴν. ΄Ὥσπερ
οὖν ἑμόλυνε ταῖς ἀχαθάρτοις ἐννοίαις τὸν" ἅγιον, xat
τοῖς διὰ πίστεως χκαθαρθεῖσιν ἀναπαυόμενον " οὓς
ἂν ἴδῃ μικρον υχοῦντας , enalv* ᾿Ανδρίξεσθε, xal
χραταιούσθω ἡ χαρδία ὑμῶν, ζωήν τε δίδωσιν ἀληθή
τοῖς πτωχοῖς τῷ πνεύµατι, xal πειθαρχοῦσι τῷ A6-
γφ. Ὁ γὰρ λοιπὸς Ἰσραῇλ κατεπῄρετο τοῦ Xpt-
στοῦ. Πλὴν xai τούτου P εὐέλπιδας ἀπεργάξεται διὰ
τὸ χατάλειµµα, xai τὴν ἐπ᾽ ἑσχάτων αὑτῶν σωτη-
ρίαν. Οὐκ εἰς z&loc γὰρ παρατενῶ τὴν ὀργὴν, διὰ
vhv πρὸς τοὺς Πατέρας ἐπαγγελίαν, xal ὅτι πάντες
ἐμὰ τυγχάνετε χτίσµατα. Εξέλευσιν γὰρ π»εύµα-
τος οὐ τοῦ παναγίου φησίν. Πῶς γὰρ ἂν ποίησυ’
ταχρηστικῇ δὲ λέξει τὸ
δημιουργηθὲν ἐν ἡμῖν ὑπαινίττεται. Τινὲς δὲ ἀντὶ
τοῦ ἑξε.]εύσεται͵, ἐν ειληθήσεται τὸ ῥητὸν παραθέ-
µενοι, tijv πνοὴν δηλοῦν qaot τὴν αυμπλεκομένην
τῷ σώματι, εἰ xal μὴ ὁμοούσιος αὐτῷ, πεμπομένη
δὲ ἄνωθεν, χαθά φησι Μωσῆς. Μιχρὰν δὲ τὴν τιµω-
plav πρὸς τὰς αὐτῶν ἁμαρείας καλεῖ, καὶ ἣν χατὰ
Χριστοῦ παροινίαν εἰργάσαντο, δι fjv αὐτοὺς ἀπ-
εστράφη προειπών’ «Όταν τὰς χεῖρας ὑμῶν ἑχτείνητε
πρός µε, ἀποστρέφω τὸ πρόσωπύν µου ἀφ ὑμῶν.

? Rom. xi, 5.

VARLE LECTIONES.

n Tf. µή «γρ. Qnoiy. Ὁ ἴσ. το τῳ.

2585

COMMENTARII IN ISAIAM.

9586

Καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐχ εἰσαχούσομαι A ultionem, οἱ cuj peccatis eorum, cumque ea, quam

ὑμῶν. Αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος «totis.» Παύσω
bb τὴν ἁποστροφ]ν, ὅταν µετανοῄσας πορεύσῃ
στυγ»ός.

Chri-to iutulerunt, contmnelia conferatur: ob quam
εἰ eo8 se antea aversari hunc. in modum testatus
est : « Gum exienderitis mauus vestras a& me

avertam vultum. meum a vobis. Et si inultiplicaveritis preces, non. exaudiam vos. Manus enim το-
stra sanguiue pleng suut *. » Cessabo {ΠΕΙ el ipse te asersari, cum penitere $542 tristemque

ambulare contigerit.

Τεύξῃ Υὰρ ἀ.Ίηθινῆς παραχ.Ίήσεως, τῆς διὰ Χρι-

στοῦ χάριτος διχαιούσης ἐν πίστει, χαὶ πληρούσης
ἁγιασμοῦ. Ὑ]οθεσίας τε γὰρ χαὶ τῶν µελλόν-ων ἆγα-
θῶν µεταδίδωσι, xal εἱἰρήνης ἐπ᾽ εἰρήνῃ. Τοῦτ

ἔστιν. ... . εχουσην δώσει. . . . ἐγγὺς "opas.
σαν γὰρ ἑγνωχότες.. ... “τὸν vo. . . μµφ xal
προφήταις ᾠδῆ. .. . xai τοῖς 4 μαχρὰν ἐθνιχοῖς,

ὅτι γε τούτων ἑστέρηνται. Τούτοις γὰρ xal Παῦλός
φησι" «€ Nu δὲ οἱ ποτὲ ὄντες μαχρὰν, ἐγενήθητε
ἐγγὺς bv τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ. Πλὴν ὁ Χριστὸς
ἀμφότερα ἐποίησεν Ev, τοὺς δύο χτέσας λαοὺς εἰς ἕνα
xztwby ἄνθρωπον, καὶ τὸ µεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ
Ἰύσας εἱρηνεύσατο τῷ Ἡατέρι,» πρὸς ὃν ἔλεγε :
« θέλω ἵνα ὥσπερ ἐγὼ xal σὺ Ev ἔσμεν, οὕτω xal
αὐτοὶ ἐν ἡμῖν Bv ὧσιν. » Καὶ τὸ χεράλαιον ὁ προφή-
της ἐπήνεγχεν εἰπών' Ἰάσομαι σὐτοής. Οἱ 5' ix
τούτων ἀπειθοῦντες κ.ἱυδωγισθήσογται ' xàv τῷ
χαιρῷ γὰρ τῆς κλήσεως τινὲς αὐτῶν ἀπειθήσουσε,
περὶ ὧν ὁ Παῦλός φησιν’ « 'Ày0" ὧν τὴν ἐπίγνωσιν
τῆς ἀληθείας οὑκ ἑδέξαντο, διὰ τοῦτο πέμψει αὑτοῖς
ὁ θεὺς ἑνέργειαν πλάνης,» Καὶ ὁ Σωτὴρ δὲ φησιν ’
« Ἐγὼ ἑλήλυθα Ev τῷ ὀνόματι τοῦ Πατέρος µου, xal
o) λαμδάἀνετέ µε. Ἑὰν ἄλλος ἔλθῃ ἐν τῷ ὀνόματι τῷ
ἰδίφ, ἐκεῖνον λήψεαθε’ι δηλαδὴ τὺν τῆς ἀνομίας
υἱόν ' οἵτινες φυχικὺν ὑπομένρυσι χ.2ύβωχα δίκην

θαλάσσης ὑφ᾽ ἑαυτῶν τιμωρούμενοι, τῆς ἐγειρούσης |

μὲν χύµατα συνεχῆ, xal παραπεμπούσης αἰγιαλοῖς,

τὶν δὲ τοήζων ἀνάχλασιν πάλιν εἰς ἑαυτὴν δεχοµέ«

νης, ὥσπερ οὗτοι τοῖς ἀπὸ. καρδίας xvpalrarcac
λογιαμοῖς ἀναπαύ.ης τυχεῖν οὗ δυνγήσονται. Ad
xai χαίρει» οὐ δύνανται τῆς ὅντως χαρᾶς ἑστερημέ-
vot Χριστοῦ. Küv γὰρ χαίρωσιν ἑρ᾽ ἡδοναῖς σαρκχι-
καΐς͵ ἀσεδεῖς, ἀλλ' εἰς ἀπώλειαν χατλατρέφουσω, Ἡ
Υὰρ ἐχ.θλεων ζωὴν. αἰώνιον πραγματευοµένη μόνη
χαρά. Ἱστέον δὲ, ὡς τὴν εἰρημένην ἴασίν τε εἰρή-
ΝΗΥ, καὶ παῦ.αν ἁργης, περὶ τῆς ἐξ ᾿Αασυρίων
ἀνακλῆσεώς τινες ἐξειλήφασιν, ol xal τὸ, εοῖς µα-
κρὰν, xal τοῖς ἀγγὺς, οὕτως ἑνόησαν, ὡς ἀγαθὸς Gv
ὁ θεὺς οὗ µόνοις τοῖς μετανοοῦσι δίδωσιν &veow *
ἀλλὰ γὰρ àv αὐτοὺς καὶ τοῖς &y αἰχμαλωσίᾳ τυγχά-
νουσιν, b πάντας αυναγαγὼν αννθήµατι, xàv οἱ
μὲν διὰ µετανοία; ἐγγίζονεν, οἱ δὲ τοῖς χαχοῖς ἐπι-
µένοντες μακρύνοιντο τοῦ θεοῦ, οἷς ἀρχεῖ πρὸς τιµω-
ρίαν τὸ σαυνειδὸς διὰ παντὺς ταραττόµενον.

Vera enim consolatione potieris, qua per Christi
gratiam justiicat in fide, et sanctificatione replet.
N3m et adoptionis in filios, et futurorun bonorum
participes faciet, et pacis super pacem, id est, pa-
cem perpeluo manentem Israeli, qui prope est, lar-
gietur. Erant enim eorum illi callentes, qua in lege
et prophetis habebantur. Quz certe ethnicis procul
remotis ideo ignota fuerant, quod illis carerent.

B istos enim in bxc etiam verba Paulus alloquitur :

« Nunc autem, qui aliquando eratis.longe, facti estis
prope in sanguine Christi. Sed Christus utraque
unum fecit, duos creans populos in novum unum
hominem; et medium parietem maceriss so!vens
Patri recoaciliavit * : » ad quem etl ista ejusdem
legimus : « Volo, Pater, ut, quemadmodum ego et
iu unum summe, sic οἱ ipsi in nobls unum sint *. »
Atqui, quod summum est, et praecipuum, adjecit
propheta, cum &os 46 sanaturum : qui autem ex eis
infideles fuerinj, fluctuaturos dixit. Sunt enim eo-
rum uonpnulli ipso etjam tempore, quo fiet vocatio,
pertinaces futuri, in quos sunt et ista ctiam Apos-
toli : « Quaudoquidem veritatis agnitionem non
receperunt, ideo mittet illis Deus operationem er-
roris *. » Et Salvatoris : « Ego veni in nomine Pa-
tris mei, neque me aecipitis. Si venerit alius in
pomine proprio, istum accipietis* ; » filium iniqui-
tatis scilicet. Atque illi quidem ipsi sunt, qui ani-
m3 fluctxationem paliuntur, maris instar seipsos
ulcisceuteg : quod quos fluctus ad littora trudit,
assidue parit quidem; sed eorumdem. iti so reflexio-
nem rursum pali cogitur ; non aliter quam isti,
qui cordis semper fluctuantes cogitationibus, quies-
cere nunquam poterunt , neque gaudere : quia ni-
Uirum vero gaudio, id est Clristo, destituantur.
Quantu.nvis. enim gaudeant, qui corporis volupta-
tibus. indulgent; extrema tamen occupabit interi -
tus. Est enim unum illud et solidum gaudium, quod

p vite perennitatem afflictionibus molitur. Neque

vero preiereuudum est, quod superius de sanatio-
ne, de pace, 853 deque ire remissione dictum est,
ad reditum ex Assyria nonnullos retulisse ; Deum-
que per remotos εἰ propinquos, non penitentibus
modo, sed captivis etiam omuibus uno federe con-
gregatis veniam largiri siguificasse ; quamtumvis

Deo propter pomiitentiam sin quidam viciniores, quidam autem propter vite turpitudiuem remolio-
Fes ; quibus ad ultionem conscientia sufficit perpetuo conturbata.

* sa. 1, 15. * Ephes. ii, 15-15.

* Joan. vii, 2.

7 || Thess. n, 10. 8 Joan. v, 43.

VARLAZ LECTIONES.

q Jp. Μεταδώσει, xav εἱρῆνης, ἐπ᾽ εἱρήνῃ τουτέστιν ἀξὶ μένηυταν Duas: εἰρήνην τῷ ἑγγὺς Iapasps. ταν
γὰρ ἐγνωκότες τὰ ἐν νόµω καὶ προφήταις, ἃ δη Ὀγνύηται καὶ τοῖς.

2»51
ΚΕΦΑΛ. NIi'.

a-xa'. 'Avaóóqcor ἐν lc yDt, xal μὴ φείσῃ ' ὡς
cáAziyya ὕψωσον thv guriüv cov, xal árádj-
qeAov τῷ «Ἰαῷ µου τὰ ἁμαρτήματα abcov. καὶ
τῷ οἴκῳ ᾿]ωκὼδ τὰς ἀνοιμίας αὐτῶν. Ἐμὲ ἡμέραν
ἐξ ἡμέκας ἅιτοῦσι, καὶ γνῶναί µου τὰς ὁδοὺς
ἐπιθυμοῖσιν, ὡς Aaóc δικαιοσύγην πεποιηχὼς,
xai κρἰσι θεοῦ αὐτοῦ μὴ ἐγχατα.ε.οιπὼς , κ.
T. À.

θ:ραπεύσας ὁ λόγος τοὺς Ev τῷ πλήθει τοῦ λαοῦ
ταπεινοὺς καὶ συντετριµµένους τῇ χαρδίᾳ, µεταδα[(-
νει λοιπὸν ἐπὶ τὸ τάγμα τῶν ἐν αὐτοῖς ἀσεθῶν, περὶ
ὧν ἔλεγεν, Οὐχ ἔστι χαίρειν τοῖς ἀσεθέσι , διδάσχων
τίνες τε οὗτοι. καὶ ἀνθ᾽ xou χατ αὐτῶν ἀπεφήνατο.
Ἀφόδως οὖν, xal σὺν παῤῥησίᾳ ταῦτα βοᾷν τῷ
προφήτῃ παρακελεύεται. Τοῦτο yop ἐστι τὸ ὑψῶσαι
τὴν φωνήὴν, ὡς ἀπὸ σά.Ίπιγγος τοὺς ἑλέγχους προ-
φέροντα. Κατὰ χαιρὸν δὲ ὡς ἐπὶ Θεοῦ πολεμίων ἡ
σἀ.Ίπιγξ παρείληπται. Tol; μὲν οὖν εὐαγγελισ-αῖς
διὰ τῶν πρόσθεν ἑλέγετο' « Ἐπ' ὄρος ὑψηλὸν ἀνάδτθι,
ὁ εὐαγγελιζόμενος Suv, » χαὶ τὰ ἑπόμενα. Ἐνταῦθα
δὲ οὐκ ἐπ᾽ ὄρος ἀναθαίνειν ὁ προφήτης κελεύεται (οὐ
Υὰρ τοῖς οὖσιν ἐν ὕψει λέγειν Ίμελλεν), ἄγαν δὲ µό-
vov βσᾷν, ὡς εἰς ὥτα χωφῶν, οὓς χαὶ, Aacv pov,
φησὶν, εἰς χατάχρισιν αὐτῶν. Ἐγὼ μὲν γὰρ αὐτοὺς
περ'εποιησάµην * οἱ δὲ ἀπέφυγον. AL γὰρ ἁμαρτίαι
ὑμῶν, qnot, διιστῶσιν ἀνὰ μέσον ἐμοῦ χαὶ ὑμῶν, xal
πλέον ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἐπειράθητε * 6 δὲ ἔλεγχος,
ὅτι δοχοῦσίν µε καθ ἡμέραν ἐπιζητεῖν ἐπὶ τὰς παρ᾽
αὑτοῖς ἁπαντῶντες Συναγωγάς. Καὶ τὰς Γραφὰς
προσποιοῦνται ζητεῖν, τὰς ὁδούς µου μµανθάνειν
πε:ρώμενοι, ὡς δὴ τὰ λοιπὰ κατορθώσαντες. Καὶ
ταῦτα δη τῷ δοχεῖν ἑποίου», διὰ τὸν ἐπιχείμενον πό-
λεμον ἐθέλοντες γγῶγαι τὰς ἐφ᾽ ἑχάστῳ πράγματι
διοικήσεις, χαὶ τί τοῦ πολέμου «b πέρας. Καὶ οὕτω
γὰρ τὰς ὁδοὺς νοητέον, ὅπερ ἂν ἀνδρῶν ἑννόμως
πολιτευσαµένων. Οὐδεὶς γὰρ ὁδοὺς Θεοῦ γνώσεται
μὴ δίκαιος (v.

Ἐξ αὐτῶν δὲ τῶν πράξεων ἑλέγχονται τὴν τοῦ
Θεοῦ καταλείφαντες χρἰσιν ἓν ἀσεθείᾳ καὶ πληµμµε-
λήµασιν Καὶ ὅμως ἐξ ἀναισθησίας ἐπιδιχάζονται τῶν
ἐμῶν ἀγαθῶν, ὥσπερ ἁμοιθὴν ἀρετῆς πολέμου νίκην
αἱτούμενοι ΄ xal ἁδιχίας s γράφονται, ὡς εὐσεθοῦν-

ΡΒΟΟΩΡΙ GAZ.El

25898
CAP. LVIl.

654 Vras. 1 21. Clama potenter, neue percas.
Quasi iuba aitolle cüócem. tuam, εἰ armuntia populo
meo peccata sua, et domui Jacob iniquitates suas.
Me de die in diem querunt, et nosse vias meas εκ-
pinmt, tanquam gens que justitiam fecerit εί judi-
ciun. Dei sui non reliquerit, etc.

655 Postquam iis, qui iu populo cordis humi-
litate et contritloue laborabant, medicatus est, ad
alios deinceps, qui inter eosdem itnpietatem pro-
fessi gaudere nequeunt, sermonem convertit ; qui-
que ipsi sint, et eur in illos ista pronuntiet, d--
monstrat. Prophetam igitur, utista sine metu, el
confidenter inclamet, admonet. Idipsum enim signi-
flcat, cum vocem attollere praecipit; t:uquam (aba
personante, eorum scelera palam argui postulet :
Hleeque tube nomen, quod adveraus Dei hosts
negotium sit, usurpat. Qui ergoevangelistas supe-
rioribus ita est allocutus : « Super montem εχεεῖ-
sum ascende qui evangelizas Sion *, » et quz dein-
ceps : hoc loco non idipsum jam eos facere, qui
in alto sint collocati, sed tanquam populi sui aures
obsurdüerint, in eorum condemnationem vehemenu-
tius jubet inclamare ; quosenim ipse sibi vindicas-
set, a se tamen constaret recedere. Peccata siqz:-
dem vestra, inquit, longe Yos 3 me separaat inter-
vallo; et amplius estis illis tentati, idque eo ipso

α evieero, quod me ín dies querere videri vultis, dum

in vestris Synagogis coeuntes, Scripturas vos vias-
qué meas scrutari et. discere simulàtis, tanquam
reliqua prastiteritis; cum famam sectemini taotum,
et qua quzeque ratione ingruentís belli negotia geri
conveniat, quemque flnem habiturum bellum sit,
x0sse studeatis. 0596 Nam et hoc pacto viarum in-
vestigatio intelligenda est: quae virorum fuit ex
legis instituto degentium. Nemo enim, nisi qui
justus sit, Dei vias nosse poterit.

Suis igitur ipsi rebua gestis, Dei jmdicium vite
jmpiz et scelerate posthabuisse convincuntur :
nec dubitant tamen omni sensu destituti de mei:
bonis judicio contendere, meque iniquitatis etiam
accusare, tauquam qui pie degentes eos rejecerim.

τας αὐτοὺς ἁπωθούμενον. Ἑνηστεύσαμεν γὰρ, qnot *, D Jejunavimus euim, aiunt, et non vidisti; cum enim

xal οὐκ εἶδες. TOv γὰρ πολεμίων ἐπιχειμένων διὰ
σωματινῆς ᾧοντο νηστείας ἐξευμενίζεσθαι τὸν θεὸν,
βρωμάτων, οὗ xaxla; ψυχιχῆς ἀπεχόμενοι. Καὶ τὴν
τοιαύτην νηστείαν γι'χῆς χαλοῦντες ταπείνγωσι».
Toüto τοίνυν, ὦ προφῆτα, φησὶν ἔλεγχον, ὃ xal προ-
θάλλονται, ἐς ἑνὸς τούτου τὸν λοιπὸν αὐτῶν ἀποδείξας
τρ΄πο». 1ὸ δΣ, οὐχ εἶδες, οὐκ ἄγνοιαν Θεοῦ, ἀλλ᾽
ἁπότευξιν αὐτομάτων δηλοῖ. Μέγα δ᾽ ἂν ἔἕπραττον, εἰ
ἀληθῶς ταῦτα µετῄρχοντο. Καὶ Δαθὶδ γάρ Φησιν’
: Ἑταπείνουν £v νηττείᾳ τὴ» Φυχἠν pou, xaX f) προσ-

? Ίσα, xi, 9,

hostes ingruerent, Deum jejunio demereri se pu-
tabant, si a cibis , non a vitiis abstinerent ; idque
atim& humiliationem nuncupabant. Hoc igitur vel
ad convincendum quod ípsi opponunt, facere pro-
pheta respondet ; ab unoque isto, de czteris esse

"judicandum. At quod son vidisti addit, non Dei

iguorationeim, scd infelicem eorum, qux? sponte
admiserunt, exitum demonstrat. Quanquam tames
et illi rem sane haud parvam prastitissent, si vere
Ἰδία sectati fuissent. Nam et apud Davidem legi-

VARLE LECTIONES.

FQ. φασί

9550)

COMMENTARLI IN ISAIAM.

9500

ευχἠ pou εἰς χόλπον µου, ἐπ,στραφέτεται.ν Καὶ A imus ; « Humiliavi iu jejunio animam meant, ct

πάλιν. «Τὰ vóvazá µου ἠσθένησαν ἀπὸ νηστείας. »
Φησὶ δὲ χαὶ θεός « ᾿Ἐπιστράφρττε πρός µε iv
νηστείᾳ, καὶ ἐν κλαυθμῷ, xa χοπετῷ. » Ὅπερ ἐστὶν,
ἐν ἀποχῇ xai µετανοίᾳ τῶν ἡμαρτημένων ὃ ph
δρῶντες οὗτοι, βρωµάτω» δὲ ἀπεχόμενοι, τὸ πᾶν ἔχειν
ἐνόμιςοῦ, ὡς Θεῷ χαριούμενοι, εἰ μὴ πλείονος αὐτῶν
τροφῆς ποιοῖτο» φροντίδα. Οὐ µόνον yàp xaxüv οὐχ
ἀπείχοντο νηστεύοντες, ἀλλὰ τότε xal τὰ μέγιστα
διεπράττοντο, τύπτοντες τοὺς ὑποχειρίους οὔτι
που πάντως χερσὶν, ἀλλ᾽ ὕθρεσι, xal πλεονεξίαις,
ἀντιλογίαις πρὺς ἀλλήλους κατατριδόµενοι, ὡς φωνὰς
ἀφ:έναι κλαυθμοῦὺ καὶ χραυγὰς ἀπρεπεῖς τοὺς ὑπ'
αὐτῶν τυπτοµένους. Aib καὶ κατ ἀρχὰς ἔλεγεν' «T&v
νγατείαν καὶ ápylav, καὶ τὰς νουµηνίας ὑμῶν μισεῖ
ἡ φνχή µου.» Καὶ νῦν δέ φησιν’ Οὐχὶ ταύτην τὴν
γηστείαν ἑξε.εξάμην, οὐδὲ τοιαύτην ταπεινώ-
σεως ἡμέραν. Καὶ τὸν μὲν πορευθέντα στυγμὸν t ἐν
ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ, καὶ thv τοῦ Πνεύματος συντριθὴν
ἐν τῷ ῥίῳ xal ταῖς πράξεσιν ἔχοντα εἶπεν ἰάσεσθαι :
τὸν δὲ τὸν ἐφήμερον ἓν νηστείᾳ ταπείγωσιν σχη-
ματιζόμξνον οὗ προσίεται.

Τινὲς δέ φασιν ὡς ποιοῦντες " αὐτῶν τὰ θε.ήματα
ὑπέννυττον καὶ τοὺς ὑποχειρίους αὐτῶν εἰς χρίσεις
xaX µάχας, δἑέον βραθξύειν εἰρήνην. Τὸ δὲ, ὡς σή-
queror ἀχουσθηναι ἑν κραυγῇ τὴν φωνὴν ὑμῶν,
ὡς τῆς ἀληθοὺς γηστείας xpavylr ἐχούσης παρὰ
Βεῷ' ἔχειν γάρ τινα λέγεται φωνἡν' πρὺς θεὸὺν τὰ
δρώμενα παρ᾽ ἡμῶν. Κατὰ τό) εΦωνὴ αἵματος τοῦ
ἁδελφοῦ enu Bod πρός µε. » Ei μὲ ἄρα κραυγἡν τὴν
μετὰ τῆς ἀνωφελοῦς νηστείας χαλεῖ προσευχἠν. Κῑν

oratio mea in sinum meum convertetur ο. » Et
rursum :« Genua mea incurvata sunt a jejunio '*. »
Ait porro et Deus. ipse : « Convertimini ad me in
jejunio, in fletu et planctu **; » id est abstinentia,
peeeatorumque poenitadine. Quod cum isti non fa-
cerent, sed a cibis tantum abstinerent, omnia se
consequi tamen arbitrabantur : tanquam Deo rem
gratam se facere putarent, si de eduliis non ma-
gnopere laborarent. Non solum enim, cum jejuna-
Lani, a malis non abstinebant, sed tum louges gra -
viora etiam patrabant, qui subditos percutiebant,
non manu quidem omnino, sel coutumeliis , et
rapinis, imnutuisque co;troversiis eo usque atte-

. reudo, ut oppressos ad luctus indecoros, clamoris-

B

πάντα δὲ πόνον Üropeivra copattxby ἄνευ τῆς κατὰ .

γνώµην μεταθολῆς, οὐδ' οὕτω τἀληθῆ λέγειν ἐθέλων,
γηστείαν ταῦτα κα.έσεις δεκτή». Ἡ γὰρ ἀλιθῆς
φηστεία τὸν μὲν σωματιχὸν πόνον ἐν χρυπτῷ ποιξῖ,
χατὰ δὲ τὸ φανερὸν φαιδρὸν ποιοῦσα τὸ πρόσωπον,
Χωὶ τὴν χεφαλὴν ὑπαλείφουσα, χατὰ thv τοῦ Σωτῇ-
poc quvtv. Καρποὺς δὲ εὐλαθείας ὁρᾷν τοῖς πᾶσι
παρέχεται, διὰ cov «1ὐει πάντα σύνδεσμον ἁδι-
χίας. Ὡς ἁγνοοῦντας γὰρ xaX τὸν τρόπου τῆς ἅλη-
θοῦς νηστείας ἑδίδαξδε. Κατὰ τό, « ᾿ὑδήγησόν µε,
Κύριε, ἐν τῇ ὁδῷ aou, χαὶ παρεύσοµαι, Ev τῇ ἀληθεία
σου. » Συνδέσµου ὃξ ἀδικίας «ὖύσις πλεονεξίας
ἁπαλλαγὴ.« xal τὸ μὴ τοὺς ἀσθενεστέρους πλοχαῖς
αἰτιαμάτων χαταδεσμεῖν. Καὶ τὰ ἐξ ἁδιχίας δὲ συ-
τάντα Oid.lvs cvraA.láypacta ὃδ.εστρααμένῃ γνώμῃ
γευόµενα, ἄφεσιν διδοὶς τοῖς &x τούτων f) τοῦ συ;-
δέσµου τῆς ἀδικίας σωντετριαµένοις, οὓς xal cs-
ὀρμυσμένοις χαλεῖ. Καὶ γραμματεῖα δὲ διάῤῥηξον
μὴ δ.καἰως γενόµενᾳ. Δ.ϊ δὲ πρώτον ἁποστῆναι xa-
χῶν, xal τότε µετιέναι τῶν ἀρετὴν. Εἰπὼν οὖν τὸ
πρῶτον, ἐπιφέρει τὸ δεύτερον τὺδὲ, θρύψον πευ ovrt
tir pror σου, xa τὰ μετὰ τοῦτο, ὁπλῶν ὡς 07 ἂν
IP [sal. xxxiv, 15. !! Psal, cvin, 24.
97. '" Psal. rs v, dt.

1. Joel i), 12.

que voces adigerent. Quo factum est, ut eoruin se
jejunia, feriasque ipsas, et Kalendas ex animo
odisse initio dixerit !* : uunc autem non tale jeju-
nium, talemque humiliationis diem eligere. Adjicit
vero et ei se, qui in. viis suis mestus. ambularit,
quique spiritus contritionem in vita el actionibus
babuerit, 85/7. sanitatem esse allaturui : sed ad
euin, qui diurnam jejunando «miliationem aimula-
rit, nequaquam accessurunm.

Volunt istos nonnulli, cum voluntatibus suis indul-
gc: ent, aubditos etiam fori disceptationibus et pugnis
afflixisse ; ad quorum pacem spectare, eosque con-
ciliare debuerant. ΑΙ quod ut hodie audiatur in. cla-
more voz vestra sequilur ; lanquam de vero jejunio,
eujus clamor ad Deum usque penetret, intelligen-

C dum est. Vocem. enim apud Deum aliquam quie a

nobis geruntur, babere dicuntur, quomodo son-
guinem Abelis ad ipsum clamasse legimus **. Nisi
si clamoris nomine, eam potius, quz inani et
[ruge carenti jejunio adhibetur, orationem siguifi-
care divas. Sed quantumvis laborem corpore $u$-
tineas, nisi et ipsa voluiritatis mutatio accesserit ;
ne sic quideni ista, cum vere dicere volueris, acce-
plabile jejunium vocaberis. Quod enim verum est
jejunium, corporis quidem labores in occulto subit ;
vulius autem hilaritatem in aperium depronit ;
caputque, sicuii jubet ipse Salvator, ungit '*.
Prabet etiam pietatis fructus nulli non conspicuos,
cum omne vinculum iniquitatis solvit. Eos enim ita
docendos esse censuit, qui veri jejunii rationem
penitus ignorarent ; juxta illud : « Deduc me Do-
mine, iu viam tuam, et anibulabo in veritate (ua!*, »
Erit vero iu demum iniquitatis vinculum solvere ; si
divitiarum cupiditatibus te liberes ; si, qui suntin-
firmiores, accusationem involucris non implices.
Dissclte ergo quas. inique pravoque animo confe-
ctas habes cautiones, illis remissionem indulge, qui
per eas, aut per iniquitatis colligationem couterun-
tur; quos etiam fractos appellat. Dilacera libellos
qui injusta nomina complectuntur. Sed. decet prius

3 σα, 1, 13... '* Gen. iv, 10. !? Matth. vi,

VARLE LECTIONES,

5 Ic.a210Y τρ,φὴς πηιοῖντο. — ! Ἡρ. ao 6v.

V ορ. 6102/1304.

2551

PROCOPII GAZ. EI

2592

a ilis abscedere, quam ad. virtutem. accecas. lta- Α ἐφάγομεν μὴ vnorePcarrec ἄρτον, διανέµειν ὀφεί-

que ευπι ce priori. dixisset, allerum tum | intulit,
cum frange esurienti panem (uum, c:eteraque deiuceps
adjunxit, αἱ quem non. jejusaw'es 6568 essemus
comesturi, a nobis erogari debere signilicaret. Non
vecet. eniin a jejunio turpis lucri. et sordium excu-
$aionem querere, ΑΔΗ praterea alia. ratione
nutriemus, si eum esmientem cibo recreemus. De-
Cel etiaut et ad cedes non. divites ipsos, qui paria
rependant, vocare, sed eos, qui ne l1ecii quidem
liabeaut suffugium. Decet item nudum minime prz-

Aop&v. Οὐ γὰρ δεῖ r:pógastw αἰσχροχερδείας ttv ἆσι-
τίαν ποιβσασθαι, Τὴν δὲ ψνχην ἑτέρῳ τραφησόμέθα
τρόπῳ τὸν ἐνδεᾶ τροφῆς ἀναχτώμενοι. Καὶ εἰς τὸν
οἶχον δὲ yph pf πλουσίους καλεῖν διὰ τῶν ὁμοίων
ἀποδιδόντας τὶν ἁμοιδὴν: ἀλλ) ἄνδρας μηδὲ στέγης
ἑσχηκότας ὑποδρομήν. Μτδὶ γυμνὸν δὲ παραδρά-
µῃς. Ὁ τῶν ὅλων γὰρ θεὺς τοὺς μὲν ἐνδεεῖς, τοὺς ἃ
πλονσίους ἑπυίησεν, εἰς δοχιμὴν ἑχατέρων. "Iv à
μὲν ἔχοιεν χαρπὸν χορτγοῦντες, ol. δὲ τὴν πενίαν
γυµνάσιον.

lerire ; eum. pauperes atque. divites. idem universorum — Deus, ad utrorumque probationem fecerit:
wl istis quidem fructus, quos aliis. suppedilarent, non deessent ; illis aulem — ad exercitationem prod-

essel inopia.

Quod deinde domesticos seminis ait, ita Judaice Β Oixselovc δὲ exépuatoc ἹΙουδαϊκῶς μὲν τοὺς ἐς

quidem Israelitas significat ; Christiaue autem fidei
domesiicos ; ad idque et Paulus ipse hortatur *,
Eum igitur, qui ista (jejunii maxime tempore) prze-
stiterit, decet. accedere, Deumque precari ? eaque
plane ratione dictum est οἱ illud : « Si obtuleris
munus tuum ad altare, ibique recordatus fueris
fratrem tuum aliquid habere contra te !* ; οἱ qna
deinceps. Quod si ista observaris, tanq::am de no-
cie repentinum tibi umen illucescet, bonaque coe-
lestia afferet : et, quia cognitionis [umen est, ful-
giri more magno in te impetu delabetur ; in. quo
propensum suppeditantis animum significari voluit :
ideoque matutinum appellavit, tanquam Deo pro
$ua benevolentia tempus ipsum antevertente, ani-
maqie morbis liberata, oritttra sint meliora. 1d au-

tem vel eo patuerit, quod in ejus conspectu justitiam -

ejus preituram adjunxit : eodem pl.ne sensu, ac
si, ex quo Dei [umen participarit, ceteris etiam [a-
mcn. futurum diceret. Testabuntur. enim, inquit,
opera ipsa virtutem tuam caeteris. illucere ; juxta
illud : « Luccat ux vestra coram hominibus 15.)
el qua deinceps. Et: gloria Dei circumdaberis in
ipsius et hominum conspectu, cum ad bonorum
operum fructus. et istud etiam tanquam ex. abun-
ilanti tibi aecesserit. Habebis, preter id, οἱ Dei au-
rem tibi facilem et attentam. Te siquidem | adhuc
l;.queute dicet, Ecce adsum. luiqui deinde et immisge-
ricordis 659 vanum in jejunio clamorem, futurum;
justi autem. auditum iri dixit, ut colloquii prolixi-
tatem οἱ copiam demonstraret: juxta. illud : « Oculi
Domini super justos, et aures ejus in preces eo-
rum **. » Addit vero et clamori efficacitatem, jejs-
n um. Precibus enim etiam. jejunium adjungebant
sancti. Sic Daniel , sic apostoli **. At quod ait : Ecce
adsum, etiam Danieli **, postquam trium hehdoma-
darum. jejunium tolerasset, eo ipso clarum fuit,
quod ab initio exauditos esse sermones suos exper-

Ἱσραλλ καλεῖ, Χριστιανικῶς δὲ τοὺς οἰκείοις τῆς
πίστεως. Τοῦτο γὰρ καὶ Παῦλος παραχελεύξται,
Ταῦτα δεῖ μάλιστα τῷ χαιρῷ τῆς νηστείας ποιοῦντΣ
τότε προσιέναι͵ xal δεῖσθαι θεοῦ, συμφώνως t:
« Ἐὰν προσφέρῃς τὸ δῶρόν σου, χαχεῖ μνησθῆς ὅτι
ὁ ἀδελφὸς ἔχει τι χατὰ σοῦ, ? xal τὰ ἕξτς. Ταῦταἃ
φυλάξαντι, χαθάπερ ix νυχτὸς ἀθούον ἡμέρας ἐτι-
λάμψει cot φῶς ἀγαθά σοι φέρον οὐράνια, xaX φως
γνώσεως ὑπάρχον ἀστραπῆς δίχην σὺν ópp f, καὶ δρύ-
μῳ σοι χαθιέµενον, δι οὗ δε[χνυται τοῦ χορηγοῦντος
fj προθυμία. Διὸ καὶ πρώ]μον εἶπεν, ὡσανεὶ τοῦ θεῦ
διὰ ᾿φιλανθρωπίαν καὶ τὸν χαιρὸν προλαμθάνοντας,
καὶ τῶν ἐν dvyf| νοσημάτων ἀπηλλαγμένων, dra-
τε εῖ τὰ χρηστότερα. Ὁ δηλοῖ τὸ Προπογ.εύσεται
ἔμπροσθέν σου ἡ δικαιοσύνησον. Τοῦτ' ἔστι, Με-
ταλαθὼν τοῦ θείου φωτὸς, γενήσῃ gxoc ἑτέροις’
Φφανεῖται γὰρ dj 5 ἔργων ἀρετὴῆ σου τοῖς ἄλλοι
ἐχλάμπουσα, χατὰ τό « Λαμφάτω τὸ φῶς ὑμῶν
ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, » xal τὰ ἐπὶ τούτῳ. Καὶ
στεφαγωθήσ]ῃ δόξῃ Θεοῦ ἑνώπιον αὐτοῦ καὶ ἂν-
θρώπων, πρὸς τοῖς τῶν ἔργων καρποῖς Ex περιουσίας
τοῦτο λαδών. Ἔξεις πρὸς τούτῳ χαὶ «b θεῖον οὓς
εὐπειθές. Ἔτι 7ου γὰρ JAaJobrcocépet: ᾿Ιδοὺ xdp-
ett, Καὶ τοῦ μὲν ἀδίκου xal ἀνηλεοῦς µάταίον εἶπε
τὴν ἐν νηστείᾳ κραυγήγ ' τοῦ δὲ διχαίου τὴν βοὶν
ἀχουσθήσεσθαι, τὴν ἐχτενη δηλῶν ἔντευξιν, κατὰ
τὸ, ε Ὀφθαλμοὶ Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ dra αὐτοῦ
εἰς δέηῃσιν αὐτῶν.» fic * βοῆς ἐνεργὸς xat ἡ νη-

D στεία. Προσηύχοντο γὰρ μετὰ νηστείας ol ἅγιο.

Οὕτω Δανιῆλ, οὕτως οἱ ἁπόστολοι. Τὸ δὲ, ᾿Ιδοὺ xdp-
ειµι, Χ4) τῷ Δανι]λ ἑδηλώθη μετὰ τὰς τρεῖς ἐθδο-
µάδας τῷ νηστείαν µαθόντι x, ὡς ἐξ ἀρχῆς Ἀκούσθη-
σαν οἱ λόγοι αὐτοῦ. Ταῦτα δέ: σοι ἔσται σύ» δεσµον
ἁμαρτιῶν, ὥσπερ χλοιὸν, ἀποῤῥίψαντι. Κατὰ yàp ὃν
Απόστολον εἰπόντα, τὰ αὐτὰ λέγειν ἐμοὶ μὲν oix
ὀχνηρὺν, ὑμῖν δὲ τὸ Y ἀσφαλές ' χαὶ ὁ προφήτης ταν-
τολογεῖ.

tus est. Neque vero ista tibi, inquit, defulura sunt, si nexum peccatorum, tanquam catenam, abjeceris.
Utitur enim hoc loco. repetitione propheta, qua ratione et. Apostolus, ubi Philippensibus eadem τυ-
petere. sibi noa. molestum, illis autem percommodum et tutum esse scribit 35.

'" Galat. vi, 10

5 Matti, v, 25 25.
* lan. x, 2 seqq.

?? Philipp. it, 0.

' Math.

v , 16. ** Psal. xxii, 10. *?*. Act,

Xi, J

VARLE LECTIONES.

Y yf εστι δὲ της. 3 jp. παθόντι. 5 dy. τό,

9593

COMMENTARII IN ISAIAM.

959*,

'AgéAnc δὲ, qnot, καὶ τὰς ἀδίκους χξιροτογίας A — Auferas vero, inquit, et. iniquas manuum. exten-

xa^ προβολάς * Ίγουν τὸ τείνειν τὴν χεῖρα πρὸς ἄδ'χα
λήμματα * Ίγουν τὸ ἀφθταποδ.δόναι χαχὸν ἀντὶ χαχοῦ.
Κατὰ τὸ) ἓν Wa)uol;: « Ἐξέτεινε τὴν χεῖρα αὐτοῦ
kv τῷ ἁπ.διδόναι ' ὅπερ πραότητός ἐστιν ἀλλότριον.»
Τινὲς δὲ οὕτως * Ὁ βουλόμενος τὴν ἀγαθὴν µετιέναι
νηστείαν, δίχαιος ἔστω᾽ καὶ ὥσπερ τινὰ, χδίροτο-
víav, λειτουργίαν ἀγαθὴν ἐχτελῶν ἀγογγύστως
ταύτην διανυέτω, ὡς pd) λειπόµενος τῶν ἀναγχαίων,
ἠνίχα χορηγῇᾗ τῷ Ἰελησίον ΄ ἤγουν ἡδονῶν ἐπιθυμία,
ph τῆς ἐπικόνου κατὰ θΘεὸν πολιτείας xatabouv,
ὥσπερ ἐγόγγιυζεν ὁ Ἰσραὴλ ἐν τῇ ἐρήμῳ χατὰ Ozou,
χαὶ δίχην ἔτισαν ὑπ ὄφεων ἀπολλύμενοι. At) καὶ
Παῦλος « Μηδὲ γογγύζετε, oral, καθώς τινες αὐτῶν
ἐγόγγυσαν, καὶ ὑπὸ τῶν ὄφεων ἀπώλοντο. ο Τὸ δὲ
ὑπ: ρθάλλον φῶς τῷ φεύγοντι ταῦτα, xal τἀναντία
ποιοῦντι ὁπλῶν, μεσημµόθρίᾳ τοῦτο πορε[κασεν. Καὶ
*à µέγιστον, xal χορηγὸν παντὸς ἀγαθοῦ, τὸ 85v
εἶναι διὰ παντὸς pec! αὐτοῦ.

meridiano fore simile dixit ; et, qua? res est omnium
semper secum babiturum.

Tui; δὲ τὸ τῆς χειροτογίας ῥητὸν οὕτως ἐχθέ-
pevot* Ἐάν ἀἁρέ.ῃς ἁπὸ σοῦ σύνδεσμον ἑκτεί-
Φοντα δάκτυλΊον, xal. AaAo)vra ἀνωςε.ὲς, in-
ἠγαγον λαῷ yàp σωτήριον ἡ τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων
ἁραίρέσις. Σύὐγδεσμιός claw οὐχ ἑῶντες εὐοδεῖν τὸ
χοινόν. Εἶτα ψΨυχῆς τροςἣν ἐπαγγέλλεται µέχρι
ἀιπασμοῦ τῶν ταύτις ἐστῶν, οὕτω τῶν φυχιχῶν
λεγομένων δυνάμεων. Αὗται γὰρ ὑπὸ τῶν πνευµατι:
x&v χαρισµάτων πιαίνονται. « O9 γὰρ ἐπ' ὅρτῳ

siones, οἱ porrectones :. vei quia ad injusta. dona
mauus porrigereul , vel quia malum pro nialo. re-
ponerent. Quale illud in Psalmis : « Esxtendit ma-
num s8uam, uL. retribueret ** ; » quod est 4 man-
suetudine alienum. Aliis vero io hunc. modum vi-
sum est explicare ; justus dicatur, qui bonum
aygredi jeiveium meditetur : tanquam deinde manu
porrigat aliquid, vel winisterintu bonum operetur ;
illud sine murmuratione perficiat, ac 9i nulla ei ne-
cessarioruim fiat imminutio, cum proximo suppeditat:
vel etiain, ne voluptatum captus illecebris, laborio-
saw in Deo vitam verbis. insecletur, ut qui olim
adversus Deum in solitudine murnmurarunt Israe-
lite, wide a serpentibus jcij perierunt **, ltaque

Β οι Paulus : « Ne. murmurelis, ait, sicut eorum

quidam muruurarunt, et aserpentibus perierunt **, »
Ut autem ejus , qui ista fugiat, et. contraria secte-
tur, luminis excellentiam demonstraret, idipsum

longe maxima, universique boui elflectrix, Deum

Nonnulli autem, ubi manus porrectionem in haee
verba exposuerunt : Si auferas a te vinculum quod
digitum G0 extendit, εἰ inutile loquitur ; scele-
ratorum etiam liominum interitum populo saluta-
rem esse adjecerunt, qui reipublice (elicitatem,
tanquam vinceklo constrictam, remorantur, Beinceps
anima: nutritionem pollicetur, ^d hujus usque sa-
ginationem. ossiwm ; quormm nomine virtules. ejus
ideo significantur, quod ca spiritualibus donis ini-

póvo ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ἐν παντὶ ῥήματι Exro- C pinguentur. « Neque enim solo. pane vivet homo ;

ρευομένῳ διὰ στόματος θεοῦ, » οὗ τύπος τὸ μάννα.
Καθ) ἑαυτὸ γὰρ πῶς ἂν ἄρτος ἀγγέλων, f) xal ἄρτος
οὐρὰνοῦ νοηθήσεται; "ης δὴ τροφῖς ἐχκεσόντος
Ἱσραὴλ, τὰ ἔθνη µετέλαθε διὰ πίστεως. Διό qrotv:
« Οἱ δουλεύοντές por φάχονται, ὑμεῖς δὲ πεινάσετε.
Ἰδοὺ οἱ δουλξύοντές pot πίονται ᾿ ὑμεῖς δὲ διφΠσετε.»
Ἐσχημάτισται δὲ ὁ, περὶ τῶν ὁστῶν λόγος ἀπὸ τῶν
τρυφᾷν εἰωθότων σωματικῶς.

Ἔσται δέ σοι, φησὶ, καὶ zm) ὕδατος ζῶντος,
χαὶ χῆπος ἀειθαλῆς ταῖς ἐξ ἁγίου Πνεύματος qu-
«celat; χαρποφορῶν. Καὶ ἡ Ἐκκλησία δὲ χῆπος vt-
γονε Χριστοῦ λέγουσα" εΚαταθήτω ἁδελφιδός µου εἰς
χῆπον αὐτοῦ, xal φαγέτω χαρπὸν ἀκροδρύων αὐτοῦ.»

sed omui verbo, quod. egreditur ex ore Dei ***, 5
cujus formam manna nobis reprasentavit. Qui nam-
que per se aut panis angclorum, aut caeli. etiam
intelligatur ? Hunc igitur. cibum, quo exciderant
Israelit;e, sibi per fidem gentes assumpseruut : ideo-
que ait : * Qui serviunt mibi, comedent ; vos au-
lem esurietis. Ecce qui serviunt mihi, bibent ; vos
autem siticlis??, » Est vero deossibus ab iis mutuata
loquendi ratio, qui molliter corpus solent enutrire.

Deinde erit tibi, inquit, et fons aque viventis, el
hortus divina Spiritus saucti consitione floribus
semper et fructibus abundans. Dicitur vero et Áor-
ius ipsa Christi Ecclesia, cujus hzc verba sunt :
« Descendat nepos meus in hortum suum, ct co-

"Ην δὲ xal πηγἡ, fjv μὴ ἐξέλιπεν 000p. "0; γὰρ ἀπὸ D medat fructum. pomorum suorum 16, » Dicitur es

XmTüc ἀενάου τὰς διδασκαλίας προφέρουσιν οἱ θεῖοι
µνσταγωγοί. «:Τοῦ γὰρ πιστεύοντος, φᾳησὶ, ποταμοὶ
ἐχ τῆς χοιλίας ῥεύσουσιν ὕδατος ζωῆς. » Καὶ πρὸς
τὴν Σαμαρεῖτιν τὰ ὅμοια. Kal τὰ ὁστᾶ δέ σου, φη-
σὶν, ὡς βοτάνη. ἀνατε.εῖ, καὶ πιανθήσονται, καὶ
μ.ληρο;ομήσουσι γεγεὰς γενεῶν. Δι ὧν ἔοιχε ὅπ-
λοῦν τὴν ἀνάστασιν τῶν σωμάτων, ἀνισταμένων οἷά
eg 252, νεκρὰ μὲν ἓν χειμῶνι, ἀναθήλασα δὲ πἀλ.ν
k) ἔαρ.. Πῶς 6E ἀνίστατα".; tfj ζωοποιῷ δηλονότιε

*: [νο], pav, 914.
v, |.

15 Num. xxv, { seq.
7^ Joan. vi, 98. ?6 Joan. wv, Εἰ.

** |. Cor.

(ons, quem nulla unquam aqua defecit. Tanquam
enim a fonte perenni ea hauriunt, quz docent divini
rerum arcanarum interpretes οἱ magistri. « Nun ve
ventre ejus. qui credit, inquit, aque vite flumina
profluent *5, 5 similiaque illa. de quibus eum Sa-
maritide locutus est 29, E ossa tua, addil,sicut her-
ba orieniur εἰ pinguescent, et. hecreditabuut genesa-
liones geuerationunt, ubi corporum resurrectionem
significare videtur, quae herbe in morem hieme qui-

x, 10. *** Matth, iv, 2.

"]sa. Lxv, 15. ** Cant,

2595

PROCOPII GAZEI

2296

dem morientis, vere autem revirescentis, in vitam A χάριτι πιαιγόµενα. Ὡς * vào Ααδίδ φησιν « Ἑξ-

excitabuntur. Sed qui resurgent ? Si gratia. nimi-
rum, que. vitam largitur, saginentur. Ut. et. apud
Davidem legimus : « Enitte spiritum uum, etcrea-
buntur, οἱ renovabis faciem terre *!' ; » id est, eo-
rum qui in terra. versantur cum generationes gene-
rationum in GGL vita illa perpetua, morte prorsus
et corruptione sublatis, hereditabunt : Dicuntur et
033a animae virtutes, Ut hocloco : « Dissipavit Deus
ossa eorum, qui hominibus placebant **. » Non enim
corporis ossa, sed animz vires atterit, ne quid ipsi
cum virtute οἱ laude valeant efficere. « Nemo si-
quidem coronabitur, nisi qui legitime certave-
rit ??. » At isti hominum laudibus tantum inbiant,
de Dei gloria nihil solliciti. Quale est et illud :

αποατελεῖς τὸ Πνεῦμά σο» xat xt100f.oovzat, xa: &va-
χαινιεῖς τὸ πρόσωπον τῆς γής: » τοῦτ) ἔατιν τῶν
ἐπὶ γῆς. ὅτε xal 1ε}εὰς vereor ἓν ἀἁπεράντῳ κλη.
ρογομοῦμεν δωῖς θανάτου πάντη xat φθορᾶς ἀἁνηρη-
µένων. Εἴρηνται δὲ xal ὁστᾶ αἱ Ψυχιχαὶ δυνάµεις,
ὡς τό" « θεὸς διεσχόρπισεν ὁστᾶ ἀνθρωπαρέσκων. » 00
Υὰρ τὰ τοῦ σώματος ὁστᾶ, τὰς δὲ τῆς φΦυχῆΏς δυνά-
μεις συνθραύει, πρὸς τὸ μηδὲν εἰς ἀρετὴν χατορθοῦν.
« Στεφανοῦται γὰρ οὐδεὶς, ἐὰν μὴ νοµίµως ἀθλήση.ι
Οἱ δὲ, πρὸς ἀνθρώπων ἑπαίνους χεχήνασιν, οὗ δόξαν
Θεοῦ. Τοιοῦτον χαὶ τή» « "Οτι ἐσίγησα ἑπαλαιώθτ
τὰ ὁστᾶ μον ἀπὸ τοῦ χράζειν µε ὅλην tbv ἡμέραν.,
Σιγήσαντος γάρ pou ἀπὸ τοῦ δόξαν ἄγειν xat προς-
εύχεσθα:, xal πεσόντος εἰς ἀνθρωπίνην µιχρνν-

« Quoniamtacui, inveteraverunt ossa mea, dum ο) δ- B χίαν, ἐπαλαιώθη τὰ Cotà µου. Τοῦτ ἔστιν ἑσαθρώ-

marem tota die δν 5 Cum enim ait, cessando ab

θησαν αἱ δυνάµεις αἱ duy:xat.

ejus promotione gloriz, fundendisque precibus, in animi angustias incidissem, inveteraverunt ossa met
id est, emarcuerunt, et labefactatze sunt animiemee vires.

Πι {ρου igitur, licet ignavia ad breve tempus
aliquod fractze et debilitat jaceant, spirituali ta-
men iterum consolatione, mom aliter quam herba,
resurgunt. ck instaurantur, ipsique «eernorumque
bonorum fimus heredes. Que deinde in anima tua
deseria et va-ta. fuerant, zdificabuntur, id est di-
sciplinis sermonibusque divinis replebuntur. Teip-
sum enim edificabis, ccelestibus semper prazeceptio-
nibus ad id, quod decet, cogitationes tuas compo-
nens et applicans. Obsepies vero et animam tuam,
Christo, tanquam muro, adversus externas mole-
stias tectus. Habetur enim tanquam de deserta
murisque destituta civitate seriuo, Conveniat vero

AUtat τοίνυν Ex ῥᾳθυμίας ἐσθ ὅτε παραλυθεῖοα
βραχὺ, πάλιν ὡς βοτάνη ἀνατελοῦσε παραχλίέσει
πνευματιχῇ, χαὶ κ.Ίηρογόμοι τῶν αἰωνίων ἀγαβων
}εγ)ησόµεθα. Καὶ τὰ πάλαι δὲ τῆς φυχῆς ἔρημα ct
χοδοµηθήσεται ἓν cot, διὰ µαθητµάτων xai λόνων
θείων ἀναπλτρούμενα. Σαντὺν γὰρ οἐκοδομήσεις
διδασχαλίαις Σνθέοις ἐπὶ τὸ iov ἀεί σου auvapyu^-
των τοὺς λογισμούς. Περιφράξεις δέ σου xa τῇ
quyhtv, &zb τῶν ἔξωθεν ὀχληρῶν Χριστῷ καθέςε
τείχει περιβρουρούµενος. Ὡς ἐπὶ πόλεως γὰρ ἑρή-
µου χαὶ ἀτειχίστου ποιεῖται τὸν λόγον. Αρμύττε
δὲ xal πρὸς τὴν ἑχάστου φυχὴν xal. πρὸς τὸν Aib
πάντα, εστῶν νοουµένων τῶν Ev αὑτῷ δυνατῶν, xz

et anima cuilibet, οἱ populo, si illos per ossa in- C τὸ σῶμα πᾶν ἀνεχόντων, ἐφ᾽ οὗ λἐγοιντο ἔρημιοι aid-

telligas, qui sunt in εο potentiores quique corpas
universum sustentant : in quo deserta perpetua possis
appellare, que longo jam tempore per peccatum
vàsta οἱ solitaria evaserunt. Intelligas porro funda-
menia secundum Pauli mentem, ubi superzedificati
super fundamentum apostolorum et prophetarum
scribit 35. Vocaberis vero etiam e'dificalor maceria-
run : secundum autem Symmachum, vocaberis
wwro cingens. direptionem : quze a. divo Paulo ibi
apeite explicata sunt, ubi se sicut prudentem ar-
chitectum, fundamentum posuisse scribit 14. Mace-
riam rursus G69 «dificare dicitur, qui Ecclesie
dogmata dialecticis demoustrationibus tanquam
excitato muro obsepit, ne eadem, veluti hortum de-
sertum, quicunque voluerint, pervagentur. Nam et
jstud ipsum quie perpetuo deses est anima, pati-
tur, cum eadem hosti cuilibet, sive. d:emonem,

sive animz cupiditatem appelles, tandiu pervia est, donec metu Dei,
3:tem quz videntur offendicula explicando et declarando, de sacris lectionibus aufert,

qui lapides de semitis tollit.
Vult vero cum iis, qux dicta sunt, etiam Sabbata
observari : non ut ebrictati et crapulr indulgeatur;

δὲ Psal. cui, 60, ?* Pal. un, 6.

& 4p. xal. ΄

?! [i Timoth. 9, 5. 1) Psal. xxxi, 3.
YARLE LECTIONES.

γιοι, τὰ àx μακρ2ῦ χρόνου δι ἁμαρτίαν ἔρτμα ve
Υονότα. θεμέ.ια δὲ αὐτοῦ χατὰ τὴν ἀποστολιχὲν wi
σεις Υραφην λέγουσαν, « Ἐποιχοδομηθέντες Ez:
θεµελίῳ τῶν ἀποστόλων χαὶ προφητῶν., Kiki
δὲ καὶ οἰκοδόμος φραγμῶν. Κατὰ δὲ τὸν Σύμμσ

^o 9 —

χον, χ.ηθήσῃ τειχίζων Pom Καὶ ταῦτα 6 |

Παῦλος ὁ θεῖος διασαφεῖ λέγων « Ὡς σοφῶς &o(-
τέκτων θεμέλιον ἔθτκα. » ρα, μοὺς δὲ οἰκοδομε'
ὁ τὰ ἐκχλησιαστιχὰ δόγματα περιτειχίζων aue
χτιχαῖς ἀποδείσεσιν, ἵνα μὴχ.θάπερ ἔρημιον κήπο
οἱ θέλοντες ᾿διοδεύοιεν. Τοῦτο Υὰρ καὶ ῥαθυμοῦς
πάσχει φυχ] παντὸς ἑναντίου διοδεύοντος αὐτῆν ἐν-
Υισμοῦ τε xai δαΐµονος, ἕως ἑαυτὸν τῷ φόδῳ o»
Θεοῦ περ'φράξειεν. 'O δὶ τὰ δοχοῦντα προσκόμµατα
Ex τῶν θείων ἀναγνωσμάτων περιαιρῶν διὰ σαςτ
νείας, οὗτος ὁ τοὺς ἀνὰ μέσον τῶν σρίδων λίθους
mspta piov.

tanquam valle, muniatur. Qi
ille ipse es,

Βούλεται δὲ μετὰ τῶν εἱρημένων φυλάττεσθαι xxi
τὰ Σάζδατα, ὡς μὴ µέθαις xol Χρεκἁλαις σχολὰ.

* Ephes. n, 20. δε I Cor, in, 10.

— — MERC oo

ῤ
-

2591

COMMENTARII IN ISAIAM.

2598

ζεεν, ὁγ ασμῷ δὲ xal χαθαρότητι, καὶ διὰ τούτων Α sed ut sanctificationi purificationique vacetur; per

ἀγιάζσθαι τὴν ἡμέραν διὰ τῆς χατὰ θΘεὸν σχολῆς
ερυφερὰν γινοµένην xal ἄλυπον. Καὶ δεῖ μὴ μέχρι
τοῦ χινῆσαι πόδα, 3) μολῦναι τὰ χείλη, πρὸς ἑτέροις
"γένεσθαι πράγµασι τῇ θε Γραφῇ προσανέχοντας.
*O 6x θεῖος ᾽᾿Απόστολος τοῦ νόµου τὴν σχιὰν παρ-
ωθούμενος, περ'τομὴν πνευματικχὴν xal Σαθδαᾳτισμὸν
ὑποτίθεται λέγων ΄ ε Αλλά /τεριτομὶ χαρδίας οὗ
γράμματι, ἀλλὰ πνεύµατι. » Καὶ πάλιν’ ε Δρα
ἀπολείπεται Σαθθατισμὸς τῷ λαῷ τοῦ Kuplov. » Ὁ
γὰρ εἰσελθὼν εἰς τὴν χατάπανσιν αὐτοῦ, xal αὐτὸς
χατέπσυσεν ἀπὸ τῶν ἔργων αὑτοῦ, ὥσπερ ἀπὺ τῶν
ἰδίων ὁ θεός, Σαδδατισμὸς ἄρα χατὰ θεὸν τὸ παύ-
σασθαι τῶν ἰδίων ἔργων xal θεΊημάτων. "0 καὶ d
παροῦσα προφητεία φησί, Λέγει δὲ xai Παύλος :

hzcque dies sanctus et festum, eo, quod secundum
Deum est, otio, delicate, nullaque molestia intet-
ruptum celebretur. Decet. etiam eos. ne. ad pedis
quidem usque promotion: m, aut. labíorum conta-
minationem in caeteris negotiis occupari, qui sacrae
Scripturz£ incumbunt. At Leotis Apostolus, legis
umbra rejecta, circumcisionem spiritualem — et
Sabbatismum ponit his verbis : « Verum circum-
cisio cordis, non littera, sed spiritu 17. » Et rur-
sum : « ltaque relinquitur sabbatismus populo
Dowini ^. » Qui enim ingressus est in requiem
cjus, et ipse requievit ab operibus suis : sicut et a .
suis Deus. £st igitur Sabbatum. secundum Deum
celebrare, à propriis operibus voluntatibusque abs-

« Βλέπω δὲ ἕτερον νόµον ἀντιστρατευόμενον τῷ vóuu DS tinere : quod ipsa innuit, qua hobis est in mani-

τοῦ νοός µου. » Κατὰ τοῦτον οὖν ἐστι τὰ θε.ἑήµατα,
πρὸς ἃ ἐπιῤῥεπῶς ἔχοντες, περικόπτειν ὀφείλομεν.
Οὕτω γὰρ ἐπιτελέσομεν Σάἀδέατα τρυφερὰ μηδὲν
ἔχοντα τῶν ἀπὸ γνώμης σχληρᾶς χαὶ ἀντιτεινούσης
θεῷ, χατὰ τὸ, «Kai ἐἑσχληρύνθη ἡ χαρδία Φαραύ.»
Οὕτως ἔλεγε τῷ "ogat ὁ θεός’ «Γινώσχω ὅτι σχλη-
ρὸς el, καὶ νεῦρον σιδηροῦν ὁ τράχηλός σου, καὶ-τὸ µέτ-
ωπόν σου γαλκοῦν. » Βούλεται δὲ vos ἡμᾶς γλώττης
xai θυμοῦ περιγίνεσθαι" « Εἶτις Ὑὰρ ὃν λόγῳ οὐ
πταίει, οὗτος τέλειος ἀνὴρ, δυνατὸς χαλιναγωγῖσαι
χαὶ ὅλον τὸ σῶμα, » Καὶ πάλιν «€ 'Avhp θυµώξης
οὐ» εὐσχήμων. » Καὶ, ε Ὀργὴ γὰρ ἀνδρὺς διχαιοσύ-
vr,» θεοῦ οὐχ ἑργάζεται. » Τοιούτους εἶναι τοὺς c'a6-
δατἰζογτας βούλεται, χαὶ τοὺς γηστείών' καλοῦντας

δεχτήν. Οὕτω γὰρ ἔσῃ. φησὶ, πεποιθὼς, οὐκ ἐπὶ C

σαθρῷ τινι καὶ προσχαίρῳ πράγματι, ἀλλ ἐπὶ τῷ
πάντων Θεῷ παῤῥῶν * εἰς 'τὸν ἐπίλοιπον βίον, ὡς
ἔχων ἀψενδεῖς αὐτοῦ τὰς ἐπαγγελίας, ἐν αἷς ἔστί xal
τ) ἐπί τινα ΤΗ» ἀτὸ τῆς ἐνταῦθα διατριθῆς drati-
(ασθηγαι τευζόμενον ἐχείνων' « "A ὀφθαλμὸς οὐκ
εἶδε, xal οὖς οὐκ ἤκουσεν, xat ἐπὶ χαρδίαν ἀνθρώπου
υὑκ ἀνέδη, » xaX ἁπολαύσοντα τῆς ἐπηγγελμένης,
τοῖς πατράσι τροφῆς πνευματικῆς ἐν τῇ ἄνω χειµένης
πόλει, περὶ fi; ὁ Παῦλός φησιν ' « Ol γὰρ τοιαῦτα
Ἀλέγοντες, ἑμφανίζουσιν ὅτι πατρίδα ζητοῦσιν. » Καὶ
εἰ μὲν ἐχείνην ἐξήτουν ἀφ᾽ ἧς ἐξῆλθον, εἶχον ἂν xat-
p^» ἀναχάμψαι. Nov δὲ κρεέττονος ὀρέγονται, τοῦτ'
ἔστιν ἑπουρανίου: "Οτι δὲ πάντως ἔσται ταῦτα, θὲὸς,

bus prophetia. Dicit vero etiam hunc in modum
Apostolis : « Video autenr aliam. legem repugnan.
tem legi mentis mez ?*. » Sunt itaque ex. hujus
sententia, voluntates, quas circumcidere et ampu-
tare, cum ad ess procliviores sumus, debemus. Ita
enim Sabbata delicata, que molesti, Deoque relu-
ctautis. animi niliil habeapt, ut. olim induratum
esse cor Pharaonis legimus 3, peracturi sumus.
Sic et Israelem Deus alloquitur : « Cognosco quo-
niam durus es, et nervus ferreus collum tuum,
cervix tua zrea *!, » Vult autem hoc loco linguam
nos οἱ iracundiam cohibere. « Si quis enim in
sermoue non labitur , liic perfectus 669 est vir,
potens freno totum corpus circumducere *'^, » F4
rursum : « Vir iracundus, aniuime pulcher **. » Et :
« lra enim viri justitiam Del non operatur **.
Tales eos esse, qui Sabbatum obsertant, quique
jejunium acceptum vocant, ipse exoptat. lta enim,
inquit, eris confidens, nou lu rem aliquam imbecil-
lem et inomeuntancam ; sed. in onmium Dominum et
Deum. lta, inquam, eris de reliqua deinceps vita
securus; lanquam qti certas ejus promissiones
habeas: in quibus et ista est; quod ab isthac
conversatione in terram aliq«am e'evandus es, ubi
bonis illis potioris : ευ nec oculus vidit, nec
auris audivit, uec in cor hominis ascenderunt **; »
imo, ubi et illo etiani, quod Patribus promissum
est, spiritali alimento froiturus sis; quod in illa

φησὶν, ἐστὶν ὁ üsp&dpsvoc. ᾽Αλλὰ πῶς ὡς µήπω p superiore tivitate reconditur, Paulu' teste his ver-

τὴν γην τῆς ἐπαγγελίας λαχόντων, εἰς fiv αὑτοὺς
εἰσήγαγεν Ἰησοῦς ὁ τοῦ Nauh, νῦν ὀίδωσιν ἑπαγ-
γελίαν εἰσάξειν αὐτοὺς; Δῆλον οὖν ὡς περὶ τῆς τῶν
Τραέων φησίν. Tib; δὲ τὴν ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας
ἄνοδόν «aat αὐτοῖς ἐπαγγέλλεσθαι. OT xot τὰ ἄνω-
τέρω σωματιχῶς ἐξηγήσαντο περὶ τοῦ πιανθῆναι τὰ
ὁστᾶ, καὶ παραθάλλεσθαι χήπτῳ πο.λυύδρῳ, xal
πηγῇ μὴ ὑστέρουμένῃ ὕδατος. Kat ὅτι τὰ ἔρημα
τῆς πόλεως ἀνοιχοδομηθήσεται, χαὶ ἐπιπολὺ ταῦτα

* Ποπ. 99.

3$ Hebr. ιν, 9.
*5 loid.

9? [1om., vit, 95.
*3 jac. 1, 90.

** Exod. iv, 21.
ὃν Ίνα Lxiv, 4; E Cor. 1, 9. * Hebr. αι, 14.

bis : « Qui enim hzc dicunt, significant se patriam
inquirere *. » Et siquidem illam quzrerent, de
qua exierunt, habebant tempus revertendi. Nunc
autem meliorem appelut, id est, eclestem. Ne
quis vero omnino ista futura esse dubitaret; Deus
est, inquit, qui ea locutus est. Qui autem, tanquam
nondum eam promissionis lerram adepti sint, in
quaw sunt per Jesum. Nave deducti, in ea se nunc
ilios iudueturum pollicetur ? E:t igitur eum de mi-

* [sa. Σεντ, &.. *'*Jac, in, 9.

VALE LECTIONES,

* Tp. θαῤῥὼν.

2599

PROCOPII GAZ.EI

2690

tiun terra intelligere perspicuum **, » Arbitrantur A ozfjogza:. Mévec δὲ xal ἀπόρθητος µηχέτι δίεδως εσο-

la:nen nonnulli reversionem Babylonic:e captivitatis
eum polliceri : qui illa etiam superiora de ossium
suginatione, de liorto irriguo, deque fonte illo, cujus
aqua nunquam deficiat, corporaliter explicant. Ut
illa etiam, eum deserta civitatis. instauratum .— iri,
cum diutius esse perwansura; cum nec fore am-
plius expugnationi obnoxiam, nec alienigenis per-
viam; sed a Deo, si virtutem ipsi amplectentur,

munitam ac defensam significavit. Est enim in hoc optime collocatum cujusque presidium, si

µένη τῶν ἀλλοφύλων. Φρουρηθήσεται γὰρ ὑπὸ Écos,
µεταθαλόντων ὑμῶν πρὸς ἀρετὴν. Εχάστου γὰρ
ἀνδρὸς φρονρὰ, τὸ ἐντυποῦσθαι παρὰ θεῷ, xal ϱν-
λάττειν τὰ νόμιμα, xat τὰ Σάόδατα, ἃ πλημμελοῦ-
civ οἱ pj φυλάττοντες, Οὗτοι γὰρ ἑξιόντες τῆς
πόλεως, ὡς ἄδειαν λαθόντες tou ἁμαρτάνειν., παρα-
θαΐνουσι ' Biov τοὺς σαθθατίζοντας πανταχοῦ τοῦτο
ποιεῖν, xal τὰ ἑςῆς.

a Deo

informetur; sique qui» justa sunt, cum Sabbatis observet ;in αι agunt improbe, qui ea 808 custo-

diunt, Isti namque civitate egressi, velut adepta peccandi θά, licentia, vitia sectantur ;

cum ὃν

deceret, qui Sabbatum colunt, illud ubique, οἱ quae deinceps, observare.

CAP. ΙΧ.

685 Vrns. 1-18. Nunquid non potest manus Do-
«nini salvos (acere? | aut aggravala ἐνί auris ejus,
ul non exaudiat ? imo peccata. vestra dissidium [α-
ciunt inter vos et Deum, et propter iniquitates vestras
avertit (aciem α vobis, ul. non misereatur. Manus
enim vestre pollul& sunt sanguine, εἰ digiti vestri
peccatis, etc.

666 ^bsoluta de rebus agendis disputatione, de-
que agentium vel non agentium prazmiis et poenis :
nunc, lanquam contumaces et lapsos, ideoque im-
probos, convincit et arguit. Deinde, quia bello ur-
gente jejunasse se, neque Deum tamen ad id ad-
vertisse, dicebant, eos ipse vehementi in. Deum
amore compulsus propheta repreheudil; servari-
que ab ipso quidem potuisse dem:mstrat : sed pec-
eatis eorum, quominus opem ferat, prohiberi. Ne-
que enim Deum ulla unquam virium imbecillitate,
audiendique dillicultate, sicut seaes, laborare, sed
malos servare neque justum esse, neque iis qui
servantur, conducere. Quia autem mururm excitare
peccata dixit, per eorum , remissionem interjectuin
maceria parietem solvere et disturbare Salvatorem
significat. Averiit deinde faciem a peccatis; tanquam
eorum turpitudinem et fe:orem non queat tolerare,
unde palet aurem,qua justos audiat, injustos autem
minime,Uei justitiam scilicet non corporis auream sig-
nificare. Ubi autein peccata iu universum accusavit,
eadem et ipse sigillatim recenset ; homicidia εἰ
obtrectationes nominatim, non jam idolorum cul-
tum insectans. Prophetas euim interemerunt, ju-
stosque calumuiati sunt. Ait igitur bunc in modum
Jeremias: « Virius mea defeciL me, ab iis qui ma-
ledicebant mihi *', » Et noster bic propheta: « Vide
ut justus tollitur ^, » el qua deinceps. Α quibus,
tanquam a parvis scelerum initiis, ad Christi Sal-
vatoris ez: dem progressi sunt, quam maxime. lioc
loco nohis innui fuerit. consentaneum, Etsi enim
Salvatoris sanguine manus habent impollutas, culpa
Aanen liaud vacaut; qui sanguinis cjus in se, suos-
que filios, ultionem extendi postularunt ** : qui

^ Matth, v, 4... " Thren 1, 14.

*5 [δα εν! |.

. ΚΕΦΑΛ. N&.

α’-ιη’, Mij οὐκ ἰσχύει ἡ χεὶρ Κυρίου toU σῶσαι;
ἣ à6ápvvs τὸ οὓς αὐτοῦ τοῦ μὴ εἰόαχοῦσαι ; d 1 ἰὰ
τὰ ἁμαρτήματα ὑμῶν διιστῶσω ἀνάὰ µάσον ὑμῶν,
xal ἀνὰ μέσον tov. θεοῦ. Καὶ διὰ τὰς ἁμωρείας
ὑμῶν ἁπέστρεγε τὸ πρόσωπον ἀφ' ὑμῶν, τοῦ μὴ
ἑ.εῆσαι. Al γὰρ χεῖρες ὑμῶν μειο.λυσμέναι αἷμα-
tt, xal οἱ δάκτυ.Ίοι ὑμῶν ἐν ἁμαρτίαις. x. τ. &.

Διελάμενος τὰ πρακτέα, xai τοῖς κατορθούσν
ἐπαγγειλάμενος ἀγαθὰ, τοῖς δὲ ut πειθοµένοις, τι»
µωρίας * vov, ὡς ἀπειθῄσασι xal περιπεπτωχόα
διὰ τοῦτο χαχοῖς, προσάγχει τὸν ἔλεγχον. Καὶ ἔπε-δὴ
πολέμου περιστάντος ἔλεγον, Ἐνἠστεύσαμεν, καὶ οὐχ
εἶδες, ὁ προρήτης ἐκ πολλῆς αὐτοὺς δικλάγχει φιλο»
θεῖας, δυνατὸν εἰς σωτηρίαν δειχνὺς τὸν θΘΕεὸν, xt-

C χωλύσθαι δὲ µέσοις παρεμπεπτωκόσι τοῖς αὐτῶν

πλομμελήμασιν, ὡς μὴ συγχωρεῖν τὴν εἰς αὐτοὺς
ἐπιχουρίαν διέρχεσθαι. Οὔτε γὰρ ἁἀσθενὴς ἐστιν,
οὔθ) ὥσπερ &x Υήρους, δυσήχοος. Καχοὺς δὲ σώζειν
οὔτε δίχαιον, οὔτε τοῖς σωζοµένοις λυσετελές. Ad
δὲ τὸ τειχίζειν ε)ρῆσθαι τὰς ἁμαρτίας, ὁ Σωτὴρ διὰ
τῆς ἀφέσεως τούτων τὸ µεσότοιχον, τοῦ φραγμοῦ
λῦσαι λέγεται. Αποστρέφει ob τὸ πρόσωπον ἀπὸ
τῶν ἁμαμτιῶν, δνσειδεῖς ὥσπερ xai δυσώδεις οὗ
φέρων ἰδεῖν. Ἐντεῦθεν δὲ δῆλον, ὅτι οὓς τὸ δίκαιον
ἀχοῦον, ἅδικον δὲ μὴ, διχαιοσύνη θεοῦ ἐστιν, οὐ
σωματιχὸν οὗὖς, αἰτιασάμενος δὲ καθόλου τὰς dpap-
τίας, χατ εἶδος αὐτὰς ἑπεξέρχεται, xaX µιαιφονίαν
αἰτιᾶται, καὶ κατα.ἰα.1ιὰν, οὑδαμοῦ δὲ νῦν Ἐεἰδω-
λολατρείαν. Απέκτειναν γὰρ τοὺς προφήτας, καὶ
τοὺς δικαίους ἑἀσυχοφάντησαν. "Egr Y' οὖν Ἱερι»
μίας « Ἡ ἰσχύς µου ἐξέλιπεν kx των χαταρωμµένων
µε. » Καὶ ὁ παρὼν δὲ. προφήτης ἔφασκε * « Ἴδεε
ὧν ὁ δίχαιος αἴρεται, » 3a τὰ ἐπὶ τούτῳ. "Ae! ὧν,
ὡς ἐξ ἑλάττονος χαχῶν μελέτης ἐπὶ τὸν φόνον τοῦ
Συ:Ώρος ἀνέδραμον, ὃν ἔοικε μάλιστα διὰ τῶν παρόν-
των ὁ προφήτης ὁπγλοῦν. .Εἰ γὰρ xaX μὴν «τὸ χεῖρες
τοῦ Σωτῆρος, γεγόνασιν ἁλλ᾽ οὖν αἴτιοι, καὶ εὐ ὃ
αἷμα αὑτοῦ ἐπ᾽ αὐτοὺς ἐδόων, xal ἐπὶ τὰ τέχνα αὖ-
τῶν. Καὶ χαχῶς δὲ λέγοντες οὐχ ἑπαύοντο ἀνασείειν
τὰ πλήθη, xai δαιμονᾷν, χαὶΣαμαρείτην &x πορνείας

*9 Matth, xxvii 25.

VARUE LECTIONES.

οἳ τό.

P 1σ. εἰ vp καὶ jp. [ied eree χγεῖρες ally

aiqutt( τοῦ Xon; Ὑεγόνασιν — 32" οὖν aitttt,

201 COMMENTARII JN 13AIAM. ea
«s εἶναι, καὶ zv D: S690). ἐκδάλλειν τὰ Σαιμύνια A probrís lacessere, populimque in illum concitare,
κάταιτιώμενθ,. qui furiosum *"*, qui Samaritam *!, qul. ex adul-
terio procreatum dicere*?*; qui denique in Beec!zebut fhoniine dasmonia ejicerct ** , incugare nun-
quam desierunt.

Διό φησιν’ Οὐδεὶς Just δίκαια, οὐδὲ ἔστι κρί- 6677 Ideoque neminem loqui que justa sunt; neque
σις dÀAq0o d: x3 ἄλλως αὑτοὺὗς ὡς devel — justum esse judicium adjecit: ut eos alia etiam ra-
xaX ἀδίχους χριτὰς χαταιτιώµενος. Eliza, ἔπει- — tione, tanquam falsos et iniquos judices incusaret.
6h*:p ἑαυτοὺς ἑξαπατῶντες ἕτερον προσδοχῶσι — Quia deinde seipsi decipientes, Christumque alium
Χριστὸν, ἀνθρώπ.νά τινα περὶ αὐτοῦ µυθολο- — exspeclantes, bumana quxdam de illo fabulaban:
γοῦντες, ἐπιλέχε. ' ΙΠεποίθασι’ ἐπὶ µαταίοις, — Wr; confidere eos in vanis, et inania loqui addit :
καὶ .Ἰα1οῦσι κενά. Διὸ Παῦλος ἀποτρέπει μὴ προσ- — indeque monet Paulus ** ne Judaicis fabulis howl-
έχειν "loubatxol; μύθοις, xal tvvolatg ἀνθρώπων» numque mandatis, qua veritatem aversantur, at-
ἁποστρεφομένων τὴν ἀλήθειαν. "Haav δὲ xaX ἄλλως tendamus. Erant vcro ct alia. ratjone. eani, inania
µάταιοι, καὶ &Adlovy ἀλλέλοις xevá* «Οὗτός — que secum loquentes; qui impia ista: « Hic est
ἐστιν ὁ xÀnpovópoz * δεῦτε, xtélvouev αὐτὸν, xoi — hires, venite, accidamus «um, et possideamus
σχῶμεν αὐτοῦ τὴν χληρονομίαν.» Οἵτινες ἐξ οἰκείων p ipsius hareditatem **, » in orehabebant. Illi. nimi-
λογ:σμῶν xav' αὐτοῦ βλασφήμωυς Aóyou; συῤῤῥᾶ- rum ex proprio sensu in eum contumn.eliosa οἱ blag-
πτοντες, κύουσι πόνον, καὶ τίκτουσι ἀνομίαν, — plema verba. eonsuentes, concipitut laborem, et
οὐκ εἰδότες λέγειν * « "Ex τοῦ φόδου σου, Kopte,iv — pariunt iniquitatem, qui dicere non possunt : « In
γαστρὶ ἑλάδομεν, χαὶ ὠδινήσαμεν, xai ἑτέχομεν — timore tuo, Domihe,ln utero accepimus, et parturivi-
Πνεῦμα outngpíag* τοιαῦτα δὲ κύοισωώ, ὁποῖα — inus, et peperimus spiritum salutis 6, » Talia vero
καὶ δι ἑτέρου λἐλέχται * « Ιδοὺ ὠδίνησεν ἁδιχίαν. — sunt quie concipiunt, qualia etiam apud alium ha-
Συνέλαδε πὀνον, xal ἔτεχεν ἀνομίαν, » xai τὰ bti — bentur his verbis : « Ecce parturivit injustitiam,
εούτοις. Ἔθος δὲ τῇ Γραςῇ πιόνον τὸν φθόνον xa- — concepit laborem, et peperit iniquitatem δὲ » cxte-
λεῖν. Πόνος γάρ ἔστι τοῖς αὖτὸν νοσοῦσιν, ἑκτήκων — raque deinceps. δι porro Scripture usitatum /n-
αὐτούς. Ὠδίγησαν οὖν τὸν κατὰ Χριστοῦ φθόνον, — boris nomine, invidiam ideo signiflcare,quod quí ca
xai st» κατ αὐτοῦ μιαιφηνίαν ἀπέτεχον * ἐπεὶ καὶ — laborant, tabescant. Conceperunt erco. in Christa
ἐν συλλόγοις ἔλεγόν * ε Τί ποιοῦμεν, ὅτι οὗτος ὁ invidiam, et cedem in eumdem pepeterunt. Et isla
ἂνθρωτος πολλὰ ποιεῖ crgsla; » Ὁ δὲ Καϊάφας, deinde suis in conciliis usurparunt : « Quid faci-
€ Συµφέρει ἡμῖν, ἔφη, ἵνα εἷς ἄνθρωπος ἀποθάνῃ, — inus, quoniam liic homo multa signa facit *** ,
καὶ 5 ὅλον τὸ ἔθνος ἀπόληται. » Efr £* ἂν τοιαῦτα *- Ft Caiphas: « Conducit nobis, inquit, utunus mo-
xai 6$a πονηρά τις Ex τῇ; ἰδίας ἐρἐύγεται xapbía; — ristur homo, ne tota gens pereat-**. » Fuerint veto
δόγματα. 0ἱ δὲ τδιοῦτο; καὶ ὡὰ ἁσπίδων ἔῤῥηξαν, — generis hujus et mala dogmata, quz de corde suo
τῶν ἀντ.κειµένων δυνάμεων τὰ σπέρματα ἓν ἑαυτοῖς — quis depromit. Qui deinde tales. sunt, ova. etian
xvfoavt:g. Δ.ὸ τοῖς τῆς xaxlag αὐτῶν ἐχγόνοις ἓλέ- αεριάιπι fregerunt, qui adversariarum potestatut:i
γετο' «Ὄφεις, γεννημάτα ἐχιδνῶν.» Αναλόγως δὲ τῷ — semina tanquam in utero suo gerebant : unde sunt
σπόρῳ τῷ θείῳ τὸν τῶν ἀντιχειμένων δυνάμεων — malitiosa eorum proles, serpentes, et viperarum
σπὀρον ὡὰ ὠνόμασε, διὰ τοῦ ἑρπυστικοῦ Γένους — genimina nuncupata 5. Congrue autem, et con-
παράδειγµα. "Astiós; γὰρ xal ὄφεις xal τὰ τοιαῦτα — venienti plane cum divino semiue ratione, adscr-
τῶν ὡὠοτοκούντων ἑἐστίν. Ἐπειδὴ δὲ μετὰ τοσαῦτην — sarlarum potestatum semen, ut serpentitt. gentis
χαχίαν, thv µελέτην xai διβασκαλίαν τῶν θείων — esse demonstraret, nea appellavit. Sunt. cnim ἐς
Γραφῶν ἐπαγγελλόμενθι, πρὸς μυθώδεις voxolovía; — eorum gencre, quz ova pariunt, et aspides, et ser-
ἐχτίττουσι xal ἀνθρώπων ἐντάλματα, παρέδαλεν — pentes, ezeteraque similia. Qui vero post tantam
dpáxvnc lotQ, τὸ σαθρὸν καὶ ἄτιμον τῆς αὐτῶν — malitiamcumsacras Litteras earunquestudium pro-
ἐχδοχῆς τε xai Ταβαδύσεως. Μήποχε δὲ xai τὰς κατὰ | fiterentur, in fabulas 668 aulles, hominumqua
Χριστοῦ συχοφαντίας οὕτω χαλεῖ; δόλους Υὰρ πλέ- — mandata delapsi sunt, marcidam et inglori:m eo-
xovt£;, (povvo μὲν τὴν ἀπὸ τῶν Ιδίων ἐπιχειρημά- τυῃ in docendo traditionem, araseorum tele com-
των πλουτῆσαι σκἐπην, xal λνδιτελές τι θηρᾷν. Οὐ- — parat. Annon vero οἱ eas etiam, quibus in. Chri-
δὲν δὲ ὤνησαν γυμνοὶ τῆς ἄνωθεν Yrvópsvot σχέπης. — stum usi sunt, calumnias ita nuncupavit ? Do!os
enim ο) Τη eum necleret, lta $e suorum cónaluum presidio abundé munitos esse arbitrabantur
tanquam quod sibi conducéret, essent assecuti, quod nihil ipsis tamcn, cum superna protections
carerent, profuit,

KaVó µέλλων, qrol tor óor αὐτῶν φαγεῖν, ' δι qui de ovis. eorum comedere voluerit, fran.
συντρἰψας οὕὔριον εὗρεν. Αὐτῶν λέγει, περὶ Gv.— gens pulridum. repériet. Eorum. inquit, de quibug
ἔφη τό, 'Qà ἁσαίδων ἕῤῥηξαν. Οἱ μὲν οὖν ἐν antea ova aspidum fregerunt, usurpavit. Qui igitur
paxil τέλειοι, διαῤῥήξαντες τὰ τελεσφοοηθέντα εἰς — ad plenam absolutauque nequitiam pervenerunt,

50 Joan. x, 20. *!Joan. vin, 48, ** Tid. 21. ο Lue. σι, 15. "^ Tit, rs 14. ο Matth, xx, 54.
9 jga, xxvi, 8. 9! Psal. vti, 15. **. Joan, xi, 47. '* lbid. 50. «ο Maul. ut, T.

ParnoL. Gs. LXXXVIII, uA

»9— eum. "Ao oo αν

2603

ΡΠΟΟΟΡΠ GAZ EI

"fol

si qua matura sunt et perfecta fregerint, ea in A ἑαντοὺς ὑπεδέξαντο. Οἱ δὲ ἁτελέστερο», πρὶν τε-

s& excipiunt. Qui autem eam minus habent
absolutam et plenam, si deeis piius comederint,
quam tempestiva εἰ absoluta sint, intereuat. Ideo
que qui de ovis eorum comederit, moriturum reliqui
transtulerunt. At vero qui prudens est, istaque
potest evertere et. confutare, quod in eis ventosum,
quod urinum, quodque putridum latebat, ipsum de-
nique, qui solo necat aspectu, basiliscum, id est
regulum, reperiet. Quod si aliorum quiris inter-
pretationes, Aquilam quidem dixisse : Et quod
fotum est in. viperam erupit ; Symmaclium autem;
Quod convolutum est ubi fractum fuerit, aspis erit ;
"Tcodotionem denique : Quod fotum est erupit in
aspidem, reperias. Adeo nihil ca Judzis, qua in
Cliristum meditati sunt, quidquam profuerunt uon
inagis, quam ovum ejusmodi, vel quod potius om-
nis etjam interitus causa sit, fregerit. Aiunt porro
nonnulli comedere de ovis peccatorum, idem esse,
qued eorumdem verbis fidem adhibere : ut olim
Abcl, cuim Caino credidit unde mortem sibi cen-
ciliavit. In id enim operis corum sermo incuinbil, ut
verbis iatis: Et quod fotum est, in viperam divisum
est, significatar. Deinde quod telam aranec texere
dixit, 69 fusius sermonem istum explicavit, cum
lelam eorum ih vestimentum non. fore adjecit. Lege

λεσφορηθῆναι τούτων ὀμφαχόντες ἀπόλλυνται. Ao
ἐξέδωχαν ol λοιποὶ, Ὁ ἑσθίων ἐκ τῶν ὡῶν αὐτῶν
ἀποθανεῖται. Ὁ δὲ συνετὸς, χαὶ ἀνατρέπειν ἑλέγχφ
ταῦτα δυνάµενος, τὸ ἐν absol, ἐξεῦρεν ἀνεμιαῖου,
xai οὔριον, καὶ δυσῶδες, χαὶ τὸν &v αὐτοῖς Eyxpv-
πτόμενον καὶ ix μόνου φθοροποιὸν τοῦ βλέμματος
βασι.1ἰσκογ. Κατὰ ὃξ τὸν ᾽Αχύλαν * Kal có θα1-
φθὲν ἐσχίσθη ἔχιδγα. Κατὰ δὲ Σόμµαχ.ν * Τὸ δὲ
συγεστραμµένον ἁποῤῥανἑν ἔσται ἁσπίς ^. xazà
δὲ θΘεοδοτίωνα Τὸ θα1ἱφ0ὲν ἑῤῥάγη ἁσπίς. 0ὔ-ω
τοῖς Ἰουδαίοις τὸ κατὰ Χριστοῦ μελεττθὲν, ἁόνητον
Υέγονεν, ὡς τοῖς τοιοῦτο “χλῶσιν GOr, μᾶλλον δὲ xal
παντὸν ὀλέθρου πρὀςενον. Φασὶ δέ τινες ὡς c5 ἐσθίειν
ἀπὸ ὡῶν, ὧν τίκτουσιν οἱ ἁ καρτωλοὶ, τὸ πείῆεσθαι

B Ἰόγοις αὐτῶν : ὡς ὁ A60 τῷ λόγῳ Κάῑν, ἐξ οὗ

θάνατος. Εἰς τοῦτο γὰρ τοῦργχον ὁ λόγος αὐτῶν χατ-
αντᾷ * ὃ δηλοῖ, xal τὸ 0alg0ir ἐσχίσθη ἔχιδνα.
Εἰπὼν δὲ, ᾿Ἱστὸν ἐχίδνης « ὑφαίνουσι, πλατύτερον
τὸν περὶ τούτου λόγον ἑχτίθεται φάσχω» * Οἷς ά τις
αὐτῶν οὐκ ἔσται εἰς ἱμάτιον. Συνετίθεσαν Υὰρ,
ὡς εἴρηται, διδασχαλίας, ἐντάλματα ἀνθρώπων,
τοῦ νόµου καταφρονῄσαντες. Διό φησιν, Οὐκ ἔσται
εἰς ἱμάτιον. Τοῦτ' ἔστι, φασί τινες, Οὐκχ οἴἵσει χό-
σµον αὐτοῖς ἃ πράττουσιν, ὡς οὐδὲ τῷ ᾿Αδὰμ Ίνεγχε
χόσμον τοῦ σώματος τὸ ἄνευ θεοῦ πραχθέν.

enim despecta doctrinas et mandata bominum sibi eonlinxerant. [taque cum: »on [οτε in. vestimentum
dixit , nihil aliud, ut placet quibusdam, quam nullum illis, qu& gerunt, allatura ormamentum signhi-
fieavil, sicuti nibil ad ornatus corporis quod Deo vetante gesserat, Adaino contulit.

Deinde quinam tela ipsa sit, explicat, cum opera ο — Elta ἑρμηνεύει τίς 6 ἱστός. Τὰ γὰρ ἔργα αὐτῶν

eorum, iniquitatis opera esse adjungit, quia nimi-
rum alii divinarum Litterarum ope, spiritualia
spiritualibus componentes *!, divinam plane tuni-
cam contexunt, alii autem in Judaicis fabulis inuti-
liter occupati, telam velut araneg ad. simpliciores
eaptandos venandosque componunt. Enumerat
vero singulatim qua ipsi adiiserunt, ut non inju-
yja rejeclos esse demonstret. Sequitur : Et pedes
eorum ad malitiam currunt : quandoquidem ei
corporis membra ipsa motus aplitudinem ad id
sumunt, ad quod assueverunt : ideoque veloees ad

cffundendum sanguinem innocentem pedes evase-'

runt ; ita enim cseleri reddiderunt. Inde igitur ad
rum, qui revera fuerat innocens, sangwinem pro-
gressi sunt. Non aliter quam Judas a turpi quaxstu
ad pessimam [oedissimamque avaritiam animi ϱ0-
gitationem convertit. Et viam pacis nox cognove-
runt. Hinc et Salvator Jerusalem deflevit his ver-
bis : « Si scires et tu, que sunt pacis tu: : quo-
niam venient dies in te, et circumdabunt te hostes
tni vallo, et circuibunt te, ej filios tuos terrz alli-
dent **, » Sed non est. judicium in viis eorum , imo
potius omnis iniquitas et nequitia, Sic et Uavid
* jpse, qui? per Mosen data snnt, precepta appella.
' vlt, cum jndicium et justitiam in Jacob Dominum

.] Cor. i, 15. * Luc. xix, 42-44.

ἔργα ἀνομίας. "Ότι οἱ 9 διὰ λόγων θείων πνευµα-
τιχοῖς πνευματιχὰ συγχρἰνοντες, Χχιτῶνα θεῖον
ὑφαίνουσιν. OL δὶ εἰς ἄχρηστον ταῖς Ἰουδαϊκαῖς
µυθολογίαις κατατρίδονται, συντιθέντες lo rów ὥσπερ
ἀράχνης ἐπὶ 0fo2 τῶν ἁπλουστέρων. Κατὰ λεπτὺν
δὲ διηγεῖται τὰ κατ᾽ αὐτοὺς, τὸ δίχαιον ἐπιδειχνὺς
τῆς τούτων ἀποθολῆς. Οἱ δὲ πύδες αὐτῶν εἰς
Νακίαν tpéyovcir * Επεὶ xal τὰ σωµατιχὰ µέ)η
χινῄσεως ἐπιτηδειότητα λαµδάνει πρὸς ὅ συνεθίζε-
ται. Ταχεινοἱ ἐχχέαι αἷμα ἀγαίτιον. Οἱ λοιποὶ γὰρ
οὕτως ἐξέδωκαν. Ἐντεῦθεν οὖν ἐπὶ τὸ ὄντως dral-
tiov αἷμα προῇλθον. Ὡς Ἱούδας ἀπὸ τῆς αἴσχρ.-
κερδίας, ἐπὶ τὴν χειρίστην αἰσχροχερδίαν 6«à µελέττς
προσήχθη. Καὶ ὁδὸν δὲ εἰρήνης οὐκ ἔγνωσαν. Ao
xaX ὁ Σωτὴρ ἀπεχλαύσατο τὴν Ἱερουσαλὴμ εἰπιὸν -
6 El ᾖδεις καὶ γε σὺ τὰ πρὸς εἰρήνην σου, ὅτι Eoo

σιν ἡμέραι ἐπὶ σοὶ, xal πεβιθαλοῦσί cet οἱ ἐχθροί
σου χάραχα, χαὶ χυχλώσουαί σ8, χαὶ tà τέχνα cou
ἐδαφιοῦσιν. » "AM οὐδὲ xpícic ἐν tatc ὡδοῖς αὐ-
τῶν, ἀχρισία δὲ πᾶσα χαὶ ἀδικία. Καὶ τὴν διὰ Μω-
σέως δὲ Δαθὶδ οὕτως ἐχάλεσεν ἐντολήν "εκ ρίσιν xal
διχαιοσύνην Ev. Ἰαχὼδ σὺ ἑποίησας f.» Άλλὰ χαὶ αἱ
ερίδυι αὐτῶν διεστραµµέναι. Διαστροφὴ γὰρ τοῦ
69003 τὸ xaxóv. Καὶ obx οἴδασιν εἱρήνη». 03 vào
προσεδέξαντο τῆς εἰρήνης τὸν πρότανιν, περὶ οὗ

n VARLE LECTIONES,
ο }ρ. ἁράχνης. 36 ἱστός. ο γρ. fo. μέν. f To. λέγων.

—-——

2005

COMMENTARU IN ISAIAM.

2606

τὸ, «Αὐτὸς γάρ ἔστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν.» Καὶ ὃς φησιν * A fecisse cecinit **. Sed sunt eorum etiam semitee

εΕἱρήνην thv ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν.» Διὰ ταῦτα 6b πάντα
φησίν ᾿᾽Απέστη ἡ αρίσις αὐτῶν. Περὶ fc. ἔλε-
γεν « "Bob ὁ παῖς you ὃν ἠρέτισα * ὁ ὀγαπητός
pov, εἰς ὃν εὑδόχησεν t φυχἠ µου, χρίαιν τοῖς ἔθνε-
σιν ἑξοίσει. »

cessit, uit, ab eo judicitm, de quo nimirum dicebat :

prave. Est enim malum, ejus, quod rectum est,
depravatio. Et nesciunt. pacem ; quia pacis largito-
rem et custodem minime admiserunt : qui pax
esse nostra scribitur ο) qui pacem gc suam largiri.
apostolis dixit **. Ob hec autem $76 onnia, εν-
« Ecce puer meus, quem elegi, dilectus

meus, in quo bene complacuit animz mez, judicium gentibus feret **. )

Αὐτὴ τοίνυν ἡ τοῖς ἔθνεσι δοθεῖσα χρἰσις ἀπέστη
ἐξ αὐτῶν», καὶ ἡ τούτοις δοθεῖσα δικαιοσύνη διὰ
τῆς σωτερίου χάριτος. Καὶ ἄλλως ἔσχεν ἡ ἀδικία
χώραν χατ αὐτῶν, ὥστε àmb ἀσεδῶν ἀθηναι 5"
ον, ὑπὸ ᾿Ασσυρίων. ᾿Υπομειγάντων αὐτῶν φῶς
ἐγένετο αὐτοῖς σκότος. Περὶ µόνην γὰρ τὴν λέξιν
ἀπχολούμενοι τῆς T 9253; ὥσπερ τινὰ σοῖχον ἑοίκασι

Quod igitur gentibus datum est judicium ab εἰς
rece:sit, eaque ipsa. quie istis per salutis gratiam
concessa fuerat, justitia. Et alias etiam in eos lo-
cum habui injustitia, qui ab impiis. Assyriis
nimirum, Judicati sunt. Cem ezepectarent [ucem,
facte? sunt eis tenebre, Noi eum in sola Scriptura:
dictione oecuparentur, quemdam veluti parietem

ymuduzgv. Διὸ λέξει Ψη)αφᾖσουδιν, ὡς τυφλοὶ τοῖ- D ceci palpabant. Et rursum : Cadent in meridic,

yov. Καὶ πάλιν * Πεσοῦνται ἐν µεσημότίᾳ, ὡς ἐν
μεσονυκείῳ, καὶ ὡς ἀποθνῄσχοντες. Κατὰ γὰρ τὸν
χαιρὸν τοῦ τῶν ἑνῶν μεσημόρηοῦ φωτὸς ταῖς
εὐαγγελικαῖ; αὐγαῖς της Ἐκχλησίας τοῦ θεοῦ χατα-
λαμπομέντς, ὡς ἂν τὰ πρὸς θάνατο) ἡμαρττκχότες
μόνοι πεπεώχασιι καὶ ὡς ἐν' μεσονυκτίῳ διάγοισι.
Τοιούτους τῶν εἰρτμένων ἔργων ἐσχήχασι τοὺς καρ-
πούς. Προσεδόκων μὲν γὰρ τὸν παρὰ Ἀριστοῦ φω-
τισμὸν, προφητῶν βοώντων εΦωτίτου φωτίνου, 'Iz-
ρουσαλἠμ. "Hast Yóp σου τὸ qi, χαὶ fj δύξα Κυρίου
ἐπὶ σὲ ἀνατέταλχεν.» "AA οὐ προσεδέξαντο τὸ
φῶς τὸ ἀληθινὸν, ἑκόντες δὲ Ὑεγόνασι τυφλοὶ xal
ςυφλῶν ὁδηγοὶ, xaü& φησιν ὁ Σωτὲρ. 00 γὰρ ὁπ-
ήχουσα, λέχοντι» «Ὡς τὸ φῶς ἔχετε, περιπατεῖτε àv
τῷ φωτὶ, ἵνα μὴ σχοτία ὑμᾶς καταλάδθῃ. » Τὸ δὲ,
Πορεύσογτιι ὡς ἄρκτος ἄμια καὶ περιστερά ' οὐχ
οἱ μὲν χατὰ ταύτην, οἱ δὲ κατ ἑκείνην ' οἱ αὐτοὶ δὲ
κατ ἄμφω. Οἱ γὰρ σεεναγμοὶ αὐτῶν οὐκ ἐπὶ µε-
tavola ὧν ἐξέχεαν αἱμάτων εἵνεκα, τὴν αἰσθητὴν δὲ
Κλαίοντες Ἱερουσαλίμ. Ἐἰχότως θτρίῳ ἀγρίῳ παρ-
εθλ{θητα». Καλώς εἴρηται πάλιν ἐν ἄλλοις, γεγόνασιν
ὡς ἄρχτος ἀτεχνουμένη.Φασὶ γὰρ τὰς ἄρκχτους δεινῶς
φέρειν τὴν τῶν σχύµνων ἀποδολην, χαὶ σὺν ὁδυρμφ
μαινομένας περινοστεῖν ἐπιπηδώσας τοῖς ἑντυγχάνου»
σιν. Άρκτος μὲν οὖν ὠνομάσθησαν, ἐπεὶ xal αὐτοὶ
ἀνθρώπους ἔφαχγον, μιαιφοιοῦντες τοὺς προφήτας.

"H τεχνωμένη b δὲ, διὰ τὸ ἀγριώτερον, xal διὰ τὴν
τῶν αὐτῶν ἀπώλειαν τέχνων. AL δὲ περιστεραὶ γοε-
ρὰν ἀφιᾶσι φωνἣν συνεχέστατα, ὁποῖοι γεγόνασιν
οὗτοι τὴν ἑαυτῶν ἁἀποδυρόμενοι πόλιν. ΕἘΐρηται γὰρ,
ὅτι ἔσονται ἐπὶ τῶν ὁρέων ὡς περιστεραὶ µελετηι-
xai, Νοητέον δὲ χαὶ οὕτως ' Πορεύσονται ἐν dypió-
τητι νοῦ σννεζευγµένης ἀσυνεσίας. nol γάρ τις
προφήτης ΄ «Kat ἦν "Eopoty περιστερὰ ἄνους, οὐκ
ἔχουσα χαρδίαν.ν Οὐ γάρ ἑδτιν ἐν αὐτοῖς ἡ παρὰ
Χριστοῦ σύνεσις καὶ πραότης. Περὶ ὧν Ἱερεμίας
φησίν ’ ε Ἑμωράνθη πᾶς ἄνθρωπος ἀπὸ γνώσεως. »
. ** Psal. xcvi, δ. ** Ephes. n, 14.
14. ** Joan. xu, 35. 7* Osee vti, H1.

C

peluti nocte media , nec aliter quam morientes. Ipso
cnim gentium meridiane [ucis tempore, cum splen-
dore evangelico illostroretur Ecclesia, tanquam
soli morte digna commisissent, ceciderunt; veluti-
que ín Ἠθείε media degunt. Atque ii ipsi quidem
fructus sunt, quos ab operibus suis perceperunt.
Cum enim, clamentibus prophetis : « liluminare,
illumirare, Jerusalem, quia venit lumen tuum, et
gloria Domini in te ascendit ", » illuminationem
a Chrísto exspectarent, veram lucem non excepe-
runt : sed sponte czci. cecorumque duces, ut. ait
Salvator **, facli sunt. Non enim dicentem aa-
dierunt : « Quandiw lumen habetis, ambulate in
lumine, ut tenebre vos non comprehendat 5. »
Deinde, quod qwasi ursum. el columbam pariter
ambulaturos adjecit; non hos quidem more hojus,
illos autem, illins; sed amborum in modum víctu-
ros significavit. Neque enim scelerum poenitudine,
effusique sanguinis recordatione gemituri sunt;
sed ipsam sensibus objectam Jerusalem defleturi.
Non immerito autem feree truci et imuiti con parati
suut : et, sicnt. alibi Jam dictum est, wrsó simites
effecti, cui sunt adempti catuli. Aiunt ebim catnlo-
rum abreptionem ursos ferre gravissime, qux si
contigerit, magno furentes gemitu omnia circqm-
ire, obviosque adoriri. Ursi igitur ideo appellan-
tur, quod et ipsi homines 871 comederent; qui
ne a prophetaruia quidem csde abstinuersnt.
Dieuntur vero et catulis orbati; ut major eoreu
ferocitas ostendatur, qui ne suorum quidem libe-
rorum vite pepercerunt. Columba ipse deinde
querulam vocem frequentissime emitiunt; qualcs
et isti. fuerunt, dum urbis sus interitum Iameh-
tareatur.. Dictum est. enim futuros in montibus
tanquam columbas gementes et querulas. Intelligas
vere et isto etiam paelo : Ambulebent in feritate
mentis cenjuncta. cum temeritate et ignoratione.

. Àit enim propheta quidam : « Et. erat. Epliraim

δε joan. xiv, 97.

quasi colnmba amens, et corde destituta '*. » Non
ρα. xpi, 3. 9 Hà. ος, d. "* Matth. xv,

VARLE LECTIONES. /

E δ.χαιωθῆναι. — ^ qp. ὀτεχνωμένη.

07 | ΡΠΟΟΟΡΙΗ 06Α211

209

; est enim In ipsis, αι a. Christo proficiscitur, A Καὶ πάλιν ΄ «Σοφία τίς ἔστιν iv αὐτοῖ;, ὅτι τὸν λό-

prudentia ct mansuetudo : de quibus hunc in πιο-
dum Jeremias : « Infatuatus est omnis homo 9
cognitione **, » Et rursum : « Que in illis est
sapientia, quoniam verbum Domini rejecerunt ο ?
Vel urso ideo οἱ columbae similes fecit, ut eoruin
in imbecilliores audaciam, in valentiores autem
timiditatem et ignaviam demonstraret. Symmachus
2ulein εἰ Theodotio : Tanquam columba meditatio-
»em meditabimur, reddiderunt; Áquilas autem,
. Tanquam columba vocem. emittemus. Scripturas
enim etiam nunc meditari conantes, eas ipsas
ediscuut, tenuique adeo, et exili voce circumci-
nunt, ut nihil & columba rationis experte discre-
pent, qus inconditam vocem solet emittere. ΟΦί6-

γον Κυρίου &sboxlua5av; » f] ὡς ἄρκτος xaX περι-
στερά’ xo)! ἔστι θρασεῖς κατὰ τῶν ἁσθενεστέρων,
xai δε,λοὶ πρὸς τοὺς ἰἱσχυροτέρους. £onupayo:t
καὶ Θεοδοτίων ἑξέδωχαν' Ὡς περιστερὰ με.έτῃ
µεετήσοµε». 0 53 Αχύλας * Ὡς περιστεραὶ
Φθογγῇ φθεγξόµεθα. Εἰσέτ' γὰρ xaX vov πειρύνττι
με.Ἱετᾷν τὰς Γραφὰς, χαὶ ἐχμανθάνειν, qt ovt
περιάδοντες, ὡς μτδὲν δ.αφέρειν ἁλογίστου αεριστε
ρᾶς ἄναρθρον ἀποδιδούσης σωνᾖν. Καὶ τοῦτο δὲ τὸ
ῥητὸν, χαὶ τὰ ἑξῆς, ἀπὸ. προσώπου τοῦ κατηγορου-
µένου λαοῦ ἐξέδωχαν οἱ λοιποί. Ἐπι.φέρει vow
Σύμμαχος ' Διὰ τοῦτο μαχρὰν ἐγένετο-κρίσις àz
ἡμῶν, κάὶ οὗ κατα.λἠνεται ἡμᾶς Ótx-uccórn.
Προσδοκήσωμε»; i εἰς góc, xal Pob σκότος, χαὶ τὰ

rum οἱ verba ista, et ας deinceps, tanquam ab ἑξῆς. Καὶ οἱ ᾿Εθδομίχοντα δὲ τὰ ἑπαγόμενα τῷ προ:-

nccusati populi persona c:teri reddiderunt. Infert
igitur hunc. in. modum Symmachus : O5 id longe
factum est. judicium a nobis, et non apprehendet nos
justitia; speravimus in [«cem, el ecce tenebre, ila-
que quae sequuntur. At. interpretes Septuaginta
qui postea afferuntur : Exspectavimus judicium,
el non est. salus, populi personse tribuerunt, tan-
quam sua Deo peccata confiteri, et se ipsos cum
poenitentia accusare propheta significet. Putant
tamen nonnulli prophetas, cam rejectionis ejus
mentionem faciunt, qua post factam Christo con-
tumeliaui populo contigit, $79 alterius. etiam

(Tt τοῦ λαοῦ m:puÜnxav* ᾽Ανεμείναμεν κρίσιν,
xal οὐκ ἔστι σωτηρία. Ὡς ἂν τοῦ προφῄίτου διδᾶ-
σχοντος αὐτοὺς ἐξομολογεῖσθαι τῷ Θεῷ τὰς ἑαυτῶν
ἁμαρτίας, xaX χατηγορεῖν ἑαυτῶν ἐπὶ µετανοῖᾳ. Τι

νὲς δὲ φασιν, ὡς ἐπειδὰν οἱ προφῆται μνησθῶσι 3$;
ἁτοθολῖς τοῦ λαοῦ τῆς μετὰ τὴν εἰς Χριστὸν àst-
6:129, µέμνηνται χρτσίµως xal τῆς Ex ἑσχότων
ἀναχλήτεως τῆς Ev Χρ:στῷ δ.ὰ πίστεως, διὸ xax vi»
μετανοούντων εἰσήγαγς πρόσωπον' ᾽Ανεμείναμεγ
αρίσι», καὶ obx ἔστιν, xplow ᾿λεγόντων τὴν δα
πίστεως δοθεῖσαν τοῖς ἔθνεσιν, ὃν προσδοχήσω-
τες οὐκ ἔσχον. ]

vocationis, qua postremis temporibus per fldem in Christo futura est, utiliter meminisse . iilceqne
: nunc ponitentiuim personam inducere, qui se judicium exspectasse, nec. esse. judicium. dicant ; judi-
cium nominantes illud ipsum per fidem ad gentes delatum, quod licet exspectareiit, non suut tamen

adepti.

Neque vero causam volunt reticuisse, cum midi- ς T; δὲ αἴτιον, HoA43 vo ἡμῶν ἡ droga, caste.

tam suam esse. iniquitatem adjeccrunt ; qui eum,
4 quo peccata per fidem delerentur, eos verbis istis
monentem : « Ámen, amen dico vobis. Nisi credi-
deritis quia ego sum, in peccatis vestris moric-
mini '*, » non admiserunt. Deinde, qux? in Chri-
sium ausi sunt non reticentes : Impie egisse se,
atque. mentitos esse adjiciunt. Quo loco Symma-
chus : Novimus, inquit, injuste nos agere et men-
tiri adtersus Dominum. Aquilas autem, ubi Domi-
swim nmegasse dixit, ut eorum inficiationem demon-
strel : Sed et recessimus, addit, post tergum Dei
mostri, locuti sumus calumniam. Vides eorum ido-
lolairiam nullo modo accusari, sed calumnias, ct
falsos sermones, czieraque ejusmodi. Olim qui-

O3 γὰρ ἐδεξάμεθα τὸν διὰ πίστεω; ἑδαλείφοντα ἆμαρ-
«lac, ὃς αὑτοῖς ἔλεγεν' «᾽Αμὶν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἐὰν
μὴ πιστεύσητε ὅτι ἐγώ εἰμ:, tv ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν
ἁπτοθανεῖσθε.» Καὶ τὰ χατὰ Χρ.στοῦ τολμτθέντα
δγλοῦντες, qaclv* Ἡσεδήσαμεν, καὶ ἐψευσάμεθα.
Ὁ δὲ Σύµµαχο;:' "Eyvogsv, Φησὶν, ἀδικεῖν καὶ
φεύδεσθαι κατὰ Κυρίου. Οἱ δὲ 1 Άχνλας ἀρνήσα-
σθαι àv. Κυρίῳ, τὴν ἄρνησιν αὐτῶν παριστάς' Α.ἱ]ὰ
xal ἁπέστημεν, φασὶν k, ὄπισθει τοῦ Θεοῦ nim.
éla.lijcauer. συκοφαντίαν. ᾿Ορᾶς ὣς οὑδαμοῦ αὺ-
τῶν εἰδωλολατρείαν χαττηγορεῖ, ἀλλὰ σικοςαντίαν,
χα) λόγους Φευδεῖς, xal τὰ τοιαῦντα. Ποτὲ μὲν τὰς
θεοσηµεία; δ.αθάλλοντες ἕλιγ.ν * ε "Ev. ΕΒεελζεθοὺ.
ἄρχοντι τῶν δαιµονίων ἐχθάλλει τὰ δαιμόνια «᾿Απὺ

. dem Dei signa calumniantes, eumdem in Beelze- p καρδίας τε αὐτῶν ἐρευγόμενοι ψενδῃ τε χαὶ «δικα,

but, ἁἀθιπομίοτυσ principe damonía ejicere 1,
falsaque et iniqua de corde depromentes, Samari-
. tanum esse "*, furiosum, vinosum '€, turbasque
excitare οἱ commove:e ** dicebant; ideoque se a
judicio recessisse adjecerunt. Neque enim vos,
inquit, ab illo derelicti estis; sed illud a vobis,
qui οἱ tanquam terga dederitis. Atque bz quidem

Σαμαρείτην xai δαιμονῶντα, φάγον χαὶ οἱνοπόττν
ἐχάλουν, ἀνασείειν τε τοὺς ὄχλους ἔφασχον. At gast
Ἀπεστήσαμεν ὁπίσω τὴν αρίσι’. O5 γὰρ αὐτὸ,
φτοὶν, ἡμᾶς χατέλιπεν, ἀλλ fast; αὐτὴν, oloysi vara
δόντες αὐτῃ. AL Ot φωναὶ ζητούντων εἰἶσὶν ἐλετθῆναι
παρὰ Ἆρισ-οῦ, xal συνεχῶς ὁμολογούντων της ἀἆ λη-
θείας τὴν ἄρνῆσιν, xo τοὺς φευδεῖς ἑαντῶν ?o

τν Jerem. vin, 9. "* ibid. "Joan. vii, 24. ! Lue, xi, εδ. 7 Joan. vm, 48... "* Joen, x, 990. Siu.

ιν i9. "' La. axi, 9.

VARILE LECTIONES.

iw. προοεδοχήσαµεν. | vp, 6 δὲ ἆ vp. φησὶνν

(09

COMMENTARII IN ISAIAM.

2610

χιζµοὺς. Τὸν δὲ λόγου εἰς ἑαυτὸν ὁ προφήτης πάλιν Α voces eorum sunt, qui a Deo misericordiam con-

ἀνα)αθὼν κατηγορεῖ, δεδαπανῆσθαι λέγων, xaV παν-
τελῶς ἑκ.ιπεῖν ἐν ταῖς ὁδοις αὑτῶν riv ἀ.λή-
θειαν. Ἐν 68 φεύδει (ταυτὸν δὲ εἰπεῖν, σχότῳφ) περι-
πατοῦντες, πῶς ἂν εὐθείας ἔσχον ὁδοὺς, Χριστὸν
τὸ φῶς ἁποστραφέντες, xal τν ἀ.]ήθειαν"» Kal
εἶδε Κύριος, xal οὑκ ἤρεσεν αὑτῷ, ὅτι οὐχ ἦν
χρίσις τοὺτ) ἔστι δικαιοχρισία. Καὶ slós , xal
οὐκ ἦν ἀνήρ * καὶ fj» γὰρ εἶπεν ' «Οτι $302v, καὶ
οὐκ Ty ἅ.θρωπος ' ἐχάλεσα χαὶ οὐκ qv ὁ ὑπαχούων.»
Φιλάνόρωπος γὰρ ὢν ὅλῃ πόλει δι ἕνα xai µόνον .
ἀνίῆσι τὰ ἐγκλήματα. M γὰρ Ἱερεμίου φησί «Περι-
ἑράμετε ἐν ταῖς ὁδοῖς Ἱερουσαλὴμ, χα) ζγτήσατε ἐν
ταῖς πλατείαις αὑτῆς, xal ἴδετο ἂν εὕρητε ἄνδρα *
€. ἔστι πο ῶν πίστ.ν, xaX ἀἁγαπῶν ἔλεος, χαὶ Deux;
ἔσομαι αὐτξ, λέγει Κύριος. ». ὙΥπέσχετο δὲ xal Σ0-
σόμοις ἀνεῖναι εἰ οχοῖεν πέντε διχαίους. Πενταπό-
^it; γὰρ οὔσης, καθ' ἑκάστην ἕνα ζπτει Τὸ, οὖν
τοὺς ἄλλους σῶσαι δυνάµενον &x δικαιοπραγίας, xal
vov ἐχάλεσεν ἀγτι]αμέαγόμενογ. Μηδένα δὲ τοιοῦ-
t^) εὑρὼν, ἠμύνατο, φησὶν, αὐτοὺς τῇ δυνάµε:.
Τωζτο γὰρ sh, βραχἰονγι. Ἑστηρίσωτο δὲ καὶ τῇ
ἑλεημοσύνῃ' f) νατὰ τοὺς λοιποὺς, ἐπεστηρίσατο.
O0) γὰρ πάντας ἀπώλεσξν. Ἔσωσε γὰρ τὸ χατάλειµ-
pa τοῖς πατράσιν αὐτῶν ἀφευδῆ τὴν ἐπαγγελίαν
της ρῶν. Ἐφ οἷς αὐτῶν ἅλωσιν τὴν ἐσχάτην σηµαίνων,
ὥσπερ ὁπλ,ζόμενον τὸν Ω:ὸν xaz" αὐτῶν ὑποτίθεται,
πρς ὃν εἴρηται' «Σὺ φοβερὺς el, καὶ τίς ἀντιστήσε-
τα᾽ σοι ἀπὸ τῆς ὀργῆς σου») Τοιαῦτα 65 παθόντων,
οἱ λοιποὶ τῆς οἰκουμένης, (7,03, φοθηθήσονται τὴν
«Σχτὰ τῶν ἀπε,θησάντων βιαία) ὀργὴν, ἀντὶ δὲ τοῦ,
Καὶ ἡμύγατο αὐτοὺς τῷ βραχἰονι αὑτοῦ, τινὲς &x-
θέμανοι, Kal ἔσωσεν αὑτῷ βραχίων αὐτοῦ, ἐπήγα-
T^v* µηδεµίαν ἰσχὺν ἑχόντων αὐτῶν πρὸς τοὺς ἐχθροὺς
διὰ τὰς ἁμαρτίας, iv ἰσχύϊ Θεοῦ fj νίκη καὶ ἡ σω-
trola παρέσταιδ.ὰ Χριστοῦ. Καὶ πάλιν" ΑἉ.τὶ τοῦ,
Kal tij ἑλεημοσύνῃ αὐτοῦ ἑστηρίσατο, xal τῇ δι-
καιοσύνῃ αὐτοῦ ἐπεστηρίσατο, τὸ ῥητὸν εἰπόντες,
axi Yayov* Ἡ γὰρ ἐν Koplp δικαιοσύνη octo: pa
Υ[υεταιτῆς xazà τῶν ἀσεθῶν δικαίΐας χρίσεως, Πρὸς
την πολεμιχὴν δὲ τοῦ 8:09 παρασκευὴν ἔφασαν, ὡς
ταύτην ὁ Απόστολος ἡμᾶς τὴν ὅπλισιν ἑνδύσασθαι
παραινεῖ. Ἐν Κυρίῳ οὖν τὸ ἀληθὲς τῆς διχαιοσύγης,
Ἡ 1 ἐστι θώραξ τῆς ἑλπίδος. Ἡ το ἐστι περιχερα-
Aaía, ἓν ἡμῖν δὲ μίμτσις.

sequi quarunt, quique crebro veritatem sc negasse
falsaque meditatos essc confitentur. Át in se rur-
sui) sermonem assumens propheta eosdem accu-
$a!, consumplam apud eos esse veritatem , atquo
penitus in viis eorum deficere asserens, Cum autem
in falsitate, id cst in tenebris, ambularent, qui po-
luerunt viis reclis incedere, qui Christum veram
lucem εἰ veritatem 873 sunt aversati ?

Et vidit Dominus, et non placuit ei : quia non erat
judicium ; justum scilicet. Et vidit, et non erat cir.
Nam et antea dixerat : « Veni, ct non erat homo ;
vocavi, et non crat qui audiret "*. » Pro sua siquidem
in homines benevolentia, toti civitati unius nomine
peccata condonat. Ait enim. in hunc modum apud
Jeremiam : « Circuite vias Jerusalem, et quaerite
in plateis ejus, οἱ videte si inveniatis virum ; si sit
[^ciens fidem, et diligens misericordiam : et. fuero
ipsi miscricors, ait Dominus **. » Fuerat vero et
Sodo:iis se parciturum pollicitus, si quinque justos
haberent **. Cum enim civitates quinque comple-
cterentur, vcl unicum de singulis postulabat. Eum
igitur, . qui operum justitia alios salvare queat,
hoc etiam oco defensorem appellavit, Sed cum
talem nullum reperisset, et eos ipse potentia sua
( banc enim brachii appellatione significavit) wis
esl. Sustinuit vero. el. misericordia; aut secundum
alios, confirmavit. Ncque enim omnes perdidit, qui
reliquiis conservatis vanum esse quod fuerat patri» -
bus pollicitus, non permisit. Postea ultimam eorum
expugnationem significans, Deum adversus illos
tanquam armatum ante oculos subjicit; ad quem
et ista dicta sunt : « Tu metuendus es, et quis re-
sistet tibi a furore tuo *!? » [llis hzec patientibus,re-
liqui orbis terrz, inquit, timebunt vehementem adver-
sus incredulos iram. Verum pro quo : Et ultus cst eos
brachio suo, habemus : Et servavit. sibi brachism
suum exponentes nonnulli, omni illis adversus.
hostes, propier scelera, virtule destitutis, in Del
virtute per Christum victoriam et salutem non
defuturum esse tradiderunt. Praterea, pro: Et
misericordia ejus sustinuit ; et justitia ejus confir--
mavit dicentes ; justitiam in Domino, justi adver-.
sus impios judicii firmamentum esse addiderunt.

D Loquuntur vero tanquam de bellica Dei supellectile ;

qua ratione nos ad armaturam istam induendam adhortatur" Apostolus **. Οι est igitur. in. Domino,
jusiitig veritas, ipsa vere spei loriga est; ipsa vere galea; que autem in nobis, G745 imitatio tan-

tum.

Ἔτπεται δὲ, φασὶ, val fj κριτ'χἣ oTov ὅπλισις, χατὰ.
τών θλιβόντων Χριστὸν Év τα τῇ κατ αὐτοῦ, καὶ τῇ
χατὰ τῶν ἁγίων ἑπαναστάσει. Ταυτὰ δηλοῦται χάν
τῷ δευτέρῳ φαλμῷ. Tw; δὲ τὴν ὅλην ἄνωθεν οὕτως
ἐξηγήσαντο ῥῆτιν 8:09 πολλάκις ἐπαγγξιλαμένου
βοτηθεῖν τῷ λαῷ, καὶ τοὐναντίον αὐτοὺς αἰχμαλωσίᾳ
παραδιδόντος, ὡς ἁσθςιοῦντος χατεθόων θεοῦ. Δι-

75 |sa. 5, 2.

7 Jerez, v, 4. ** Gen. xvin, 32.

Sequitur vero, aiunt, ctiam que veluti. judicialis,
est, armatura, adversus eos, qui Christum ffligunt,.
sive in eain ipsi, sive in sanclos insurg3nt ; ας
in secundo etiam paalmo declarantur. Quidam au-.
tein. verba ista 20 initio sic explicarunt. Cum po-
pulo sepe auxiliaturum se pollicitus eiget Deus,
eumdem vero in czptivitatem tradidisset , in Deum,

" Psal. txsv, ὃ, ** Ephes. vi, 11.

ΥΑΠΙΑ: LECTIONES.

bp Y. mop. S :

961]

PROCOPII GAZ.El ἳ ata

tanquam propter virium ünbecillitatem pollicita À ελέ"χων οὖν αὐτοὺς, αἰτίας τὰς αὐτῶν ἁμαρτίας oro,

non pr:stitisset ; populus vociferabatur. ltaque

eos arguens, in. causa fuisse eorum peccata re-
spondet, propter quz:e non audire Deus et servare
potuisse visus sit. Cum enim liberos suos macta-
rent, eorum exta inspicientes; mantus sibi sanguine,
ut impietate labia polluebant : unde, tanquam sur-
egeniibus ex semine laboribus, frustra torqueban-
tur. Quas enim voluptates indé percipiebant, tan-
quam ota aspidum erant. intempestiva, aut aranec
tela, qux: nocere potius, quam prodesse valent:
imo qui, si quidquam producant, nihil a basilisco
differat, per quem et ipsi malorum operum aucto-
rem diabolum anagogice intelligimus. At ex malis
omnibus vestimentum. contexuerunt, post commu-
nem mortem mala eorun περκαφκαπι operturum,
que ad sepulluram usque vires habitura sunt,
Jobo teste **, qui se ad. tumulum usque vigilasse
scribit, Sunt vero , propter malas cogitationes,
«rumnesi et miseri, qui pacem non habeant. Tan-
quain enim amissa judicandi vi, a via regia aber-
rantes sursum deorsum vagantur; ita siquidem
nequitiam sectantur, ac si ea. [ucem sibi aflatura
sit : cum tenebras pariat ; ultionem nimirum, quae
cos ila presenti istc. futuroque seculo apprehen-
sura est; ut qui splendidissimus díes eis illuxerat,
jn tenebras convertatur ; ursique in morem gravi-
165, propter adeinptos catulos, et tanquam columba
agsidue gement. Ail. deinde: Exspectavimus judi-
- eium, el non est, ut cos qui in peccatis suis im-
morali sunt, Dci etiam defensione excidisse demon-
stret. Significat autem judicii nomine illud ipsum,
675410 sibi quique, vcl qux prestant:ra sunt,eli-
gunt ; vel quz relinquentes pereuut cum insurgen-
tibus in eos bostibus, Dei auxilio destituuntur.
Docet. enim ipsos qux eventura sunt, et. qua ra-
tione penitere oporteat, si remissionem consequi

velint : quo modo et David jpse priusquam templum

coustrueretur, 'ejusdem non eversionem modo, sed
Instaurationem etiam przdixzit. Nilil enim eoruin
quie se invicem consequuntur, ignorat Deus. Postea
siia ipsi vitia, siveea in factis, sive in dictis ver-
Senlur, accusantes, recessimus, aiunt, a judicio :
quale est illud apud Davidem, psalmo quadragesi-
no nono : « Tu vero odisti disciplinam, οἱ abjecisti
&crmones meos retrorsum ** . » Nonnulli vero et
lud : Concepimus, εἰ meditati sumus de corde, in
malos propletas usurpari arbitrantur; ob idque
indignatum Deum iram in eosdem misericordia
temperatam induxisse. Νου enim utilitate carere
quamlibet Dei correptionem. Significat deinde
Deuni salutem, quz poenitentia. paratur, ils, quos

δι ἃς καὶ ἀνμκοος xal ἀδύδαμος ἑνομίσθη. Xzálar
τες Yàp τὰ τέχνα αὐτῶν Ἱπατοσχοποῦντο, ὡς τλς
χεῖρας αὐτῶν μεμο)λύνθαι τῷ αἷμαςει, χαὶ διὰ τῶν
χει 1ῶν ἀσεθεῖν, ἀφ ὧν ἑαυτοῖς, ὡς ἀπὸ σπερµάτω»,
πόνους ἐγέννησαν, ματαιοπονοῦντες kv αὐτοῖς. Α
γὰρ ἐπιθυμήματα συνελέξαντο, ὡς et ἁἄσπίδων
ἁτελεσφόρητα, καὶ ἀράχγης lotóc, βλάπτοντα μᾶλ-
409 ἐστιν, f «sp ὠφρελῆσαι ὀυγάμενα. KAv εἰς ἔργον
δὲ προαχθεῖεν, οὐδὲν ἀπέοιχε βασι.1ίσχου. Δι οὗ,
χατὰ ἀναγωγὴν, Ἀγφόμεθα τὸν διάθολον τὸν τῶν xa-
xov χορηγόν Ἐν δὲ τῶν xaxuv ἁπάντων ἐἑμώτιον
ἐξύφηναν, ὃ μετὰ τὸν χοινὺν θάνατον οὐχ Boca
σχέπη τῶν χαχκῶν αὐτῶν, µέχρι ταφῆς ἰαχυόντων
κατὰ τὸ Ey 106, τὸ, «Ἔως σόρου ἠγρύπνησα.ν Ἐκ &

B τῶν πονηρῶν «ἰογισμῶν ταλαιπωροῦσιν, εἰρήνην

οὐκ ἔχοντες. Ὡς γὰρ τὸ χριτιχὸν ἀπολέσαντες, βασι-
λικὴν οὐκ Ἴλθον ὁδὸν ἄνω κάτω πλανώμενοι. Οὕτω
Υὰρ τὴν πονηρίαν» µετῄῇεσαν, ὡς φωτὸς t£ abcr
ἀπολαύσοντες, ὃ γέγονε σκότος αὐτοῖς, δηλῶν Oh «iv
ἐν τῷ παρόντι xol μέλλοντι χαταληφομέντν αὑτοὶς
τιµωρίαν. Ὡς xal try φωτεινοτάτην αὐτοῖς ἡμέοαν
σκότος γενέσθαι, ὡς m-P στενάζειν αὐτοὺς μεγάλα ὡς
ἄρκτον ἐπὶ τέχνοις, χαὶ πυχνὰ ὡς περιστεράν. Eixá
φη1ν, Αγεμείναµεν κρίσιν, καὶ οὐχ ἔστει" δηλῶν
τοὺς τοῖς ἑαυτῶν ἁμαρτήημασιν ἑἐγχρονίσαντας, καὶ
τῆς ἀντι.λἡψεως ἀἁποτυχόντας x1; θείας. Πρίσιν δὲ
λέχει, χαθ) ἣν τὰ χρεἰττω πάντες ἑαυτοῖς ἑττ.λέγον-
ται. Ἡ ἁἀπολιπόντες ἁπώλοντο, ἐπελθόντων αὗτοὶς
τῶν ἐχθρῶν, μὴ βογθοῦντος Θεοῦ. Διδάσχει γὰρ
αὐτοὺς τὰ συµθησόµενα, χαὶ πῶς δεῄσει μετανοεῖν,
ὡς ἂν ἀφέσεως τύὐχοιεν. Ἐπεὶ χαὶ Δαθιδ πρὸ ci
οἰκοδομῆς τοῦ ναοῦ, προλέγει καὶ τὴν καθαίρεσιν,
καὶ τὴν αὑτοῦ πάλιν ἀνοιχοδόμησιν. Πάντα γὰρ μετ
ἀ)λήλων γινώσχει θεός. Elta τῆς ἑαυτῶν kv τοῖς
πρακτοῖς xal λεχτοῖς χαχίας χατηγορήσαντες, 'Ax-
βστήσαµεν, Φφασὶν, ὀπίσω τὴν κρίσινς ὣς 6 Δαθὶδ
àv τεσσαραχοστῷ ἑνάτῳ «wol: « Eb δὶ ἐμίστσας
παιδείαν, xal ἐξέδαλες τοὺς λόγους µου εἰς τὰ ὁπί- ᾿
GU. » Τινὲς δὲ xol τό. Ἐκύομεν καὶ ἐμε.λετήσαμεν'
ἁπὸ καρδίας, εἰς τοὺς ψευδοπροφήτας εἰρῖισθαί φα-
σιν. Ἐφ' οἵσπερ ὁ θεὸς ἀγαναχτὴσας ὀργὴν ἐπήγανε
xaT αὑτών, ὀ λέει ταύτην χεράσας. Πᾶσα yàp παι-
δεία Θεοῦ ἐπωφελής, Ἐφ' ofc, φησὶ, τὸν Θεὸν τὴν

D ix τῆς µετανοίας πραγματενομένην σωτηρίαν, τοῖς

τιµωρουμένοις οἰχειοῦσθαι, ἐνδυόμενον αὑτῶν «bv
δικαιοσύνη», καὶ τὰς δικαιοπραχἰας ὥσπερ θωρα-
κιζόµενον, παραμυθούμενος ὡς δυναµένους &x-Üura t
γενέσθαι Θεοῦ δι ἡμᾶς vlov ὁπλοφοροῦντος, «hv
ἡμετέραν διορθουµένου δειλίαν, δι fjv καὶ τῷ Γιεζεὶ
ὁπλοφόροι περήνασιν ἄγγελοι, οὕτω χατὰ φύσιν οὐχ
ἔχοντες.

ulciscitur, conciliare, cum eorum justitiam et recte facta, tanquam loricam, índuat ; ità nos cousolans
ac si Deimvestimentum ipsi fleri valeamus, propier nos arma gerentis, ui limiditatem nostram erigat;
prepter quam et Giezi armati visi sunl angeli, cum id eorum natura non paterctur **,

*9 Job. x,19.. * Psal. xcix, 07.

5: JV fteg. vi, 17.

VARLE LECTIONES.

Ap ay. xal, 3 ἔνδυμα.

9:13

F-cun Κυρίου, xal οἱ ἀπ draro.Aov ἡ.λου, τὸ
ὅομα τὸ ἔνδοξον. Ἔξει γὰρ ὡς ποταμὸς βίαιος
1} ργὴ παρὰ Κυρίου, ἤξει μετὰ θυμοῦ, καὶ fist
εγεχα Σιὼν ὁ ῥυόμεγος, καὶ ἀποστερέψει ἁσέδείας
ἀ τὸ Ἰαχὼδ, x. τ.λ.

Πολέμιον εἰπὼν τοῖς ἐξ Ἱσραὴλ τὸν θεὸν διὰ τὰς
πηλλὰς αὐτῶν &ssÓcía;, bri τὴν κλῆσ.ν µέτεισι τῶν
ἐθνῶν, xai τὴν Χριστοῦ παρουσίαν. Τὸ πᾶν 65 γένος
ἀνθρώπων διὰ τῶν ἀν ατο.λῶν ἑδήλωσε καὶ δυσμῶν,
c! φοδηθήσονται τὸν Κύριον. «λρχὴ Υὰρ σοφίας,
Φόδος Κυρίου.» "Ἡς οὐ µετέλαθεν Ἱσραὴλ, ἀλλ'
ἐχεῖνοι, περὶ ὧν ἔλεγεν' c Ἰδου οὗτοι πόῤῥωθεν
[A
χλίµατα., ὅσα δὲ φόδος Θεοῦ προξενεί δηλοῖ τό'
«Μακάριος &vhp 5 φοβούμενος τὺν Κύριον. Καὶ τό,
« Οὐχ ἔστιν ὑστέρημα τοῖς φαδουμένοις αὐτόν.» Καὶ
τό, « 6ó6o; Κυρίου παιδεία, χαὶ cola.» Καὶ τό
$460; Κυρίου προστίθησιν ἡμέρας.» "Ov οὐκ "lou-
δαίοις δώσειν, ἀλλὰ τοῖς ἔθνεσιν ἐπαγγέλλεται. Καὶ
bv ἑτέρῳ γὰρ προφήτῃ τοῖς μέν φησιν * « O5x ἔστι
µου θέλημα iv ὑμῖν, λέγει Κώριος παντοκράτωρ.
Καὶ θυσίας οὗ προ:δέξοµαι ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν».
Περὶ δὲ τῶν ἐθνῶν ΄ « Δι ὅτι ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου
δεδόξδασται τὸ ὄνομά µου, ἐν τοῖς ἔθνεσι. » Τῆς δὲ
τούτων σω-τρίας αἴτιον * Ἔξει γὰρ ὡς ποταμὸς βἰ-
αιος καὶ ὀργὴ παρὰ Κυρίου. Ηξει μετὰ θυμοῦ.
"Opync δὲ καὶ θυμοὺ οὔτε τὸ 'E6paixbw, οὔτε οἱ

6ΟΝΝΕΝΤΑΠΗΠ IN ISAIAM.
ιθ-χα᾿. Kal φοδηθήσονται οἱ ἀπὸ δυσιῶν τὺ Α VkRS. 10:91. Et timebunt qui sunt ab occidente,

ξουσι,» xal τὰ ἑξῆς ' δ ὧν ἁδήλου τὰ τέσααρα p

nomen Domini, et qui ab ortu solis, nomen inclytum.
Veniet enim. quasi fluvius. violentus ira a Domino :
veniet cum furore : et veuiet propter Sion qui liberat,
et avertet ϐ76 impietates Jacob, etc.

Postquam lsraeli propter multam eorum impie-
tatem infensum esse Deum demonstravit, ad gen-
tium vocationem, ipsumque Christi adventum ser-
monem convertit. Siguificavit autem Orientis Occi-
deniisque nomine, hominum genus universum, quos
Domini timor esset occupaturus. Principium nam-
que sapientie timor Domini**; cujus esse parti-
ceps noluit Israel; sed illi, de quibus istud usurpa-

vit: « Ecce hi de longe venient 97, et quz deinceps :.

quibus verbis quatuor mundi cardines, sive plagas
demonstravit. Quanta vero ea sint, αυ Domini
timor nobis conciliat, Scriptura patuerit, ubi ait:
« Beatus vir qui timet Dominum 9^. » Et istis :« Non
est inopia timentibus Dominum *'. » Et istis
etiam : « Timor Domini disciplina et sapientia **. »

" Kt istis : « Timor Domini dies addit *' ; quem se

non Judzis, sed gentibus esse daturum pollicetur.
Deinde apud prophetam alium istos quidem in hunc
modum alloquitur: « Non est mea voluntas in vo-
bis **, dieit. Dominus omnipotens, οἱ hostias non
suscipiam de mabibus vestris. » De gentibug autem
ἴδια inquit: « 4b ortu enim selis usque ad occa-

λοιπο) µέμνήνται. 0266 yàp εὔλογον ἐν ἀγαθῶν &x- C sum glorificatum est nomen meum in nationjbus**, »

αγγελίαις. Ὁ γὰρ ᾽Ακύλας φησὶν, Οτι ἐλεύσεται
ὡς ποταμὺς ΑΥεὔμα Κυρίου σύσσημον ἑαυτῷφ. Ὁ
δὲ Σύμμαχος' "I£e ὡς ποταμὸς θ.ίδων τὸ ανεῦ-
pa Κυρίου. Ἐπείγει xal ἢξει. Ὁ δὲ θεοδοτίων Ἔξει
TÓp ὡς ποταμὸς αοιορχητής. Πγεῦμα Κυρίου
ἐσημειώθη ἐν αὑτῷ. Πῶς δὲ ὡς ποταμὸς βίαιος
ῆξει τὸ πγεῦμα Κυρίου, ἑδήλωσεν £v ταῖς Πρᾶξε-
Gtv, € Ὅτε συνηγµένων ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐγένετο ἄφνωυ
ix τοῦ οὐρανοῦ Ἴχος, ὥαπερ φεροµένης voc
βιαίας,ν γα) τὰ ἐπὶ τούτοις. "Qv τέλος, χαὶ τὸ, « Ἔπλη-
ρώθησαν ἅπαντες Πνεύματος Ἁγίου. »

Se] est earum salutis causa, quod vendurum, quasi
f'uvium | violentum, et iram. & Domino cum furore
dixit. Quo loco, neque ire, neque furoris Hebraica.
leuio, c:elerique interpretes meminerunt, sicut in
bonorum promissione fuerat rationi consenfangum.,
lta enim Aquila : Quia veniel. tanquam fumen
spiritus Domini signaculum ipsi. Symmachus au-
tem : Veniet tanquam fluvius terens spiritus Domini.
Urget, et veniet. Theodotio vero: Veniet^ enim (an-
quam fluvius oppugnans. Spirilus Domini signatus
est in eo. Qui autem, $777 tangvam fluvius. ciolen-

(us, ipse Domini spiritus venturus sit, eo indicavit, quod in Actis : « Cum essenLin unum omnes con-
gregati, factum esse de. repente sonum, tanquám spiritus violenti ** , » et que sequuntur, legitur :
quibus tandem omnes esse Spiritu sancto repletos concluditur.

᾽λλλὰ χαὶ σηµεῖον, φηαὶν, ἑαυτῷ. Τοῦτο γὰρ τῆς D — Verum et signaculum ipsi ait. Hanc enim ascen-

ἰδίας ἀναλήψεως ἔθετο σημεῖον λέγων « Ἐὰν μὴ ἀπέλ-
θω, ὁ Παράκλητος oóx ἔρχεται.ι Kat πάλιν’ "Oc' ἂν
ἁπέλθω, ἀποστελῶ ὑμῖν τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας..
Av δὲ τοῦ" Ἡξει Évexev Σιὼν ὁ ῥυόμενος,
Αχύλα-, Καὶ ἐλεύσεται τῇ Σιὼν ἀἁγχιστεύωγ,
φησίν. 'O δὲ Σύμμαχος ' Kal ἥξει τῇ Σιὼν ἀγχι-
στεύων. Ἔλεγε γὰρ ὁ Σωτήρ” ε«Οὺὼκ ᾖλθον, εἰ μὴ
£l; τὰ ἁπολωλότα πρόθατα οἴκου Ἱσραἡλ. Καὶ Παῦ-
λος δὲ φησι’ «Λέγω γὰρ ΧἈριστὸν ἁιάχονον γεγενῇῃ-
σ]αι περιτομῆς ὑπὲρ ἀληθείας θεοῦ, εἰς τὸ βεθαιῶ-
σαι τὰς ἑπαγγελίας τῶν πατέρων, τὰ δὲ ἕἔθνη ὑπὲρ

sionis su: significationem et notam dederat ; cum,
nisi abivisset , Paracletum non venturum ; cum
rursum abivisset, sanctum apostolis se missurum
Spiritum dixerat **. Sed enim quo loco, veniet pro-

pter Sion, qui liberat, babemus , et veniet qui Sion.

propinquus est, interpretantur Aquilas ek Symma-
chus. Neque enun se nisi ad. oves, qu:e perieraus.
de domo Israel, inissum esse Salvator reticuit **-
Scribit in hunc modum praterea οἱ Pau!us: « Dico
enim Christum Jesum minisuwum fuisse circuici-
sionis propter veritatem Dei, ut confirmaret pro-

"* Psal cv, 10. * Isa. Lx, 4. "* Psal.cxi, f. * Psal. xxxir, 10. 39 Prov. xv, ὅδ. 9 Prov, x, 41,

** Malach. 1, 10. 13 ibid. 41. ** Act. 11, 2.

* Juan, xv, 20.

ο) Matth, xv, 24.

2614

U^ ab. --

er-

9615

PROCOPII GAZ.EI

2616

jui»siones palrum ; gcntes autem. propter. miseri- A ἐλέους δοξάσαι τὸν Otóv. » $aoi δὲ τινες Ὄσπερ

cordiam glorificarent Deum *".» Aint. vero non-
nulli , quemadmodum. superius *^, postquam irze
adversus Judieos weminissel , et — miscricordi:e
postea mentionem fecisse, cum misericordia confir-
1»sso se dixit : sic et hoc loco, postquam furoris
el ire nieminit, sa'utem. per. Christum adjecisse,
cuni reuturum eum affirmavit propter Sionem, qui
liberat ; de peccatis nimirum, de morte, de corru-
ptione etiam, de demonum tyrannide denique intel-
ligers. Dicas rursum ipso Sienis nomine, sanctam
Ecclesie adwinistrationem , piumque lustitutum
significari. Verum pro quo: Et avertet. imyietates -
Jacob, liabemus : E! iis qui arersati. [uerunt impie-
tatem Jacob, dixit Symmachus ; Aquilas autem: Et
iis, qui aversati [erint inconstantiam Jacob. lis
cnim veniet, eosque liberabit; seipsos autem, qui
non convertentur, accusabunt. Et hoc est, inquit,
eis a me tesiamentum. Quodnam vero? Spiritus
sieus, qui est in te : quem $78 cum apostolis lar-
giretur, aiebat: « Accipite: Spiritum sanctum ; si
cui remiseritis peccata, remittuntur **.» Istud igitur
est Novum testamentum, mysteriique illius summa,
«quod est. ín te, qui propinquus es, et qui liberas:
quein esse de radice Jesse dixit ', cum Spiritum
Domini super eum requicturum affirmavit : cujus
jtem et. ipse discipulos ideo participes cffecit, ut
cumdem et ipsi dvinecps in dignos οἱ benemerltos
conferrent, Verba porro, quas Jocutus cst Christus,
testamontum meum sunt, inquit, in sempiternum C
duratura. Ait enim hunc in modum Salvator :
« Coelum quidem et terra transibunt ; verba autem
mea nunquam transierint *. 1 Est igitur apertissi-
mum redemptionis argumentum , Spiritu sancii
participem fleri, liuguaque ipsa (dicunt quidam)
verbum veritatis accipere, ut est apud Paulum his.
verbis: « Prope te est verbum, in oretuo, et in
corde iuo *, » Accepimus entm verbum fidei,
quod salutarem Justitie confessionem conciliat. lta
namque impium Christus justificat, qui se jamdu-
dum, veluti nebulam ejus iniquitates abstersisse
clamitat, Qvod quidem cum in nobis perpetuo
situm sii, idem ipse in posteros etiam nostros, qui
fideles semper tuetur, transimissurus cst. Sunt

ἀνωτέρω μνησθεὶς τῆς χατὰ τῶν Ἰονδαίων ὀργῆς,
ἐμνήσθη xal τῆς bv ὑστέροις ἑλεημοσύνης εἰπῶὼν,
εΝαὶ τῇ ἑλεημοσύνῃ ᾗἑστηρίσατο.» οὕτω xatvov ὀργὴν
εἰπὼν, xal θυμὸν, τὴν διὰ Χριστοῦ σωτηρίαν ἐπ-
ἔνεγχεν εἰπών : Καὶ ἤξει ἔγεχεν Σιὼν ó ῥυόμενος,
ἐξ ἁμαρτιῶν δηλονότι, θανάτου τε, xaX φθορᾶς, xal
δαιμόνων ὡμότητος. Σιὼν δὲ πάλιν, τὸ θεοσςθὲς τῆς ᾿
Ἐχχλησίας πολίτευμα. ᾿Αντὶ δὲ τοῦ, | Kal] ἁποστρέ-
ύει ἀσεδείάς ἀπὸ Ἰαχὰὼδ, 6 Xópuayo;* Καὶ τοῖς
ἀπυστρέψασι» ἀσέδειαν &y "Iaxo6. Ὁ δὲ ᾽Αχύλας"
Καὶ τοῖς ἁποστρέψασιν ἀθεσίαν ἐν Ἱακώδ. Τού-
εοις γὰρ ἤξει, xaX τούτους ῥύσεται. Ἑαντοὺς δὲ ph
ἐπιστρέφοντες αἰτιάσονται. Καὶ αὕτη, qnoi, αἎ-
τοῖς ἡ παρ᾽ ἐμοῦ διἀθήκη. Τίς δὲ αὕτης ; Τὸ απ εὔμα
τὸ ἐμὲέν, ὃ ἐστιν ἐπὶ σοὶ, 2 διδους τοῖς μαθηταϊῖς
ἔλεγε΄ « Λάδετε ]νεῦμα ἅγιον. Ἐάν τινος ἀφύτε
τὰς ἁμαρτίας, ἀφίεται αὐτῷ. ». Τοῦτο τοίνυν ἡ
Καυὴ Διαθήκη, xaX τοῦ μυστηρίου τὸ χεφάλαιον,
ὅπερ ἐστὶν ἐν col τῷ ἁγχιστεῖ, καὶ ῥυοεμέγων:,
ὃν tix τῆς ῥίζὴς ἔφαδχεν Ἰεσσαὶ, ἑπαναπανεσθαι
λέγων ἐπ᾿ αὑτὸν Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ. Οὗ δὲ µετέδωχε
τοῖς μαθηταῖς, ὡς ἂν xal αὐτοὶ μεταδοῖεν ἀξίους.
Τὰ δὲ ῥήματα, ἃ λελάληχεν ὁ Χριστὸς, διαθήκη µου,
φτσὶν, ἐστὶ, καὶ μένει elc τὸν αἰῶνα. Καὶ ὁ Σωτὶρ
δὲ ἔλεγεν ΄ «Ὁ οὐρανὸς, xaX dj ΥΠ παρελεύσεται ^ οἱ
δὲ λόγοι µου οὗ μὴ παρέἐλθωσι.»Σαφεστάτη τοῖννν «f;
λυτρώσεως ἀπόδεισις, τὸ Ev µεθέξει γενέσθαι Π»εὺὐ-
µατος ἁγίου, δι οὗ καὶ τὸ τῆς υἱοθεσίας Φέρεται
xaüynua, xa τὸ λαθεῖν, φασί τινες, ἓν γλώττη τὸ
(oa τῆς πίστεως, Παύλου λέγοντος: « Ἐγγύς σου
τὸ ῥῆμά ἐστιν. "Ev. τῷ στόματί σου, καὶ ἓν τῇ χαρ-
δίᾳ σου. 2 Ἐλάδομεν γὰρ τὸ ῥῆμα τῆς πίστειυς, civ
σωτήριον ὁμολργίαν δικαιοσύνης πρόσενου. Διχκαιοῖ
γὰρ οὕτω τὸν ἀσεδῃ Χριστὸς ὁ πάλαι βοῶν” «^Az-
ἠλειγα ὡς νεφέλην τὰς ἀνομίας σου. » Ὅπερ ὃν iv
ἡμῖν ἀεὶ, χαὶ τοῖς μεθ’ ἡμᾶς παραπέμπεται σῶζον ἀξὶ
τοὺς πιστεύοντας. Τινὲς δὲ οὕτως τὸ τᾶν ἐξηγή-
cato: 8s5; διαθήχην θἔμενος πρὸς ᾿Αθραὰμ, ἑνίχα
τὰς θυσίας ἐπὶ ταῖς ἐπαγγελίαις πεποίηται΄ χαὶ διὰ
Μωσέως 65 xa ὅμοιον τρόπον νοµοθετήσας * xal vuv.
διὰ τοῦ προφῄτου διατίθεσθαι φάσχει διὰ τῶν λα-
λουµένων πρὸς τὸν λαὸὺ», ἃ τὴν ἰσχὺν ἕξει οὐ µόνον
ἐπὶ τῶν παρόντων, ἀλλὰ xal τῶν ἑσομένων, εἰ θέλοιεν

vero qui totum sic explicent, ut dicant Deum sicut D δια µετανοίας ἀπαλείφειν τὰς ἑαυτῶν ἁμαρτίας.

olim fuedus pepigit cum Abrahamo, cum hiostías in
promiasionum gratam obtulit* ; ut legem deinde

0510 γὰρ θεὸς τὰς ἐπαγγελίας πληροῖ, uevavoogatv
οὐκ ἀναξίοις διδούς.

simili ratione per Mosen tradidit, ita etiam nunc per prophetaw testamento δό cum populo pacisci
verbis istis significare, qux: vim suam, suumque robur, non ista solum, sed futura etiam «atate,
habitura sint si vclint peccata sua poenitudine abstergere . lta enim Deum qus sit pollicitus :
yrastare , peenitentibus nimirum, et dignis.
CAP. LX.

0679-680 Vrns.1-22. Hluminare illuminare Jeru-
salem venit enim lumen tuum,el gloria Dominisuper te

or:a est. Ecce tenebra operient terram, et caligo super

? ftam. xv, 8,9,'* [κα. L, 1 seqq.
* Gen. xut, 1. seqq.

ΚΕΦΑΛ. $.
a-xà'. Φωτίζου, φωτίζου, Ἱερουσα.ήἡμ. "Hxt&
ἀρ σου τὺ φῶς, xal ἡ δόξα Κυρίου ἐπὶ σὲ ἀνα-
τέτα.ἶχεν. Ιδοῦ σκότος xaAóy&i γῆν, καὶ 1 όφος
*Luc. ἅσι, 95... ? Rom. x, δ.

* Joan, xx, 92. | la. xt, |.

YARLE LECTIONES.

Σι

2617

écta αὐτοῦ ἐπὶ cà ἐρθήσεται. Καὶ πορεύσονται
βαζιλεῖς τῷ φωτί σου, καὶ ἔλνη τῇ «Ἰαμπρότητί
σου. "Αρον κὑχ.ῖῳ τοὺς ὀφθα.]μούς σου, xal ἵδε
cvrnvgéra τὰ τέχνα σου. Ἰδοὺ ἤκασι πάντες
cl viol σου µαχρόδε», καὶ αἱ θυγαιτέες ccv
ἐπ ὤμων ἀρθήσονται. Τότε Op, καὶ co€n-
βήσῃ. καὶ ἐκστήσῃ τῇ καρδίᾳ, ὅτι µεταδα-
Je! εἰς σὲ zAoUtoc θαλάσσης, καὶ ἐθνῶν, καὶ
Jac, Y. t. λ.

Χριστοῦ παρουσίαν εὐαγγελισάμενος , πρώτους
βούλετα, μεταλαθεῖν αὐτῆς τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ, κατὰ
16* 1 00x ἀπεστάλην εἰ μὴ εἰς τὰ πρόθατα τὰ ἀπο-
λωλότα οἴχου Ἱσραίλ. » "0 xai τοῖς μαθηταῖς παρ-
ἡγγελλεν, ἀπαγορεύσας αὑταῖς εἰς ὁδὸὺν ἐθνῶν μὴ

παρεύεσθαι, μηδὲ εἰς πόλιν Σαμαρειτῶν. O! καὶ B civitates Samaritanorum, precepit *.

ἔλεγον: ε Ὑμῖν fjv πρῶτον ἀναγχαῖον κηρυχθῆναι τὸν
7όγον.» Ἀριστὸς δὲ ἣν τὸ φῶς, χαὶ dj ἀλήθεια, χαὶ ἡ
Quà, χαὶ τὸ φῶς, τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον
ἐρχόμενον sl; τὸν χόσμον" ἐξ ob τὴν Ἱερουσα-
Ang, δηλονότι τοὺς ταύτης οἰκήτορας, φωτισθήναι
προτρέπεται, αὐτῆς τε εἶναί φησι προηγουμένως τὸ
φῶς, διά τε τὴν ἐπαγγελίαν τῶν πατέρων, xal τὸ
τὰ περὶ Χριστοῦ ταύτῃ παρὰ τῶν προφητῶν χεχη-
ρύγθαι. Διὰ τοῦτο γὰρ οὐχ ἁπλῶς φῶς εἶπεν, ἁ)λὰ
τὸ φῶς' ἀναφοριχῶς, οὗπερ εἰ µετέσχε, διέµεινεν ἂν
ἐν εἰρήνῃ µέχρι παντὸς, χατὰ τό" « El ἔγνως xài
σὺ τὰ πρὸς εἰρήνην. » Αὐτῆς δὲ μὴ δξξαμένης, ἐπι-
φέρει’ « Nov δὲ ἤξουσιν ἡμέραι ἐπὶ σὲ, » καὶ τὰ ἐφ-
&£rc. Πασῶν τε τῶν νῦν λεγομένων ἐξέπεσεν ἑπαγ-
γελιῶν, αἳ τάχα ἂν αὑτῇ ἐγένοντο χαὶ σωματιχῶς.
"Αμα τε γὰρ τοῦ φωτὸς, xaX τούτων ἑστέρηντο. Τὸ
ὰ ᾿Ἱερουσαλὴμ οὐ χεῖται παρὰ τοῖς ἄλλοις. "AX ὁ
μὲν ᾽Αχύλας ᾿Αγάστηθι, φωτίζου, φησὶν, ὅτι ᾖ-θεν'
φῶς σου. Καὶ Σύμμαχος ὁμοίως, xat τὸ Ἑδθραϊκὸν,
ὡς εἶναι τὸν λόγον πρὸς τοὺς δεδεγµένους τὸν slpn-
µένον λυτρωτῆν, ἡ ἀγχιστέα, οὓς ἔλεγεν ἐξ ἀνατο-
λῶν xat δυσμῶν τούὔνομα Κυρίου φοθηθήσεσθαι.

T» οὖν θεοσεθὲς τοῦτο πολίτευμα, πόλις χαλεῖται
θεοῦ, xaX "Tepovca Ap. Παρ' αὐτῇῃ γὰρ πρώτῃ συν-
ἰστατο προφητῶν τε xal θεοσεθῶν ἀνθρώπων χορός.
07 δὴ τὸν παρουσίαν ἀεὶ προσδοχῶντες Χριστοῦ, τὸν
βίον χατέστρεφον διαχε/µενοι, ὡς xaX µέχρι θανάτου
καταθέσεται διὰ τὴν αὐτῶν ἐλευθερίαν. "00εν ὣς ἐν
σχύτῳ χαθηµένο:ς τοῦ φωτὸς Χριστοῦ τὴν παρ-
ουσίαν εὐαγγελίζεται, ὡς πρὺς τῇ πρώτῃ παρουσίᾳ,
καὶ τῇ δευτέρα τὸν λόγον ἁρμόττειν, περὶ ἃς ἔλεγεν
ὁ Σωτήρ’ « Kol ὕψουται τὺν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου
ipyópsvov ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ, » καὶ τὰ
ἑξῆς' ἓν olg τοὺς ἀγγέλους συνάξειν λέγει παντα-
χόθεν τοὺς ἐχλεχτούς. Καὶ πάλιν» «Όταν δὲ ἔλθῃ ὁ
Yü; τοῦ ἀνθρώπου bv τῇ δόξη αὑτοῦ.» Ea περὶ
δ.αχρίσεως εὐσεδῶν τε λέγει, xax ἀσεθῶν, ὡς mpn-
ϐατων χαὶ ἑρίφων, τῶν ukv παραδιδομένων πυρὶ,

5 Matth. ὧν, 21.
Vix, 1 seqq.

* Matth. xv, 5.
? Luc. xxi 27.

"λα. xin 16.
'" Matth, xxv, ol.

COMMENTAIUI IN ISAIAM.
£v ἔθνη. Ἐπὶ δὲ σὲ φαγήσεται Κύριος, xal ἡ 4 gentes. Super (e autem apparebit Dominus, et gloria

* Joan. 1, 9.

"01?

ejus in te videbitur. Et ambulabunt. reges in lumine
Ito, el gentes iu. splendore (uo. Leva. in. circuitu
oculos (1105, e. vide omnes congregatos. filios uos.
Ecce venerunt omues. filii tui. de longe, et flic tue
super humeros portabuniur. Tunc videbis, et gaude-
bis, et timebis, et. stupebis. corde, quoniam trans[e-

rentur in te. divite maris, et gentium, et populo-
rum, cic.

681 Christi adventu denuntiato, ejus primum
fleri participes lsraelitas postulat, juxta illud:
« Non sum missus, nisi ad oves quae perierunt
domus Israel *. » Quod apostolis ctiam significa-
vit, cum ne in viam gentium abirent, neque in
Qui et ipsi
quoque Judaeis primum sibi necessario verbum
esse promulgandum docuerunt 7. Erat vero Christus
jpse lumen, . et veritas, et vita: Lumen, inquam,
« quod illuminat omuem hominem venientem in
hunc mundum * ; » quo Jerusalem ipsam, id est ejus |.
incolas, illiuminari postulat qui principaliter lumen
est; sive ad patrum promissioncin respicias ; sive ad
ea, qua per prophetas iia. de Christo dicta sunt et
promulgata. Ob id enim non simpliciter, sed rela-
tive /umen appellavit ; cujus si particeps fuissct,
pacem habuisset perpetuam , juxta illud : « Si co-
gnovisses οἱ tu. qu:ze pacis sunt*. » Sed quia cam
non admisit, intulit « Nunc autem venient dies
in te '?, » etl quz deinceps. liuo οἱ omnibus,

C qux adhibentur hoc loco, promissionibus excidit;

quibus fortasse corporaliter potitura fuerat. Est
enim cum [umine el istis quoque privata. Neque
vero Jerusalem apud illos reperias, cum, Exsurge,
illuminare, quoniam venit lumen tuum habeant
Aquilas et. Symmachus, ipsaque adco lHebraica
lectio ; ut sermo sit ad eos, qui dictum Redempto-
rem, vel vicinum exceperint; quos superius '' ab
ipso solis ortu et. occasu nomen Domini dixit esse
formidaturos.

GS89lloc igitur sanctumestet pium vitzinstitutum,
quod civitatem Dei, et Jerusalem appellavit ; in qua
primum ccpit prophetarum piorumque virorum
chorus institui; qui Christi adventum semper

p exspectantes, eam etiam moriendo fldei constantianf

retinueruut, ut cux libertatis asserend:z gratia mor-
tem subiturum esse non ambigerent. Atque inde
est, quod ipsis, tanquam in ([enmebris sedeant,
luminis Christi adventum denuntiat: ut primo non
solum adventui, sed alteri etiam conveniat oratio,
de quo sunt ista Salvatoris : « Et videbunt Filium
liominis venientem in nubibus coeli !*, » czeteraque
deinceps : in quibus electos ab angelis undique co-
actum iri signiicat, Et rursum : « Cum autem ve-
nerit Filius homiuis in gloria sua '?.» De piorum
deinde ab'impiis, tanquam ovium ab haeis, sepa-

' Lue, xix, 42. !* ibid. 45, |) lea.

2613

. PROCOPII ολ ΕΙ

2:20

ratione adjiciens, istos quidem in ignem abituros Α τῶν δὲ ἀνακαλουμένων εἰς τὸν νέον aliova, xaf 3v

esse ; illos autem in novum seculum revocatum iri
significat, in quo nulla futura sint corporea lumi-
naria : Christo ipso, qui Sol est justitiz !*, lucem
3bunde praestante et suggerente: quo tempore nimi-
rum , juxta sacratissimi Pauli sententiam : « Qui
mortui sunt in Christo, primi resurgent : qui au-
tein relicti, in nubibus cum Christo occurrent 15. »
Τα]6ς igitur tum compellans inclámabit oratio :
]luminare, Jerusalem, vel, ut c:eteris placet : Ex-
surge, illuminare. Et vide,si non aperte ipso ezsur-
gendi verbo, mortuorum resurrectionem íadicarit,
«uam radiissuis {ως ipsa mortuos recreans pra-
bitura est; qui postquam excitati fuerint, ejus
4loriam intuituri. sint. Quo factum est, ut. stati
4loriam Domini in eam apparuisse adjiceret, novam
Dei civitatem, qua sola per Christum il[uminattr,
intelligens. Impiis enim reconduntur tenebre : quod
ut. signiflcaret, iis ipsis lerram quidem opertam [o-
re, et gentes. caligine dixit : sed in Jerusalem, se»
eundum alios, exoriturum esse Dominum. Decet
enim luminis ortu eos primum illustrari, qui Uni-
genitum Dei Patris gloriam nuucupatum, contem-
platuri 089 sunt: cum in ipso, ei per ipsum, et
cum ipso glorificetur. Cum enim Filium videmus,
Patris majestatem et gloriam intuemur, qui diiit:
rificet te "4. »

Verum quod habet Isaias : Ecce tenebre operient
terram, et caligo super gentes, εἰ gloria Domini in
te tidebitur ; ad primum adventum referentes .
nonnulli, non tanquam Christo terris illucente, te-
ngbra gentes operturg sint, quas esse illuminatas
constaf, dici arbitrantur : sed quod hic futurum
dicitur, esse jam signiflcari ;'id est, operire. Quo
enim tempore Israelitis primum illuxit Christus,
4enabris adhuc gentes olfundebantur ; cum nondum
ad eos gratia pervenisset, sed suam ipse Jud:eis glo-
riam patrandis miraculis demonstraret. Sunt prz-
terea nonnulli, qui quod Et caligo super gentes
Isaias dixit, ad tempora referant, quibus justa pati
liostes contigit. Ambulabunt vero reges, ait, in [u-
mine tuo, el gentes in splendore tuo : ut gentium
vocationem a Judazorum incredulitate et pertinacia
profectam esse ostenderet. Intelligendum est autem
duo eorum, qui salvantur, genera reperiri. Alte-
rum quidem piorum apud Judzxos Deique aman-
tium; qui fide perfecti, promissiones minime
adepti sunt ; cum Deus przstaniius aliquid de nobis
pravideret, ut sine nobis minime consummarentur.
Qui item in mortis regionibus immorantes Christi
sadvenjum exspceclarunt. ]deogue, cum ad eum
misisset Joannes quzsivit, illene esset, qui veni-
rei, an alium deceret exspectare !". Qui denique
da Christi ad se adventu commoti : Exsurge istud
€ illuminare, quia venit lumen tuum, id est, quod

'* Malach. iv, 2. '?[Tbess.1v,15,16, '* Joan. xvii, |.

οὐκ ἔσονται Φωστῆρες σωμµατικοὶ, Χριστοῦ τοῦ tf;
διχαιοσύνης 'HAlou πρὸς φωτισμὸν ἐἑπαρχοῦντος” ὅτε,
χατὰ τὸν ἱερώτατον Παὔῦλον, « Οἱ νεχροὶ £v. Χριστῷ
ἀναστήσονται πρῶτοι, οἱ δὲ περιλειπόµενοι Ev νεφὲ.
latg ἁπαντῶντες ἔσονται σὺν Χριστῷ. » Tol; οὖν
-
τοιούτοις τότε προσφωνῶν ὁ λόγος ipsi Φιωτίζου,
Ἱερουσαλήμ' 3) χατὰ τοὺς ἄλλους, Α»άστηθι,
φωτίσθητι. Καὶ ὅρα εἰ μὴ σαφῶς διὰ τοῦ ἀκάστηθι,
τὴν x νεχρῶν ἀνάστασιν ἔδειξεν, fjv ποιῄσει τὸ ως
ἀχτῖσιν ἰδίαις ἀναζωπυροῦν τοὺς νεκροὺς., οἳ xal
ἀναστάντες ὄψονται τὴν δόξαν αὑτοῦ. As) vuv iz-
ἀγει' Καὶ ἡ δόξα Κυρίου ἐπὶ σὲ dracéca.leer *
ὁηλαδὴ τὴν νέαν τοῦ θεοῦ π2λιν, fiv φωτίζει µήνην
Χριστός. Tol; γὰρ ἁἀσεθέσι σκότος ἁπόκχειται, ὃ

B δηλῶν φτσιν' Ἰδοὺ σκότος καλύψει τὴν γῆν, xal

Tvógoc ἐπ ἔθνη. Ἐπὶ δὲ σὲ. dracsAe:1 Kopuoc,
χατὰ τοὺς λοιπούς. Δεϊ γὰρ πρῶτον φωτὸς ἀνατολῖς
τοῖς µέλλουσι θεωροῖς γενέσθαι τῖς τοῦ Μονογεναὸς
τοῦ θεοῦ δύξης, ὃς 65a λέγεται τοῦ Πατέρος. "Ev
αὐτῷ γὰρ, xol BV αὐτοῦ, καὶ σὺν αὐτῷ δοξάδεται.
Ορῶντες ΥὰΡ τὸν Yibv, ἑρῶμεν τὴν µεγαλειόσττα,
καὶ δύξαν' τοῦ Πατέρος, ὃς vé φησι’ « Πάτερ, δό- .
ξασὀν σου τὸν 1Ὦν, ἵνα χαὶ.ὁ Yió; σου δοξάσῃ
σε.»

Pater, glorifica Filium tuum, ut et Filius tuus glo-

Τὸ 6i: ᾿]Ιδοὺ σκότος xal yvógoc xaJbovrsc γῆν *
ἐπ᾽ Eüvn : ἐπὶ δὲ σὲ φανήσεται Κύριος " ἐπὶ ste
πρώτης ἑχλαδόντες παρουσίας τινὲς, οὐχ ὣς µελ)όν-
των φασὶ τῶν ἐθνῶν σχοεισθήσεσθαε, τῷ κόσμῳφ
λάμφαντος τοῦ Χριστοῦ. Πεφώτισεαι γάρ. "AV 6
μέλλων ἐνταῦθα χρόνος τὸν ἐνεσεῶτα δηλοῖ, τουτ
ἔστι καλύπτει. Χριστοῦ γὰρ πρώτοις τοῖς ἐξ Ἱσραῦλ
ἐπιλάμψαντος, ἔτι τὰ ἔθνη σκότῳ χεχράτητο, πρὶν
ἐπ᾽ αὐτὰ μεταστΏναι τὴν χάριν. Τότε γὰρ Ἰουδαίοις
τὴν οἰκείαν θαυ ματουργῶν ἐπεδείχνυτο δόξα». Τινὲς
δὲ τὸ, γΥόφος ἐπ) ἔθνη, φασὶν ὅτε πάσχουσιν οἱ
ἐχθροὶ τὰ δίχαια. Πορεύσονται δὲ, φηαὶ, βασε1εῖς
τῷ φωτί σου, καὶ ἔθνη τῇ «ἰαμπότητί σου, τὸν
γλῆσιν δηλῶν τῶν ἑθνῶν ἐκ τῆς ἐχείνων ἀπειθείας
γεγενημέντν. Δύο δὲ νοήσομεν τάγματα σωςφοµένων *
τῶν τε παρ) Ἰουδαίοις, θεοφιλῶν, ot διὰ πίστεως
τελειωθέντες οὐχ ἐχομίσαντο τὰς ἑἐπαγγελίας, τοῦ

D θεοῦ κρεϊττόν τι περὶ ἡμῶν προθλεφαμένου, ἵνα μὴ

χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσιν * ot xz τοῖς τοῦ θανάτου
χωρίοις ἐνδιέτριθον «hw παρουσίαν Ἀριστοῦ περι-
µένοντες. Aib. πέµψας Ἰωάννης ρώτα: « Σὺ ei5
ἐρχόμενος, ἢ ἕτερον προσδοκῶμεν ; » οὓς ε’αγγελινό-
µενος τὴν εἰς αὐτοὺς τοῦ Χρ:ατοῦ χάθοδον, φησίν '
Αα άστηθι, φωτίσθητι. "1.ἱθεν γὰρ τὸ φῶς cov,
τοῦτ) ἔστιν, B προσιδόχας. Τούτων οὖν τὸ πρῶτον
τάγμα. Δεύτερον δὲ, τὸ τῆς ἐξ ἑθνῶν Ἑκκλτσίας,
ὃ δὴ συνῆφεν ὁ Παῦλος τῷ πρώτῳ λέγων. « "Αρ οὖν
οὐχ ἔτι ἔστε ξένοι xal mápoizot, ἀλλὰ συ,απολῖται

ΗΕ, xi, 9.

YARLE LECTIONES.,

5 Tp. χαλύνει TU, καὶ γνόφος.

1 COMMENTARH IN ISAIAM,

9038

τῶν ἁγίων,» xal τὰ ἐπὶ τούτοις. Ἐν οἷς ἔστιν «εἶναι A exepectabas, audiunt. Atque bic quidem eorum |

τὰ ἔθνη συγχληρονόµα, χαὶ σύσσωμα, χαὶ συµµέ-
τρχα τῆς ἐπαγγελίᾶς ἐν Χριστῷ. »

primus ordo fuerit. Sequitur vero et alter ex gen-
tium Ecclesiis conflatus, quem priori etiam con-

junxit Apostolus, ubi jam non esse hospites et advenas, sed concives sanclorum '*, illaque qua

sequuntur, colligit :
pes in Christo '" significatur.

Εἰκότως οὖν εὐαγγελισάμενος vOv τῷ πρὠωτῳ
τἆγματι ἐπίνεγχε. Καὶ πορεύσονγται ἔθνη τῷ
cuti. σου, δειχνὺς χοιγὸν ἀμφοτέροις τὸ coc τοῖς

Τρὸ τὶς παρονσίας, καὶ Όστερον, xai τὴν’ Aajurpó-
τητα, ἣν ἡ ῥύπου παντὸς ἀπόσμηξις ἀπεργάζεται.
Τ αὐτῃ γὰρ καὶ οἱ τῶν ἐθνῶν χρῄσονται βασιἀεῖς,
χαθαιρόµενοι τῇ τῶν θείων µνστηρίων δυνάμει, ὃ
6h xa0' ἡμᾶς διὰ τῶν ἔργων ὁρᾶται. Εἶτα ἐπειδὴ
ἐφγῶν ἐμνημόνεναε, καὶ βασιλέων ἐθνῶν, ἀχολού-
θῳ: την προτέραν τοῦ Θεοῦ πόλιν δ,δάσχει πάντας
τοὺς 6€ ἐθνῶν προαιόντας τῷ θεοσεθεῖ πολιτεύµατι
οἰχεῖα εόχνγα ἡγεῖσθαι λέγων Ἴδε συνηγµένα τὰ
τέχνα σου, οὓς xal. φησιν ἐπ᾽ ὤμων ἀρθήσεσθαι,
Διὸ πάντες οἱ ἐξ ἐθνῶν πεπιστευχότες ἐπαγγελίαν
εἰλήφασιν εἰς χόλπους ᾽᾿Αθραὰμ ἀναπαύσασθαι, Καὶ
πολλαχοῦ δὲ θυγάτηρ Ἱερουσαλὴμ, xaX Σιὼν, ἡ ἐξ
ἐθνῶν Ἐκκλησία χρηµατίνει, ὡς ἐν τῷ, « Χαῖρε
σφόδρα, θυγάτηρ Σιών. Κήρυσσε, θυγάτηρ Ἱερου-
σαλήµ. Ἰδου ἔρχομαι, καὶ χατασκηνώσω iv péco
σου, λέγει Κύριος, xal πορεύσονται ἔθνη πολλὰ ἐπὶ
τὸν Κύριον.» Τὸ δὲ πόῤῥωθεν ἤκειν, παρἰστησιν
ὡς ᾗ μὲν πόῤῥω που τῆς βασιλείας τοῦ Ἰσραὴἡλ, xal
ξένοι τῶν διαθηκῶν τῆς ἐπαγγελίας. « 'AXÀ* ὑμεῖς,
qno, οἳ ποτε μαχρὰν ὄντες, ἐγγὺς ἐγενήθητε. » Ὡς

Υὰρ ὁ Παυλός φησιν’ «Οὐ πάντες οἱ ἐξ Ἱσραὴλ, QC

οὗτοι Ἱσραὴλ. ἁ)λὰ τὰ τέχνα τῆς ἑἐπαγγελίας λο-
γίνεται εἰς σπέρμα. Καὶ πρὸς ᾿Αόραὰμ δὲ ἑῤῥέθη -

Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθειχά σε. Πρὸς & τις προ-
φῄτης φησί’ « Μνήσθητε, οἱ μαχρὰν τοῦ Κυρίου,
καὶ Ἱερουσαλὴμ ἀναδήτω ἐπὶ τὴν καρδίαν ὑμῶνον
"À δῆ χαὶ πεισθέντα, κατὰ τὸν Ἡσαῖαν, φασί: εδεῦτε,
ἀναδῶμεν εἰς τὸ ὄρος τοῦ Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἴκον
τοῦ θεοῦ Ἰαχὼδ, καὶ ἀναγγελεῖ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, xal
πορευσόµεθα bv αὐτῃ. » Αλλ’, ἰδοὺ ἤκασι, qno,
τοῦτ᾽ ἔστιν, οὐχ εἰς μαχρὰν fj χλῆσις αὐτῶν. Δρα-
μοῦνται γὰρ ὥσπερ χατὰ πόδα τῶν εὐαγγελικῶν
χηρυγµάτων, δίχα πόνου παντός. 'Ex' ὤμων γὰρ
ἀρθήσονται, οἷα δὲ βρέφη ταῖς τῶν μυσταγωγῶν
παιδαγωγίαις χειραγωγούμενοι. Γάλα γὰρ ποτίζον-
ται xav' ἀρχὰς, χατὰ βραχὺ πρὸς µέτρον ἡλιχίας
ἀναθαίνοντες τέλειον ὅσοι. τῆς διὰ Πνεύματος áva-
γεννήσεως ἔτυχον. Τοιγαροῦν ὁ Παῦλος. ε Ὡς ἄν τις
τροφὸς θάλπῃ τὰ ἑαυτῆς τέχνα, » φησίν.

in quibus etiam gentes esse coh:zeredes, et concorporales, 8&4 οἱ οοπιρας(ἰεἰν

Non immerito igitur, posteaquam priores altocue .
tus est, ambulaluras ei gentes in lumine swo nune
adjungit, uL.commune (umen utrisque ante adver-
Lum, et deinceps, commanemque splendorem quem
sordium omnium efíliciat abstersio, «esse de-
monstret. Ea enim ipsi etiam gentium reges. uten-
tur, cum ipsos divinorum mysteriorum virtute
luswari, quod seculo nosiro reipsa factum esf.
contigerit. Quoniam deinde gentium meminit, re-
gumque earum; priorem deinceps Dei civitatem
omnes eos de geniibus, qui sanctum et pium vite
institutum amplecteutur, filios ejus haberi docel ;
cum congregalos filios ejus videre precipit; quod
etiam humeris sublalum iri adjungit : unde omnes,
qui de gentium numero crediderunt, in Abrahse
sinu quietem se habituros, promissionem accepe-
runt, l'erszepe vero et filiam Jerusajem, et Sionem,
ipsam geutium Ecclesiam nuncupari reperies ^ ut
hoc loco : « Gaude vehementer, filia Sion ; jubila,
filia Jerusalem. Ecee venio, οἱ habitabo im medio :
tui, dicit Dominus : et venient gentes multe ad .
Dominum **. » Quod autem de longe venire, dixit,
longe nos aliquando ab Isreelig regno abfuisse, et
a Llestamentorum promissione peregrinos fuisse
significat. « Sed vos, inquit, qui aliquando eratis
longe, nunc facti estis prope **. » — « Non enim,
inquit Apostolus, omnes qui sunj de Israel, ii
sunt Israel : sed qui sunt filii promissionis, in se-
men ipsi reputantur **. » Sunt vero. οἱ ad. Abra-
hamum nonnulla, quibus eumdem gentium patrem
fieri voluit Dominus : ad qua cum respiceret pro-
pheta quidam, eos, qui longe abessent, Domini
meminisse, et Jerusalem in corda sua inferre
precepit **. » Quibus quia paruerupt, illa jam
lgaize usurpant : « Venite, ascendamus in montem
Domini, et in domum Dei Jacob. Et annuntiabit
viam ejus, in eaque ambulabimus **. » lmo Ecce
wenerunt , inquit; tanquam non procul abesse
eorum vocalionem significet. Sequentur enim,

D ianquam e vestigio Q8 evaugelicz przdicationis,

nullo labore, nulloque negotio : quia./umeris por-
tabuntur, tanquam in(antes aliqui .ab initiatoribus
in sacrorum penetralia manu deducti. Lac enim

bibunt primum, brevi deinceps ad mensuram ztatis perfectam ascendentes quotquot spiritus rege-

nerationem adepti suut. Quo factum est, ut tanquam nutrix, qua filios suos foveat,

dixerit 35.

Ἐφ' οἴς λέγει’ Τότε ὄγψει, καὶ χαρήσηῃ. Καὶ πῶς
o) μέλλει µήτηρ περὶ τέχνοις σωζομένοις εὖφραί-
φεσθαι; Τὸ δὲ φοδηθήσῃ, παρὰ μὲν τοῖς λοιποῖς οὐχ
ἑμφέρεται. Σημαίνει δὲ τὸ ἐχστήσῃ, καὶ θαυμάσεις.

'* Ephes. 1. 19.

Jergin. 15,50,** la... n, 5. ** I Thess. n, 7.

1 Ephes. 10, 6. ** Soph. ut, 14; Zachar. iv, 9.

Apostoltts

Bequitur deinde : Tunc videbis, et yaudebis. Qui
enim matrem gauxdere non contingat, wi salvari
filios suos! videat ?* Sed non est. ignorandum apud
alios timebis verbum uon reperiri : idemque qued

?' Ephes. i, 435... 3 Ποπ. ix, 7, 8.

” 3ο

1

(η perierunt domus Israel ?*. » Et illud ctiam :

et PROCOPII GAZAEI 2031
opstupescere et admirari significare, quale est illud A Κατὰ τὸν Αβζακοὺυμ elzóvta^ « Κύριε, εἰσακήχοα
propbetze Habaenm : « Domine, audivi auditione τὴν ἀχοὴν σου, καὶ ἐφοθήθην.» Τές δὲ του θαυμάδειν
tnam, et timui 14. Sed quinam | ista fuit admi- ἡ πρόφασις; MecataAet γὰρ εἰς σα π-Σουτος θα
randi occasio? Quoniam, adjicit : Transferentur ἵπ «Ἰάσσης. Ὁ δὲ Σύμμαχος' "Οταν ἐπισεραρῇ ixi
te diviti maris. Vel ut Symmacho placet : Cum σὲ τὸ πλῆθος τῆς θαϊάσσης. xal ἡ δύ»αμες cur
ad te conversa (uerit multitudo maris, el potestas ἐθνῶν. Ὁ δὲ λόγος thy πολυπληθίαν τῶν σωζομένων,
gentium; in quibus, cum divitiis, multitudineque — zAoUro καὶ πλήἠθει 0aAdco nc ἀπείχασξ. Avr á-
maris eorum ingentem numerum comparat, qui sa- µεις δὲ ἐθνῶν 3j οἱ ἐν αὐτοῖς δυνατοὲ, fj oà του
lutem adepturi sunt. Intelligas vero per potestatem — xat& θεὸν βίου νεανιχῶς ἀντεχόμενοι, ὡς λέγειν»
eive opes gentium , vel eos, quorum est inter gentes «Πάντα ἰσχύω tv τῷ ἑνδυ»αμοῦντίμε X pia ze.» Χαρή-
aliqua potestas; vel eos etiam qui Deo, vitzeratione σῃ δὲ, φποὶ, xal Ez τῶν ἀτελεστέρων καὶ ἁλογωτέ-
et probitate, firmiter adh»rentes, omnia posse sein — pov ταῖς ἀγέλαις, οὓς χαμή.ῖοις ἀπείκασεν, Ot. Bf
Cliristo, qui vires suggerit, valent aflirmare 7. Gau- — cot χρυσίον xal A(6avov οἴσουσι, τοὺς ἓν Ἐκκλη-
delis porro, inquit, propter imperfectiorum, minus- —cíg πλουσίους δηλῶν. Καὶ ὁ Σωτὴρ γὰρ καμή.1φ
que rationi parentium, id est camelorum greges; qui παρεικάζει τὸν π.λούσιον», εὐχοπώτερον εἶναι λέγων
aurum el thus tibi sunt allaturi : qua ratione divi- B χάµηλον ὃ-ὰ τρυμαλιᾶς ῥαφῖδος εἰσελθεῖν, f| πλούσιων
tes οἱ opulentos in Ecclesia significavit, Nam et εἰς «hv βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Αλλὰ γὰρ τὸ παρ᾽
Salvator ipse, eum, qui dives sit, camelo compara- ἀνθρώποις ἀδύνατον, παρὰ θεῷ δυνατόν. "Ex' ip καὶ
vil ; cum facilius esse camclum per foramen acus — "[:pousa) hu ἑξέστη διὰ τῆς στενΏς xal τεθλιµµένης
transire dixit, quam divitem in regnum coelorum ὁδοῦ βλέπουσα τοὺς εἰσιόντας εἰς την αἰώνιον Coh,
ingredi : sed tamen quod hominibus fleri non posse ὡς διὰ τρυμαλιᾶς ῥαφίδος, δῶρα φέροντας Θεῷ λύ-
videtur, esse Deo perfacile **, Quibus verbis el — «oa τῆς ἰδίας ψυχΏς. Λύτρον γὰρ ψυχης 6 ἴδιος
Jerusalem ipsam commoveri contigit, cum angusta — zAoUroc. Σαξᾶ * δὲ ἔθνος Αἰθιοπικόν. Καὶ Pega à
;el stricta via, tanquam per foramen acus, viiam καὶ Μαδιὰμ ὁμοίως βὰρδαρα, γονίµους ἔχοντα xa-
selernam adiri ; cuín Dco munera ad animze redemp- µή.Ίων χώρας. Διὸ δὴ τῇ τούτων xéyprnrav ὁ λόγος
Aionem offerri vidit. Est enim quod anima ad ca- εἰχόνι,

iptivitatis sux redemptionem $86 exsolvit, propriarum ipsius diritiarm nomine censendum. Est porro
Sabba, gens /ihiopica : Gepla autem et Madiam barbarz quoque regiones camelorum fecunditate com-
gnendate ; quo. factum est, ut eorum. imagine propheta uterctut.

Quanquam tamen ratione preditas quasdam
:«jusmodi camelos fuisse planum sit. Ait enim : £t
voperient tecameli Madiamet Gepha. Omnes de Subba
wenient, ferentes aurum, et. thus ferent; et salutare
Domini annuntiabunt. Qui enim. sunt. cameli salu-
tare Domini annuntiaturi ? llomines igitur. illi sint
oportet qui thus quidem ipsum, id est, spiritua-
lem divinitatis fragrautiam ; aurum autem, id cst
corpoream rerum affluentiam et copiam laturi sunt,
Quod igitur admirabile, preterque opinionem erat,
"ul, qus jumentorui ingenium referunt , divitum
anima, camelis ipsis, propter assiduum bajulandi
usum , propter fecunditatem, propter animalis
eliam pravitatem comparatz, transmutarentur :; ut

Ότι δὲ λογιναί τινες $cav. αἱ τοιαΐδε xdgmn.lo,
δηλον. Φποὶ γάρ Καὶ καλύψουσί σε κάμη.ἰοι Ma-
διὰμ, καὶ Γεμᾶ, πάντες ἐκ Σαθξᾶ ἤξουσι. Φέ-

6 ροντες χρυσίον καὶ A/Gavor οἴσουνσι, καὶ τὸ σω-
τήριον Κυρίου εὐαγγελιοῦγται. Πῶς Y&p. καμἠ,
ουν τὸ σωτήρ:ον εὐαγγε.ίζονγται τοῦ Kvplov,
"λνδρες οὖν αὗταὶ, φέρουσαι «δαν ον μὲν, τὴν τῆς
θεολογίας πνενματιχΏν εὐωδίαν' 7ρισὸν δὲ, τὴν
σωματικὴν εὐπορίαν. Τὸ οὖν παράδοξον τὸ μετα;
θληθήσεσθαι τὰς κτηνώδεις τῶν πλουσίων φψυχὰς,
χαιιή.οις ἀπεικασμένας δ.ὰ τὸ ἀχθοφόρρ», γαὶ πο-
Ἰύγονον, χαὶ σχολιὸν τοῦ ζώου * καὶ δι’ ὑπερθάλλο»-
σαν ὠφέλειαν εὐαγγε-λίζεσθαι có σωτήριον’ Koplov:
Ez: δὲ xai τὰ πρόδατα Κηδάρ φησι συναχθἠσε-

rursum propter eximiam utilitatem salutare Domini σθαι, τὰς ἀφελεστέρας λέγων φυχὰς λογικάς. To:ou-
onnunliarent : ut denique oves Cedar, id est, mode- τον τό” « Πορεύεσθε πρὸς τὰ πρὀδατα τὰ ἁπολωλότα
raliores ct simpliciores, usuque rationis minime — ofxou Ἱσραήλ.» Καὶ τό' «Τὰ ἐμὰ πρὀθατα cf;
destitul:? mentes, congregarentur ; idipsum jam fa- «φωνῆς τῆς ἐμῆς ἀχούει.ν Καὶ ἐν Ἱεζεχιῆλ δὲ φησιν"
ctum esse affirmat, Tale est et illud : « 1te a1 oves D « Ἰδοὺ ἐγὼ ἐκνητήσω τὰ πρόθατά pou, » καὶ τὰ Ey-
εξής εἰπὼν ἐπιφέρει ' « Καὶ γνώσονται 0st. Σγώ epa

Κύριος ὁ θεὺς αὐτῶν, καὶ αὐτοὶ λαός µου οἶχος Ἱσ-

Ezechielem ; cum, « Ecce vgo qusram oves pai, λέγει Κύριος. Καὶ ὑμεῖς πρόθατά µου , xai

meas ?!, » et quà deinceps, dixisset, adjecit : « Εἰ πρόθατα ποιμνίου ἄνθρωποί ἔστε, χαὶ ἐγὼ Κύριος ὁ

Seient quia ego sum Dominus Deus eorum, ipsique θεὺς 2;i5v. » Ταῦτα μὲν οὖν 'Iaopat), ἀλλόφυλα 6k

populus meus domus Israel, dieit Dominus. Et vos «πρόέατα νῦν φηπι συγαχθήσεσθαι τὰ KnÓàp, xal
oves mez, et oves gregis imei homincs estis, cL ego αριοὺς Δαθεώθ. Κηδὰρ δὲ µμεθερατνξεύεται cacc

1* Habac. m, 4. * Philipp. iv, 13. ** Matti, xix, 25 26. *? Matth. x,6.. 9? Joan. x, 16. ?*' Ezech.
xxxiv, 11.

« Oves mez vocem ineam audinut 9. » Et apud

VARI LECTIONES,
fg. E3663. Ἡ ορ. κάμρτροι. Y de. περὶ τοῦ,

2025

COMMENTARII IN ISAIAM.

σµός. Λέγεται ὃς ὀμφὶ τὴν ἔρημον εἶναι τῶν Σαρα- A Dominus Deus vester ?*. » Atque hzc quldem de

πηνῶν. Καὶ Ναδεὼθ ἑτέρα χώρα τοῦ Ἱσραῦλ ἆλλο-
τρία. Απλοῦνται δὲ᾽ διὰ τῶν χριῶν οἱ ὁρχικώτατοι
τῶν ἐξ ἐθνῶν ἐπιστρεφόντων, ol καὶ νῦν δῶὣρα προσ-
φἐρουσυ", ἀφιεροῦντες ἑαυτοὺς τῷ θεῷ, xal τῇ τοῦ
θυσισστηρίου προσεδρεύοντες λειτουργία, bv ὧν 1) τοῦ

εοῦ δοξάζεται Εκχλησία.
arielum nomine, gentium imperatores maximi ; qui
tes, cl altari in ejus ministerium astantes; per

Τ.νὲς δὲ τὸ, Κάμη-ῖοι ἐπὶ καμή.λω», φασὶν, ἤξου-
σιν, Ἡ ἅπερ ἔχουσι προσχοµἰξοντες, xal τοὺς X κατὰ
χεῖρα τιμῶντες θεόν ' f| ὅτι οὐ χαθ᾽ ἕνα Ίξουσιν,
ἀλλ᾽ ἀγε ἑηδὸν' χαρποφοροῦντες εἰς δόξαν Θεοῦ, Ίγουν
την 16 ἔργων à1290v εὐοσμίαν, xal πιὶοῦτον πνευ-
µατικόν. Ἐς ὧν τινες ἕξιν εὐαγγελιχῆν ἑσχηχότες
προέστησαν xai λαῶν, εὐαγγε.ιζόμεγοι có. σωτή-
piov Κυρίου. Ηξυυσι δὲ, φησὶ, καὶ πρόδατα ΙΚΚηδὰρ,
καὶ κριοὶ Ναδεώθ. Τοῦτ) ἔστι, δεχταὶ xal τούτων αἱ
θυσίαι 1ενσονται ΠΤροσιόντων διὰ πίστεως. Εἶποις
€ ἂν, φησὶ, πρόδατα καὶ κριοὺς, ἄνδρας βρίθοντας
καλοῖς, xaX πιςείχειαν ἀσπαζομένους , δι ὧν ὁ οἶχος
δοξάζεται τοῦ Θεοῦ, οὐ διὰ χαπνοῦ χαὶ αἱμάτων,
ὡς ὁ πάλαι νεὼς, ἀλλὰ διὰ λατρείας πνευμµατιχῆς.
Τούτου δὲ μνησθεὶς τοῦ ῥητοῦ xal 6 Σωτὴρ ἔφασγεν
« Ὁ οἶχός µο», οἶκος προσευχῆς χληθήσεται, ὑμεῖς δὲ
αὐτὸν ἑποιήσατε σπήλαιον λῃστῶν.» Ὅτα τοἰνυν οἶκος
γἐγονε προσευχῆς, τότε δεδόξασται. Ἐπίτηδες δὲ
1j Teach, ὡς νηπιώδεσι, τοῖς ἐξ Ἰσρ1ῇ]λ δ.αλεγοµένη,
ix τῶν αὐτοῖς συνήθων τὰς ἑπαγγελίας παρέχεται

Israele sunt intelligenda. Jam vero oves alienigenas
Cedar nimirum, ipsosque arietes Nabeotl. congrega-
tum iri affirmat. Significat autem Cedar ídem plane,
ac 5i tenebras dicas : estque ad solitudines Sarace-
norum collocata regio. Est rursus et Nabeoth alia
regio sub Israele 6877 aliena. Significantur porro

conversi jam dona offerunt, seipsos Deo consecian-
quos ipsa oloriam Dei adipiscilur Ecclesia.

Non desunt vero, qui cameli super camelos venient,
dixerint; vel, ut quz ipsi haberent, allaturos,
Deumque facilibus et promplis veneraturos esse
docerent : vel, ut non sigillatim, sed gregatim ac-
cessuros, etin Dei gloriam fructus allaturos, id est
bonorum operum svavitatem, et divitias spirituales
judicarent : de quorum numero fuerunt. nonnulli
qui habitum adepti evangelicum, populo prefue-
aunt, &£ salutare. Domini annuntiarunt. Quod rur-
sum tenturas et oves Cedar, el arietes. Nabeoth
dixit; eorum, qui accessuri sunt, grata fore per
fidem sacrificia significavit. Dicas porro, aiunt,
ovium, arietumque nomine, viros eos intelligi ; qui
virtutibus onusti, mansuetudinem amplectuntur;
quibus domus Domini glorificatur : nou autem fumis
el sanguinibus, ut olim templum, sed cultu plane
spirituali, Hujus vero dieti et Salvator etiam me-
minit, cum Judzos alloquens, dowun suam, do-
mum quidem orationis vocari dixit *****, scd ab eis
speluncam latronum fictam. esse, Est igitur eo

μετὰ τοῦ [σωματικοῦ] δηλοῦν τι χαὶ vontóv. Περὶ C tempore glorificata, quo domus orationis (uit. De

πολλοῦ γὰρ fjv αὑτοῖς ἀλλόφυλα ἔθνη δωροροροῦντα
θεάσασθαι. θέλγει τοίνυν αὐτοὺς συμφελλιζοµένη τὰ
φίλα. Καὶ συνήθη γὰρ, ὡς δὴ παισὶν, ἑπαγγέλλεται,
δι ὧν ἀνέξη7 προτρεποµένη mpb; θεοσέδειαν, ὡς
πρὸς διδασκαλίαν τοὺς παΐδας εἰώθαμεν. Ἴσως δ᾽ ἂν
αὑτοῖς ἀπήντηχε xai σωματικῶς, εἰ τὸν Χριστὸν
παριδέξανεο. Τοιγἀροῦν καὶ οὕτω τινὲς ἀπέδωχαν *
᾽Ανάλαθέ σου τὸ πρότερον poc, Ἱερουσα.ὴμ, ὃ διὰ
ῥᾳθυμίας ἀπέσδεσας, καὶ ᾧ χατ) ἐξαίρετον ἑτιμήθης
τῶν ἄλλων ἑσκοτισμένων, ὡς ἂν ἔθνεσι xal βασι.
εῦσε θεοσεθείας γἐγῃ παράδειγµα, oou δὲ μὴ Bov-
λομένης ἐπὶ τὰ ἔθνη τὸ φῶς εοῦ Χριστοῦ µεταξή-
σεται. Τὸ σὺν οὖν ὄμμα, φησὶν, ἀνάτεινον πρὸς θεὸν,
χαὶ ὄψει τοὺς bv τῇ δ.ασπορᾷ συνηγµένους ὑπὸ τῶν
χατεχόντων δορυφορουµένους,

nolis, ad gentes Christi lumen transibit. Tui igitur
dispersi erant, cengregatos, ipsorumque priesidio,
beris,

Ἐπαγγέλλεται δὲ xol χρυσὸν, xo τὰ ἀπὸ cow
ἐθνῶν τοῖς περὶ ταῦτα ἑπτοημένοις, εἰ θεησεδεῖν
ἐθέλοιεν. Καὶ ταῦτα μὲ» οὗτοι. Τῇ δὲ παλαιᾷ διαλε-
χθεὶς ΄Περουσα.-1ἡμ, τῷ θεοσεθεῖ πολιτεύµατι, τῇ
µητέρι τῆς νέας χαὶ χατὰ Χριστὸν πολιτείας, Ex
προσώπου νῦν αὐτῆς ἐπιφέρει τὰ μετὰ ταῦτα λεγού-

** Ezech. xxxiv. 20, 34, 13130 Mattb. xxi, 12.

3 yp, οί. 7 yp. ἀναζι.

industria autetzii Jsraelitas, tanquam infantes. Seri.
ptura alloquens, perea, quz usitata sunt, promis-
siones ipsis exhibet, ut cum eo, quod corporeum
est, intelligibile etiam aliquid significari demon-
stret. Magni enim illorum intererat, si gentes alie-
nigenas dona offerre intuerentur. Eos igitur hoc
loco demulcet, tanquam de Jucundis rebus simul
balbutire gestiat. Qus enim ipsis usitata sunt, non
aliter sane quam pueris, annuntiat, ut eos ita ad
pietatem adducat : quo pacto pueros ipsos in di-
sciplinam solemus pertraherc. Fortasse vero et Ἰδία
illis corporaliter contigissent, si Christum admi-
sissent, Sie igitur eliam nonnulli explicarunt :
Resume prius [umen Jerusalem, quod negligentia

D 688 tua exstiuctum est, quoque preter eos eximie,
qui tenebris operti sunt, honorata es, ut gentibus ipsis εἰ regibus pietatis exemplum przbeas. Quod. $i

΄

oculi aciem, inquit, ad Deum dirige; et eos, qui

a quibus detinebantur, tectos et defensos iniue-

Pollieetur vero non axrum tantum; sed et ca
etiam de gentibus, qua eos in admirationem tra-
hunt, si Dei cultum amplectantur. Atque ο qui-
dem illi. Ceterum postquam cum vetere Jerusalem,
id est, cum iis, qui plum vitx institutum secuti

recentis se, ei. ad Christi normam composite ma». :

-

4 .

VARILE LECTIONSS.,

.
*

à

$627

PROCOPII GAZ.EI

2523

wem przbuerant, disputavit : ex ipsius jam per- Α onc* Tirec οἵδα; ὡς vepéda: aérortat. "0 σαρὲς 6

sona qus» postea sequuntur adjicit : Qufnam vero
'ésti sunt? ut nubes volant. Quod est ah. Apostolo
' manifeste explicatum, ubi ait : « Rapiemur in η»
bibus in occursum Domini in aera : et ita semper
cum Domino erimus ** : » adjuncti nimirum choro
illorum de priore populo, qui preclave se gesse-
runt; quique eos ad se convolantes. contemplati,
salvatarum gentium multitudinem demirantur. Pu-
tant nonnulli Ecclesi personam introduci, qua
magnum ad se ex omni regione credentium lieri
concursum, et tanquam convolari miretur : quia
nimirum deposita terrenarum et humilium rerim
cura, non aliler, quam a mari &ubes, procul a
mundi tumultu sublimes rapiautur. Adjicit vero
columbas cum pullis; ut divinze promulgationis sa-
genam non senes modo, sed οἱ juvenes etiam, ip-
sasque adeo cum matribus filias ad fidem eompu-
lisse intelligas. Cum autem mif'aretur Ecclesia ; rei
causam aperuit qui piscatus est ; cum se insulas,
id est, insulanos, navesque Tharsis (quo nomine
regiones ludicas Scriptura vocat ; alii autem Cypri
urberm esso volunt) exspectasse dicit ; id est jugum
euum admisisse. Quibus certe gentium concursum
factum esse innuit; cum qus apud ipsos pretio-
sissima erant, gentes offerrent, Christianique ideo
nominarentur, quod G9 eanciificalum sit aput
eos nomen Domini, ei glorificatus sanctus. lsrael.
Est vero unus et ipse, qui Dominus exsistens, san-
ctus, et glorificatus est. Ei igitur, nonidolis, ut quon-
da:o, non materias omnino, id est, aurum el ar-
gentum ; sed fidem, οἱ viriutum omnium splendorem
offerunt. Scribitur vero etiam in Psalmis deChristo:
reges eidem Tharsis et insulas esse munera obla-
turos ; reges Arabum et Saba dona allaturos, ipsum
denique reges terre omnes adoraturos **, Quz
sane non male conveniant, si ab Ecclesia, quinam
ligas.

Quod si eorum verba esse admittas, qui piam elim
vit:e rationem secuti sunt, ab eisdem et illud quo-
que fuerit, quos se exspectosse adjecit, ut. Eccle-
siam siguiflcaret; qui promissiones ia prophetis
pa:ribus facias legens, easdem exspectavit ; quo
facium; esi, ut se eos exspeciasse, nec earum spe
potiuudi unquan excidisse dixerit. Siguilicant au-
tem naves. Tharsis corpora ipsa, quibus animae
mortalis hujus vite pelagus enatarunt. Est deinde
et Tharsis Alienigenarum regio : ideoque fi.le caren-
tes alienigenas, tanquam naves Tharsis esse Deum
contriturum alicubi legiwus 21, Sed illa quidem ibi
contrite fuerint ; hic autem eos, qui sunt. veteris
Jerusalem filii, qnique de gentium numero sese illi
adjunserunt, navibus ad eam veniuros esse, id cst
€orporibus ipsis iu melius esse inutandos dicit.
« Decet enim corruptibile hoc induere incorruptio-
nem ; et mortale hoc immortalitatem **, » Venient
ágitur corporibus ipsis virtutis operationes, auri et

illi ἑ si sunt, qui, κά nubes volant,

Παῦλος κατέστησεν, εἰπών' € Αρταγησόμεθα £v νεφέ-
λαις, εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα, xzi οὕτω
πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἑσόμεθα, αυναφθέντες δηλ1δὲ τῷ
χορῷ τῶν ἐν τῷ προτέρῳ Am κατωρθωκότω», d
xai θεωροῦντες τὴν πρὺ; αὐτοὺς ἀν ἆπτησιι, τῶν
ἐξ ἐθνῶν σωζοµένων ἀποθαυμάχουσι τὸ πληθος. Τι-
vb; δὲ τῆς Ἐκκλησίας τὸ πρόσωπον εἶναι «ασι [α»-
μαζούστς τὴν ἐξ ἁπάστς χώρας διὰ πίστεως sovbpo-
μὴν συντόνῳ δρὀμῳ χωρούντων, xat οἷον {πσαμένων'
ἤγουν, ὅτι τὸ γεῶδες xal χθαμαλὸν ἀφέντες φρόνη να,
ὡς ix θαλάττης νεφέἐ-λαι, θορύδου πόῤῥω χοσμµιχοῦ
µετέωροι Τίνονται. Περισεερὰς δὲ λέχει σὺν vecc-
σοῖς, ὅτι τοῦ θείου κηρύγματος ἡ σαγΏνη οὗ πρεσθύ.
τα; (ιόγοὺςι ἀλλὰ xaX νέους, xal σὺν μητέρι θυγατ:-
pac ἐπὶ τὴν πίστιν συν{γαγεν. θαυμαςούστς δὲ τῆς
Ἐγχκλησίας, τὴν τοῦ πράγματος αἰτίαν ὃ σαγτνεύων
qvcoiv* 'Enà νῆσοι ὑπέμειναν, τοὺς νησιώτας ὰέ:
γων, xal π.]οῖα θαρσεῖς. Tàg Ἴνδιχκὰς δὲ χώρας
θαρσεῖς ἡ Γραφὴ χαλεῖ. Λέγουσι δὲ χαὶ τῆς Κόπρου
πόλιν εἶναι θαρσεῖς. Τὸ bb ὑτέμειναν, τοῦ” ἔστι, Tw
ἐμὸν ζυγὸν ὑπεδέξαντο, δι ὧν δηλοῖ thv τῶν ἐθνῶν
συνδρομἣν καρποφορούντων τὰ ftap' αὐτοῖς τιμιώτατε
xai χαλουµένων Χριστ'ανῶν, ἐπειδήπερ dor 1έ-
vore£ παρ) αὑτοῖς τὸ ὄνομα Κυρίου, ἕνδοξος δὲ ὁ
ἅγιος τοῦ Ἱσραή.λ. El; δὲ καὶ 6 αὐτὸς ὑπάρχων
Κύριός τε καὶ ἅγιος, xal δεδοξασμένος écrír.
Αὐτῷ τοίνυν, οὐ τοῖς εἰδώλοις, ὡς πάλαι, προςςἑ-
ρουσιν οὐ πάντως τὰς ὕλας, χρυσόν εε καὶ ἄργυ»
pov, ἀλλὰ πἰστιν. xai τὴν ἐξ ἀρετῆς ἁπάσης φχιξρύ-
τ;τα. Φησὶ δὲ xal ἐν Valpol; περὶ Χριστοῦ, ὅτι
« Βασιλεῖς θαρσεῖς καὶ νῆσοι δῶρα αροσάξόυσι, pe»
σιλεῖς ᾽Αράόων xal Σα6ὰ bopa προασίσουσδι, xsi
προσχυνήαουσιν αὐτῷ πάντες οἱ βασιλεῖς τῆς τῆς.)
Ταῦτα μὲν, εἰ ἀπὸ τῆς ᾿Εχχλησίας λέγοιτο τὸ, Tlrec
οἵδε; ὡς vegéAat πέτονται.
postulari intel-
Ei δὲ ἁπλ τοῦ πάλαι ÜüsoesÓoUc Πολετεύματος, ἐξ
αὐτοῦ ἂν εἴη xal «b, Ἐμιὲ νῇσοι ὑπέχιεεναν, τοὺτ
ἔστιν, αἱ Ἐκκλησίαι ' ἐπείπερ τὰς àv προφίταις ἐκ-
αγγελίας πρλς τοὺς Ηατέρας ἀναγίνώσκουσας, προς-
εδόχων αὐτάς. Υπέµειναν οὖν µε, τῶν αὐτῶν rpos-
δοχῶσαι τυχεῖν. Ioa δὲ Θαρσεῖς αἰνίττεταὶ τὰ
σώματα, οἷς ἐπενήξαντο κατὰ τὸν θνητὸν βίον αἱ

D Ψυχαί. ᾿Αλλοφύλων δὲ χώρα θαρσεῖς. Διὸ περὶ τῶν

ἀλλοφύλών ἀπίστων εἴρηταί που « Πνεύματι βιαίῳ
συντρίψεις xJAom Θαρσεῖς.» Αλλ᾽ ἐχεῖνα μὲν συνετρί-
θετο. Ἑνταῦθα δὲ τὰ céxra τῆς παλαιᾶς 'fepoeca-
Any, τὰ ἐξ ἐθνῶν αὑτῃ προσγενᾶμενα ato;
ἁ.Ίοίοις μαχρὀθεν πρὸς αὐτὴν ἤξειν' λέγεται : τοῦτ
ἔστιν, αὐτοῖς σώµασιν ἐπὶ τὸ χρεῖττον μεταδληδεῖτι.
«δεῖ γὰρ τὸ φΏαρτὸν ἑνδύσασθαι ἀφθαρσίέαν , zeli
τὸ θνητὸν ἑνδύσασθαι ἀθανασίαν.» Ἡξουσι τοῖννν
αὐτοῖς σώμασι τὰς xav ἀρετὴν πράξεις, Aprv-
pov xal χρυσὸν ὀνομαζομένας, ἑπαγόμενοι. Τοῦτο
γὰρ ὁ Παῦλος νοῶν φησιν’ « EL δέ τις Exoinoliogsi

9*9 [ Thess, iv, 10. ** Psal. εστι, 10,01." Psal. xivu, 8. "* I Cor xv, 0.

9679 .

COMMENTARII IN ISAIAM. 30

ἐπὶ vhy θεμµέλιον χροσὸν, ἄργορον, λίθους τιµίους.» A argenti nominhibts sign:flextas, afferentes. ld cnim

Ἁινὲς δὲ ὡς ànà τοῦ mpogftou τὰ μέλλοντα θεωρή-
δαντος ἔλαθον τὸ, Tív&c. UL δὲ θαυ µάζοντος τὸ πιῆ-
Bog τῶν ἑἐπαναγόντων ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλήμ. Νέ-
Φεσι Yàp πεπυχνωμένοις, καὶ περιστεραῖς σὺν
φεοσσοῖς ἀπειχάκει τούτων τὸ πλῆθος. Ὅμοιον δὲ
τῷ Ίδη ῥηθέντι' Οὗτοι δέ uoc ποῦ ἧσαν ; Ὅ τοίνυν
ἔθλεπεν ὁ προφέττς φῆ2ίν. 0 xal Μιχαίας ποιήσειν
ἔλεχεν, μηὴδὲν ἀνασχόμενος πρὸς ἡδονὴν εἰπεῖν
'Aya&6. Άλλ' εἰπών εθεωρῶ τὸν λαὺν ἐπὶ τῶν
ὀρέων, ὡσΣὶ πρόδατα μὴ ἔκοντα ποιμένα". οὕτω
χαὶ νῦν φησ., πάντας ὃ .ρυρουρουµένους ἠδει', xaX ὡς
ἐπ᾽ ὤμων ἀγορένους ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ, ὡς εἰς
πόλιν ἀνακειμέντν ei.

etiam Apostolus intelligit, cum ait: « Si quis autein
superzdificat .super. fundamentum, aurum; argen-
tam, Ἱπρίάσφ pretigsos 5. » Sunt vero qui proplic-
tam, tanquam quie futara essent intueretut, quinam
jj essent, quasivisse. Sunt etiam, qai Jerusalem
repetentiam multitudinem admirari 690 eumdem

existiment, Nabíbus enim densis et confertis, qo-

lumbe denique cum pullis, corum multitudinem
comparavit. Est vero l:uic non dissimile, quod jam
usurpavit: ; cum, Übinam essent. isti, interrogavit.
Quod igitur propheta vidit, extulit, Idemque et
Miclieas ipse, cum nihil ad Aechabi libidinem loqui
posset, facturum se dixit, his verbis: «Video popu-

lum in montibus, tanqu«m oves, quas pastorem non babent '*. » Sic igitur ownes presidio tectos
νεο venturos, vcluiique fntmerís in Hierosolymorum urbem, tanquam Deo consecratam civitatem, dela-

tum iri lov etin. loco. significat.

ΠΗ.]οῖα δὲ Θαρσεις καλεῖ , τοὺς àrb τῆς Gap-
σεῖς ἑἐρχομένους ἓν ἸἼνδία xeipévns Te xai ἐν
Ἰωνίᾳ * µέμνηται. Ταῦτα δὲ ἔσται τῇ Ἱερου-
σαἡμ οὗ δι αὐτὴν, ἆλλλ διὰ τὸν O:bv, ὃς
ἔγνω στῆσαι τὴν πρὸς τοὺς: πατέρας ἑπαγγελίαν
διὰ τὴν ἑαυτοῦ µεγαλειότητα. Πρὸς τούτοις εἴρηται»
Kal οἰκοδομήσουσιν dAAopersic τὰ τείχη cov: ὃ
xal vov ὁρᾶται' ἐθνιχοὶ γὰρ Ἑκχλησιῶν ἡγοῦντα:,
ταῖς ἑαυτῶν διδασκαλίαις αὐτὰς περ.φράττοντες, εἰς
τὸ μὴ λόγον ἀλλότριον χώραν ἔχειν ἐπιδουλῆς. Καὶ
βασιεῖς δὲ αὐεῶν παραστἠσονταί σοι, φησί. Καὶ
νῶν Y' οὖν τῶν 'Ρωμαϊκῶν ταγμάτων ol. ἄρχοντες,
παὶ τῶν βασεῖδων ὁ φόδος ἀνείργουσι τους ταῖς
Εκχλησίαις ἐπιδουλεύοντας: Ίγουν Δαράστασιν
σηµαίνει τὴν ὑπακοήὴν. Ε[κουδι γὰρ τοῖς ἱεροῖς 0e-
exiguas, xal τὸ της Ἐχκλησίας κήρυγμα παντὸς
ἀξιοῦσι λόγου. Ἔστι δὲ, paci, ταῦτα xài χαθ᾽ ἱστορίαν
εὑρεῖν, Κύρου μὶν ἀνοιχοδομήόαντος Ἱερουσαλὴμ,
pev' αὐτὸν δὲ Δαρείου. Καὶ Αλέξανδρος δὲ τὸν Ec phy
θεασάµενο; στόλον, τὸν θυμὸν µετέδαλὲν εἰς προσχύ-
νησιν. Διὰ γὰρ ὁργήν µου éxdcatá σε, καὶ δε
ἔ1εο ἡγάπησά σε. Καὶ γὰρ σὲ τὴν θεοσεθεῖν ἐπ.
αγγειλαμένην ἐπάξάαξα, πόλιν παραξοὺς πολεμίοις διὰ
τὸ πληθος τῶν ἀσεδήσάντων Ev σοὶ, ὡς καὶ προφήτας
χαὶ θεοσεθεῖς ἀπολαῦσαιτῆς τῶν λοιπῶν µοχθηρίας.
percussi; cum civitstem hostibus ita

Vocat autem nares Tharsis, eos, qui de Thar-
sis Indie, cujus quoque Jonas meminit **, pro-
fecti sunt. Sunt ista deinde Jerusalem που
propter ipsam, sed propter Deum, eventura,
qui factas patribus promissiones propter suam ip-
sius majestatem et. magnifleentiam ratas esse vo-
luit. Seqaitur deinde: Et «cdificabunt alienigene
inuros ios: quod etiam nunc contigisse videas.
Prasunt enin. Ecclesiis ethnici, suaque eas do-
etriua et pr:ceptis obtegunt, ne dctür verbo alieno
et dissentaneo insidiarum locus. Addit eiiam: Et
reges eorum ustabunt. tibi, Nam et hodie quoque
Romararum copiarum duces, regumque tinior, in-
sidias ab Ecclesiis propellunt : vel certe, cum
bstaundi verbo usus cest, obedituros esse significavit.
Parent enim sacrosanctis oraculis; et quod concio-
natur Ecclesia, omni ratione venerantur et servaut.
Reperias vero ista etiam secundum historiam, quo
temporeCyri Dariique mandato instaurata est Jeru-
salem, contigisse : Alexandrum deinde, ubi primum
sacrum amiclum esset intuitus, iram statim, qua
fuefat accensus, in adorationem commutasse **.
Sequitur deinceps : Propter iram ením meam per- .
enisi te, et propter misericordiam meam Uilexi te, Te
sijuidem, quae pietatis cultum pollicita fueras,

tradidi, propter impiorum imWiitudinem, quibus abundabae,

691 ut prophete etiam ipsi ab improborum poenis essent immunes

Καὶ νῦν δὲ διὰ τοὺς ἓν σοὶ χατορθοῦντας, ἠγά-
πησά σα, τῆς ὀργης οὕτω * 9on τοῦ θεοῦ λογι-
ξομένης, ἀλλὰ cal; ἐχείνων ἁμαρτίαις. Καὶ αὐτὴν
γὰρ δι ἁγαθότητα τὴν δίχην ἐπάχει θεὺὸς, Ty ἐξ ὧν
ἁμαρτόντες ἑτιμωρήθησαν, γνῶσδιν οἵων ἁπολαύ-
σουσι χἀτορθώσαντες. Εἰ γὰρ ὁ ἀόργητος τιμωρεῖται
δι ὀφέλειαν, δι ὃ καὶ ὀργέζεσθαι λέγεται" πόδῳ
μᾶλλον ἀ.1εήσει πηΥἩ τυγχάνων ἀγαθότητος δικαιο-
πραγοῦντας ἡμᾶς ; Ἐπάχει δὲ δειχνὺς ὡς τῆς ἁγάκης
αὐτοῦ χαριὼς ἡ πολλὴ .ἄδεία χαὶ εἰρήνη, δι) ἦν ἆνοι-
χθήσονται πύ.]αι σον διὰ παντός. Κατὰ μὲν οὖν
τὴν ἱστορίαν, Ὀὐδένα, φησὶ, φοδγθἠσῃ πολέμιον. Πρὸς

Nunc autem etiam propter eos, qui tecum probi-
tatem sectantur, dílexi.te , ira ipsa, nen furori Do-
mini, sed eorum peccatis attributa. Etiam enim
bonitate impulsus ultionem inducit Deus, ut ex
penarum modo, quibus peccantes uleiscitur, quan-
(a percepturi sint, qui recte fecerint, intelligatur,
Si enim minime £ra(us, utilitatis nostrse gratia, ac-
cedit ad poenam, propter quod etiam érasci dicitur:
quanto magis idem, qui fons est bonitatis, cum
justa operabimur, nostri misetebitur ? l'ergit vero,
amoris ipsius fruclum esse ostendens ingentem se-
curitatem et pacem, quae portas ejusclaudi nunquam

** | Cor. 1n, 12. * Hl Reg. xxn, 17. *' Jon 1 5, 1v,2.**? Josephus, Antiquit. Jud. lib. xs; cap. 4.
VARUE. LECTIONES.

Σγρ. "lovd. * qp. οὐ τῷ.

«νι

.
E .
E m, *. -

2021

sensum respicis, civitatis Dei portas, id est intro- .

PROCOPII GAZ.EI $6*3
permitiat. Seeundum historiam igltur, nullum esse A δὲ νοῦν αὖὐαι τς τοῦ θεοῦ πύλεως εἰσακτικαὶ, x;l
hostem pertioescenduin significat. Sin autem ad

ductorias elementaresque doctrinas, iis semper,
qui ad pietatem accedent, propositas fore demon-
s rat. Quo factum est, u£ inductum iri ad eum poten-
tiam gentium dixerit ; id est, eos, qui omnia se
posse in Christo, a quo vires suas capiant. oflirina-
re queaut : inter quos eximii fuerint. reges ii, qui

celesti regno non indignos sc przstiterint. Habent
vero omnes, per Deum, ad Filii cognitionem acces-
sum, « Nullus enim, inquit, potest ad me venire,
nisi qui misit Pater, traxerit. eum **, » Quod si
listoriam etiam sequeris, el duces, el reges ipsos
Romanorum in. Ecclesiam ingressos esse reperias.
Adjicit deiude : Qui non serviet tibi, Dei nimirum

civitati, pulchram moxime et salutarem servitutem,

peribunt, Quem enim fides non. scrvat, perdit infi-

delitas. Λά te autem afferentur pulcherrii:e et pro-

ceiissimze arbores quae sunt in. Libano; qui mons
est. alienigenarum lignis abundans ad domorum
coustructionem idoneis : quorum nomine cos intel-

ligit, qui de gentibus sazculari doctrina instructi

orationis industria Ecclesiam exornant, Deique

locum εἰ pedum ejus glorificant ; id cst, Ecclesiam
ipsam, qui innumera virtutum capita magnitudine
excelsa, Christumque redolentia 692 continet ac nutrit: que item a mundani sensus corrup:ioae
valde sunt remota ; quod piaui cedroque natura tributum est.

Est. enim Scripture usitatum sanctorum multi-
tudinem ejusuiodi arboribus comparare. Quale est

illud apud Davidem : « Et panis confirinat cor ho- C

minis. Saturabuntur ligna. campi, cedri Libani,
quas plantasti **. » Et apud Paulum, quo loco Dei
nos agricolationem esse scribit "5. Volunt tamen
nonnulli gentes per. Libanum, ut per Carmelum Je-

rusalem, signilicari. Esse enim montem hunc Sa-

marie ; illum autem oalienigenarum. lIunuil igitur,
si historiam sequeris, ligna illa, qua sunt ad in-
Stauratiouem suppeditata. Sin autem ad sensum ad-
vertis ; justorum. sentenlias, animique consensus
signilicasse videtur. Addit prztterea,cos, qui Eccle-
siam olim persecutionibus imiliarunt, mutata jam
sententia, Deum in ipsa esse adoraturos; quod imnul-
lis ccrtum est contigisse. Alii autem Aumiliatam
quidem ideo esse volunt Jerusalem, quod in Chri-
s'um contumeliosa exstiterit : sed quia servatae
suit reliquie, in matrem gentíum abivissc. loas
1:05 enim qui ipsam fiumiliarunt, ad eorum lidem
£ccessisse. Sequitur deinde : Et vocaberis civitas
Domini Sion. Est enim Dei civitas Fcclesia ipsa, de
qui gloriosa dicta esse apud Davidem legimus **,
Placet vero nonnullis tum demum servatum | iri
totum Israelem signiüicari, cum plenitudinem gen-
tium ingressam esse contigerit " : tunc enim fore
utriusque populi corpus unum. Cum enim gentium

' *5 joan. vi, 44.

b gp. φασί».

στριχειώδεις διδασχαλἰίαι προχείµεναι διὰ παντὸς
τοῖς τῷ θεοσεθείᾳ προστρέχουσι. Διόπερ εἶπεν εἰσ-
ἁγειν' apóc σὲ Σύγαμιν ἐθνῶν, τοὺς εἰπεῖν boya-.
µένους * « Πάντα ἰσχύω ἐν τῷ ἑνδυναμοῦντί µε Ἆρι-
στῷ. » "Qv οἱ ἑξαίρετοι βασιλεῖς, οἱ της ἐπουρανίω
βασιλείας ἄξιο:. Διὰ Θεοῦ δὲ πάντες ἔχουσι τὴν εἶσ-
οδον εἰς. ἑπίγνωσιν τοῦ }Ἰοῦ. « Οὐδεὶς γὰρ δύναται
ἐλθεῖν πρός µε, φησὶν, ἐὰν μὴ ὁ Πατῦρ ὁ τέμγας
ἑλχύση αὐτόν. » Καὶ xa8' ἱστορίαν Ys μὴν, ἄρχον»
τες xal βασιλεῖς Ῥωμαίων εἰς τὸν 'Exxansiay
ποιοῦνται τὴν εἴσοδον. Οἱ δὲ μὴ δου.λεὐσαγτές σοι,
φποὶ, τῇ τοῦ Θεοῦ πό.ει, τὴν χαλλίστην δου.ϊείαν
καὶ σωτήριον, ἁ το.λοῦνεαι. "Ov γὰρ μὴ σώςει πί»
στις, ἆ πόλλυσιν ἀπιστίᾳα. Sol δὲ τὰ χάλλιστα xai
ὑψπηλότατα τῶν ἐν τῷ Λιδάνφ φυτὰ χηµισθήσεται.
ἍἌλλογύλων δὲ τὸ ὄρος τρέφον δένδρα τερὸς oixobo-
μὲν ἐπιτίδεια. Τοιούτους νύει τοὺς ἐξ ἐθνῶν ch»
χοσμιχῖν Ἱσκημένους σοφίαν, ol χοσμοῦσι xtv "Ex-
χλησίαν τῇ τοῦ λόγου παρασχευῇ, δι àv δοξάζεται
6 τόπος ὁ Ἅγιος τοῦ soU, xal ὁ εόπος τῶν zoóor
avtov, δὴλαδὴ ἡ Ἐχχλησία, Ἶτις τρέφει καὶ σλείστας
ὅσας χεφαλὰς (oU τε ἑρμένας ἐξ ἀρετῶν. καὶ Χρι-
στὺν εὐωδιαζούσας, o? χαὶ τῆς τοῦ χοσμιχκοῦ οφρονή-
µατος Ἱπόῤῥω κχεΐῖνται φθορᾶς, ὃ Oh πρόσεστι
πεὺχῃ xal x£ópq.

Φίλον γὰρ τῇ Γραφῇ τὸ τῶν ἁγίων πληθος τοῖς
τοιούτοις ἀπειχάδειν φυτοῖς. Φησὶ γὰρ καὶ Aa6i5-
« Kal ἄρτος σττρίζει xapblav ἀνθρώπου. Χορτα-
σθήσονται τὰ ξύλα τοῦ πεδίου, al χέδροι τοῦ Λιθάνου,
ἃς ἐςύτευσας.» Καὶ Παῦλος δὲ λέγει’ «θξοῦ γεώρ:
γιόν bag.» Τινὲς δέ φασιν, ὡς Λίόαν ον ἡ Γραφὴ τὰ
ἔθνη καλεῖ, ὥσπερ οὖν Κάρμτλον τὴν Ἱερουσα.ήμ.
Σαµαρείας Υὰρ τὸ ὄρος, ὡς ἐκεῖνο τῶν ἀλλορύλων.
Δτλοῖ τοίνυν κατὰ μὲν ἱστορίαν, τὰ πρὸς ἆ ἀκτιτ.ν
χορηγπηθέντα ξύλα * χατὰ δὲ νοῦν, τὰς γνώμας τῶν
δικαίων. Εἶτα δηλοϊῖ τους πάλαι τὴν Ἐκκλισίᾳν τεῖς
διωγμοῖς ταπειγώσαντας, μεταθδαλεῖν ἐπὶ τὸ τὸν
ἐν αὑτῇ 8sbv προσκυνεἴν. Πολλοὶ γὰρ τοιοῦτοι γε-
γόνασι. Τινὲς δὲ Φφασιν, ὡς τεταπείνωται μὲν Ἱε-
povcadhya εἰς Χριστὺν παρο:νῄσασα. ἘἜπειδη δὲ
σέσωσται τὺ αατάλειµμα, Υέγονεν μήτηρ ἐθνῶγ.
Οἱ γὰρ ταπειγώσαντες ταύτην Ῥωμαῖοι, τῇ τού-
των πίστει προσέδραμον. Kat τότε δῆ, φησὶ, Κ.ζηθήση
zóAic Κυρίου Σιών. θεοὺ γὰρ πόαις ἡ 'Ἐκχλτσία,
περὶ ἧς φησιν ὁ Δαθίδ * εΔεδοξασµένα ἐλαλίθη τερὶ
Goo, ἡ πόλις τοῦ θεοῦ.» Τ.νὲς 6: Ἰότε, «πησὶν b, ὅτε τὸ
πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, χα) πᾶς Ἱσραὴλ σω-
θήσεται. Tó:s γὰρ ἓν ἐκ τῶν δύο γενῄσεται σᾶῶμα
λαῶν. Μήπω γὰρ τοῦ ἐξ ἐθνῶν λαοῦ συναφθέντος τῷ
προτέρῳ Ἱσραὴ.ἲ, οὐχ οἷόν τε µόνονς ix&ivouz πάντα
Ἰαραἳλ ὀνομάσεσθαι Ἱχρωτηριασμένους τῷ δευτέρῳ
τάγματι τοῦ νέου Ἱσραὴλ. ΄Αμϕω δὲ τότε pel; vhs

* Psal. cin, 15, 16. " LCor. 11, 9. ** Psal. ΙΧΣΣΥΙ, 3... " Rom. xi, 93.
YARLE LECTIONES.

9

2033

COMMENTARII IN ISAIAM.

2634

παρὰ θεῷ τεύξονται σωτηρίας. Τινὲς δὲ ἱστοριχῶς À populus cum priore Jsraelitico nondum coivisset ;

ἀπέδοσαν, ὡς οὕτω διαχειµένης τῆς πόλεως, ol εἰς
αὐτὴν πλημμελήσαντες αἰσχυνθήσονται, ἑννοοῦντες
ἃ ἕδρασαν. Καὶ γὰρ πρεσθυτέρων τὸν ζυγὸν ἐθάρυ-
ya», xai νῆπιον οὐκ Ἠ)έησαν, ὥστε λοιπὸν Κυρίου
πό.’ καλεῖσθαι τὴν Ἱερουσαλήμ. Ὡς γὰρ παρῶπται
δυὺ ἀσέθειαν, οὕτως ἐπανελθοῦσα πρὸς ἑαυτὴν ἔσται
Χόσμος, οὗ µόνον ἐχείνῃ τῇ γενεᾷ, ἀλλὰ xal ταῖς
μετ) ἐκείνην. "Hyouv (ἐπειδὴ πάσχοντος µέλους,
συµπάγχει πάντα τὰ μέλη) τῶν παραθεθηχότων τῆς
χαλλιελαίο) χλάδων ἐχχοπέντων, οἱ τότε θεὀσεθεῖς
ἐγχατα.λε.1εῖφθαι λέγονται, καὶ µεμισῆσθαι, ju
ὄντος τοῦ βοηθοῦντος.

non poterant adliuc soli (sti omnium nomine coni-
prehendi , quibus deesset ordo recentis a priore
amputatus, Sed unam uterque a Deo tunc sa!utem
àdepturus est. Quidam tamen ad liistoriam retule-
runt, tanquam ita affecta civitate, qui in eam pec-
carunt, pudore tactum iri significet, cum quz ipsi
àdmiserint, cogitabunt. Nam et seniorum jugum
presserunt, nec infantium misett! sunt, ut Domini
civitas Jerusalem deinceps nominaretur. Ut enim
in contemptum propler impietatem ($99 abiit :
sic, si ad se redeat, illius non solum szculi, scd
sequentis etiam otnamentum futura est. Nimirum

(quia laburante membro uno, dolorem sentiunt et cetera) ubi feracis olive ramos, qui prevaricati
sunt, exscindi contigit 5; qui tum pietatem sectantur, derelinqui dicuntur, et odio haberi; cum nemó

sil qui eis auxilietur.

Τῶν δὲ £x τῆς ἀγριελαίου τὴν ἐχείνων ἀναπληρω- B — Sed quía qui de oleastFo sunt, in locum illorum

σάντων χώραν, xal συναφθέντος ixatípou λαοῦ, τῇ
τοῦ Σωτῆρος δυνάµει συνέστη τῶν σδωζοµένων tb πλή-
ωμα, µία τε πό.ις ἓξ ἀμφοῖν γέγονεν tj χἀαλουμένή
Σιὼν, fj τελειωθείσῃ ἐπαγγέλλετάι τὰ ἑξῆς. Τινὲς
δὲ qaot τεζαπειγῶσθαι μὲν αὐτὴν διὰ τὸ χατὰ Ἆρι-
στοῦ τόλµηµα, σωθἰσεσθαι δὲ τοῦτον πάλιν ἐπιγι-
νώσχουσαν. Τὰ δ᾽ οὖν ἐπαγόμενα' θήσω σε dyat-
Aíuga αἰώγιον , εὐφροσύνην }ε)εῶν }Σγεαῖς.
Ὅπου γὰρ ἑλπὶς ἀφθαρσίας iv τῇ Ἐχχκλὴσίᾳ τοῦ
Θεοῦ, ἀτελευτήτου τε ζωῆς, χαὶ δόξης, xal βασι-
λείας, οὐρανῶν, ποίαν ἔχοι τὸ 5 χατηφές. Καὶ 0nAd-
σεις, φησὶ, ydAa ἐθνῶν. Τὸ κοινὸν λέγει µύστήριον,
xai τὴν στοιχειώδη διδασχαλίαν τῶν tv Χριστῷ διὰ
πίστεως ἀναγεννωμένων. Τινὲς δὲ τοῦτό τε xa τὰ
ἐφεᾷῖς τὰς ἐξ ἐθνῶν φασι χαρποφορἰας δηλοῦν,
ἀναθήματά τε χαὶ βασιλικἁ σιτηρέσια μέχρι νῦν Ex
τῶν χρατούντων διδόµενα. "Αλλοι δὲ βασιλέας às.
τοὺς τῶν μαχαρισμῶν ἀξίους, οἷς ὁ Σωτήρ οὐράνὼν
βασιλείαν ἐπαγγέλλεται. Τινὲς δὲ χαὶ χαθ) ἱστορίάν
τὸν sx AoUtor σηµαἰνεσθαί φαδιν, ὃν βασιεῖς προσ-
fov, χαὶ ἄρχοντες tv αὐτῇ τῷ θεῷ, τῷ ταύτην ἑἐξ-
ελομένῳ Χῶν πολεμίων, xdi εἰς τὸ ἄρχειν αὖθις ἀὺ-
«hv καταστήσαντι. Ὅτι ἐγὼ Κύριος ὁ σώζων cs,
φησί. Χάριτι γὰρ χαὶ φἰλανθρωπίᾳ σἐσωσται τοῦ
'lopad τὸ χατάλειμμα, ὡς pl παντελῶς τὸ ἐν Πα-
τέρων ἁγίων ἔθνος ἀπόληται. Doi δὲ, quot, πρὸς
τοῖς εἰρημένοις, ὡς οὐκ ἔτι ξύων ἀργῶν δεᾗσει.
(Ταῦτα γὰρ ὕλη πυρὸς) ἁλλ' σὐδὲ «Ἀίθων, toot! ἔστι
φυχῶν ἠλιθίων. Τὰ δὲ τούτων δεις τιµιώτερα. Οἱ
γὰρ πἀ.Ίαι χα Ἰκοῖ καὶ ὀντίτυποι ἄνδρες, xal τοὺς
τρόπους παντὸς σιδήρου σχληρότεροι, µεταθληθέν-
τες εἰς χρυσόν τε χαὶ ἄργυρον ἑφαρμόσουσι τῇ σῇ
κατὰ θΘεὸν οἰχοδομίᾷ * of τε ξύ.-λων ἀναισθητότεροι;
ἀντὶ ζα.ἱκοῦ σοι καὶ σιδήρου γενήσονται πρὸς ctv
οἰκοδομὴν συναιρόµενο:.

βυυϊεγυμέ, in unumqué uterque populus compul-
sus conjunctüsque est ; Salvatoris virtute consti-
luta ésl eorum, qui salutem àdepti sunt, plenitudo,
unaque civitas e& ambobus, Sfon nomine, facta est;
cui jam perfecte, qua sequuntur deinceps, annun-
Hantur. Putant nonnulli ob id quidem esse humi-
líatam et afflictám, quod advérsus Christum ausa
est : 8éd ésse salutem tameh, si euntdem agnoscat,
adepturam. Hzc igilur ipsa sunt, qu: sequentur ;
quibus eam se positurtim in exsultationem sempiter-
mam, in letitiam generationum generationibus aflir-
inàt. Quando enim spes estinithortalitatis in Eccle-
sia Dei, viteeque perpetus, et glori», regnique ce-
lestis, ubi jam moestitize locus esse valeat? Et su-

C ges, addit, lac gentium ; commune nimirum sacra-

mentunm, eorumque doctrius elementa, qui in Chei-
sto per fidém regénerantur. Sunt nonnulli tamen,
qui istá, et qu& deinceps, ad gentium munera, &d
douaría, ad regia derhensa et stipendia, quibus hue
usque eorum liberalltate fruitur, qui rerum po-
liuntur, referri arbitrentur. Alii vero per reges eos
ipsos, qui beatitudinibus digni sunt, quibus regnum
celorum pollicetur Christus, significari. Alii etiatn
secundum historiam, divitiasillas ; quas in ea reges
et ptincipes Deo obtulerunt, per quem est hostibus
liberata, susque potestati et imperio restituta;
Quid égo sum Dominus, inquit, qui salvum te feci.
Bunt enim ejus gratia el humanitate servate Israe-
lis reliqui, ne populus ille, qui a sanctis Patribus
υγιής est, penitus interiret. Scito autem, inquit,
prater ea, quas dicta sunt, tibi non lignis amplius
otiosis, qus igni tantum $94 materiam suggerum ;
non lapidibus eiiam, id est, stupidis et inertibus
animabus, fore opus, sed te istis longe majora et
prestantiora habituram. Qui enim ferrei olii et

immites homines, moribusque ferro quolibet durlares fuerant, in aurem jam et argentum — conversi,

ad tuum sese zedificiumb, quod Dei est, commodos — utilesque prebebunt,

qui denique sensu inagis,

quam ligna, caruerant ; tibi jam pro «ere el ferro, collata in eediflcium opera , futuri sunt.

9 Rom. ri, 47.

VALE LECTIONES.

ε γρ. ποῖ àv ἔχοιτο.
Ῥκταοι. GR. LXXXVII.

155»
Seen συ ΔΙ Lonnw b, co: εκ du- A

(eitinam «dere contigerit, omnia per Christum 18
i3nilo τος comm;ulalum iri, quantum est. are
{στι prastapiius. Habere etim as auri qvidem
specie; nec aurum Linen esse. Habere ei ferram
argenti. propter sp:endjorem, nec esse tamen ar-
ger.tum, quo factum est, ut Paulus ipse, cum legis
cognitionem, vum ca. quz Cor.»ti est compararet,
qu:s juilias appe.lore ton dubitari "ο. Neque vero
Η,ἱσ Scribarum εἰ l'bariszorum discip'ina, quia
fabulosa , lignis et lapidibus comparet;r; quam
tonto superat quae de Cürisio est; quanto est are
lignum , quanto lapide ferrum prastoniius. Sunt
enim altera quidein. ad contundendum infringen-
dumque facilia εἰ prompta : altera autem, prater
quam quod splendore pradita, pretiosa etiam et B
infragilia. So.et enim viia, quz recta est, cum ve-
ris Jisciplinis ad al;os traos.re. Quo factum est,
ul i»ysticze quorumdam disciplinz facultatem, li-
gna, fenum et lapides Paulus appellarit *. Nonnulli
vero etiam aJ litleram explicarunt tanquam cirita-
ti pietatem colenti materia quaelibet, pretiosa zque
25 abjecta, donanda sit. Posse enim idipsum Deum
eflicere. Ceterum cum ista fieri contigerit, vivent
in pace principes tui, adjicit; quos propter futuro-
ειν prasensionem episcopos appellat. Deinde quod

kn C€Cobil 2 ΕΙ

3,56
T.I £i 17: 1:393: }έτει, , 2: TÁÉ»:3 πο
TL Sure; ῥμεταστίτετα:, π2ραχωρύσης cub
wlAtp TADLIl3IWw; SE δια το, Ἀριστου 632275» V22l
χρείττν., 22”) gaülxcU χριςσός. Σρισεραν ς μὲν
σὰ5 ὁ χαλκὲς, ΑΓ, οὗ χεισές. Αργυρ- φανῆς &,
δα τὸ zal, xat ὁ ce, ἅλλ οὐκ ἄργιρες.
Τογαρο»ν τν E. Aat γῶσν Έρις τὸν ὁ-ὰ Xg-
9:72, 3x25322 I13215; xaazi, f$ Gà τῶν Γραμματέων
xi: 912.2aiw» €bazxsí1a μ.θώδης 0223, Ξαρεικά-
ζστο £é.lcae καὶ .ἰίδεις. 1; $, ἓν Ἀριστῷ τοδοῦτου
ἀτείνων, 5260€ ξύ.ευ χα-κὲς, σἰξηρές τε .L0cv.
Τὰ μὲν γὰρ εὔσλαστα. τὰ δὲ, Sp; τν 2αατιρῷ xi
Tau, xai àzlayn. Biel vip £L. μετὰ ὃὈογαἆτων
Gar, παραδίλοτας, Cà 92:6 yai Παυκος Tti παρά
TU? uaolcalOYA, τον COv3gw, Q2A3,. χόρτον, xi
Ῥίθους χα)εῖ. Τινὲς δὲ x3: χατὰ την ail» ἀτέδωχαν,
ὡς εὔσεθουστ τὸ TAI: πᾶσα ολ τιµία Ev Io τοῖς
ἁτέλοις ἑορίσετα:. Mi, 2ὲ χὸρ ἀξύ ατον εἶναι τοῦτο
θεῷ. Πας» τούτων οὕτω Υ:νοµένω» ci ἄρχεντὲς
σευ 46:zb» ἐν εἰρήνη ὁ-άξιυσι, κατὰ “ρόσνωσον

3257552; ἑτισκόπεις χαλέσας. Τὸ δὲ, Ἐν εἰρήνη 5--
έξουσι xai ἐν ξιχαιοςύνῃ, £x μέρους ἔτι ρο-το,

χατὰλ τὸ, « Ex μέρους χινώσχομεν, xai Ex µέρος
τροφττεύοµεν.» χ1-ὰ τὸν παρόντα ῥ-ον ἔτπιονοτι.
« Ὅτα» G ἔλδς τὸ τέλΣ:ου, τὸ ix µέρο.ς χαταρυτο{-

ενα... 0

in pace, justitiaque victuros dixit, id quadam ex parte jaun przstitam est ; juxta. illud : « Ex paire
cognoscimus ; ex parte autem prophetamus : » quod est ad vitam istam referendum. « Cu'u autem

venerit quod perfectum esi; $95 quod ex parte est,

Atque bic quidem futurus est linis regni Christi, C
cuim fuerit oinnis sublata iniquitas , cum contritio,
cum miseria denique. Nullus enim deinceps hostis
nulla sceleris recordatio supererit : quale est illud:
.« Abscessit dolor, et molestia, et gemitus **. » Ve-
rum, tanquam prioribus ejectis, alios instituit epi-
scopos el principes ; qui pacem cum Deo colant, ju-
atitiemque venerentur : quale illud fortasse fuerit,
quod jam in bec verba usurpavit : « EL immitam
manum meam in te, εἰ excoquam te ad purum.
Eos autein. qui non crediderint, perdam ; et aufe-
ram omnes iniquos 4 le, el omnes superbos depri-
miam, οἱ przficiam judices tibi, sicut prius?, » c«z-
teraque deinceps. Sunt vero et ista Salvatoris ad
judeorum praefectos : « Auferetur a vobis regnum,
et dabitur genli facienti (íructus ejus ". » Neque p
vero desunt, qui ad litteram explicantes, justitiam
cuim subditis culturos esse principes eorum, bello-
que pace comparata ita fruituros dicant, ut qui
bostes aut feras timeat, ad ipsos confugiat. Voca-
buntur autem, adjicit, salutare, muri tui : ubi, pro
quo salutare dixit, Hebraica lectió Jesum posuit.
£st enim idem ipse, qui muro cingit Ecclesiam.
Sequitur deinde : Et porte tue sculptura : quoloco
verbis quidem diversis, non re tamen differentibus
Symmachus et. Aquilas laudes interpretati sunt.
Datur euim hac raiione. ad pium vitz institutua

v Pinlipp. ui, 8... 9 E Cor. 11, 12. 1 Cor. κα, 9, 10. ?* Apoc, xxi, 4.

"AM. $9.

evacuabitur *!. »

Ὅπερ ἐστὶ τῆς Χρ:στοῦ ἑασιλείας τὸ τέλος, xi-
05; ἀδιχίας ἄνηρημέντης, παντός τε σι ερίμµµατος
xal τα.ἰα/χω;ίας. Ἔχθρὸς yà( ὑπουλειφθτσετα: ἃς:-
σὺν οὐδεὶς, οὐδὲ μνήμη χαχίας, χατὰ τὸ, « ᾽Απέξδρα
ovn, xal λύπη, xai στεναγµός. » lov ὡς τῶν
πρώτων ἐχθεθκημένω»ν, ἑτέρους ἀνίστησιν ἐπισχό-
πους, καὶ ἄρχοντας slpnreócrtac :“ρὸς θςὸν, xai
τιμώντας τὸ δίκαιον ὁποῖον ἂν εἴη τὸ Ὥδη ῥτθέν'
ε Ka? ἑπάξω την χεῖρἁ uoo ἐπὶ σὲ, xat πυρωσω σε
εἰς χαθαρὀν. Τοὺς δὲ ἀπειθοῦντας ἀπολέσω, xal
ἀφελῶ πάντας ἀνόμους ἀπὸ cou, Χσὶ τιάντας ὑτερ-
ηφάνους τατεινώσω, xal ἐπιστίσω τοὺς χριτάς σω
ὧς τὸ πρότερον, » xai τὰ ἐπὶ τούτοις. Καὶ ὁ Σωτὴρ
δὲ τοῖς Ἱουδείων Ἀέγει χαθηγηταῖς ᾽ « Αρθέσεται
ἀφ ὑμῶν d βασιλεία xai δοθῄσεται ἔθνε. ἑτέρω
ποιοῦντι τοὺς χαρποὺς αὐτῆς. » Τινὲς δὲ χατὰ λέξ.ν
φασὶν, ὡς τιµήσουσι τὸ δίκαιον μετὰ τῶν Oz xcov
οἱ ἄρχοντες, εἱἰρήνης τε τεύζονται τῆς Ex πολέμων,
ὡς τὸν δεδιότα πολεμίους, Tj θτρας, καταφεύγειν ἔτι
αὐτίν. Κ.1ηθήσεται δὲ, λέγει, σωτήριον τὰ τείχη
σου. Πάλιν τὸ σωτήριον, "Incovr ἔχει τὸ "E6patxóv.
Λὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ χαὶ περιτειχίξων την Ἐκχλησίαν.
hal αἱ απύὐ.αι σου Tlopga, ὅπερ Αχύλας μὲν,
ὕμνησις, φησὶν, ὁ 65 Σύμμαχος, αἵνκσις. Διὰ τοῦ-
των γὰρ ἡ εἶσοδος τοῦ θεοσεθοῦς πολιτεύματος, τῶν
προσιόντων ὃ.δασκοµένων Dye τὸν 8zóv. Τινὲς G
τε΄χη xal zxü.lac, τοὺς διδααχάλους qao τειχίτον-

5.5 154. 1,25, 26. ** Mattb.

2631

CUOMMENTARILI IN 15A1AM.

2603

τας την Ἐκκλησίαν βίῳ καὶ bÓvya s, καὶ τοὺς προᾶ- A aditus; si qui accedunt, Dei laudes. decantare do-

(όντας εἰσάγοντας. Γ.1ύμμα δὲ, ὅτι περικαλ) iz ἄγαν
ὁ λόγος αὑτοῖς, καὶ πρὸς ἀλήθειαν ἐχτετορνευμένος.
Nooizo δ᾽ ἂν xal ἐπὶ Χριστοῦ. 'H γὰρ εἴσοδος δι)
αὐτοῦ πρὸς τὸν Πατέρα, ὅς ἐστι χαὶ γλύμμα, oloveY
pop? xai χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατέρος,
xai ἀπαύγασμα τῆς δόξης αὐτοῦ. ᾽Αλλὰ xai οὐχέτι
ᾖ.ῖιος ἡμέραν σοι παρέξει, οὐδὲ γυκτὸς ἡ σε-ή-
yn σε φωτιεῖ. Οὔὖτε γὰρ ἐν νυχτὶ, οὔτ) ἓν αἰσθητῷ
φωτὶ γενήσονται οἱ τοῦ χαινοῦ αἱῶνος. Φησὶ γὰρ ὁ
Σωτήρ; Ὁ TX; σχοτισθήσετα., καὶ ἡ σελήνη οὗ δώσει
τὸ φέγγος αὐτῖς. dc γὰρ αὐτῶν καὶ δόξα θεός ᾿
τελειοτέροις μὲν, ἀνθ᾽ ἡλίου, ὑποθεθηχόσι δὲ, ἀντὶ
σελήνης Υινόµενος, ἀναλόγως τῷ τούτων χωρητικῷ
τὰς ἑαυτοῦ διδοὺς ἀχτῖνας, ἔργῳ πληρῶν τοὺς µα-

ceantur. Sunt vero etiam, qui murorum portarum-
que nominibus, doctores significari putent ; quorum
vita et doctrina, tanquam muro. cingitur Ecclesia;
in quam etiam aceedentes introducunt. Sculpturam
deinde dixisse; quod eorum valde sit illustris, et
ad veritatis defensionem elaborata oratio. J'atelliga-
tur fortassis de Christo etiam. Patet enim per ip-
sum ad Patrem aditus: qui est et sculptura, tan-
quam forma, et character substantize Patris, etsplen-
dor gloriz ipsius 55. Sed nec tibi sol amplius diem
prebebit, 6960 nec nocte luna tibi lucebit. Neque
enim in nocte, vel [uce, qux sensibus percipiantur,
ii versabuntur, qui recentis evi munere donabun-
tur ; vel ipso teste Salvatore, qui solemn obtene-

καριαμοὺς, δι ὧν εἶπεν Οἱ πενθοῦντες παρακληθή- B bratum iri: qui lunam splendorem suum non da-
σοντα:, xal οἱ χλαίοντες γελάσονται. turam esse alfirmavit 537, Erit enim luz illorum, et
gloria, Deus ipse : perfectioribus quidem sol; inferioribus autem lunz instar, ut pro excipientiuui
ratione radios suos effundat; opere nimirum id prastans, quod beatitudines aflirmant : ubi qui lugcaut,

consolatum iri; et qui fleant, esse risuros dicit 97.

"UOcv ἐπιφέρει Ανγαπ.ϊηρωθήσονται αἱ ἡμέραι
τοῦ πένθους σου, πάσης ἀδικίας ἀνηρημένης. Ὡς
οὖν ἐκλελεγμένος κ.ἰηρονομήσει τὴν ἐπηγγελμένην
αὐτῷ γῆν τὴν τοῖς πραέσιν ἐπηγγελμένην 9, ἐν f] καὶ
ὁ πόλις d ἑπουράνιος. Ἰοιοῦτος δὲ ὁ JAuóc µου,
8:actb;, ἐμῆς φυτείας. « Πᾶσα γὰρ φυτεία, ἣν οὐχ
ἑφύτευσὲν ὁ Πατήρ µου ὁ οὑράνιος, ἐκριζωθήσεται.»
Ἔργα δὲ χειρῶν ὑπάρχων αὐτοῦ, χ.ηρονομήσει
τὴν γῶν, ὅτε καὶ ὁ iv τῷ παρόντι βίῳ ὀ.ιγοστὸς,
εἰς χιιάδας ἔσται, χατὰ τὸ, « Ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων
ἑπάνω πέντε, f| δέχα πόλεων. » Οἱονεὶ τοίνυν xiAMap-
χοι τῶν σωζοµένων γενῄσονται. Καὶ ὁ νῦν δὲ &JAd-
χιστος, εἰς ἔθνος μέγα. 070; ὁ Παῦλος λέγων Ἐμοὶ
δὲ τῷ ἐλαχιστοτέρῳ πάντων ἁγίων ἑδόθη fj χάρις
αὗτη, ὃς ἔθνους ἄρξει 9 μεγίστου παρὰ Oeo. δει
δὲ, φησὶν, ὁ τούτοις ὡρισμένος χαιρὸς, ὅτᾶ ταῦτα δ.ὰ
τῆς ἐμῆς ἔσται Συναγωγῆς, ὅτε τοὺς ἀγγέλους &no-
στελεῖ, καὶ συνάξει τοὺς ἁγίους ἁπ᾿ ἄχρων τῶν ob-
ρανῶν, plav τε Ex τῶν 600 λαῶν χατασχευάσεται
πόλιν, ὁποῖόν ἐστι τὸ, ἵνα « Ὑένηται µία ποίµνη,
€f; ποιμἠν. » Τινὲς δὲ πρὸς τὸν αἰῶνα τὸν παρόντα
τὰ περὶ ἡ.ίου xai σελήνης ἐξέλαθον. El γὰρ xat
ὑποχωρεῖ ἢ.ιος μὲν ἐν νυκτὶ, σε ἡνη δὲ év ἡμέρᾳ,
ἀλλ' οὖν τὸ θεῖον χαὶ νοητὸν φῶς 6 δ.ἀ τοῦ Πνεύμα-

τος ὁ Σωτὴρ χορηγεῖ τοῖς π.στεύουσιν, ἄσθεστον D

ἔσται, χαὶ φωτὸς οὐδενὸς αἰσθητοῦ πρὸς νοῦ φωτισμὸν
ἐπιδέονται πρὸς γνῶσιν θεοῦ, καὶ ἐπιτήδευσιν άρε-
τῶν. Διό φησιν * « Ἐγώ εἰμι τὸ qua τοῦ xóapov. Ὁ
ἀχολουθῶν ἐμοὶ, οὗ μὴ περιπατήσῃ ἐν τῇ σχοτίᾶν
ἁλλ᾽ ἕξει τὸ Qi; τῆς ζωῆς. » Τὸ δὲ, Καὶ ἀναπ.ἱηρωθή-
σονται αἱ ἡμιέραι τοῦ πένθους σου, ἐπειδὴ τοῖς
μὲν ἁμαρτωλοῖς τὸ χατηφὲς οἰκεῖου, πΌρ προσδοχῶσι

5* Matth. xxiv, 90.
*! Eples. int, 8.

€ ους. 1, ζ.
*! Luc. xix, 19.

5 Mattb. v, 5 ; Luc. τιν 21.
*! Mattli. xxiv, 24. 5*Joan. s, 16.

Addit itaque : Et complebuntur dies luctus tui ;
nimirum, cuu fuerit omnis sublata iniquitas. Tau-
quam igitur electus terram possidebit, quam miti-
bus est pollicitus ; in qua est ipsa ccelestis civitas
collocata **. Talis vero est populus meus, planta-
tionis mex surculus. « Omnis enim plantatio, quam
non plantavit coelestis Pater meus, eradicabitur *?.»
Cum autem sit opus manuum ejus, possidebit terzam :
quando etiam qui in hac vita paucus exsistit, in
millia abiturus est , juxta illud : « Esto potestaten

C habens super quinque, vel decem civitates**, » Erunt

igitur eorum, qui salutem adepti sunt, lanquam
duces millenarii : erit eliam qui lioc tempore mi-
nimus est, in gentem magnam ; qualis Paulus ipse,
qui sibi omnium sanctorum minimo concessam
hanc esse gratiam scribit *', ut genti maxime a
Domino przessct. Veniet vero, inquit, illis certum
et definitum tempus, quo ista per congregatione
meam fient, cum nimirum missis angelis sanctos
est congregaturus a summitate cceli ** unamque.ex
duobus populis civitatem confecturus ; — ut, quod
scribitur : « Unum fiat ovile, et unus pastor **, »
Sunt porro, qui ad przesens saeculum, quie de sole
et (una. usurpavit, refétri volunt. Etsi enim et sol
ipse noctu, et luna die etiam deficiant, nunquaw
iamen divinum et intelligibile lumen illud exstinctum
iri, quod per Spiritum sanctum Salvator ipse fi-
delibus suppeditabit ; neque ipsorum mentibus sen-
sibilis alicujus luminis ad Dei cognitionem G97
virtutisque studium illustratione opus fore. Quo
factum est, ut se mundi lucem exsistere **, quique
£e sequatur, in tenebris minime ambulaturum ;

55 Matth. v, 14.
6) Joan, vii, 12.

9? Matth, xv, 15,

VARLE LECTIONE 5,

ὁ αρ. την ἐπτ e pEÉvTv.

tz: Τσ

aep có

26:8

οί τα GpHeqX 4e- LAallVptEAR «τς UU. (pL & Rz. σωώσις X Lk aem. T Rak px cwwm τὸ oue

πι cram Lm T0 £a) τις μόνος αυ — x 0r:p0m Boe nu mz.

MELOS! C. ID QUQCcATR RODA. μον CO VIENS étuuabimen ff óTScESka uuegyut. quà asbil abed,

φας u-l€k; «υπ ÓXfQjeroé 27132114 RICOR δὲ 21023 jetfl0&CINR iD€ribas quiu ecismame.
SercnLlL £AIL P0 0o gus 3 Ἕσει pu 4&1 :crucCLOLm Ax ceo πάς Gu.

τε; X cyan Loose «Am eT puhan Cur-
SLpPS IUe ^L LITLLO τς 18 GLEEEXGE JGEXCOTU dde
πιο (ie o3 CC»ccÓÁeTIX 4 τα r&sme€ "9 Xa
Φον nth eb GET επι SIGC6CICWER [íiCAD.
e&cí n SILET 2d. DGIOZEZIEWGS DC. «πολι τ-π:ς
prrácenusc- fap: Ίωνα ὅσα ΕλποςφΦ QUO iade.
:31210. & IJUAY ZI sib δια ας. [ÀRab DR HS yi
Sus τας κε» 0 Puulmolo: aen ἐτδι σας pa-
rac Εις τα H4 αι. πο me an D63gsum.
Duput s19 camgrüprr. SLAGQMe ᾱ απ σαι ug:

17;-z: Ἑτητας ον xw X: ὅεσαωςς i
ἕως. DD pucIvjm ἔτρς, Tip Tuapeer ἕτκεντρ-
Zzri-i; tlf. ες CE» EXzaaciArz Moe gi» οὖν b
Tu Rin". του GCXIQ——r us £n dÉj δεέξα, ἓν 4
Tu LLIZXL ςξΣλέχαστες TI ἅτἕτετας, by ψ
prm εἰ blab zzlu-e Yukcxn) a-mLs 4.25», καὶ
Eia οτι CTCELITEMIigurne (EIL dE Ula, $-t mm
CUrAle K:t7"c.iL ποσο EXTIÁGL, EX ECXXU-
τν -χ-. Ei κε-ξασ.ς E Rcs guu- Tres 8 e

(9A. fenis Nu sein. amen, (Qnuo.tr sipeerarn Bom: Xdape αας ςελιση xq fé PX.

3c & iege 4DQeík ^ $00 ARI MEQ pA £7 πως,
GLA (Qsuncm πό: λὰς. «05 ilm 2€. Qu πα
eUPER WeriLaLem àaaeat. Sedo bi4de acm €x
pCw£ii LP. 5 277 LH "πάπα Cevueds. Caawenait
vere em. [ασια q1:2C0u; €nmganzaatiz. ο
etas chcos eere. Est exu, m Deas qp sesornc -t
41b επσασι ha3et. qun(»e e3,. ταις xad Επ ponurm
eeadueun£. eura qui ulaczmm desaapme i3 au Lc
«.nem geuteetim. segse cimqrejaexm. et e pu
*eime: sunC. .n [poten maj:3am gecrgerii 2. gecz-
Tec
CAP. LXI

698 Vias 1-!4. ρίγα: Donzi same ome. cc-
ms qrunL& auri su Dosis sr ἐπαιβαίς σιγα
p«nger:as -L$t "EI 3. RLISCON «ὐπο ως CITié
5. LUDERLZAarie* 01360703 7£intedRU MUR. εἰ CZ£IIR TE
IPACIBIGAÓGUSE . 36 DUUCLLNATDUR ἅπππα Dumnul
&c-zrgLUrRS m, (D εστι Dion πω Deo wusl01. πε
€iSauLUPTFT JNGMES ἰπφεπίαα - R2 eCAT. Dupmiurus San
gioruu gr) Z-ezt. WaACUDL) SETLILE πιπαδας, DHERCIBS
Φε 27) i987 1 maf, (C7.

€. αἱ gromodos e3angeneas Dominns se
exe ιδ £p mgerce cungtegabunuwm ajiercenat :
nuage €u4 se ro pruna d Dummo GM επ πε xe
sqn.ikbat. Est c0779 *it am maivert^mium. qued
Peominam a Domno Sm-cia sanct) wnctum esse aitfir-
spat, ac.a Tzu anie Dei*3rin agnoscas. Can απ
natira Daomzsís ot Deus sc. hBumandacs ritioge
Syra i3 Paire Liaaqgütmo. ^20 est inriar o beu
'an'mm, si Doa, nas; gee carae dest.ta.2s. 3i agi
ar. sed iden D:us et hüme: non eaecem taneg
-aiome. Quo di ut immam ex Davide st. wn
a,catur. Jam eaim »t ant2a saper eum, qui de ia-
dice lesse proadisset ", üb est suser Chris.
Sgiritam Deanni Papuetizu:m Jiverat Won esum
suwil cum veter:bus riiuge wüctiumes wiciNs e3d4
die.tar : 3:0 qui πι]. pezter esterüs ha3eret. esi-
αι ας το amen Davus test πώς: c P79gt r-
ea ud vC Uu Deas, Deus ο 15. cie εως Des. ccu
sorüubes Lus 7. » Deiiue, ἰλά118λ 4 deoulg sd:

(2 Γι» ν΄

.. ἰ στ. χ. Σ, Ρο ilo

ia: Cu CL icilgngTu. LLL ÁGRLGEXES ἔρων
σποτ n ialie i3 Rao Ἕτσσεςς σα, τας ALEAZAS-
σας τ; mEjec icalÁca— C την €cCw. AM o4
pXT.oap Ἕαλαδα.ασξραις -30z*2zd» LI-- ca dezuó-
LU EIITS IXXaCGaI. ες I2 ὁ σττακχκας, xii
dri ELAI.Az4M, ἆ--κα Ec ἀσξασ Όες, I25-
τε. ὓς XX. ZLHARTI. κ. τς &LI τασθας ἕ---
ἆσσ., cul emn. ετγάπτντες. χα ORI ὅλτεες Ξπι-
dL TL ἵλισ.ς-

K5941. σι.

i-—. TE, Εις τι ἐς dg. OX εἴνσπαν ἔἄχριςέ
μα. εεπἙξ -α-ία ἅτχις dcaccmbmS µε,
Σια; ας τς ὄνντετιμμασς r3 -αξφ
ErTptclá αἰχωελυστις dIsClIk. Xn στ λαις ἁνὼ-
fld. αα λεία. βγαντ.ν Rogecvc Caxror, παὶ
ἥμεςεν πτας-διὕτως. dpawLloc Uk τάντας ττὶς
παν λε ντι. Σαηηνπι στις zarjeei Xue ὀέξαν
ντ: CxcÜÓCD . ία μμε σὺςφςεζσυνης fco πεν-
dere. mmrcccolqaw "έξις Ατὶ σνεέµατες ὦχη-
Pup. α. 7.5.

"U αξ-σ-α τι πας &TITDDCIÍ ic——uyEIS
Kiciuos xz-x χα οι ToóILEu στις. Xdgpae δεςιςν
σουτ τάς τετρ ας 522. ται, Il2eTITIIP
z.—Ll: ἅγκαια-. Kr. doi ἄγριον ἐσὸ δυο τῷ
ἁπίῳ rpsusrcr Ὀυτύμας., ὡς E) Τοιαᾷ- ο«ωξεεσβας
TQ). δ.νιος i2 ο χα: θες σασςς xr-I c Ev
dun l— ocu Πστέαας ce Γνδυύμαςι χρίστα.
QE 1.» 1224 Ίσως. Έστε .χας, ID-xX Ἑπεατις,
zl: γηιάσαως CX. dx XXL Σμήαωτης d χα λτῆς. 52
x1-z τν ὡς ix XkrÍd των παρων. EXIE Cea
κό --τα.. Ἐσ' $dm via iis im τν Ex ὀένης Ἱςς-
ix. ἆτκα.ητι XanIT. il-—r2:d2- τὰ Πες σα.
Ou σσ iláchq χρίσµας: ααχρω ας ταῖς IATER
ἄκαιως. Ἡ vza i» τιᾶξδα Έχει Ἐπχίαεταν Ἀτκί-ας
Ἀικδιὰ cul] 6 ài cuc. Ígizi) τὰ ἃ δες, ἆ
Ori. σπω. ἕκσ-αν ἆ- αλ. ἴσεως TIGI ταις αξτήχη.ς
11.. » Uz iz τη vegan ἆ ἡρωτάς zT. oc
&.vS4SY Iycorcsk qu. Kil Tm στου P—RATXYT£. M3À

2^2:X..

σσ x2L 5 χα σποτ ντους.

T oum dz

ed iik. . RT

δι

COMMENTARII IN ISAIAM.

2619

Ὡς μὲν οὖν Geb; yopnyet τὸ Πνεῦμα τῇ κτίσει, A cujus gratia unzit me, adjecit, ut causam non omit-

€; 65 ἄνθρωπος δέχεται. A , χατὰ Aouxdy, ὡς ἓν
Ναζαρὲθ Ὑενόμενος εἰσῆλθεν εἰς τὴν Συναγωγὴν, καὶ
τὸν Ἡσαῖαν ἀνοίξας εὗρε τουτὶ τὸ ῥητὸν, πτύξας
ἔφη * Σήµερον fj Γραφὴ αὕτη πεπλήρωται. Κατ) ab-
τὸν Ὑὰρ τὸν χαιρὸν συνέθη xal βαπτισθῆναι, xal
τὸ Πνεῦμα χατελθεῖν ἐπ᾽ αὐτὸν ἓν εἴδει περιατερᾶς'
μεθ) ὃ πειραθεὶς ᾖλθεν εἰς Ναζαρὲθ, καὶ πεπληρᾶ-
σθαι την Γραφὴν ἀπεφήνατο.

teret; qni se eos antea in tempore congregaturum
dixerat. Ut Deus igitur, spirittm creature sugge-
rit; recepit autem, ut homo. Itaque, quod apud
Lueam legimus, cum Nazaretli synagogam ingres-
sus, aperto Isai» Hbro, in verba ista incidisset "*;
eodem complicato, esse eo die completam Seriptu-
ram affirmavit. Contigit emrim eo tempore, ut ba-
ptizaretur; ut Spiritum etiam in columbz forma in

se admitteret. Quibus demum absolutis, in Nazareth ingressus est, et ibi completam esse Scriptu-

ram pronuntiavit.

Τινὲς δὲ, ὡς εἴρηται, ἐπὶ τὸν τῆς γεννήσεως χαι-
ρὸν ἔχειν φασὶ τὴν ἀναφορὰν τὸ, ἄχρισέν µε. HARv
μετὰ τὸ βάπτισμα φαίνεται χηρύσσων τὴν βασιλείαν
τῶν οὐρανῶν (ὅπερ hv εὐαγγεΊίζεσθαι τοῖς ατω-
χοῖς) χαὶ τοὺς μαχαρισμοὺς ἐχτιθέμενος. Καὶ laco
δὲ τοὺς συ»τετριµµένους τῇ καρδίᾳ, θεραπεύών
ἐπαγγελίαις, καὶ λέγων ' Μαχάριοι οἱ πενθοῦντες,
ὅτι αὐτοὶ παβαχληθήσονται. Καὶ µαχάριοι οἱ χλαίον-
τες, ὅτι γελάσονται, Καὶ τοῖς δὲ αἰχμαλώτοις ὑπὸ
δαιμόνων ἔθεσιν ἄφεσιν ἐχήρυττε, τοῖς μαθγταῖς
εἰπών * Πορευθέντες µαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη,
βαττίφοντες αὐτοὺς, ἐπ᾽ ἀφέσει δηλονότι πλημμελη-
µάτων ' ot xal ἀθλεφίαν ἑνόσουν, τῇ πολυθέῳ πλάνῃ
δουλεύοντες. Διόπερ àv. τοῖς προλαθοῦσιν ἔφασχεν ὁ
Πατήρ * Ἰδοὺ, τἐθειχά σε εἰς φῶς ἐθνῶν, ἀνοῖξαι
ὀφθαλμοὺς τυφλῶν, ἐξαγαγεῖν ἐχ δεσμῶν δεδεµένους.
Καὶ πτωχοὶ δὲ σαν, ὡς παντὸς ἀγαθοῦ νοσῄσαντες
ἔνδειαν, ἐλπίδα μὴ ἔχοντες, καὶ ἄθεοι ἐν τῷ κόσµῳ,
El μὴ, ἄρα τοῖς πτωχοῖς τῷ πνεύματι δεδωρῆΏσθαί
Φησι τῶν δι αὐτοῦ χαρισµάτων τὴν ἄφθονον χορ-
ηγίαν. Συντεεριµµέγους δὲ ἄλλως τοὺς ἁσθενῆ τὴν
καρδίαν xal εὐδιάθρυπτον ἔχονταςφ, ὡς ἀντιστῆναι
μη δύνασθαι ταῖς τῶν παθῶν προσθολαϊς, αἰχμαΛώ-
tuy Ob δίχην τούτοις δουλεύοντας * ἁρμόσει δὸ xai
τοῖς ἐξ Ἱσραὴλ τὰ λεγόμενα. O0 γὰρ Tfjv ἐπὶ γῆς ὁ
ποιῶν χρηστότητα, οὐκ ἣν , ἕως ἑνός, Οὐχοῦν πάν-
τες υἱοὶ νυχτὸς ὄντες xal σχότους, quib; vYsyó-
vast τέχνα. Διηύγασε γὰρ αὐτοῖς ἡ ἡμέρα, xaX ὁ
τῆς διχαιοσύνης ἀνέσχεν ἥλιος, xal λαμπρὸς ἀνέτει-
λεν ἑωσφόρος.

Non desunt tamen, ut dictum est, qui quod, unzit
me, addidit, ad nativitatis tempus referri arbitren-
tur. Sed manifestum est, post baptismum secutam
esse ecelestis regni per eum promulgationem ; quod
est pauperibus evangelizare : esse denique beatitu-
dimum genera ab ipso explicata. Sanabat deinde
contritos corde, admoto promissionum remedio,
cem beatos qui lugerent, esse doceret, quoniam
consolationenr essent nacturi ; beatos item qui fle-
rent, quoníanr risuri ". Gentibus preterea, qui a
damonibus captivi detirrebantur, dimissionem an
nentiat ; cum discipulos alloquens, ad gentes omnes
proficisci, 706) easque docere, et baptizare, in
remissienem peccatorum videlicet, imperavit **;
que dudum cacitate laborantes, ut vanz deorum
multitudini serviebant. Qno factum est, ut in su-
perioribus, ewnr se in lucem gentium posuisse, ut
oculos czcis aperiret, ut de vinculis eos educeret,
qui in ipsis essent comstricll, Pater affirn:aret.

C Erant vcro et pauperes, qui bonorum omninm pe-

puris laberarent; qui spe carerent; qui Deum in
mundo non agnoscerent. Sin minus, iis eerte, qui
spiritu pauperes sunt, ingentem esse gratiarum
suppeditatam copiam signiflcal : contritos autem
alias eos ipsos, qui ita corde sumt imbecillo et prz-
fracto, ut affectuum insultibus minime queant
obsistere; sed illis, captivorum more, pareant et
famulentur. Conveniant vero ei Israelitis etiam quae
dicuntur. Non enim erat in terra, qui, quod lone-
stuin esset, faceret, non erat, ne unus quidem '*.

l'aque, cum filii noctis essent omnes et tenebrarum , iu lucis filios evaserunt. lllis enim dics ipse, et
qui Sol justitize dicitur "^, aurora denique lucida, illuxit.
Κεχρίσθαι δέ φησι xal ἐγιαυτέγ Κυρίου xa- D — Ait vero etiam unctum esse, ut proclamaret. an-

Ίέσαι δεκτὸν, τὸν τῆς ἑνανθρωπήσεως χαιρὸν
οὕτως εἰπὼν, tv ᾧ διάγων ἐπὶ γῆς, que ἡμέρας
τοῖς προσιοῦσι παρείχετο. Ὡς γὰρ ἡλίῳ διχαιοσύ-
γης ὁ τοιοῦτος προσῆχεν ἐγιαυτός..Μήποτε δὲ τὸν
μέλλοντα αἰῶνα δηλοῖ, ἑἐφ᾽ ὃν τὰ τῆς ἑαυτοῦ δι
δασχαλίας ἀνέπεμπεν, ὅτε Οὐχ ἥλιος, οὗ σελήνη,
àXA' ἔσται σοι, rot, Κύριος φῶς αἰώνιον; διὸ Kv-
ρίου λέγεται &viavtóc, ὡς ὑπ αὑτοῦ φωτιζόμενος,
xal δεκτὸς, 1) χατὰ τοὺςλοιποὺςν εὐδοκίας. Ἐκεῖνος
Υάρ ἐστιν ὁ χαταθύµιος τῷ θεῷ, ὁ αὐτὸς ὧν xal
ἡμέρα ἀνταποδόσεως, ὅτε τὰς ἁμοιθὰς οἱ χατὰ τὸν
παρόντα χεχµηχότες βίον κηµἰζονται. Τινὲς δὲ δεκτὺν

"Luc, iv, 17,
1,2. "''* Isa. Lx, 19,90.

7"! Matth, v, 5; Luc. vi, 21. 7* Mattb, xxvin, 18-20,

num Domini acceptabilem : ita nimirum incarna-
tionis tempus innuens, quo, cum in terris versa-
retur, lucem diei venientibus ad se praebebat. lluic
enim, tanquam Soli justitiz, talis est avnus debitus
et commodus. Annon vero futurum seculum sigui-
ficasse putandus; ad quod, qux ad do«trinam
suam pertinent, remisit; quo tempore non sol,
non luna tibi futura est, inquit 193, sed Dominus,
jux ipsa sempiterna? quo fit, ut. annus. Domini,
tanquam ab ipso lucem habeat : et acceptabilis, vel
secundum alios, comprobationis, uomipelur. Est
enim Deo gratus ille, et acceptus; quippe qui dies

" Psal. xi, 2, 9... ὃν Malach.

9613 PROCOPII

GAZ.EI 2611

etiam sit reir.butionis, quo laborum suorum in hac A ἐγιαυτὸν, xa0' ὃν ἑσταυρώθη φασί. Asxtol γὰς τότε

vita mercedem quique laturi sunt. Alii tamen an-
num acceplabilem, od illum, quo crucem pati Chri-
stuin contigit, referri voluerunt. Tum euim nos
esse Deo factos. accepiabiles, tum Patri per ipsum
oblatos. llinc etiam de grano frumenti dixisse 5,
cum mortuum esse contingeret, 701 multum
fructum editurum. Et rursum cum a terra esset
exaliatus, omnes ad se pertracturum "*. Itaque
eliam, cum esset e mortuis excitatus, sibi factam
esse potestatem omnem in celo οἱ in terra dice-
bat, missis ad gentes cum baptisino discipulis, cu-
jus beneficio remissionem adepii divine ipsius
nature participes cfficimur 17. Qui enim fuere ac-
cepti, anno illo acceptabili potiti sunt, de quo ἰο-
quitur Apostolus, cum adesse jam tempus accepta-
bile, adesse diem salutis, ait 15; quibus verbis ipsum
incarnationis tempus designavit, quo iis, qui cre-
diderant, quas fide tenebant promissiones exhi-
buit. Quod certe lex illa per Mosen tradita non
liabuit, quz praesenti szeculo praemia concludebat ,
vitz? prolixitatem, terrzeque bona, et pacem Πο:
minatim significans. Itaque et Zacharias ait : « In
fructuum ubertate habitabitur Jerusalem a multitu-
dine hominum et jumentorum, qua sunt in ea **. »

γεγόναµεν τῷ θεῷ xaX Πατέρι, χαρποφορηθέντες
δι) αὐτοῦ. Διὸ περὶ τοῦ χόχχου τοῦ σίτου ἔλεγεν' ε Ἐὰν
ἁποθάνη, χαρπὺν πολὺν φέρει.» Καὶ πάλιν *« "Όταν
ὑφωθῶ Ex γῆς, πάντας ἑλχύσω πρὸς ἐμαντόν. » Ad
xai ἀναατὰς ix νεχρῶν ἔφασκεν Ἐδόθη µοι πᾶσα
ἑξουσία ἓν οὐρανῷ, xai ἐπὶ τῆς γῆς, ἐπὶ τὰ ἔθνη
πέµπων τοὺς μαθητὰς, xat τὸ βάπτισμα, δι’ οὗ λα-
θόντες ἄφεσιν, τῆς θεἰας αὐτοῦ φύσεως γεγόναμεν
χοινωνοί. Δεκτὸν γὰρ ἐνιαυτὸν ol δεχθέντες ἑχκτί-
σαντο, περὶ οὗ Παῦλός φησιν’ ε Ἰδοὺυ νῦν xatph;
εὐπρόσδεχτος * ἰδουὺυ ἡμέρα σωτηρίας, καὶ ἀνταπο-
δόσεως, » 6 f τῆς ἑνανθρωπῄσεως ὑπΏῆρξε χαιρὸς, καθ᾽
ὃν τοῖς πιστεύσασι τὰς Ev. ἑἐλπίσιν ἐπαγγελίας ἁσ-
ἐξωχεν * ὅπερ ὁ διὰ Μωσέως νόμος οὐκ ἔσχε, τῷ παρ-

B όντι Bio περιχλείων τὰς ἁμοιθὰς, μαχροημέἑέρευσιν

λέγων, χαὶ yz, ἀγαθά, xaX πολέμων ἁγαλλαγὰς, διὸ
καὶ Ζαχαρίας φησί. « Κατάχαρπος οἰχηθήσεται Ἱε-
ρουσαλὴμ ἀπὸ πλίθους ἀνθρώπων, xal Χτηνῶν τῶν
ἐν αὐτῇ. » Καὶ πάλιν ' € Ἔτι καθῄήσονται πρεσθ΄ύτεροι
ἓν ταῖς πλατείαις Ἱερουσαλὴμ, ἕκαστος τὴν ῥάθδον
αὐτοῦ Ev τῇ χειρὶ αὐτοῦ ἔχων ἀπὸ mf onc ἡμερῶν,
καὶ αἱ πλατεῖαι τῆς πόλεως πλησθήσονται πα:δᾷ-
ρίων καὶ χορασίων παιζόντων. » Ὁ δὲ Σωτὴρ τῷ
μέλλοντι τὰς ἁμοιθὰς ταμιεύεται.

Et rursum: « Adbuc sedebunt seniores in plateis Jerusa'em, unusquisque virgam suam in manu sua ha-
lens. pre multitudine dierum; et platez civitatis implebuntur puerilis, et puellis ludentibus **. » At Sal-
vator qu;e quisque meruit, in futurum s:eculum recondit.

Dicas vero οἱ retributionem 60 etiam tempore C
faciam 6940 intelligi, quo humanitatem contigit
*ssunere, tunc enim diaboli, a quo ipsi concul-
cabamur, vires esse excisas et superatas. Quo fit,
ut apud Davidem, eorum, qui redempti sunt, per-
sonam in bunc modum loquentem introducat:
« Quoniam fecisti judicium meum et causam
neam, sedisti super thronum qui judicas justitiam.
Increpasti gentes, οἱ periit impius **. » De quo
sunt et ista rursum : « Quxretur peccatum illius, et
non invenietur **, » Et ista. etiam Salvatoris :
« Nunc judicium est mundi hujus. Nunc princeps
minii hujus cjicietur foras **. ». Ait. vero οἱ se
Wleo unctum esse, ut. omnes. qui ἰωφεαΠί conso-
letur, « Beati enim, inquit, qui lugent, quoniam
ipsi consolabuntur **, » Addit praterea , Lugenti-
bus Sion glorium se collaturum. Lugebant enim,
«qui inter Judivos. sancti erant, populi. calamitates.
Cniusmoedi Paulus ipse etiam | fuit, qui se tristitia
702 2deo magna οἱ continuo animi dolore fra-
trum nomine cognatorumque suorum secundum
carneur laborasse. asserit, ut. pro illis. anathema
lieri preezretur *?, Et istis igitur. gloriam. daturus

D

Εἴποις δ ἂν xal ἀνταπόδοσιν ἓν τῷ τῆς Evav-
θρωπήσεως γεγονέναι χαιρῷ. Thv ΥὰΧ; τοῦ καταπα-
τήσαντος ἡμᾶς δ.αδόλον χαθεῖλεν ἰσχόν. Διὸ παρὰ
Δαθὶὸ τὸ τῶν λελυτρωµένων ἐξομολογησάμενον πρόσ-
ὦπον ἐπιφέρει * «€ "Ort. ἑποίησας την κρίσιν µου,
καὶ τὴν δίχην µου, ἐλάθισας ἐπὶ θρ2νου ὁ χρίνων
δικαιοσύνην. Ἐπετίμησας ἔθνεσιν, xai ἁπώλετο δ'
ἀσεδής. » Περὶ οὗ πἀ)ιν φησίν 'εΖητηθήσετα: fj
ἁμαρτία αὐτοῦ, xai οὗ μὴ εὑρεθῇ. » Καὶ ὁ Σωτλο
6k λέγει « Νῦν χρίσις ἐστὶ τοῦ χόσµου τούτου, νῦν
ὁ ἄρχων τοῦ χόσµου τούτου ἐχθληθήσεται ἔξω. »
Κεχρίσθαι δὲ φησι xal παρακα]έσαι «πάντας
τοὺς πεγθοῦντας * « Μαχάριοι γὰρ, φησὶν, ol -τεν-
θοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παραχληθέσονται. » Αλλά xa
τοῖς τὴν Σιὼν πενθοῦσι δώσει δόξαν. Ἐκπένθουν
Υὰρ οἱ παρ) Ἰουδαίοις ἆγ'οι τὴν ἔκχπτωσιν τοῦ λαοῦ.
Τοιοῦτος ἣν ὁ Παῦλος λέγων * ὅτι Λύπη iol ἐστι, xol
ἁδιάλειπτος ὀδύνη τῇ καρ»ίᾳ μον ὑπὲρ τῶν ἁδελςῶν
µου τῶν συγγενῶν χατὰ σάρκα, ὑπὲρῶν xai ἀνάθεμα
γενέσθαι προσηύχετο. Καὶ τούτοις οὖν δώσει δόξαν.,
xal ávtl σποδοῦ, fjv χατεπάσαντο δεόµενοι τοῦ.
Θεοῦ δι αὐτοὺς, εὐφροσύνης ἄλδιμμα., xaloroAhr
ἔνδοξον , àv0' ὧν ὑπὲρ αὐτῶν ἐν ἀκηδέᾳ γεγόνασι.

est, pro cinere. (quo. fuerunt. aspersi cum Deum propter ipsos precati sunt) /etitie unctionem, et. ami-
€um gloriosum ; quod illorum nomine tristitia et marore affligi se voluerint.

Non desunt tamen, qui ad eos, qui ante adven-

7 Joan. xi, 912575 ip.

52. " Matth xxvi,
Mit. 4$, ο, Psal. is, 5, 6,

"Psal; x, 155 I Joan,

18 20.

Tui; δὲ τοὺς πρὸ τῆς ἐπιδημίας τοῦ λαοῦ xas-

15Η Cor. vi, 9. 7? Zachar, n, 4.
An, οἱ. δὲ Maius v, 3.

eo Z »
" Ho.n, ix, 3 achar

VABULE LECTIONIS.

2615

COMMENTARII IN ISAIAM. 3

9040

βοῦντας τὰς ἁμαρτίας φασὶν, oi καὶ προσεδόχων A Lum, populi peccata /ugebant, referant ; qui etiam

τὸν δικαιοῦντα τῇ πίστει τὸν &ocÓT), ἅγιοί τε ὄντες,
κχὶ τὰς προφητείας εἰδότες. Βρέφος Υ οὖν ὁ Συμεὼν
bi ἀγχάλαις λαθὼν τὸν Χριστὺν, ἰδεῖν ἐξομολογεῖτο
€ QU; εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν, xaX δόξαν λαοῦ σου
dspati.» Καὶ Ζαχαρίας ὁ Ἰωάννου πσι]ρ, ὅτι
ἐπεσχέφατο, xaX ἐποίησεν λύτρωσιν τῷ λαῷ αὐτοῦ.
Καὶ Ναθαναϊλ, "Ov ἔγραφε Μωσῆς xat οἱ προφῆται,
φησὶν, εὑρήχαμεν Ἱησοῦν. Πεγθοῦσιν οὖν αὐτοῖς
ἢ διὰ Χριστοῦ παρἀκ.ησις δέδοται. Τὸ δὲ ἄ ειμμα
τὸ τῆς εὐφροσύνης παρίστησιν ἱλαρόν. Ἐλόθη δὲ
αὐτοῖς xal δόξα Χριστός * 1), ὥς φασέ τινες, ἐπειδὴ
τέθεινται αὐτῆς χκαθηγηταὶ, χα) διδάσχαλοι * xol
τέχνα ὄντες τῆς Ἰονυδαίων Συναγωγῆς εἰς πατέρας
ἐγένοντο. Πρὸς fj» φησιν ὁ Aa61/5 * ᾽Αντὶ τῶν πατέ-

pov» σου ἐγενήθησαν οἱ υἱοί σου. Καὶ γοῦν Παῦλος Β

ἔγραφε tol; μαθηταῖς * Ἐν γὰρ Χριστῷ Ἰησοῦ διὰ
τοῦ Εὐαγγελίου ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέννησα. Καὶ ἄλλως δὲ
δύ5αν ἑδέξαντο, ποτὲ μὲν Ἀχούοντες: ᾿Ασθενοῦντας
0εραπεύετε, δαιμόνια ἐχθάλλετε , νεκροὺς ἐγείρετε,
πρτὰ δὲ, "Y usi; bass τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Εἶτά φησι;
Καὶ χὀληθήσογται γεγεαὶ δικαιοσύνης φύτευμα
Κυρίου εἰς δύξαν'., δηλονότι οἱ χαταξιωθησόµενοι
τοῦ δεκτοῦ ἐνιαυτοῦ. Σύμμµαχος δὲ ἀντὶ τοῦ γεγεαὶ,
φτσὶν ἰσχυροί. Χρηματίζουσι γὰρ οἱ ἐξ ἐθνῶν, γέ-
vog; ἐχ.ἰεχτὸν, ἕθνος ἅγιον, λαὸὺς εἰς περιποίησι»,

plantatio Domini in gloriam :

sanclitatis et prophetica cognitionis gloria illu-
stres eum, a quo per fidem justificareturimpius, ex-
spectabant. Pusionem quippe Simeon ipse cuiu
Christum in brachia accepisset : « Lumen se ad
revelationem gentium, et gloriam populi ἐδγαοί in-
(ueri professus est **. » Asseruit et Zacharias,
Joannis pater, inspexisse Dominum, populumque
suum redemisse 9. Dixit denique et Nathanael,
quem suis scriptis Moses ipse, et prophet: designa-
rant Jesum se invenisse 35. Est igitur ipsis lugen-
libus per Chriatum allata consolatio. Signilicat deinde
unctionis numen, ipsam l«titie hilaritatem. Est porro
et illis gloria, Christus ipse tributa. Vel id, juxta
uonnullorum opinionem, eo retulit ; quod ejus duces
et magistros sibi praefectos haberet, qui et ipsi
Judaica Synagog:e filii, in patres evaserant ; de qua
Davidem esse locutum non ambigimus, cum pro
patribus natos esse filios affirmavit **. Et Paulum
eliam, cum discipulos suos alloquens, eos se in
Christo Jesu per Evaugelium genuisse scribit ?*.
Alias vero el gloria affecti sunt; qui infirmos qui-
dem sanandi, qui deemonia ejiciendi, qui mortuos
etiam suscitandi potestatem acceperunt ?! ; qui de-
nique lumeu se gentium fleri audiverunt **. Se-
quitur deinde : Et vocabuntur generationes justitia

ii nimirum, qui acceptabili anno dignos se prabuerint. Sed pro quo

geuerationes habemus, fortes dixit Symmachus. Sunt enim, qui de gentibus exsistunt, genus electum,

geus sancta, populus acquisitionis ??,

Διχαιοσύγης δὲ γενεαὶ τῆς ἓν Χριστῷ xa sv tiv C. 703 Justitie vero generationes, ejus, quz in

νγόμῳ νιχώσης. € Ἐὰν γὰρ pij περισσεύσῃ, φησὶν,
$ δικαιοσύνη ὑμῶν πλεῖον τῶν Τραμµατέων xol
Φαρισαίων, οὐ ph εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν
οὐρανῶν, 2 ἣν δινυσαν loxvpol Ὑεγανότες, ὡς ἑξ-
έδωχε Σύμμαχος. Φύτευμα δὲ Κυρίου, ὡς θεοῦ γεώρ-
qt0v, περὶ ὧν ἔψαλλεν ὁ Aa6ió * « Πεφυτευμένοι ἐν
τῷ οἴκῳ Κυρίου, ἓν ταῖς αὖ) αἵ; τοῦ θεοῦ ἡμῶν ἔξαν-
θήσουσι. » Καὶ Παῦλος δέ φησιν’ « Ἐγὼ ἐφύτευσα
ὑμᾶς, ᾽Απολλὼς ἑπότισεν, ὁ δὲ Θεὸς ηῦξανεν, » Xov-
άδει xai τὸ, « ΔίΧαιος ὡς φοῖνιξ ἀνθήσει.;, Kal
οἰκοδομήσουσυ' ἐρήμους aluríac * τῶν πρὶν ἑρή-
{ων ἐθνῶν τὰς φυχάς, χουν, qaaí τινες, τὸ πλῆ-
00; ἐμφαίνει τῶν διὰ πίστεως χεχληµένων, ὡς δεῖ-
cÜxi πό.Ίεων ἑτέρων ἐν ἐρήμοις Ὑενησοµένων *

Christo est, et legalem superat: «Nisienim abunda-
verit, inquit, justitia vestra, plusquam Seribarum et
Pharissorum , non poteritis in regnum colorum
ingredi **; » eamque absolutam et perfectain red-
diderunt, qui fortes se, ut est a Symmaclio red-
ditum, prasiiterunt. Est. vero plantatio Domini,
tanquam Dei agricultura: de quibus sunt illa Da-
vidis: « Plantati in domo. Domini, in atriis Dei
nostri florebunt *?, ». Et Apostoli : « Ego plantavi
vos ; Apollo rigaviL;. Deus autem incrementum de-
dit **. » Quibus convenit οἱ illud: « Justus ut
palma florebit. » Sequitur deinde: Et cdifica-
bunt deserta. sempiterna , quibus desertarum aniea
gentium animas intelligit. Vel certe (aiunt non-

ἤγουν τὰς ἐκχλησίας τὰς πρὶν ἐρήμους θεοσεθείας. D nulli) eorum ingentem adeo numerum, qui per

Καὶ ἤξουσιν ἀ.11ογεγεῖς, ποιµαίνοντες τὰ πρύδατά
σου. Tov γὰρ προτέρων ἐχθεθλημένων (πρὸς οὕς
τις λέγει προφίτης * « Ὦ ποιμένες Ἱσραήλ"' μὴ
ῥόσχκουσιν οἱ ποιμένες ἑαυτούς; οὐχὶ τὰ πρόθατα
ῥόσχουσιν οἱ ποιμένες; » πρὸς οὓς ἔλεγεν ὁ Σωτήρ’
« Αρθήσεται ἀφρ᾽ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ, xat
ἑοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς χαρποὺς αὐτῆς »),
ἀντὶ τοῦτων ἐθνιχοὶ ποιμένες κατέστησαν. Ἐν-
ταῦθα 0b σαφῶς τοῦ νόµου µετάθεσιν, xal τῆς χατ᾽
αὐτὸν ἱερωσύνης παρίστησι, µηχέτι τῶν ἐκ Λευῖ

96 Luc. iu, 22,
** Mauh., v, 14.
xc, 12.

5" Luc, 1, 68.
, "Jp Petr. 5,9.
9^ Ezech. xxxiv, 92.

*5 Joan. 1, 40,

"7? Matth. xxi, 42.

59 Psal. τιν, 417.
** Matth, v, 20.

lidem vocati aunt, fuisse demonstrat ; ut civitatibus
aliis, quae in solitudinibus construantur, opus sit :
vel etiam Ecclesias ipsas innuit, quz pietate Dei-
que cultu fueraut antea destitutze. Adjicit porro
teniurqs esse alienigenas, qui oves ejus pascant.
Prioribus enim expulsis ad quos sunt illa proplietze
cujusdam :«O pastores Israel, nunquid semetipsos
pascunt pastores ? Ánmon oves pascunt pastores 541)
Et illa Salvatoris: «Auferetur a votis regnum Dei,
et dabitur genti, qux edat fructus. ος. In

ο, Matth. x, 8,
nt, ὐ. 9 Psal.

** T Cor. sv, 15.

*5 Pu xci, 14. ?* bL Co-

2041

PROCOPII GAZEI

2045

eorum locum qui de gentibus exsistunt, pastores A λειτουργούντων. "Hv. γὰρ αὑταῖς ἁδάκιμον ο) ápri-

justituti sunt. Hic enim aperte legis et sacerdotii
ejus translationem indicat ; nullo amplius de Levi-
tarum genere auperstite; quorum erat improba
tum, et ab usu remotum argentum. Quo factun
est, ut de gentium numero in illorum vicem sub.
irent aratores et vinitores. Quoniam enim qui cre-
dunt,perszepe in Scriptura vitis et hortus appellan-
tur: et bic etiam non absimili intentione aratorum
et vinitorum nomina usurpavit. Non illi igitur id
honoris sibi abripiunt ; sed a Deo vocati potius ac-
cedunt. Fuere praterea pastores in lege viticola-

ριον. Οἱ τοίνυν ἐξ ἐθνῶν xal ἁροτῆρες Ysyóven,
xal ἀμπε.λουργοί. Ἐπεὶ γὰρ ἐχλεχτὴ yv, αέχληντει
πλεισταχοῦ τῆς Γραφῆς οἱ πιατεύσαντες, xal ἆμπε-
λὼν, xal «mo, ' ἀναλόγως ἁἀροτῆράς φησι, xx

ἁἀμπεουργούς. Οἀκοῦν οὐχ αὑτοῖς ἁρτάξουσι τὸν

"ttp, κέχληνται 6$ μᾶλλον παρὰ θεοῦ. Καὶ οἱ χατὲ

vépov i δὲ ποιμένες ἀμπελῶνος ἐχλήθησαν Υεωργα.
περὶ ὧν φησιν ὁ Σωτήρ * Τί ποιήσει ὁ Ἑύριος τοῦ
ἀμπελῶνος τοῖς xaxoic Υεωρχοῖς; Tol; οὖν ἀντὶ τοή-
των ὁ προρήτης Φφησίν * Ὑμεῖς δὲ ἱερεῖς Κυρίου,
κ.ηθήσεσθε «ειτουργοὶ τοῦ Θεοῦ vio».

rum nomine significati; ad quod Salvator ipse respiciens, quid malis vinez cultoribus facturum Θο-
minum 704 arbitremur, interrogat *. Illos igitur, qui in istorum locum subierunt, propheta alloqni-
tir : Cum Domini sacerdotes Dei nostri ministros vocalum iri adjicit.

Quinam autem alii, quam Ecclesiz vinitores, for- B — Tivec ἀλλ ol 6 τῆς Ἐχκλησίας ἆμπε.1ουργοὶ , «1

titudinem gentium vel abundantiam (ut. Aquilz plo-
cet) comesturi sunt ? Nullus enim cibus eque pa-
storibus Ecclesi: congruit, atque ipsa gentium, qua
per istos salutem adepta, sunt, fortitudo. Fueriut
vero isti, qui fortitudinem suam ferendo et patiendo,
in veritatis assertione ostentarunt. A'ljicit porro in
divitiis etiam fore admirabiles. Sed est de gentium
divitiis intelligendum ; de quibus ad Corinthios ita
scribit Apostolus: « Gratias ago Dco meo per
Jesum Christum, quod in onibus divites facti estis
in illo, in amni verbo et in omni scientia: sicut
testimonium Christi confirmatum est in vobis, ita ut
nihil desit vobis in ulla gratia *. » Sunt tamen,
qui per fortitudinem gentium, collatos a potentissi-
inis, qui de gantibus vocati sint, honores intelli-
gant. Vel id ideo adjectum esse, quod gentium vires
(sive illustres »pud eas, sive szculari sapientia
exercitatos intelligas) idorum superatura sit oratio.
Laudem enim et gloriam ideo adepti sunt, quod
ipsis superiores se presiiterunt. Sunt namque do-
ctorum gloria qui mystice corum institutionis
auxilio salutem adepti sunt. Cujusmodi qui fue-
rint, terram possidebunt, omnibus potiti videlicet,
non Judaea sola, ut ii olim: in quos divisa est hx-
reditas per Jesum Nave, qui veri Jesu typus fuit,
4 quo altera illa et pr:estantior hzreditatis facta est
divisio, de qua.sic legitur in Psalmis: « Postula a
me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et funi-
cujuu tuin, terminos terra *; » quam divisit Do-

xai τὴν Ισχὺν κατέδονται τῶν ἐθνῶν ; fj χατὰ τὺν
Αχύλαν, τὴν εὐπορίαν. 0ὐδὲν γὰρ τοιοῦτοβρῶμα
τοῖς τῆς Ἐκκλησίας ποιµέσι κατάλληλον, ὡς d
ἰσχὺς τῶν 8v αὐτῶν σωζοµένων ἐθνῶν. Οὗτοι δ ἂν
εἴεν οἱ τὴν ἰσχύν διὰ τῆς ὑπομονῆς Ev τῇ ὑπὲρ
ἀληθείας ἐπιδειξάμενοι µαρτυρίᾳ. ᾽Αλλὰ καὶ ὁν τῷ
π.Ίούζῳ, φησὶ, θαυμασθήσεσθε. Τὸν δὲ τῶν ἐθνῶν
τ.1οὔτοΥ, ἀφ᾽ ὧν ὁ Παῦλος γράφει Κορινθίοις, νοή-
σομεν’ εΕὐχαριστῶ τῷ θεῷ µου διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ,
ὅτι ἓν παντὶ ἐπλουτίσθητε ἓν αὑτῷ, Ev παντὶ λόγῳ,
xal πάσῃ γνώσει, χαθὼς τὸ μαρτύριον τοῦ Χριστοῦ
ἐθεθαιώθη ἐν ὑμῖν, ὣς τε μὴ ὑστερεῖσθαι ὑμᾶς ἐν
μηδενὶ χαρίσµατι. » Τινὲς δὲ ἰσχὺν ἐθνῶν, τὰς Ex
τῶν δυνατωτάτων τιμὰς λέγουσιν, οἵπερ ἂν εἴεν ἐξ

C εθνῶν χεχληµένοι, ἢ ὅτι ὁ παρ) ὑμῶν Ἀ ἐπιχρατή-

cet λόγος τῆς δυνάµεως τῶν ἐθνῶν, Ἡ τῶν παρ'
ἐχείνοις λαμπρῶν, 1) τῶν νγοσμικὴν Ἱσχημένων σο-
φίαν. Τούτων γὰρ κατισχύσαντες ἑδοξάσθτσαν.
Καύὐχημα γὰρ διδασχάλων οἱ διὰ τῆς αὐτῶν σω-
θέντες µμµυσταγωγίας * οἱ δὲ τοιοῦτοι 2.ἆπρονο-
µήσουσι τὴν γῆν, πάντων ἐπικρατήσαντες, ἁλλ᾽ οὗ
µόνης Ἰουδαίας, κατὰ τοὺς πάλαι κλτροδοτηθέντας
ὑπὸ Ἰησοῦ Ναυὴ, ὃς τύπος ἂν τοῦ ἀληθινοῦ Ἰησοῦ,
τοῦ τὴν δευτέραν xal χρείττω πεποιηµένου κληρο-
δοσίαν, περὶ fi; φησιν kv Ψαλμοῖς * « Λἴτησαι παρ)
ἐμοῦ, xaX δώσω σο: ἔθνη «ἣν χληρονομίαν σου, xal
τὴν χατάσχεσἰν σοὺ τὰ πέρατα τῆς γῆς, » fv δι-
ένειµε τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, ἄλλονυς ἀλλαχοῦ δια-
πέµψας χαίροντας ἐν αὐτῷ, χαὶ ὥσπερ τινὰ στἐφα-

minus discipulis suis, cum alios alio dimitteret D vov περικειµένους τὴν εὐφροσύνην, οὐχ £v προσ-

alacres animo, eL veluti quadam wtitig corona rc-
dinitos, id est non. fluxam et. momentaneam, sed
bonorum stabilitate perpetuam et sempiternam
mercedem hahenles. Fient vero ista, adjicit, quo-
niam justitiam quidem diligo ; odi") autetn ra-
pinas ex iniquitate malorum demquum, qui homi-
num animas quondam diripiebant. Quo factum est,
ut non in Judaos tantum, sed in mortales etiam om-
nes gratiam meam effunderem. Sed notandum est,

«uo loco. justis habemus, in veritate ceteros omnes. interpretari :

xalpoi; ἔχοντας τὴν ἀντιμισθίαν, ἀλλ iv. ἀεὶ δια-
µένουσιν ἀγαθοῖς. "Εσται δὲ ταῦτα, φησὶν, ἐπειδὴ
δικαιοσύνη» μὲν dyazó, μισῶ δὲ τὰ ἐξ ἀδικίας
ἁρπάγματα τῶν πονπρῶν δαιμόνων τὰς ἀνθρωπί-
vag πάλαι διαρπαςόντων ψυχάς. "00εν οὐκ Ἴου-
δαίοις µόνοις, ἀλλὰ πᾶσι, τὴν ἐμαυτοῦ χάριν ἕξ-
έχεον. "Avo δὲ τοῦ δικαἰοις, ἓν ἆ.Ίηθείᾳ πάντες Ep-
μήνευσαν οἑλοιποί. Ὡς τε ob δια γευσθἡσεται αὐτῶν ὁ
µόχθος: ἀλλ᾽ ἐν ἀληθείᾳ καὶ αὐτοῖς φυλαχθήσεται.
unde non esse laborum mereede cari-

1105 constiterit ; sed ewndem illis in. veritate recondi servarique.

!* Matth. xxi, 40. * 1 Cor. 1, 4-7. ? Psal. τι, 8.

ΥΛΗ Ε LECTIONES.

€ yp. ἄλλο:, Ἡ. b To. αὐτῶν,

2619

- COMMENTARIL IN ISAIAM.

9C^0

Τινὲς δέ φασιν αἰτίαν εἶναι τούτους πρὶν ἀπελη- Α Sunt tamen qui causam esse dicant, cur istos
9 q

λάσθαι ποιμένας πλεονεξίᾳ χαίροντας, οἵπερ 1 "àót-
Xt πλουτοῦντες, χαθά φησιν ὁ προφήτης «θησαυ:
ρίξοντες ἑαυτοῖς ἀσέθειαν, xal ταλαιπωρίαν, εἰς
ἱτέρους αὐτὰ καραπέμπουσιν.» Ἔφη γοῦν ὁ Σολο-
pv, ὅτι πλοῦτος ἀδίχως συναγόµενος ἐξεμεθίσεται.
Περ) οὗ συστήµατος καὶ ὁ Δαθίδ φησιν’ « Πλὴν
µάτην ταράασεται. θησαυρίζει, xaY οὐκ οἶδεν vivi
συνάξει αὐτά. » Καὶ ἄλλως δὲ τοῖς ἐξ ἐθνῶν ἐδύθη
τῶν Ἱουδαϊκῶν διδασκάλων ὁ µόχθος, κατὰ τό;
ε Ἀρθίήσεται &o' ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ , xav
δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς χχρποὺς αὑτῆς. » Οἷς
xa) διαθήκην αἰών(δν διαθήσομαι, οὐ τὰ Μωσέως
ἐντάλματα, τὸ δὲ τῆς καινῆς διαθήχης µυστήριον"
ᾗ τὺν ἐλπίδα τὴν ἀτελεύτητον, Εἶτά φησι ' Καὶ yvo-

pastores avaritia deditos prius abegeril : quia in-
juste ditescendo, ut est apud prophetam, « The-
saurizantes sibi impietatem, et miseriam, in.alios
ea transmittunt *.. » Optime igitur Salomon, cum
divitias inique congestas evomi landem pronun-
liavit *.— De eongorie ejusmodi fuerint et illa
Davidis : « Verumtamen frustra conturbatur.
Thesaurizat, et ignorat cui congregabit ea *. »
Ei vero alias ad eos etiam, qui de gentibus sunt,
Uansiit Judaicorum doctorum labor, juxta illud :
« Auferetur a vobis regnum Dei, οἱ dabitur genti,
qux faciat fructus ejus ". » Ait praeterea se cum
eis [edus sempiternum. initurum ; non Mosis prz-
Cepia, sed recentis Lestamenti mysteria, vel fidem

σθήἠσεται ἓν τοῖς ἔθνεσι τὸ σπέρμα αὐτῶν * οὗ B perennem et immortalem, intelligens. Deinde adji-

τὸ σωματιχὸν, &g' ᾧπερ αὐχοῦσιν Ἰουδαῖοι, ἀλλὰ τὸ
λογιχὸν τῆς Ἐχκλησίας, ὃ παντὶ propior, ὡς ὑπὸ
θεοῦ τὴν αὔξησιν ἔχει. Σπάρµα Xp f| τὴν διδασκα-
λίαν, Ἡ τοὺς μαθητὰς προσήχει νοεῖν , οἳ xai ἐξ
αὐτῆς ὄψεως διὰ τῆς ἀγαθουργίας ὑπάρχουσι γνώ-
ριµοι, ὡς ἁγίων ὑπάρχουσι µαθηταὶ, σπέρμα ὄντες
οὐλογημένον ὑπὸ θεοῦ. 'Oxola τὰ θεῖα τῶν µονα-
ζόντων συστήµατα, περὶ ὧν ὁ Παῦλός φησιν; « Ol
G τοῦ Χριατοῦ Ἰησοῦ, τὴν. σάρχα ἑσταύρωσαν σὺν
τοῖς παθήµασι xaY ταῖς ἐπιθυμίαις" » ot xaX αὐτοὶ
εὐφρανθήσοκται ἐπὶ τῷ Κυρίῳ, οἷα δὴ τοιούτων
απέρµα γενόμενυι, περὶ ὧν ἔλεγεν' Καὶ εὐφροσύγη
αἰώκιος ὑπὲρ xsqaAnc αὐτῶν. Τινὲς δὲ τὴν ὅλην
(oiv. δύνασθαί φασι χαὶ ὡς ἀπὸ τοῦ προφἠτου ὰε-
γομένην νοεῖν. Ἐπεὶ γὰρ ὑπερθάλλουσαν ἔφη τοῦ
Δεασπότου φιλανθρωπίαν ἐπὶ τὸ χρεΐττον πάντα µετ-
οἴσοντος, Ὀὐκ ἐμὸς 6 λόγος, φησὶ, τῆς δὲ τοῦ Πνεύ-
µατος ἑνηχήσέως Θεοῦ µε πρὸς εὐαγγελισμὸν ἆνα-
δείξαντος τῶν µελλόντων ἁγαθῶν τοῖς ἓν πενίᾳ ve-
νησοµένων, ὡς ἂν ἴασιν δεξάµενοι φυχιχὴν ἑπανέλ-
θωσιν ἀπὸ sic χατὰ ταύτην αἰχμα.λωσίας, τις xal
χυρίως ἑστίν. Σωματικῶς γὰρ ἐν αἰχμαλωσίᾳ
Δανιἡ.ἒ, xai ol τρεῖς Υενόµενοι παΐδες, ἁδούλωτον.
ἔσχον τὸ φρόνημα μᾶλλον δὲ xal τὸ copa μήτε
πυρὸς, µήνα θηρίων χαθικνουµάνων. ἸΕγιαυτὸς δὲ
Κυρίου δεκτὸς, ἓν ᾧ μεταθαλεῖ πρὸς τὸ χρεῖττον
ψυχη τῷ τῶν φυχῶν γεωργῷ τὴν εὐχαρπίαν παρ-
έχουσα, γαθάπερ φορὰν σπερµάτων ἐτήσιον βλα-

Cit * EL cognoscelur in genlibus semen eorum : non
corporeum quidem illud, quo gloriantur Judei;
sed ad Ecclesiam relatum; quod est omnibus co-
gnitum, tanquam quod a Deo incrementi sui ra-
tionem babeat. Seminis enim appellatioae, vel
doctrinam, vel discipulos decet intelligere; qui
ipso oculorum sensu propter operum bonitatem co-
gniti, veluti sanctorum discipuli, semen a Deo
benedictum exsistunt. Cujusmodi sunt sancti mo-
nachorum coetus, de quibus apud Paulum in hzc
verba legimus :« Qui autem Jesu Christi sunt,
carnem crucifixerunt cum affectibus οἱ cupidita-
tibus *. » lidem et in Domino exsultabunt , quippe
qui tale semen evaserint, de quibus intellexit, cum
letitiam sempiternam in caput eorum fore significa-
vit. Sunt tamen, qui totam verborum seriem, tau-
quam a prophetz persona sint, intelligendam pu-
tent. 706 Quandoquidem enim permaximam esse
Domini benignitatem dixit, qui omnia in melius
transferat ; non suum jam, sed resonantis in se
Spiritus Dei sermonem esse dicit, qui se ad futu.
rorum bonorum denuntiationem iis designavit,
quos essel pauperias invasura : ut animi medelain
experti, ejusdem illi se captivitate, que vere et pro-
prie dicitur, liberarent. Corpore siquidem licet
Daniel, puerique tres, captivitatem paterentur *,
animo tamen non sentiebant. Imo ne corpus qui-
dem illorum vel ignis, vel ferz& attigerunt, Fuerit

στανόντων μὲν ἐν χειμῶνι, £v. ἔαρι δὲ αὐξομένων, p vero annus. Domini acceptabilis, in quo animarum

ἐπὶ δὲ θέρους τελειουµένων.

cultori, anima ipsa in melius commutata, fructuum

abundantiam ediderit : non aliter. quam sermina quidem ipsa quotannis hieme germinare; vere au-
lem crescere et augeri, sxstate denique perfici videmus.

Of; dvrl πένθους sbppoc)rnr εὐαγγε.ίζεται,
xaY τῆς χατεχούσης αὐτοὺς ἑκατέρας αἰχμα.]ωσίας,
oi καὶ ἀνοιχοδομήσουσι τὰς πλείστας χατεστραµ-
µένας, ἔξουσί τ τοὺς ἀλλοφύλους ἐν ὑπηρετῶν vá-
γματι εὐχημένων θητεῦσαι τοῖς Ἱσραηλίταις τῷ
λόγῳ τῆς θεοσεθείας ἱερωμένοις. "Οτι γὰρ ἕκαστος

ἱερεὺς εἶναι δύναται τοῦ Θεοῦ, δείχνυσι xal τὸ κατ :

* Amos uit, 10.
1 el ix.

5 |mo, Job xx, 15.

* Psal. xxxvi , 7.

Talibus igitur pro luctu — letitiam denuntiat ,
quantumvis eos utrumque occupet captivitatis ge-
nus. Excitabunt et ipsi animas quampluriinas, qua
proswratz jacebant, habebuntque alienigenas ser-
vorum loco, qui Israelitis pietatis ergo sacra fa-
cientibus, famulari exoptent. Unumquemque enim
Dei sacerdotem esse posse ostendit et quz per do-

* Matth. xxi, 43... * Galat, v, 24. * Dan,

YARLUE LECTIONEsS.

| [c. ὅτι περ.

9

9001 PROCOPH GAZ.ET 963
mos singulas ovis mactabatur, et quz? per quosli- Α o:xov θυόµενον πρόδατον, xal ἡ διὰ λόγων bxics

het preces Deo offeruntur. Qui igitur pietati incum-
bent, gentium oblationibus divites effecti, admira-
biles etiam futuri sunt, terramque aliam, non vete-
rem, possessuri, non jam qui fuerant antea, sed
alii, et amici judicati. Ego enim, addit, justitice
sum Dominus, qui non omne genus rapinarum,
sed quod ez iniquitate est, odio prosequor. Diligo
siquidem et eos, qui regnum caelorum rapiunt !*.
Qui autem injuste rapiunt, non iis tantum, qua
rapuerunt, privati, nudique abituri sunt, sed po-
nas etiam isto nomine luituri. Justi vero, quia
eorum, qua ceperunt, boni dispensatores se
praebuerunt, presentibus bonis et zternis tum
demum potituri sunt, cum eos, tanquam benedi-
ctionis heredes agnosci 7) 7 contigerit : non ali-
ler ac sceleratis sua. non defutura est ultio, illis
lwtitiam sempiternam possidentibus.

"708 γεις. 10, 11. Exsultet anima mea in Do-
mino. Induit enim me vestimento salutis, et tu-
nica lwiitie. Tanquam sponsum circumdedit. me
milra, el tanquam sponsam ornavit me mundo mu-
liebri, etc.

Post eas promissiones, «quas Christus, cum in
terris apparuit, prgstitit; inter quas illa etiam
fuit, qua ltaturos in Domino aflirinavit, Ecclesie
jam personam ea ipsa , qwe adepta est, cum gau-
dio el lwtitia confiientem inducit oratio. Suis enim
veluti membris, id est, eorum plenitudine, qui
salvantur, resumptis ;. tauquam pulchro et. ele-
ganti corpore praedita sponsa, adjecto etiam sponsi
ornatu, non. immerito animam suam in Domino cu-
pit exsultare. 709 Est namque una eorum, a qui-
bus impletur, propter mutuum consensum, anima,
jux'a illud : « Erat autem credentivm omuium cor
vnum, etl anima una !', » Quod multo magis in
novo seculo futurum cst, in quo superius allatas
voces usurpatura est, Est vero idipsum salutis
causa, quod se. vestimento sclutis a Domino indu-
tum esse adiecit. lmplebitur enim corpus ipsum re-
surrectionis luce ; nec mortis esse dicetur amplius;
juxta l'auli sermonem, ubi quis se de corpore mor-
ts hujus liberaturus sit, quzrit 11. Znduetur etiam

προσαγοµένη τῷ Θεῷ mpogeuyfj. Θεοσεθείᾳ oiv.
προσχεἰµενοι δέξονται παρὰ τῶν ἐθν ῶν προσςηρὰς
π.]ουτοῦντες xai θαυμαζόµενοι' καὶ ἀντὶ ττς dp-
χαίας ἑτέραν κ.ηρογομήσουσι ΤΗΝ, àv Ew)
ἄλλοι φαινόµενοι, χαὶ φίλοι ὄντες. Δικαιοσύνης 69
yáp εἰμι Κύριος, οὐχὶ πάντα τὰ ἁρπάγματα jucur,
ἀλλὰ τὰ ἐξ ἁἀδιχίας. Καὶ γὰρ τοὺς ἁρπάζοντας "τν
βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἀγαπῶ. Οἱ δὲ ἀδίχως dpxá-
ζοντες γυμνοί τε τῶν ἁρπαγμάτων ἁπίασι, χαὶ ti»
ὑπὲρ αὐτῶν ἀποτίσουσι δίκην. Οἱ δὲ δέχαι οι xai
τῶν ληρθέντων οἰχονόμοι γενόµενοι, xa τῶν ταρὀν-
των, xal «iv αἰωνίων ἀγαθῶν ἀπολαύσουσεν, ὅτε, ὡ;
εὐ.]ογίας ὄντες χληρονόμοι, γγωσθήσονται, ὥσπερ
οὖν xal οἱ πονηροὶ χολαζόμενοι, x. inpovopnoUrtur
ἐχείνων εὐωροσύγην αἰώγιογ.

i', ια. Αγαλιάσθω 7) ψυχή µου ἐπὶ τῷ Κιρίφ.
Ἐνέδυσε ydp µε ἱμάτιο" σωτηρίέου, xal χιτῶνα
εὐωροσύνης. Ὡς νυμφίῳ περιέθηκέ uoc. µίτα»,
καὶ ὡς vrüpgnv κατεχύσμησέ µε κέσµῳ, x. τ.λ.

λετὰ τὰς ἐπαγγελίας, ὃς φανεὶς ὃ Χριστὸς iei
(f ἐπληρώσατο (iv αἷς ἣν καὶ τὸ, Εὐφρανθβσονται
ἐπὶ Κύριον), προσωποποιεῖ τὴν Ἐκχχλησίαν ὁ λόγος,
ἐφ᾽ οἷς ἔτυχεν ἑξομο.ογουμένη» καὶ χαίρουσαν.
Απολαροῦσα γὰρ ὥσπερ ἴδια µέλη, τῶν σωζοµένων
τὸ π.Ἶρωμα, ὡς ἐκ σώματος εὑπρεποῦς συγχειµέν}
rópygn, καὶ τὸν ix τοῦ ν'υμϕίου προσλαθοῦσα
κέσµο»., εἰκότως φπσίν' 'AyaAcdc 0o) ἡ Ψυχή µου
ἐπὶ τῷ Ἱκυρίῳ. Μία γὰρ τῶν αὑτῆν πληρούντων t
δ.ὰ τῆς πρὸς ἀλλήλους συµπνοίας γυχἡ, κατὰ τό
« Kol ἣν πάντων τῶν πιστευόντων ἡ χαρδία xatd
qug µία.» "O πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τοῦ αἱἰῶνος τοῦ
νέου γενβσεται, ἐν ᾧ τὰς προχειμένας robust
Φωνάς. Τὸ δὲ τῆς σωτηρίας αἴτιον, ᾿Ε»έδυσε γὰρ
µε ἐμάτιο» σωτηρίου. Τὸ γὰρ σῶμα τῆς ἀναστά-
σεως φωτὸς ἔσται πλῆρες, οὐκ ἔτι θανάτου λεγόμε-
vo», κατὰ τὸ, Ti; µε ῥύσεται x. τοῦ σώματος τοῦ
θανάτου τούτου; Σωτηρίου δὲ Ἱμάτιον» περιτεθήσε-
ται τῇ υνυχῇ, καὶ χιτὼν εὐφροσύνης. ^ Exaato; rip
τὰς ἰδίας ἀνδραγαθίας ἑνδύσεται, -αύταις ἔνευςραι-

vestimento salutis, iuquit, anima , et tunica latitig. p) νόµενος. "Hyouv χα ῶγά φησι τὸν Χριστὸν, χατὰ v)

lta enim. unumquemque, qu» fortiter gessit, ha-
biturum ; illisque, tanquam vestimentis, delectatum
i'i significat. Vel certe tunicg nomine, Christum
ipsum, juxta Pauli sententiam , intelligit ; qui
Domiuim nostrum Jesum Christum. induere ρτα-
cipit ! ; quod qui fecerit, uon salutem modo, sed
letitiam etiam. adeptus fuerit : quale est illud :
« Ego veni ul vitam habeant, οἱ abundantius ha-
beant !'*. » In. quo abundantioris nomine, vitam
eain, qui letitie conjummcetionem habeat, intellexit :
quam si quis nancisca'ur, orna!u quolibet. intelli-
gibili coronabitur, Quod si in virum evaserit per-

τῷ ᾽Αποστόλῳ ῥηθέν ' « Ἐνδύσασθε τὸν Κύριον ἡμῶν
Ἰησοῦν τὸν Χριστόν.» Ὃν ὁ δεχόµενος πρὸς τῇ σω-
τηρίᾳ, καὶ τὸ ἐν εὐφροσύναις εἶναι χερδαίϊνει.
Ὁποῖόν ἐστι τό" « Ἐγὼ ἡλθον, ἵνα Quy ἔχωσι, xal
περιασὸν ἔχωσι. » Περισσὸν λέγων τὴν Ev fj χαρᾷ
γενησόµεθα ᾿ ὃν εἴτις λάθοι, στεφανωθήῄσεται κόσμφ
παντὶ νοητῷ. Αλλ᾽ εἰ μὲν εἰς ἄνδρα χατέντησε τὰ-
λειον, ὡς *vjtgloc στεφανωθῄσεται. "Y ποθαΐνων δὲ
τοῖς µέτροις. ὡς 7ύμφη κοσμεῖται, δυναµένου τοῦ εἰς
µέτρον ἡλιχίας ἐφθακότος εἰπεῖν 'ε Toy χαλὸν ἀγῶνα
Σνώνισμαι, τὸν δρόµον τετέλεχα, τὴν πίστιν τετ/ρηχκᾶ,
λοιπὺν ἀπόχειταί pot ὁ τῆς δικαιοσύνης στέφανος. »

Matth, 31,12, Αοἲ. iv, 52. ?* Rom, vu , 94. 9) Rom, xa Q1 1* Joan. x, 10.

2053

COMMENTARII IN Ι9ΑΙΑΜ.

2008

fectum ; tanquam. sponsus coronabitur. Sin autem supra modum exsoperet; tanquam. sponsa. ornabi-
(ur, cum possit qui mensuram «tatis. attigit, dicere: « Bonum certamen certavi, cursum —con-
suimiavi, fidem. servavi '? ; deinceps recondita est mihi corona justiti». »

"H yovv τοὺς αὐτοὺς, διὰ μὲν τὴν ἀνδρείαν, γυμϕίον
χαλεῖ. Διὰ 6X τὸ χαρπηγόνον μετὰ τοῦ ποιχίλον
ἐξ ἀρετῶν ἔχαν τὸ κάλλος, »ύμφην. Εἴρηται ouv.
«At τὸν φόδον σου, Κύριε, Év γαστρὶ ἐλάδομεν,» χαὶτὰ
μετὰ ταῦτα. Ὁ δὲ Αχύλας, 'Üc »υμφίον ἱερατευ-
Μόνον, καὶ ὡς »ύμφην χοσμουμόνην σχεὐεσιν
αὐτῆς, ἐξέδωχεν. 'O δὲ Σύμμαχος ' Ὥσπερ νυμ-
φίον x&xocmuérovr στεφάνῳ, καὶ ὡς »ύμφην
περιχειµένην vi] σκευὴν αὐτῆς. Ἡ δὲ αὐτὴ
νύμφη τις οὖσα τοῦ Νυμφίου Λόγου, xai τὰ παρ᾽
αὐτοῦ σπέρματα ὑποδεξαμένη, χαρποὺς ὡραίους
ἀποδιδοῦσα xal εὐανθεῖς λέγει, χαὶ ὡς γῆν αὔξου-
σα» τὸ ἄνθος αὑτῆς. Ὡς ἂν δὲ μὴ συναρπάζοντες
εἰς ἑαυτοὺς Ἰουδαῖοι ταντα λαμθάνοιεν, διαστέλλεται
λέγων ᾽ Καὶ ἁγα..λίαμα ἑναντίον πάντων των
ἐθνῶν. "Ανθος δέ φασιν, f| τὸν Χριστὸν τὸν iv
"Ασμασι λέγοντα᾽ « Ἐγὼ ἄνῦος τοῦ πεδίου, χρῖνον τῶν
κοιλάδων, » f$) τὸ εὐαγγελιχὸν χήρυγμα, οὗ τὴν δι-
καιοσύνην ὁ κατορθῶν εὐφραγθήσεται, ὅτον ἀχού-
ση’ «Εὖ, δοῦλε ἀγαθὲ xal πιστὲ, ἐπὶ ὀλίγα fic
πιστός * ἐπὶ πολλῶν σε χαταστ{οω. Εἴσελθε εἰς «nv
χαρὰν τοῦ Κυρίου σου. »

ΚΕΦΑΙ. 58’

. Ga Wl. Ald. Σιὼν οὐ σιωπήσοµαι, καὶ διὰ Ἱερου-
caAinp οὐκ ἀνήσω, ἕως ἂν ἑξέ-Ίθῃη ὡς φῶς ἡ δι-
καιοσύνη µου, «à δὲ σωτήριόν µου ὡς «Ἰαμπὰς
καυθήσεται. Καὶ ὄψονται ἔθνη τὴν διχαιοσύγην
σου, καὶ βασιεῖς τὴν» δύόξαν σου, xal κα.ὶέσει
σε τὸ ὄγομά σου τὸ καιγἑγ, ὃ ὁ Κύριος ὁνοιιά-
cs, αὑτό. Καὶ ἔσῃ στέρανος xáAAove ἐν χειρὶ
Κυρίου, xal διάδηµα βασιείας ἐν χειρὶ Θεοῦ
σου, κ. τ. λ.

Ἐπὶ δὲ τοῖς εἰρημένοις ὁ προφήτης διατεθεὶς,
καὶ οἷον ἔνθους ὑφ᾽ ἡδονῆς γενόμενος, Διὰ Σιὼν, φη-
elv, οὐ σιωπήσοµαι. Διὰ παντὸς Υὰρ βοῄήσω πρὸς
τὸν Θὲὸν ἔκετεύων τὸ τῶν εἰρημένων ἰδεῖν ἁποτέ-
λεσμα, ὅπερ ἔσται ἐπ ἂν ἡ δικαιοσύνη xal τὸ
σωτήριο» ἹερουσαΔὴμ ἐπὶ πάντας ἀνθρώπους
ἐχλάμφῃ. Τὸ γὰρ poc αὐτῆς εἰς τὰ &0rn μετ αὐ-
τὴν διαθήσεται. 'ÜO γὰρ τῶν ἁἀποστόλων χορὺς τὴν
διδασχαλίαν ἐπὶ πάσας τὰς βασι.είας ἐξέτεινεν,
Ἶτις fv καὶ τῶν πάλαι πληρούντων τὸ θεοσεθὲς
παρ᾽ Ἰουδαίοις πολίτευμα καλούμενον Ἱερουσα.ήμ.
Τινὰς δὲ τὴν νέαν φασίν. Τῆς γὰρ Εκκλησίας ol
ἁπόστολοι Ὑεγόνασιν ἀἁπαρχή. Obx ἀνήσω τοίνυν
µέχρι πληρώσῃ θεὺς αὐτῇ τὰ ἐπηγγελμένα, τὴν
διὰ Χριατοῦ δηλαδῆ σωτηρία» πάσῃ τῇ Y. O5 γὰρ
Ἰουδαίων µόνων ὁ θεὸς, ἀλλὰ καὶ ἐθνῶν. Τινὲς δὲ
(ὡς τοῦ ῥητοῦ ἔχοντος τὴν δικαιοσύνη» µου, xai
τὸ σωτήριόν µου) ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ τὸν λόγον
εἶναί φασιν ἐἑπαγγελλομένο") ταῦτα πληροῦν. Árxato-
corn δὲ xal σωτήριον ὁ Χριστὸς, old τις ἓν χό-

15Η Tim. iv, Ἱ, δρ xxvi, {ὰ, " Cant,

A

Vel certe eos ipsos per sponsum, qui fortes sunt,
Significat; ut per spousam, qui fecundam ha-
beant, οἱ cum virtutum varielate. conjuncta
pulchritudinem. Scribitur enitn: « Propter timorem
tuum, Domine, in utero concepimus !5; » et qua
deinceps. Sed est notandum Aquilam quidem : Tan-
quam sponsum sacerdotio. (uictum, εἰ tanquam
sponsam ornatam vasis suis, tvanstulisse; Symma-
chum autem quasi sponsum ornatum corona, et
quasi sponsam circumdatam supellectile 21Q sua.
Quz autem ejusmodi est Sponsi Verbi sponsa (quia
ab ipso germina excepit (tempestivos fructus et
suaves edens, se sicul terram, que florem suum pro-

B fer! factam esse ait. Ac ne ista pro sc dici putarent

Judei; alia etiam cum distiuctione adjicit; cum
exsultationem coram gentibus omnibus emissurum
Dominum affirmat. Per florem deiude, vel Chri -
stum intelligit, qui se in Canticis, campi florem, et
lilium convallium appellat ' : vel ipsam etiam
Evangelii promulgationem ; cujus qui justitiam fece-
rit, letitia exsultabit, cum ista audierit : « Euge,
serve bone et fidelis; super multa te constituam,
intra in gaudium Domini tui !5, »
CAP. LXil.

Vgns. 1-19. Propter Sion non tucebo, neque
propter Jerusalem quiescam, donec egrediatur, ut
(umen, justitia mea, et salutare meum, sicul lampas,
accendatur. Et videbunt gentes. justitiam (uam, et
reges omnes gloriam tuam, et vocabit te nomine
recenli, quod Dominus nominabil. Et eris corona
pulchritudinis in manu Domini, et diadema regni in
manu Dei (ui, etc.

lis igitur αι dicta sunt, propheta przeparstus,
et voluptate, veluti numiue excitatus, propler Sio-
nem non esse. se Lacilurum affirmat, Perpetuo enim
se clamitaturum, precibusque eflflagitaturum, ut
eorum, qua dicta sunt, eventum intueatur : qui
tum demum futurus est, cum justitiam el salelare
Jerusalem mortalibus omnibus illucere contigerit.
Tunc enim lumen ipsius ad gentes post cam csse
transiturum. Quod apostolorum doctrina prastitum

p est; que in omnia regna propagata vere illa vetus

Jerusalem fuit, qu:e pium et sanctum. apud Judicos
civitatis institutum sequebatur. Sunt tamen, qui ad
novam retulerunt. Fuerunt enim apostoli Ecclesi:e
primiti:e, Non quiescum igitur, inquit, donec ea im-
pleverit Dominus, quz ipsi pollicitus est : id est donec
salutem univers terre per Christum praestiterit.
Non,enim est Deus Judaorum tantum, sed gentium
etiam !*. Nonnulli vero, tanquam justitiam meam
et salutare meum propheta habeat, ad Deum, qui
ista se facturum polliceatur, retulerunt. Est autem

1. 99 Matth, xxv, οἱ. :* Rom. i1, 99,

2855

PROCOPII GAZ £I

903

iustitia el so'utare , Christus ipse, veluti lampas in A opt .Ἰαμπὰς, εἰπών. "Oz ἂν ὦ ἓν τῷ χόσμῳ, gu;

immundo ; qui se quandiu in mundo versabatur, inuudi
lumen esse dixit 19, in quo essent omnes impielatis
et scelerum tenebris prius involuti. Signilicat porro
per 711 justiiiam. et gloriam, Christum ipsum;
in quo justi , et cujus gloria divites effecti sumus.

Quia deinde vitz: novitatem amplectebatur, habuit
et recens nomen : non Synagoga jam ut antea, sed
Ecclesia, et domus, et civitas Dei nuncupata. De
qua est. apud Davidem, quo loco ipsam alloquens
gloriosa de Dei civitate dicta esse affirmavit *'. Ut
autem elegantem, formaque prater ceteras insi-
gnem, fore doceret; coronam pulchritudinis futu-
ram esse addidit. Licet enim sanctam quamlibet
animam, Ecclesiamque totam, similem corone, quae
ex vario florum genere contexitur, regioque etiam
diademali dicere : eum eam apud Davidem vestitu
deaurato indutam esse, et variegatam, | eadem
plane atque hic ratione, legamus 13. Quod deinde
in manu Domini dixit, ejus protectiouem defensio-
newque significavit; qui sue manus protectione
eam se protecturum affirmavit. Asserit vero etiam
Christus ipse neminem suas oves de Patris manu
esse erepturum **. Non desunt potro, qui eorone-
nomine, eos ipsos intelligant, qui in Christo cum
virtute et laude vixerunt : per regni vero ipsius dia-
dema, cos etiam, qui eumdem sanguine suo testati
sunt: quos sua ipse manu seligens Pater, Filio ad-
jungit, veluti. coronam apponens ; regioque diade-
mate, id est, eorum frequentia honorans, qui per
ipsum, et ab ipso salutem adepti sunt : a quibus
non vocabitur amplius que recens nomen accepit,
derelicia et deserta, scd voluntas mea; id est secun-
dum voluntatem meam: quibus eam etiam gratam
fore et acceptam significat. Quz deserta ob id, quod
in Christum admiserat, facta fuerat, sed servatis
reliquiis, gentibusque cum ipso conjunctis, in mul-
ütudinem evasit infinitam, Deo ipsam probante et
uinplectente ;. quantumvis, exercitationis gratia,
afflictam szpe negligere videatur. Quidam autem,
quod et terra (wa habitata dixit, ad. recens regni

εἰμι τοῦ χόσµου, ἀσεθείᾳ καὶ πλημµελήμασιν &xiv.
των ἑσχοτισμένων τὸ πρότερον. Δικαιοσύνην δὲ καὶ
δόξαν πάλιν καλεῖ τὸν Ἀριστόν. Δεδιχαιώμεθα và
ἐν αὐτῷ, xal την παρ᾽ αὐτοῦ πεπλουτήχαµεν ὄόξει

Πρὸς χαινότητα δὲ τραπεῖσα ζωῆς, παινὸν E
xai τοὔνομα, àv Συναγωγῆς Ἐκκλταία, xd
οἶχος, xal πόλις Θεοῦ, f| φησιν ὁ Δαθίδ’ Δεδιξε-
αμένα ἐλαλήθη περὶ σοῦ, ἡ πόλις τοῦ ou. Ou
δὲ χαὶ εὑπρεπῆς ἔσται, xal ἁπαραθλήτῳ xí)s
χατεστεµµένη, ἐπήγαχεν Ἔσῃ στέφανος xà
Aovc. Πᾶσαν γὰρ ἁγίαν rv fiv, καὶ την Ἐκχλησίαι
ὅλην, στεφάνῳ παρεικαστέον Ex. πολλῶν ἀνθέωι
συυχειµένῳ, factu τε διαδήµατι. Φτοὶ τὴ

Β εἶναι τὴν Ἐχχλησίαν Δαθιδ ἐν ἐματισμῷ διαχρύσῳ

περ.θεθληµένην, πεποιχιλµένην, ἴσα λέγων τοῖς
προκειµένοις. Τὸ, ἐν χειρὶ δὲ θεοῦ, τὸ ὑπὸ σχέπην
δηλοῖ την αὐτοῦ. "Oc xal φησιν’ Καὶ ὑπὸ σκέτην tis
χειρός µου σκεπάδωσε. Kal ὁὃ Χριστὸς δὲ περὶ τῶν
ἰδίων προθάτων φησί ' Καὶ οὐδεὶς ἁρπάσει αὐτὰ ἓχ
τῆς χειρὸς τοῦ Πατέρος µου. Τινὲς δὲ στέ-ρανον Xo-
στοῦ τοὺς δι αὐτοῦ χατορθοῦντας εἰρίκασι' καὶ τις
αὐτοῦ βασι.είας διάδηµα, τοὺς ὑπὲρ abono µαρ:»-
ρἱσαντας, οὓς τῇ ἑαυτοῦ χειρὶ ὁ [δατὶρ ἐχλεξόμενς
τῷ YUp περιτίθησιν, στεφανῶν αὐτὸν xal διαδήµατι
Bacon τιμῶν, τῷ nA Ost τῶν δι’ αὐτοῦ καὶ ὑπ ab
τοῦ σεσωσµένων. Ἐφ' οἷς οὐκ ἔτι κ.ἐηθήσεται ἡ τὸ
xawór ὄνομα .«Ἰαδοῦσα, ὑπο.ἲε.ἑειμμένη χαὶ ἔρη-
µος, ἀλλὰ θέ.Ίημα ἐμὸν, τοῦτ' ἔστι, κατὰ τὸ θέλημά

C µου. Δι’ οὗ δηλοῖ xai τὸ, θελητὴν αὑτὴν ἔσεσθαι τν

πρὶν ἐρημωθεῖσαν, ἆνθ) ὧν Ἠθέτησεν εἰς Χριστόν:
ἀλλὰ σωθέντος τοῦ χαταλείµματος, xai ἑνωθέντων
αὐτῷ τῶν ἐξ ἐθνῶν, εἰς πλῆθος ἑπέδωχεν ἄτειρον,
εὐδοχοῦντος Ey αὑτῇ θεοῦ, εἰ xal ποαρορᾷ πολλόας
γυµνασίας χάριν διωχοµένην. Τινὲς δὲ τὸ, xal ἡ Ti
σου οἰκουμένη, ἐν tQ xai αἰῶνι τῆς Χριστώ
βασιλείας φασὶ τοὺς τῶν ἐπαγγελιῶν ἀξίους olxk-
τορας £&oucav** ol καὶ ἐν τοσαύτῃ θυμηδίᾳ δ-άξουσιν,
ὡς ἑοικέναι »δαγίσκῳ cvrqunxócc παρθένφ.

Christi szeculum retulerunt, 712 quo tempore incolas promissionibus minime indignos babitura

est, qui vita etiam jucunda adeo et tranquilla potituri sunt,

deatur.

ut juvenis cum virgine habitare vi-

Sunt tamen, qui ex Judzis primum Ecclesiam D ἍἡΤινὲς δέ φασιν ὡς ἓξ Ἰουδαίων συνέστη «b xev

velint constitisse; inter quos czteris Christi pre-
stantiores apostoli tanto erga eam amore flagrarunt,
ut pro eis anathema fieri Paulus cxoptarit 39, Sed
cst rerum ingens facta renovatio. Vetus enim Sy-
nagoga, vetustate quodam pacto obsoleta, juven-
cule comparatur, lpsius deinde filii, Apostoli ni-
mirum, cum ea habitarunt, cum eamdem, veluti nu-
iTzicem, manu regerent ; cum sicut matrem conso-
larentur; cum denique legis umbras vitare doce-
rcnt: unde pro patribus esse natos illi filios apud
Davidem legimus **. Cum enim filii essent, in patres
evaserunt. Qui cum ita se habeant; ita. inquit,

** Jo2n. vin, 12, *! Psal, Lxxxei, 5, *! Psal, xciv, 10.

iiiv, 17,

ἀρχὰς, ὧν προὔχοντες ἦσαν οἱ τοῦ Χριστοῦ μαθηταὶ
τὴν εἰς ἄχρον ἀγάπην εἰς αὐτὴν διασώζοντες, ὡς καὶ
ὁδυνᾶσθαι τὸν Παῦλον ὑπὲρ αὑτῶν xai εὔχεσθαι
ἀνάθεμα εἶναι. Πολὺς δὲ τῶν πραγμάτων ὁ χα.
σµός. Ἡ γὰρ &pyata Συναγωγὴ τρόπον τινὰ πεπ-
λαιωμένη τῇ παλαιότητι, νεάνιδι παρειχάζεται. Ol
δὲ viol αὐτῆς ἀπόστολοι ἐν αὑστῇ xatrQxovy, ὡς τρο-
φὸν χειραγωγοῦντες, παρακαλοῦντες ὡς μητέρα,
φεύγειν τοῦ νόµου τὰς σχιὰς εἰσηγούμενοι, ὡς τὸν
Aa6:5 λέγειν Αντὶ τῶν πατέρων σου ἐγενίθησάν
σοι υἱοί. Υἱοὶ γὰρ ὄντες, εἰς πατέρας ἑγένοντο. "Qv
οὕτως ἑχόντων, οὕτως εὐφραγθήσεται Κύριος isl

1 2011. x, 2δ. ** Rom. ix, δ. 35 Ρμ|.

2031

ΟΟΜΜΕΝΤΑΠΗ IN ISAIAM.

2658

col, χαθάπερ dyuéAle καὶ vvpgloc ἐπὶ νύμφῃ. A super te latabitur Dominus, quemadmodum letatur

Καθίχετο γὰρ ἐξ οὐρανῶν ὁ μονογενῆς Λόγος Eyxap-
mov ἀποφῆναι τὴν Ἐκκλησίαν, ἣν αὐτὸς ἑαντῷ παρ-
έστησε παρθένον ἁγνὴν, μὴ ἔχωνσαν σπἰλον ἢ ῥὺ-
ción. Δεξαμένη δὲ παρ᾽ αὐτοῦ τῆς εὐαγγελιχῆς πο-
λιτείας τὰ σπέρµατα, τέτοχὲν οὐχέτι τὴν δι αἱμάτων
καὶ χαπνοῦ λατρείαν, ἀλλ' ἐν ᾗ τὸ τῆς ἀληθείας
ἑντετόρνευται κάλλος, ἧπερ εἰχότως εὑφραίνεται,
τοὺς τύπους εἰς ἀλήθειαν µετατιθεµένους ὁρῶν. Kal
kx τελείων μελῶν τὴν ύμφηνκ συνεστῶσαν θεώ-
µενος, τοῦ τε προτέρου xal τοῦ νέου λαοῦ, ola νυμ-
φίος ἐπὶ νύμφῃ εὐφρανθήσεται, καταστήσει τε
φυ.αχὰς, ἀγγέλους δηλαδὶ θείους, xaX δυνάμεις
ἁγίας εἰς τὸ τῆς νέας Ἱερουσαλἡμ τὰ τείχη φυ-
«ἑάττεαιγ, ὅπως ἓν clpfvm χατάρχων, αὐτὸς εἰς τὸν

sponsus cum sponsa. Descendit enim de coelis Ver-
bum uuigena, ut Ecclesiam fecundaret ; quam ipse
sibi virginem castam ascivit **, non habentem
maculam, ve. rugam *'. Cum autem ab ipso
evangelice administrationis semina excepisset :
non sanguinem amplius, et fumosum cultum enixa
est, sed eum ipsum, in quo expressa esset veritatis
pulchritudo; qua non immerito [etatur, qui figuras
in veritatem mutatas esse videat. Letabitur porro,
tanquam veteris novique populi sponsus cum sponsa,
cum suis membris absolutam et perfectam esse
sponsam intuebitur, custodesaue, id est, coelestes
angelos, et virtutes sanctas, ad murorum recentis
Jerusalem custodiam constituet, quo possit in paco

αἰῶνα διάγοι. "H τάχα gu.laxác λέγει τοὺς ἁγίους B degens perpetuo imperare. Vel forsan custodwim

”μυσταγωγοὺς, οἳ διὰ παντὸς ἀνυμνοῦσι τὴν δόξαν
αὐτοῦ, μεμνημένο. τῶν θαυµμασίων αὐτοῦ, χαθὰ vé-
γραπται' Περὶ οὗ λέξουσιν, ὅτι οὐκ ἔστιυ ὑμῖν
ὅμοιος. Όσον γὰρ τῇ φύσει, τοσοῦτον διαφέρει
χρηστότητι. Ὡς εἴρηται γὰρ ἐν Ψαλμοῖς ' « Οὐ νατὰ
τὰς ἀνομίας ἡμῶν ἐποίησεν ἡμῖν, οὐδὲ χατὰ τὰς
ἁμαρτίας ἡμῶν ἀνταπέδωκεν ἡμῖν. »

Αντὶ δὲ τοῦ ' Οὐκ ἔστι γὰρ ἡμῖν ὅμοιος, ἐὰν
διορθώσῃη, xal ποιήσῃ Ἱερονσα.ὴἡὴμ ἁγαυρίαμα
ἐπὶ τῆς γης Σύμμαχος, M3 ἠσυχάσητε, Qno,
ΙΙηΣὲ δῶτε ἠσυχάσαι Alüq, ἕως ἑτοιμάσῃ., καὶ
ἕως θ6ῇ τὴν Περοσα.λὴμ αἴνεσιν àv. τῇ ΥΠ. Α

δὴ λέλεχται τοῖς εἰποὺσιν ἄνω' Διὰ Σιὼν οὐ σιωπή- C

σοµαι, καὶ διὰ "IepovcaAip οὐκ ἀνήσω, ἕως ἂν
ἐξέ.ῦῃ ὡς φῶς ἡ δικαιοσύνη αὐτῆς. Του γὰρ
προφητιχοῦ ταῦτα εἱρηχότος χοροῦ, τὸ Πνεῦμα τὸ
ἅχιον παραθαῤῥύνει ταῖς ὑπὲρ αὐτῶν ἐπιμένειν co-
χαῖς, καὶ μὴ συγχωρεῖν ἠσυχάσαι τῷ ἔπαγγειλα-
µένῳ ταῦτα θεῷ, ἕως ἂν 0p τὴν Ιερουσαἡμ
αἴνεσιν ἐν τῇ ΥΠ. Qv δη βοώντων, ὁ εἰπών, «Ἔτι
σου λαλοῦντος ἐρῶ, Ἰδοὺ πάρειµι,» ἀποχρίνεται!
"Ώμοσεν) Κύριος. Κατὰ δὲ τοὺς Ἑθδομήχοντα 66
ἑτέρας ἀρχῆς ληπτέον τὸ, 'Eàv διορθώσῃ, χαὶ τὰ
ὄξις. Tí οὖν ὄμνυσι µηχέτι πείσεσθαι αὐτοὺς, à
πρότερον ἀσεθοῦντες ὑπέμενον, ὀῃρυμένης αὐτῶν
ὑπὸ πολεµίων τῆς χάρας; Οὐχ ἁπλῶς δὲ, ἀλλ᾽ ἐὰν
διορθώσωνται τύπων παυσάµενοι νομικῶν, τὴν διὰ
πίστεως δεξάµενοι χάριν, χαυχώμενοί τε ἐν Χριστῷ,
Τοῦτο γὰρ τὸ ποιεῖν ἀγαυρίαμα. Τότε γὰρ, χατὰ
τὸν Δαθὶδ νοητῶς εἰρηχότα, «Τοὺς χαρποὺς τῶν πό-
νγων σου φάχεσαι. » Καὶ χατὰ Παῦλον, «"O γὰρ ἐὰν
σπείρῃ ἄνθρωπος, τοῦτο xaX θερίσει. » Καὶ, «'O
σπείρων εἰς τὸ πνεῦμα, Ex τοῦ πνεύματος θερίσει
ζωὴν αἰώνιον. » Πάλαι δὲ τὸν ἑαυτῶν χαρπὸν βρῶμα
παρεῖχον τοῖς ἐχθροῖς τοῦ θεοῦ, δα.µένων τροφἣν
τὰς ἑαυτῶν πράξεις ἀπεργαζόμενοι,. Τοῦτο δὲ οὐκ
ἔσται τοῖς τοῦ νέου καταξιωθησοµένοις αἱώνος,
ἁλλά την ἀρετὴν χατορθώσαντες, τῶν ἰδίων xap-

** [1 Cor.xi, 2. *' Ephes. v, 27. ** Psal. ο, 10.
lat. vi, 8. "* ibid.

*? να. 10, 6; Lvim, 9.

nomine, sanctos arcanorum doctores intelligit, qui
patratorum ab ipso niiraculorum memoriam reco-
lentes, ejus gloriam perpetuo laudibus extollant.
De quo et illud etiam non sunt omissuri, quod
similis vobis non sit. Quantum enim natura, tan-
tum eL ille differt bonitate. Ut enim legimus in
Psalmis: « Non secunduimn peccata '713 nostra
fecit nobis, neque seeundum iniquitates nostrag
retribuit nobis 55. »

Verum quo loto: Non est nobis similis, si corri-
gat, et faciat Jerusalem gaudium in terra, dixit, ita
Symmachus: Ne quiescatis, inquit, neque permitta-
tis lapidi quiescere, donec preparaverit, εἰ donec po-
suerit Jerusalem laudem in terra. Qux certe iis
esse responsa apparet, qui se propter. Sionem non
esse lacituros , neque propter Jerusalem quieturos
donec egrediatur , ut. lumen, justitia ejus, antea
dixerant. Quia enim idipsum prophetarum chorus
usurpavit ; precibus jam eorum nomine fundendis
insistere sanctus »sdhortatur, neque prius Deum,
qui ista promittat, pati quiescere, quam Jerusalem,
in terra laudem esse fecerit. Quibus certe claman-
tibus, qui dicit: « Adhuc te loquente dicam : « Ecce
adsum ??*: » jurasse Dominum respondit. Verum si
ad interpretes Septuaginta referas, est illud, quo:
dixit, Si corrigat, et qux deinceps; tanquam ab:
alio principio poni existimandum. Quid est igitur,
quod non ea passuros amplius, quie olim propter

D impietatem senserunt, cuim est ab hostibus eorum

direpta regio , jurejurando affirmat? At non id siin-
pliciter quidem pollicetur; sed si figuris legalibus
antiquatis, fidei gratiam amplexi in Christo glorien-
tur: quod nihil aliud est, quam gaudium facere.
Tunc enim quod arcano sensu per Davidem dictum
est : « Labores manuum tuarum manducabis **-**, ν
Quale est et. apud Apostolum, cum ait: « Qucd
enim seminat homo, idipsum et metet 9, » ]tein-
que: « Qui seminat in spiritu, de spiritu metet vi-
tam aternam **, » Cum autem fructus suos olim tr
cibum, Dei hostibus suggererent, daeuionia ipsa suis

"-9 Psalexxvi,2. Ὁ Ga-

2009

ΡΕΟΟΟΡΗ 6λ7.ΕΙ

360

actionibus pascebant: quod iis, qui novo smculo A züv ἁπολαύτονται. Τοῦτο γὰρ κατὰ τῆς ἑαυτοῦ

digni habebuntur, minime futurum est; sed vir-
tutem operati suis ipsi fructibus potieutur. ldip-

δόξης ὤμουε Κύριος. O0 γὰρ εἶχε χατὰ usi;ow;
ὁμόσαι.

sum enim est, quod Per gloriam suam juravit 7Y/$& Dominus: cum majorem, per quem juraret, non kh

beret **.

Quod vero comesturos et bibituros in atriis san-
ciis suis dixit; de multis illis mansionibus, quz sunt
apud Patrem , intelligi queat **. Atriorum deinde,
sive arearum, wt eateris placet, facta. mentione,
ordine et templi etiam non oblitus videtur, cum per
portus suas. jubet ambulare; ita coelestem civita-
tem innuens ; cujus area et porie ος ipsz intelli-
guntur, qua! postea diznis apericatar: ad quas
cum vocantur , ut nihil introcuntes remoretur invi-
dia, vel excusatio, vel d:eon (qua solent a regno
avertere) angelicis virtutibus, viam populo suo facere
precipit. Sunt tamen, qui ista etiam ad Ecclesiam,
qu& in terris est , referri putent ; lapidumque no-
mine scandala significari : przcipi autem custodibus
ipsius οἱ magistratibus, ut viam planam et expe-
ditam praebeant aceedentibus. Qui enim Judzus est,
in figuris lLxret legalibus. Qui autem (τὰ -
cus, in doctrine novitatem imnpingit. ln. memo-
riam deinde eorum scripta revocat , qui apud
suos eximii habentur. Contra autem, qui sacris
initiant , offendiculorum remotis occasionibus, ip-
.03 animi sensus, refecta ipsius in Deum qualibet
elatione, expurgant. Atque inde est , quod circiim-
cisos Paulus alloquens, nibil esse circumcisio-

Φφάγονται δὲ xal πίονται ἐν ταις ἑπαύ.εσι tay
ἁγίαις µου, at τινες εἶεν αἱ πολλαὶ µόναι 7:303 Ὢ
Πατέρι. Ἐπαύ.εων δὲ μνησθεὶς, 3) abor, xri
τηὺς λοιποὺς, ἀχολούθως xal τοῦ ἱεροῦ µντημµονεχι
Πορεύεσθε, λέγων, διὰ τῶν πυ-1ῶν µου, τὸν ἔτη-
ράνιον πόλιν δηλῶν, αὖ.λάς τε ταύττς καὶ απύ.ῖας,
ai χατὸ τὸ μέλλον τοῖς ἀξίοις ἀναπετάννυνται ες
ἃς χαλουµένων, ὡς ἂν μηξὲν εἰσιοῦσι παρεμποζα
φ/όνος, Ἡ «πρόφααις, ἢ δαίµων, χώλυµα τῆς βασ-

B λείας γινόµενοι, ᾿Οδοποιήσατε, φησὶ, τῷ lag po.

ταῖς ἀγυελιχαῖς λέγων δυνάµεσι. Τινὲς δὲ ταῦτα xx
περι τῆς χατὰ vnv Ἐχχλησίας «aci, xat «ίθους
εἶναι τὰ σχάνδαλα. Λένεσθαι δὲ ταύτης τοῖς cülati,
τε xal διδασχάλοι» àzpósxozxovi -1 διδόναιτοϊῖς eizs»-
otv ὁδό». 'O μὲν γὰρ ἐξ Ἱουδαξων, τύποις pano
χωρεῖ νομικοῖς, ὁ δὲ ἐς Ἑλλήνων, τῷ tnc 629
λίας ξένῳ προσπτα[ει * µέμνηται δὰ xaY λόγων, ὦς
ol παρ) αὑτοῖς λογόδες ΥΣγράρασιν. Αλλ᾽ οἱ poc-
αγωγοὶ τὰς τῶν σκανδάλων περιχόπτουσεν ἀφορμὲς,
λογ:σμοὺς χαθαιροῦντες, xal «dv ὄψφωμα ἑταιρόμε-
vov χατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ. "O0sv ὁ avis
τοῖς μὲν Ex περιτομῖς φησιν Ἡ περιτομὴ οὐδὲ
ἐστι, xal dj ἀκροθυστία οὐδέν ἐστιν. ἁλλὰ cho
ἐντολῶν Θεοῦ. Καὶ πάλιν El. περιτέµνεσθε, Xp-

nem, nihil preputium, sei mandatorum Dei obser- C στὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει. Τοῖς δὲ ἐξ Ἑλλήνων

valionem significat **. Et alibi, cum nihil Galatis,
si cireumcidantur, esse Christum profuturun: asse-
rit **. Inde rursum, quod Grzcos idem dies obser-
vare, eL tempora, et annos exprobrat ; metuere
autem se ne in eos eperaiu suam frustra collocarit.
Tollunt porro etiam custodes ipsi hzreticorum of-
feudicula. Dicas deinde et Ecclesie muros esse
ipsam veritatis dogmatum constantiam et firmitu-
dinem ; adversus qua: ne porte quidem inferorum
quidquam poterunt 7, Deinceps colligit his verbis :
Elevate signum in gentes ad extremos usque terminos

enoív* Ἡμέρας παρατηρεῖσθε, xa Χαιροὺς, xai
ἐνιαντούς. Φοθοῦμαι µήποτε εἰκῃη xsxoniaxa εἰς
ὑμᾶς. Καὶ τὰ ἐξ αἱρετικῶν δὲ περιχόπτουσιν οἱ e$
Ίαχες σχἀνδαλα. Εἶποις 0 ἂν τείχη Ἐκκλτοσία,
τῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων τὴν ἑδοραιότητα, ὧν
ἅδου πύλαι οὐ κατισχύσουσιν. Ἑξις ἐπιλέχει, "Ape-
τε σύσσημο» εἰς τὰ ἔθνη. Κύριος γὰρ ἐποίησεν
ἀχουστὸν ἕως ἑσχάτου τῆς γῆς. Mt) γὰρ νοµίτη τς
ταῦτα, φησὶν, εἰρῆσθαι περὶ τοῦ τῶν Ιουδαίων ao».
Τὸ γὰρ σημεῖον ἀρθήσεται µόάχρε τῶν ἑσχάτω
τῆς τῆς.

terre. Neque enim quemquam. decet. existimare de Judzorum populo isth:ec intelligi; cum αά οτίγειλοι

usque orbis limites V5 elevare signum jubeat.

Cseterum quidnam eo intelligit, quod auditum D

signum elevare precipit ? Verbum fidei quod przdi-
camus, notum fieri postulat. Vel fortasse ad salu-
tifer:e? passionis symbolum retulit. flabet vero et
itud fidei confessio. Decet enim Dominum Jesum
ore ipso profi'eri, Deumque ipsum a mortuis susci«
tasse, credere **. Filiam Síon deinceps, qua mani-
feste Ecclesia significatur , Salvatorem suum docet
exspectare. Est eniin veteris illius regiminis filia,
quod pietatem apud Judaeos verumque cultum το
tinuit. Ad alterum igitur adventum ista nunc retu-
lit, ea in memoriam revocans, qui se gerere, ut

55 Hebr. vi, 55. Joan. xiv, 9... Calat. v, 6.

Ti δὲ τὸ ἀχουστὸν σύσσημο» ὅπερ palm,
τοῦτ᾽ ἔστι γνώριμον πο'ῆσαι τὸ ῥῆμα «T; πίστεως,
à χηρύσσομεν , ἡ τάχα που τοῦ σωτηρίου πάθους :
σύμθολον. Ἔνεστι δὲ xai τοῦτο τῇ τῆς πίστεως ὁμι-
λογίᾳ. Act γὰρ εἰπεῖν, ὅτι Κύριος Ἰτσοὺς, πιστεῦ-
gal τε ὅτι ὁ θεὺς αὐτὸν Ίγειρεν Ex vex piov, Εἶτα τὴ
θυγατέρα Σιὼν σαφῶς τὴν Ἐκκλησίαν τὸν ἑαυτῖς
προσδοχᾶσχι σωτηρα διδάσχει. "Ἔστι γὰρ Ovrárrp
τοῦ πάλα:. παρ Ἰονδαίοις θεοσεθοῦς πολιτεύματος.
Λέγει δὲ νῦν περὶ τὶς δευτέρας παρουσίας, ἄναμι-
µνήσκων ὡς ὁ πάλαι σε σώσας, δι ὧν ἕτεραξέν τε καὶ
πέπονθεν, AS xai ᾿Ιησοῦς ὀνομάξεται, χατὰ i

*6 ibid. 9. " Matth. xvi, 1δ. ^ Rom. x, 9.

VARLE LECTIOCNES.

| ΥΓ. ἀπροσχοπτου.

9661

COMMENTARII IN ISAIAM.

2602

λόγον τοῦ l'a6p1f. * Αὐτὺς γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ. À salutem nobis pararet, et pati contigit. Quo factum

Πάλιν ἤξει, χριτὺς ἐμοῦ xal µισθαποδότης ἑσόμε-
vos. Καὶ ἄνω δὲ ἔλεγεν ' Εἰπὺν ταῖς πόλεσιν Ἰούδα,
Ἰδοὺ ὁ μισθὸς αὐτοῦ μετ αὑτοῦ, χαὶ τὰ ἐφ᾽ ἐςῆς.
Αντ) δὲ τοῦ, xal χα.]έσει αὐτόν αὐτοὺς ἑςέδω-

καν οἱ λοιποὶ, δηλαδῆ τοὺς σωθησοµένους. Ἡ μὲν οὖν.

ἐπίγειος Ἱερουσα.]ὴμ ἐγκατα.]ε.λειμμιένη λέγεται,
αὕτη δὲ ἐπιζητουμέγη. Ὁ γὰο ἐλθὼν ζητῆσαι καὶ
σῶσα: τὸ ἁπολωλὸς, οὗτος εὑρὼν αὐτὸ χαὶ αώσας,
οὐκ Ex: ἀπολέσθαι αὐτὸ συγχωρήσει. Τινὲς δὲ περὶ
τῆς πρώτης παρουσ΄ας τὸν λόγον ἐξέλαβον. Εύαγ-
γελἰίσασθαι δὲ κχελεύει Σιὼν, οἷς χαὶ τὰς a0Jac
΄ ἀνοιγνῦναι παρεκελεύετο. Πάρξστι δὲ μαθεῖν, ὅσον
τον Σωτῖρος χαὶ τῶν μαθητῶν τὸ διάφορον. Οἱ μὲν
γὰρ χαλοῦντες εἰς εὐτωῖαν, τὰς Ex θεοῦ διεχαρυτ-
τον ἀμοιθάς ' ἀλλ obx αὐτοὶ χαρισµάτων Ίσαν δο-
τΏρες πνευματικῶν" 6 δὲ Σωτὴρ, ὡς θεὶς, διανέμει
μισθούς. Οὐκοῦν καὶ τὸν ἑχάστου τρόπον ὁρᾷ. Καὶ
τοῦτο δὲ μόνου θτοῦ. Γόγραπται γὰρ, ὅτι ἑνώπιόν
εἰσι τῶν τοῦ θεοῦ ὀφθαλμῶν ὁδοὶ ἀνδρὸς, εἰς δὲ πά-
σας τὰς τροχείας αὐτοῦ σχοπεύει. Τοιγαροὺν οὖρα-
yoU τὰς χλεῖς Πέτρῳ παρέσχε καλῶς τὴν πἰστιν ἁμο-
λογήσαντι, xa τὸ δύνασθαι δεσμεῖν τε καὶ λύειν.
Ἑχαρίσατο δὲ χαὶ πᾶσι τοῖς μαθηταῖς τὸ πᾶσαν
νόσον χαὶ µαλαχίαν θεραπεύειν ἐν τῷ λόγῳ. Μισθόν
τε ὁμολογίας δίδωσι τῷ λῃστῇ t6" Σήµερον μετ) ἑμοῦ
ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ. Ἡ.1θὼν δὲ, φησὶ, τοὺς πιστεύ-
σαντας κα.]έσει «Ἰαὺν' AsAvtpopéror ὑπὸ Κυρίου.
Οὐ γὰρ πρέσθυς, οὐχ ἄγγελος , ἁλλ αὐτὸς Κύριος

ἔσωσεν ἡμᾶς. Ἐπιζητουμένην δὲ κ.Ἰηθῆναί Φησιε, C

700v ἔστι μνήμης ἀξιουμένη». Τοιοῦτο γὰρ τὸ ζη-
τούµενον. Ἡ δὲ πρώτη γέγονεν ἐγκαταλελειμμένη.
Διὰ γὰρ Ἱερεμίου «Ἠησίν' ε Ἐγχαταλέλοιπα τὸν
οἶχόν µου, àqntxa τὴν χληρονομίαν. » Καὶ 6 Σω-
τρ δέ φησιν « "Io? ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν
ἔρημος. »

est, ut idem, secundum Gabrielis vocem, Jesus ideo
nominetur, quod populum Suum salvaturus esset **.
Veniei rursum judex idem mercedisque wibutor fu-
turus, juxta quod ante usurpavit his verbis : « Dixi
civitatibus Jud: : Ecce merces ejus cum eo **, »
et quz? deinceps. Verum quo loco Et vocabit eum
habemus, eos dixerunt ceteri : ut de iis qui salutem-
conseculuri sunt, intelligi significarent. Qui igitur
terrestris est Jerusalem , derelicta dicitur; h:ec au-
tem requisita. Qui enim venit, ut quod perierat,
quereret οἱ salvaret: idem quod invenit. €t salva-
vit, perire amplius non sinet. Non desunt. tamen,
qui ad priorem adventum. retulerunt. Jubet porro
Sioni eos evangelizare, quibus etiam portas aperire
priecipi2bat. In. quo discere est, quanta. sil inter
Salvatorem οἱ discipulos differentia. li enim, cum
ad vite probitatem lioriarentur, cas tantum, qua
4 Deo erant, retributiones pradicabant, eum spiri-
Uiales illi gratias minime largirentur, sed Salvator
ipse, tanquam Deus, cujus est. mercedem retit-
buere. Videt igitur et singulorum mores; quod est
unius tantuin Dei proprium. Scribitur euiur oculis
Dei vias hominis patere, omnesque liujus. semitas
eumdem intueri *!. Atque inde est, quod Petro coeli
claves tradidit, adjuncta ligaudi solvendique po-
lestate, cum pulchram fidei coifessioneu edidis-
SeL**, Eain vero facultatem 716 uadidit et disci-
pulis omnibus, ut inorbum oinem, omnemque
infirmitatem verbo persanarent 5. Tribuit et La-
troni confessionis mercedem, cum eo die secum in
paradiso futurum eum pollicitus cst *, Ubi porro te-
nerit, inquit, eos qui crediderunt, popu!um redeu-
ptum a Domino vocabit, Non enim legatus, nou ange-
lus, sed ipse Dominus salvavit nos *5, Ait praeterea
requisitam esse vocatam, id est memnioria dignam

habitam : cujusmodi est, quod queritur. Est porro, quz prima fuit, relicta. Sic enim Jeremias: « Dereiiqui
Jomum meam, dimisi hzreditatem meam 5*. » Et Salvator: « Ecce relinquetur domus vestra deserta 21.2

Τινὲς δὲ τὸ πᾶν οὕτως ἄνωθεν ἐξηγήσαντο, Ἔθος
τοῖς προφήταις ἐφ᾽ οἷς προθεωροῦσιν ἀνιαροῖς μὲν
πενθεῖν, ἀγαθοῖς δὲ λίαν εὐφραίνεσθαι" ὃ γαὶ νῦν. ὁ
προρήτης ποιεῖ. Εὐαγγελισάμενος Y&p τοῦ Σωτῆρος
τὴν ἄφιξιν, καὶ την ἁπάντων σωτηρίαν, αὐτόν τε τὸν
Χριστὺν ἐνδυσάμεγος (à κοσμεῖται, καὶ περι-
δαλλεται), πανηγυρίζει τῷ πνεύματι διάθεσιν ἔχων,
ἣν ἂν ἔσχε νεαγίσκος πρὸς παρθένον, xai αὑτὶὺς
συνὼν τῷ Ἀριστῷ. Τὸ δὲ, ὡς γή αὔξουσα ἄνθος
αὐτῆς, δηλοῖ τοὺς ταῖς ψυχαῖς ἑναποκειμένους λό-
γους σπερματι»οὺς, ὁδοποιοῦντας Χριστῷ. Ὡς γὰρ
ὀφθαλμο) συγγένειαν ἔχοντες πρὸς rà φῶς, ἔπειδ'
ἂν παρῇ, βλέπουσιν, οὕτως ἀνατείλαντος Ἀριστοῦ,
τῇ iv ἡμῖν ἐπιτηδειότητι λάμπομεν, εὐθὺς τὸ axo-
τεινὸν ἀποθέμενοι. Ὡς Ex ῥίζης δὲ τοῦ Ἰσραὴἡλ xai
τοῖς ἔθνεσι φαν εἴῖσθαι λέχει τὴν ἆγα.]λίασιν. Εἶτα
ἵνα μὴ δόξη τὴν ᾿Ἱερουσα-ἡμ ἀφηκέναι, O2x &v-
1,90, φησὶ, τὴν ἄνωθεν σχέσιν, xal τὰ ταύτης σεμνά,

*" Matth. 1,91; Luc. 1, 21.

X, S. δν Luc.xxin, {δ. 9 Isa. χι, 9.

59 σα. xr, 10; σι, 11.
,5 Jerem. xi, ο.

Sunt vero nonnulli, qui totum hoc ab initio hune
in modum explicent. Usitatum est proplietis ob ea
qua vident, si molesta sunt, lugere; si fausta,
letari quam maxime : quod et hocloco facit Isaias.
Cum enim Salvatoris adventum, ipsamque omnium

D salutem annuniiasset ; cum Christum denique, quo

ornatur et cingitur, induisset : vehementius jam
spiritu exsultat, qui eumdem animum gerat, quo
sil erga virginem juvenis cum Christo eiiam exsi-
stes. Quod deinde tanquam terra, que pro[ert
semen suum, adjicit; recondita in animis rationum
semina, qux: ad Christum viam faciant, intelligit.
Ut enim oculi cum /uce cognationem habentes, si
illa non desit, cernuut: sic Christo exoriente, si
nobis adsit aptitudo, fugatis quam primum teue-
bris illuminamur. Ut autem ex Israelis stirpe propa-
gatis; sic et gentibus etiam. leelitiam. istam comopi-
cuam fore affirmat. Deinde ne Jerusalem deserere

δι Prov.xvi, 9, 5 Matth. xvi, 16-19. ** Matth,
9À Matth.l axin, 58.

2053 PROCOPII GAZEI 950A

vileatur; non eam se esse familiaritatem, quam A Δὼ πρῶτον πρὸς τὰ ἁπολωλότα πρόδατα Ἱσραὶλ
: uutea cum illa habuit, ut nec ejusdem loca augusta πέμπει τοὺς µαθητάς. Καὶ πρὸς τὴν Συροφοινίχισ-
Tcelicturum, adjicit. Quo factum est, ut ad oves — cav Ἰνείχετο τέως χύνας χαλεῖν τοὺς ἓν τέχνοις
primum Israel, quce perierant, discipulos milte- ὕστερον κατάταχθηόοµένους. Σχοπὸς γὰρ ἣν αὐτῷ
rct! : et apud Syropheenissam, canes eos appel- — xoi τούτους φωτισθῆναι, xaxslvoug μὴ ἀποτυχεῖν.
jare non dubitaret ^, qui postea in filios essent Ἐχρην δὲ προτιμηθῆναι, οἷς, κατὰ Παῦλον, ἐδόθη ἡ
computandi. Erat enim ipsi scopus hic proposi- νοµοθεσία, καὶ ἡ λατρεία, ὧν bl πατέρες, xal ἐξ ὧν
tus, ut. isti quidem illuminarentur ; ili autem ηθ- 6 Χριστὸς χατὰ σάρκα” Άμχει γὰρ εἰς σωτηρίαν xal
quaquam exciderent, Sed oportebat eos prius 717 Ἅτούτοις κἀχείνοις ἡ χάρις.

honore affici , quibus datam esse legem et cultum dicit Panlus, quorum patres ii eiiam fuerunt, el
quibus secundum caruem natus est Chri«tus **. Sufficiebat enim ad salutein gratia; nou istis $0-
Jum, sed et illis etiam.

Quod deinde de recenti nomine adjunxlt, ad Chri- — Kaerór δέ φησιν ὄνομα τὸ Xpistuasüv xot τὸ
stianos, et eos, qui fidem awplexi sunt, retulit. πιστών. "O δὲ ἀντιέγων Ἰουδαῖος, δεικνύτω ig"
Quibus si contradicit qui Judzeus est, a se recens ἑαυτοῦ xar Ὑενόμενον ὄνομα. θέΊημα δέ φησι
nomen aliquod factum essedenionstret necesse est, — 500€ τὸ θέ.ῖημα αὐτοῦ ποιοῦντας, οὓς χαὶ ἀγαπᾷν
Intelligit. vero per voluntatem nihil aliud, qua: λέγει, ὡς evroixor νεανίσκος παρθένῳ * ὅπερ οὐ
eos, qui voluntatem suam faciant ; quos etiam dili- P φθορᾶν, ἀλλ ἀχμάκουσαν σχέσιν δτλοῖ. Έ πρεῖ γὰρ
gere se, quo more labilat juvenis cum virgiue, αὐτὴν παρθένων, κατὰ τὸ παρὰ Παύλῳ posthptov,
significat : quod non est ad stuprum, sed ad neces- ὅπερ εἰς Χριστὸν καὶ τὴν "ExxAnsiay λέχει. Εἶτα
situdinis magnitudinem referendum. Servat enim τὴν vov xatáataaty τῶν Ἐχχλησιῶν ἐμφαίνει, χατὰ
ipsam incorruptam et virginem ; juxta Pauli sacra-— τὴν τῶν ἱερέων ὑφήγησιν ἡμόρας xal *vxtéc,
mentum illud, quod idem in Christo et Ecclesia ἁγνουῦντος τοῦ λανῦ τὸν θ:ὸν, ἀνθ᾽ ὧν ἀμειξόμενος
esse dicit **. Priesentem deinde Ecclesiarumstatum — téoc αὐτῶν &nópÜntow γίνεται, τὰς ἀφόδους "
demonstrat juxta. saeerdotum nocte ac die factas ἀπείργων τοῦ Balyovyo,. Ἐπαγγέλλεται δὲ, χατὰ τὴν
ad populum, qui Deum ignorat, enarrationes : qui- λέδιν, καὶ ἀσφαλὴ ταῖς πόλεσιν οἴχησιν, ὡς ἂν mpr-
busutgratiam reponat, murosejusinexpugnabiles se Ἀόψαντες ἐπιζητῶσι τὴν νοητήν ὥσπερ οὖν
redditurum ; id est daemonis accessus propulsurum, Αδθρχαὰμ γῆς λαθὼν ἐπαγγελίαν, οὗ περὶ ταύτην
pollicetur. Promittit etiam, si litteram spectes, εἰ Ἰσχόλητο, οὐδὲ ταύτην ᾖτει, «rv δὲ μέλλουσαν ἐπό-
tutam civitatibus habitationem ; ut promovendo — et. Tot; δὲ οὕτω διαχειµέροις, καὶ μάλιστα τοῖς Ex
alteram quzrant intelligibilem : Non aliter quam — T$vou; Αθραὰμ χατὰ σάρχα, οὐδεμίαν σύγκρισιν
de Abrabamo legimus, qui faeta sibi terrz pro- ρ πρὸς tà ἔθνη φησὶν, ὑπερχεῖσθαι δὲ λίαν, ὅσον ἦχεν
missione, non in ista occupari, non eamdem quz- — &l; τιμήν. Καὶ γὰρ ἔτυχον πατέρων ἁγίων, xal
rere, sed futuram appetere visus est **. lis igitur, νόμου, xat τὰς ἐν Αἰγύπτῳ Üavpatoupylag xal Ev
. qui ita affecti sunt, maxiine autem Abralize, secun- Epfu«p τεθέανται, µόνων ἐὰν n. διόρθωσιν τρόπων
dum carnem posteris, nulla esse cum gentibus ποιῄσονται πεποιθὀτες ἐπὶ θεῷ. Τουτο γὰρ τὸ ἆάγαν-
comparationem significat, sed iis longe, quan- µῥρίαµα. Πρὸς δὲ τὰς ἐπαγγελίας ἀμφιθαλλούσαις du-
tum ad honorem attinet esse superiores. Eo enim Ἅµχαΐῖς λαλῶν ὄρχῳ κχέχρηται, οὗ δι ἑαυτὸν (ἀλήθεια
fine et Patres sanctos legem babuisse, eoilem — yáp ἐστιν), àAX* ἐκείνας πιστούµενος. Καὶ τοὺς ix
miranda in JEgypto opera , el in solitudine γῆς χαρποὺς ἐπαγγέλλεται, διδάσχων ὡς αὑτὸς τού»
vidisse, ut dores suos ad Deum conversi, el των ἑστὶ χορηγὸς, xaX µάτην περὶ εἰδώλα στρέςον-
in ipso confidentes, emendarent. ld enlm vere ται, 5) xal οὗτοι πρὸς τῇ συγχομιδῇ διειρθείροντο,
gaudii nomine significari. Animas deinde alloquens, ὡς ἂν xaX teX:zaqopztv δυναµένου, xal παρέχειν ἐθέ-
quz de promissionibus ambigant, jurejurando utilur, — Aovto;, εἴπερ ἐτύγχανον ἄδιοι.
non id quidem propter se, qui veritas sit : sed ut illi& fidem faciat. Promittit vero et terre fructus, ut
eos se suppeditare, frustraque ad idola confugere doceat : unde illi etiam in colligendo peribant, ut
et ad maturitatem posse perducere, et przbere velle demonsiraret, si 718 dignos se pra»buissent.

Nunc autem si corrigantur, hostium accessum D Καὶ vov δὲ διορθουµένων ὑμῶν τὰς τῶν ποὶε-
esse eliam prohibiturum. Portarum deinde appel- µίων ἐφόδους χωλύσω. IlóJlac δὲ χαλεῖ λόγον tis-
latione sermonem isagogicum, Christumque ipsum αγωγιχὸν, καὶ Χριστὸν, ὃς ἐχρημάτισε θύρα, δι οὗ
significavit, qui porta etiam dicitur, per quam ad πρὸς τὸν Πατέρα τὴν εἴσοδον ἔχομεν. Περὶ οὗ λέλε-
Patrem ingressum habemus 12. De quo scribitur οἱ — xtac* ελῦτη d) πύλη 100 Κυρίου. Afxatot εἰσελεύ-
illud: « lta est porta Domini, justi ingredientur in Ἅσονται ἐν abi]. » Tol; δὲ ἱερεῦσι παρακελεύεται
eam **. » Sacerdotibus deinde pracipit, ut subdi- ὁμαλὰ τῶν ὑπὸ χεῖρα τὰ ἤθη ποιεῖν, ὡς ἂν p πυ-
torum mores :equabiles reddant, ne in pravas illi νπρωῖς προσχόπτοιεν λογισμοῖς. Λέγο.το δ ἂν xa!

** Matth. x, 6... Matth. xv, 20. ** Rom. ix, 5. *! Ephes. v, 92. ** Hebr. x1, 17. ** Juan. x, 9.
** Psal. cxvii, 90. )

| rod
w^

VARIAZE LECTIONES.,
P qp. ἑγόλρους. ^ Ic. µόνον, ὡς ἂν,

?(65
πρὸς 75i ἓν ἑχάστῳ vous, ὡς ἂν fivtoyety
vo; την ἅπασαν ἑξωμαλίζοι ψυχήν. Εἶτα παραχελςὺς-
ται τοῖς ἐξ Ἴσρατλ, ἀρετΏς xax Υνώσεως θεοῦ πα-
ράδειγµα γενέσθαι τοῖς ἔθνεσιγ. Ανῆψα γὰρ ὑμᾶς
ἄνωθεν ὡς λαμπάδα, ὡς ἂν ὑμῶν τῷ φωτὶ τὰ ἔθνη
πορεύηται. ἹΚατεπτγχότας δὲ τὰς συνεγεῖς τῶν
Σπιόντων Σφθδους παραθαβῤῥύνει, την ἑαυτοῦ παρου-
σίκ’ ἐπαγγελλόψενης. Οὕτω δὲ τὴν ἑαυτοῦ xróspo-
νίαν καλεῖ. ΤοἳΥχρηνν ἔλεγου O2 μὴ τελέσητε τὰς
πόλεις, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ YU, τοῦ ἀνθρώπου * οὗ δήπου
ἄλλην παρουσίαν ηλῶν, ἁλλὰ τὴν ἑαυτοῦ πρὸς xap-
τερίαν πκαράχλησιν. O3 γὰρ ἂν Ἠνεγκαν, μὴ τὴν
ἰσχὺν την ἄνωθεν ἔχοντες. Τὰ χρυπτὰ δὲ εἰδὼς,
πρὸς την ἀξίαν ἑχάστῳ παρίσταται, μµισθὸν διδοὺς
τὸν προσῄχοντα. Οὕτω καὶ δι Ἰεζεχι]λ λεγόντων

COMMENTARTI IN ISAIAM.
τεταγµέ- A cogitationes impingant. Referri etiam queat. a4

singulorum mentem; ut qu: habenis pre'fecta
esl, totam animam :equabilem faciat. Deinceps fs-
raelitos adhortatur, ut virtutis et cognitionis Dei
sese gentibus exemplum praxbeant. Ideo enim se
illos ab initio veluti lampadem accendisse, ut. in
eorum lumine gentes ambularent, Quia deinde fre-
quentes insurgentiui accessus metuebant; confi-
dere przceipit, suum ipse adventum. denuntians :
qua ratione curam suam ac diligentiam siguifica-
vit. Ilinc igitur illud, quod dicebant : Non faciatis
urbes donec veniat Filius hominis ; ubi non alium
certe adventum intellexit; sed quam ipse sugzerit
in patiendo consolationem. Alioquin enim ferenda
non fuissent, qui superne omissum robur non ha-

αὐτῶν» c Απόλωλεν 4$ ἰσχὺς ἡμῶν, ἐξηράνθη τὰ D bebont. Verum qui novit abscondita, unicuique,

ὁστᾶ ἡμῶν, ? παραθαῤῥύνων φησιν Ὡς ὑγρὰ ξη-
ρᾶναι δύναµαι, οὕτω xal τοὺναντίον. "O καὶ ἐπὶ τῆς
ῥάθδου πεποίηχεν ᾽Λαρών. Καὶ νῦν οὖν παρέσεσθαί
φησιν, ἐὰν ἄξιοι γένωνται:. Δι αὐτὸ γὰρ παρέσχον
καὶ πληθος ὑμῖν ἐντολῶν, οὖχ ἵνα πολλὰς παραθαϊ-
νουτες, πολλὰ xai χαταδιχάδησθς; ἁλλ᾽ ἵνα xlv τὰς
µεγάλας ὑπερθῆτε, τῶν ἑλαττόνων f) φυλαχἣ πρόφα-
σιν ὑμῖν σωτηρίας παράσχη. Φιλάνθρωπος γὰρ, οὗ
γαταδικάζων && ὧν παραθαἰνετε, ἀλλὰ σώζων ἓς
ὀλίγων ὧν κατορθοῦτε, Τοῦ γὰρ ἁμαρτωλοῦ τὴν
ζωὴ» ῥούλετα,ι μᾶλλον, Ίπερ τὸν θάνατον. Τότε
ζητήσω, φτοὶν, ὑμᾶς, ἀγίους καῶν. Ταῦτα δὲ xal
εἰς τὴν ἑκάστου Ἀληπτέον φυχῖν, pi ὡς φιλὰς
ἱστορία: ἀναγινώσκοντας. ὙἙκάστῳ γὰρ xatop-
θοῦντι παρέσται συ χωρῶν τὰ ἡμαρτημένα.

prout dignus est, solet adesse, justaque mercede
singula compensare. Sic et apud. Ezechielem cum
essent, qui dicerent : « P'eriit virtus nostra ; exsic-
cata sunt ossa nostra *, » eosdem confidere ju-
bens, ut humida siccare, sic et contra se possa
respondit. Quod in Aaronis etiam virga prasti-
tit **. Et hoc loco igitur, si digni sunt, adfuturum
se significat. Ob id enim et ego, inquit, ingentem
dedi mandatorum numerum : non ut, cum a mul»
tis aberraretis, multis etiam in vos animad verte-
rem : sed ut, cum vos, qui magna essent, trans-
gredi contingeret , leviorum observatio vobis a me
salutem extorqueret. Sum enim nitis et clemens,
non ex iis, quz perperam agitis, condemnare, sed

C ex paucorum ratione quz ipsi cum virtute ct laude

facitis salvare solitus, qui peccantis vita potius quam morte delector. Tum, inquit, quceram vos,
cum sanctos vocabo, "71 9 Decet vero et ista non historias nudas putare, sed ad cujusque animam
referre. Aderit enim singnlis quod rectum est facientibus, ut' eisdem condonet. qua peccarunt.

KEPAA. ΣΓ..

a-c'. Τίς οὗτος ὁ παραγεγόµεγος ἐξ Εδώμ;
ἐρύθημα ἱματίων ἐκ Bócop, οὕτως ὡραῖος ἐν στο-
Aj. βία μετὰ ἱσχύος. "Eq δια.Ιέγομαι δικαιοσύ-
21» xal κρἰσιν σωτηρἰου. Διὰ τί σου ἐρυθρὰ τὰ
ἱμσατία, xal τὰ ἐνδύματά σου ὡς ἁπὸ πατήµατος
Anvob π.Ἰήρους, καταπεπατηµέγης. x. t. λ.

ὝὭσπερ μισθὸν ὁ. Σωτὴρ ἑλέγετο τοῖς εὐσεθοῦσιν
ἁποδιδόναι (ἔφη Yáp * Καὶ ὁ μισθὸς αὐτοῦ pss αὖ-
τοῦ) * οὕτως τοῖς ἀσεθέσι φοθερὸς Ίξειν θεσπίζεται,
ὅτε, χατὰ «bv ᾿Απόστολον, xataoYlor zdcav &pyty
xal ἐξουσίαν. Ἐν οἷς ἐστι xaX τὸ ἔσχατον χαταργεῖ-
σθαι τὸν θάνατον. ᾿Ορῶντες δὲ αὐτόν τινες ἐν σχήµατι
γαθημαγμένον πολεμιχῷ, πρὸς τὸ δξένον τῆς θέας

ἑρωτῶσιν ἀλλήλους. Ἐπειδὴ δὲ Βόσορ καὶ ᾿Εδὼμ, D

τΏς τῶν ἀλλοφύλων χώρας xat πολεµίων τοῦ Ἱσραὴλ.,
εἰχότως διὰ τούτων τὰς ἀντιχειμένας δυνάµεις αἰνίτ-
τεται, ὧν τὴν ἀναίρεσιν τροπιχῶς atari παρείκασε
φονικῷ. Εἰδότες ὃξ αὐτὸν ἤμερον, εἶθ᾽ ὥσπερτεθυ-
µωμένο» ὁρῶντες, ἑοίχασιν αὐτὸν μὴ γινώσκειν. Ad
xai πυνθάνονται. Ὁ , 6b πρὸς αὑτοὺς ἀποχρίνεναι)
"Ey δια.Ίάχομαι δικαιοσύνην, καὶ κρίσι’ σωτη-
plov, χατὸ δὶ Σύμμαχον * ᾿Εγὼ Jao ἐν δικαιοσύ-

ο5 Ezech. xxxvi, H0, ** Num, xvii, 8. 81 Cor

Paraot, Gr, LXXXVII,

CAP. ΙΙ ΧΙΙ.

VEns. 1-0. Quis est iste, qui venit de Edom ? Rubor
vestium de Bosor. Sic formosus in stola sua. Violen-
lia cum fortitudine. Ego loquor justitiam et judi-
cium salularis. ()uare rubra sunt vestimenta tua
et indumenta tua, tanquam. α contulcatione torcu-
laris pleni, conculcati, etc.

Ut mercedem Salvator iis ipsis, qui pietatem
colerent, retributurus dicebatur (eam enim fore cuin
ipso atlirmavit), sic impiis metuendus instare prz-
dicitur, enm juxta Apostolum, omnem principa-
tim. et potentiam deleverit 27, Quo loco novissime
destructam iri mortem adjunxit, Cum autem eum
nonnulli militari habitu sanguine aspersum intuae
rentur, rei novitate commoti ad mutuas interro-
galiones confugerunt. Quoniam autem Bosor et
Edom, externorum, et hostium Israel, regioues
79,0 erant : per eas non immerito, adversarias
potestates indicavit, quarum excidium tropice
sanguini czede efluso compararet. Qui autem mi-
tem eum et placidum esse didicerant, ctm postea
veluti furore percitum intuerentur,. eumdem non
agnoscere visi sunt, quo factum est, uL quis etset

. xv, 94.

δὲ

΄

μη

ΡΗΟΟΟΡΗ GAZ.EI

20608

iuterrogarent. Quos isthec ejusdem excepit re- A yy, ὑπερμαχῶ εἰς τὸ coca. ᾿'ὙΥπερμαχῶν γὰρ

sponsio : Ego loquor justitiam et judicium salutaris ;
vel, ut Symmacho placet : Ego loquor in justitia ,
decerio ut salvem Cum enim eorum nomine de-
οεγίατεί, qui injuste ab adversariis potestatibus
conculcabantur : istas quidem ulciscebatur; illos au-
tein in libertatem asserebat. Sequitur jam quzstio
allera : Quare rubra sunt vestimenta tua? quam
etiam sine responsione abire non patitur. Sed est
advertendum quo loco, de gentibus legimus, de
populis interpretari Symmachum. Quo loco etiam :
Deduxi sanguinem eorum in terram, eumdem : Et
aspersa esl victoria eorum super, vestimenta mea.
Tanquam autem judicium solus a Patre acceperit,
torcular se solum conculcasse dicit, ita peccato-

τῶν ἀδίκως ὑπὸ τῶν ἀντικειμένων δυνάµεων x«-
ταπατουµένω», τὰς μὲν µετῄει, τοὺς δὲ ἠλευθέρου.
Εἶτα δευτέρα πεῦσις ' Διὰ τἰ σου ἑρυθρὰ τὰ ἱμά-
τια; πρὸς ὃ πάλιν ἀποχρίνεται. Αντὶ δὲ τοῦ, καὶ τῶν
ἐθνῶν, ὁ Σύμμαχος, καὶ ἀπὸ τῶν Jaco ἑξέδωχε",
xal ἀντὶ τοῦ, Ματήγαγον τὸ αἷμα αὐτῶν εἰς γην,
Καὶ ἐῤῥαντίσθη τὸ ἐπινίκιον αὐτῶν ἐπὶ τὰ Ἱμάτα
µου. Ὡς δὲ µόνος τὴν κρίσιν λαθὼν παρὰ τοῦ Ἱ]α-
τέρος, μόνος πεπατηκέγαι qnoi «Ίηνὸν, οὕτω 5t
χαλεῖ τῶν ἁμαρτημάτων τὴν ἔκπραξιν. Καὶ "Isps-
μίας δὲ Ev θρήῄνοις φησί" Ληνὺν ἐπάτισε Κῦρ.ος παρ-
θένῳ θυγατρὶ Ἰούδα. "En! τούτοις ἐγὼ κλαίω. Ὢσ-
περ ὃξ .«1ηγὸς ἡ ἐπὶ τὸ αὐτὸ τῶν ἁμαρτημάτων c5-
θυνα * οὕτω τῶν ἀπὸ τῆς ἀγαθῃῆς ἀμπέλου τρυγοµέ- |

rum ponas significans. lta vero οἱ Jeremias lo- B vov χαρπῶν «Ίηνοὶ Θεῷ ἁἀρέσχουσαι γίνονται, Ez

quitur in Lamentationibus **, cum torcular caleasse
Dominum virgini filie Juda, unde se plorare con.
tingercl, aflirmavit, Ut autem eodem ftorcularis
nomine, quie peccatis debentur, poenz signilican-
tur, sic qui de bona vite fructus decerpuntur,
lorcula:ia esse Deo placentia credimus, qui psal-
. mos de torcularibus inscribi videmus. Cum autem
malitiam omnem, damonasque ipsos ejus auctores,
cessare fecerit : eos, quibus imperavit, in szculo
recenti ad Patrem adducet, quo etiam tempore,
ait Apostolus **, regnum Deo et Patri traditurus
cst. Cietlerum, ut perstaret in sanguinis metaphora,
vestimenta esse. inquinala adjecit. Qualem enim in
potestatibus — incorporeis sanguinem — reperias?

- al; ὕμνοι Ev Ἑαλμοῖς ἐπιλήνιοι λέγονται. Καταργή-

σας δὲ πᾶσαν xaxlav, χαὶ τοὺς αὐτὴν γεννήσαντας
δαίμονας, τοὺς ὑπ αὐτῷ βασιλευομένους ἓν τῷ xat
αἰῶνι προσάξει τῷ Πατέρι, ὅτε χαὶ παραδώσει τὸν
βασιλείαν τῷ θεῷ χαὶ Πατέρι, χατὰ τὸν ᾽Α πόστολον.
Ἐμμένων δὲ τῇ μεταφορᾶ τοῦ αἵματος, τὰ )μάτια
Γεμο.1ύνθαι λέγεται. Ποῖον γὰρ ἐπὶ ἀσωμάτων ὃν-
νάµεων αἷμα; Εἶτα πάλιν ἡμέρας ἀἁνταποδώσεως
καὶ ἐγιαυτοῦ ἀυτρώσεως μέμνηται, ὡς ἐπὶ τῶ»
χρηστοτέρων ἑλέγετο, Ψηρύξαι ἐνιαυτὸν Ἐυρίου δε-
κτὺν, xal ἡμέραν ἀνταποδόσεως. Δι νῦν τεροσέθγχε
xal ἐνιαυτὸς «νυτρώσεως, ὁμοῦ γὰρ τοὺς μὲν σώσε;,
τοῖς δὲ ἀνγ ζταποδώσει, χαθά φησι Μωσῃης' « Καὶ ἁντ-
απολώσει δίχην τοῖς ἐχθροῖς, καὶ τοῖς μισοῦσιν αὖ-

Deinceps rursum diei retributionis, annique redem- C τὸν ἀνταποδώσει, »

plionis meminit, quale illud fuit, quod de probioribus loquens, ut 791 annum Domino acceptabilem,
diemque reiribationis annuntisret, mitti se dicebat "*. Quo factum est, ut. hic redemptionis | annum
adjiceret ; istis quidera salutem, illis autem retributionem simul significans. Quale est illud apud

Mosen :

Sequitur deinde : Aspezi, εἰ non erat auxilialor ;
consideravi, οἱ nullus erat, qui adjuvaret, εἰ eruit
eos brachium meum, Solus enim exinanivit semet-
ipsum, formain servi accipiens "*. Crueis mortem
prilerea nostr: salutis causa pertulit; quam nul-
Ius vel angelus, vel potestas, vel homo fuerat su-
biturus. Quo factum est, ut unus nomen a Patre,
quod est super omue nomen ?*, judiciumque in
omncs acceperit "*. Verum quod ait : Et deduxi san-
guinem eorum in terram, de adepta victoria cateri
interpretautur : tanquam victos a se jam, qui vinci
non poterant, significet. Alii sermonem istum ad
Salvatoris ascensionem referentes, expleta. carnis
e: onomia ad Patrem supernis potestatibus ascen-
dere. visum esse, cum passionis signa geslaret,
arbitrantur; non quod cum illis surrexerit : sed
quomodo dubitanti Thoma ea ostendil ; sic (ut
jam Principatibus et Potestatibus in coelis propter
Ecclesiam innotescerel multiplex Dei sapientia 15)
cum passionis signis remcasse ; eoque factum esse,

$$ Thren. 1, 15. ** [ Cor. xv, 24.
7 ibid. 9. ** Joan. v, 22. *" Ephes. 111, 10.

19 [sa, Lx1, 1; Luc. iv, 18.

« Et retribuet. ultionem | inimicis, et. qui oderunt eum, retribuet "*. »

Εἶτά cnotv* Ἐπέδλεψα, xalobx ἦν ὁ βοηθῶ».
Καὶ προσεγόησα, xal οὐδεὶς ἀντεΊαμέάνετο. Kal
ἐῤῥύσατο αὐτοὺς ὁ βραχίων» µου. Μόνος γὰρ Σχὲ-
νωσεν ἑαυτὸν, μορφὴν δούλου λαθών. Καὶ τὸν nic

^m. - ΄ 9 , * oot - - ,
σταυροῦ θάνατον ὑπέμεινεν ὑπὲρτῆς ἡμῶν σωτποίας,

ὃ μιδεὶς ἀγγέλων, f] δυναµένων *, f) ἀνθριώπων ὑτ-
έστη’ διὸ καὶ póvip ὁ Πατὴρ ἑχαρίσατο τὸ ὄνοιισ, -5
ὑπὲρ πᾶν ὄνομα καὶ τὴν χατὰ πάντων ἑνεχείρισε
χρίσιν. Αντὶ δὲ τοῦ: Kal κατήγα}ον có αἶμα αὐτῶν
εἰς ΥΠ, οἱ λοιποὶ τὸ νίκος ἑξέδωκαν. Νενέχτντα:
γὰρ bx ἐμοῦ, φτσὶν, οἱ δοχοῦντες ἀνίχκητοι. "ἡ7λοι
δὲ περὶ τῆς ἀναλήψεως τοῦ Σωτῆρος thv ῥῖσιν δεξά-

D μµενοί φασιν, ὡς πληρώσας τὴν μετὰ σαρχὸς oixovo-

µίαν, ἀναθὰς πρὸς τὸν Πατέρα ὤφθη ταῖς ἄνω δυνάἀ-
µεσι, τοῦ πάθους φέρων τὰ σύμθολα, οὐχ ὅτι μετὰ
τούτων ἀνέστη, ᾧ δὲ τρόπῳ δισιάσαντι δίέδειχε τῷ
θωμᾷ. 02:0; (ἵνα γνωρισθῇ νῦν ταῖς ἀρχαὶ; καὶ
ταῖς ἐξουσίαις ἓν τοῖς ἑπουρανίοις, διὰ «nc Ἐκνλη-
clas ἡ πολυποίχιλος σοφία τοῦ θεοῦ) μετὰ τῶν cu)
πάθους σημείων ἀνέδραμεν. θαυμάτσουτιι τοίνυν

7 Deut. xxxi, 41. ?* Philipp. n, 7.

VARIA LECTIONES.

ο 4p. δυνάμεων,

2009

---

COMMENTARII IN ISAIAM-

2670

ἀνιόντος πυνθάνονται. Τὸ δὲ Ἐδὼμ, ἑρμηνεύεται A ut redeuntem ipse demirate inlerrogent. Signi-

πιῤῥός, 3) mitroc. Τὸ δὲ Πόσορ, ἡ σὰρξ, ἡ adp-
xircc. AnAot τοίνυν τὸ πεφοινίχθαι, ὡς ἀπὸ σαρκός
τε «al αἵματος. Ὡς δὲ γνωρίζουσαι αὑτὸν θεὸν, εἰ
xaY Ἐν ἐν capx*, ὡραῖον αὐτόν φασιν ἐν στο-ῖῇ, xal
ἱσχὺν) αὐτῷ μαρτυροῦσι. Τοῦτο γὰρ ἡ βία δηλοῖ.
Ἔοιχε δὲ τὸ παρὸν τῷ ἓν xy! dapi: « Τίς ἐστιν
οὗτος 6 βασιλεὺς τῆς δόξης; » ᾽Αποχρίνεται δὲ, ὅτι
᾿Εγὼ δια.1έγομαι δικαιοσύνη», 3| τὸ εὐαγγελικὸν
χἠρυγµα, Ἡ, ὅτι θε»ῦ πᾶς λόγος δίκαιος. Πρίσιν δὲ
σωτηρίου, τὸ ἐφ᾽ ἡμῖν ὀνομάζξει κρῖμα. Δεδίχαχε
γὰρ τῇ ἀνθρωπότητι χαὶ τῷ ταύτην ἁπατήσαντι Σα-
τανᾷ. Ἔλεγε γάρ. « Νῦν χρίσις ἐστὶ τοῦ γχόσµου
τούτου. Νῦν ὁ ἄρχων τοῦ χόσµου ἐχθέθληται ἔξω. »
Δευτέρα πάλιν ἐρώτησις, ἓν T] µέμνησο τοῦ πατρι-

fieat vero Edom, si interpreteris, idem planc quod
fulvus aut. terrenus, Bosor autem, tanquam caro,
vel carneus dicas. lInnuit igitur cruentatum esse,
tanquam a carne, vel sanguine, Tanquam deinde
Deum esse agnoscerent, quantumvis carnem gesta-
ret, Formosum in stola sua, et fortem, quod violen-
tic nomine significavit, esse testantur. Neque vero
isti dissimile fuerit, quod psalmo tertio et vice-
simo legimus, ubi : « Quis est iste rex glorim "5, »
queri deprehendimus, Respondet autem ;: Ego
loquor justitiam. Quo. verbo vcl evangelicam pro-
mulgationem innuit, vel Dei sermonem ouem
justum. esse demonstravit. Quod deinde judicium
799. salutaris addidit, illud ipsum, quod pro

ápyou Ἰακὼθ λέγοντος * « Πλυνεῖ ἓν ofvo τὴν στολὴν B nobis est, intellexit. Litem enim inter homines

αὑτοῦ, καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς τὴν περιθολὴν αὐτοῦ.»

et Satanam, a quo delusi fuerant, jadicavit. Dice-

bat enim : « Nunc judicium est hujus mundi; nunc princeps mundi ejicietur foras "". » Sequitur altera

rursus interrogatio, in qua te Jacobi patriarchz velim meminisse dicentis

suam et in sanguine uv: vestimentum suum 75, »
Εἶτά φησι ' Καὶ τῶν ἐθνῶν οὐκ ἔστιν ἀνἡρ μες)
ἐιιοῦ. "O συναπτέον τῷ * Ἑγὼ δια. Ίέγομα: διχαιο-
σύνην καὶ κρ/σι’ σωτζηρίου. Οὐδεὶς γάρ µοι παρ-
έστη, «Πησὶν, 7] συνἠλγησε πάσχοντι. Ὡς Υάρ φησιν
€ εὐαγγελιστής * Τότε πάντες ἀφέντες αὐτὸν οἱ µα-
θηταὶ Εφυγον. "O xai προὔλεγεν ὁ Χριστός * Ἔρχε-
ται ὥρα, xal ἐλήλυθεν, ἵνα ἕκαστος σχορπισθητε εἰς
τὰ ἴδ.α, χἀμὲ µόνον ἀφῆτε. Καὶ ἓν Ψαλμοῖς δέ φη-
σιν" «. Ὀνειδισμὸν προσεδόχησεν ἡ Ψυχή nov, xal
ταλαιπωρίαν, καὶ ὑπέμεινα συλλυπούμενον, καὶ οὐχ
ὑπῆρχε ' xai παρακαλοῦντα, xal οὐχ εὗρον. » Καΐπερ
δὲ uóvoc àv κατεπάτησα αὐτοὺς ἐν θυμῷ. Μετὰ
γὰρ τὴν ἀνάληψεν τοῦ Κυρίου, rdv εἶδος συιφορᾶς
Ἰουδαίοις ἁπήντηχεν. ᾽Αλλ᾽ ὁ τῆς ἑχείνων drraxo-
δόσεως χαιρὸς, λυτρώσεως ἣν τοῖς ἐπεγνωχόσι τὴν
ἐπιράνειαν αὐτοῦ. Kalnep δὲ μηδεγὺς βοηθοῦντος,
ἡ ἀντιλαιιέαγομένου (ὃ ποιεῖν ἔδει τοὺς Γραμματέας
xai Φαρισαίους, o? P τὸ ἑναντίον ἀνέτρεπον τοὺς
λαοὺς),ὅμως ἔσωσεν αὐτοὺς ἡ ἐμὴ δύναµις. Πλεῖστοι
γὰρ ἐπίστευσαν ££ Ἰουδαίων. Tol; δὲ ἀπειθήσασι τὰ
τῆς ὀργῆς ἁπήντηχε δίκαια. Τινὲς δὲ συμφώνως 4
εἰπύντες, ὡς πληρωτὴς γενόμενος τῶν πατοιχῶν év-
τολῶν, καὶ χωρῄήσας εἰς τὸν ὑπὲρ ἡμῶν θάνατον, xal
πατήσας τοῦτον, ὡς ἐν Any, καὶ μο.υνθεὶς, ὡς
ἀπὺ πατητοῦ χαρπὸς αὐτοῖς γενόμενος, ἑαυτὸν πρ.ς-

: « Lavabit in vino stolam

Pergit vero his verbis : Et de gentibus non est vir
mecum : estque illi, quod paulo ante usurpavit,
cum diceret : Ego loquor justitiam et judicium salu-
taris, conjungendum : tanquam mullum sibi cum
pateretur, adfuisse, vel cofidoluisse significare!.
Tum enim discipulos omnes, ut est apud Evangelii
scriptorem, eo relicto fugisse : quod et ipse antea
monuerat Christus, cum horam adventare, imo ei
appulisse jam, diceret "*, qua singuli ad sua di-
spersi abirent, seque solum relinquerent. Sic pre-
terea legimus in Psalmis : « Improperium exspecta-
vit anima mea, et miseriam. Exspectavi qui con-
doleret, et non fuit; et qui consolaretur, ct non
inveni 55, » At vero quantumvis ego solus essem,
conculcavi tamen eos in [µτοτε. Ex quo enim in
celos ascendit Dominus, nullum non genus cala-
mitatis experiri Judaeos contigit. Sed fucrat illo-
rum retributionis tempus idem, qui et. redemptio-
nis, si ejus adventum cognovissent. Etsi autem,
inquit, nullus esset, qui vel consolaretur vel adjuvaret
(quod Scribas et Pharisieos facere oportuit, quos
populum in contrarium averlere constabat), sal-
vavit tamen eos virtus mea. Sunt eniin fidein am-
plexi Judzi permulti : czeteri autem, qui eamdem
recusarunt, ira justa accepti, et inultati. Conve-

Ίγαγεν ὑπὲρ ἡμῶν τῷ Πατέρι δυσώπημα xoY Ἀυ- D niunt. vero. nonnulli, cum eum Patris mondato

105», ἄνοδον εἰς οὐρανοὺς διδοὺς, οὓς ἔδει κάτω µέ-
νειν Ex τῆς ἀπηφάσεως, xal συνάφας τοῖς ἄνω τοὺς
χάτω. Αγγέλων δὲ ἀπορούντων ἀχούων, μὴ ἐχείνοις
ἄγνοιαν προσάφτς (ἴδεσαν γὰρ τὰ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος
οἰχονομούμενα, ἀφ᾽ οὗ καὶ σεσάρχωται), ἀλλ ἡγοῦ
δ.δασχλλίαν τὸ πρᾶγμα, ὅτι χαὶ Ἀγγελοι γαίΐρουτιν
ἐπὶ τῇ τῶν ἀνθρώπων σωτηρία, xai τοῦτον ἀνυμνοῦσι
θαυνµάζοντες, πῶς τὸν ἡμῖν ὀρειλόμενον ἑδέξατο θά-
νατον. 0ὐδὲ γὰρ ἂν εἴποις ἀγνοεῖν τοὺς ἀγγέλους, ὦ;

'* Psal, xxii, 8. 77 Joan. xit, 51.

'^ Gen. xLix, 11.

paruisse, cum mortem pro nobis amplexum, eam-
dem, tanquam ín torculari, conculcasse ; cum in-
quinatum, tanquam solet calcatione fructus, sc-
ipsum Patri pro nobis placationem redemptionem-
que praebuisse; cum etiam reditum in ccelum illis
concessisse, quos deorsum oportuit manere con-
demnatos, cum inferos denique superis conjunxisse
dixerunt. Jam vero cum angelos interrogare audis,

ne ipsis 7993 ignorationem attribuas (norant enim

ο Matth. xxvi, 45. ** Psal. rxvin, 21.

VARLE LECTIONES..

PA. εἰς. 3 Tp. σοαφωνοῦσι.

32611

PROCOPIT GAZEI

16.3

qu: a Salvatore flerent, cx quo carnem assumpse- A οὐδὲ ὁπλοραρεῖν , εἰ xal «ὕτως ἑφάνγσαν τῷ Γιέδι

yat), sed ea re doceri nos existima, angelos etiam
hominum salute delectari, eumque ipsum laudibus
afficere οἱ mirari, qui mortem nobis jure debitam
exsolvere, patique voluerit. Neque enim dicas
jgnorare angelos : ut nec arma ferre, licet. ita
Giesi visi sunt **, cum dejectum timentis animum
erigerent. Qui igitur ista dixerunt, etiam ad histo-
riam retulerunt, cum qui illis antea Dei opem ad-
versus hostium insidias denuntiasset, dubitantibus
qnisnam esset, qui erueret, eum respondere aflirma-
runt, qui Edonmilas vobis insurgentes, cum hosti-
hus vestris, et iis etiam, a quibus cffugiendi vise
obsidcrentur, ita deleturus sit, ut illorum sanguine
inquinari videatur, Intelligit autem per Edom, Esau
posteros : per Dosor vero, llosram. Non est injusta
igilur ipsius in illos decreta animadversio. Vocat
enim Deus ad judicium homines, ut poenarum
fequitatem ostendat, nec eas ab alio, quam ab ipsis
proficisci. Cum enim ulciscitur, idipsum facit sa-
lutis gratia : vel, ut poenitentes salvemur, vel, ut

levius judicium, quam quod futurum est, subeamus. Neque vero cum Edomitas ulcisci

τὴν δειλίαν αὐτοῦ διορθούµενοι. Ταῦτα τοίνυν εἰτεόν -
τες, καὶ χαθ᾽ ἱστορίαν ἐξέλαδον, λἔγοντες * ὡς πρ»:
αναφωνήσας αὐτοῖς τοῦ θεοῦ τὴν ἀντίληφιν πρὸς τῶν
τῶν ἑπιόντων ἐπιδουλὴν, ἀμφισθητοῦσι τίς ό ῥισό-
/ίενος, φησιν. Ὁ τοὺς ἐξ ᾿εδὼμ τοὺς ἐπιθεμένους
μετὰ τῶν ἐχθρῶν ὑμῶν ὑμῖν, xol τὰς τῆς φυγῖς
διεχδρημὰς ἀποφράξαντας ἀνελεῖ, ὡς μµεμιο.2ύνθαι
Goxsiv τῷ ἑχείνων αἴματι. ᾿Εδὼμ δὲ λέγει τοὺς υἱοὺς
Ἡσαῦ, Πόσορ δὲ τὴν βόστραν ΓΣ. Δικαίᾳ τοίνυν αὐ-
τοὺς µέτεισιΦ{φῳ. θεὺς γὰρ ἀνθρώπαυς εἰς χρίσιν
χαλεῖ, τὸ δίκαιον τῆς τιμωρίας ἐπιδειχνύμενος, xal
ὡς ££ ἑαυτῶν ὑπομόνουσιν. Λὐτὸς γὰρ δίχην ἑπάγων
ὑπὲρ σωτηρίας foret, ἢ ἵνα σωθῶμεν µετανυῄήσαντες,
ἡ περιπέσωµεν κουφοτέρᾷ τῇ χρίσει τοῦ μέλλοντος.

Β Τιμωρούμενος δὲ τοὺς ἐξ ᾿Εδὼμ ἤρκει ἑαυτῷ μηξ:-

vb; συμμαχοῦγτος δεόµενος. Λό]γῳ Yàp ἀναιρεῖ,
xat ixavby αὐτοῦ µόνον τὸ θέλημα, ἐξαλεῖμαι δὲ ae
τοὺς βουλομένου θεοῦ, οὖκ ἣν τι βοηθοὺ» αὐτοῖς.
Ox fv γὰρ &v αὐτοῖς δίχαιος δυσωπῆσα: δυνάµενος
τὸν θεόν.

statuerit,

cujusquam. aurilio indigebit, qui sibi satis sit. Necat enim verbo ipso, habetque solam ad omnia

idoneam et sufficientem voluntatem. Cum autem

quod auxiliaretur. Quia scilicet inter cos justitia
reperiebatur.

7925-795 Vins. 7-19. Misericordie/ Domini
recordu«tus sum; virtutum Domini meminero im
omnibus, que retribuit nobis. Dominus judex bonus
domui Israel adducit nobis secundum misericordiam
suum, et secundum multitudinem justitiee sug. Et
dizit : Non. populus meus filii? Nequaquam repa-
diantur. Et factus est. illis in salutem ez omni tri-
bulatione eorum. Non legatus, non angelus, sed. ipse
salvavit, ctc.

7926 Absoluta de secundo Dei adventu disputa-
tionc, ad aliud transit argumentum, in quo seipsum
populus, quod suis in Deum semper de se bene
ineritum.criminibus rejectus sit, accusat. Alii tamen
exisiimant, ubi de sua ira Deus adversus ion cre-
dentes dixit, à. desperatione eos prophetam revo-
care, qui Deum clementem et humanum esse do-
ceat. Alii ctiam eumdem, ubi beneficiorum multi-
{ποπ demonstrasset (in quibus ipsa etiam ad-
versus alienigenas ira fuerat, «qui nullam grati
^nimi significationem Dco praebuerant) perpetuam
Dci misericordicm recensere. Non cuim obliviscar,
inquit, quantumlibet n:olesta et dura nos in finem
pati, et rejici. contigerit. Sed est notandum, ubi,
Ín omnibus, que retribuit nobis, habemus, De
emnibus, que benefecit nobis, Symwachum dixisse,
ubi rursum Bonus judex, etiam de plenitudine boni -
tatis interptetari. Cieterum non tanquam severus
juez iram snam in nos peccetis admetitur, sed
clementia temperat. Non enim nocentes relinqui

Y ]V Meg. vi, 17.

commendatas, qui Deum placare posset,

«αὐτοὺς, X. τ. λ.

delere ipsos Deus statuisset, nihil prorsus erat,
nullus

Q-0.. Τὸν δ1εοΥ Κυρίου ἐμνήσθη» * τὰς ἀρετὰς
Κυρίου, ἐν πᾶσιν οἷς δύριρς ἡμῖν ἀντακοδίδωσι.
Κύριος χριτὴς ἁγαθὺς τῷ οἵκῳφ IcpatjA ἑπάγει
ἡμῖν κατὰ τὸ ÉAcoc αὐτοῦ, καὶ xarà τὸ π.1ῇθος
τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ. Kal εἶπεν, θὺχ ὁ .Ίαές
pov τέχγα; Ob uid) ἀθετηθῶσι. Καὶ ἐγένετο αὗτοις
εἰς σωτηρία» ἐκ πάσης θ.ίψεως aóror. Ob
πρέσδυς, οὐδὲ ἄγγε-ος, dAA αὐτὺς ἔσωσεν

Τὰ περὶ τῆς δευτέρας tou Χριστοῦ παρουσίας τπς-
πλήρωται, xal µέτεισιν εἰς ἑτέραν ὑπόθεσιν, ἐν fj
χατηγορεῖ ἑαυτοῦ ὁ λαὸς, ὡς εἰς ἄνωθεν εὐεργέττν
τὸν θεὸν ἡμαρτηχὼς ἀποδέθληται. Καθ᾽ ἑτέρους δὲ,
Θεοῦ τὴν κατὰ τῶν Ἠπιθηχότων εἰπόντος ὀργὴν, ὁ
προφίτης οὐχ £d χωρεῖν αὐτοὺς εἰς ἆ τόγνωσιν, σιλ-
ανθρώπου τυγχάνοντος τοῦ θεοῦ. Κατ᾽ ἄλλους δὲ,
πρὸς τὸ πλῆθος τῶν δειχθέντων ἀγαθῶν τῷ προόρἡτῃ.
ἐν οἷς ἣν xal dj κατὰ τῶν ἀλλογύλων ὀργὴ, μὴ τὸ

D πρὸς θεὸν ἐπιδειξαμένων εὐχάριστον, αὐτὸς διηγεῖ-

τὰ: τοῦ θεοῦ τὸν ἄνωθεν ἔ.εον. Οὐ γὰρ ἐπιλήσομαι:,
* εἰ xal σχνθρωπὰἀ μετῆλθεν tud; £v τέλει, καὶ ἁπ-
εβλήθηµεν. "Avz: δὲ τοῦ, ἐν ἅπασιν oic ἀνταποδί-
δωσιν ἡμῖν, ὁ Σύμµαχος, περὶ πόντων ὧν» εὐῃρ-
1έτησεν ἡμᾶς, εἴρηχε, xaX ἀντὶ τοῦ, Πριτὴς ἆγα-
00c* ἐκ π.Ἰήθους ἁγχιθωσύγης. Πλῆν οὐχ ὡς κρι-
τῆς ἀχριδῆς πιραμετρεῖ τὴν ἐφ᾽ ἡμᾶς ὁργὴν τοῖς
πλημμελήµασιν, ἁγαθότητι ταύτην χιρνῶν. "Axpá-
της μὲν γὰρ Gv δικαιοσύνης οὐχ ἀθώους td, d;u-
θότητι δὲ τὸν θυμὸν ἡμεροί. Ῥέσωασται γὰρ τὸ xazá-

VARLE LECTIONES,

Po 1ρ. ῥῥαρανε 5 A. φησί.

2673

COMMENTARII IN 13AIAM.

207 À

λειµμα. Δεῖγμα 8b µέγιστον τῆς ἀχαθότητος, τὸ A patitur, qui justitiz fastigium obtinet , sed bonitate

ἀξιῶσαι téxra xastly τὸν JAaóv, εἰ ui ἀθετοῖεν τῆν
χάριν. Διὸ χατὰ Σὐμμµαχον εἴρηται ' Π.ᾗν Aadc μού
εἰσιν viol οὐ» ἁσυγβηκοῦντες. Οὓς ἀπβλεγχεν ἓν
ἀρχὴ λέγων' Υἱοὺς ἐγέννησα, καὶ ὕψωσα * αὐτοὶ δὲ
µε ἠθέτησαν. 'Eyprv γὰρ ὡς téxra πείθεσθαι τῷ
πατέρ", xal αὑτάγγελον ἐπὶ σωττρίᾳ παρόντα δέξα-
σθαι τὸν Υἱὸν, οὐχ ἑτέρῳ τινὶ διαχόνῳ ypnaáusvoy:
οὗ γὰρ ἣν πρέσόθυς, [φησὶ] προφήτης, οὐκ ἄγγε.ῖος.
ritur **. Decebat enim tanquam /i/ios Patri morem
nullo alterius ministerio, venisset, praesentem
non angelus.

Καὶ ἐν Αἱγύπτῳ δὲ, φασὶν, εἰ καὶ µέσος ὃν Μωσῆς,
ἁλλ᾽ αὐτὺς ἑνήργει δι ἐκείνου τὰ μέγιστα. Καὶ µο-
οχοποιἠσασιν Ίπειλησςεν ἄγγελον πέµγειν τὸν γη-
σἀμενον. Καὶ δυσφοροῦντος Μωσέως, αὐτὸς ἡγείσθα,
χατεπηγγεἰλατο. Καὶ αὐτὴν δὲ τὴν παρουσίαν, οὐχ
ἵνα χρίνῃ, πεποίηται, xaivov κριτὴς Gv, ἀλλ) ἵνα
τὰς ἁμαρτίας ὁμολογήσουσι ἰ παράσχη τὴν ἄφεσιν
διὰ πἰστεως. θέλει Υὰρ xal ἡμᾶς ἑαυτοῖς ἀγαθῶν
aislouc, xat uh τῶν ἑναντίων καθίστασθαι. Τοιγαρ-

οὖν τῆς αἱμοῤῥοούσης τὴν πίστιν αἰτίαν ἔφησε τῆς

ἱάσεως. Ὅσον γὰρ fxev εἰς αὐτὸν, ὡς πατἠρτέ-
χγοις εἰς ἁγαθῶν πρὀχειται χορηγίαν, διηνεχῆ προ-
τείνων τὸν ÉJAeov, πλὴν εἰ µή τις ἁμαρτῶν διακό-
ψειεν. Τὰ μὲν οὖν τῆς αὐτοῦ φιλανθρωπίας τοιαῦτα.
M παρασχόντες δξ πρόφασιν αὐτῷ τῆς ἑαυτῶν σω-
τπρίας, εἰς πόλεμον ἑπεσπάσαντο. Ὡς γάρ φησι
xa: Δαθίδ’ « Ποσάχις παρεπἰχραναν αὑτὸν ἐν τῇ
ἑρήμῳ; παρώργισαν αὐτὸν ἐν γῇ δνύλδρψ. » Παρώρ-
γισαν δὲ καὶ τὸ πγεῦμα Χριστοῦ, τὴν ἀπείθειαν

νοσῄσαντες. Διὸ κατέστη πο.ϊἐέμιος. "Iva γὰρ μὴ C

63íu03t την ἐπαγομένην αὐτοῖς ἐπιγράφοιεν δίχην,
αὐτὸς αὐτοῖς. λέγεται πεπολεµμηγχέναι. Καὶ γὰρ 106,
χχίπερ εἰδὼς ix τοῦ διαθόλου γίνεσθαι τὰς ἐἑπαγω-
y&s, αὐτοῦ μὲν οὐ µέµνητα:, τῷ δὲ συγχωροῦντι
ἐπιγράφιι θεῷ. Πεπο.άμηκε 6k τὸν λαὸν εἰς νοῦν
τὰ πρῶτα λαθὼ», χαὶ ὡς οὐ νῦν πρῶτοι τοιοῦτοι γε-
γόνασιν. Αὐτίχα, xal διὰ Μωσέως τοσαύτης πειρα-

έντες δ.ὰ θαυμάτων εὐξργεσίας, τὸν αἴτιον &xo-
στραφέντες ἑμοσχοποίησαν, μὴ σχοπήσαντες ὡς θά-
λατταν τεμὼν Ἐρυθρὰν, ὡς ἵππον, αὐτοὺς διὰ ταύτης
δι/γαγεν, ἐπιστήσας αὐτοῖς Μωσῆν, ofa προδότοις
πο!µένα, διὰ τῶν σημείων ὑφώσας αὐτόν. Τοῦτο
γὰρ τὸ ἀναγαγεῖν, Ίγουν ἐμιρανη καταστήσας λαν-
θάνοντα χαὶ χρνυπτόµενον, ὃν xal προφήτην ἁπ-

iram moderatur et lenit. Sunt enim salutem con-
secutm reliquie. Est vero bonitatis. argumentum
maximum, quod populum filiorum *J9'7 appella-
tione dignatur, si gratiam non asperuentur. Quo
factum est, ut ita verteret Syminaehus : Verum.
tamen. populus meus. sunt filii ποπ prevaricantes;
quos initio reprehendit, cum filios genuisse, et exal-
tasse, ab ipsis autem derelictum $e esse conque-

gerere, et Filium, qui a Patre, salutis eorum causa,

amplecti, Non enim legatus erat (ait. prophiela),

In Agypto deinde, aiunt, quanquam medius Mo-
$c8 fuerit, per eum ipse qux: maxima erant opera-
batur. Minitatus es preterea, cum vitulum coufe-
cissent, angelum se missurum, qui eis praesset,.
Quod cum agre ferre Mosen videret, ducem se fore
adjecit, Neque vero adventum suum, ut judicaret,
judez alioquin, exstare voluit, sed ut confitentibus.
peccata per fidem remitteret. Vult enim etiam nos
nobis bonorum, et non contra, auclores esse : inde-
que ejus, qua profluvium sanguinis patiebatur,
sanationem ad fidem retulit **. Quantum enim | in
ipso situm est, veluti pater filiis ad bonorum lar-
gitionem propensus, assiduam misericordiam pro-
tendit; nisi quis eam peccalis irritam faciat.
Talia igitur humanitatis ipsius et mansuetudinis
signa exstiterunt. Sed cum sux salutis occasio-
nem ei non praeberent, ad bellum cum compule-
ruunt. Ut enim vel Davidem in testimonium vocenius :
« Quoties exacerbaverunt euni in. deserto? ad ira-
cundiam provocarunt iu terra. carente aquis δν, »
Exzacerbaverunt vero et / Christi spiritum, qui ine.
credulitatis morbo laborarent. Quo factum est, ut
sint ab. ipso oppugnati. ta eniin. sibi loquendum
esse existimavil; ne quas ipsi pamnas pertulerunt,
daemonibus attribuerent. Siquidem οἱ Job ipse,
licet quae patiebatur, sibi a diabolo inferri non.
ignoraret, de eo tamen csse sibi tacendum arbi-
tratus, ea. Deo ipsi, qui fieri permitteret, ascri-
bit **. Oppugnarit vero populum, priora mente
agitans, cum tales ab hoc tempore primum winiine
fieri ceepisse recordaretur. Αο ne longe abeamus,
eliam cum duce Mose magnam adeo 728 per
miranda opera largitionom experli essent; ejus
auctorem tamen aversati, vitulum sibi conflare non

έδειξεν τοῦ ἱδίου πληρώσας πκεύματος. D dubitarunt **, Nec. cogitarunt quo pacto divisum
mare Rubrum, tanquam equus, trajecerint ; cum illis ducem Moysen, veluti pastorem — ovibus, signis
commendatum przefecissem. ldipsum enim est, quod educendi verbo siguificare voluit : tanquam

eum se illustrem, qui in occulto latebat, reddidisse; imo et prophetam etiam, cum Spiritu suo
iinplevisset, effecisse diceret.

Γινὲς δὲ ποιµένα τὸν Ἰωσὴφ ἕφασαν, οὗπερ ἀν-
αγαγὼν τὰ ὁστᾶ, μετὰ τῶν πρὶν ὑποχειρίων διήἠγα-
(€, δειχνὺς ὡς οὐδδ νεχρῶν τῶν ἁγίων ἐπιλανθάνε-
τα", ζωρπο,εῖν αὐτὰ. προαιροΌμενος. "Αλλοι τὸν Xp:-

5! [sa. 1, 2... ** Matth. ix,. 90 seqq. *? Psal.
9? (ο. L, 24; Exod. xii, 19.

Non desunt tamen, qui pastoris vocabulum ad
Josephum referant ; cujus cum ossa educi curaret
Dominus, ct ea cum illis, qui ante captivi fuerant,
reduxit *', ut. sanctorum, qui obierunt, non obli-

ΙΣΧΥ, 40. — ** Job 1, 21. ** Exod. xxxii, 1 seqq.

VARIA LECTIONES.

lo. ῥμολογέσασι.

Nin

2615

PROCOPII GAZA[

2016

visci. se demonstraret; qui illa in vitam revocare A στὸν ἔφασαν ἐκ γῆς drayÜ£rca, 3) διὰ t3) àvàszo-

statuat, Alii ad Christum de terra eductum. veiule-
runt : sivc ejus illi resurrectionem, sive etiam or-
tun de terra speetarent. Deinde, quod dierum
elernorum meriinit, vel antiquos intellexit, vel eos
eliam, quorum delet esse memoria sempiterna.
Quod priterea ubi est, quasrit, eorum oblivionem
accusat. Cujusmodi est illud : « Descendit enim
Spiritus sanctus a Domino, et dux. illis fuit 55, »
Et apud Davidem : «Misit spiritum suum, et sana-
viLeos ?, » Est vero Deus ipse spiritus. Verum
quo loco, praevaluit aqua a facie ejus, habemus qui
[regit aquas ante eos, transtulisse Symmachum
reperias. lutelligas deinde quud prevaluisse dixit
earum illum naturze vim attulisse, cum condensavit.
Scribilur enim tanquam murum stelisse concretas,
qus fluere natura consueverant**, Vel id ideo pro-
pheta usurpavit, ut consistendi viresa se tributas
fuisse demonstcaret. Quod factum est, ut eos pos-
tea, aiunt, velut equum ín campo nulla prorsus cum
molestia educeret. Quale est illud in Psalmis :
« Eduxit, tanquam oves, populum suum, et dux
ilis fuit, tanquam ovili in deserto *'*. » Simul vero
ct populum suum servavit, et facto sibi nomine glo-
γίανι adeptus est. Quod tamen, ut ad populum
suum retulisse videretur, non sibi, sed eis, Sym-

σιν, 7| xaX διὰ τὴν ἀπ) γῆς actoo γέννησιν. Ἡμέρας
δὲ αἰωγίους, ἢ τὰς ἀρχαίας, ἢ τὰς ἀεὶ μνημονευτοῦ;
φησιν. Τὸ ὅΣ, ποὺ ἐστι; τῆς αὐτῶν λήθης κχατηγορεῖ.
Σύμφωνον δὲ τὸ, ε Κατέθη γὰρ πνεῦμα πταρα Κ.-
ρίου, xaX ὡδήγησεν αὐτοὺς.» Καὶ Δαθὶδ δέ φτσιν '
ε Ἑδαπέστειλεν tb πνεῦμα αὑτοῦ, xai ἰάσατο αὖ-
τούς. » Ὁ δὲ θεὺς τὸ πγεῦμά ἐστιν. Αντὶ δὲ τοῦ,
Ματίσχυσεν ὕδωρ ἁπὸ προσώπου avtov , ὁ Σύμ-
µαχος, 'O ῥήξας ὕδατα ἔμπροσθεν αὐτῶν, εἴρη-
χεν. Kal χατἰσχνσε δὲ votsetz, ὅτι νενίχηχκεν ab-
τῶν τὶν «φύσιν πήξας αὑτά. Ἐπάγη YÀXp, φηδσὶν,
ὡσεὶ τεῖχος τὰ ὕδατα ῥευστὰ τῇ φύσει τυγχάνοντα’
{χουν πρὸς τὸ παγΏνα, ἔδωχεν αὑτοῖς ἰσχύ»'. Καὶ
τῷ μετὰ ταῦτα, φασὶ, Διήγαγε» αὐτοὺς, ὡς ἵππον

D ἐν πεδίῳ, μετὰ πάσης ἀνέσεως, laobuvausi τὸ iv

Ψαλμοῖς' « ᾿Ανήγαγεν ὡς πρόθατα τὸν λαὸν αὐτοῦ,
xai ὡδήγησεν αὐτοὺς, ὡς ποίμνιον ἓν ἑρήµῳ. »
Ὁμοῦ δὲ xal τὸν «Ίαὸν ἔσωζε, καὶ αὐτὸς ἑδεξάζετο
ποιῶν ἑαυτῷ ὄνομα. '06* Σύμμαχος αὐτῶν ἔφη c
τοῦτ) ἔστι, τὸν ἴδιον δοξάσων «Ἰαόν. ᾿Αναισθήτους
τοίνυν εὑρὼν, Ὑέγονε δυσµενής. Οὐ μὴν ἀπογνω-
στέον * ἀλλ᾽ ἐπιμείνωμεν ἐγώ τε xaX ὅσο: θεοφιλεῖς
ταῖς «pog αὐτὸν ἰχετείαις, λέγοντες ᾿Επίστρεύον
ἐκ τοῦ οὐρανοῦ * εἴγε κρείττους Ὑενοίµεθα, xal
ἄξιο, τοῦ λέγειν, δε.

machus reddit. Est igitur ob id factus hostis, quod eos 799 nullo sensu moveri reperit. Neque tainen
est. desperandum, sed. mihi, cxterisque omnibus, qui Dei amore tenentur, precibus ab eodem con-

tendendum, ut de celo. convertatur, si probi et
cimur.

digni, qui eum ad videndum

provocermus, cfi

' Sunt vero qui ad gentem universam referri pre- C Tii, δὲ ἀπὸ παντὸς τοῦ ἔθνους φασὶ τὰς Ἀιτᾶς |

ces existiment, alii etiam ad prophetaiu tantum.
Proponit porro Deum de ca'lo cognoscendum, non
tanquam loco concludatur, sed tanquam in dignis
sursum virtutibus requiescat. Ideoque per domum et
thronum, celum ipsum significavit, ut auditorum
mentes, quai in terram deciderant, sursum erigeret,
quo nihil lutyile de Deo cogitarent. Eum enim,
qui universa continet et regit, a celo nou male
spectari et cognosci. Revocat autem Deo in memo-
riam, ut szpe non propter ipsos, sed propter zelum
suum, in. indignos ita se clementem prabuerit, ut
populi, filiorumque nominibus eosdem dignatus
sit : in quos, tanquam zeli ipsius εἰ fortitudinis
participes amplius non sint, non tanquam ipsum
ila defecissent, ista usurpavit. Zelo enim olim,
cum JAEgypliorum servitute premerentur, est eos
prosecutus ; qui illis etiam in captivitatem abductis,
zelo magno zelare se Judeam et Sionem aflirma-
vit 53. Postea, cum jis se, qui eam cepissent,

ἄλλο. τοῦ προφήτου μόνου. Απ' οὔὖραν οῦ δὲ γνω-
ρίζει τὸν θεὸν, οὐχ ὡς τόπῳ περικλειάόµενον, ἀλλ᾽
ὡς £v ἀξίαις ἀναπαυόμενον ταῖς ἄνω δυνάµεσιν. Δὸ
καὶ οἶκον χαὶ θρόνον λέγει τὸν οὗραν όν Άγουν
ἀναφέρων Ex τῶν γηΐῖνων πραγμάτων τὰ τῶν ἁγονόν-
των φρονήματα καταπεπτωχότα πρὸς YT, ὡς ἂν
μηδὲν φρονοῖεν περὶ θεοῦ ταπεινόν. Τὰ γὰρ πάντα
συνέχων, xal κυθερνῶν, Ὑνωρισθείη ἂν εἰχότως ἐξ
οὐρανοῦ. Ὑπομιμνήσχουσι δὲ τὸν θεὸν, ὡς πολλά-
χις οὐ δι) αὐτοὺς, διὰ δὲ τὸν ἴδιον Cr) Aov, Υέγονε περὶ
τούτους φ͵λάνθρωπος ἀναξίους ὑπάρχοντας, ὡς vai
καταξιώσας εἰπεῖν, Ὁ .Ίαός µου τέχγα. Ὡς δὲ µτ-
χέτι µετέχοντες τοῦ ζή.1ου, καὶ τῆς ἰσχύος αὐτοῦ,
ταῦτά qaciw, οὐχ ὡς ἐχείνων ἐχλελοιπότων. ᾽Εζή-

D Ίου γὰρ πάλαι δουλεύοντας Αἰγυπτίοις, αἰχμαλώ-

των τᾶ γεγονότων ἔφασχεν Ἑζήλωχα τὴν Ἵερουστ-
λὴμ καὶ τὴν Σιὼν ζῆλον µέγαν. Εἶτα τοῖς ἑλοῦσι
φῄσας ὀργίζεσθαι, ἐπάχει * 'AvO' ὧν ἐγὼ μὲν opri-
σθην ὀλίγα, αὐτοὶ δὲ συνεπέθεντο εἰς xaxáó.^

jrasci testatus — esset, id ideo facere seadfecit, quod eum parum in eos iratus esset, ad mala ipsi ad-

jecissent. |
Sunt tamen, qui zeli nomine, eam providentiam
putent intelligi, quam erga ipsos manifestavit.
ltaque inde esse, quod iu populum iratus, zelum,
id est curam et sollicitudinem, ab eo se ablaturum
dixit, Neque cnim A^5rafiam, quamvis generationis

"* Deut. xxxn, 12.

9? Psal. cvi, 20. ** Exod. xiv, 22.

Τινὲς δὲ ζΠ.Ίον' τῖν εἰς αὐτοὺς ἑδέξαντο πρόνοια».
Τυιγαροῦν ὀργικόμενος τῷ λαῷ λέγει. "Api τὸν
ζηλόν µου ἀπὺ 352, 100: ἔστι, την χηδεµονίἰαν. 035
γὰρ Ἀδόραὰμ ἦν πατὴρ ἡμῶν, €l καὶ τῇ swa
διη κονῄσατο. Σὺ δὲ ὁ ix μὴ ὄντων παραγαγὼν, χαὶ

? Psal. Lxxvir, 92. ** Zachar. 1, 14.

ο 9011

COMMENTARII IN ISAIAM.

26:3

Hachp πάντων πνευμάτων, xol τῶν κατ’ εἰχόνα τὴν A minister, pater noster. fuit, sed tu, qui de uililo

σὴν πεποιηµένων φυχῶν. Ἐχεῖνος γὰρ εἰ χαὶ τὴν
ἐπαγγελίαν εἴληφεν, ἀλλ’ ἡμᾶς οὐ τεθέατα!. "Θθεν
ἐλέησον ἡμᾶς, οὓς τὸ σὀ» ὄνομα κυσμεῖ. KAnpoc
γάρ σου χεχλήῆµεθα. Tq. σῷ τοίνυν ὀνόματι χάρισαι,
ὡς ἂν uh βλασφημῆται παρὰ τοῖς ἔθνεσιν. Ταῦτα EG
οἰχείου προσώπου, χαὶ τῶν εὐλαθεστέρων εἰπὼν ὁ
προφήτης, εἰσάχει τοὺς ἐν τῷ λαῷ Φφιλαιτίους οὐκ
ὀχνοῦντας αὐτῷ πολλάχις καταμέμφεσθαι τῷ θεῷ
λέγοντας * Τί ἐπ.ιάνησας ἡμᾶς, Κύριε, ἀπὸ τῆς
ὁδοῦ σου; ὡς ἂν αὐτὸν τῆς ἑχπτώσεως, ἣν διὰ
Χριστὸν ὑπέμειναν, αἰτιώμενοι, χατὰ τοὺς λέγοντας
ἀπὸ τοῦ λαοῦ παντὸς τὸν λόγον εἰρῆσθαι Ίγουν
ἀπὸ τοῦ προφήτου, ὃς πάντα, φασὶν, ἐπὶ τὸν θεὺν
ἀναφέρει, οὐχ ὡς τοῦ ἁμαρτάνειν αἴτιον, ἀλλ ὡς
συγχωροῦντα * δι ὧν οὐ παραχρῆμα δίχην εἱσπράτ-
τεται. Οὕτως ἁμαρτάνοντες πεπρᾶσθαι λεγόμεθα
παρ) αὐτοῦ, ὡς ταῖς ἰδίαις ἁμαρτίαις ἐχδεδομένοι.
Δι) xai τοῦ Φαραὼ σχληρῦναι λέγεται τὴν καρδίαν,
διότι μαχροθυμῶν, οὐχ ἀπὸ πρώτης αὑτὸν ἀνεῖλε
πληγῆς, ὡς ἂν πολλάκις παιοµένου, xat μὴ ἐπιστρέ-
φοντος, ἀναίτιος δειχθῇ τὴν ἑσχάτην ἑπάγων πλη-
γήν. Σὺ 8&' οὖν, 6 θεὸς, V διἁ τοὺς δούΊους σου’ καὶ
γὰρ εἰχὸς εἶνα τινας iv τῷ πλήθει τοιούτους"
ἤγουν διὰ τοὺς κατὰ γενεὰν εὐαρεστήσαντάς σοι”
ἔγουν ἐπειδὴ ἄπαξ ἐφθάσαμεν xAnpoc ὀνομάζεσθαι
σὺς, εἰ καὶ μὴ δι εὐπειθείας δου.1εύομεν. Ἔτι δὲ
καὶ διὰ τὰς φυ.ὰς τῆς xAnporoplac σου, ὃπερ εἰς
ταὐτὸν τείνει. Ηγουν τοὺς xaz' εἶδος εὐαρεστοῦντάς

cot ἐπίστρεψον ἡμᾶς, ἵνα προφάσει τῶν ἀξίων

δννηθῶμεν χαὶ ἡμεῖς μιχρᾶς μµερίδος τυχεῖν ἐν τῷ
ἐπηγγελμένῳ ὑπὸ σοῦ δρει ἁγίῳ. Φίλον δὲ τῇ Γραφῇ
ὄρος ἅγιον τὴν Ἐκχλησίαν καλεῖν, fj; Υεγόνασι
βραχύ τι µέρος οἱ ἐξ Ἰσραὴλ, διὰ τὸ χατάλειµµα,
τοῦ ἐξ ἐθνῶν ἀπείρου πλήθους πιστεύσαντος. Εἰκὸς

& αὐτοὺς αἰτεῖν χαὶ ἐν τῇ ἄνω πόλει βραχύ τι µέ-
ρος χ.Ἵηρογομεῖν.

produceus, non modo spirituum omnium Pater es,
sed animarum eliam, qua sunt ad imaginem tuam
procreatz. llli enim etsi promissio facta est, uos
tamen haud vidit. Nostri igitur, obsecro, miserere,
quos nomen tuum exornat. Heoreditas enim (ua
nuncupamur. ld ergo nomini tuo largire ut apud
gentes non blasphemetur. Qus cum a sua et reli-
giosorum persona usurpasset 720 propheta, eos
Ίδια, qui de populo accusationibus gaudentes s:ep:
Deum arguere non dubitarent, a Domino postular:
(acit, quare se a via ejus errare fecisse, ut ad illum
calomitatis ejus, quam propter Christum passi
sunt, accusationem ex eorum sententia referant,
qui populi totius sermonem ease volunt ; aut certe
prophete, a quo ad Deum omnia, non tanquam
peccandi auctor sit, sed tanquam peccare permit-
tat, referri aiunt, quibus efficitur, ut pqenas stati:n
non exposcat. Non alia ratione cum peccauius, ab
eodem venundati dicimur ; tanquam peccatis nos-
tris dedamur. Iude et cor Pharaonis. indurasse
legitur 9, quoniam leniter in eum se gerens, non
prima statim ipsum plaga sustulit ; ut cum saepe
tangi, nec resipiscere manifestum esset, extreinata
plagam non injuria constaret infligere. Convertere

Agitur, o Deus, propter servos tuos; cujusmodi esse

aliquos in hac frequentia non est dissentaneum :
vel propler eos, qui secundum :etatem tibi placue-
xunt ; vel etiam, quia jam diu certe lereditatem
tuam vocari nos contigit, quamvis obtemperantes
servi non simus. Ad hoc et propter iribus hefedita-
tis (να; quod eodem spectare putandum est. Vel
nos denique, qui tibi specie teuus placemus, ipse
converte ; ut et eorum qui digni sunt, liabita ratione
exiguam partem montis a te promissi possidere
valeamus. Est. vero Scripture usitatum. sancti
montis appellatione Ecclesiam significare; cujus

exigua pars, propter reliquias, ipsi fuerunt Israelite : cum gentium, qui crediderunt, infinitus esset
numerus, Est prxterea non absurdum, eos, ut in superna civitate particulam aliquam possideant,

postulare.

Τινὲς δέ φασιν, τῶν Ασσυρίων τὴν γῆν αὐτῶν
ἑσχηχότων, ἀντοιχισάντων τε τοὺς Γοῦοσαίους Y, ol
xai Σαμαρεῖται τῷ τόπῳφ παρωνοµάσθησαν, περιλει-
φθῆναι δύο ημισυ µόνον φυ.λὰς, αἳ βραχύ τι µέρος
χατεῖχον. 'O προφήτης * αἰτεῖ ὅπερ ἔχειν ἐδόχουν,
αὐτοῖς φυλαχθῆναι πρὸς μνήμην τῆς ἑξ ἀρχῆς εἰς
τὸ γένος αὐτῶν εὐμενείας, Ίσπερ ἀρθείσης, ὡς μὴ
λαὺς ἑσόμεθα cbe, μηδὲ µερίς σου χρηµατίσαντες,
ἤγουν ὡς τὸ ἀπ' ἀρχῆς, ὅτε τὴν &v Αἰγύπτῳ δια-
τριθὴν ἐποιούμεθα, οὐ προφήτας, οὐχ ἱερέας, οὐ
βασιλείς ἐσχηχότες, οὐδὲ τῶν σῶν χαρισµάτων οὐ-
δὲν, πρὶν ἡμῖν ἀποσταλῆναι τὸν Μωσέα. Τότε γὰρ
οὐχ ἐλεγόμεθα col. Καὶ νῦν δὲ εἰς τὸ αὐτὺ περιέ-
στηµεν τέλος, ὑπὸ πόδας πεσόντες τοὺς διαθολιχοὺς,
xai χοσμικαῖς ἐχδοθέντες ἐπιθυμίαις. Ταύτας γὰρ

** Exod. iv, 91.

Placet quoque nonnullis, cum eorum terram As-
syrii occupassent, Chuthaisque (qui etiam de loci
nemine Samaritani nuncupati sun!) habitandam
dedissent ; duas tantum tribus et. dimidiam relic-
tas fuisse, quie modicam ejus partem occuparent.
Postulat igitur propheta, ut quam ipsi habere vi-
dentur, ea ipsis, in ejus benevolentiz recordatio-
nem, qua ab initio 73] genus eorum prosecutus
est, servetur; qua, 8i tollatur, tanquam non Dei
populds, nec pars ejus, futuri sumus. Aut certe
velut ab initio, cum in JEgypto moraremur, non
prophetas, non sacerdotes, non reges habentes :
imo nec de tuis donis et mumeribus aliquod,
priusquam ad nos Moysem mitteres. Tum enim
tuj non diceb:mur. EA nunc etiam in idem tandem

VARI: LECTIONES, |

1 Ίείπ. οὖν.

v A4. ἐπίστρ:γοὺν. " yp. Χλνθαίους.

261)

PROCOPII1 GAZ EI

268)

devenimus, qui mundanis cupiditatibus addicti, Α sieonmisivits ἑλατρεύομὲν πυεόµασι πονηροῖς. "0

Jiabolicis pedibus subjacemus. Cum cnim iu istis,
tanquam in fingendis lateribus, occupareinur, spi-
ritibus malis iuserviebamus : quod etiam hoc tem-
pore contingit. Est. vero illud per Salvatorem si-
guilicatum , ubi spiritui, qui egressus fuerat, cum
seplem aliis nequioribus reversum — novissima
prioribus pejora reddidisse narrat; idemque gene-
rationi illi esse eventurum ?*. Quz sunt igitur hoc
loco prophetiec dieta, ad ea, qux incarnationem

xal νὸν γίνετα.. Τοῦτο ὃὲ παρἰστησιν ὁ Σω: 1? πες.
τοῦ ἑξελθόντος πυΣύκατος λέγων, καὶ ὑποστρέταντος
μεθ’ ἑτέρων πονηρρτέρων ζ’, ὅτε τὰ Eng ata χείρονα
τῶν πρώτων εἰπών * Οὕτως ἔσται τῇ Yevz ταῦτῃ.
Οὐχοῦν τὰ νῦν εἰρημένα τροφττικῶς ἐπὶ τὸν xat
τὸν µετὰ τὴν ἐπιδημίαν ἀνάγεται, ὅτε διὰ τὰ κατὰ
Χριστοῦ παρεώρανται, ὡς ὅτε τούτων οὐκ Toy:
θ:ό;,

secula sunt tempora referuntur, cum propter 1d,

quod in Christum illi adiniserunt, non aliter quaii cum istorum Deus non esset, neglecti sunt.

lta vero verba ista tota interpretatur Synmina-
chus: laci susus velut a seculo; quorum nou
dominaberis. Neque invocatum est nomen tuum eis,
neque ruptis culis descendist1 a facie iua. Montes
f'uxerunt (auquam. combustio ignis. Tabuil mare.
Aquae territe sunt. Tales enim, iuquit, facti sumus,
ac siea nunquam, qu:e a Le per Mosen facta sunt,
experiri. nos miracula contigisset. Sic autem apud
interpretes Septuagiula reperias: Facti sumus tan-
quam ab initio. Verum | non. ignoramus, si colum
aperire statuas, tanquaia. Deus, (remorem a —te
riontes ipsos, id est adversarias potestates, quas se
adversus tui notitiam attollunt,esse uppreleusuruu;
genies autem, à. quibus ignoraris, esse. te contur-
balurum, Est vero prophetis optare usitatuin, ut
qua Israelitarum peccatis ira debetur, in alias
gentes rejiciatur. Legimus enim in. Psalmis :
« Elfunde iram tuam in geutes, que (e. non nove-
runt, ct in. τοσα, qua. nomeu tuum non invoca-
verunt 93,

CAP. LXIV.

Vrns. 1.12. Si aperias. celum , tremor. appre-
lendet ex te montes, el liquescent, sicut cera ab igne
liquescit. Et comburet ignis adversarios : et erit ma-
aufestum nomen Domini inter adversarios, ctc.

732 Et nunc etiam ait: Si aperias celum ad ire
tu: descensum, sicut eluvionis tempore; quo carii
cataractas aperiri contigit; tunc erit inter adversarios
manifestum nomen tuum : non aliter quam, cum est
in Sodonitas ignis de coelo demissus: cum item
Pliavao plagis multis acceptis. Jra igilur, inquit,
iu eos, non adversum nos; gloriam tuam demon-
siralo. Neque vero. quie hoc loco. dicuntur, talia
populum propter Dei imbecillitatem ferre. sigui(i-
cant ; sed propter iniquitates (3ntum derelinqui. Est
enim tanta Dei potentia, ut celum. et qua sub ipso
sunt, complectatur et regat, Quo fit ut a. saculo,
nec lLaleim Deum. esse audiverimus; neque queui-
quam talium operum patratorem viderimus. Constat
enim Deum vidisse neminem ; mec faciem ejus
quemquam visurum, et victurum, sed ab his cog-
nosci, quz operatur et facit 26, « Invisibilia enim
ipsius, scribit Apostolus, a conditione mundi ope-
ibus intellecta conspiciuntur ". » Fortasse. vero
et Cliristum ipsum, qui in Sina etiam per conspi-

*? Matth, att, 43-18.. 9 Psal. Lsxviun, 6. "6

D γειαν τοῦ 0:03 τοιαῦτα παθεῖν

Exod.

Ὁ δὲ Σύμμαχος τὴν ὅλην οὕτως ἐξέδωκς ῥῆσιν'
Εγενήθημε» ὡς ἀπ᾿ αἰῶγος, ὧν οὐκ ἑξουσιάσεις,
οὐδὲ ἐπεκ.1ήθὴ τὸ ὄνομά σου αὐτοῖς . οὐδὲ ῥἡ-
ἔας οὑρανοὺς κατἐέης ἁπὺ προσώπου σου. Όρη
κατέῤῥευσεν ὡς ἔχχαυσις πυρός. Ετάκη O0d.lac-
ca: ὕδατα ἑπτοήθησαν. Τοιοῦτοι γὰρ, φτοὶ. Υεγό-
γαµεν, ὡς μτδὶ πώποτε τῶν σῶν πειραθέντες €a»-
µάτων, ἅπερ ἔδειξας ἐπὶ Μωσέως. Ἱζατὰχ £i -οὓς
'Ἑθδομήκοντα ' Γεγόναμεν ὡς τὸ ἁταρχῆς. Ut
ἴσμεν, ὡς ἐὰν θελἠσης ἀνοῖξαι τὸ» οὗρανὸὺν, ὡς
0:5; , τρόμος «Ἰήψεται ἀπὸ coU δρῃ τὰς ἀντιχει-
µένας δγλωνότι δυνάμεις, τὰς ἑπα:ρομένας χατὰ της
γνώσεώς σου. Καὶ τὰ ἔθνη δὲ, τὰ μὴ εἰδότα σε, ta-
ράξεις. Ἔθος δὲ τοῖς προφήταις τὴν χατὰ τοῦ Ἱσραἳλ
ἑμαρτηχότος ὀργὴν εἰς τοὺς ἀλλοφύλους αἱτεῖν ám
πέµπεσθαι. Καὶ ἐν Walpol; γάρ φησιν «Ἔκχεον
τῶν ὀργήν σου ἐπὶ τὰ ἔθνη τὰ μὴ Υγινώσκοντά σε, καὶ

ἐπὶ ῥασ!λείας, a? τὸ ὄνομά σου οὔκ ἐπεκαλέσαντο. 9

ΚΕΦΑΛ. ZA.

Eür. ἀνοίξῃς τὸν οὗρανὸὁλ, τρόμος «ήν ε-
ται «dao CoU ἔρη, xal τακήσονται, ὡς xnpóc ἀπὸ
πιρὺς τήκεται. Kal κατακαύσει zip τοὺς ὑπεν-
αιτίους, καὶ zarepór ἔσται τὺ ὄνοιια Κυρίου ἐν
τοῖς ὑπεναντίοις, X. τ. λ.

Καὶ νῦν δὲ φησιν" ᾿Εὰν ἁνοίξης τὸν οὔρανὸν τὸ
παθόδω τῆς ὀργῆς , ὡς tv χαιρῷ τοῦ καταχλυσμοῦ
(ἀνεῴχθησαν γὰρ οἱ χκαταράχται τοῦ οὐρανοῦ),
ἔσται σου gavepór τὸ ὄνοιια ἐν τοῖς ὑπεναντίοις,
ὡς ὅτε Σοδομίταις teles τὸ mop, xai πληγαϊς πολλαῖς
Ἰχίσατο Φα ραὰν A τῆς οὖν χατ ἑχείνων ὁργῆς, ul
613 τὶς καθ) ἡμῶν, φανερώσῃς την σεαυτοῦ διξαγ.
Τὰ δὲ παρόντα ταῦτα, παραστατικὰ του μὴ δι ἀσθέ-
τὸν λα»ν , διὰ ὃξ o6
va; ἁμαρτίας ἐγχαταλελεῖφθαι. Τοσαύτη γὰρ ἡ τοῦ
8:50 δύνα)κις, ὡς οὐρανοῦ καὶ τῶν ὑπὸ τούτου χρὰ-
τεῖν. Ὅ0εν ἀπ᾿ akoroc οὐκ ἠκούσαμεν τίς ἕτερος
τοιοῦτος θΘεὲς, οὐδὲ τοιούτων ἕργων τεθεἀάμεθά
ποιητήν θΞὺν μὲν γὰρ οὐδεὶς ἑώραχε πώποτα ^ x3,
0ὐδεὶς ὄγεταί μον τὸ πρόσωπον xai ζήσετα:. Ἀφ ὧν
6t ποιεῖ xal πράττὲε. γνωρίνεται. « Τὰ γὰρ ἀόρατα
αὐτοῦ, cr, Gv, ἀπὸ κτίσεως χόσµου τοῖς που at voos-
μενα χαθορᾶτα:. » Καὶ τὸν Χριστὸν ὃξ ἴσως aivistt-
ται τὸν καὶ ἐπὶ τοῦ Σινᾶ φανέντα διὰ της ἐμφα:νομέ-

nis: ἑόξης. Prol 1ὰρ, Ὡς ἑώρα πᾶς 5 λαὺς -ty
20.

XXXIII, οἱ Rom. 1, 20.

2:81

COMMENTARIT IN ISAIAM.

2652

δόςαν Κυρίου. Tet; δὲ Oxogfrovci σε, τοῦτ ἔδτι A cuam omnibus glorias: apparuit, obscure innuit :

9

τοῖς ἑλπίζονσιν ἐπὶ gl, ἐπ'δαγιλτήξι τὸν Édsor.
Ἔκφεται Υὰρ πάντως τοῖς τῆς δικαιοσύνης épyá-
ταις ᾿Οδοὺς γὰρ Πευρίου λέγει τὰς ἐντολὰς, ὥσπερ
οὖν ὁ Δαθί2. Ἐν τῇ ὁδῷ σου ζέσομαι, καὶ πάλιν"
"O9j» ἑντυλῶν σου ἕδραμον, v ἂν ἐπλάτυνας τὴν
κιρδίαν µου. Ἰστέον δὲ ὡς τὸ, Οὐικ ἠκούσαμεν,
οὐδὲ οἱ ézÜüu.lyuol ἡμῶν εἶδον, εἴρηται μὲν εἰς τὸ
τος Όείας δυνάμεως ἀπαράθλητον. Ὁ 65 Παῦλος µη-
65) τούτῳ )υμαινόμενος, εἰς τὰ ἐπαγγελθέντα τοῖς
ἁ ᾽απῶσι τὸν θεὸ» ἐξείληφεν ἀγαθὰ, ἃ ὀφθαλμὺς οὐκ
εἰδεν, καὶ οὓς οὐκ Ἀχκουτεν. 0ὐδὲν γὰρ τοιοῦτον οὐ
0:1:b», obs: μῖν ἀχκιωστόν. Καὶ ἀλλαχοῦ δὲ φησιν"

cum Scripture testimonio populum omnein Domini
gloriam intuitum. esse didicerimus*", Quod vero
exspectantibus te addidit,ad sperantes in Deua retu-
lit ; quibus est abunde niisericordium suam largiri
solitus, Sequetur enim eos procul dubio, qui justi-
tiam faciunt. Neque sane viarum Dei nowiné quid-
quam aliud, quami ejus. precepta. intelligit: quale
est apud Davidein, ubi se in via ejus victurain di-
cit 9 : ubi item in via mandatorum ejus cucurrisse
se, cum esset ab eodem cor ejus dilatatum. Est vero
haudquaquam ignorandum, quod sezec audivisse,
nec oculis suis vidisse adjecit, eo fine dixisse, ut

'"Agüs:g ἕως τρίτου οὐρανοῦ fizousa ἄῤῥητα ῥήματα, — Dei vires cum nullis posse comparari demonstraret,
& cóx ἐξδὸν ἀνθρώτῳ λαλῖσαι" οὐχ ὡς ἐνταλθεὶς µη — Quod Paulus tamen, nulla loci violatione, ad bona,
εἰπεῖν, ἀλλ ὡς pf, φρᾶσα: ταῦτα πρὺς ἀξίαν δυνά- B quie Deum diligentibus promittuntur, quie necocu-
μενος. lus vidit, nec auris audivit, τοις cuim nihil
ejusmodi in oculorum vel aurium. sensus. cadere animadverteret, Et vero alibi, cum esset. 733 ad
tertium usque ecelum evectus, ea se arcana. verba audivisse asserit *, qu:e effari homini non liceat.

Non quod tacere in mandatis haberet, sed. quod efferre pro dignitate non posset.

60b σὺ ὠρ]ίσθης, καὶ ἡμεῖς ἡμάρτο[ιιε» ὡς
εἰ σαρέστερον ἔλεγεν, Ἐπειδη ἡμεῖς ἡμάρτομε», σὺ
ὠρ]/σθης. Καὶ ἄλλως δὲ, θ:οῦ ἡμᾶς ἀποστραφέντος
δὲ ἁμαρτίας, μεῖςνον ἓν ἡ αν τὸ χαχὺν ἐαφύεται : ὡς
παιδαγωγοῦ τινος ἀπειλήσαντος μὲν πολλάχις, xal
τύφαντος, τέλος Ok παριδόντος víov συνξεχκῶς ἆμαρ-
φάνοντα. Μείζω γὰρ οὗτος τῶν xaxiv Έξει τὴν ἄδειαν.
Ei yàp θεοῦ συνεργοῦντός ἔσμεν ἀγαθοί ' 655v, ὡς
ἁπωστραφέντος, µεικόνως χσχοί. θεὺς γάρ ἐστιν ὁ τῶν
δυνάμεων Κύριος. Καὶ γὰρ ἔφη Χριστός * Χωρ:ς ἐκοῦ
οὗ ὀύνασθε ποιεῖν οὐδέν. Καὶ) περὶ τῶν ἁγίων φησὶν
ὁ Δαδίδ * «Oz: τὸ καύχημα τῶν δυνάμεων αὑτῶν cl
có. » Καὶ ἀλλαγοῦ δὲ φπσιν" «Οὐκ ἐπὶ τῷ «550 µου
ἑλπιῶ, καὶ ἡ ῥομφαία µου οὗ σώσἒι µε. Ἔσωτας γὰρ
ἡμᾶς ἐκ τῶν θλ.θόντων ἡμᾶς.» O2 γὰρ ἐφ᾽ ἡμῖν
16002109, ὅσον ἐν θεῷ, τής αωτηρίας dj δύναμις.
Ἰλλλὰ xal ἐπ.Ίανήθημεν., ovt, καὶ éyeriünjer ὡς
ἀχάθαρτοι. El 03 καὶ δόξει τις &y ἡμῖν δικαία πρᾶ-
εις εὑρίσχεσθαι, ἑῤῥυπτωμένη καὶ αὕτη xat ἄτιμος
ἑδελέγχεται. Καὶ πῶς γὰρ ἂν efr, δικαιοσύνη παρ᾽
αὐτοῖς εἰς Χριστὸν ἠσεθηχόσι, την ὄντως διχαιοσύ-
nr; Αχάθαρτοι τοίνυν, χᾶν δοχοῖέν τινες ἐπιειχεῖς
ἐν αὐτοῖς. Kàv vàp παραττροῖεν τὰς ἐντολὰς, ἀλλὰ
ὃ.ἀὐᾳσιν οὐκ ἔχουσι πρὺς Ozóv. Τούυτο 0: val ἔκρευ-
c ἡμῖν, ὡς eo oic ἐκ δένδρου πεποίηχεν, τῆς

ἑσυτῶν ὀίσης ἐχπεπτωχόσι. Καὶ ὁ μὲν Απόστολος !

τοῦ ἔθνους χατηνορῶν, ὡς κλάδους ἀπὸ δένδρου χὲ-
χλᾶσθαί φησιν. 'O δὲ «nv χκατηγορίαν ἐπιτείνων,
ᾠύ.1.Ίοις παρέθαλεν ἐξ ἀνέμου ῥιφεῖσιν. Ἑὐπαραχόμι-
στον γὰρ ἐσχήχασι τὴν καρδίαν, καὶ otov παντὶ πε-
ριφερομένην πνεύμµατι. Καὶ πῶς γὰρ ἣν ἡμᾶς εὖ
πρᾶξα, την ἁτοστροφὴν» τὴν παρὰ σοῦ, φποὶν, ὑπο-
µείνανιας; 0Οὐδὲ γὰρ εὑρέθη τις ἐν ἡμῖν ὁ δυσωτπῇῃ-
σαι δυνἀµενός σε δικαιοσύνῃ χαὶ προσευγαῖς.

Sequitur vero : Ecce tu iratus cs, et nos peccati-
mus: tauquam eo ipso, quod peccaverint, irasci se
apertius significet. Alias etiam si a nobis Deus,
propter iniquitates, avertatur; majus in nobis ma-
lum innascitur: cum sape quidem, veluti paslagogus
aliquis, minari soleat : saepe etiam ferire: postrenuo
autem spernere, si nova prioribus semper adjicere
peccantem videat, Futurum est eniu, ut qui talis
sil, malorum metu minus afliciatur. Si enim Ώου
sccedente boni reddimur; eodem etiam a nobis
recedente. nequiores longe fieri manifestum est :
euim Deui: esse virtutum Dominum nemo ambigat:
cum Christum etiam absque se nihil prastari
posse, affirmasse certum sit *. Scribit porro de san-
ctis et David hunc in modum : Quoniam gloriatio vir-
tutum ipse es*. » Et alibi : «Nou in uicu meo spe-
rabo; neque gladius meus salvabit ue. Salvasti
enim nos a tribulationibus *. » Neque enim tanta
est in nobis virtus ad salutem, quanta in Deo.
Quinetiam erravimus, addit, ei facii sumus quasi
immundi. hno vero, si nonnulla iu nobis apparet
justa actio; reperietur immunda et ipsa, gloriaque
destituta. Ecquaeniim apud eos esse justitia valeat,
qui in Christum, qui justitia vere es, impie sevie-
runt *Sunt igitur immundi, quantumvis inter eos
esse clementes nonnulli videantur. Etsi enim man-
data observent, instituto tamen et voluntate sunt
a Deo alieni. Atqueillud quidenr est, quod deflu-
tium peperit nobis, veluii foliis ab arbore, cum illa
a radice sua decidunt. Quin et Apostolus ipse,
cum gentem accusaret, tanquam ramum ab arbore,
avulsaim esse pronuntiavit *. Ilic autem, ut accusa-
Lionem augeret, foliis comparavit; qua ventorum
impetu rapiuntur. Sunt enim corde levi et mobili;

qui nullo non veluti vento circumaguntur, Quo pacto enim feliciter agere valeamus, inquit, qui aver-
sionem a te patimur? Non 73944 eniin quisquam inter nos repertus est, qui possel te precibus οἱ jus-

titia flectere.

** Exod. xix, 1 seqq. ?* Psal. cxviri, 14. ! 1 Cor. n, 9. ? HE Cor. xi, 4. ? Joan. v, 19. * Psal. Lxsxvin,

15. "Psal. χει, 7,8. 5 Row xi, 17.

9683

et ficlorem agnoscimus ; quantumvis fracti et con-
triti, ficiilium vasorum more. Quo fit, ut tanta
imbecillitati veniam largiri le poscamus. Quem
enim operibus placare non possunt, ut conditorem
lenire contendunt, servari eos postulantes, qui ab
ipso primo hoc ipsum quod sunt, acceperunt. Tan-
quam autem quz ita digna sint, perpetrarinl ; ser-
monis libertatem sibi non sumunt, bene secum αρ
exisumantes, si ira non augeatur. Notum est enim
iram tuam non parum utilitatis afferre, sed ejus in-
tensionem tamen, propter virium | imbecillitatem,
lerre non possumus. ltaque et David ipse argui
quidem se postulat, sed non in furore : et corripi,
sed non in ira". Sequitur vero: Ne in tempore

PROCOPU GAZ/EI

Quis tamen cum ita sint, εἰ patrem te nostrum, À

281

Ili» ἁλλὰ καὶ οὕτως Πατέρα Υινώσκοµεν, xal
π.]άστην ἡμέτερον, εἰ καὶ σχευῶν ὀστραχίνων δίκην
ῥηγνύμεθα συντριθόµενοι. AU, δίδου oov Yvopry τῇ
τοιαύτῃ σαθρότητι. "Ov γὰρ ἐξ ἔργων οὗχ ἔχωσι
δυσωπεῖν, ὡς δημιουργὸν εὐμενίζουται, Gus: ai-
τοῦντες, οὓς τὴν ἀρχῆν εἰς τὸ εἶναι παρήγαγεν. Ὡς
δὲ τῆς ὀργῆς ἅδια πράξαντες, ἐλευθέραν οὐχ ἔχου
παῤῥησίαν, ἀγαπητὸν χρίνοντες τὸ pij ταύτην iz
ταθῆναι. "Ότι μὲν Υάρ σου λίαν ἐπωφελῆς dj ὁργ,
δῆλον: πλὴν δι’ ἀσθένεισν οὗ φέρομεν αὑτης τν
ἐπίτασιν. Aib. xol Δαδθὶδ αἰτεῖ μὲν ἐλεγχθῆναι, ἀλλ᾽
οὗ θυμῷ, xai παιδευθῆναι, ἀλλ᾽ obx ὀργῇ. Φτσὶ δὲ’
Mi ἐν καιρῷ μνησθῇς ἁμαρτιῶν ἡμῶν. Τοῦτο ὃέ
φησιν ὁ προφήτης, εἰδὼς αὐτοὺς τῇ τοῦ fiüou Ex
µένοντας πονηρίᾳ, ἐφ᾽ ὧν εἰς δίκην καὶ τὰ προλ1-

memineris iniquitatum nostrarum: qua sunt a pro- B θόντα συνάγεται. El δὲ καὶ πατριχΏς ἀδικίας γὲ-

pheta ideo usurpata, quod eos morum pravitatem
retinere non ignoraret : quibus effectum est, ut. in
ultionem et illa etiam, qua przcesserunt, colli-
gantur. Quod si paternarum eliam iniquitatum
hzrvedes fuerint, et illorum quoque poenas in seipsos
atiracturi sunt. Itaque el psalino centesimo octavo
cum de Juda loqueretur, in memoriam revocari
peccatum matris ejus exoptavit. Neque veroest quod
mireris, si non omnia qu:x ab ipso maledictionis
forma dicta sunt, contigisse reperias. Przdicit
enim Deus, limorem, non penas, infligere cupiens.
Alias etiam ea recenset,quz sunt iniquitati debita,a
quorum aliquo cuim abstinet, est id ejus clementize
humanitatique tribuendum. Ad misericordiam
deinde propheta Deum pertrahens, quz ab initio
signa federis populus hahuit, in memoriam revo-
cat cum populum suum, cum civitatem intueri pos-
tulat ; iu qua sunt et sancta ipsa, et tabernaculum
et arca, et templum etiam Deo constructum; qua
apud omnes conspicua fuerant, et commendata.
Cum patres de templo fore pradixissent, ut igne
conflagraret : ideoque maledictionis vice usurpa-

νοιντο xÀnpovópot, καὶ τὰς ἐχείνων ἐφ᾽ ξαυτοὺς ἕλ-
χουσι δίχας. Τοιγαροῦν ἐν ἑχατοστῷ ὀνδόῳ φαλμῷ
διὰ τὸν Ἰούδαν λέγων, Αναμνησθείη, φησὶν, ἡ ἆμαι”
τία τῆς μητρὸς αὐτοῦ. Εἰ δὲ μὴ πάντα γέγονεν ἐπ᾽
αὑτοῦ τὰ £v κατάρας λεγόμενα σχήµατι, μὴ θαυμή-

σῃς ᾿ προλέχει yàp θεὺς, φοθεῖν, οὖκ ἐπάχγειν pos

λόμενος.΄Αλλως τε λέγει τὰ χεχρεωστηµένα τῇ ποντ-
ρία. Ὅ δὲ μὴ τούτων ἐπάχεται, τῇ φιλανθρωπίᾳ à
γίζου. Πάλιν δὲ εἰς οἴχτον ὁ προρήτης τὸν θεὸν ἐπι-
σπώµενος, τὰ ἐξ ἀρχῆς ὑπάρξαντα τῷ λαῷ pvnya-
νεύει συνθήματα, Λαόν σου, λέγων, xaX xó.lr μὴ
παρίδῃς, ἐν ᾗ τὰ ἅγια, καὶ fj oxvjvh, καὶ f$ χιδωτὺς,
ὅτε σταθείς σοι νεὼς, & xat περίθλεπτα τᾶσιν ἑτόγ-

C xavev: τοῦτο τῶν πατέρων προειρηκότων περὶ τοῦ

ναοῦ, ὡς καὶ πυρίκαυστος γέγονεν, ὡς ἐν xatápac
μέρει κεῖσθαι, ὡς ὅτ᾽ ἄν τις λέγοι Πάθοιμι, ἡ χα»
ταστραφείην, ὡς Ἱερουσαλὴμ, ὃ τε ταύττς ναός.
Ταῦτα δὲ γέγονεν οὗ διὰ σην ἀσθένειαν, ἁλλ᾽ ἡμῶν
ἠσεθηχότων εἰς τὸν Χριστόν. Τινὲς δὲ αατάραν
ἔφασαν τὴν χατάῤῥησιν. Οἱ γὰρ ἑλόντες τὴν "Ispov-
σαλὴμ θεοὺς μὲν τοὺς ἰδίους ἐδόξαζον, ἀσθενείας δὲ
τὸν ταύτης ἡτιῶντο θξόν,

batur, cum se aliquis ita vel pati, vel ruere, ut Hierosolymorum urbem, 735 aut templum ipsius,
imprecaretur. Atque hzc quidem contigerunt, non ob tuam, sed ob nostram imbecillitatem ; qui im-
pietatem in Christum exercuimus. Non desunt tamen, «qui maledictionis nomine condemuationem
intelligant. Qui enim Jerusalem expugnarant, deos quidem suos gloria alliciebant, impotentiam autem

imbecillitatisque Deum ejus accusabant.
CAP. LXV.

9 36 Vrns. 1-12. Apparui non quarentibus me; in-
ventus sum ab his, qui me non iuterrogaut. Dixi : Ecce
ega adsum genti, qui nou invocarunt nomen. meum,
evpandi manus meas tota die ad populum incredu-
lum, ei contradicentem, qui non ambuluverunt in tia
vera, sed post peccata. sua. Populus hic, qui exa-
cerbat me in conspeciu meo semper, ipsi immolant
in hortis, εί adolent iucensum super. lateres demo-
niis, qug non sunt, etc.

Quandoquidem per preces alii confitebantur , alii
autem erroris sui. auctoreui. Dein esse exprobra-
bant: respondet νου sensu; Qui ego precantes con-

* Psal. vi, 9, xxv, 92.

ΚΕΦΑΛ. XE.

α-ιβ. "Eugarhc ἐγεγήθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζητου-
σιν. Εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶσιν. Εἶπα τῷ

D ξύνει, ol οὐκ ἑκά.Ίεσάν µου τὸ ὄνομα. Εξεπέτασα

εὰς χεῖράς µου ÓAnx τὴν ἡμέραν σερὸς «ἑαὸν ἆᾱ-
πειθοῦντα καὶ ἀντι.λέγοντα, οἳ οὐκ ἑπορεύθησαν
ὁδῷ ἁληθινῇ , dAAÀ' ὀπίσω τῶν ἁμαρειῶν αὐτῶν.
Ὁ «Ἰαὸς οὗτος ὁ παροξύνγων µε, ἑναντίον ἐμου
διαπαντὸς, αὐτοὶ θυσιάζουσι’ ἐν τοῖς κήἠποις,
καὶ θυμιῶσιν ἐπὶ ταῖς π.λίνθοις τοῖς δαιµονίοις,
d οὐκ ἔστιν, x. τ. λ

Tv μὲν ἐξομολογησαμένων δι εὐχῆς, τῶν Gb ὄνει-
δισάντων ὡς πλανήσαντι τῷ ctp, ἀποχρίνεται δυνὰ-
pex λέγων Il; ἂν παρεῖδον εὐχομένους, ὁ μη τὸ

2085

COMMENTARII IN ISAIAM.. .

2086

θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ ζητῶν, ὡς τὴν µετάνο-αν; A tempsi, qui non peccatoris morte, sed penitentia

Πῶς δ᾽ ἂν ἐπλάνησα, ἐπιστρέφειν πάντας παρχκα-
λῶν, καὶ ἀνίστασθαι πίπτοντας ; πῶς δ᾽ ἂν ἐσχλέρυνον
ὑμᾶς, ὁ καὶ τοῖς μαχρὰν ἀφεστῶσιν ἐμοῦ διὰ φιλαν-
θρωπίαν ἐπιτρέχων αὑτόματος, ὡς xal τοὺς ἀλλοφύ-
λους γινώσχειν ἐμὲ, μηδὲν εἰς τοῦτο µοχθήσαντας,
ἐμαυτὸν αὐτοῖς ἐπιδείξαντος; 'O δὲ περὶ τοὺς ἀλλο-
τρίους τοιοῦτος, πῶς περὶ ὑμᾶς ἀπηνής; Καὶ μὴν ἐξ
ὑμῶν ἀπηρξάμην τῆς χάριτος, χαλῶν εὐμενῶς, καὶ
οἷα χερσὶν ἐκτεταμέναις γνησίους παῖδας περιλα-
θεῖν ἐπειγόμενος, καὶ μισοῦντας ὑμᾶς ἀγαπῶν.

Τινὲς δὲ λέγουσιν, ὡς αὐτούς φησι μὴ ἑπερωτή-
σαντας. Αφ᾿ ἑαυτοῦ γὰρ εἰς τὰς αυναγωγὰς εἰσέτρε-
χεν, χηρύσσων xal θεραπεύων, ἔλεγέν τε αὐτοῖς :
"Evo εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Καὶ, Εἶτις διφᾷ, ἑρ-
χέσθω πρὀς µε. ᾽Αλλ’ ἠκολούθουν ταῖς ἑαυτῶν ἆμαρ-
τίαις. Kal τοι γεγωνότος ἐμοῦ *. ᾿Εὰν μῆ πιστεύσητε,
ὅτι ἐγώ εἰμι, ἓν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἀποθανεῖσθε,
Τινὲς δὲ πρὸς τὰ ἐν Αἰγύπτῳ, xal κατὰ χαιροὺς λυ-
πηρὰ, τὸν λόγον ἐδέξαντο, ὅτι μὴ χληθεὶς αὐτοῖς
ἐδοήθει. Ἐγὼ γὰρ, ὁ xal διὰ Ἡωσέως χεῖρας ἐκπε-
ταν»γὺς, πρὸς τὸ τοὺς μὲν οἰχειώσασθαι διὰ νίκης,
τὸν δὲ ᾽Αμαλὴχ ἀπολέσαι, xal τοι χεχηνότων πρὸς
εἴδωλα, xai ταῖς ἑαυτῶν ἐπιθυμίαις ἀχολουθούντων,
&))' οὐ νῦν πρῶτον. Ὑμεῖς γὰρ oi ἐχ παντὸς αἰῶνός
ps παροξύναντες , θύογτες ἐγώπιον ἐμοῦ τοῦ
πάντα ἑφορῶντος θ:οῦ, καὶ εἰπόντος' Mt ἀπ' ἐμοῦ
κρυβήσεταί τι [ ἑναντίον ἐμοῦ | ἤγουν ἐν τῷ
pot ἀφιερωθέντι ναῷ; Καὶ διὰ Ἱερεμίου γὰρ ἔφη
€ T! ἡ ἠγαπημένη ἓν τῷ οἴχῳ µου ἑἐποίησε βδέλνγ-
μα; » οὕτω τῆς l'oagre χαλούσης τὸ εἴδωλον. Τὸ
δὲ καὶ οὐκ εἰσὶ, περὶ τῶν δαιμόνων φηαὶν, ὡς οὐκ
ὄντων θεῶν , οἷς ἔθυον ἓν τοῖς ἐκ π.Ίίνθων χατ-
ετχευωασµένοις βωμοῖς. Ἠγουν ἐπείπερ, ἹἨνίχα τοῖς
δαιµογίοις εὔχοντο, τόπους απ.Ίίνθοις ἑοικότας
διέγραφον, ἐφ᾽ ὧν ἵσταντο. Ἐν µνέµασι δὲ λέγει,
διὰ τὰς γεχυομαντείας, ἓν δὲ σπη.αίοις, ἕνθα
ἵστων ἐπ) ὅρους ἀγάλματα, Ἡ καὶ τελετὰς ἑπετέ-
λουν τινὰς, ὑπὸ δένδρεσι µεγάλοις θυσίας προσάγον-
τὲς. Καὶ τοῖς ἔθνεσιν [ρησὶν] ὁμοιούμενοι χοιρείων
ἐνεφορεῖσθε χρεῶ», xai ἐχ τῶν θυσιῶν, ὧν Ίπροσ-
εφέρετε δαίµοσιν, ἔφοντες τὰ περιττᾶ, πᾶν σχεῦος
ἐμολύνετᾶς Καὶ τοιαῦτα δρῶντὲς πυρὶ ΄χαὶ ὕδατι
περιαγνιζόμενοι χαθαροὺς ἑαυτοὺς ὠνομάζετε. "À
6E πάντα καπγός εἰσι τοῦ θυμοῦ µου. Πρὸ γὰρ
τὶς ἐπιδημίας ἀρχή πως ἣν τῆς θείας ὀργῆς. Τὸν
δὲ θυιιὸν ἐξίφαν τὰ χατὰ τοῦ Σωτῆρος τολµήσαντες.
'U. 6b καπνὸς εἰς πὺρ µετεθάλλετο. Ἐπειδὴ δὲ
τοῖς ἀνθρώποις βοΐθεια πρὸς λήθην τὰ γράμματα,
τροπιχκῶς ἐκ τούτων δείχ»υσι τὸ ἀνεπίληστον τοῦ
Θεοῦ * ὁποῖον xal παρὰ Δανιῆλ τὸ, Είθλοι ἀνεῴχθη-
σαν, σημαϊῖνον τὴν πάντα Ὑνῶσιν περιλαμθάνουσαν
του Θεοῦ.

deleetor *? Qui in errorem induxi, qai, ut ad se
redirent omnes, utque jacentes excitarentur, lhor-
tatus sum ? Qui vos rursus induravi, qui ad longe
remotos, qua sum in homines benevolentia, sponte
advolavi, ut nüllo me negotio eliam alienigenis in-
tuendum et cognoscendum praberem? Qui denique
in vos non clemens esse potui ; qui in alienos talis
exstiti? Imo a vobis ego gratiz principia duxi,
qui benigne vocavi; quique, veluti manibus expan-
sis, ad 4377 germanos filios properans, vos etiani,
qui me odistis, complexus sum.

Volunt tamen nonnulli, eos interrogantes non
induci. Ex se enim ad synagogas concionandi, sa-
nandique gratia, cucurrisse, et monuisse lucem se
esse mundi 5. Et, si quis sitiret, ad sc esse venien-
dum '*, Sed sua esse peceata secutos ; quaetunme-
vis.nisi crederent quia ipse est, in peccatis suis
esse morituros inclamaret !*. Sunt etiam, qui ad
AEgyptiacam servitutem, et ad molestias, quas cer-
tis temporibus lolerarunt, ideo referant ; quod ab
eo, quem minime invocabant, auxilium sentirent, Ille
enim, Ego sum, inquit, qui manus meas in Mose ex-
pandi ; ut per victoriam vos mihi conciliarem,
Amalecitas autem perderem : quantumlibet idolis
inhiantes vestris cupiditatibus inserviretis ; ne nunc
id primum fieri afferatis. Vos euim ab omni «νο
me exacerbastis; qui in conspectu meo sacrificaslis,
qui Deus sum videns, quique me nibil celare posse
monui. Quid igitur per conspectum suum, nisi tem-
plum, quod sibi consecratum est, intellexit ? Etiam
enim per Jeremiam, « Quam dilecta in. domo sua
fecit abominationem?*»postulare videas !* ; quibus
verbis idolum Scriptura significat. Quod autem et
non sunt adjecit, de demonibus intellexit ; lanquam
deos non esse asserat, quibus super altaria lateri-
bus constructa sacrificabant, Vel quia, cum demonia
precabautur, loca quadam ín laterum. similitu-
dinem, in quibus ea erigebant, delineabant, sepul-
crorum deinde meminit ; ut divinationem per mor-
tuos innueret. Meminit et speluncarum, ubi simu-
lacra in monte collocabant ; aut etiam sacra quaedam,
maclatis sub proceris arboribus liostiis, faciebant,
Quin οἱ gentes, ait, imitati, suilibus carnibus im-

D plebamini ; vasaque omnia elixatione superfluorum

de hostiis, quas ipsi feceratis, coinquinaveratis.
Qus tamen cum ageretis, postquam igne vos et
aqua lustrassetis, mundos vos appellabatis. Quz
certe omnia furoris mei fumus sunt. Erat enim ante
3dventum veluti quoddam divini irze principiuin ;
sed 738 [urorem accendit patratum in. Salvato-
rem facinus : ipseque fumus in igue mutatus. est.
Quoniam autem liomines ad imemoriz subsidium
scriptis uti videmus ; ab illis tropice nulla Deui

oblivione laborare demonstrat. Cujusmodi illud est, quod apud Danielem apertos esse libros reperi-
nus ?; ut omnia Dei cognitionem complecti significet.

Ἐπὶ δὲ τῶν βουνῶν ovsiówár µε, φησί. 07

* Ezech. xvin, 30. ? Joan. vit, 2. '* ibid. νι 57.

Apoc. xx, 12.

Sequitur deiude : Et super. colles. exprobraverunt

'" ibid. vui, 95. !* Jerem. xi, 1. !! Dan. vin, 10;

208]
mihi. Neque enim aliis unquam litassent, nisi me A
contempsisgent, tanquam Deus ipse non essem.
Quod autem. non. taciturum se adjecit ; ad exspe-
ctantes se. retulit. ltaque si inveniatur aliquis ex
ea multitudine, qui salutis spem habeat, horum
jlle i» numero non babebitur. Si enim vel vitis
ipsa Domini, pro uvis, spinas producat, eradicabi-
tor. Sin autem. vel paucus, veluti in sicco botro
acinus incolumis inveniatur ; tanquam benediclionis
particeps, servabitur. Non aliter ac si agri Dowi-
nus racemum ainpulari prohibeat, in quo supersit
acinus, quem habere benedictionem moneat. Sic et
Sodonia servaturum se pollicebatur Domiuus, si
vel quinque justos habuisset !*. Hic autem ad boni-
tatis exlensionem propter acinum. unum, botrunt
jpsum ; id est civitatem, vel pagum, servaturum se B
significat. Olim enim etiam revertendi copiam fecit,
propter Zorobabelem, et Jesum, et Esdram, et si
quis ejusmodi, Et nunc quoque educturum se, id est
excelsum facturum Jude semen el Jacobi significat.
Intelligit vero seminis appellatione illud ipsum,
quod cateris ad fruetuum editionem conferre va-
leat : quale est illud : « Nisi Dominus Sabaoth reli-
quisset nobis semen !* ; » quibus verbis apostolorum
chorus significatur ; qui, ezeleris pereuntibus, mon-
. Bem sanctum possidens, ad montem Sion, et. ad εἷ-
vitatem Dei viventis, celestem Jerusalem !*, id est
Ecclesiam, accessisse se dicunt : juxta quod bibituros

*

monte unctum iri legimus ; quibus effectum est, ut quod futuras in saltu caulas 739

reperiatur.

Est vero usitatum, ut saltus nomine, exterarum CQ.

genium multitudo significetur ; apud quas iustitu-
tas esse constat Ecclesias ; que caule, εἰ vallis
Achor appellautur. Ae si diceret : Non aliter quam
vallem Achor totam exsecrationeimn pati conti-
git ' ; cum co conjectus Achor est, qui quie Deo
fuerant consecrata furatus. esset: talis fuerat et
ipsa gentium impiarum, Dcoque carentium regio ;
qui in armentorum requiem, populo, qui me quesi-
verunt, futura est : quei et racemi, ei seminis, ele-
ctorum insuper, et. servorum nominibus indicavit.
Cogent enim armenta et greges, non in Israel ; sed
in saltu prazdicto, et. valle. Achoris ; id est, in re-
gionis amplitudine, si nominis interpretationem
postulas. Atque hc quidem istis eventura sunt.
lu cxteros autem, qui montem sanctum. derelique-
runt, seque gentibus ita adjunxerunt, ut mox for-
(ung — simulacro mensam. pararent, mox. demoni
potionem, et gladius etiam inducetur. Quod si inu-
Lerroges, cur a me caetera pretermittantur ; me
vos propter meipsuim vocasse respondebo, vos au-
lem non audivisse ; quale illud fuit, quod antea, me
venisse quidem, sed hominem non fuisse ; et vo-
casse etiam, sed nullum obedivisse, monui. Non
desunt porro, qdi postrema ista, ad. gentes, quz

ὃν Gen. xvirr, 92, 15152. 1, 9. !*IHIebr. κι, 22

PROCOPII GAZ.EI

D

Ld]

26085
Υὰρ ἂν ἔθνον ἑτέροις, μὴ καταρρον,Όντες ὡς εὖὗτε-
λοῦς, καὶ μηδὲ ὄντος θεοῦὺ. Τὸ 065, OD. μὴ σιωπήσω,
ἐπιμενόντων αὐτῶν δηλονότι. Τοιγαροῦν εἳ εὑρεθείη
τις ἓν τῷ πλήθει σωτηρίας ἔχων ἐλπίδα, τούτων ἔξω
γενέσεται. El yàp χαὶ ὁ ἀἁμπελὼν Κυρίου ἀντὶ στα-
φυλῆς ἀκάνθας ποιῄσας 7, ἀφαν,σθήσεται”" ἁλλ' εἴπου
τις εὑρεθήσετα: σπάνιος ὡς ἐν ξηρῷῳ βότρυ ῥὼξ
ὑγιῆς, ὡς εὑ.λογίας µετέχων, σωθγσξται " ὡς εἰ xal
δεσπότης ἀγροῦ χκωλύοι τμηθῆναι βότρυ» ἔχοντα
τὸν ἕνα ῥῶγα, εὖὐ.]ογίαν ἔχειν εἰπὼν, οὕτω µέχρ.
πέντε δικαίων ὁ cb; ὑπέσχετο σώσειν τὰ Σόδομα.
Νὸν δὲ κατ’ ἐπίτασιν ἀγαθότητος, δι’ ἕνα [ῥῶγα] λέ-
γει τὸν βότρυν σωθήσεσθαι, δηλαδῆ π΄λιν, T) χώμην.
Καὶ τὴν ἐπάνοδον γὰρ πεποίηχε διὰ Ζοροθάθελ,
Ἰησοῦν τε xai "σδραν, καὶ εἴ τις τοιοῦτας. Καὶ
νῦν δὲ ἐξελοῦμαι, Ίγουν ὑψηλὸν ἁἀποδείξω τὸ ἐξ
Ιούδα σπέρµα xal Ιακώδ. Τὸ δὲ σπέρμα ὁπλοὶ τὸ
εἰς ἑτέρων καρποφορίαν συντελέσαι δυνάµεννν'
ὁποῖον τὸ, « Ei µῆ Κύριος Σαθαὼθ ἐγχατέλιπεν
ἡμῖν σπέρμα, » ὃ τὸν ἀποστολικὸὺν σηµαίνει yopóv
ὃ, τῶν ἄλλων ἁπο..Ίυμέγων, τὸ ἅγιον &xAnpeyó-
µησεν ὄρος * φάσκοντε, Προσελτλύθαμεν Σιὼν
ὄρει, καὶ «Aet θεοῦ ζῶντος Ἱερουσαλὴμ ἔπουρχ-
νίῳ, Ίγουν τὴν Ἐκκλησίαυ κατὰ τὸ, Πίονται eógpo-
σύνην, πίονται oivov, χρίσανται μύρον ἐν τῷ δρει
τούτῳ, δι ὧν ἐπλπροῦτο xai τὸ, "Ἔσονται ἐν τῷ
δρυµμῳ ἑπαύεις.

l;etitiam, bibituros vinum ; unguento denique eos ia
adjecit, factum

Δρυμὸν συνήθως λέγων τῶν ἀλλορύλων tb πὶζ-
θος, παρ) olg Ἐκκλησίαι κατέστησαν, ἑπαύ.εις
καλούμεναι, χαὶ φάραγξ ΑἉχώρ. Τωτ) ἔστιν, ὥσπερ
αὐτὴ γέγονεν ἀνατεθηματισμένη παγγενεὶ, τοῦτο *
ἀνάθημα χλέγαντος ἐμθληθέντος αὐτῇ Χοιαύτη τις
f» ἡ χώρα τῶν ἀθέων ἐθνῶν, Ἶτις εἰς ἂν ἁπαυσιν
ἔσται βουκο.ίων τῷ ἐκζητήσαντί µε -1αῷ, ὃς ἣν
ὁ ῥὼξ καὶ τὸ σπέρµα τὸ εἰρημένον, ob ἐκλεκτοί τε
δοῦλοι. Συστήσονται γὰρ οὗτοι ϱβουκό.λιά τε καὶ
ποίµιγια, οὐχ Ev τῷ Ἱσραλλ, ἀλλ £v τῷ δηλωβέντι
δρυμῷ, καὶ τῇ gápazyi τοῦ ᾽Αχὼρ, ὃς ἑρμηνεύεται,
φασὶν, εὑρυχωρία. Ταῦτα μὲν τούτοις * τοῖς δὲ τὸ
ἅγιον ἑγκατα.]ιποῦσυ' ὄρος, χαὶ συναφθεῖσι τοῖς
ἐθνιχοῖς, ὡς παρασκευάζει τῷ μὲν ἀγά.][ιατι τῆς
τύχης τρἀπεζα», τῷ δὲ δαίμονι κέρασµα τῷ iv
αὐτῷ, ἐπαχθήσετα: ιάχαιρα. Κἂν ἐρωτήσῃς, "CAVO.
ὅτου τἄλλα παρεῖς; tpi ὅτι δι ἐμαυτοῦ xa.lor
παρεγενόµην ὑμᾶς, ὑμεῖς δὲ οὐχ ὑπηκούσατε. Καθὰ
προεῖπεν, Ἡλθον, καὶ οὑκ ἣν ἄνθρωπος: ἐχάλεσα,
χαὶ οὐχ ἦν ὁ ὑπαχούων. Τινὲς δὲ τὰ τελευταῖα ταῦτα
πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἀπειθήσαντας εἱἰρῃσθαί φασιν. Ὡς
γὰρ οὐ γέγονεν ἀζήμιον τοῖς ἐξ "Iopat τὸ ἀπειθῃ-
σαι Χριστῷ (δέδοται γὰρ εἰς σφαγὴν, ἑλέῳ Θεοῦ σω-
θέντος τοῦ χαταλείαματος), οὕτως Ev τῇ τῶν ἐθνῶν
χλήσει οἱ μὴ πεισθέντες παραδοθήσονται πρὸς aav

-ὋἊ

"w-

!' Josuc. vii, 20.

YARIZE LECTIONES,

,
eI .

n. yp. τοῦ τό.

VM που

(5

COMMENTARII IN ISAIAM. .

2690

χατιόντες εἰς ἆδωνυ, καὶ stv διὰ πυρὸς ὑπομένοντες A lidem respuerunt, referri dicant. Ut. enim. non

Χόλασιν, οὓς x3
δαιμόνιο".

τιμᾶν φησι τὴν τίχη», καὶ τὸ

impune cessit Israelitis, quod Christo nou parue-
runt (servatis enim Dei miseratione reliquiis inter-

nccioni dati sun!): sic et inipsa gentium vocat^one, quifidem non amplectentur, in cedem demissi apud
inferos tradentur, igneque cruciabuntur; quos etiam foriunam οἱ demonium colere significat.

.ty-xe'.. Διὰ τοῦτο τάξε Aéyec Κύριος ' Ιδοὺ οἱ
δου.]εὐοντές μοι φάγωνται’ ὑμεῖις δὲ πειγάσετε.
Ιδοὺ οἱ δου.]εύονρτές µοι Πίωγται’ ὑμεῖς δὲ δινη-
σετε. "Gov οἱ 6ov.levorrtéc poi εὐφρανθήσονται '
ὑμεῖς δὲ αἰσχυνήσεσθρε. ᾿Ιδοὺ οἱ δου.ἱεύοντές
pot d γα.) λιάσονται ér εὐφροσύνῃ, v. t. λ.

Εἰπὼν τὸ xaz' ἐχλογην σπέρµα τοῦ Ἰσραῦλ, καὶ
τὰς δι αὐτῶν ουστάσας Ἐκκλησίας ** τοῖς δὲ ἆπολ-
λυµένοις, κατὰ μέν τινας Ἱσρατλίταις, καθ ἑτέ.

-gous δὲ ἐθν'.χκοῖς, τὰς χαταλλήλους P εἰπὼν τιμωρίας’ n

πρὸς τοὺς αὐτοὺς λέγει καὶ τὰ προχείµενα, ὃ.δάσκων

ὡς δίχαιος ὢν ὁ θεὸς, τοὺς πανταχόθεν αὐτῷ δου-

Ὀμεύοντας, ἀλλ o) πάντως i£ Ἰσραὴλ ὑποδεξαμέ-
νους € δώσει αὐτοῖς εἰς τροφὴν τὸν εἰπόντα, "Evo
εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ἐχ τοῦ οὐρανοῦ καταθὰς, οεὗπερ οἱ μὴ
δουνεύοντες στερηθἤσονται * xal οἱ μὲν τὸν µυ-
στιχὸν πἰονται olvov, Ίγουν τὸ ὕδωρ, περὶ οὗ φησιν’
"Ug ἂν rir £x τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγὼ δώσω αὑτῷ, » καὶ
τὰ ἑξῖς, οἱ δὲ τούτῳ δινήσουσι. Καὶ ἀναλόγως
οἱ uiv εὐρρα»οῦ»ται. Καθαιρεῖ γὰρ ἁμαρτίας τὰ
μυστικὰ, xai τὸν ἐπὶ τοῖς ἡμαρτημένοις ἐβίστησι
φόδον, xaX ἀγαθὰ δίδωσιν ἑλπίκειν τὰ μέλλοντα * οἱ
δὲ αἰσχυνθήσεγται" xxx οἱ μὲν ἆγα.)ἰιάσονται,
τούτων τυχόντες, οἱ δὲ τούτους ὀρώντες οὗ σώμα
πονήσουσι, μικρὺν γὰρ τοῦτο, vt,» δὲ χα δίαν ὁδυ-
γηθήσονται, τοῦ χριτοῦ τὰ πρὺς ἀξίαν αὐτοῖς àmo-
νέµοντος. Τινὲς δὲ φασιν, ὡς συγχαταθαίνων τοῖς
Ἰουδαίοις, ἓξ ὧν ὡρίκοντο την µακαριότττα, xal

τὴν δίκην ὀρίζεται. Ἐν Υαστρὶ γὰρ τὸ πᾶν ἐτίθεντο
τῆς ἁπολαύσεως. "Oüzv ἐπιστρέγαι βουλόμενος, τὴν
τούτων στέρησιν ἑπῄνει d, καὶ τὸ μτδὲ ὄνομα τούτων
φέρεσθαι, ἀντεισαγομένων εἰς τὸν xAr pov αὐτῶν, τῶν
δ:χαίων, οὓς καὶ κλήρος, xal ἔγομα πατέρων περι-
1ε.1είΨψεται. Τὸ δὲ εἰς zAme gor, εἰς μῖσος ὃτ)οἳ,
χατὰ συνῄθειαν γραφιχὴν, ὡς τὸ, Εγενθητέ po: εἰς
πλησμονήν. Ὅ Υὰρ χόρος ἁἀποστροφὴν ἀπεργάδα-
ται. Βδέλυγμα τοίνυν ἔσεσθε, qnoi, xai λεγόµεναι
[υἱοί], οἱ δὲ δίκαιοι, λαὸς ἅγιος, ἔθνος ἐκλεχτὸν, βα-
σίλειον ἱεράτευμα, χατὰ τὴν Πέτρον φωνήν. Kal
ταῦτα, εἰ πρὸς ἐθνικοὺς καὶ εἰδωλολάτρας ὁ λόγος"
εἰ && πρὸς τοὺς ἐξ Ἱσραὴλ ἀπειθήσαντας, ὅτι
ὅπερ σαν αὐτοὶ, τέχνα, xal λαὸς, καὶ χλῆρος θεοῦ
χρηµατίζοντες, τοῦτο οἱ ἓς ἐθνῶν πεπιστευχύτες Ye-
νήσονται ᾿ xa τοῦτο τὸ διὰ φωνῆς "Dant ^ Kai xa-
λέσω τὺν λαόν µου οὗ λαόν po».

gentes, et idololatras sermo sit; sin autem ad eos, qui ex Israele ΠΟΠ paruerunt; quod illi
eum filii, et populus, et sors Dei vocabantur??*, idipsum gentes, qui crediderunt,

750-741 Vrnas. 15-25. Propterea ιο diei
Do:ninus : Ecce servi mei comedent, vos autem. esu-
rielis. Ecce servi mei bibent, vos. autem sitielis.,
Ecce servi mei gaudebunt, vos autem confundemini.
Ecce servi mei exsultabunt in qaudio, etc.

7/49, Posteaquam Israelis semen clectum et Ec-
clesias, qux ex ipso couflati sunt, sancti montis
h:;ereditatem esse audituras; pereuntibus autent,
sive Israelitis, sive gentibus, ut aliis atque aliis
placet, peenas se congruas imimnissurum docuit, in
eosdem et qua hic habentur, assumit ; docetque
Deum, qui justus sit, quos ubique serros fliabuerit,
non [sraelitas omnes esse amplexurum, eumque
in cibum illis traditurum, qui se panem calo de-
missum esse affirmavit !*; quo iis, qui servi non
fuerint, carendum sit. Et hi quidem mysticum vi-
nuni, aut aquam, bibituri sunt; quam ut indicaret,
verba ista : « Qui aquai biberit, quam ego da-
Ρο 15, » et quie deinceps, usurpavit : illi autem
istorum sili laboraturi. Pari modo sunt et /i gau-
dium habituri : cum tollant peccata mysteria ipsa,
metuque liberent, qui eis incutilur, nosque in
futurorum bonorum spem cerigant ; illi autem cone

C fusionem passuri. Sunt et hi prxterea exsulitaturi,

cum ως cos adipisci contigerit : illi autem istos
"intuentes nou corpore laboraturi (lioc. enim par-
vun est), sed corde dolorem exrperturi ; cuim judex
eos pro meritorum ratione compensabit. Volunt
lamen nonnulii eum se ad Judicorum ingenium
demittere; et ex iis justitiam definire, quibus eos
beatitudinem. censere. animadvertebat .. Omnein
enim delectationein
€tum est, ut avertere statuens, istorum privationem
proponat, monens ne nomen quidew istorum reti-
neri; cum sint in sortem illorum justi admissi,
quibus et sors ipsa, et. patrium nomen relinue-
(ur. Quod deinde in. saturitatem addidit; in odium
significavit, 7&3 usitato Scripturis loquendi ge-
nere : quale illud fuit, cum factos esse silii in sa-
uirilatem pradixit 1. Parit enim fastidium et
aversionem satietas. Eritis igitur, inquit, aboini-
natio, etiam filii nuncupati : justi autem, populus
sanctus, gens electa, regale sacerdotium, sicut
apud Petrum legimus *!. Atque hzc quidem, si ad
fuerant,

futuri sunt. Quod

nobis Oscze verbis significatum est 15, ubi populum, qui suus non sit, suum se vocaturum propheta si-

grificavit. .

13 Joan. vi, 54. !* ibid. iv, 13; vu, 57.

1] Ροις, 5,9... ** Dent, xxvii, 9. 3 Osee n, 2).

VAIUA LECTIONES.

* 4. To. κληρονωμήσειν 55 ὄρος.

b vp. δώσειν.
ἑπάγει,. td. 2t.

€ Sp. SÀVSAS τοὺς

ἐξ Ἴσραῦλ ὑποδεξάμεναςι. —3 wg.

ventre metiebantur. Qvo fa-:

2691 ΡΠΟΟΟΡΗ

GAZ 85] 300

. Est vero notandum quo loco ín saturitatem habe- A ΤΟ δὲ, sic aAmegorQr, sic Ópxov ἐξέδωχαν οἱ

mus, in juramentum c:eteros transtulisse ; tanquam
deprecari juramento soleanms, ne ea patiamur,
qua immaniter alios exercere videmus, quorum
aliquis etiam nomen qui dicitur, aversatur. Quod
aulem eos esse interfecturum Dominum adjicit, tan-
quam de extremo malorum omnium usurpavit ;
nec tam animae separationem 3 corpore, quam
Dei, vitaeque immortalis privationem significavit.
Alque hzc quidem vobis, inquit, eventura sur! ;
cxieris autem : Qui mihi serviunt, qualibet e gente
sint, ea quz? promissa sunt. Quod si etiam quinam
ii sint, scire vultis ; nomen quidem ipsum non est
quod adhuc nuntiari vobis exspectetis : sed nosse
salis fucrit, fore nomen novum, nec ulli unquam

inditum, cui aucto et multiplicato benedicetur supra B

quamlibet benedictionem — corpoream. Reponent
vero el ipsi Deo benedictionem, a. quo sibi fuerit
benedictum ; in quo facta sunt nova omnia, cultus,
vita, e£. nomen. Eum namque spiritu el veritate
adoramus et colimus ; in vitze rursus cvangelic:e
novitate, ad Christum accedimus, et ab eo Chris-
tiani nominis appellatione, veluti corona redimi-
mur; in quorum vicem fruetum illi labiorum, lin-
gusque benedictiones reponimus. Imo ad fidem
etiam, qux juramento efficitur, si postulat neces-
sitas, eumdem adhibemus ; juxta quod, Dominum
Deum nostrum adorare, eumque unum colere, et

λοιπον, εἰωθότων ἡμῶν ὄρχον ποιεῖσθα:, τὸ uh τα-
θεῖν, ἅπερ ol ἀνήχεστα πάσχοντες, eov τις xal τοζ-
vou Ἰεγόμενον ἀποτρέπεται. Ὑμᾶς δὲ ἀνε.εῖ
Πύριος * ὃ δὴ τῶν καχῶν ἔσχατον, οὗ τοσοῦτον ση-
μαῖνον quy ἀπὸ σώματος χωρισμὸν, ὅσον Gzéprotv
θεοῦ, καὶ τῆς ἀθανάτου ζωῆς. Ταῦτα μὲν οὖν ὑμῖν,

«τοῖς 6' ἐμοὶ δου.εὐουσι, ἐξ οἵου τύχωσιν ἕθνως,

τὰ ἐπηγγελμένα. Κἄν μαθεῖν τίνες εἴἶεν ἑθέλετε,
τοὔνομια μὲν οὕπω λελέξεται, ἀρχεῖ δὲ vivat pó-
vov, ὅτι ἔσται xauvéy, μηδενί πω τεθέν ὃ εὖ.ο-
γηθήσεται αὐξανόμενον γαὶ πληθυνόμενον ὑπὲρ
πᾶσαν σωματιχὴν εὐλογίαν. Ἁνγτευ.]ογήσουσι à
καὶ αὑτοὶ τὸν αὐτοὺς θεὸν εὑ.1λογήσαντα, ἓν ᾧ γέ-
γονε πάντα xarà, λατρείΣ, xaX ζω], xaY ὀνομασί1.
Τελοῦμεν γὰρ αὐτῷ τὴν Ev πνεύματί e xot ἀληθείᾳ
προσχύνησιν, χαὶ λατρείαν. καὶ ἓν χαινόζητι ζωης
εὐαγγελιχῖς πρόσιµεν τῷ Χριστῷ. χαὶ τὴν ἀπ' a
τοῦ χλῆσιν, ὥσπερ τινὰ στέφανον ἀναδούμενοι, Xpt-
στιανοὶ γρηματίζομεν. "AvO' ὧν καρπὸν χειλέων
xal γλώττης αὐτῷ προσχομίζομεν τὰς δοξο.λοτίας '
xàv εἰ γένοιτό mug ἀνάγχη. τῆς OU ὄρχκων πίστεως
αὐτὸν προθαλλόμεΏα κατὰ τὸ, Κύριον τὸν θ:όν ci
προσχυνήσεις, xal αὐτῷ μύνῳ λατρεύσεις, καὶ τῷ
ὀνόματι αὑτοῦ Ópfj. Τινὲς δέ φασιν ὅτι ὄνομα και-
vcr, ὡς τοῖς πατριάρχαις αὐτοῖς ἑταγγέλλεται, μὴ
πεισθέντων δὲ, τοῖς ἔθνεσι τὸ καιν ὃν Χριστιανῶν
ὁπέλωγεν ὄγομα.

iu nomine ipsius jurare, ρτωορίέ **. Putant 744 nonnulli nominis novitatem, qua ratione patriarchis

ipsis promissa est, hoc loco significari
gentes esse appellatas.

Notahis porro locum istum usque ad, Deo vero, (C
ita Aquilam interpretari: Et servos. vocabit nomine
alio, quo qui est benedictus in terra, benedicetur con-
firm:atus.. Symmachum autem sic : Servos autem
suos üppella^it nomine alio, in quo qui benedictus est
in terra, benedicetur in. Deo. Amen. Cum ii igitur,
qui falso dii nuncupantur, liberati fuerint, Deum
verum sui Salvatoris opera agnituri sunt, et quem
misit Dominum Jesum Christum. Quod ubi cont:ge-
rit, obliviscentur tribulationis, quam patiebantur,
cum daemonas malos colerent ; quibus preter aiias
hostias, suos etiam liberos mactare jubebantur 33.
Accedebat porro et illud, quod, ut neglectorum
vitarent insidias, quibus Dei auxilio destitutos
exercebant, innumeris immolabant. Non desunt
tamen, qui Israelitas non ea passuros esse amplius,
que cum impietatem colerent, significari putent:
sed magnam adeo fore in melius conversionem, ut
elementa etiam mutari. videantur. Appareut eniti
letis pulehriora et lucidiora omnia, aliis in caeli
luce etiam meridiana cacutientibus. Vel id ideo
dicit, quod cum alias antea, celum ipsum terran
que intuerentur, creaturam potius quam Creato-
rem colebant ** : quie jam nota conspicient, cum

: sed quia

1! Deut, vi, 15; Matth, iv, 10. *9. Psal. cv, 27.

non crediderunt, recenti Christianorum nomine

T5 ££ 252)», µέχρι τοῦ * 860v. τὸν "d. 1η40ὀν, d
μὲν ᾽Αχύλας οὕτως Épufjvsuse* Καὶ τοῖς δού.οις
κα.Ἰέσει ὄνομα ἕτερον, ᾧ εὐλογημένος by τῇ 7j
εὐ 1ο] ηθήσεται πεπιστωµένος. Ὁ δὲ Σύμμαχος:
Τοῖς 65 δού.Ίοις αὑτοῦ κα.ἰέσει ὄνομα ἕτερο», iy
ᾧ ὁ εὐ.ογημιένος ἐπὶ τῆς γῆς εὖ.-ξογηβήσεται ἐν
τῷ 8&9. Ἁώίν. ᾽Απαλλαγέντες οὖν τῶν ψευζωνύ-
utov θεῶν, γνώσονται παρὰ τοῦ ΣωτΏρος αὐτῶν τὸν
ἀ.ηθινὺν Θεὺν, xa ὃν ἀπέστειλεν Κύριον Ἰητοῦν
Χριστόν. Οὗπερ γεγονότος, ἐπι.ηθήσονται τὴν
0 Alyriv, ἣν ὑτέμενον τοῖς πονηροῖς λατρεύοντες δαί-
µοσιν, θύειν καὶ τὰ τέχνα πρὸς ταῖς ἄλλαις θυσίας
ἐπιταττόμενοι. Προσην δὲ χαὶ τὸ ἀναριβμίτο:ς θύευ,
διὰ την ἐν τῶν ἡμελημένων ἐπιδουλῖν ἐνεργοῦσαν
χατὰ τῶν σχέπην οὐκ ἐχόντων τὴν ἐκ Θεοῦ. Tui;

D τοῖς ἐξ Ἱσραλλ εἰρῆσθαί φασι τὸ μηχξτι πείσεσθαι,

ἅπερ ἀσεθοῦντες ὑπέμενον. Τοσαύτη δὲ d πρὸς d
νρεῖττον ἔσται μεταθο)Ἡ, ὡς xaX τὰ στοιχεῖα µετα-
θ1θλῆσθαι δοχεῖν. Tot; yàp χαΐρουσι πάντα φαιδρό:
τερα Φαίνεται, τῶν tv συ ἵ καὶ àv. σταθερᾶ µεστµ-
θρίᾳ σκοτοξινιώντων. Ἠ ὅτι ἄλλως πρὀτερον ὁρῶντες
tóv οὐρανὸν, xal τὴν ΥΗΥ, ἑσέδοντο -ἣν xis
παρὰ τὸν «κτίσαντα " νῦν δὲ καινὰ ταῦτα βλέφψονται,
Ἠνίκα Θεοῦ γνῴώτονται δημιουργήματα. Διό φητιν’

τό Non. i, 95.

VARLE LECTIONES.

'f yp. ἴσ. οὐρονῷ.

9693

COMMENTARIT IN ISAIAM.

200t

0 λκέτι (ιεμνήσονται τῶ» προτέρω», xàz 0,e3s, ἃς A Dei opera. agnoscent, qua de (causa priorum non

εἶχον, ὡς περὶ θεῶν ἀποθάλλοντες. "Aya Lliapa 05,
φησὶν, εὑρήσουσιν ür αὑτῇ, 6nda6n t ᾖέᾳ Iepove
σα.ἡμ, "ExxAnolz, περὶ fs ἐπιφέρει ' αὐτὸ γὰρ τὸ
ἆγα.ὶ λάμα, καὶ fj χαθαρὰ θεοσέθεια ἔσται αὗτοῖς
'I-;povca.tip. Ἡ ὅτι Ἐμαυτοῦ εὑρροσύνῃν θήσω

Zr ᾿ΙεΓουσαλὴἡμ, ἐνευφρα:νόμενος τῷ Aag, ᾧ τὸ
xaucr ὄνομα χατεπήγγελµαι.

Τοιαῦτα γὰρ πράξει τούτων f; πολιτεία, ὡς (ιηχέτι
ορέξεις ἐν αὐτοῖς ἀκούεσθαι κ.αυθμου καὶ
κραυγῆς ἀξίας. Ὡς ix διαθολῆς δὲ τῆς αἰσθητῆς
Jepovca Aie ὑφαίνει τὸν λόγον, ἧς οἱ ἠγούμενοι
μετὰ δώρων κρίνοντες ἀθώων χατεψηφίζοντο, μετὰ
κραυγῆς αὐτοὺς θρηνεῖν ἀναγχάζοντες, περὶ ἧς Ἱε-
ρεμίας φησίν ' « Ὢ πόλις φενδῆς, ὅλη καταδυναστεία
ἐν αὑτῇ, » χαὶ τὰ ἑπόμενα, Καὶ ἄλλος δέ qnot προ-
φῆτης « Ἐκονδύλιξον εἰς χεφαλὰς πτωχῶν, χαὶ ἑδὸν
ταπεινῶν ἐξέχλιναν. » Ἡ δὲ Χριστοῦ Ἐκχλησία τού-
των ἀπήλλακται, v ᾗ οὐκ ἔσται ἄωρος, καὶ πρε-
σδύτης, ἓς obx ἐμπ.ήσει τὸν χρόνον αὐτοῦ.
"Λωρο» μὲν τὸν ἐξ ἐθνῶν λέγει λαὸν, περὶ οὗ φησι
χαὶ Δαθίδ᾽ « 'O λαὸὺς 6 χτιζόμενος αἰνέσει τὸν Κύ-
piov.» Οἷς χαὶ Παῦλός 8 φησιν) Ὡς ἀρτιγέννητα
βρέφη τὸ λογιχὸν xa ἄδολον γάλα ἐπιποθήσατε.
Πρεσέύτην 0i, τὸν ἐκ περιτομῆς, ὡς τῷ χρόνῳφ xazà
την Ἐκχκλησίαν πρεσθύτερον, &v ᾗ οὐκ ἔστα: φποὶν
οὐδετέρου δ.αφορά. Πάντες γὰρ ἔσονται τέλειοι, clc
µέτρον ἡλιχίας ἀναθα[νυντες τοῦ πληρώματος τοῦ
Χρ:στοῦ. Τοῦτο (Xp ὁ ἑχατοστὸς παρίσ-ησιν ἀρ.θμὸς,
ὅτε καὶ ἡ χατὰ νόμον τελείωσις ἀνόνητος ἔσται τοῖς
ἔχουσιν, ci. μὴ Χριστῷ προσέλθωσιν διὰ πίστεως,
iy f βαπτισθέντες τοὺς ἐκ τῆς ἁμαρτίας ἀποτριθό-
µεθα μολυσμούς. Οὐκοῦν κἂν si τις ἑκατὺν ἑτῶν
ὑπάρχων τὴν ἐν νόμῳ λαθὼν τελειότητα, xa ce.lev-
τσειε» ἁμαρτω.]ὸς, τὴν ἐν Χριστῷ μὴ προσηχά-
µενος πίστιν, ἔσται ἐπικατέρατος, ταῖς τοῦ νόµου
παραθάσεσιν ἔνοχος ὧν, £v ᾧ μτδεὶς τοσοῦτον κατ-
ὠρθωσεν, ὡς ὑπὸ παράθασιν μὴ πεσεῖν. « Πάντες
γὰρ, φτσὶν, Ἡμαρτον, xal ὑστεροῦνται τῆς δύξης τοῦ
θεοῦ, διχαιούµενοι δωρεὰν τῇ αὐτοῦ χάριτι. » Τοιγαρ-
οὖν ἐν τῷ vópup Παῦλος τελειωθεὶς, σχύθαλα γί-
σατοοτὰ Ey νόµῳ, ἵνα Χριστὸν χερδάνῃ, xal εὑρεθῇ
ἐν αὑτῷ μὴ ἔχων τὴν ἑαυτοῦ δικαιοσύνη», τοῦτ᾽ ἔστι
thv Ey νόμῳ, ἀλλὰ τὴν διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ.
Καὶ τοὺς Ἰουδαίους psu óusvoz λέγει’ € Αγνοοῦν-
τες YÀp τὶν τοῦ θεοῦ δικαιοσύνην, xal τὴν ἰδίαν
βουλόμενοι στῆσαι, τῇ δικαιοσύνῃ τοῦ soU οὐχ ὑπ-
ετάγησαν. Τάλο; γὰρ νόµου Χριστὸς εἰς διχαιοσύνην
παντὶ τῷ πιστεύοντι. 0. Καὶ πάλιν: « Εἰδότες δὲ,
ὅτι δὺ δικαιοῦται ἄνθρωπος ἐξ ἔργων νόµου, Eàv μὴ
διὰ πἰστεως Ἰησοῦ Χριστηῦ, χαὶ ἡμεῖς εἰς Χριστὸν
πεπιστεύχκαμεν. » Δι» κατάρα Χριστὸς ἐλέχθη τῆς
τοῦ νόµου κατάρας ῥνόμενος, &v ᾧ ἐστι τὸ, « Ἐπι-
15 Amos v, 11.
? philtpp. in, 8,9.

?7 Jerem. xiv, 14.
25. " ltom. 5,52, 4.

15 Psal. ci, 19,
5 Galat, t1, 16.

esse recordaturos avplius adjecit ; ut quas. de iliis,
tanquam diis habebant, opiniones alb/iccrent, Ad-
jecit. etiam exultationem esse in. ea inventuras, «t
regentem Jerusalem, id est, Ecclesiam, significaret;
de qua intelligens, ipsam illis exswltationem, pu-
rumque cultum Jerusalem. forc significavit, Vel se
facturum. letitiam suam Jerusalem. affirmat, qui
populo delectetur, cui V5 recens nomen a se pro-
missum sit.

Tantum enim e(fecturam istorum vitas rationem,
uit nulle amplius in eis fletus. et clamoris actiones
audiantur. Tanquam vero subjectam sensibus Jeru-
salem accuset, sermonem accommodat, in quà qui
juri dicundo przeficiebantur, muneribus corrupti
innocentes condemnabant, ad fletum et. clamorem
adigentes ; de qua sunt et ista Jeremi;e : 0 civitas
mendax, nulla non oppressio in ca "*, » ceteraque
deinceps. Et propheta alius: ε Feriehant. capita
pauperum, et viam humilium declinabant ?^.» At istis
Christi liberata est Ecclesia ; in qua. non immata-
r&m, non senem, qui tempus suu non. imp'cal,
futurum ait. Quo loco, immattiri nem'/ne, gentium
populum intelligit ; ut et David populum qui crea-
tur , laudaturum Dominum afliricat **.. FL Petrus
ctiam, ubi sicut modo genitos infantes rationabile
lac, et sine dolo concupiscere precipit 30, luteili-
git porro senis appellatione, Jud:zum, veluti. 1e:s-
pore superiorem, habita ad Ecclesiam ratione, in
qua neutrius discrimen zliquod fore significat,
Erunt enim perfecti omnes, ad mensuram «xtatis
p'enitudinis Christi provecti M, idipsum siquidem
uterque significat numerus ; quo tempore οἱ ipsa
secundum legem perfectio possessoribus suis futura
est inutilis, si non ad Christum per fidenr acceian:;
in qua baptizati, sordes eas, quibus inquinamur,
eluimus. Si quis igitur centum. annorum perfectio-
nem legis adeptus, peccator etiam moriatur fide in
Christum destiturus; erit. maledictu:, qui legis
transgressionibus obstringatur; in. qua nemo tai
strenue unquam versari potuit, ut in eam non im-
pingeret. « Omnes cnim, scr:bit Apostolus, pecca-
verunt, et egent gloria Dei, justificati gratis per
gratiam ipsius ?*. » Indeque factum cst, ut is in

D lege perfectus, ea, quz in lege essent, stercora pu-

taret, ut Christum lucrifaeeret, et non. inveniretur
suam id est, legalem, habens justitiam ; sed illam,
quie er fide est, per Jesum Christum ?* , Accusat
vero et Judaos his verbis: « Ignorantes enim ju-
stitiam Dei, et suam querentes statuere, Dei noi
sunt 746 subjecti. Finis enim legis, Christus ; ad
justitiam omni credenti !*. » Et rursum: « Seientes
autem, quoniam non justificatur homo ex operibus
legis, nisi per fidem Jesu Christi ; et nos in Christum
credidimus *5. » Quo factum cst, u! "rnaiedictio

ο] Ρος. 11, 3. ?! Ephes. 1v, 15... *! Rom, 1Η.

VARI/E LECTIONES.

8 νο, Πέτρος,

2U95

rarit ; in qua leguntur et ista ; « Maledictus omnis
qui non permanserit in omnibus, qua scripta sunt
in libro legis, ut faciat ea δὲ,

Non desunt. tamen, qui, quod non. futurum ibi
immalurum , el senem, dixit, ita explicent, ut
putent resurrectionis participes fore perfectos ,

animisque validos ; tanquam nihil inchoatum, ni-
hil puerile, nilil vietum habituri sint : sed sint inte-
gri latis omnes, tanquam eodem tempore resurre-
ctionem regenerationemque unam adepti. Perfectus
igitur, qui salutem. adeptus est, juvenis. fuerit,
ejusdemque eum zlatis habuerit, qui periit, Simul
enim atque omnes. exeitati fuerint, salute, vel. poe-
nif, distinguentur, aliis, qui in. nequitia perfecti
sint, maledictis, suisque peccatis morientibus. Quo
lempore et omnes, quas sibi quique suis operibus
mansiones priepirarunt, habituri sunt, suisque
laboribus fruituri, propriis videlicet fructibus nu-
lriti, neque vereutes amplius, ne alteri suos labo-
res illis auferant.. Degeut enim. in. perpetua. vit
felicitate, secundum dies ligni tiw ; quibus verbis
promissiones factas in paradiso adimplendas esse,
eumque, qui illarum particeps fuerit, facturum se
immortalem, nec vetustate deficientem significat :
aut alia rursum migratione labores suos aliis non
esse relieturos.. Sunt. tamen qui ista. ad. prioris
adventus tempora. retulerint, quibus pace. omnea
οἱ indulgentia frui illos contigit, qui in Christo per
lidem maledicti, non sunt hostibus amplius ct cala-
witatibus propler impietatem, ut. prisci, traditi,
neque laborum. suorum damna ulla passi, sed qui
sp:ritualibus recte factorum suorum deliciis indul-
serunt, quos nullus concessa. apud Patrem / man-

sione sit abacturus, quippe qui vit;ie. beatitudine,
ltiantur.

Sequitur deinde: Et V/47 opera labortin non
eeterascent ; quibus verbis immutabilem vite. viam
habituros esse significat. Qux enim legis fuit, quia
umbram habuit, a figuris ad veritatem transiit ;
qua autem a. Chvisto est, quia. vera est, mutatio-
nem non sentit: ea, qua non rererascit, hoc. loco
perennitatein significante, quod illi minime habue-
runt, Sunt enim ista ad Christum ; « Justitia tua, ju-
stitia in zternum, et lex tua veritas 37. » Ista porro
Deus promittit, non quibuslibet ; imo nec iis, qui
eocaulur ; δη enizi vecati multi , pauci vero
electi 33, Quo fit, ut electos suos in vanum non esse
laboraturos adjiciat.Qui enim Judzis olitn praeerant,
eum mandata hominum docerent ??, patres illi
quidem doctrine ratione sese prmstabant, sed in
canum. ei maledictionem, Quibus effectum est ratio-
uibus, «t miseros esse eos Salvator affirmarit *5,
qui mare et terram circumire non duhitarent, ut

Vpentxxvyn,g6 ; Galat, i1,
Xx:n, 43.

10. Y Psal. cxvitl,

PROCOPII GAZEI

Christus appellatus sit, qni legis maledictione libe- À χατάρατος πᾶς. ὃς oix ἑμμένει

D

2C06

«dot τοῖς vtTpau-
μένοις ἐν τῷ 90i τούτῳ, τοῦ ποιΏσαι αὗτά. »

Tiv; 6X τὸ. Ob μὴ γένηται ἐκεῖ ἄωρος. καὶ age-
σξύτης, οὕτως ἐξτγέσαντο Πάντες Υὸ2ρ τυχόντες
τῖς Eug ἀναστάσεως. ἔσονται τέλειοι, xa τὰς ψυχὰς
ἀχμαῖοι, ὡς μτὸΣν ἀτε)ές τε χαὶ νητιον, μήτε ὃξ

νεγτραχὸς εἶναι, Αλιχιῶται δὲ πάντες, ὡς ὑφ ἕνα
καιρὸν τευξόµενοι τῖς ἀναστάσεως, καὶ μιᾶς σπαλιν-
γενεσίας µεθέξοντες. Τέλειος οὖν ὁ σιζόμενος στα:
νέος, καὶ τὶς Güte fixa, Císt τὸν ἀπολλύμενον.
"Άμα γὰρ πάντες ἀναστάντες, σωτηρίᾷ xal χολάσει
διαιρεθήσονται, τῶν ἐν xaxa τελείων καταράτων
ἑσομένων, καὶ τῇ ἰδίᾳ τε 1ευτώντωγ ἁμαρτίᾳ. "τε
καὶ πάντες, B; διὰ τῶν ἔργω» ἑαυτοῖς προεξένησαν,
γομ!οῦνται μονὰς, χα) τῶν ἰδίων ἁ πολαύσονται πύ-
νων, χαρποὺς ἰδίους ^ τρεφόμενο., μηχκέτι δεδιότες
μήπως ἆ.1.1ότριοι τοὺς πόνους αὐτῶν ἀφαρπασων-
ται. Ἐν ἀτελευτήτῳ δὲ διάξονσιν εὐζωῖᾳ, κατὰ τὰς
ἡμιέρας τοῦ ξύ.Ίου τῆς ζωῆς ὃ καὶ δηλοῖ τὰς ἑταγ.
γελίας £v τῷ mapabziot γενῄσεσθα:, xaX τὸν τυχόντα
τούτω» ὑπάρξειν ἀθάνατον, pf) παλαιούμενον ἡ δν
ἑτέραν αὖθις µετάστασιν ἑτέροις τοὺς ἑαυτῶν xazz-
λιπόντες à πόνους. Twig δὲ κάν ταῦτα τῷ χαιρῷ
αἲς τρώττς ἐπιδημίας ἀπέδωχαν, ὅτε πάντες εἰρί-
vr ἀπολαύουσι, καὶ γοπστότητος, ol Ev. Χριστῷ bà
πίστεως γατηραμένει, μηχέτι πολέμοις xol σύμ-
φοραῖς δι ἀτέβειαν, ὡς οἱ πάλαι, παραδιδόµενοι, μηᾶ
υπαίαν ὑπημένοντες τῶναντοῖς πεπον Tr OY, πνεν"
µατικῶς ἑντρυφῶντες δὲ τοῖς ἑαυτῶν χατορθώμασιν.
05; οὐδεὶς ἁτελάσει τῖς παρὰ τῷ Πα-έρι δεδομένης
μηνης ζωὴν ἔγοντας ἁγίαν, χατὰ τὴν πρὸ της "Alia
παραθάσεως.
qualis aute

Adami transgressionem fuit ,

po

Kal τὰ ἔργα. φησὴ, cor πόνων αὐτῶν ob πα.ἰαιώ-
Covcir* 509v ἔστιν, ἀμετάθλητον Έξδουσι τὴν τῶν
ποχκτέων ὁδόν. Ἡ Υὰρ νομιχὴ, σχιώδης οὖσα, µετα-
θολὴν Ex τύπων εἰς ἀλήθειαν ὑπεδέξατο. Ἡ 5* xazi
Χριστὸν ὁδὺς, ὡς ἀλτθῆς, ἀμετάθλητος * «fic μὴ xa-
λαιότητος ) ἔνταῦθα τὸ δ.ηνεχὲς δηλοῦσης, ὅπερ οὓς
ἔσχον ἐχεῖνοι. Πρὸς γὰρ Χριστὸν εἴρηται τὸ, c Ἡ
ὃ.καιοσύνη σου, διχαιοσύνη εἰς τὸν αἱῶνα., καν ὁ vé-

D µος σου ἀλῆθεια. » Ταῦτα δὲ Osho; οὗ τοῖς tuyos

913.

ἐἑπαγγέλλεται, οὗ δὲ τοῖς κ.]ητοῖις. Πολλοὶ γὰρ xi.
«ot, ὀλίγοι δὲ ἐχλεχτοί- δι) ὄνπερ k φπησίν;' Οἱ ἐχ.]ε-
χτοί µου οὐ κοπιάσουση’ εἰς κενό». Οἱ Xp σάλο:
τῶν Ἱουδαίων χαθηγηταὴ, διδάσκοντες ἐν-ἆ) µστε
ἀνθρώπων, πατέρες μὲν ἐγένοντο κατὰ µάθτσ»,
ἁλλ᾽ εἰς κεγὸν' καὶ χατάραν. Διὸ ταλανίζων αὐτοὺς
ἔλεχεν ὁ Σωτέρ" ὅτι Περιάγετε τὴν θάλασσαν xxi
τἣν ξηρὰν, ποιῄσαι ἕνα προσῄλντον. Καὶ ἐὰν γέντ-
ται, ποιεῖτε αὐτὸν υἱὸν γεέννης. Οὐχ οὕτως οἱ τοῦ
1 Matth. xx, 10.

9]1sa. xxix, 15. Ναι.

VARILE LECTIONES.

b p. παρτοῖς ἰδίους. 05 vp. χαταλιπόντας.

| yp. παλαιούστς.

k γρ. διόπερ.

2697

COMMENTARII IN ISAIAM.

9608

Χριστοῦ. Σπέρµα γὰρ εὐλογημένον ἔσται τὸ A unu proselytum.— facerent, ubi autem effecissent

σπέρµα αὐτῶν.

Τινὲς £i καὶ τοῦτο χατὰ «iv παλιγγενδσίαν ἐδέ-
ξαντο. El Υάρ τινες ἔσοντα, τὀτὲ κόποι, σωτῆριοι,
καὶ λίαν ἡδεῖς, οἴους ὑπομένουσιν ἄγγελοι. ᾽Α)λὰ
μισθὸς αὐτοῖς θησαυρίσεται. 0Οὐδὲ τὰ γεν} ήματα
αὐτῶν εἰς κατάρα», τοῦτ' ἔστιν οἱ λογισμοὶ, xàv ἐπὶ
τῶν ἁποστόλων δὲ νοήσωµεν, ὧν καρπὺς ἡ καθόλου
τῆς γῆς Ἐκχλησία, χαὶ τέχνα τὰ διὰ τῆς τοῦ λου-
τροὺ παλιγγενεσίας παράθεσιν ἔχει πρὸς τὰ ἐξ ᾿λδὰμ,
οὗ πρὸς τὴν γυναῖκα λέλεχται τὸ, « "Ev λύπαις τέξῃη
tÉxva* » κατὰ σάρκα γὰρ ἑγένγωγ" τὸ δὲ σπέριια τῶν
ἀποστέλων εὖ.1ογημένγον, ὃ κατέσπειραν ἓν πάσχις
ταῖς Ἐνχλησίαις, οἷς δὴ xat λέλεχται' Πρὶν xexpá-
ξαι αὐτοὺς, ἐἑπακούσομαι αὐτῶν. "Όπερ ἑγίνετο
θαυματουργούντων αὐτῶν ἐν ταῖς Πράξεσιν εἰς ἐπι-
στροφην τῶν χαλουμένων εἰς πίστιν, ὅτε πάντες οἱ
πρὶν ἁρπαχτικοί τε χαὶ θηριώδεις τὴν αὐτὴν εἶχον ἐν
Ἐχχλησίᾳ τοῖς ἡμέροις τροφὴν, Γραφὴν τὴν θείαν
νεµόµενοι. Kal τις ἰώδη τρόπον ἔχων, τούτου παυ-
σάμενος τροφὴν ἑτρέφετο λογιγὴν, ἀντὶ γῆς. Τοιοῦ-
τοι δὲ γεγονότες, πῶς Ext βλάπτειν ἠδύναντο; Ἔστι
δὲ διὰ τούτων χαὶ τῶν δύο λαῶν νοξῖσθαι τὴν εἰς ἓν
συνδροµήν. Τὰ μὲν γὰρ lepX ζῶα, xat θυσίαις κατὰ
τὸν νόµον ἁρμόδια, σηµαίνει τὸν Ἰσραήλ. Τὰ δὲ
ἀνίερα, καὶ θηρία, τοὺς ἐθνιχοὺς ὁμοῦ τρεφοµένους
τά τε θεῖα µαθήµατα καὶ τὸν οὐράνιον ἄρτον. Τή-
pst δὲ, ὡς οὐκ εἴρηται, τὰ Ἴμερα τῆς τῶν θηρίων
µεθέξειν τροφῖς, ἀλλά τοὐναντίον. ᾿Αχολουθεῖν γὰρ

ἔδει τὰ χείρω τοῖς χρείττοσιν, ὡς τοῖς ἀποστόλοις τά G

ἔθνη. Πρὸς δὲ τοὺς οἱομένους τὰ ἔθνη τούτων τυχεῖν
᾿Ἰουδαίους ἐν τῇ παλαιᾷ Ἱερουσαλὴμ, ἐροῦμεν ὡς
οὐδαμοῦ αὐτῶν Ev τούτοιᾳ ἐπ᾽ ἀγαθοῖς μνήμη, ἀλλ᾽
ἀσεθημάτων ὀνειδισμοί. (TU δὲ τὸ ἀναγκαῖον ἐν τῷ
dylp ὄρει θηρία τυγχάνειν; Ἡ πῶς τοῦτο θείας
ἄξιον ἐπαγγελίας; ὅρους δὲ μνησθεὶς ἁγίου φησίν
Ὁ obpavóc poc θρόνος, χαὶ τὰ ἐπ αὑτῷ. Ac ὧν
προδύλως παραινεῖται τὴν ἐπὶ γῆς Ἱερουσαλὴμ. [2v]
ἀχόλουθον τοιαύτην εἶναι φαντάζεσθαι. Καὶ «1κὸν'
γὰρ καινὺν ἔφη, καὶ ὄνομα καιγόν. "Άλλως τε xal
εἶπεν οὗ μὴ μνησθῶσι τῶν προτέρων ἔτι. Aux δὲ
τῶν ἑξῆς, καὶ τὰ ! θυσίας αὐτῶν ἀποστρέφετα:, δι
ὧν ἑνόμιζον εὐσεθεῖν, τὸν ταπεινὸν, xal ἡσύχιον
µόνον ἀποδεχόμενος. Πρὸς δὲ τὸ παρὸν ῥητὸν ἔφα-
σάν τινες, ὡς ἱκανῶς µυσταγωγίσας τοὺς ἐθνιχοὺς,
µεθίσταται λοιπὸν ἐπ᾽ αὐτὸν ἤδη τὸν Ἱσραὴλ, ἁποί-
σων αὐτὸν τῆς σχιᾶς. '

gehennz filium redderc. Αι est alia Christi futura
conditio . Erit enim semen eorum benedictum.

Sunt nonnulli tamen, qui ista etiam ad regene-
rationem referri voluerunt. Si enim, inquiunt,
tunc. temporis labores aliqui futuri sunt, saluta-
res iietjucundi valde, quales angeli perferunt,
futuri sunt : quibus sua merces reconditur. Neque
vero qua ipsi generabunt, id est quz? animo partu-
rient, malediclionem passura sunt : etiamsi de apo-
stolis intelligamus ; quorum fructus ipsa est orbis
universi Ecclesia, et filii, qui per lavacri regenera-
tionem editi, comparationem habent. cum Adawo
prognatis, cujus uxori non sine dolore liberos
$uos esse parituram nuntiatum est **. Generabant

B enim secundum carnem. At cst benedictum senten

apostolorum, qued in Ecclesiis omnibug ii semina-
runt; quibus antequam clamarent α se exaudiium
iri pollicitus est Dominus. Quod eo tempore prz-

εἰ, quo patratis, ut Actorum narrat. historia **,

in eorum conversione, qui ad fidem vocabantur,
miraculis, qui prius rapaci et 74458 ferino more
vivebant, eodem omnes cibo, id est, Scriptura sacra
cum cicuribus et mansuetis, in Ecclesia, pasci con-
tigit. Imo et qui moribus eraut venenatis, iisdem
depositis non terra amplius, sed raticnali cibo nu-
triebantur. Ejusmodi autem cum abierint qui no-
cere jam valeant? Est vero per isthiec. etiam duo-
rum populorum concursus in unum significatu,
Sacris enim animalibus, et ad sacrificiorum usum
secundum legem congruentibus, ]sraelem siguili-
cavit ; ut per profana et fera, gentes ipsas, quie
in sacris simul disciplinis, coelestique pane nutriun-
lur. Observa autem, ut qux mansuela suut, fero-
rum alimenti participia fore non dixit; sed cow-
"ra, Decuit enim qua deteriora sunt, ea sequi,
qu: przesiantioris essent conditionis; ut gentes apo-
stolos. Utautem iis respondeamus,qui de Judieorum
numero, gentibus ista ín vetere Jerusalem conti.
gisse arbitrantur: dicemus eorum hic nullo niodo
in bonorum ratione mentionem fieri, sed impielates
exprobrari. Deinde, qui erat necesse in monte sancto
feras esse? aut. quo pacto fuerit istud divina pro-
missione non indignum? facta porro sancti. montis
mentione, celum ipsum, et qua in eo sunt, sedem
sibi esse adjicit: quibus verbis Jerusale:s, qua in
terris est, aperte respuit; quam ideo talem. haberi -
non fuerit incongruum, quod populum recentem,

nomenque novum habituram monuit; quodque alias priorum non esse recordaturos amplius aflirmavit.
Perea porro, qua sequuntur, et eorum sacrificia aversatur; per quae 8e piosexsistere putabant, cuim
humilem tantum et quietum amplectatur. Ad hac autem verba non desunt, qui moneant, ubi ethnicos
salis mysteria docuisset, deinceps ad ipsum continuo Israelem transisse, ut eum umbra liberare'.

ΚΕΦΑΛ. Σας’.
a'-8. Οὕτως .«Ίέγει Κύριος" Ὁ οὐρανός μοι θρό-
ος, xal ἡ γή ὑποπέδιον τῶν ποδῶν iov; Hotoy

CAP. LX VI.
VEns. 1-4. Sic dicit Dominus : Cwlum sedes meu,
el terra scabellum pedum meorum. Que. est dà

Gen. in, 10. Ας. ,' 49.
VABU.E LECTIONES.
| sp. τὰς.

PaTEOL, Gin, LAXNVII. 835

9699

PROCOPII GAZ/EI

2700

domus, quam edificabitis mihi? el quis est iste lo- A olxor οἰχοδομήσατέ µοι ; xal ποῖος τόπος τῆς xa-

cus requietionis mec ? etc.

Est vero humano more locutus, cum sedis et sca-
belli nomina usurpavit. De sacrificiis vero ipsis non
dissimiliter locutus est et David, ubi in hzc ver-
ba ait : « Si esuriero, nonne dicam tibi ? mez
siquidem sunt omnes fere agri** ,» et quz dein-
ceps. At propheta, rejectis repudiatisque sacrifi-
ciis, evangelicam legem 74.9 (lhwmilitate, et tre-
more, eliam przpositis) introducit. Est autem ani-
madvertendum, scribi non, iniquus autem, ut cseteris
placet, sed, qui immolat bovem.

Adjicit deinde laraclis, quantumvis primogenitus
sit, rejiciendi causam ; cum vias suas eos elegisse
dicit, qui in rebus necessariis injustos se judices
prxbuerunt, quos duci Cliisto parere oportuit.
Deinceps, quia ad veterem etiam impietatem, et
abominaliones rediisse ait ; el 66 quoque il[usiones
eorum, id est, illudentes ipsis et insultantes Roma-
nos, electurum ea de causa significat; quod, ut
etiam antea dictum est, vocati non attenderint.
Vocatos autem fuisse vel istis constiterit, ubi ait:
« Accedite ad me, omnes qui laboratis et onerati
estis; et ego reficiam vos **. » Ceterum qus de
annis dicta sunt, ad diuturnz vitx: tempora referri
simpliciter arbitrantur nonnulli; si leges eos ob-
servare contingat. Ita enim et regionem habituros
esse inexpugnabileu, et fructus, tanquam in bortis,
, perpetuo vigentes : qua» cum essent przedicta, pro-

pter eorum incredulitatem, ideo non contigerunt, C

quod poenitentibus promitterentur. Futurum enim
est, inquit, ut eorum, qui crediderunt, semen bene-
dicatur: imo et pacem colant vobiscum, et secum,
fere ipse. Preterea, quod colum sedem suam
esse dixit, in sanctis requiescere se demonstravit.
Quod deinde terram esse scabellum pedum suorum ,
sic ea, qua minime sancla sunt, in sua se habere
potestate significavit. Quia autem tribus dux cuin
dimidia, non operum suorum et pietatis, sed tem-
pli Dei virtute, expugnationem 69 esse vitaturas
arbitrabantur, ista non sibi, sed illis conducere
demonstrat , ut cum legalibus inhzserint, non in-
dignos se prastent, qui in ipsis habitet. Aversari
se prztcrea hostias significat, quz ab animi recli-

ταππύσεώς µου ; Xx. t. λ.

Ανθρωπίνως δὲ τὸ θρόνος, καὶ τὸ ὑποπόδιον
εἴρηται. Περὶ δὲ τῶν θηρίων συμφώνως Φφάλλει Δα-
606 * « Ἐὰν πεινάσω, οὗ μή σοι εἴπω; ἐμὰ γάρ στι
πάντα τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ, » xol τὰ ἑπόμενα. Ὁ
δὲ προφήτης τὰς θυσίας ἀπόθαλὼν, τὴν εὐαγγελιχὴν
εἰσήγαγεν πολιτείαν, τὸ ταπεινὸν, xal zpüor, καὶ
εὐλαθὲς προτίµων. Οὐ χεῖται δὲ κατὰ τοὺς λοιποὺς,
ὁ δὲ ἄνομος, à) ὁ δὲ σφαδάζων µόσχο».

Tijv δὲ τῆς ἀποθολῆς τοῦ Ἱσραὴλ αἰτίαν xal τοι
πρωτοτόχου γεγονότος, ἐπάχει λέγων * Καὶ οὗτοι
&teAé£arco τὰς ὁδοὺς αὐτῶν, οὐχ ὁὀρθοὶ γεγονότες

D iy ἀναγχαίοις πράγµασι δικασταλ, δέον εἴσηγου-

piv πειθαρχῆσαι Χριστῷ. Εἶτα καὶ πρὸς τὴν ἁρ-
yalav ἀνατρέχων m ἀσέδειαν, καὶ τὰ βδεἸύγματα.
φησί * Διὸ χἀγὼ ἐχ.λέξομαι τὰ ἐμπαίγματα αὐτῶν"
τοῦτ ἔστι, τοὺς ἑἐμπαίζοντάς τε xal ἑἐμπαροινοῦν-
τας αὐτοῖς, δηλονότι Ῥωμαίους. Ἡ δὲ αἰτία, διότι
éxdAsca αὐτοὺς, χαὶ οὐκ ἐπήχκουσάν µου, ὃ καὶ
πρὸ τούτων ἑλέγετο. Ἡ δὲ κχ.]ῆσις * « Δεῦτε πρός
µε πάντες οἱ χοπιῶντες, χαὶ πεφορτισµένοι, χἀγὼ
ἀναπαύσω ὑμᾶς. » Τὰ δὲ περὶ τῶν ἑτῶν εἱρημένα,
τινὲς ἁπλῶς εἰρῆσθαί φασιν ἐπὶ πολυχρονίου ζωῆς,
εἴγε τοῖς αὐτοῦ νόµοις ἐμμέννοιεν. Καὶ τὴν χώραν
γὰρ ἀπόρθττον ἔξουσιν, xal «αρποὺς, ὡς bv παρα-
δείσοις ἀειθαλεῖς, ἃ προῤῥηθέντα διὰ τὴν αὐτῶν
ἀπειθείαν οὐ γέγονεν. Μετανοοῦσι γὰρ ἐπήγγελται.
Πειθοµένων γὰρ, Φησὶν, εὐλογημένον ἔσται τὸ
σπέρµα. Εἱρη»εύσει τε πρὸς ὑμᾶς τὰθηρία χαὶ αὐτὰ
πρὸς ἑαυτά. Τὸ δὲ ὁ οὗρανός pot θρόνος, τουτ'
ἔστιν, ἀνάπανσις τὰ ἅχια. Τὸ δὲ ἡ γῆ ὑποπόδιον,
ὑπεξουσίαν P xal τὰ μὴ ἅγια, Toy δύο δὲ ἡμίσεας
φυλῶν οἰομένων διαφεύγειν τὴν ἅλωσιν, διὰ τὴν πρὰς
τὸν vabv τοῦ θεοῦ, ἀλλ᾽ οὗ διὰ τρόπων ἀρετὴν, xal
εὐσέδειαν, δείχνυσιν ὡς o0x αὐτῷ ταῦτα, δι bxsi-
νους δὲ χρήσιμα, ὅπως τοῖς νοµίµοις ἐμμένοντες,
εἴεν ἄξιοι τοῦ αὑτὸν οἰχεῖν ἐν αὐτοῖς. Ἐτεὶι xal τὰς
θυσίας ἁποστρέφομαι p Υινοµένας ἀπ᾿ ὁὀρθοῦ Ao-
γισμοῦ. Ποιοῦντες yàp αὑτῶν và θελήματα, xai
προσκυνοῦντες εἰδώλοις, ἐμοὶ μετὰ τούτων προσέρ-
χονται.

tudine non proficiscantur. Solent enim qui voluntatibus suis. obsequuntur, et αἱ idola procumbunt,

ad eum cum istis accedere, etc.

750 V&ns. 5-14. Audite verba Domini, qui tremitis D

ad sermonem ejus. Dicite fratribus vesiris, qui ode-

runt vos, ei abominantur, ut nomen Domini glo-

rificelur, ut appareat in letitia eorum, et illi con-

fundentur. Vox clamoris de civitate, voz de tem..
plo, vox Domini relribuentis retributionem adver-

sariis suis.

751 Posteaquam iis nova fore omnia, promis-

9! Psal. xLix,19,10. 5 Mattli. χι, 98.

ε’-ιδ’. 'AxoDcars ῥήματα Κυρίου οἱ τρέµοντες
τὸν «Ίόγον αὑτοῦ. Εἴπατε dógAgoic ἡμῶν τοῖς
μισοῦσι' ὑμᾶς, καὶ βδεἰυσσοµένοις, iva τὸ
ὄνομα Κυρίου δοξασθῇ, καὶ ὀφθῇ ἐν τῇ εὔφρο-
σύνῃ αὐτῶν, xal ἐχεῖνοι αἰσχυγθήσονται. Φωνὴἡ
κραυγῆς ἐκ πό.Ίεως, Φωγ} ἐκ γαοῦ, gor) Κυρίου
ἀγταποδίδοντος ἀγταποδίδοσιν toic ἀνγτιχειμέ-
γοις, X. 1. λ.

Πάντα καινὰ χατὰ τὺν vaipby εἰπὼν ἔσεσθαι τῶν

VARLE LECTIONES.

m γρ. ἀνατρέχεῖν. — " vp. ὑπεξούσια.

2701

COMMENTARII IN ISAIAM,

2702

ἐπαγγελιῶν τοῖς ταῦτα προμαθοῦσι χατὰ τὸν iv- A sionum tempore dixit, qui dum viverent, ista didi-

εστῶτα βίον, ἀχρλούθως ταῦτά φησιν ' Ακούσατε οἱ
τρέµοντες τοὺς Aórove αὐτοῦ, περὶ ὧν ἔφασκεν *
« Ἐπὶ τίνα δὲ ἐπιδλέψω, ἀλλ J| ἐπὶ τὸν ταπεινὸν, xol
ἠσύχιον, xat τρέµουτά μουτοὺς λόγους, » οἷς εὐαγγελι-
χὸν παράγγελµα [505] ωσιν οὐδὲν διαφέρον τοῦ. « Ἄγα-
πᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν * καλῶς ποιεῖτε τοῖς μισοῦ-
ctv ὑμᾶς. Προσεύχεσθε ὑπὲρ τῶν ἑπηρεαζόντων, xat
διωχόντων ὑμᾶς, ἵνα γένησθε viol τοῦ Πατέρος ὑμῶν
τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. » 02 γὰρ τὸ τρέµειν τοῦ Θεοῦ
τοὺς «Ίόγους, πρὸς εελειότητα µόνον ἀρχεῖ * ἀρετῆς
δὲ ἐπ᾽ ἄχρον ἀνάληψις ἀγαπητικὴ πρὸς τοὺς θλίδον-
τας γνώμη, "Iva τὸ ὄνομα Κυρίου δοξασθῇ, xal
ὀρθῃ ἐν τῇ εὐφροσύνῃ αὐτῶν. Δι ὧν γὰρ ἐπ αὐ-
τοῖς ἀντὶ µίσους εὐρραίνεσθε, θεὸς δοξάξεται,
xavà τό *. « "Iva. ἴδωσι τὰ χαλὰ ὑμῶν ἔργα, χαὶ δοξά-
σωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἓν τοῖς οὐρανοῖς. » Καὶ
αὐτοὶ δὲ τυχὸν τοῦ θεοῦ ὑμῶν δοξάσουσι τοὔνομα,
οὕτω πρὸς αὐτοὺς διαχε,µένους ὁρῶντες, xal τῇ
χρηστότητι τῇ περὶ αὐτοὺς εὑφραινόμενοι. Σύμμα-
yes δὲ, Καὶ ὀψόμεθα ἐν τῇ εὐφροσύνῃ ὑμῶν ἑἐξ-
έδωχεν, ὡς ἂν ἐν τῷ τέλει τῆς ἐχδιχήσεως τούτων μὲν
ἐχδήλως εὐφραιγουμένων *. ἐχείνων δὲ λίαν ἐφ᾽ of;
ὁρῶσιν αἰσχυνουμένων. Ἐπιστήσετα:, γὰρ ὁ τῆς
ἀνταποδόσεως ὅσον οὕπω κχαιρὸς, ὅτε φωναὶ τῶν
χολασθησοµένων ἀχουσθήσονται, τῶν μὲν οἰχητόρων
βοώγτων ἑκτῆς πόλεως, τῶν bb λειτουργούντων ἐκ
τοῦ vaov. Βοήσεται δὲ xoX διὰ τῶν πραγμάτων ὁ
Κύριος, ὡς αὐτοῦ xplaet γίνεται τὰ δεινἀ. Εἰδέναι

δὲ χρὴ ὡς εὐαγγελικῶς παραγγείλας ἁδελφοὺς νο- α

µίζειν τοὺς ἐθνικοὺς, νομιχὴν ἕλυσεν ἑντολήν. Φησὶ
γὰρ ὁ νόμος * OD λαλῄσεις αὐτοῖς εἰρηνιχά. Καὶ πᾶ-
σαν ἐπιγαμίαν ἀπείρηχε πρὺς αὐτοὺς, ὡς ἂν μὴ map"
αὐτῶν πεισθέντες εἰς εἰδωλολατρείαν ἑἐχπέσωσιν :
ἀλλ' kv Χριστῷ γέγονε τὰ ἀμφότερα Bv, καὶ λέλυται
τὸ µεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ, κατήργηται δὲ xal 6
νόμος τῶν ἐντολῶν ἓν δόγµασιν. Αὐτὸς γάρ ἔστιν ἡ
εἰρήνη ἡμῶν.

Τωὲς δὲ πρὸς τοὺς ἁποστόλους εἰρήσθαί φασιν, ὡς
μέλλοντας ὑπὸ Ἰουδαίων χακοῦσθαι, xal μἀλιστατῶν
ἐν Ἱερουσαλὴμ, ὧν οἱ ἄρχόντες τοὺς ἀποστόλους ἠχί-
σαντο, θάνατον ἀπειλῆσαντὲς, εἰ τὸν σωτήριον λόγον

cisseht, non incongrue jam eos, qui ad sermonem
ipsius contremiscunt, audire precipit; de quibus
antea intellexit, cum in quem alium inspecturus
esset, nisi in humilem et quietum, quique Domini
verba metueret, postulavit * : quibus praeceptum
evangelicum.ab eo nihil discrepans proponit, quo
inimicos jubemur diligere, quo iis, qui nos ode-
runt, benefacere; quo denique pro iis, qui calum-
niantur, et persequuntur. nos, orare, ut Patri no-
stro, qui in colis est, similes efficiamur **. Non
enim solum ut perfecti simus, ad Dei sermonem
tremere satis fuerit; sed summa opus etiam virtu-
tis resumptione, qu:e dilectionis el benevolentia
voluntatem in affligentes habeat : Ut nomen Domini
glorificetur, εἰ appareat in letitia eorum. Quibus
enim in cis, inquit, odii loco, letamini, Deus ipse
glorificatur ; juxta illud : « Ut videant opera vestra
bona, et laudent Patrem vestrum, qui in coelis
est ". » Fortasse vero et illi Dei vestri nomen glo-
rificabunt, cum eo vos erga se animo esse viderint,
ipsa etiam in se humanitate et benevolentia dele-
ctati. At Symmachus : Et videbimus in letitia vesira,
transtulit ; tanquam in fine ultionis istos quidem /e-
tos, illos autem iis, qu: videant, palam conftsos fore
significet. Cognoscetur enim, quantum non antea,
retributionis tempus; cum eorum voces, qui pu-
nientur, clamantibus ab urbe incolis, ipsisque de
lemplo wiuistris, audiri continget. Clamabit vero
et operibus ipsis Dominus, non alio, quam suo
ipsius judicio 72559 calamitates istas immitti. No-
tandum porro, eo ipso, quod gentes evangelico
more fratres esse censendos monet, legem eum
abrogare, quz pacifica ad illos loqui prohibebat.
Caverat οἱ ipsa, ne matrimonia cum eis contrahe-
rent ; ne ab ipsis persuasi idololatriam sequeren-
tur 5: sed in Christo j3m utraque unum effecta
sunt, disturbatoque medio maceris pariete, etiam
lex ipsa, qua imnandatorum placitis constabat, jacet
abrogata. Est enim ipse pax nostra **.

Quidam tamen ad apostolos dici arbitrantur,
tanquam a Judxis damna essent accepturi; sed ab
iis precipue, qui Hierosolymorum urbem incole-
reut: quorum qui principes habebantur, apostoloc

κηρύττοιεν. Καὶ τἰδεῖ λέγειν, ὡς ἡ ^ μὲν τῆς εὐ- D flagris acceperant, mortem eis minitantes, si salu-

φροσύγης ἕπαγγελία τοῖς Χριστοῦ γέγονε μαθηταῖς,
δι αὐτῶν πανταχοῦ συνισταµένων Ἐκκλησιῶν. Ἡ
δὲ τοῦ θεοῦ τοὺς καχώσαντας αὐτοὺς μµετῆλθεν ὀργὴ,
περιστάντων αὑτοὺς πολεμίων. Καὶ ταῦτα μὲν
ἐχείνοις. Τὸ δὲ θεοσεθὲς πολίτευμα, χαὶ ἡ νέα Σιὼν, 1
Ἐχχλησία δι’ ὑμῶν συστησοµένη, τοσοῦτον ἀθρόως
ΥΕΥΥἠσει πλῆθος λαῶν, ὣς ἐχπλαγῆναι τὸν ἀχούον-
τα. Ὢς yàp ἂν αἰφνίδιον κατὰ γαστρὸς ἔχουσα Ίεγ-
γήσει vovh, μηδεμιᾶς ὠδίνος ἠγησαμένης * τὸ δὲ
τοχθὲν, ἄρσεν. Οὕτως ὁλόχληρον ἀθρόως dj νέα

ο5 [sa. Lxvi, 9.
u, 14. '"* Act. in et iv.

** Matth, v, 44, 45. Matth. v, 16.

tis Evangelium promulgarent 19. Quanquam etiam
non male conveniat ipsam (etitie promissionem
Christi discipulis factam esse affirmare; quorum
opera ubique sunt congregat» Ecclesi. Est vero
eo$ Dei ira, a quibus injuria alfecti sunt, ulta esse
existimanda; cum ab hostibus obsideri contigit.
Atque hzc quidem illis. Qui autem piam vite ra-
tionem sequuntur, ipsaque adeo nova Sion, id est
Ecclesia, qua vestra. coibit opera, tantam repente
pariet populorum multitudinem , ut iis etiam, qui

** Exod. xxum 32; Deut. vii, 2. ** Ephes,

VARUAE LECTIONES.

* yp. xal τοι.

2703

PROCOPII GAZJEI

9704

avdierint, admirationi futurum sit. Ut enim re- A γεννήσει Σιὼν, ὅπερ ἐπ᾽ ἄλλων οὗ yévovs. Πᾶν γὰρ

pente, qu:& uterum gerit mulier, pariet cum nulli
ante dolores przecesserint (eritautem quod parietur,
tmiasculus) , sic partum integrum et absolutum de-
repente Sion ipsa qua: nova est, editura est; quod
iu c:eteris non contigit. Gens enim qu:elibet, ipsa-
(que adeo Jud: orum, sumptis ab exiguo paulatim in-
crementis, in populuni evasit : ut ab Jacobo patriar-
ch: duodecim, deinde filii, deinde nepotes, deinde
etiam abnepotes; quibus facta minutatim acces-
sione in gentem ipsi magnam οἱ populosam abie-
ruunt. Át Dei populus uno eodeinque tempore plu-
rimas terra partes confertim implevit, Su:t tainen
qui ita. explicent, ut velint, ex quo Ilierosolymo-
rum urbis expugnationem priedixit, reliquias ser-
να iri significare. Statim enim atque in caelum
Cristus remcassct, eos etiam, a quibus esset truci-
datus, ad penitentiam 953 vocasse discipulos; cum
diceret Petrus, non dubitare se id eos ignoratione
fecisse: cum deinde ad ponitentiain hortaretur;
uno die tria animarum millia accessisse *'. Postea
cum talia docerent, progressu temporis, ipsa con-
tigit urbis exp:guatio, cum jam qui mansuetiores
essent αἆ (idein. accurrerent, Atque. idipsum est,
quod intellesit, cum antequam urbi labores immine-

rent, paricuram esse masculum significavit. Non enim effeminatur mollitie. Christi

ἔθνος, χαὶ τὸ Ἰουδείων, ἐξ ὀλίγων κατ ὀλίγον αὖ-
ξηθὲν, ἔθνος ἐγένετο. Οἷον ἐξ Ἰαχὼθ, οἱ δώῥεχα τ-α-
εριάρχα:. Εἶτα παῖδες ἔχγονοι, καὶ πάλιν ἀπόγονοι.
Καὶ ἡ χατὰ βραχὺ προσθήκη πρὸς ἔθνος μέγα χατην-
τησευ. Ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ λαὺς ύφ' ἕνα καιρὸν τὰ ο κεῖ-
στα µέρη τῆς οἰχουμένης ἐπλήρωσεν. Τινὲς δὲ
οὕτως ἀπέδωγαν ΄ προαναφωνήσας τὴν ἅλωσιν Ἱε-
ρουσαλὴμ, δείχνυσιν ὡς τὸ χατάλε'μµα σωθήσεται.
Μετὰ γὰρ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἀνάληψιν, ἐκάλουν ol
μαθηταὶ καὶ τοὺς ἀπεχτονότας αὐτὸν εἰς μετάνοιαν,
Πέτρου λέγοντος * Οἶδα ὅτι xazà ἄγνο:αν ἓ-:ρἀάξατε.
Καὶ ἐπιρέροντος, µετανοῄσατε οὖν, καὶ ταῦτα λὲ-
Ύοντος, προσετἐέθησαν iv τῇ ἡμέρα ἑχείνη φυγαὶ
ὡσεὶ τρισχίλιαι, Εἶτα τοιαῦτα διδασχόντων χρόνου

D δ.ελθόντος, ἡ τῆς πόλεως ἅλωσις γέγονεν, Ίδη τῶν

ἐπιξιχεστέρων προσδραμόντων τῇ πίστει. Καὶ τοῦτο
δηλοῖ τὸ πρὶν ἐπιστῆνα: τὰς τῆς πόλεως ώδινας, xal
τὰς σομφορὰς, τεκεῖν ἄρσεν. Οὐ γὰρ 0τλύνεται ὁ Ev
Χριστῷ λαὸὺς πρὸς µαλακισμηύς. Ἐν ἡμέρᾳ δὲ pud,

διὰ τὰς τρισχιλίας, λέγει ψυχᾶς. "Ey δὲ φησιν ό

ποιήσας (ἐνήβργητε γὰρ δ.ὰ τῶν ἁἀποστόλων) xal
δοὺς τὴν προσδοκἰαν ταὐτην. Διὰ προφητῶν Υὰρ
αὐτῇ θεὸς την πολυταιδίαν ἐπήγγελται, σωτηρίας
αὐτῆς εἴνεχα.

populus. Quod

veio die una dixit, ad ter mille animas retulit. Quod dcinde se esse, qui fecit, adjecit, quique talem ez-

spectationem dedit, id ideo disit, quod Deum per apostolos esse operatum constet. Est. enim
per prophetas a Deo, salutis ejus causa, liberorum proinissa multitudo.

Sed mei, iuquit, non est recordata: neque mihi (7
(quem. tamen suis ipsaoculis intuita est) credidit.

Atqui ego sterilem et parientem e[feci. Non igitur es-
set siue liberis (cuum ego fecundain efficere possim),
si credere voluissct. Ideoque effectum est, ut qux
sterilis crat, quia. credidit, filios multos liabeat :
quod est de gentium Ecclesia intelligendum. Quod
autem habetur, Non tu recordata es mei, dicit Do-
minus ; apud ceteros iuterpretes non reperias. Scd
apud Symmachum hunc iu modum: Num ego, gui
sedeie facio ad pariendum, ipse mon pariam ? dicit
- Dominus. Aut ego. qui fetum proviovo, etiam com-
priman? inquit. Deus tuus. QuPÉnim ipse, qui cor-
pozei partus auctor sum, non eum, qui gentem uni«
versam confertim editurus est, enitar, ul quod di-

vinitus idem generablit, illesum prodeat? Aut qui D

fetum comprimam, ut. quod priu. clitur, pereat?
Sed enitn restat, inquit, ut quie nova est Sion iique
adeo, qui in ea sunt, et qui eam diligunt, Simul le-
tentur; quibus verbis eos intellipit, quorum do-
ον abundantia confirmatur ; quique [ugent in ea.
Juxta illud: « Beati qui lugent nune, quosiam ipsi
consolabuntur **. » Signuiflcantur autem — [ctus
7 54$ sppellatione, res ex, quà non nisi sudoribus
hene et przclare geruntur, ut diviuorum munerum
(fructus percipiantur. Unde fit, ut, quo sugatis, et
impleamini ab ubere consolationis ejus, adiiviat. lin-
moratur autem in ipso loquendi genere, quod a mu-

ipsi

'AXX οὐκ ἔμνήσθη (ου, φησὶν, οὐδὲ τοῖς ὁᾳθαλ.
poi; ἰδοῦσᾶ µε, πεπίστευχεν. Kal τοι στείρα», xal
1εγγῶσαν ἐγὼ πεποίηκα. 09x. ἂν οὖν γἐγονεν ἅπαις,
ἐμοῦ γόνιµον δυναµένου ποιεῖν, εἰ π͵.στεύειν 9 ἔκη-
σεν. Τοιγαροῦν dj πιστεύσατα στείρα, πούπαις
ἐγένετο, dj τῶν ἑθνῶν Ἐγχλησίᾳ. Τὸ δὲ σὺ οὖκ
ἐμνήσθης µου εἶπεν Κύριος, o2 χεῖται παρἀτοῖς
ἅλλοις ἑρμηνευταῖς. Κατὰ δὲ Σύμμμαχον, οὕτως
εἴρητα: ᾽ Mi] ἐγὼ ὁ καθίζων ἐπὶ τὸ τεκεῖν, οὐκ
ἐχτοχίζω, εἶπεν Κύριος; ἢ ἐγὼ ὁσυνεκτοκίζων,
καὶ cvré£u, εἶπεν ὁ θεύς σου; Ὁ γὰρ τῆς σωµατι-
xü; γεν ῄσεως αἴτιος ὧν, πῶς τὴν μέλλουαχν ἀθρόως
τὸ καθόλου ἔθνος γεννᾶν, οὐκ ἐχτοκιῶ, πρὸς τὸ θεῖον
αὗτΏς γέννημα προελθεῖν ἀθλαθῶς; fj τῶς συγέξω
tcr τὐχο», ὡς ἀφανισθηναι ταύτης τὸ γέννημα;
ἁλλὰ γὰρ λείπεται, qnoi, τΏν νέαν χαίρειν Σιὼν,
συγχοαίρειν ὃν καὶ τοὺς ἐν abc, xal ἀἆγα-τῶνγτας
αὑτήν. ΛέγΥξι 05 τοὺς πολυτρόποις αὐτῆν ὃδ:δσσχα-
λίαις στηρίνοντας, καὶ ὅτοι πε};θοῦσι» ἐπ αὗτης
γατὰ τό" « Μαχάριοι οἱ πενθοῦντες νῦν. ὅτι αὐτοὶ
παραχληθήτονται. Τὸ δὲ πἐνθος. τὴ» με) ἱλρώτων
σημαίνει τῶν ἀνδραγαθηικάτων χατόρθωσεν, ἵνα τῶν
θξίων ἁπολαύσρνται δωρξῶν. Διό φησιν, Cra θη.ἆ-
σητε, xai ἑμπ.Ἰησθήτε ἁπὸ μαστοῦ παρακ.ἡ]σεως
αὑεῆς. Tf δὲ περὶ γυναικὸς ἐπιμένει tgo, xal
τὴν πνευματικζν ἓν αὐτῃ παράχκλησι» µμαστοῖς
ἀπε.χάσει, καὶ γά.]ακτι. Βἴρηται ὙΥὰρ πρὸς την
νύμρην * Αναθοὶ μαστοί σου ὑπὲρ οἵνον.

liere. desumpsit, et spiritualem qua in ipsa est, consolationem, uberibus et. ἰαειὶ compavat. {[,ορὶ-
wus enim in Cantico, vino meliora ipsius esse ubera ??,

πι Act, Ἡ, 141 -ί. 5! Mitth. v, 5.

Y Cant. 1, 1.

2105

»

COMMENTARII IN ISAIAM.

2:06

Τινὲς δὲ τοῦτο πρὸς τὰς δύο διαθήκας ἐδέξαντο, A — Sunt tamen, qui istud ad duo testamenta retule-

ἀχολούθως P εἶναι λέγοντες τὴν ἀθρόως λαὸὺν }ενγή-
σασαν ἄρσενα τῷ θεῷ, καὶ γά.Ίακτος εἰς ἕχτρο-
φἣν τῶν αὐτῖς πληροῦσθαι νηπίων, ὃ 65 λογιχὸν
Γάλα Ex τῶν δύο ῥεύσει διαθηκῶν. Λὐταὶ γὰρ αὐτῆς
οἱ δύο μµαστο) ἀγαθοὶ ὄντες ὑπὲρ o:vov. Παρακ.λἠ-
σεως δὲ φησιν, ἐπειδήπερ οἱ παρακ.λητικοὶ λόγοι
τῶν ἀτελεστέρων Ψυχῶν qd. κυρίως ὠνομάσθη-
σα», τῆς στερεᾶς τρορῃς iv δύγµασιν μυστιχοῖς
νοουµένης, ft; πρέπει τοῖς εἰς ἄνδρα προ]χουσι
τέλειον, μὴ ἐναπομείνασι τῷ νηπίῳ * διὸ προσέθτ-
xtv, tra ἐκθη.ιάσαντες ζρυφήσητε ἀπὸ εἱσόδου
δέξης αὐτῆς * τοῦτ᾽ ἔστιν ἔξω θήλης γεγονότες, xal
ἀπογεγάλαχτισμένοι. Καὶ δόξα» μὲν αὐτῆς ὀνομά-
δει Χριστὸν, ὡς καὶ Δαθὶδ, « Τοῦ χατασκηνῶσαι δόξαν
ἐν τῇ γῇ ἡμῶν. » Εἴσοδο» δὲ τῆς μετὰ σαρχὸς oixo-
νοµίας τὸ μυστήριο». Οἰονεὶ yàp διὰ σαρχὸς εἰς
τοῦτον τὸν χύσμον εἰσθέθηχεν. Τρυφῶσι τοίνυν οἱ
τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον µεμαθηχότες. Au χαὶ ὁ προ-
φήτης παρεξευγµένως τὴν ἐμφάνειαν αὐτοῦ τὴν
μετὰ σαρχὺς ἑναργῇ 4 ὡς ἂν αὐτοῦ λέγοντος * Ιδοὺ
ἑγὼ ἐκκ.1ίνω ἐπ᾽ αὐτοὺς, oc ποταμὸς εἰρήγης,
καὶ óc χειμάῤῥους ἐπικ.λύζων δόξαν ἐθνῶν, tóm
Àty κἀνταῦθα τὴν τῶν ἐθνῶν δόξαν συνάπτων τῇ
Προλεχθείσῃ vía Σιὼν, xaX ποταμῷ παρεικάζων
τὴν δεδομένην τούτοις εἱἰρήνη». Καὶ ἀλλαχοῦ δέ
φησιν’ €'O ποταμὸς τοῦ θεοῦ ἑπληρώθη ὑδάτων.» Kat
« Too ποταμοῦ τὰ ὁρμήματα εὑὐφραίνουσι τὴν» πόλιν
τοῦ θεοῦ.) Καὶ πάλιν’ «Καὶ τὸν χειµάῤῥουν τῆς τρυ-

φῆς σου ποτιεῖς αὐτούς.» Δόξαν δὲ τῶν ἐθγῶν τοὺς C

ἐξ αὑτῶν πεπιστευχότας χαλεῖ, χατὰ τὸ, « Οὓς δὲ ἑχά-
λεσεν, τούτους χαὶ ἑδόξασεν. )

rint, consentaneum esse arbitrati, ut qu: marem
populum Deo confertim peperisset, lacte ctiam ad
infantium. nutritionem impleretur : cujusmodi ra-
tionale lactis genus ab utroque testamento floxu-
rum esse constaret. Sunt enim hi fontes ipsius
gemini, vino ipso przstantiores. Consolationis voce
praterea ideo usus est, quod vicem lactis habeant
apud imperfectiores animas sermones consol«torii :
solidus autera cibus in abstrusorum mysteriorum
ratione spectetur, qui viros decet perfectos, quos
nihil, quod puerile sit, remoretur. Hinc est igitur,
quod addidit, u£ postquam suzeritis, delectemini ab
introitu glorie ejus ; eodem plane sensu, ac si sine
ubere, et à lacte depellendos esse signiflcet. Glori«e
praterea nomine Christum ipsum significat: ut «t
David, ubi in terra eorum habitaturam esse glo-
riam cecinit δν. Quod deinde iniroit4s meminit, ad
incarnationis deconomiam ideo retulit, quod veluti
per carnem in hunc mundum intravit. Delectantur
ergo qui sermonem de hac ipsa re didicerunt. Et
hinc igitur effectum est , ut. ejus in carue manife-
stationem propheta statim apertam faceret, tau-.
quam ipso ad hunc molum loquente : Ecce ego de-
clino ad eos, quasi fluvius pacis, et quasi torrens in-
undans gloriam gentium: in quo gloriam geutium,
cum Sione illa, qua recens ante nominata est, con-
jungit, et pacem quz ists tradita est, /luvio.
facit non dissimilem. Et alicubi enim scribitur :
« Flumen Dei; repletum est aquis , » Et: « Flu-
minis impetus latificat civitatem Dei '*. 155
Itemque: «De torrente deliciarum potabis eos 57. »

Intelligit vero per gloriam gentium, eos ipsos, qui de gentium numero fidem amplexi sunt; quale il-
lud ο8ί, quod apud Apostolum, eosdem eliam glorificasse, quos vocavit, reperimus **.

'ECéxAwsr δὲ εἰς τὰ Éüvn, τῶν i Ἱσραὴλ μὴ
δεξαµένων αὐτὸν, πρὸς οὓς ἦλθε προηγουμένως. El-
ῥρήνη δὲ βαθυτάτη πολλῷ τῷ ῥεύματι τὴν Ἐκκλη-
σίαν ἐπέκ.1υύεΥ, πνευματιχοῖς νάµασι τοὺς ταύτης
ἑπάρδων υἱούς. Διά γὰρ τοῦ σωτηρίου κηρύγματος,
τὴν εἰρήνην τὴν πρὸς τὸν Πατέρα, δέ αὐτοῦ xexsp-
δάγχασιν͵, ὅτε τιθηνοί τινες τοὺς αὐτῆς νηπίους ὑπο-
θαστάξουσι, διδάσχαλοί τινες Ἐκκλησίας, 7) ἄγγελοι,
χατὰ τὸ, « Mh χαταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν τού-
των. Οἱ γὰρ ἄγγελοι αὐτῶν διὰ παντὸς βλέπουσι τὸ
πρόσωπον τοῦ Πατέρος µου τοῦ Év τοῖς οὐρανοῖς. »
Ul μὲν οὖν τέλειοι, τοὺς εἰσαγομένους &x' ὤμων καὶ
γονάτων, δίχην τιθηνοῦνται µητέρος. Ἐγὼ δὲ, ὡς
πάντων Πατὴρ, παρακα.λέσω τοὺς τῶν ὑποδεεστέ-
pov παρακ.Ίήτορας. Διό φησιν ὁ ᾿Απόστολος * « Εὺ-
λογητὸς ὁ θέὺὸς, ὁ Πατὴρ τῶν οἰχτιρμῶν, xai θεὸς
πάσης παρακλήσεως, ὁ παραχαλῶν ἡμᾶς ἐπὶ πάσῃ
τῇ θλίψει ἡμῶν, πρὸς τὸ δύνασθαι ἡμᾶς παρακαλεϊν
τοὺς ἓν πάσῃ θλίψει, διὰ τῆς παρακλήσεως, ἧς παρα-
χαλούμεθα αὐτοὶ ὑπὺ τοῦ Θεοῦ. » "iv οὕτω γινοµέ-
vtov, ὄψεσθε, φησὶ, τὴν ἑπουράνιον "Igpovca ty, 1)

δὲ Psal. Lxxxiv, 10. * Psal. Lxiv, 10.
xvin, 10. ** Il Cor. 1, $, 4.

Declinavit vero ad gentes, cum ab Israelitis, q310-
rum nomine praecipue venerat, exceptus non csset.
Copioso deinde fliunine tranquillissima pax Eccle-
siam inundavit, cum spiritualibus undis hujus-filios
irrigaret, Per salutarem enim promulgationem pa«-
cem sibi cum Patre ejus opera pepererunt ; cum,
veluti nutritii quidam, infantes ipsius gestarunt,
doctorum vicem in Ecclesia, vel angelorum geren-
tes, juxta illud : « Ne contempseritis unum ex par-
vulis istis. Angeli enim ipsorum semper vident
faciem Patris mei, qui in ccelis est **. » Qui igitur
perfecti sunt, eos, qui iuitiantur, humeris et ge-
nubus ipsis sustinentes, veluti matres nutricantur.
Ego vero tanquam parens omnium, eos, qui tenuio-
res egenlioresque consolantur , ipse consolaturws
sum. Quo üt, ut hunc in modum scribat Aposto-
lus : « Benedictus Deus, Pater misericordiarum,
et Deus totius consolationis, qui consolatur nos in
omni tribulatione nostra, ul possimus et ipsi con-
solari eos, quicin omni pressura sunt ; per conso-
làtionem, qua consolamur ipsi a Deo **, » Qua οἱ

** Psal. xtv, 5. *! Psal. xxxv, 9. ** Πο. vi, $0. 5 Mattb.

VARLE LECTIONES.

P pp. ἀκόλουθον. 4 lc. A. ποιεῖ.

2101

PROCOPII GAZ/EI

703

ita fieri contingat, videbitis, inquit, coelestem Je- A χαὶ αὐτὸν τὸν θεὸν, τὸ ἐφετὸν, καὶ χαρᾶς ἀνάμεστον

rusalem ; au etiam Deum ipsum, qui finís est op-
tatus, et (αιμα plenus, Enimvero et Salvator ipse
ideo beatos przedicat, qui mundo sunt corde, quod
Deum visuri sint. **. sbruitur : Et ossa vestra sic-
ut herba germinabuut. Surgent enim mortui, et
excitabuntur qui jacent in monumentis **, ubi
rore illo, qui manat a Christo, Spiritu nimirum vi-
vifico ditati fuerint, de quo sic apud Psaltem le-
gimus : « Emitte spiritum tuum et creabuntur, et
renovabis faciem terra **; » non aliter quam qua
in agris floruerunt, oceidere, vere autem rursus
oriri videmus. Ad hunc vero modum etiam ínno-
lescet omnibus ista fieri non humana vi, sed Dei
mans; id est Unigeniti, per quem et ipsa exsistit

τέλος. Καὶ ὁ Σωτὴρ δὲ µακαρίζει τοὺς χκαθαροὺς τῇ
xapbiq, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται. Καὶ τὰ ὁστα
ὑμῶν, qnot, πόας δίκη» ἀνθήσει. Ἐγερθήσονται
γὰρ οἱ νεχροὶ, xat ἀναστήσονται οἱ Ev τοῖς µνημείοις,
τὴν παρὰ Χριστοῦ πλουτήσαντες δρόσον, τὸ πνεῦμα
δηλαδὴ τὸ Κζωοποιόν. Περὶ ὧν ὁ Ὑάλλων φησίν "
« Ἐξαποστελεῖς τὸ πνεῦμά σου καὶ χτισθῄσονται,
καὶ ἀνακαινιεῖς τὸ πρόσωπον τῆς γῆς) ὡς τὰ Ev
ἀγροῖς ἀνθήσαντα πίπτει, xal πάλι) ἀνίσχει τοῦ
ἔαρος. Οὕτω δὲ xal γγωσθήσεται πᾶσιν, ὣς οὐχ
ἀνθρωπίνη ταῦτα πεποίηχε δύναμις, θεοῦ δὲ χεὶρ.
ὁ Μονογενὴς, δι’ οὗ καὶ fj τῶν νεχρῶν ἀνάστασις' Ἡ
xal γγωσθήσεται τοῖς φοδουµέγοις ἀὐτόν. Φόδον
γὰρ ἀνειληφότες θεοῦ τὺν Ex σοφίας ('Apyt) γὰρ σο-

mortuorum 796 suscitatio : Que etiam. Deum B φίας φόδος Κυρίου) νοῄσουσιν, ὡς οὐκ ἄνευ χειρὸς

meluentibus non obscura futura est. Übi namque
Dei metum, qui ex sapientia est, resumpserint

(Initium enim sapienti; timor Domini **) , non absque manu Dei, tantam gratiam

θεοῦ, τοσαύτη χάρις εἰς ἀνθρώπους ἐνήργησεν. Toi;
δὲ μὴ τοιούτοις ἀπειλήσει τὰ ἐἑπαγόμενα.

inter mortales

' vires suas exercere potuisse, inlelligent. Illis autem, qui tales non fuerint, ea, qua sequuntur,

minabitur. -

Sunt vero, qui a verbis istis, vox Domini, ita
explicent, ut omnia undique justum Dei judicium
velint resonare, hostibus quidem subjugatis et
victis ; Ezechias autem de templo redeunte, Dei-
que majestatem predicante **; ipsis denique, qui
Deo adversabantur, ultioni traditis. Sunt tamen
| penas vitaturi, si poenitere contingat, non aliter
quam quz masculum peperit. Obliviscitur enim
dolorum, eo ipso quod peperit,^cousolationem ade-
pta; quale est illud, quod mulierem cum genuerit,
ideo lztari affirmat, quod homo in mundum edi-
tus sit **, Est igitur inquit, dolorum tempus ρῶ-
nitentia preverlendum ; ut. tanquam puerum, ve-
stram ipsi salutem partu enitamini. Volunt autem
Hierosolymis ista contigisse, αυ brevi tcmpore
gentes quaslibet, suosque habitatores resumpse-
rint. Est enim Deus ipse, qui slerilitatem fecun-
dilatemque largitur. Quia autem animam futuris
bonis antea recrearat, ipsam Jerusalem letari ρτᾶ-
cipit, non eversionem suam lugere , sed quae post-
ea secutura est, gloriam considerare , puerosque
suos tanquam ab uberibus pascere : quia eos in-
witurus sit Dominus, pacemque multam daturus,
fluviorum wore concurrentibus ad eum omnibus.
Jpsis enim gentium gloriam largietur, ut fllios ipsze
et fllias humeris in civitatem Jerusalem portent ,
Deo ipso, matris instar, auxilium curamque suam
adjungente, qui eos super fotura calamitate !con-
soleiur, novaque quadam ratione, ut ossa, de qui-
bus est apud Ezechielem *', in vitam revocet.
Gestamina porro, sive onera ipsorum, honorem
eum intellige, quem de gentibus sibi pepererunt, .
quo tempore, secundum praordinationem 757
, Cum Darii presidio adhibitis epulis tuta

hb, v,8. ** Dan. xir, 2; 5; Joan. v, 28, 29.
ο 66 joap. XVI, 91. e

Τινὲς δὲ ἀπὺ τοῦ, φωνὴ Κυρίου, οὕτως ἑξηγή-
σαντ». Πάντα γὰρ πανταχόθεν Bog τὴν διχαίαν xpi-
atv τοῦ Θεοῦ, πολεµμίων μὲν χαταστρεφοµένων, Ἐζε-
χίου δὲ Ex τοῦ ναοῦ ἑπανιόντος, uh χηρύττοντος τοῦ,
θεοῦ τὴν µεγαλειότητα, xal τῶν ἀντιχειμένων Θεῷ
τιµωρουµένων. Ἐκφεύξονται δὲ τὴν δίχην ustavof-
σαντες χαθὰ xai vuv τεχοῦσα ἄρσεν. Ἐπιλανθά-
vexat γὰρ τῶν ὡδίνων, παραμύθιον ἔχουσα τὸ τε-
χθὲν, κατὰ τὸ, "Ov' ἂν δὲ γεννήσῃ, χαρᾷ χαίρει,

C ὅτι ἐγεννήθη ἄνθρωπος ἐπὶ τῆς γῆς εἰς τὸν xóspov.

Προληπτέον οὖν, qnot, τῇ µετανοίᾳ τὸν χαιρὸν τῶν
ὡδίνων. Καὶ ὥσπερ παῖΐδα, την ἑαυτῶν σωτηρίαν
ἀποχυήῄσατε. Ἐπὶ δὲ τῆς Ἱερουσαλὴμ ταῦτα γεχενη-
σθαί φασιν iv. βραχεῖ χρόνῳ ἅπαν τὸ ἔθνος, xai
τοὺς ἰδίους ἁπολαμδανούσης οἰχήτορας. θεὸς γὰρ à
στείρωσιν διδοὺς, xal yovv. Προεστιαθεὶς δὲ τὴν
Quy fv ἐπὶ τοῖς μέλλουσιν ἀγαθοῖς, τῇ πόλει εὐφράν-
θητι, φησὶν, ᾿Ἱερουσαϊὴμ μὴ πεγθοῦσα τὴν χατα-
στροφῆν, τὴν μετὰ ταῦτα δὲ δόξα» λογιζοµένη. Καὶ
ὡς ἀπὸ μαστῶν τρέἐφε τοὺς παϊδάς σου, διότι Em-
σχέψεται Κύριας αὐτοὺς, πλείστην εἰρήντην' διδοὺς,
χαὶ πάντων ποταμηδὸν εἰς αὐτὴν συῤῥεόντων, Tov
γὰρ ἐθνῶν αὐτοῖς χαριεῖται τὴν δόξαν, ὡς τοὺς
νἱοὺς αὐτῆς *, xal θυγατέρας ἐπ᾽ ὤμων «φέρειν alc
Ἱερουσαὴμ, Θεοῦ, δίχην µητέρος, τὴν ἑαυτοῦ
κηδεµονίαν παρἐχοντος, ἐπὶ τῇ προλαδούση παρα-
κα.λοῦντος αὐτοὺς συμφορᾷ, καὶ τρόπον τινὰ máy
ἀναδιῶναι ποιῄσαντος, κατὰ τὰ παρὰ τῷ Ἰεζεχιὴλ
ὁστᾶ. Βαστάγματα δὲ αὐτῶν τὴν ἀπὸ τῶν ἑθνῶν
νόει τιμὴν, χατὰ πρόταξιν Κυρίου, xal Δαρείου
μετὰ δορυφορίας παραπέµψαντος αὐτοὺς ἓν εὐωχίᾳ
τε καὶ εἰρήνῃ, τῶν ἱερῶν αὐτοῖς σχενῶν ἀποδεδομέ-
νων, xal μετὰ τοῦ ναοῦ ἁνοικισθείσης τῆς τόλεως.
Ὅ xai μετὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φαίνεται παρουσίαν.

*! Psal. cin, 0. ** Pgal, cx, 10. ** ΙΤ Reg.

Ezech. xxxvi, 4 seqq.

VARLE LECTIONES.

3109

COMMENTARII IN ISAIAM.

2110

Thy ἀληθῃ yàp πάντες pexabuoxopev. "lepovcaAQ A pace dimissi sunt; cum ipsis etiam reddita est

géporr&c τοὺς ἀληθεῖς Ἰουδαίους ἐπ᾽ ὤμων, xal
γονάτων, ὃτς μετὰ χεῖρας ἔχομεν τοὺς µαχαρίους
προφήτας, ἐπὶ τὸν θεὸν ἑλπίζοντες ᾿Αθραάμ * ἔτι δὲ
xai τῶν ἁποστόλων μετὰ τοῦ Σωτῆρος τὰ βιθλία
ταῖς χερσὶ περιφέροµεν ΄ καὶ ἐπὶ τῖς ἐνταῦθα δὲ
Ἱερουσαλὴμ ἀληθῆς ὁ λόγος, εἰς ἣν σπεύδουσι βασι-
λεῖς xai ἔθνη διὰ τὸν Σωτηρα,

supellex, cum templum denique, ipsaque civitas
instaurata sunt ^ : quod etiam post Salvatoris
adventum contigisse videlur. Àd veram enim om-
nes Jerusalem tendimus, veros Judaeos ἐπ humeris
el geulibus portantes, cum beatos in manibus pro-
plietas gestamus, qui in Deum Abrahami spes no-
8iras collocamus. Apostolorum rursus, Salvatoris-

que libros manibus circumferimus. Est preterea de Jerusalem, quz hic habetur, minime mendax ora-
tio, ad quam et reges ipsos, et gentes etiam propter Salvatorem properare certum est.

u'-xb. Ἰδοὺ γὰρ Κύριος ὡς zÜp ἤξει, xal ὡς
καταιχὶς τὰ ἅρματα αὐτοῦ ἀποδοῦναι ἐν θυμῷ
ἐχδίκησυ”, xal ἁποσκορακισμὸν αὐτοῦ ἐν gAori
πυρός. Ἐν γὰρ τῷ πυρὶ Κυρίου κριθήσεται πᾶσα
ἡ γῆ, καὶ àr τῇ ῥομφαίᾳ αὐτοῦ, πᾶσα cápt.

IloAÀol εραυµατίαι ἔσογται ὑπὸ Κυρίου, ἀγγιζό- B

µενοι, καὶ καθαριζόµενοι εἰς τοὺς κήπους, καὶ àv
τοῖς προθύροις ἔσθογτες κρέας ὄειον, xal τὰ βδε-
ύγματα, καὶ τὸν uir, ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἀγα λωθήσον-
ται, εἶπε Κύριος. Κἀγὼ τὰ ἔργα αὐτῶν, καὶ τὸν
ἑογισμὸν αὐτῶν ἑπίσταμαι, x. τ. λ.

Τὰς τῶν πιστενσόντων ἐπαγγελίας εἰπὼν, xal ὡς
ἀπειλήσει τοῖς ἀπειθῆσασι τὴν ἀπειλὴν, ἐχτίθεται
νῦν τὴν ἔνδοξον αὐτοῦ παρουσίαν , δηλῶν ὅτε ἤξει
μετὰ τῆς δόξης τοῦ Πατέρος, xal τῶν ἀγγέλων αὖ-
τοῦ, χρῖναι ζῶντας xat νεχρούς. Τὸ δὲ ὡς πῦρ, ἐν
πυρὶ ἑρμήνευσαν οἱ λοιποί. Ἅρματα δὲ λέγων, τοὺς
ἀγγέλους, καὶ τὰς περὶ αὐτὸν δυνάµεις δηλοῖ, χατὰ
τὸ àv Ἑαλμοῖς « Τὸ ἅρμα τοῦ θεοῦ μµυριοπλάσιον,

Ύεβθ. 15-24. Ecce enim Dominus, quasi ignis ve-
niet, V 98 ec quasi tempestas currus ejus, ut reddat
in furore ultionem, et increpationem suam in flamma
ignis. 1n igne enim Domini judicabitur omnis terra,
el in gladio ejus cadet universa caro. Multi culne-
rati erunt in Domino. (Qui sanctificantur, et purifi-
cantur in hortis, et in liminibus, comedenles car-
nem porcinam, εί abominationes, el murem, simul
consumentiur, dicit Dominus. Et ego opera eorum,
et cogitationes eorum novi, etc. '

Postquam eorum promissiones, qui credituri
essent, οἱ ea, que se pertinacibus minaturum di-
xit, enarravit, exponit jan gloriosum ejus adven-
tum, demonstrans quo tempore Patris gloria, et
angelis ejus comitatus, vivos el mortuos judica-
tum venturus sit **. Quod autem sicut ignis. habe-

mus, in igne cxteri. dixerunt interpretes. 7569

Curruum deinde nomine, angelos, et, quz ipsum

χιλιάδες εὐθηνούντων. » Ὡς καταιγὶς δὲ ἦξει τοῖς C ambiunt, potestates intellexit : quale illud est,

τιμωρίας ἀξίοις, 0 δὲ ἁποσκοραχισμὸς δηλοῖ τὴν
τούτων ἀποθολὴν, ἑἐροῦντος' εΠορεύεσθε ἀπ᾿ ἐμοῦ οἱ
κατηραμένοι εἰς τὸ tup τὸ αἰώνιον' » ἡδὲῥομφαία τὴν
τιµωρίαν σηµαίνει, συνήθως ἅμα καὶ φοθερῶς τοῖς
ἀχροωμένοις. Τοιοῦτον τὸ ἀποστολιχόν’ « Kacá δὲ τὴν
σχληρότητἁ σου xai ἀμεταμέλητον χαρδίαν θησαυρἰί-
ζεις σεαυτῷ ὀργὴν, » xal τὰ ἐπὶ τούτοις. Ἐπιφέρει δὲ
τίσιν ἡτοίμασται μᾶλλον τὸ πῦὸρ, καὶ εἰ μὲν πρὸ
τῆς ἐπιδημίας, τοῖς μὴ] χατὰ νόµον ἁγνιζομένοις
φησὶ σποδῷ τε δαµάλεως, xat θυσίαις, εἰ δὲ μετὰ
ταύτην, τοῖς ἀντὶ τοῦ θείου βαπτίσματος, ὕδατι
κήπο ὑφιλῷ *, ἢ χαὶ μεμαχευμένῳ καθαιρομένοις,
ἐν δρυμοῖς τε xai ἄλσεσιν ἔνθα xal τὰς λατρείας
προσέφερον. Ἱεριηγνίζοντο γὰρ πυρί τε xal ὕδατι,

quod apud Psaltem in hzc verba legimus : « Cur-
rus Dei decem millibus multiplex, millia exube-
rantium "*. » Venturum praterea, quasi tempe-
statem, adjicit; ut eos, qui digni sunt, ulciscatur.
Quod rursum íncrepationis verbo usus est, eorum
4 se rejectionem signiflcavit, qui a se eos disce-
dere,qui sempiterno igni devoti essent *! , jussurus
fuerat. Significat porro ultionem gladius , qui mos
simul et usitatus est, el metum audientibus incu-
tit, quale est apud Apostelum illud : « Secundum
autem duritiem tuam et impoenitens cor, thesau-
rizas tibi iram "*, » et quz& deinceps. Adjicit rursum
quibus precipue sit ignis iste przeparatus. Quz οἱ
ad tempora, quae adventum praecesserunt, retule-

φνχῆς μολυσμοὺς διὰ τούτων ἐκπλύνειν οἰόμενοι, οὓς D ris; de his, qui minime secundum legem vitulz

ἐξ ἀσελγείας χαὶ φόνων ἑναπεμάξαντο.

cinere, et sacrificiis purificati fuerint, intellexerit.

Sin autem, ad ea, quz eumdem secuta sunt, respicis, eos ipsos innuit, qui pro divino baptismate,
mera hortensi aqua, aut etiam magica, in saltibus et ubi sacris operabantur, lustrabantur. Ίσπε siqui-
dem et aqua lustrabantur, ita sordes animas, quas cezde et libidine contraxcrant, eluere se existi-

mantes.

ἈΑντὶ δὲ τοῦ * Καὶ ἐν τοῖς προθύροις ἔσοντες !
xpéac Όειον, ὁ Σὐμμαχός φησιν * ᾿Οπίσω ἀ 1 ἑ{ήλων
àv µέσῳ ἑσθιόντων τὸ κρέας τὸ χοίρειον, οὐκ αὖ-
τοὺς λέγων ἑἐσθίδιν, μεταξὺ δὲ ζῆν τῶν ἑθνῶν, διὸ
σὺν αὐτοῖς ἀπολοῦνται, τοῦ Θεοῦ μὴ µόνον πράξεις

** ]li Esdr. v, 1 seqq.
n, 5

* Matth. xzv, 91 seqq. "*Psal. xvi, 18.

Verum quo loco, Et in liminibus comedentes
carnem porcinam, habemus, ita vertit Symmachus :
Retro se muluo in medio comedentes carnes. enil-
las : non ut eos comedere significet, sed inter gen-
tes vivere, ideoque cum illis esse perituros ; cum

" Matth, xxv, 11. "* Rom.

VARLE LECTIONES.

8 Τρ. χήπου qu. t ἔσθοντες.

&

acil

Deus intueatur. Cujus generis est illud, ubi « Im-
perfectum meum viderunt oculi tui 11, » legimus.
Non desunt vero, qui abominationes non ad cibos,
$ed ad idola retulerunt ; quod illi eo usque, aiunt,
progressi essent, ut. murem fortasse, quem cole-
rent, in delubris haberent. Sunt tamen aliqui, qui
mures terrestres. etiam nunc coniedant, Übi porro
congregalurum se linguam omnem dixit ; etiam glo-
riam suam visuros esse, superque eos signum se re-
licturum ; et ex iis, qui VQ) salvati fuerint, esse se
missurum adjecit. Quod apertius in Evangeliis in-
quit, ubi ait: « Cum autem venerit Filius honi-
nis in gloria Patris sui, et omnes angeli cum eo,
tunc sedebit super sedem majestatis sus; et con-
gregabuntur ante eum omnes gentes "*, » et quie
postea. Ut autem ostenderet, qui de gentibus pro
merito salvundi erant, ad primum adventum re-
versus est : ad quem et illa, quibus Jlinguas se
congregaturum dixit, referentes nonnulli, recapitu-
lationem totius esse prophetie arbitrantur; cium

aiunt, qua: deinceps dispensationis in carne virtutem ab inilio ad fineni,

PROCOPII GAZEI

non corporis tantum, sed mentis eliam actiones Α ὀρῶντος, ἀλλὰ xal λογιπµοὺς.

2:12
«€ Ὁποῖόν ἐστι xb,
Αχατέργαστόν pou eljosav οἱ ὀφθαλμοί σου. » Τι-
γὲς C$ τὰ βδελύγματα, οὐκ ἐπὶ βρωµάτων, dXX Ext
εἰδώλων ἐδέξαντο, ὡς xat μῦν φασιν, ἴσως Ev στχοῖς
ἔχειν σεθόµενον. Πλὴν τοὺς ἀρουραίους τινὲς εἰσέτι
νῦν ἐσθίουσι μὺς. Συγάξει δὲ πᾶσαν TJÀoc-
σαν εἰπὼν, "Ovorcai, φησὶ, τὴν δόξαν pou, xal
κατα.τε(γω ἐπ᾽ αὑτῶν σημεῖο», καὶ ἑξαποσιτεῶ
ἐξ αὐτῶν σεσωσµένους. "0 σαφέστερον tv Εὔὐαγγε-
λίοις φησίν’ « "Oz' ἄν δὲ ἔλθη ὁ Yi; τοῦ ἀνθρώπου
ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Ἱατέρος αὐτοῦ, xat πάντες οἱ ἄγγελο:
μετ) αὐτοῦ, καὶ συνάξουσ! πάντα τὰ ἔθνη, » xaX τὰ ἐπὶ
τούτῳ. Ὡς ἂν δὲ δείξῃ τῶν ἐθνικῶν τοὺς κατ’ ἀξίαν
σωθησοµένους, ἐπὶ τὴν πρώτην ἀνέδραμεν παρου-
σίαν ' περὶ fi; χαὶ τὸ, συγάξω τὰς γλώσσας, τινὲς

B ἐξειλήφασιν ἀναχεφαλαίωσιν εἶναι τῆς ὅλης ποοφη-

telae, τὰ ἐντεῦθεν εἰπόντες τῆς μετὰ σαρχὺὸς oixovo-
pla; τὴν δύναμιν ἀπ᾿ ἀρχῆς, µέχρι τέλους, ὧς ἓν
βραχεῖ περιέχαντα, δηλοῦντα τῶν ἐθνῶν «tv κλῆησιν,
ὡς ἃ χαὶ τοὺς ἁποστόλους Y ἀναδείξας παρὰ παντὶς
ἔθνους προσκυνηθήσεζται.

veluti compendio, comple-

cieutur, gentiwm vocalionem significare ; utque designatis Christus apostolis ab ouni gente adora-

V itur.

Legem enim veterem, gentem unam, unauique
linguam congregasse, Christum autein gentes uni-
versas, et eos, qui de Israele salvati sunt, cuim au-
dire ista gentes omnes precipit : quibus etiain
gloriam ipsius videre contigit, cum divina Evange-
lii promulgatiene zequalem esse Patri, mirabiliaque
opera edere, et mortuos in vitam revocare didi-
cissent ; non Judaeorum more quzrentes cur, cum
hoino esset, Deum se profiteretur "* : sed uno con- C
sensu Dei viventis esse Filium asserentes. Est
porro super eos signum crucis veneranda positum :-
vel, uti Paulus ait : « Obsignati sumus spiritu re-
demptionis Τό, » Ex ipsis rursum cuin se missurum
ad gentes dixit, de iis qui petierant intellexit ; quos
sinul consumptum iri monuerat. Quorum quz
salvatg fuerint reliquie, ad harum atque illarum
gentium vocationem emittentur, et. videbunt. glo-
riam meam. Juxta quod artea dictum est"',ubiillos
eum esse visuros, quibus minime renuntiatus est ;
et rursum, ubi se notum iis factum esse, a quibus
minime interrogabatur, affirmavit. — Qui ubi eum
sigo meo ambulaverint, inquit, eos ipsi, qui de
gentibus sunt, fratres efficient, et donum. adducent
Domino.
dium et coronam nominent "5. Dt autem sine 761
labore. conversum iri gentes indicaret; idipswmn
sumpta ab iis metaphora, qui vehiculis feruntur,
demonstravit; tanquam eos nulla non quiete di-
guetur Deus. Sunt vero Deo grati :que futuri,
atque victima, qux» legitime non sine canticis et
lauduia przdicetione, ipsi offertur. Quod vero ex

T Psal. cxxxvin, 160. "* Μαι. xxv, 31, 22.
9 Philipp. 1v, 1.

Quo fit, ut. exsultantes, eos ipsos gau- D

"5 Joan. x, 33.

'O μὲν Xo παλαιὸς vópog ἓν ÉÜüroc, xaY pav
y.loccar συν ήγαγεγ. Ὁ δὲ Χριστὺς πάντα μετὰ
τῶν σωθέντων ἐξ Ἰσοαἡλ λέγων ᾿Αχούτατε ταῦττα
πάντα τὰ ἔθνη. Οἵ καὶ τεθέανται τὴν δόξα» αὗτοῦ,
µαθόντες διὰ τοῦ θείου χηρύγματος, ὡς ἴσος ἐστὶ τῷ
Πατέρι, θαυματουργεῖτε µέχρι χαὶ νεχρῶν ἀναστά-
σεως, χαὶ μῆ χατὰ τοὺς Ἰουδαίους εἰπόντες * « Διατί
σὺ ἄνθρωπος ὧν, ποιεῖς σεαυτὸνθεόν; » συμφώνως δὲ
λέγοντες' « Xu εἶό Υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ δῶντος.» Ἐν» ὧν
καὶ τέθειται σηµεῖον τοῦ τιµίου σταυροῦ» 3) χατὰ
Παῦλον εἰπόντα" « Ἐσφραγίσθημεν τῷ τνεύματ.
τῆς ἀπολυτρώσεως.) 'Az' αὐτῶν δὲ, φησὶν, ἆ τοστελῶ
ἐπὶ τὰ ἔθνη, δηλονότι τῶν ἀπολλυμένων, περὶ ὧν
ἑλέγετο" Ἐτ) τὸ αὐτὺ ἀγα.ωθήσονται. "EG ὧν δια-
σωθὲν τὸ κατάλειμμα πρὸς τὴν τῶν ἐθνῶν τῶνδε
καὶ τῶνδε χλῆσ.ν ἀποστα.]ήσεται, xal δὺονταἰ
µου τὴν δόξαν, xavà τὸ Ίδη ῥηθέν' Οἷς οὐκ ἀνχγ-
έλη, περὶ αὐτοῦ ὄψονται' xal πάλιν' e Ἐμφανὴς Eve-
νόµην τοῖς ἐμὲ μὴ ἑπερωτῶσιν. » 0 μετὰ τοῦ ση-
pelou τοῦ ἐμοῦ πορευθέντες, τοὺς ἀπὸ τῶν ἀθνῶν.
dós.lgobc ἀπεργάσονται, xal δῶρον προσάξουσι
τῷ 6p. Διὸ χαὶ χαυχώµενοι, χαρὰν αὐτοὺς xat στέ-
φανον ὀνομάζξουσαι. Τὸ δὲ ἄπονον' τῆς τῶν ἐθνῶν
ἐπιστροφῆς ἀπὸ μεταφορᾶς τῶν by ὀχήμασι κχοµιζο-
µόνων παρίστησι, πάσης αὐτοὺς ἀναπαύλης ἀξιοῦν-
τος cov. Ἔσονται δὲ χεχαρισµένοι θεῷ, ὡς θυσία
νομίμως προσαγοµένη μετ ᾠδῆς, xat δοξολοΓίας.
'Az' αὐτῶν δὲ, φτσὶ, «ἑήψομαι ispetc καὶ Asvtrac,
xai τὸ ἐκ τῶν ἁποστόλωνς, xal τὸ ix τῶν ἐθνῶν
ἀληθέστερην. Λοιπὸν παραδειγματιχῶς τὸ τῆς ἑλ-
πίδος τῶν χεχληµένων ἀσάλευτον δείχννσιν. Οὑρανοῦ

πε Ephes. IV 9 9U. T Isa. ειι 9 6.

VARIJE LECTIONES.

"ή, καὶ ὧν. Y 4. lc. Ἀριστός. * lo. σπέρμα.

2113

COMMENTARII IN ISAIAM.

της

γὰρ xul γῆς ὁ ἀνακαινισμὸς πέρας οὐχ ἕξει. Οὕτως A dis sumpturum se sacerdotes. εἰ levitas ait; de sc-

ἔσται τὰ xa0' ἡμᾶς. ᾽Αμεταμέλητα γὰρ τὰ χαρίσµα- —

τα καὶ ἡ κλῆσις τοῦ Θεοῦ. Τὸ συνεχὲς δὲ τῆς εὖσε-
θοῦς λατρείας διὰ τῶν ἐν νόµῳ παρίστησι τυπικῶν.

significat. Ut enim, ait, celi et terre renovatio finem habitura non est; sic gunt, que a

mine apostolorum, et gentium etiam, quod vcrius

sit, intellexit. Eorum deinceps, qui vocati sunt τν,

inconcussam spei fortitudinem manere exemplo
me pro-

deunt sxterna futura. Deum enim nunquam donorum suorum vocationisque p«nitet. Pii deinde
cultus perpetuitatem per ea, qux sunt in lege, demonstrat.

Τινὶς δὲ τὸ ἄξουσι τοὺς ἁδε.φοὺς, χατὰ τὸν
χαιρὸν τῆς συντελείας φασὶν ἐπὶ τὴν ἐπουράνιον Ἱε-
ρρυσαλὴμ, ὄτεπερ iv ἀγγελιχῷ, χατὰ τὸν Ἠλίαν,
ἀναληφθήσονται ἅρματι, φωτὶθείῳ περιλαμπόμενοι.
Καὶ δῆλον ἐκ τῆς Ζαχαρίου προφητείας. Ίππους
γὰρ διαγράψας xal ἅρματα, , δυνάµεις τινὰς ἀγγε-
λικὰς συνηνἰττετο. Λαμπηγαἱ δὲ ἡμιόνων τὰ τῆς
ἀναστάσεως σηµαἰνουσι σώματα, διὰ τὴν ἐν αὐτοῖς
ἑχλάμπουσαν δόξα». ᾽Αντὶ δὲ τοῦ, ἐν «Ἰαμπηγαῖς
ἡμιόνων μετὰ σχιαδίωγ, ὁ Σύµµαχος, ép' ἵπποις,
xal ἐν ἅρμασι, καὶ ἐν «λεχτίσι, καὶ ἐν καρούκαις,
καὶ àv φορείοις, ἑρμήνευσεν, δι ὧν σωματιχῶς εἰ-
ρηµένων διὰ τοὺς ἀχούοντας, 1j δι) ἀέρος μετάρσιος
εἰς οὐρανοὺς πορεία σημαίνξται, κατὰ τὸ, « Άρπαγῃ-
σόµεθα Ev νεφέλαις, » τὰ νῦν ῥηθέντα σαφηνίζον óyf-
µατα. Elc τὴν ἁγίαν δὲ zóAw κοµίζονται, περὶ ἧς

qns * ε Ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἑστίν. ».

Ka(* «Προσεληλύθατε Σιὼν ὄρει, καὶ πόλει θεοῦ
ζῶντος Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ. » Αντὶ δὲ τοῦ
μετὰ sra Apo, ἐν σκεύει καθαρῷ ἑρμήνευσε Σύμµ-
µαχος. Ὡς γὰρ οἱ πάλα:, φησὶ, τὰς νομιχὰς θυσίας
κατὰ νόµον ἐπὶ τῆς ἐπιγείου προσέφερον Ἱερουσα-
Arp * οὕτως ἤξουσιν ἐχεῖνοι μετὰ τῶν ἰδίων xapmuv
ἑῶρα κοµίφοντες, ἅπερ ἕχαστος ἐν ψυχῇ παρεσκεύα-
σεν.

Sed reperias nonnullos, qui quod adducturos
[ratres dixit, ipso consummationis tempore ad cc-
lesiem Jerusalem referri velint; eum in curru
angelico, ut Elias, lumine divino fulgentes assu-
mentur *?: quod ipsa etiam Zachariz prophetia
monifestum est **. Cum enim equos et. currus dc-
scribit, virtutes quasdam angelicas innuit. Signi-
ficant porro lampene mulorum corpora ea, qua
resurrectionem adepta sunt, propter relucentein

D in eis gloriam. Sed pro lampenis mulorum cum

umbraculis, vértit Symmachus, in equis, et in cur-
ribus, εἰ in leclicis el in carrucis, et in ferculis : qui-
bus quidem propter auditores corporaliter usurpae
tis, ipsa sublimis ad celum per aerem profectio
demonstratur : quale est illud, quo nos in nubibus
rapiendos esse legimus **, ubi qua hoc loco de
curribus dicuntur, aperte explicantur. Quod autem
in sanciam civilatem ferri eos. dicit, cam ipsam in-
telligit, de qua isthaec antea usurpávit: « Quz
autem sursum est Jerusalem, libera est **. » Et :
« Áccedite ad inontem Sion et civitatem Dci vi-
ventis, colestein Jerusalem δὲ. » Quo deinde loco
cum psalmis habemus, in vase mundo interpretari
Synimachum reperias. Ut enim veteres, inquit,

C legales victimas ex legis instituto 769 in terrena

offerebant Jerusalem, sic venient illi cuni fructibus suis dona ferentes, qua» quisque in anima, tan-

quam vase, praparavit.

Εἶτά φησιν’ Καὶ ἀπ᾿ αὐτῶν Adjyrouat (ποίων, ἀλλ᾽
ἢ τῶν κατειλεγµένων ἐθνῶν ;) ἱερεῖς καὶ Λευῖτας. El
Υὰρ χαινὸς οὐραγὸς ἔσται, xal ΥΠ καὶ Ἱερουσα-
Ah, ἀκόλουθον εἶναι καὶ καιν οὓς λειτουργούς. Ac
ὅπερ ἔφασκχεν ' € 05 uh μνησθῶσι τῶν προτέρων, xal
οὐχ ἀναθήσεται αὐτῶν ἐπὶ «ἣν καρδίαν. » Απίθανον
γὰρ ἐξ Ἰουδαίων εἰπεῖν, Ίδη παρ᾽ αὐτοῖς τούτων
τροῦφεστώτων. Πῶς δ᾽ ἂν ἑξ ἱερέων ἱερέας, xal
ἐκ Λευϊτῶν εἰ λήφει Λευῖτας, πάσης τῆς Λευῖ φυ-
Afg ἐπὶ τούτους διηρηµένης, οὓς ἀπειχάζει οὐρανφῷ
ea καιγῷ, καὶ yj; περὶ Yàp τῶν πρώτων ἑῤῥέθη :
v 'O οὐρανὸς, καὶ ἡ Y] παρελεύσεται. » Καὶ πάλιν"
ε Ἐλιγήσεται Y, ὡς βιθλίον, ὁ οὐρανὸς, xai φθορᾷ
φθαρέσεται ἡ γη. » Τοῦ δὲ μέλλοντος αἰῶνος ἀπαρχὴ
Χριστός" ἔπειτα, οἱ τοῦ Χριστοῦ: εἶτα, οὐρανὸς
xal 4j καιγἀ. Τούτων τῶν * οὐρανῶν τὴν βασιλείαν

.. τινῶν ἔφη µακαριζομένων εἶναι, χαὶ ἄλλω α τὴν χλη-

νοµίαν τῆς γῆς. Τῶν γὰρ παρὰ τῷ Ηατρὶ μονῶν
τῶν μὲν οὐσῶν ἑλαττόνων, τῶν δδ κρειττόνων, τῇ
πρὸς ἀλλήλας δόξουσι αχέσει al μὲν τῶν ὑπ' αὐὑτὰς

7 Hom. xt, 5. ** IV Reg. 11, 4 seqq.

AY, 2.

5! Zachar. vi. 1 seqq.
€ Hebr. xu, 32. *5 Luc. xxi, 95. ** Jerem. v1, 54... Apoc, xxi, 4, "^ Matth. v, 1 seqq.

Sequitur deinde, et ab eis (sed quibus, nisi ab
enumeratis gentibus ?) sumam sacerdotes et levitas.
Si enim celum ipsum, terraque et Jerusalem nova
futura sunt, sequitur et novos etiam habituram esse
ministros : indeque est, quod priorum non e-se
recordaturos, neque ea in cor ipsorum ascensura,
significavit. Esset enim ineptum ex Judzis suni
affirmare, qui istis jamdudum apud eos pr:efuerint.
Qui porro ex sacerdotibus sacerdotes, ez levitis le-
vite sumi potuissent, cum in hos divisa esset tota
tribus levitiéa, quos celo novo et lerra nove similes
esse dicit? De primis enim dictum est ;: « Colum
et terra transibunt *5. » Et : « Corruptione cor-
rumpctur terra **, » At sunt futuri szculi primitiae

D Christus ipse; postea vero, qui Christi sunt. Dein-

de : Colum et terra nova ". Talium igitur quorume
dam, qui beati dicuntur, esse innuit regnum calo-
rum lerreque adeo possessionem **. Cum enim
mansionum, qu:? apud Patrem sunt ** , ali: quidem
minorum, alie autem prastantiorum sinl ; si inter

8* | Thess. 1v, 10. ** Galat. iv, 26.
** Joan.

VARIA LECTIONES.

Y γρ. ἐλιχθήσεται. 2 00. τοιρντων.. 8 Tp. ἄλ]ως.

in.

9115

PROCOPII GAZEI

2116

se conferantur, celi quidem alim, habita ad infe- A οὐράνιοι b, αἱ δὲ τῶν ὑπὲρ αὐτὰς rr. Διηνεχεῖς δὲ

riores ratione, esse videbuntur; terre autem cz-
tere,si cum iis, que superiores sunt, comparen-
tur. Qus.tamen sunt omnes continua et perpetuas.
Sunt enim temporaria, quz in oculorum aspectum
cadunt ; perpetua autem, quae cerni non possunt 09.
Quod si signa sunt et imagines, qus lege conti-
nentur, juxta quod umbram futurorum bonorum
eamdem habere dixit Apostolus *! : consentaneum
est, ul celestium nomine, et festa ipsa, et menses,
et Sabbata intelligamus, de quibus non hujus
teinporis fuerit exacte disputare. Verum, quemad-
modum Judaei multas alioquin urbes incolentes,
unam habitabant Jerusalem cultus sanctitate prz-
eipuam, in qua statis temporibus, qui czteras in-
colebant, sacrorum causa conveniebant , sic intel-
ligendum est eximiam ἐπ celis inesse cxteris inac-
cessam filii Dei pontificis maxiui sanctitatem ;
"763 cui soli fas sit ad Patris divinitatem si-
numque accedere : cum statis alii temporibus
(que quidem ista esse intelliguntur , et qui ibi
sunt anni, ad quos propheta quidam respiciens,
annos :xlernos in memoria habuisse se et medi-
tatum esse dicebat **) ad eximiam colorum
civitatem transeant, Dei regno, et iis, qui ad sum-
mum beatitudinis fastigium pervenerunt, ascri-

πᾶσαι. Τὰ γὰρ βλεπόµενα, πρόσκαιρα” τὰ δὲ μὴ
βλεπόμενα, αἰώνια. El δὲ σύμδολα καὶ εἰκόνες τὰ νσ-
μιχὰ, κατὰ τὸ, « Σχιὰν γὰρ ἔχων ὁ νόμος τῶν µελλόν-
των ἀγαθῶν * » ἀχόλουθον οὐραγνίους νοεῖν, ἑορτὰς,
xal µῆνας, καὶ Σάδόατα, ἅπερ ἐξετάξειν οὗ τοῦ
παρόντος χαιροῦ. Ἠλὴν, ὥσπερ Ἰουδαῖοι πόλεις
ὤχουν πολλάς, κρείττων δὲ "IepovcaAhy 1j τὸ ἁγία-
σµα φέρουσα, εἰς fjv, κατὰ χαιροὺς, οἱ τὰς ἄλλας οἱ-
κοῦντες ἁπήντων, τὴν θρησχείαν ἐπιτελέσοντες οὔ-
τω νοητέον ἐν οὐρανοῖς ἁγίασμα ὑπάρχειν ἑξαίρε-
τον, πλὴν τοῦ ἀρχιερέως Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ἄδατον ὑπ
&pyov τοῖς ἄλλοις, ᾧ µόνῳ θέμις τῇ τοῦ Πατρὺς
πελάζειν θεότητι, εἴς τε χόλπους * τῶν ἄλλων χαιροῖς
εταγµένοις (οἵτινές ποτε οἱ χαιροὶ νοοῦνται οὗτοι,

DB xal τὰ àv τῇ ταχεῖ ο, ὧν τις προφήτης Ev. περινοίᾳ

γενόμενος Eee: «Kal ἔτη αἰώνια ἐμνήσθην», xa ἓμε-
λέτησα ») διαδαινόντων ἐπὶ τὴν ἐξαίρετον οὑρανόπολιν,
τῇ τοῦ Θεοῦ βασιλείᾳ ἀφωρισμένην μονὴν, καὶ τοῖς
εἰς ἄχρον µακαριότητος ἤχουσιν, ἧς οὗ στερῄσονται
οὐδὲ οἱ ὑποθεθηχότες, χατὰ δὲ περιόδους τινὰς ὃν οὐ-
ῥανίοις ἑορταὶῖς ἀφικνούμενοι, ἔνθέου τε xaX ἀλ[χτου
τινὸς : εὐφροσύνης µεταλήψονται, ἀῤῥήτων ἀγαθῶν
ἀπολαύσοντες, ὧν ἐμφορηθέντες clc μονὰς τὰς ἔαυ-
τῶν ἐπανήξουσιν, ἐχεῖ 4. Σαόδατισμὸς ἁληθὴς xat
ψυχῶν ἐστιν ἀνάπαυσις.

piam mansionem ; qua tamen non ii privabuntur, qui inferiores fuerint, sed periodis quibusdam ad
coelestes solemnitates appellentes, diving et immortalis cujusdam latitiz, ineffailiumque bonorum fient
participes: quibus cum exsaturati fuerint, ad suas ipsi mansiones redibunt, ubi Sabbatismus ipsaque

adeo animarum requies vera sunt.

Significantur vero carnis appellatione, gentes Σὰρξ δὲ πᾶσα τὰ ἔθνη, κατὰ τὸ ῥηθέν' « Καὶ

ipse. Quale est illud : « Et videbit omnis caro sa-
Jutare Dei **. » Et illud : « Effundam de spiritu
meo super omnem carnem, et prophetabunt **, »
Sic autem loquitur, ne de se ista eum usurpare
putent Judzi. Quo. fit, ut de omni mortalium ge-
nere intelligat : quos quidem venturos esse signifi-
cat. Sunt vero Jerusalem illius cives, multa millia
(inquit Apostolus **) angelorum, Ecclesia primo-
genitorum. Ibi erunt in perpetuum, qui Deo mini-
strauntes, sub pontifice maximo degent. Videbunt
porro omnes impiorum ínteritum, animo agitantes,
quapGs illi bouis privati siut. Verum, quo loco
membra dixit, extrema Symmachus. interpretatus
est. Sed quorum membra, si non eorum, intellexit ,

ὄψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ. » Καὶ ἄλλα:
χοῦ’ « Ἐχχεῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματός µου ἐπὶ πᾶσαν
σάρχα, xai προφητεύσουσιν. 2 Οὕτω 65 λέγει, ἵνα μὴ
περὶ αὐτῶν ταῦτα λέχεσθαι νοµίσωσιν Ιουδαῖοι. δι ὃ
πᾶν ἀνθρώπων γένος δηλοζ. Ἁλλ’ οὗτοι μὲν ἤξουσιν.
Οἱ δὲ τῆς "Iepovca An ἑχείνης πολῖταί εἰσιν αἱ µυ-
ριάδες, κατὰ Παῦλον, ἀγγέλων, ἡ Ἐχχλησία πρωτο-
τόχων. Ἐκχεῖ διὰ παντὺς ἕἔσονται λειτουρχοὶ Θεοῦ
ὄντες, ὑπ' ἀρχιερεῖ τῷ μεγάλῳ ταττόµενοι. Πάντες
δὲ ὄψονται τῶν ἀσεδῶν τὴν ἀπώλειαν, ἐννοοῦντες
otov ἀγαθῶν ἑστερήθησαν. ᾿Αντὶ δὲ τοῦ, τὰ κῶλα,
τὰ ἔσχατα Σύμμµαχος ἔφησεν. Τίνων δὲ τὰ xaJa;
περὶ ὧν ἔλεγε χατ) ἀρχάς' « Υἱοὺς ἐγέννησα, καὶ
ὕψωσα * αὐτοὶ 66 µε Ἠθέτησαν. » Οὓς μαχρὰν ἑαυτῶν

de quibus initio scribens, filios se genuisse et D ὄντας οἱ àx τῆς Ἱερουσαλὴὰμ ἐξιόντες θεάσοντα;,

exaltasse **, a quibus seipsum despici contigit,
affirmavit? quos longe a se remotos, qui de Jeru-
salem exituri sunt, videbunt, et qui ad suas sin-
guli mansiones revertentur. Significat porro ter-

mis appellatione, assiduam eorum,.qus singuli

peccavimus, in poenitendo conscientiam ; quas tan-
torum bonorum privatione animam remordens,
suorum omnes scelerum recordatione accuset.
Fuerit deinde ignis ipse inexstinguibilis, qui sem-

* Ἡ Cor. iv, 18. *! Hebr. x, 1.
*! Hebr. xii, 99. ** [ρα 1, 2

*! Ps3]. rxxvi, 6.

xai ἐπὶ τὰς οἰχείας μονὰς ἑπανήξουσι. Zx«&x4nxa δέ
φῃσιν ἀτελεύτητον τὴν bv. τῷ μετανοεῖν τῶν ἰδίων
ἁμαρτημάτων συνείδησιν, ἐν τῷ τοιούτων ἀγαθῶν
ἑστερῆσθαι δαχνοµένων ἀεὶ τὴν φυχὴν, xaX χατηγο-
ρούντων ἑαυτῶν ἐπὶ τῇ φθασάσῃ xaxiz. Hop δὲ
ἄσδεστον, τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος, αἰώνιον, ἡτοι-
µασμένων ο τῷ διαδόλῳ * σαρκὶ 6$ εἰς ὅρασιν ἔσον-
ται τῇ μὴ κολαζοµένῃ. περὶ fic ἔφη Ἔξει xàca
σὰρξ τοῦ προσχυγῆσαι ἐγώπιόν µου. "H «b τῶν
*! δα. Lir, 305 Luc. i, 6. ** Joel η, 98.

VARIAE LECTIONES.

b yp. oopayol, ο ἴσ. ἔτη τὰ ἐχεῖ. d γρ. ὅπου,

e γρ. ἠτοιμασμένον.

2111

EPISTOLJE.

2118

χολαζομένων ὄγεται τέλος αὐτὴ τῶν ἀγαθῶν ἆπο- A piternus a Salvatore nuncupatus diabolo praeparari

λαύουσα, Τινὲς δὲ ταῦτα δηλοῦν ἔφασαν τὰς ἔπενε-
χθείσας Ἰουδαίοις συμφορὰς ὑπὸ τῆς Ῥωμαίων χει-
ρὺς εἰς σφαγἣν δεδοµένοις. OO xal év τῇ σαρκὶ vc-
Ὑόνασι θεατοὶ, xal μονονουχὶ δίκην ἀτελεύτητον πά-
σχουσιν, "Άλλοι 66 φασιν, ὡς διὰ χρηστῶν xal φο-
θερῶν ὁ 8sb; τοὺς Ἰουδαίους προτρέπεται͵ óc Ye καὶ
παρουσίαν ἰδίαν κατεπαγγέλλεται. Ἡ δὲ παρουσία
οὗ χαθ᾽ ἕνα τρόπον νοεῖται. « Καὶ γὰρ οὐ μὴ] τελέσητε
τὰς πόλεις τοῦ Ἰσραὴλ, ἕως ἂν Dn, φησὶν, ὁ Υἱὸς
τοῦ ἀνθρώπου.» Ὅπερ εἶπεν οὐ δήπου τὴν ÉvboEov
αὐτοῦ παρουσἰίαν δηλῶν, τὴν δὲ χατ ἐνέργειαν αὐτοῦ
πρὸς αὐτοὺς ἐπιφοίτησιν, ὡς xal νῦν τὴν αὐτῶν
ἐπίσχεφιν ὑπεδήλωσεν εἰς ἡμᾶς, λέγων, ὡς ἐπισυν-
ἀξει αὐτοὺς lix πάντων τῶν ἐθνῶν, εἰς X διασπα-

ῥέντες τὰς ἐχείνων γλώσσας ἐξέμαθον, ἀθετησάντων B

δὲ αὐτῶν Χριστὺς τὰ ἔθνη συνήγαγεν, οἵπερ
ἤξουσι τοὺς καλέσαντας αὐτοὺς ἁποστόλους τῇ
pvfjum φέροντες, xaX ζηλωταὶ τούτων γινόμενοι. "v
τὴν εὐθυμίαν διὰ τῶν ὀχημάτων δηλοῖ, τις ἑδηλοῦτο
πρώτως διὰ τοῦ εὐνούχου [λείπει].

dicitur 57. Erunt item in. conspectum. omni carni,
quam non ipsa attinget ultio, de qua dixit, Veniet
omnis caro, VG/$ ut adoret coram me : aut eorum,
qui punientur, finem esse visuram significat, cum
bonis ipsa potiatur. Non desuut tamen aliqui, qui
verbis istis, acceptas a Romanis injurias signifi-
cari Judais arbitrentur, quorum manu sunt. neci
traditi, qui rursum in carne spectabiles effecti, po-
nas etiam fere perpetuas patiuntur. Alii vero
Deum, tanquam rerum utilium οἱ metuendarum
demonstratione, Judaeos putant adhortari, qui
suum etiam adventum denuntiet, sed non uno eum
ipsum modo intelligi. « Non enim, inquit, civitates
Israel confeceritis, donec veniat Filius hominis **, »
quod est ab eo usurpatum, non quiderm, ut glo-
riosum adventum, sed ut effectu suum ad eos ac-
cessum demonstraret, ut et lioc loco suain in eos
propensionem et curam, eo ipso, quod illos ex
gentibus omnibus, in quas dispersi linguas eorum
didicerunt, congregaturum se significat. Quod cum

eos aspernari contigisset, sunt a Cbristo gentes congregate , αὐ cl ipse venient, apostolos ipsos,

a quibus vocati sunt, in memoria habentes, illos imitantes :

innuit, qua prius significabatur per eunuchi. . .

*?! Matth. xxv, 4l. ** Matth. x, 25.

qQyarum animi alacritatem per vebicula

ΠΡΟΚΟΠΙΟΥ ΣΟΦΙΣΤΟΥ
ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ.

PROCOPII SOPHIST/E EPISTOLA.

(Primum edits sunt ab Ang. Mato, Class. Auctor. t. IV, 202.)

MONITUM.

Procopii Gaz:i, quem rhetorem optimum cod. 160. appellat Photius, luculenta autem oratione a Fa.
bricio edita discipulus ipsius Choricius dilaudavit, sexaginta olim Grzcas epistolas Aldus in lucem extulit,
ueque plures in consequentibus editionibus apparuerunt. Reapse et Vaticanus Suec: reginae codex n. 159.
pranotatus, sexaginta illas ad amussim continet, insuper nullam. Sed ecce alius Vaticanus codex 306, regio
antiquior, bombycinus, majorem adeo Gazai Procopii epistolarum numerum exhibet, ut plus centum
ineditos esse cognoverim. Ego igitur non tam ipsarum argumento delectatus, quod in levioribus pleruim-
que rebus, ut abundantes otio Greci solent, versatur, quam eximia styli venustate captus, et auctoris
etiam fama et antiquitate commotus, quotquot erant incognitz, vulgandas suscepi : Grxce, inquam, non
Latine; quoniam laus earum styli potius, ut dizi, merito quam gravitate materiz nititur.

ΔΑ’. IEPONYMQ.

C
Ἐγὼ μὲν ᾧμην σε τὸν .:NeDoy. πάλαι χατειληφέ-

ναι" xal πολλάχις εἰς μνήμην λαμδάνων, τοῦτο δῆ
τὸ εἰωθὸς ἐμοὶ, Ὡς εὐδαίμονες, ἔλεγον, τοῖς Αἰγυπτίοις
ol παῖδες, πάλαι μὲν τὸν Νεῖλον ἔχοντες γορηγὸν τῶν
| ὅτα φἑρειν οἶδεν ἐχεῖνος * νυνὶ δὲ xai τὴν ahy μοῦσαν
προειληφότες οὐδὲν ἀτιμοτέραν τοῦ Νείλου, map'
ἐμοὶ δὲ χριτῇ τάχα χαὶ µείζω. Ὁ μὲν γὰρ τὴν χώ-

I. HIERONYMO.

Ratus equidem te ad Nilum jamprjdem commo-
rari, sepius mibi in memoriam, quod mihi solitum,
revocabam quam felices olim, apud /Égyyptios,
pueri loquerentur, quibus Nilus fons erat omnium
quis novit ille largiri, et quam nuuc felices qui
tua gauderent musa qux» Nilo non pejor, sed et for-
san me judice, meliot c4 - We ο ves SN.

119 | PROCOPII GAZ.EI

iu vero, tua lingua adole- A4 pav αὐτοῦ ἐπιῤῥέων, πλου

irrigans divitem facit ;
scentium mentes moveus, eis ad comparandas
scienti: divitias dux fuisti, non secus ac olim Py-
thagoras apud iles peregrinatus, aut etiam ille
Plato. Hac apud me volvebaim, tt vero, ΠΟ inscio,
haud procul aberas, sicut ab eo accepi qui tuam
mihi reddidit epistolam. Primum quidem, obstu-
pefactus, rem censui esse. vanam imaginem, neque
mels oculis fidem habui ; sed posteaquam litteris per-
lectis, certior fui factus nullius alieriusillos esse le-
pores, quantum fuerim delectatus, cogitas ? Propius
enim illam mihi adesse spem te iterum videndi ar-
bitratus sum. Patriae quoque sum colletatus, ut
par erat. Paulisper igitur te invidum praebuisti-
Joci gratia mihi videris criminari, quod nempe su-

pra caput imminet is aer qualem dicebas, quod quo- B

que aqua bibentibus in memoriam are revocat,
et quod panis ex hordeo nobis temere miscetur :
non inficiabar ; atetiamet a te remissius acerbaban-
tur ad. patri: parcendum ; illi tamen, charissime,
graiiam te oportebat tribuere, quippe qux» ad phi-
losophiam ita tuam. mentem exercuerit, ut modo
possis gypti delicias aspernari. Recogita sapien-
tem Ulyssei parvamet asperam incoluisse insulam :
quid enim aliud Πάσα illis preposuisse ? Sed
ueque Spartanus quisquam, ut ego opinor, patriam
vivendi rationeu cogitaus, Spartam propterea vilu-
peravit. Sed uude ad accusandum sine dubio fueris
inductus, scio: divitiarum, optime, cs amans, et
pilulum deficiente lucro, Va ! vx! clamas, et Ni-
lum ejusque divitias celebras : id te peregrinum
facit, ut dicis ipse, et corpus Clicerephonte non µ1θ-
lius habentem. Puto autem te amore quoque con-
jugis teneri neque facile velle experiri quam: acer-
bum sit desiderium. At sic ea eveniaut, Aphrodite
dilecta ! et vale, et utinam te brevi liberorum pa-
treim salutare liceat !
lj. ΡΥΤΗΙΟ.

Si quis me primum conveniens a me sciscitare-
tur utrum lyra sit mihi et de harmonia sermonem
faceret, cito res prorsus essel perspecta et eum esse
musicum intelligerem ; si autem de armis essent
sermones, pugnuasque enarraret et belli [fortunas
indesinenter memoraret, non opus esset, credo

g 20

τεῖν ἐπιτρέπει ' σὺ δὲ ταῖς
τῶν νέων tyuyal; τὴν γλῶτταν ἑπαρ,εὶς, ἐπὶ τὸν τῆς
ἐπιστήμης πλοῦτον ἰθύνεις, οὐξὲν ἔλαττον f) πάλαι
Πυθαγόρας αὐτοῖς ἐπιδημῶν, xai μὴν ἐχεῖνος ὁ Π)λά-
των. Ταῦτα μὲν οὖν ἑλογιζόμην. σὺ δὲ οὐ μαχρὰν
ἀπέχων ἐλάνθανες, ὡς δῆ καὶ ὁ τὴν ἐπιστολὴν ἐπι-
δοὺς, τὸ πρῶτον θαυμάζων ἁπάττν ἡγ«ύμην τὸ πρᾶ-
γµα, xài οὐκ ἐπε,θόμην τοῖς ὀφθαλμοῖς ' ὡς δὲ τοῖς
ἐγγεγραμμένοις ἐντυχὼν ἐπείσθην μὴ ἂν ὑπάνχε:

ἄλλου τὰς χάριτας, ὕσθην πῶς δοχεῖς, Ἐγγυτέρας
γὰρ αὑτὰς ἐμοὶ τὰς τοῦ σε πάλιν ἰδεῖν ἡγούμην
ἑλπίδας * xal συνέχαιρον εἰχότως εἰ τὴν πατρίόα,
ζπλωτὴν γοῦν μικρὸν ἀπίφηνας χρόνον. Σὺ δὲ uo:
δοχεῖς παίζων αὐτοῖς xotnyopsiv* ὅτι μὲν γὰρ xiv
ὑπὲρ χεφα)λῆς ἀέρα οἷον ἔφης εἵναι συµέαίνει: xal
ὡς τὸ ὕδωρ τοὺς πίνοντας εἰς μνήμην ἄγει θαλάτ-
της καὶ ἄρτος ἡμῖν ἐκ κριθῆς εἰκῃ µμεμιγµἑνος, οὗ χ
ἂν ἀρνηθείην ἀλλὰ καὶ ἔλαττον ἑτραγῴδηταί σοι
ταῦτα φειδοῖ τῆς πατρίδος: ἀλλ ὅμω:, ὦ 3έλτιστε,
χάριν ἐχρῆῃν εἰδέναι ταύτῃ πρὸς φιλοσοφίαν ἀσχούση
τὴν γνώµην, ὅπως ἂν εἰδείης ποτὲ τρυφῆς Αἰγνπτίας
ὑπερορᾶν ' Ὀδυσσέα δὲ τὸν σοφὸν νῃῆσον οἰχοῦντα
μιχρὸν ὁμοῦ καὶ τραχεῖαν * καὶ τί’ τὰς ὅλλο ἡ τί»
Ἰθάκην ἀντὶ τούτων ἠρῆσθαι ;᾽Λλλ’ οὐδὲ Σπαρτιάττς,
οἴμαι, τὴν οἴχοι δίαιταν ἐννοῶν, τὴν Σπάρττν ἐμέμ-
φατο. 'AXA' οἶδα κατηγορεῖν ἑπίσθτ."
φιλοχρημάτως ἔχεις, ὦ λῷστε' εἶτα βραχ» τι τοῦ Xfja-
µατος ἀποστᾶς, "loo, ioo, Bode, καὶ τὸν Νεϊλ.ν πολλά-
Xt; καὶ τὸν ἐχεῖθεν πλοῦτον ἀναχαλξῖς. Ἑοῦτέ σὲ z63)
ἐνον, ὡς αὐτὸς ἕφης, ποιεῖ, καὶ τὸ σῶμαᾳ τοῦ Xa:-
θεφῶντος οὐδὲν ἁστειότερον ἔχειν. Οἴμαι εὲ σε xai
της νύμφης ἐρωτικῶς περιἐχεσθαι, καὶ πειρᾶσθα:
μόλις ὁπύσα δεινὸὺς πόθος. Αλλά γένοιτο ταῦθ᾽ οὗ-
τω», Αφροδίτη φίλη" xal ἔῤῥῥωσο: xat σε θἄττον
προσείποιµι καὶ παίδων πατέρα.

αόθεν Toti

Β’'. ΠΥΘΙΩ.

Εἴ µοίτις προσελθὼν οὐ πρότερον τοῦτο ποιῖσας
Ἠδίου µανθάνειν εἰ λύραν ἔχοιμι, καὶ περὶ ἁρμονίας
λόγον ἐποίει, πάντως ἂν ἠσθόμην τὸ πρᾶγμα, xal
ὅτι μουσικὺς οὗτος εὐθὺς ἠπιστάμην. El δὲ περὶ
ὅπλων ἦσαν οἱ λόγοι, xai µάχας ἔλεγε καὶ πολέμου
τύχας ἀξὶ διηγεῖτο, οὐχ ἔδει δήπουθεν Θεῷ δὲ ἱέναι͵

Deum adire ad sciendum eum esse militem. Sed ad p χαὶ ὅτι στρατιώτης οὗτος ἀχούειν; )Αλλὰ τί µοι βού-

quid lizzc ? Prorsus jam intellexisti ; nihilominus ta-
men dicam :' is mihi tu videris in quo musa habi-
tent reapse; quorum ex consortio dulcem) ducis
vitam neque quidquam demiraris prater libros, et
sermones, et quidquid mentem meliorem facit.
Mihi ex illo.tempore hospes fuisti et mecum iniisti
amicitiam tibi, ut opinor, gratam ; sed utinam illa
spes, quam in uobis reposuisti, te nunquain fefelle-
rit ! Volumen outem illud quod a ine petis, penes
me utinam fuerit ! habuisses enim tu quidem quod
exoptabas mihi vero pretiosissimuin fuisset quid
grati libi praestitisse ; nunc autem non per Socra-

μας platanum, sed per ipsos illius sermones, juro

ondum luisse fruitum bono illo, quantumcua-

λεται ταῦτα, Πάντα μὲν ἤδη µανθάνεις * οὐδὲν δὲ
ἧττον ὅμως εἰρήσεται' ἐμοὶ δοχεῖς ὡς παρὰ τὴν σὴν
Ψυχἣν ὄντως οἰκοῦσιν αἱ μοῦσαι: εἶτα χάτοιχος ὢν
ταῖς θεαῖς, βίον ἔχεις αὐταῖς ἀνειμένον καὶ οὐδέν co
θαυμαστὸν, ὅτι μὴ βιθλία xal λόγοι xat ὅσα Ψυχὴν
ἐπ. τὸ κρεῖττον ἀνάγει’ ἐντεῦθεν ἡμῖν ἐπεξενώθης
ἀρχῆν φιλίας ποιησάµενος πρέπουσαν, οἶμαι, σαυτῷ'
ἀλλὰ γὰρ εἴθς μὴ τῆς ἐφ)᾽ ἡμῖν ἐλπίδος δ.ήµαρτες

ἀλλ᾽ ὅπερ αἰτεῖς β:δλίον, τοῦτο δὲ ἣν παρ' ἡ μῖν. Οὔ-
τω Υὰρ οὖν σὺ μὲν εἶχες ἀεὶ τὸ ποθούµενον, ἐμοὶ δὲ
µέγιστον ἣν τὸ δοχεῖν ὑμῖν κχεχαρίσθαι» voy ài
ὄμνυμι οὗ τὴν πλάτανον την Σωκράτους, ἀλλὰ τοὺς
λόγους αὐτοὺς , µήπω ye τετυχηχέναι τοῦ κτῆµατος

χαΐτοι πλεῖστον ἤδη ygóvov ἑρῶντα ' μ'κρὸν δὲ ὃστι-

2191

"EPISTOL E. 9:92

gov (ἀλλὰ σὺν "Epp καὶ μούσαις εἰρήσθω) Ex. τῆς A que ex multo tempore jam exoptato ; sed non post

Αλεξανδρείας χκοµισθήσεται’ τοῦτο γὰρ ἐχεῖθεν ἡμῖν
el προσταχθέντες ἀπέστειλαν ' ὅπερ εἰ πρὸς ἔργον
ἐχθαίη, ὄψει µε πάντως αὑτόματον ὑμῖν προσιόντα
περὶ τοῦ μεταδοῦναι ὡσεὶ xal αὐτὸς λαθεῖν i6ov-
λόμην.

T". ΔΙΟΔΩΡΟΩ.

Ἡ περὶ τῆς σῆς παιδεύσεως φίμη ὁποίων πὐχό-
µεθα λόγων τὰς ἡμετέρας ἑνέπλησεν ἀχοᾶς. Ὁ μὲν
γὰρ τὴν τῆς συνηγορίας ἀφηγεῖτο σπουδὴν, ὁ δὲ τὸ

) τοῖς δικαστηρίοις εὔπονον ἀπεθαύμαζεν, ὁ δὲ ctv
τερὶ τοὺς προσιόντας εὔνοιαν, πλὴν εἰ μή τις ἀδική-
τας ἐτύγχανεν ' οἴδα καὶ τόδε ἀχούσας ὡς ὁρῶν
εινας µέγα μὲν δυναµένους, θαυμάζοντας δὲ τῶν
διχαίων μηδὲν, πολὺς ἔπνευσας xaz' αὐτῶν, xal λοι-
δορίαν ἐπαινουμένην κατέχεες. "Evo δὲ τούτων
ἀχούων, ἄλλων ἄλλα διηγουµένων, ὥσπερ ἔνθους ὑφ'
ἡδονῆς ἐγενόμην, xat μέγα Ye τοῖς λόγοις φρονῶν,
ἐδόχουν αὐτὸς ἑἐπαινεῖσθαι' ἤδη δὲ χαὶ χάριν ὦμο-
λόγουν τοῖς ἑπαγγέλλουσιν, ὥσπερ εἰώθασιν οἱ τῶν
αὐτοὺς ἐπαινούντων ἀχούοντες. Οὕτω δὲ ἔχοντι xol
λογιζομένῳ προσελθὼν ὁ χαλὸς Ὡρίων τὴν παρ᾽
ὑμῶν αὐτῷ γραφεῖσαν ἐπιστολὴν ἐπεδίδου * xal µοι
τὶς φιλίας συνέχαιρεν, ὥσπερ δεινὸν ἡγούμενος, εἰ
λανθάνεις παρ) ἐμοὶ τοιοῦτος ὑπάρχων * ἐγὼ δέ oz
μετὰ τὴν φήμην τῇ πείρᾳ μαθὼν, xat οἷος περὶ τοὺς

δεοµέν.υς, κἂν μὴ παρῶσι, χαθέστηχας, οὐδ' ἂν εἰπεῖν

ἔχοις ὅσον ἐθαύμασα, καὶ αὐτὸν ἐπεχάλουν εὐδαίμονα
τὴν adv εὐτυχηχότα σπουδἠν’ ὡς δὲ καὶ γραμμάτων

multos dies juvante Mercurio et Musis, Alexandria
afferetur : inde enim illud ji qui sunt jussi ad me
allegarunt : quod si prospere succedet, me videbis
ad vos quam maxime ultro pergentem, ad sic dan-
dum quasi ipse accipere optarem.

HI. DIODORO.

Aures nostras iis de tua institutione quos opta-
bamus sermonibus fama implevit : alterenim tuam
in dicendis causis diligentiam narrabat ; alter vero
quam feliciter tibi in. judiciis cederet, mirabatur ;
tertius autem quanta. esses benevolentia in quem-
cumque accedentem, preterquam cuu quis injuste
egisset. lloc quoque novi audiens, quod nempe,

p d'osdam cum videres multum potentes, minime

vero justitiam observantes, frequenter in eos fuisti
invectus collaudatis objurgationibus. Qus au-

Jiens , alia aliis narrantibus, tanquam extra me-

ipsum prz gaudio raptus eram, atque dictis super- .
hiens, jam ipse laudari mihi videbar, nuntiantibus-
que gratias tribuere profitebar non absimili modo
quam qui te laudari audiunt. Cum autem Τὰ essem
affectus, superveniens formosus Orion epistolam a te
tibi scriptam ostendit el mihi tuam amicitiam est
congratulatus, quasi mirabile quid judicaret se ne-
scire illiusmodi apud me 1e esse. Ego vero, cum
non fana solum sed et re comperissem qualis erga
rogantes, licet non priesentes, sis animi, non pos-
ses intelligere quantum sim miratuset illum felicem

Ἠξίου τυχεῖν παρ᾽ ἐμοῦ, τῇ τῆς φιλίας μνήμῃ τὴν C pracicaverim qui tuamin se diligentiam obtinuerit :

chv προθυµίαν ἔτι μᾶλλον ἐγείραντα, εὐήθη τοῦτον
ἑχάλουν μὴ yàp ἄν σε πρὸς ἀρετῆν πεφυχότα xa-

λῶς, γραμμάτων δεῖσθαι πρὸς ταύτην παραχαλούν- .

των: GAX ὄμως τοῦτον οὐχ ἔπειθον: ἐδόχει γάρ τι
xai δίχαιον λέγειν, ὡς ὁ καθ ἑαυτ.ν τοιοντος, τίς ἂν
qívotzo γραμμάτων τυχὼν παρὰ 300; Οὐχοῦν γέν»ιο
μὲν αὐτὸς ὁποῖος καὶ πρότερον ’ ἐπαινοίμην δὲ πάλιν
τῆς Φιλίας ἑγώ' μὴ διαµάρτοι δὲ τῆς ἐφ ὑμῶν
ἑλπίδος ὁ νέος * ἀλλὰ γνώτωσαν οἱ τὰ μεγάλα δύνα-
σθαι δοκοῦντες, ὡς ἄρα τῶν δικαίων ἐστιν εἰκότως
ἡττᾶσθαι.
A'. ΙΕΡΩΝΥΜΟ.

ἘἙγὼ μὲν τῆς ἁδελφῆς λανθάνειν ὤμην τὸν γάμο»,
xa δὴ τοῖς προσήχουσι τὴν οἰκίαν ἐγνῶσθαι, pif) τι
σ0), ὃν ᾧμην ἔτι παρὰ τῷ Νείῳ καθησθαι' σὲ δὲ
λανθάνειν ἔοικε τῶν εἰς τρυφὴν ἡκόντων οὐδέν' dXX
ἡμᾶς τέἑ τι ὁρᾶται, xal σὲ τροσθάλλει πὀῤῥωθεν td)
«τῶν ἐπιτελουμένων ὁσμή" xal που τάχα τὸν Ὅμηρ:-
xb" Δία νιχᾶς λοιθῖς καὶ χνίσσης ὁρμῶν ἑλισσομέ-
νυς περὶ καπνῷ' ταῦτά σε Neo; διέθηχε, χαὶ οἱ
παρ) ἐκεῖνον εὐδαίμονες ἄνθρωποι, μεθ) οὓς τῆν
ἑλοῦσαν οἰκῶν, ὁξυτέραν ἔχεις τὴ» αἴσθησιν, εἴ που
0f ye χαπνὺς ἁναδίδοται' τὸν δὲ σὺν παΐδα µιχΓοῦ
δεῖν ὥρμησα διαθεῖναι καχκῶς, ὅτι μὴ µαζόγραςος

€ π)άτος ἀφῆχέ σου τὴν ἐπιστολὴν, ἀλλὰ παρὰ σου
δῶρα προσάγων, μµετέἐλαθἐ τε τῇ θέᾳ' xil οὑκ οἵδ
ὅπως pot ῥιέλυσε τὸν Üopóv * οὐκ εἰς μαχκρὰν δὲ σε
τοῦτον ἀμείφομαι Ἡ γὰρ γέγονέ σοι Sugáspuoy, f
ye, ges ..

cum autem etiam a me litteras postularet, illuu,
eo quod !uam benevolentiam amicitie memoria
augere vellet, stultum dixi : non enim tibi, qui ad
virtutem feliciter natus es, litteris te ad eum | inci-
tantibus opus est, lllum tamen non persuasi : recie
enim quidem videbatur id dicere, nempe, qui sic
est a scipso, quid non eritlitteras a teaccipiens ? Tu
igitur is sis qui antea, ego autem rursus de amici -
tia lau ler ; juvenis autem illa spe, pro tua parte, non
decidat, sed sciant. qui multum posse videntur, ju-
siti: quoque esse opportune vinci.
IV. HIERONYWO.
Ego quidem epinabar te iguorare sororis nu-
pias, easque omnibus affinibus nolas esse, pr;eter-

D quam tibi quem. adhue ad. Nilum esse credebam ;

sed ut. videtur, niliil te latet eorum quz ad delicias
pertinent , at zliquo. modo in te agit, et ad. te a
longe pervenit quidam eorum quz perficiuntur odor ;
forsitan. quoque Jovem vincis Homericum in. perci.
piendo libationes et nidorem in fumo volutatum:
quqd tibi dedit. Nilus et felices ejus accoke, inter
quos placentem terram incolens acutioribus seusi-
bus percipis sicubi luu us ascendit. Parum auteu
afuit quin puerum tuum male haberem, quia
tuam in altum. epistolam emiserat ; scd tua mu-
nera proferens. mihi mentem corum — conspectu
mutavit et quo nescio modo iram lenivit. Non au-
tem multo post. tibi rependam : vel enim jau nata
est vel nascetur tibi filia.

4193 PROCOPII GAZJRI 2724
V. ALYPO ET STEGO GRAMMATICIS ET IERIO A E. AAYIIQ ΚΑΙ ΣΤΕΓΩ ΓΡΑΜΜΛΤΙΚΟΙΣ KAI

ROMANO.

Legislator ille Solon, cum suis legibus quam
optime institutam esse vidisset civitatem, malum
esse arbitratus est mirabilem suam sapientiam in-
tra Attice. fines angustiari. Itaque ad. JEgyptios
perrexit, licet omnibus sapientiores esse gloriaren-
iur ; ivit quoque ad Croesum divitiis tanqnam fe-
licitate superbientem. Majus esse Soloni videbatur
sapientia pollere quam divitiis illis quas Pactolus
in omni terra quam irrigat, diffundit. Solonem vi-
dentes admirati sunt ; cumque discederet, illius
desiderio capti sunt. Athenienses autem, apud quos
discipulorum erepidam exuerat, Minervam forsan
rogaverunt ut rursum civitati redderetur legislator ;
non autem mirarer ego illum propterea de sua pe-
regrinatione cogitasse, quod quantum in se amoris
Atheniensibus esset scire vellet : prater hominem
unum qui tunc forte aberat, llevere omnes, etiamsi
sapientes alios, ut verisimile est, haberent. Quid
de nobis esset, si illud summum bonum amitiere-
mus ? Si quis prius dubitaverit, sive Atticam sive
Italiam proferre licet: utraque modo silet et scien-
Uis caret atque eadem pati videtur quz Cithero,
qui, posteaquam saepissime deum acceperat, illo re-
cedente, subito desertus factus est. Nec uspiam Dio-
uysius. Itaque Apollinem increpabo qui ad se ex
contemptu nostra revocavit οἱ arbitror felicem illis
sortem gratulaturas esse Musas. Vos nimirum an-

IEPIQ PÜMAIKQ.

Σόλωνι τῷ νοµοθέτῃ ἐπειδὴ νόμων ἕνεχκα χαλῶς
ἔχειν ἡ πόλις ἑδόχει, ὃξινὸν ἡγούμενος µέχρι τῆς
Αττιχῆς αὐτῷ τῆς σοφἰας ἑστάναι τὸ θαῦμα, ἐφοίτα
μὲν παρ᾽ Αἰγυπτίους χαἰπερ σοφωτέρους τῶν ἄλλων
αὐχοῦντας ἐφοίτα δὲ xal παρὰ Κροῖσον ὡς Ex
εὐδαιμονίᾳ τῷ πλούτῳ κυμῶντα. Μεϊῖζον γὰρ δύχει
τῷ Σύλωνι σοφίᾳ τρυφᾷᾶν, !| χρυσῷ ῥέων 6 Παχτω-
Abe γῆν τὴν ὅσην ἐπηλθεν ἐχεῖνος * χαὶ οἱ μὲν ὁρῶν-
τες ἐθαύμαζον ' ὡς δὲ ἀπεφοίτα, πάλιν ἐπόθουν τὸν
Σόλωνα * ᾿Αθηναῖοι δὲ παρ) ol; τὴν χρηπίδα τῶν µα-
θητῶν ἐθάλετο, τάχα χαὶ τὸν ᾽Αθηνᾶν ηὔχοντο, 15,
νοµοθέτην αὖθις ἀποδοῦναι τῇ πόλει ' el bb καὶ τού-
του ἕνεχα τὴν ἁποδημίαν σοφίζετα:, γνῶναι θέλω»
ὅπως ἔρωτος Ίχουσιν εἰς αὐτὸν ᾿Αθηναῖοι, οὐχ ἄν,
οἶμαι, θαυµάσαιµι, πλὴν ἑνὸς ἀνδρὸς ἁπόντος ἐδά-
χρυσαν Αθηναῖοι, καἰτοι σοφοὺς, ὡς εἰχὸς, εὐτυχοῦ»-
τες ἑτέρους ' τίνες ἂν γενοίµεθα τὸ κεφάλαιον ὅλον
ἀφαιρούμενοι; xat ἣν ἄν τις ἑδίστασε πρότερον, εἷ-
τε τὴν ᾽Αττιχὴν, εἶτε τὴν Ἰταλίαν προσΏχεν εἰπεῖν,
αὕτη σιγᾷ νῦν ἐξαίφνης «καὶ τῶν γνωρισμάτων àg-
Άρηται: xal ταῦτα πάσχεὼ ἔοικε τῷ Κιθερῶνι, Oz:
πολὺν δεξάµενός ποτε θεὸν, ἀπιόντος πάλιν ἐξαίωνης
ἔρημος fjv* xat ὁ Διονύσιος οὐδαμοῦ ὅθεν καταδοή-
σοµαι τοῦ ᾽Απόλλωνος , ὃς xai παρ) ἑαυτὸν ἑχάλει
τὰ ἡμέτερα παριδών ' καὶ οἶμαι τούτοις συνῄδεσθαι
τῆς εὐτυχίας τὰς Μούσας ' ὑμεῖς δήπου καὶ παλαιών
μυθολογηµάτων ἐμπίπλασθε, παρ) αὐτὴν Ίδη τὴν

Cquis fabulis replemini, recogitantes quid deus per ϱ Δάφνην λογιζόμενοι τοῦ θεοῦ τὸ πάθος τὴν Δάφνην,

ipsam Daplnem fuerit passus, Daphnem nempe,
castitatem, humanitatemque, arborem qux aman-
tem consolatur; atque vobis inter homines solis
dea pignora realiter largita est. Si, Apollinis
amice gratia, nat:e. sunt cypressi opacs, atque
etiam abundans aqua, et. cicad:e canunt, via. quo-
que molli herba fruitur, et arbores alie propter
alias, et. domus arborum celsitudine ad dimidium
abscons:e, ac aurs dulces, variique odores, et solis
ardorem repellens umbra : vestrum est. aut cito ea
nuntiare aut scriptis describere. Velleni tamen ad
vosire et vos videre, ut preter cztera, vaticinia
quoque audiam ; illud enim opinor vobis a Daphne
etia: esse concessum. ,

VI. PALLADIO.

Potentium virtutem maximam censeo esse con-
solari oppressos. Cum enini potenti: accedit vo-
luntas servandi justitiam, quid obstat quin perfi-
ciantur quz legibus videntur? Sed quorsum illud
procemium ? Isidorus scholasticus, qui dum vive-
ret, mihi fuit amicus, nunc autem memoria idem
est ac vivus erat, tu aliis dicere posses quam mi-
rabilem se przebuerit ; e vivis discedens destitutam
omni adjutorio domum reliquit : qui enim mater
fuerat, orba. nunc, in extrema senectute, nec jam
mater ; uxor autem viduitalis jugo premitur , de
liberis vero quid dicendum ? Parvulie. sunt. puelle

et jam orplianorum miseram sortem experi, uno- -

quoque verbo, omnibus injuriam inferre volentibus

τὴν σωφροσύνην xaX τὸ φιλάνθρωπον, xai φιυτὸν
παραμυθούμµενον ἑραστήν * xaX παρ᾽ ὑμῖν µόνοις τῶν

ὁρωμένων ἡ θέα τῷ λόγῳ τὴν μαρτυρίαν χαρίνεται'

εἰ δὲ καὶ χυπάριττοι πυχναὶ πρὸς χάριν ἀνεῖνται τῆς
ἑρωμένης Απόλλωνος, xai ὕδωρ ἄφθονον καὶ τέττι-
γες ἄδουσι, καὶ ὁδὺς τῇ móg μαλακῇ παραχέχνται,
χαὶ δένδρα ἄλλ' ἐπ ἄλλοις, χαὶ οἰχίαι τῷ τούτων
ὄψει κατὰ µέσον χρυπτόµεναι, αὖρά τε µετρία, xal
ὁσμὴ cup prts, xaX σχιὰ τοῦ ἡλίου τὸ λυπηρὸν ἆπο-
χλείουσα, ὑμέτερον ἢ ὡς τάχος ἀγγέλλειν f). διηιεῖ-
σθαι τοῖς γράμμµασι’ πλὴν βουλοίµην εἰς ὑμᾶς ἐλθόν-
τας ἰδεῖν, ἵνα πρὸς τοῖς ἄλλοις xai μαντευοµένων
ἀκοίσωμαι ᾿ καὶ τοῦτο γὰρ ὑμῖν οἴμαι δεδωχέναι τὴν
Δάφνην,
G'. ΠΛΛΛΑΔΙΩ.

Tis τῶν μέγα δυναµένων ἀρετὴν µεγίστην οἴμαι
τοῖς ἁδικουμένοις παραμυθίαν. Δυνάμεως γὰρ εἰς
παυτὺν ἑλθούσης xal γνώμης τιµώσης τὰ δίχαια,
&l χωλύει πρὸς πέρας lévat τὰ δοχοῦντα τοῖς νόµοις;
Αλλὰ τἰ uo: βούλεται τὸ προοἰμιον, Ἰσίδωρος ὁ
σχολαστικὸς, ὁ πάλαι μὲν φίλος ἠνίκα ἔξη, νῦν δὲ
µέχρι τῆς «νήµης, olo; μὲν ἣν τὸν βίον, χαὶ ὡς
πανταχόθεν αὑτὸν παρεῖχε θαυμάζειν, xal ἑτέροις
αὐτὺς ἐξηγήσαιο. Νυνὶ δὲ ἀπελθὼν ἐξ ἀνθρώπων,
ἔρημον συμμαχίας χατέλιπε τὴν οἰκίαν. Ἡ μὲν γὰρ
πάλαι µήτηρ, νῦν ἅπαις ἐπὶ γήραος 0050, xat µήτηρ
οὐχέτι' ἡ δὲ σύνοιχος χηρείας ὑποφέρει Cuyóv - «à
δὲ παιδία ^L δεῖ λέγειν; Χόραι γὰρ αὗται μιχρὰν
ἄγουσαι τὴν ἡλιχίαν, καὶ ὀρφανίας τύχης πειρώμε-

2,25

EPISTOLE.

2726

var σννελόντι δὲ φάναι, πρόχεινται πᾶσι τοῖς ἁδι- A obnoxiz, nisi tt vetes : illinc vergunt spes earume

χεῖν βουλομένοις, εἰ uh σὺ χωλύσεις, αἱ τούτων ὁρῷ-
σιν ἑλπίδες. 'Ο δεῖνα γὰρ φύσει μὲν ἐπιπόνπρος”
προσοιχῶν yàp τὴν τούτων οἰχίαν, καὶ τὸν ix τοῦ
γειτνιάζειν φθόνον λαθὼν, µίαν πεποίηται γνώµην
ἄχρηστον αὐταῖς ἀποφαίνειν τὴν οἴχησιν * ὅθεν οὔτε
τῶν οἰκχοδομούντων ἑννόμως χωλνυομένων ἠνέσχετο
xai ποὸς ἀλλήλους διαγράµµατα συγχείµενα λῆρον
ἡγούμενος, χυριώτερον αὐτὸν ἀποφα[ίνειντῶν νόμων,
xa ὧν αὑτὸς ὡμολόγησεν * ἀλλὰ διχασχοῦ xal μισοῦν-
τος τὰ φαῦλα γνώµην λαδὼν, γενοῦ ταῖς χόραις πα-
τἡρ, χαὶ τῇ μητρὶ παῖς, χαὶ τῇ γυναιχὶ πάλιν Toa

Quidam enim, natura perversus, earum domui vi-
cinus, vicinitate invidia capta, id tantum cogitat
quo illis domum suam inutilem faciat : sic eos legi-
time zedifleare non passus est ; pacta quoque mutua
pro nihilo liabens, se legibus et propriis pactioni-
bus superiorem prabet. Judicis igitur mentem in-

justitie adversantem sumens, puellis esto pater,

matri fllius et uxori pariter conjux, nostrisque ocu-
lis is quem experientia compluries ostendit ; sciant
non esse auxilii inopiam donec legis et viri justitize
cultores steut incolumes.

xal σύνοικος, ἡμῖν δὲ τοιοῦτος olov ἡ προλαδοῦσα πεῖρα πολλάκις ἀπέξειξε: xal γνώτω ὡς οὐκ ἔστιν
ἔρημον εἶναι συμμαχίας, ἕως ἂν of τε νόμοι σώζονται xaY ἄνδρες τιμῶντες τὰ δίχαια.

Z'. ΓΕΣΣΙΩ IATPOZOPIZTH. B

Tv ὑμετέραν ἐπιστολὴν εἰς χεῖρας λαθὼν, αὐτὰς
ἔδοξα μόλις ἀπειληφέναι τὰς ἨΜούσας, ἔνθους τε tv
ὑρ) ἡδονῆς, xat οὐχ εἶχον 6 τι χαὶ γένωµαι’ ὥσπερ
οἱ Δελφοὶ ἐπειδὰν ὡς EE Ὑπερθορείων ἑλθόντος Απόλ-
λωνος, τὸ πρὶν σιγῶντες, πλήρεις ἑξαίφνης γένωνται
τοῦ θεοῦ. Τοιοῦτος ἣν τις ἐγὼ, πάντα θαυµάζων,
τῶν ὀνομάτων τὴν (pav, τὴν πρὺς ἄλληλα τούτων
ἁρμονίαν, τὸ διὰ πάντων κάλλος ἐπιφαινόμενον * xal
τὸ δῇ µέγιστον, τοὺς ὑμετέρους τρόπους, ἐξ ὧν ἡμῖν
προηλθε τὰ πράγματα" xol σοι πολλάχις ἀγαθὰ
Υένοιτο τοιαύτην ἡμῖν ἁποδεδωχότι τὴν ἑορτήν * ἀλλὰ
γὰρ µία χελιδὼν ἔαρ, φησὶν, οὐ ποιεῖ: ofov δὲ xa fj
προλαθοῦσα χελιδὼν εἰς ἔργου Ίρχεσε ypslav* el
δὲ xaX δευτέραν προσθείην χαὶ τρίτην εἶτα πολλὰς,
οὐδὲν ἂν εἴη ἔαρ ἡμῖν οὔτε Κροῖσος ἐχεῖνος οὔτε
χρυσῷ ῥέων ὁ Πακτωλός, Τοὺς δὲ ὑμετέρους παΐδας
εἶδον ἡδέως, χα) ὥσπερ bv εἰχόνος ἀνηγόμην πρὸς
σἑ; ὅθεν ηὐξάμην xaX πλείους ἰδεῖν ' καὶ εἰ μεγάλα
λέγειν, τοῦ πατρὸς ἀμείνους * ἀλλ᾽ οὖν εὐχομένῳ ῥά-
διον λέγειν ὅσα γε βούλεται, χαὶ µιμεῖσθαι τὸν Ἔκτο-
Qx' τὸν ἕταῖρον Δωρόθεον αὐτόν µε δοκεῖ παρόντα
προσάγειν ὑμῖν καὶ λέγειν ἄλλο μὲν οὐδὲν, πληρῶσαι΄
δὲ τοῦτο τὰς ἑλπίδας αὐτῷ παρέσχε τὰ ὑμέτερα δι-
ηγούμενος: εἰ δὲ χαὶ δι’ ἐμέ τι πλέον ἕξειν ἑλπίζει,
ὑμέτερον ἄν εἴη τοῦτον μὴ φευσθῆναι τῆς συγγνώ-
µης ΄ συστήσει δὰ τὸν νέον ὑμῖν καὶ τρόπος ὁμοίως
χαὶ σπουδὴ, ἄπερ εἰ ἣν αὐτὸν ἅμα τῇ θέᾳ παραστῆσαι
cag, οὐδὲν ἂν ἴσως ἔδει τῶν ἡμετέρων Υραμμµάτων"
νῦν δὲ δι ἐμὲ τὰ πρῶτα τιµῄήσας, ὕστερον οἶμαι

VH. GESSIO INSIGNI MEDICO.

Tuam epistolam in manibüs accipiens, ipsas Mu-
846 visus mihi sum accipere:prza voluptate amens
meique nescius : quemadmodum Delphii, cum velut ex
Hyperboreis advenit Apollo, prius muti, pleni re-
pente deo fiunt ; sic ego, omnia mirans, verhorum
venustatem, eorum ad invicem harmoniam, elucen-
tem ex omnibus decorem, sed prxsertim tuos affe-
cius quibus ad me ca devenerant. Permulia tibi
contingant bona. qui tantam mihi festivitatem fe-
cisti !: hirundo una, ut. aiunt, ver non facit, licet
praveniens hirundo ad id satis sit ; quod si alteram
adderem, et tertiam,et multas postea, ver mihi ta-
men non esset, sed neque ille Croesus, neque syiro
fluens Pactolus. Liberos tuos cum jucunditate vidi,

C et quasi per imaginem tibi denuo conjungebar ; unie

exoptavi et plures videre et si magna diccre licet,
patre meliores ; sed optanti facile est. quiecunqne
velit dicere, et Hectorem imitari. Dorotheum amicum
mihi videor presentem tibi sistere, nec aliquid aliud
dicere, sed eam illius spem implere quam tua nar-
rans oriri fecit. Si autem per me quidquam amplius
habere sperat, tuum erit illius desiderium non fil-
lere. Juvenem tibi yincient mores simul et diligen-
tia: qua si possibile esset, una cum corporis
habitu manifeste ostendere, nou forsan meis litteris
opus esset ; illum propter me primo cohonestatumn,
postea, credo, propter ipsum mirabere. Puto quo-
que amicum Anastasium beniguis teoculís conspi-
cere, veluti genus nostrum onine. Quid amplius di-

θαυµάσεις xaX $c. αὐτόν * οἶμαι δὲ καὶ ἑταῖρον "Ava- D cendum bomini jampridem amico et qui modo non

στάσιον εὐμενέσιν ὑμᾶς ἰδεῖν ὀφθαλμοῖς ὡς xai τὸ

minori benevolentia affici dicitur ?

ἡμέτερον γένος τί γὰρ δεῖ πλέον εἰπεῖν πρὸς ἄνδρα πάλαι τε xal φίλον xot νῦν οὐδὲν ἧττον εὐνοεῖν ῥρη-

μένον;
Π’. ZAXAPIA ΑΔΕΛΦΩ.

Ὡς ἔοιχεν, ὢ λῷστε, τῶν εἰς ἡμᾶς σχωµµάτων o5
ποτε παύῃ' μηδέ γε παύσαιο τούτων, ὦ πάντες θεοί"
ὡς ἐγὼ λεγομένων προσγελῶτε τούτοις γράµµασι, xat
πρὸς ὑμᾶς ἀφικνοῦμαι τῇ διανοίᾳ, καὶ λέχειν τι
ἑοχῶ πρὸς ἡμᾶς xaX λεγόντων ἀχούειν. Ωστ' εἰ σοι
µέλει τῆς ἓν τοῖς Υράµµασι χάριτος, µέλει δὲ πάν-
τως, βάλλ᾽ οὕτως, χαὶ μείζονα χαρίἰζεσθαι δόξεις, ff
€! pov παρεῖχες Κροίσῳ γενέσθαι’ χάλει δὰ πάλιν
δοφιστῆν, xal λέγε κρότων ἑἐρᾷν ' ὀφρύν τε προστίθει
xa τύφον, καὶ πᾶν ὃ τί σοι φίλον’ πολλάχις δὲ xal

Vili. ZACHARLE FRATRI.

Ut videre est, charissime, tuis in nos conviciis
non desistis : sed ne desistas, proh Deos omnes!
quia risum mihi movent qua in ulis titteris dicun-
tur, et ad vos cogitatione venio et mihi' videor vos
alloqui et audire. Ideoque si tibi cur: est littera-
fum gratia ( el maxime .est), feri denuo, mihique
magis gratum videbitur quam si me Creesum faceres ;
rursum sophistam voca el plausuum amatorem,
supercilium adde et superbiam et quidquid tibi
placuerit, Spe, cum sophistam diceres, intende-

2721

PRO€COPII GAZEI | -

9198

bas idem.esse id dicere ac. superbum vocare ; ego A σοφιστὴν εἰπὼν ἀπηλλάγης, ὡς ταυτὸν ὃν τ Ότο εἷ-

vero ariem meam non ejurabo. Quod si illius pro-
prium est in. superbiam extollere, ad te, credo,
pertinet qaoque artis exercitium ; sed pro tua re-
verentia tacebo. Forte mirum in modum es sophi-
«la, Οἱ rem experientia notam verbis decet celebrare.
Praterea silentio forsan in litteris transmisi οἱ
quieris flores et hirundines, et placidas maris mu-
lationes, οἱ formosum Adoaida, et Aphroditen ἱ]-
lam mirabiliter amantem, et doles quod. rosamnon
audis cujus gratiam jaududum miraris ; ego au-
tem nibil tale dicam, et prisertim tibi, ne rursus
derideus mc pulchri ignarum et soplistam voces.

IX. EPIPHANIO.

l'otens certe eras quemeunque. voluisses ad lo-
quendum velad tacendum ciendi, mihique videris
aliquid ejusdem modi facere ac si quis lyra quam
habet, quia ea uti didicerit, aut sonos eliceret aut
a pulsandis chordis abstineret, ad id quod melius
putaretur cito paratus, nec quidquam musicum di-
ceret, neque ipse neque ejus lyra. Sic te tacente
et ad nova prospiciente, tvistitia statim preimimur
εἰ silemus uos. olim amicissimi, nunc autem forte
amici. Sed unde hoc dulce ? Leges te cogunt elato
supercilio esse. Deinde eo quod legislatoris meutein
sumpseris et jam Romanorum res tibi videaris tua
sententia gerere, ideo tantum in modum supra 1108
extolleris. Sed si vix tibi superest pristiuze amicili:e

ratio aut memoria, utinam olim id evenerit ! Egoau- €

Lem qui tue lingua suavitatem uua cum hirundimbus
audivi, mente extollor, splendidiorque sol mihi lu-
cere viletur, et nunc milii vere adest ver ; sed mibi
sis semper henignus, nec amplius ad me infesiwus,
obliviusus amoru:n, venias.

X . SOSIANO.

Qui divitiarum est auans, nihil jucundi nisi de
ilis loquitur aut alios audit loquentes : quud si
illi aurum offeras, lionoris officia ei przstat : sic
quoque in armis qui egregium scutum — accepit,
id imagni pensat, et huc illuc circumferens, magis
Marte impletur. Viro, autem bono quid faciens gra-
uus eris magis nisi similes sibi viros videndos
offerens? Itaque, te. $ciens hujusmodi et esse na-
tu et. fleri velle, non. rectum arbitratus sum
Ubi essc ignotum scholasticum Diodorum, sed
eum àd te mitto et tibi do. (tu illum, ille te), utri-
que vestrum gratum facere. existinians, si invicem
experientia vos cognoveritis; uterque etiam me
Isudabit sciens qualia amicis prabbeo.

ο XI. JOANNI.

Eloquentissimus | Diodorus silentium iuter nos
solvet, et a te postulans ut scribas et meas ad. te
reddeus literas: ille enim est mihi amicus , et, te
àntequam. viderit, amabat: nostri etenim de te
3050101168 ad. (ο videndum excitant amorem. Vir

πεῖν καὶ ἁλακόύνα καλέσαι. ᾿Εγὼ δὲ τὴν ἐμὴν τέχνην
οὐκ ἀρνησαίμην ' εἰ δὲ ταύτης ἴδιον τὸ πρὸς ἆλανο-
νείαν ἑπαίρειν, καὶ gol. που µέτεστιν yov τῆς τέ-
χνης * ὥσιε δέδοιχα μῆ ὅσης ταύτης µετέχεις * ἁλ]ὰ
γὰρ αἶἰδοῖ τῇ πρὸς σὲ σιωπήσοµαι ΄ ἴσως δὲ θαυµμα-
στὸς elg σοφιστὴς (v^ xal τὸ ἔργον ἤδη θεώµενος
Giov ἑκπομπεῦσαι τῷ λόγῳ' εἶτα παρῖλθον σιγΏ xai
που ζητεῖς ἓν τοῖς Υράµµασι ἄνθη χαὶ χελιδόνος χαὶ
θαλάττης µεταθολην Ἅμερον, τόν τε "Αδωνιν τὸν
χαλὸν, xai τὴν Ἀφροδίτην ἐχείνην τὴν παραδόξως
ἐρῶσαν, xaX ὅτι μὴ τὸ ῥόδον ἀχοῦεις, καὶ τὴν ἐπ
αὑτῷ χάριν πάλαι θαυμάτεις * ἑγὼ δὲ τοιοῦτον οὐδὲν
ἂν εἴποιμι xal μάλιστά Ye πρὸς σἐ ’ μΏποτε «dv
γελάσας, ἁπειρόκαλόν µε xaX σοφιστῃν ὀνομάσῃς.
6’. ΡΠΙΦΑΝΙΦ.

Δεινὸς ἄρα τις 50a χκινεῖν ὃν ἂν ἑθέλῃς πρὸς X-
γουχαὶ σιωπἠν * καί pot δοχεῖς παραπλί{σιόν τι ποιεῖν,
ὥσπερ εἴ τις λύραν ἔχων, χεχρΏσθαι ταύτῃ μαθὼν,
vov μὲν ὑφαίνοι µέλο;, νῦν δὲ τῶν χρηυµάτων &nó-
σχοιτο" εἰ γάρ τι περὶ ταῦτα χρεῖττον νοµισθείη,
εὖθὺς πρὸς ἐχεῖνό vé ἐστι, καὶ οὐδὲν ἂν εἶποι µου-
σιχὸν, οὔτε αὐτὸς οὔτε dj λύρα” xal σον σιωπῶντὸς
fulw τοὺς τὰ κα'νότερα μεταθελημμένου σατηφεῖς
εὐθύς' xal σιωπῶντες οἱ πάλαι μὲν φίλτατοι, vov
δὲ ἴσως φίλοι * ἀλλ $69. ποθεν τὸ πρᾶγμά * οἱ νόµο:
o: παρασχευάζειν Ἱνάγχασαν σεμνὸν ταῖς ὀφρύσιν
ἀνέλχειν εἶτα φρόνημα νοµοθέτου λαθὼν, xa 6523;
{δη τὰ Ῥωμαίων ἄγειν 5f] dot, τοσο”τον ἡμῶν
κατετέρθης. 'AXX ἐπειδή σε µόλις ὑπεισῆλθε ττς
παλαιᾶς σννηθείας λόγος xa μνήμη, εἴθε μὲν xal
πάλαι víyove τοῦτο ὁ μέν γετῆς σῆς γλώτττς μετὰ
τῶν χελιδόνων ἡδύ τι φθεγγοµένης ἀχούσας, διαν-
ίσταμαι τῇ uf)" xai λαμπρότερόν pov τὸν fiiov
τροσ/άλλειν δοκῶ * χαὶ νῦν ὄντως Éap ἐμοί. Αλλὰ
γένοιο 20:15» ἡμῖν εὐμενὴς, καὶ μηχέτ᾽ ἕλθῃς πολς-
μιῶν, ἐρώτων ei; ?T0vv.

l'. ZOXIANQ.

E! τ'ς χρημάτων ἑστὶν ἐραστῆ:, οὐδὲν ἂν ἡδέως 1|
ταῦτα λέγοι, xai λεγόντων ἄλλων ἀκούσειεν ' εἰ δὲ
xal χρυσὸν ἄγων παράσχοις, ἔχει τὰ παρ) Exstwup
τιμης * οὕτωςδὲ ἓν ὅπλοις τὰ πράγματά χαλὴν οὕτως
ἁσπίδᾳ λαθὼν ἐφρόνησέ τι μέγα, xal x10: χἀχεῖσε
περιρέρων τὸ χτῆμα πλτγροῦται μᾶλλον τοῦ "Apso;.

p Ανδρὶ δὲ ἀγαθῷ «i πράττων ἄν τις χαρίσαιτο 1

παραπλησίους ἄνδρας παρέχων ἰδεῖν; "0θεν σε τοι-
οὗτον εἰδὼς καὶ γεγονέτα χαὶ εἶναι βουλόμενον, τὸν
σχολαστικὸν Αιόδωρον ἀγνοεῖν o6. pot πρέπον ἐφαί-
νετο, ἁλλ᾽ ἄγω χαὶ δίδωµι, σὺ μὲν ἐχεῖνον, ἐχεῖνος
δὲ σέ : ἁμφότερον' ὑμῖν νομίζω» χαριεῖσθαι, εἰ ἆλ-
λήλων Ev πείρα Ὑενήσεσθε;' ἑπαινέσει δὲ µε máv-
τως ἑχκάτερος, οἷα τοῖς Φίλοις προξενεῖν ἐπιστά-
μενος.
ΙΛ’. ΙΘΑΝΝΗ.
'Q λογιώτατο; Διόδωρος λύσις ἡμῖν ἔστω τῆς πρὸς

᾿ἀλλήλους σιγῆς * χαὶ σὲ γράφρειν ἐπαιτῶὼν, xal τὰ

παρ) ἡμῶν σοι ὃ,δούς: φίλος μὲν γὰρ οὗτος buó;-
Ίδη δὲ πρὶν Ιδεῖν καὶ cb; ἑραστῆς ἐτύγχανεν" οἱ γὰρ
ἐᾷ ἡμῶν λήγοι τὰ περὶ σοῦ διηγούμενοι «cS; civ

2729

EPISTOL £.

213!)

θέαν ἐπιοῦσι τὸν fpota* ὁ γὰρ ἀνὴῆρ ἑρωτικός ἐστι A ille egregiorum amans et bonos sedulo inquirens

τῶν χαλῶν, xal πολυπραγμονεῖ τοὺς ypnoro);*
ὥσπερ δεδιὼς uf, ποτέ τις τοιοῦτης ὢν διαλάθοι * καὶ
τί co: τὰ περ) τούτον λέγειν µε δεῖ: Πάντως γὰρ τῇ
πείρᾳ τοῦτο μαθὼν, ἑλάττω νοµίσεις τὸν ἔπαινον -
xai ἀσθενῃ μὲν χαλέσειας ῥήτορα, ὡς οὐδὲ τὰ mpos-
όντα λέγειν δυνἀάµενον.

IB'. AIOAQPQ.

Τοῦτο ἐχεῖνο ὃ xai προσδοχῶντί pot TíYovtv*
ὤμην γὰρ εὐθὺς ὡς ἐχεῖσε γενόμενος ἀρχόντων ὁρᾷν
βῆµα. χαὶ ῥητόρων χορὸν, xat προσφύγων οὐχ ἑπό-
µενον, πλτθήσῃ μὲν αὑτίχα φρονήματος * x&v λαλεῖν
τις ἐθέλῃ, µόνον οὐχ ἀνέςῃ τοῦ λέγοντος ' ἡμῶν δὲ
λόγος ἔσται βραχύς' χαὶ τί µοι τοὺς ἐν σχότῳ κχε-
χρυµµένους ἐχείνους λέξεις δήπου πάντως περὶ
ἡμῶν; El 6: χαμαὶ ἑρχομένοις προσείποις, οὐδὲ τοῦτο
θαυμάσαιμι τὸ αὐτὸ xal προσεδόχων καὶ γέγονε
τοῦτο τὼν καθ᾽ ὑμᾶς ῥητόρων τὸ φρόνημα; ol, τοὺς
ἅλλους πρόσφυγας χαλοῦσι xai τὰ xo^ ἑαυτοὺς ἆπο-
μ.μνήσχοντες πράγματα ᾽ καὶ vov δοχεῖς φίλους
ἡμᾶς εἰρῆσθαι, τὸ πρότερον οὐκ ἄξια χρίνας, ὥσπερ
εἰχὸς, àÀ ὅτι χρειττόνων ἁπορίχ, τοῖς παροῦσιν
ἐχρήσω * xal µεταμµέλει σοι παντὸς τοῦ χρόνου, ὃν
παρ ἡμῖν ἀναξίως δ.έτριθες ^ καὶ νῦν δέδοιχα Υγρά-
φων μὴ pb, τὴν rop! ἡμῶν δυσχεράνῃς ἐπιστολήν:
ἐγὼ δὲ σε καλῶς πράττειν εὐξαίμην ' κἂν δέῃ πά-
λιν καταφρονεῖσθαι, λυπηρὸν μὲν, οἴσομεν δ οὖν ὅμως
τῇ σῇ τύχη παραμυθούμενοι,

II'. ZAXAPIA KAI ΦΙΛΙΠπΠρ.

Της μὲν προλαθούσης σιωπῆς τὴν αἰτίαν ὁ χειμὼν
ἀποφερέσθω τὰ εἰωθότα λυπῶν' τῆς δ' ἐντεῦθεν, εἴ
τις ἄρα χαὶ γένοιτο, ὑμεῖς ἂν εἰχότως ὑπέχοιτε τὰς
εὐθύνας ' χαἰτοι γε ἡλίχον τοῖς παθοῦσιν πρᾶγμα
τῶν παίδων ἡ αιγὴ, πῶς ἄν τις παραστήσαι τοῖς μὴ
πρὸς πεῖραν ἐλθοῦσιν τοῦ πράγματος; μεῖς δ᾽
ἂν εἰδείητε πάντως πως Φίλοι διατεθέντες ἑρωτι-
κῶς * οὐ γὰρ ἂν τοσοῦτον Φρονῄσαιµι, ὡς xat αὐτὸς
οἴεσθαι παρ᾽ ὑμῶν ἀντερᾶσθαι: καίτοι εὐξαίμην οὖν
μοι τοῦτο γενέσθαι μᾶλλον f) πολλῷ χομᾷ» τῷ χρυσῷ
xaX ἡστινοσουν τύχης εἰς ἄκρον ἀφίχθαι: οὔτε γὰρ
ἂν ἔχαστος ῥᾳθυμεῖν οὐχ ἔχων διὰ τὸν πόθον ἐμοῦ
πάντως ἂν παραμυθείτω τὸν ἔρωτα" εἰ δὲ τοιοῦτο
μὲν οὐδὲν, ἔτι δὲ σιωπήσεσθε, κατηγορῄσω μὲν, τοι-
αντα παθών κρινεῖ δέ τι ἐρωτιχὸς διχαστῆς, καὶ
ψηφιεῖται ó τι χρὴ παθεῖν ὑμᾶς καὶἀποτίσαι... εὖ μὲν
παθεῖν ἀπο... ται iva. μὴ τὸν ἐρῶντά µε πάλιν... (1)
' ψηφιεῖται δὲ ὑμᾶς ἀποτίσαι τοιαῦτας ἐπιστολάς,

θεῖσθαι τὴν σιωπήν.

1δ’. BIKTOPI ΑΔΕΛλΦΡ.

Δέδεγμαι τὸ βιθλίον τὸ πρὸ τῆς πείρας ποθούµε-
yov * χει γὰρ τῇ μὲν ἐπιστολῇ θαυμαστὸν ἠλίχον,
τῷ δὲ πράγµατι ξένον φέρον οὐδὲν, ἁλλ' ὃ xal πολ-
λοῖς xal ποιχίλοις ἑσπούδασται ' σοῦ δὲ χάριν xal ὃ
τὸ βέλτιον εἰπεῖν σεσιγ{σθω: ἀλλ οὖν χείσεταί σοι
χάρις εἰς ἐμὴν μνήμην ἀνάγραπτος ' πλὴν οὐχ oa
παρὰ τῷ Παυσαν/ᾳ τῷ μὴ µέχρι παντὸς σωφρονοῦντι.
"0 μὲν γὰρ οὐδὲ [λαταιὰς αἰδεσθεὶς, οὐξὰ τρόπαια

ne quis bonus tibi sit ignotus. Sed quare de illo
tbi dicerem? nam experientia. doctus pejorein
judicares la:wlem οἱ me infirmuin vocares oratorein
qui et amplius essent, dicere non potuissem.

XIl,. DIODORO.

lllud mihi quod previderam aecidit: exisiina-
bai enim, simul ac illuc deveneris viderisque
principum tribunal, rhetorum chorum clieutiuim-
que non sequentem, te statim superbia esse re-
plendum, et, si quis ad te loqui voluerit, loquentem
non esse passurum . Sermoautem meus brevis erit :
et quid inihi dicis illos in tenebris abscouditos ?

B si autem humi ambulantes salutes , id. non mirer:

id quod previderam evenit, loquor «e ihetorum -
seeundum vos illorum superbia ; quippe qui alios
clientes vocant et negotia per te absoluta me-
morant. Et nunc videris nos diiisse prius awi-
cos, quod recte non judicaveris, quasi meliorum
inopia praesentibus usus fueris: preteriti quo-
que temporis te poeniteat, quod nobiscum indigue
consumpsisti; et nunc scribens vereor ne / nos-
tram epistolam moleste feras : ego tamen prospera
tibi precor, etiamsi oporterct me iterum doespici,
quod amarum essel, tua: autem fortune gratia
ferreus .
XIII. 2Α0ΠΑΒΙΑ4 ET PHILIPPO.

Prateriti silentii crimen ferat hiems, more
soliti contristans ; silenti autem illius quod nuuc
foret, vos rationem redderetis. Quantum autem
malum sit liberorum silentium, quis iis ostendet
qui nondum sunt experti? Vos prorsus scietis
cum ardenti amore capiemini. Non ego qui-
dem sic superbio ut a vobis redamari putem,
quod tamen mihi magis exoptarem quam plurimo
auro abundare et ad summum honoris fastigium
devenire; qui enim quiescere non haberet per
desiderium meum non posset! consolari amorem.
Si nilil hujusmodi fit et adhuc silebitis, arguawu
talia patiens; judicabit autem amans et declarabit
quid sit vobis patiendum et. exsolvendum... feli-
citer quidem pati... ne me rursus amor... judica-

D bit autem ves tot redditurus epistolas quam ut

praeteriti temporis silentium consolamini,

ὥστε τῷ πλήθει τοῦ προλαθόντος 4póvou παραμυ-

XIV. VICTORI FRATRI.

Volumen ante experientiam jam exoptatum re-
cepi. Mirabile enim quantum ex tua epistola vc-
nit, nihil tamen alieni reipsa adjunctum, sel
quod multis et diversis exoptatur; tui autem gra-
tja taceatur οἱ quod dicere melius. Tua gratia
in mea memoria absque litteris perdurabit ; secus ac
quod de Pausania qui in (inem sapiens non fuit:
neque enim Plaizas reveritus neque splendido tr .

NOTA.

(4) ln his lacunis perpauca verba legi nequeunt.
PATROL. GR. LXXXVII.

86

t.

PROCOPII GAZ

2.32

phieo, Barbaro tradidit à se salvatam Graeciam , A φίλαι προξδίδου Bapfóti) την δι) xj:09 σωθεῖσαν

quasi non. pateretur in. finem — se feiicem esse.
Tu vero propria memorans, non est quod non facias;
remanebit tua. gratia, noun. quidein prima, sed per
Jovem, pati multas priores, eL allera; una autem
gratia. ab iis qui beneficia acceperint, bonis satis
erit, id autem est, merninisse se beneficia acce-
pisse. Mihi vero contingat non eorum oblivisci
quibus voluntas est mili benefaciendi, licet non
ad rem deyeniat.
XV. DIODORO.

Adhuc taces? adhuc nosaspernaris? Te arhitrabar
in saturitatem venisse superbi, cui magnum vide-
tur silere; nos autem re ambitiosius utemur, quo
-upercilium propter silentiun elatum demittamus.
LE enim solitum. Statim ut Czisarem videris alte pro.
grederis et quod in sublime Persei alis non levaris,
irasceris; nostra autem consideranti parvum quid et
quasi nihil videntur. Itaque legem antiquam et ubi-
que potentem es transgressus: oportet enim, quande
quis, solitos relinquens, ad alios transcurrit, illum
primo litteris describere quomodo mare actus sil,
quie terra eum transmiserit, utrum bene successcrit,
u' rum benevolentia fuerit acceptus : quorum nihil tu
cixisti nec narrandum habebamus, sed me judice,
t isci^tts magis fuisti mutus, ne autem silentio ami-
«itia paulatim in oblivionem decidat, rem renovo et
tibi fio amicior; tu. vero, ut solebas, in amicitiam
apud nos, tua gratia. digni , jocare. Quod si quid
accidit tmolesti, ventis permittatur et humanarum

ieri. fertunz? qua nostra inque deque pertui'oare C
il-lectatur. et. rapida volutatione agit, niliil volens.

stibile aut immobile videre. Malum equidem cen
seo osse dolorem, mulio autem pejus iis qui spec-
11culo adfuerunt. Puella, | nondum propinquis
omuibus nota, pro tlialamo ad sepulcrum ducitur;
sponsi inanes spes; pactio niatrimonialis discerpta.
Miserum, ut. arbitror, et quod (leri non debuerit :
í orn autem in nos primum saviit fortuna, sed pluri-
mas jan alias patris eripuit, thalamum in funus
convertens, Quot homiues, spe elati per eam fa-
μία facti sunt! Sed nec sententia. vincit; simul
ας vult, fit; cedat philosophia et voluntas ; ali-
quid sit amplius iis qui incumbunt ... scire ferre
yaluera forinzg : iiror enim. ego illum qui dixit
s»pieater : Cum non eveniant que volumus, quie
eveniunt velimus, Abit. terram relinquens ut con-
jugi: mala et liberorum partus, si futuri essent ;
pratermitto 2etem nutricialia pericula et inter. fe-
heitatem timores, ne scilicet praesentibus bonis
excidatur; malis vite libera abit, viam vere latain
ingrediens et quam omnes nos ingredi oportet eo
quod nati sumus.

Ἑλλάδα, ὥσπερ οὐχ ἀνέχων εἰς τέλας εὐτυχῆς Erc-
μεῖναι ' σὺ δὲ τὰ οἰχεῖα πειριέπων, οὐδὲ 6 τι μὴ ὁρά.
σεις. Κείσεταί σοι τοίνυν ἡ χάρις οὐ πρώτη, pà Ata,
πρὸς πολλαϊς δὲ πρώταις ἑτέρα' µία δὲ πάρις παρὰ
τῶν εὖ παθόντων ἀργέσει τοῖς ἀγαθοῖς, μεμνῆσθαι
µόνον ὅτι πεπόνθασιν * ἐμοὶ δὲ Υένοιτο τὸ μτηξὲ τῶν
μέχρι βουλῆς εὐποιεῖν ἐθελόντων ἀμνημονεῖν' εἰ xal
μὴ πἐρας ἔσται τοῖς δόξουσιν.

15. ΔΙΟΔΩΡΟ,

Ἔτι σιγᾶς; ἔτι περιφρονεῖς τὰ ἡμέτερα ; KaY μὴν -
ὤμην σε πρὸς κόρον ἀφίχθαι φρονήµατος ' σεμνὸν
μὲν ἠγούμενον τὸ σιγᾶν, ἡμῶν δὲ φιλοτιµότερον χρη-
σοµένων τῷ πράνµατι, ἵνα xol νικήσωμεν ὀφρὺν

B διὰ cvy tv ἑπηρμένην ' τουτὶ γὰρ ἐχεῖνο τὸ σύνηθες.

"Άμα xai τὴν Καίσαρος εἶδες, xaX βαΐνεις ὑψοῦ xax
ἀγανακτεῖς, ὅτι μὴ Περσέως πτεροῖς αἴρῃ µέετέωρας *
τὰ δὲ ἡμέτερά σοι λογιζοµένῳ, μικρά τε ἔτι δοχεῖν
xai οὐδὲν ὅθεν σοι νόμος παλαιὺς xal πανταχοῦ
κρατῶν παρεθαϊἰνετο. Xph γὰρ ἐπειδάντις τοὺς συν-
{θεις καταλιπὼν ἐπ) ἀλλοδαποῖς ἰθύνοι τὸν δρόµον,
αὑτὸν εἶναι πρῶτον τὸν ἐπιστέλλοντα, ὁποῖον αὐτὸν
Ίγεν fj θάλαττα, ὅπως fj γη τοῦτο ὁδοιποροῦντα παρ-
έπεµπεν, εἰ χρηστῆς ἁπήλανε τύχης, εἰ τὸν αὐτὴν
εὐμενῶς ὑπεδέχετυ ΄ τούτων μὲν αὐτὸς Eng οὐδὲν,
οὐθ) uet; ἔχομεν διηγ{σασθαι/’ ἀλλὰ τυνὀμὸν µέρος,
αὑτῶν ἰχθύων γέγονας ἀφωνότερος' ἀλλ᾽ ἵνα μὲ τὰ
τῆς φιλίας τῇ σιγῇ πρὺς λήθην ἑλθόντα κατὰ μιχρὶν
ὑποῤῥέῃ, ἀνανεοῦμαι πάλιν τὸ πρᾶγμα χαὶ γίἰνομαὶ
σοι φιλανθρωπότερος" xal σὺ πρὸς φιλίαν παῖςε
πρὸς ἡμᾶς τὰ συνήθη xai τῆς oT; χάριτος ἄξια. Εἰ
66 τι γέγονε τῶν ἀνιώντων, αὓραις τοῦτο διδόσθω,
καὶ τῇ τύχῃ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων, Ἶτις ἓν-
τρυφῶσα τοῖς ἡμετέροις ἄνω χαὶ χά:ω μεταθεῖ va:
βραχεία ῥοπῇ µεταθάλλεται, μηδὲν ἐθέλουσα pat

πειν ἑστηχὺς καὶ ἀχίνητον' xax δεινὸν μὲν οἶμαι τὸ
πάθος, δεινότερον δὲ τοῖς εἰδόσι τὸ θέαμα’ χόὀρῃ µη-
δὲ τοῖς οἰχείοις ἅπασιν ἑγνωσμένη. ἐν πάντων ἕψεσιν
ἀντὶ παστάδος ἀγομένη πρὸς τάφον. Καὶ κεναὶ μὲν
ἐντεῦθεν µνηστΏρος ἐλπίδες, συγγραφὴ δὲ γαμήλιος
ἐπ᾽ αὐτῷ διεῤῥήγνυτο * δεινὰ μὲν οἶμαι ταῦτα, xal
οὖχ ὤφελε γενέσθᾳ.' πλὴν οὐχ ἐφ᾽ ἡμῶν πρῶτον f)
τύχη στρατεύεται, πολλὰς ἤδη που val ἄλλας ἕρπασε

D τῆς πατρίδος, xaX νυμφιχὸν θάλαμον εἰς θᾳΏνον

µετέθχλεν. "Í) πόσοι ταῖς ἁλπίσι τρυφῶντες, pube:
διὰ ταύττν ἐγένοντο” ἀλλ εὐδὲ τῇ φήφῳ ν.κᾷ ' xx:
ἅμα τ. θέλει καὶ γινεται ' νικἀσθω φιλοσοφία καὶ
γνώμη ΄ χοὶ ἕστω τι πλέον τοῖς ἀναχειμένοις τ i;
μούσαις τὸ φέρει εἰδέναι τὰς τύχας. θαυμάζω 35^
ἔγωγε xal τὸν εἰρηχότα σοφῶς ' ᾽Αλλ' ἐπειδὶ μὲ vi-
γεται ἃ θέλομεν, θελήσωμεν τὰ Y:vópeva * o yzzc:
τὴν γῆν ἀπολιποῦσα, χαὶ Ὑάμου xaxà xai παίδων

ὠξίνας, εἴποτε χαὶ ἐγένοντο" xal σωωπῶ τοὺς τῆς πειδοτροφίας χινδύνους, xai τὸν ἐν εὐτυχίᾳ ςόθον,

μὴ ποτε γένοιτο τὺν παρόντων διαμαρτεῖν - τῶν

6t συντρόφων τῷ p χαχῶν γενοµένη πάντων ἐλεύθε-

ῥος οἴχεται λεωφόρον ὄντως 605v, xal ἣν ὁδεῦσαι δεῖ πάντας, ἐπειδὴ καὶ γεγόναµεν.

XVI. EIDEM.
Nunc coguovi quanta ime prius injuria tuo si-
aeutio affeccris: quantum cnim me scribeus exhi-

16’. TQ AYTQ.
Nvv ἔγνων ὅσον ἠδίχδις πρότερον σιωτπῶν: ἐξ ὧν
γὰρ τὂφρανας Ypipuv, iw τούτων ὅλως οιγήνας

2:33

EPISTOL t.

21?

Aonst;: τὴν γὰρ ἐπιστολὴ» εἰς χεῖρας λαζὼν, πα A larasti, tantum taceus affligis. Tuam namque cpi-

λαιᾶς ἐμνὴσθην εὐδαιμονίας * σὲ παρεῖναι Ooxcev 5v
τοῖς γράµµασι, xal τι λέγειν ὡς παρόντι προηχῆτν *
καὶ τὰ μὲν εἶπον, τὰ δὲ λέγοντος ἀχούειν ἐδύχουν *
καὶ μόλις ἀνενεγκὼν, ἔγνων ὡς ὄναρ ἣν ἐχεῖνα, xaY
ἁπατήμεθα. Οὐχοῦν γράφε πολλάκις, (va τῖς 0faq
ἀποροῦντες, ὀνείρασιν εὐφρᾳ.νώμεθα * ἐπειδίπερ καὶ
δεινὸς Epacth; τῶν παιδικών ἀτυχῶν, χρηστὸν ὄναρ
εἶδε xai µεταθάλλεται’ ἀλλὰ δέδοικχ ταυτὶ λέγε'ν,
μη xaX νοµίσας àv, φρονΏματος ἐμπλγσθεὶς, καὶ
γένοιτο πάλιν σιγᾶν. νόµιζε τοίνυν εἶναι Φευδῆ *
xai μόνον λαλοῦντος ἀχούσομαι. Th, 65 φέροντα τὴν
ἐπιστολὴν ἀνεφψιὸν ὄντα χαὶ κηδεστὴν, εἴγε δξῖ τὸ
μᾶλλον εἰπεῖν, εὐμενέσιν ἰδὼν ὀφθαλμοῖς , χἂν δέῃ.
παᾳρασχὼν αὑτῷ ουμμαχοῦσαν τὴν γλῶτταν, ἐμοί τε
πᾶν διδόναι δόχει της χάριτος.

IZ. TQ ΑΥΤΟ.

"0215: ἀπήλαυσε παρ) ὑμῶν τῆς εὐποιίας ὁ xaM.e
Ζαχαρίας, αὑὐτός τε διηγεῖται, πολλάκις xal ἡμεῖς
ἀχηχόαμεν ' ἐδῆλου δὲ καὶ τὰ ὑμέτερα γράμματα,
πλὴν ἀλλά τῆς ἀληθείας ἑλάττονα * ὅπως ἂν, οἶμαι,
δόξης τὰ γρηστὰ σοιεῖν εἰδέναι μᾶλλον ἡ λέγειν *
ὕπερ οὐχ ἁπορία τοῦ λέγοντος, ἀλλὰ σώφρων albi
τὴν ἑαυτῆς ἀρετῆν ἐπιχρύπτουσα. Τὴν δὲ σὺν εἰς
ἡμᾶς σπουδην xat πρὶν γενέσθαι πᾶσι Bos xa
ξένου οὐδὲν ἡμῖν ἅπαντα ἃ μὲν ἂν ἐλπίσωμεν γενέ-
σθαι' καὶ μεγάλης οὔσης ἀεὶ τῆς ἑλπίδος, οὐχ
ἑλέγχει ταύττν dj πεῖρα * ἐγὼ μὲν οὖν καὶ πλείω λέ-
Σιν ἐθέλω * σὺ CÉ pe παίζει», cóx clo. ὅπως, ἡγῆ, xal
πι, ήσομαι τσοῦτον γάρ co: τὸ µέτριον, ὡς xal τὸν
ἀλτθῶς ἐπαινοῦντα παίζε.ν ἡγῇ ' ἐγὼ δὲ οὔτε παίζω»
τῖς ἁληθείας ἑξίστομαι, οὔτε ἀληθεύων τοῦ παίζειν,
ἡνίχα δή pov πρὸς τοὺς φιλοῦντα: ὁ λόγος. ὥστε
Ιδέχονυ] τοὺς ἐμοὺς ἑπαίνους * οὔτε γὰρ παντελῶς
τῶν ἀπεῤῥιμιένων et mao! ἐμοι.

1Η’. AQPOGEQ.

Δεινὸὺς ἄρα τι; Ἴσθα τὰ αμικρὰ μεγάλα ποιεῖν,
τα) ofc ἂν ἐθέλτς xat μοῦσαν διδόναι' καἰτοὶ ἑπαί-
vot; οὐχ οἷος ἐγὼ λέγειν, ἁλλ᾽ olov προτήχει γενέ-
σθχι' ἀλλὰ καὶ δι ὧν µοι τοὺς λήγους αἰτῶν, Αττικόν
τι φθέγΥῃ καὶ ταῖς χάρισιν ἀνειμένον πείθεις, ὡς
µήτε ἐχὼν εἶναι τούτους ἐκπέμγομεν, φόδῳ τοῦ μὴ
παρὰ G^ χριτῇ τοὺς ἐμοὺς ἑλέγχεσθχι παΐδας. Τὸ
χόρ ἡμέτερον παρ) εὐνοοῦσι μὲν δικασταῖς τυχὸν
ἴτως μέγα * παρεξετάξειν ὃΣ βουλομένοις ἑναντίον
ὀήξει * ἀλλά pot Yívoto τὸ πρότερον” ὡς τὴν σὴν
ἐπιστολὴν δεδιότες οἱ λόγοι, "Ea λανθάνειν, ὦ πάτερ,
πο; λάχις ἐθόων * ἐγὼ δὲ πολλάκις παρεμυθούμην
οἴχοθεν οἴχαδε φοιτῄήσειν ἑπαγγελλόμενος * ἐπάγεται
t τοὺτο πολίττς ὑμέτερος, ᾧ τὰ μουσῶν µέλει
Δωρόθεος ὄνομα αὐτῷ, xai Πελαγίου τούτον ἔπονο
μάςουσιν.

10’. ZAXAPIA KAT ΦΙΛΙΠΠΟ ASEAQOIE.

E5 vs τῶν ὑμετέρων γραμμάτων * ὡς πρὺς εὖὐνν-
pia? ὅσην ἡμῶν οἶδεν ἑπαίρειν τὴν γνύμην. Τί γὰρ
fà:o7 f| «θεγγομένων ἀχληύειν ὅτε παρεῖναί τις ἂν
αὐτῷ φθόγγοις προσηύξατο; ὡς ἔδει μὲν xoi πάλαι
τούτῳ τὴν τύχην ἐπινεῦσα:: visor) δ' ἄν ποτε xal

stolam in manibus aecipiens, pristine recordatus
sum felici:atis; te in tuis litteris adesse opinabar
et ad allequendum te velut presentem. exeitabar;
modo lequi, modo audire mihi videbar; ct vix
ferre poti, cum agnovi id esse somnium εἰ ime
failli. Sepius ergo scribe, ut, tuo corspectu. desti-
tutus, somniis saltem. gaudeam, Siquidem ardens
anatof, suis privatus. amicis, dulce somnium
vilet et seipsum fallit. Sed hzc dicens, timeo ue
vera esse putes et superbia pleuus denuo taceas:
cogita ergo folsa esse, quo te Sseinper audiam,
Qui autem. meam epistolam. ad te deferet, quo-
niam consobrinus et si quid amplius dicendum gceucr
μοι est, cum gratis accipias oculis, et, si ne-

B cesse, priestuns. et tux» lingue adjutorium, sum-

man mihi gratiam preestes ,
XVII. EI2EM.

Quanta apud te felicitate gavisus fuerit formosus
Zacharias, ipse nobis narravit et compluries audi -
vimus; {186 quoque liiteras monstrabat, veritate
Lumen. minores, quoniam, ut opinor, πιο] egre-
gii facere scis quam dicere, n.n ex sermonis. indi-
gentia, sed ex inodestia qux suam virtutem prue
denter occultat. Tuam autem. in. uos. diligenti
joipridem exsistentem omuibus clamo, et liie oin-
nia qu:e speramus niliil fo»e novum; quantacun-
que enim nos!ra spes, eani non fallet eventus, Ego

' quidem plura dicere velim, sed me, nescio cur,

jocori putabis ct tacebo : tanta. enim est tua 110-
destia ut veraciter laudantem jocari exis'imes; sed
neque joco a veritate disceda:m, neque vera diceus
a joco, quando ad amicos mihi erit serio; a me
igitur laudes suscipe : nunquam enim e memoria
nostra deciiles.

XVIII. DOROTIIEO.

Potens sane es de parvis magna facere et quibts
vis musas largiri. Sed non ipsum qui laudare pos-
sim, sed quoniam fleri potest dicam. ]n qui';us
litteris sermones a ime expetis, Attice dicis οἱ gratiis
persuades, ita ut adte non libens eos miserim,veritus
nempe ne, te judice, nati mei damnentur,. Apud ju-
dices enim faventes, aliquid forte essent ; sed vo-

D lentibus strictim examinor, nihil. Sed mihi is sis qui

antea, Tan. timentes epistolam, mei sermones
sxpins clamabant : Sine, ο pater, nos latere; ego
3utem eos consolabar promittens de domo sua in
domunm suam eos esse ituros, Incitat. quoque 10$
unus ex civibus musarum plarimum amans, cui no-
men Dorotheus ct Pelagius cognomen.

XIX. ZACHARLE ET PIilILIPPO, FRATRIBUS,

Feliciter vestrae littere :: quauta. J.etitia. meam
mentem. perfuderant! Quid cnim gratius quam
aulire, cum quis precatur sibi adesse? Jam pri-
dem oportebat fortunam id concedere, δοι nune
fiat οἱ bene eveniat vestra voluntate, Dii, in quan.

133 PROCOPII GAZAEI 2736
tum pro ipsis litteras nobis sint missurj, quibus A πρὸς πέρας ἕλθῃ ῥουλομένων ὑμῶν, ὦ θεο, &v ὅσιω
alter crimus Craesus pro deliciis, ejusque divitias — Ys μὴν µέλλουσιν ἀνθ᾽ ἑαυτῶν ἡμῖν χορηγεῖσθαι τὰ
babere videbimur et regis instar Magni nomen Ὡς γράμματα” ἅλλῳ μὲν γὰρ £v ἡδονῇ Κροίσῳ τε εἶναι
cipere. Qui hirundinem "νἰάεί, is ver adesse pro- — xai τἀχείνου χεχτησθαι, τῷ δὲ βασιλεῖ ὁ μέγας
nuntiat; ego autem vestram vocem audiens magis ἀχούειν ἀλλ' ὁ τὰς χελ.δόνας ἰδῶν, τὸ ἕαρ ἔχειν
ketabor quam Cresus jllis suis divitiis et rex ὀρίξετα,' ἐγὼ δὲ τῆς ὑμετέρας ἁπολαύων. φωνῆς,
magnus sub platanosedeus. Prohirundinibus mili vi- μεῖζον ἑφρόνουν fj, Κροῖσος ἐπὶ τοῖς ταλάντοις
debantur canere Mus: Cedo autem, ne voluptatem ἐχείνοις, χαὶ βασιλεὺς ὁ µέγας ὑπὸ τῇ πλατάνῳ χαθ-
uitis afferre volens, sophista in meis litteris forti — fjuevog * xal ἀντὶ τῶν χελιδόνων αὑτάς µοι προσ-
videar, et ne vos sinu]. ridentes illud more vestro ἀδσιν ἐδύκουν τὰς po32a;: ἀλλὰ γὰρ παύσοµαι, μὴ τη»
celebretis, Duplex tamen mihi fuit voluptas, vos si- ἡδονην ἄγαν ἐμφέρειν ἐθέλων, σοφιστῆς οὕτω που
mulalloqui; sicut qui in Delphos veuiebant, cum — cága δόξω Tcl; ypágupast* xal γελῶντες ἀλλήλοις
Apollini hymnum dicerent, Dianam quoque inlau- τοῦτο δὴ τὸ σύνηθες ὑμῖν ἐπίσης ὕψητε * πλὴν ὅτι
dibus illi consoeiabant ; idque magis Deos delec- — por διπλασίαν ἐνεποίει vh» ἡδονὴν τὺ χοινη προσ-
tabat, quam sir uterque seorsum laudatus. fuisset : ερεῖν bpiv: ὥσπερ τοὺς εἰς Δελφοὺς ἀφιχομένους,
Íratres enim cum essent, fratres quoque in hym- B ἐπειδὰν ὕμνον εἰπόντες ᾽Απόλλωνά τε Gyolsv τῷ

nis videri volebant.
δὲ xal τοὺς θεοὺς ηὔῦφραινε μᾶλλον, 1)

λόγῳ, xai "Αρτεμις ἅμα µέρος ἣν τῆς ᾠδῆς ^ τοῦτο

εἰ χαθ) αὑτόν τις ἀπολαδὼν ἑχάτερον ὕμνησεν ' ἁδελφο.

γὰρ ὄντες, xai ταῖς (Gal; τοιοῦτοι µένειν Ἰ,θούλοντο.

XX. ZACHARIL FRATRI.

Tu quidem horas amicis fugere quereris ; ego
autem eas iterum esse fugituras ; quid igitur taces ?
non enim sufficiens apologia alicujus facti crimen
[n se assumere ; sed qui, reus cum sit, c:eteros po-
μία vituperat, si. exteri non accusent. seipsum
accusat. Neque mihi adducas nostram Byzantii ra-
tionem in silentio vivendi ; mihi enim omnis tribus
testis est, multa se fuisse locutam, audivisse nihil.
Sed utinam adhue mihi esset clarum tribunal, judex-
que Atticus εἰ splendida Athenarum figura : cum

scilicet prospera sorte uteretur rhetorica. Plato c.

autem, dicam, non tulit eam feliciter agere: statiin
contra te accusatio. deferretur : adversus Graeciam
peccat rhetorica, qua constitute sunl civitates ;
nibilque praetermittitur corum quibus accusare vel-
les. Sed wihi des veniam paulisper efferri : jam enim
ira ei objurgationibus plenus sum. Etprimno: non
tacebo, judices : nihil enim pejus esse potest quam
cum vir sic maledicit illi rei qua tibi venit. quod
est : sic ille bonus de telocutus audet etiam et con-
tra rhetoricam dicere, ex qua illi vita beata οἱ
plausus ; ita sententia lata, ab ea victor vincitur
ei qua vincere datur. Platonem quoque testen
producit qui rhetoricam extremis malis devovit οἱ
in rhetores totus invehebatur. Hlc judicibus per
je edoctis, poenam non adderem. Polum et Calliclea
Alicens, Platonem dico : ille enim tibi eos fingit ve-
lut in dramate qua ex composito ihiter se conciuna-
verint, loquentes ; sii! autem comaedie Socraten
loqui sinas. .

K'. ZAXAPIA ΛΑΕΛΦΩ.

Σὺ μὲν ἐγχαλεῖς ὡς παρῴχοντο τοὺς ἑταίρους αἱ
ὥραι ' ἐγὼ δὲ ὡς xal πάρεισι πάλιν ' τί τοίνυν ἔτι
σ'γᾷς; OU γὰρ ἱχανὺν εἰς ἁπολογίαν, προ)αθεῖν τις
xi0' αὑτοῦ τινος ἔγχλημα' ἀλλ ὅστις ἔνοχος ὢν,
εἶτα τοῖς ἄλλοις µέμφεται, ἂν ἀφέλῃς τὸ δηύεν

τέρων χατηγορεῖν, ἑαυτὸν αἰτιᾶται' xal uf) uoi
πρόσφερε τὴν ἐν Βυζαντίῳ διαγωγὴν σιγώντων
ἡμῶν ' ἐμοὶ γὰρ χαὶ πάµφυλος µάρτυς αὗτη ὡς
πολλὰ μὲν Ελεγεν, Έχουσε ὃδ οὐδὲν. ἀλλ εἴθε µοι
πάλιν ἣν βῆμα σεμνὸν xai διχαστῆς ᾽Αττικὸς xal
σχῆμα λαμπρὸὺν ἸΑθτναι’ ὅτε ῥητοριχὴ μὲν ἐπι
σεμνῆς ἥχμαζε τύχης Πλάτων δὲ πῶς ἂν εἴποιμι
μετρίως οὐχ ἔφερεν εὐτυχοῦσαν' vpagh γὰρ àv
εὐθὺς ἀπέκειτο χατὰ coU * ὡς ἁδιχεῖν τὴν Ἑ λ)λάξα
ῥητοριχὴν, ἐφ᾽ fc ἑστίχασιν αἱ πόλει-, οὐδὲν elvat
τι θέλεις παρελθὼν, χατηγόρουν ΄ ἁλλά µοι μιχρὸν
δίδου νεανιεύεσθαι * Έδη γὰρ ὑπ ὀργΏς καὶ λόγων
κατηγορίας ἐμπτίπλαμαι ' καὶ τὴν ἀρχὴν οὐκ av
σιωπῄσαιµι, Οὐδὲν ἣν ἄρα δεινότερον, ὢ δ.κασταλ,
f| ὅταν ἄνθρωπος τοῦτο λέγῃ χακῶς ὅθεν αὐτῷ
προσῃλθεν, οἷος ἡμῖν ὁ χρηστὸς οὐτοσὶ λέγων περὶ
σοῦ χατὰ ῥητοριχῆς τολμᾷ τι xal φθέγγεσθαι ' ἑξῃης

αὐτῷ βίος εὐδαίμων xal φῆμαι" ὥστε xàv thv ψὴ- |
φον λάδῃ, νενίχηται ταύτῃ κρατῶν, ἐξ ἧς αὐτῷ τὸ;

νικᾷν ^ xal pápzvot γρῆται τῷ Πλάτωνι ὃς τὴν κ-
D τοριχὴν ἑσχάτῃ δέδωχε μοίρα, xal εἰς ἑητόρων ὕθριν

ἐχώρει τολύς ' ταῦτα µαθόντας τοὺς τῷ λόγῳ ót-
χαστὰς, οὐχ ἂν ἔτι προσθείην τὸ τίμημα. ἴιυλον ét
καὶ Καλλιχλέα Ἰέγων, προστίθει τοῦ Πλάτωνος»
τούτους γὰρ ἑαυτῷ ὃημ.ο,ργεῖ καθάπερ ἓν Opipar:
φθεγγοµένους, & δῆ συνέθεντο ’ εἰ δὲ μὴ, τὸν ἐν τὴ
γωμφδίᾳ δίδου Σωχράτην ἡγεῖσθαι (1).

NOTAE.

(4) Epistola qux» in editis est LII, iucipitque, Nov
ὄντως ἔγνων, οὐκ ἣν ἄρα λόγος ἀλλ ἔργον ἡ qium,
lacuuam pre se fert ju libris itemque in codice re-
gio Vat. 159, p. 251, b. sic ὃν Ev ταῖς εὐ... αχούειν,
xalxot γε, eic. Porro quae continuatur pars. epistole
in. libris et in przidicto codice sine dubio aliena est
ab hac epistola importuneque absuta. Bandinius ni-
hil aliu: adnotavit , nisi hanc episiolam — aliquan-
tum in medio diversam esse, scilicet a cod:ce Lau-

rentiano, Ecce autem in Vaticano. praistante 200.
(p. 106) qui inibi tot iueditas Procopii epistol.s
suppeditat, tà. se habet genuina ejus epistole clau-
sula (ueque aliter in Lsurentiano codice legi augu-
ror) ὃν £y ταῖς εὐτυχίαις μᾶλλον ὁρῷ μρετριώτερον”»
ὅθεν ἀεὶ xai τὰ µείζω προσδέχοµαι ' τοῖς γὰρ τοιού-
τοις ἐπιμετρεῖται πάντως ἡ τ.χη, μηδὲγ τῶν προλα-
θύντων βασχαίνουσα. Sequitur epistola ; Δέχου τὴν
5120092329 ἑπ.στολήν,

—À

2:31

KV. TO ΑΥΤΟ.
Δέχου τὴν παρουσαν ἐπιστολὴν, χρονίαν μὲν, ἁλλ᾽
ὅμως θαῤῥοῦσαν, ὅτι παρὰ φίλων ἀφῖκται ' οὐχοῦν
μὴ φεύσῃς αὐτὴν τῆς ἑλπίδος, ἀποστρεφόμενός τε
x.i τὰς ὀφρῦς συνάγων aot] * ἐπεὶ xal τοὺς ἑρῶντάς
ca3t χρόνῳ xai μόλις ἐπιτυχόντας, ὑπὸ τῆς παρούσης
Γδονῆς τῶν προλαθόντων πόνων ἐπ͵λανθάνεσθαι ' ci
δὲ σχυθρωπὺς πρὸς ταύτην Φανείης, λυπηρὸν μὲν
ὅλον, λέξω ὃ’ ὅμως * δέδοιχα γὰρ μὴ οὐδὲ ἄλλη πρὸς
| σὰ ῥᾳδίως ἀφίξεται, ὑδειστέν τε νοµίζουσα, xai «hv

προλ.θοῦσαν οἷα πέπονθε λογιζοµένη.

KB'. 60MA ΛΑΕΛΦῃ.
Ἔλικα τῶν ὑμετέρων γραμμάτων μετειληφὼς, οὗ

µένεω ἓφ᾽ olg που xai πρότερ»ν, ἀλλὰ τρυφᾶν τῷ

καιρῷ xat ἕρμαιον ἡγείσθαι την ἀφορμήν. 'IóoU
γάρ σοι τῶν αἰτούντων ἑξαίφνης ἐγώ) σὺ δὲ τὸ τόχος,
o' pat; θαυμάζων, ταχὺ τὸ τῆς χωμῳδίας ἑρεῖς : ἀλλ
ἐγὼ δεινὸν Ἠγούμην εἰ τὸν χρόνον περιαχοπῶν, οὐχ
αἰτῆσω θᾶττον ὃ xal σοὶ διδόναι χἀμοὶ λαθεῖν εὖ-
πρεπές. Αἰνείας γὰρ ὁ τὴν ἐπιστολὴν ἡμῶν ἔπιδι-
δοὺς, πολίττς ἐστὶν ἡμέτερος, ὃν εὐτυχεῖν βούλομαι
δι ὑμῶν. Γένους τε γὰρ ἔχει χαλῶς, καὶ τὸν τρόπον
ἑστιν ἐλεύθερος, καὶ τέχνην olóc τοὺς νόµους ' βού-
Aetas δὲ τοσοῦτον ἀπολαύσιν τῆς τέχνης, ὡς θεῷ, xal
τὴν γνώμην µένειν ἐλεύθερον οὗ γὰρ οἶδε χέρδος
τοσοῦτον εὐφραίνειν, μὴ μετὰ διχαίου γενόμµενον.
Πάρεστι δὲ «5010 xaX τῇ πείἰρᾳ μαθεῖν * πόλεων γάρ
τινων ἐπὶ τοῖς διχαίοις προξεθληµένος, xal τὴν Ex-
δίχου προσηγορίαν λαθὼν, οὗτος ἐμιμήσατρ τοὺς νό-
μους, ὥστε καὶ συχοφάντου φύσιν ἑνίχησεν ΄ οὐδεὶς
Υὰρ οὐξόλου οὐδὲ ἁδίχως ἐμέμφατο, ἀλλὰ τοῦτο τάχα
xa γέλως ἑδόγει τοῖς ἄρχουσι πρὸ ὑμῶν * μόνου γὰρ
σαν τοῦ λαθεῖν. 6 δὲ τῶν διδόντων οὐκ ἣν. ὅθεν
ὁ μὲν ἐπαύετο, ἕτεροι δὲ ἦσαν, ὡς εἰχὸς, ἄξια δρῶντες
Ow ἑδεδώκεισαν ' βούλεται δὲ νῦν ἐπὶ τῆς αὐτῆς
τύχης γενέσθαι, δωρεὰν ὑμῖν προσάγων τὸ διχαίαν
ἔχειν τὴν γνώμην ' ρά σοι τοῦ αἶτεῖν ἐν μητρὺς
ἠχόντων χατάρχοµαι; οὐχοῦν εἰ θαυμάζεις τὴν at-
τησιν, τίµα ταύτην τοῖς λόχοις.

KT'. TQ ΑΥΤΑ.

Ἐνώ σου τὴν ἐπιστολην ἀσμένως ἰδὼν, ὥσπερ
εἰχὸς, ἐπαινεῖν δὲ πρὸς ἀξίαν οὐκ ἔχων, μικροῦ δεῖν
σοι την αὑτὴν ἀντεπέθηχα, τοὐπιγραμμένον µετα-
/θαλών ' οἷς γὰρ τὰμὰ θανμάζων ἐπέστειλας, τῶν
σῶν ἐπαίνων ἀχούειν ἐδόχουν. Kal uol τι παραπλ]-
σιον ἐδόχεις ποιεῖν, ὡς ἂν εἰ καὶ τὸν θερσίτην ἐθαύ-
µαζεν ὁ Ντρεὺς, ὃς Χάλλιστος ἀνῆρ ὑπὸ Ἴλιον 3:06.
"0θεν αἰδώς pov προσέπιπτὲ τῶν ἑπαίνων ' πλὴν οὐχ
ὥστε μὴ χαίρειν τῷ πράγματι ᾿ dj γὰρ ἐπιστολὴ 6c
ὧν δήθεν ἐπῄν-ι τὰ ἐμὰ, ὡραϊκετή τε xal πρὸς
µείζω πόθον ἐχίνει τὸν ἑραστήν. ᾽Αλλὰ xal τὴν
πρεσθεἰαῦ οὐ μετρίως ἐπῆρα τοῖς γράμμασιν * el δὲ
πρεσθεύων ἐπαινοῦμαι, τὶς ἂν εἴην αὐτὸς ἐπινεύ-
σας; ὅθεν γὰρ μεῖζον τοῦ αἰτεῖν τὸ διλόναι, τοσοῦτ.ν
ἀρετῆς λόγον ὁ διδόναι µέλλων τὸν ἠτηχότα νικᾷ.
Ὁ δὲ λογιώτατος Αἰνείας ὡς ἤδη λαθὼν ἀἄνυμ-
vel: Ίδη γὰρ ἡμῶν εἰς πεῖραν ἑλθὼν, ἓν ἴσῳ
τὸ μέλλον τῷ πραχθέντι λογίδεται εἰ δὲ πρὶν

EPISTOL.E.

3138

XXI. EIDEM.

Hanc accipe epistolam tarde quidem venientem,
sed tamen confidentem seex amico venire, Eam
igitur ne spe defraudes, nec despicias nec adver-
sus eau supercilia moveas. Siquidem dicuntur ama-
tores, tempore vix arrepto, praeteritorum — pr:w
prisenti voluptate oblivisci malorum. Si aatem du-
rus in eam esses, Christo oiinino, non tameu ta-
cebo : vereor etenim ut jam altera ad te facile eat.
Te putans injuriosum et qua passa fuerit prior
secum reputans,

XXII. TIIOMAE FRATRI.

Mihi visum est, vestrarum litterarum cognitione
habita, non stare iis quibus forsan et primum, sed
frui occasione , el tanquam lucrum existimare tem-
pus opportunum : ecce enini tibi el numero postu-
launtium adsum subito : tu vero celeritatem tiran,
opinor, illud comicum dices : sed cgo miftui exi-
stimassem quod tempus circumspiciens, non petis-
sem citius quod et tibi darc et inihi accipere conve-
nit. Ziueas enim. qui nostram epistolam porrigit,
concivis est noster, quem per vos bonam sortiri
fortunam volo : bouo genere natus, conditione li-
bera est, et quoad artem novit leges : vult preeser-
tim frui arte, ut mihi videtur, et in sententiis re-
manere liber: non enim cogitat lucrum tantum
delectare, nou cum justitia perceptum : constat et
illud experientia didicisse : urbium enim quarum-
dam pro juribus prepositus, et defensoris munere
suscepto iste leges simulavit ita ut et sycophantae
naturam superaverit : nullus enim ullo modo neque
injuste incusavit, sed illud forsau et irrisio videba-
tur illis qui ante vos imperabant : solum enim ac-
cipere noverant : ille autem inter dantes non erat :
ideo iste quiescebat, alii vero faciebant ut convenit,
digna iis que dederant : vult autem nunc eamdem
arlem exercere donum vobis offerens justam habere
sententiam : num 4 te petere quz ex matre ve-
niunt, incipio ? Tgitur si miraris petitionem, verere
illam sermonibus.
XXIII, EIDEM.

Ego tuam epistolam libenter vidi υἱ convenit,
cum autem laudare secundum meritum non habe-
rem, parum abfuit quin tibi eamdem remitierem,

D scriptura mutata : per eos enim quibus mea mi-

rans per litteras misisti, tuas laudes audire vide-
bar; et mihi aliquid simile videbaris faeere illi qui
mirabatur Thersitem Nereo, pulcherrimo virum
qui sub llium venerunt : ideo pudor me superfou-
debat illarum laudum : non excerpto quod res non
mihi afferret gaudium : epistola enim ab iis quibus
scilicet laudabat mea, oruabatur et ad majus desi-
derium excitabat amicum : si eniin legatos mittens
laudor, quis essem ipse appelleus? lgitur eo magis
quod nobilius est dare quam petere, virtutis ra-
tionem qui dare debet przstat. illo qui petiit : fa-
cundissimus autem ZEneas periude ac si jam acce-
pisset cautat : cum enim jam nostrum in experien-
tiam venerit, :wque futurum ac perac:um af ^

2139

PROCOPII GAZ.EI

2740

si vero antequam accipiat, succlamet, quid esset si A λαβεῖν κτρύττει, τίς ἂν γένοιτο τοῦ ποθουµένου τυ-

quod desiderat obtinuerit? Et olim. tua. referens
. superaddet omnino, ita ut celeriter. duplicare ne-
cesse esset gratias : optimum vero Megan, si pos-
sibile esset eadem die institncre inter rhetores,
non nobis necessaria foret secunda dies.
XXIV. ZACHARUE ET PIILIPPO FRATRIBUS.
Admirabilem Julianum. et aliter quidem dilige-
ham : idoneus enim attrahendi ad labores prospere
cedestem przter. desiderium : at multo wagis dele-
ciatus. sum quod. ex. vestris litteris mihi nata est
occasio : istum enim si reprchendissem, ad Cinny-
ram esse visus essem : postulat aute: difficile nihil:
sed huic me adesse et illie volens, per vos sperat
illud fieri, quod et ego omnino : at ego nihil utpote
non prasens poteram 7 quoad consistorianum quid
sit iguoro : Romanum. enim per orbem effundit
meam famawm : per vos autem et nomen mihi pla-
cet, et divinum vere ipsum vellen esse : et vereor
appellatioueu, cujus officium est milii incognitum :
si vero οἱ evecta fuit tibi ad majus fortuna, per-
ine lamen ob novisti in. pristinis operibus, ne
lirasonem cou-isiorianum te appellem.

XXV. ZACHARLE.

Patria, eum. Deo etiam sit additum, benevolis
vidit nos oculis : amicos enim obtulit quales opta-
ham vi-lere : brevi autem interrupta theatra ad me
compulit οἱ plausus. concitabat : εἰ me quaedam
fama praveuiens per omnia. celebrabat ora, ita ut

U

et juvenescere videar : et mens exaltata. est plaiusi- 0

bus, et sophisticum | aliquid &ne arte habebam, ut
ipse diceres : tu quidem igitur cavillare similia :
ego autem rou Lolerabo non. clarus esse, et fastum
snperextollere, οἱ legem artis ineie sequi ;. qua
quidem igitur mihi per jocum dieta sint, ut tibi el
«avillandi ut mos. est, priebeam : te
enim juvat me cavillari, illud habe notum, alios,
Wultis laudibus cumulare,

XXVI. PHILIPPO FAATRU,

Ecce tibi οἱ iterum alias mitto. Jitteras; quid
passus nescio, iterum siles ; si enim quieti non va-
care dicis, sed tibi omnimode ars lucrum affert,
mirum quidem opinor quod ne brevi quidem tem-
pore per totum annum nobis temetipsum prabue-
ris : sed congaudeo tecum quod. in negoliis verse-
ris: si vero propter divitis, nisi propter artem
siles, congratulor tibi ea de re : non. tamen. vel-
lem te tantum. ditescere ut. supra nos extollaris,
nec anplius videas eos qui erant. olim amicissimi :
et certe inhiavimus ate litteras : et ad mare pros-
picinius, non. minus ac Philis. Demophontem vo-
cans injustum et amori correspondere nescientem :
cutn ille sponsus esset recenter. et Phillidi atnorem
augeret, abiit thalamum uuptialem relinquens : ista
a*men iidem augebat sua. vice spes prabens : nt

£utei igitur vices rependit et obiit, ille quidem
statim clamavit, et Phillida sua vice non vidit :
luilis autem ad mare versa. flebat, et naves nume-

miatertan

D

χών ; Xx2l ποτε τὰ σὰ διηγούμενος προσθέσει πάντως,
ὡς xai τῷ τάχει διπλασιάςειν ἔδει τὰς χάριτας" τὸν
üt βέλτιστον Μέγαν, εἴπερ οἷόν τε fjv αὐθήμερον
µετασχευάνειν εἰς ῥήτορας, οὐκ ἂν ἡμῖν ἔδει δευ-
τέρας ἡμέρας.

KA'. ZAXAPIA ΚΑΙ ΦΙΛΙΠΗΩ ΑΔΕΛΊΟΙΣ.

Τὸν θαυμαστὸν Ἰουλιανὸν χαὶ ἄλλως μὲν Σγάπων '
ἱχανὸς γὰρ ἑφέλκεσθαι πόνους εὐτυγοῦντα πρὸς
πόθον’ πολὺ δὲ μᾶλλον ἥσθην ὅτι µο; καὶ πρὸς ope -
τέρων γραμμάτων γέγονε πρόφασις. Τούτου γὰρ εἴ
ποτε λαθοίµτν, ἐπὶ τὸν Κιννύραν εἶναι δοχῶ * αἰτ.ῖ
CE δυσχερὲς οὐδέν' ὀλλὰ τῷ ps παρεῖναι χλκεῖσε
βονλόμενος, δι᾽ ὑμῶν ἑλπίζει τοῦτο γενέσθαι, ὅπερ
πάντως κἀγώ * ἐγὼ δὲ οὐδὲν ἂν ü τι μὴ παρὼν ἐγι-
νόµην΄ τὸ δὲ κονσιστόριον, ὃ τι µέν ἐστιν dvo»
Ῥωμαϊχῷ γὰρ χύσμφ προσέάλλει τὴν ἐμὴν ἀχοῖν *
δι) ὑμᾶς δὲ xaX τοῦνομα quA, καὶ θεῖον ὄντως αὐτὸ
βουλαίμτν ὑπάρχειν * xa τιμῶ προσηγορίαν, ὃς τὸ
ἔργον Ἠγνόησα. Ei δὲ xaY µεταθέδληταί σοι πρὸὶς τὸ
μεῖζον dj τύχη. ἀλλὰ µένε ὅπερ οἶσθα πάλαι τοῖς
ἔργοις, ἵνα uf, σε ἁλαζόνα κχονσιατοριανδν ὁνο-
μάσω.

e

ΚΕ’. ZAXAPIA.

'H πατρὶς, σὺν :0 05 εἰρήσθω, εὑμενέσιν εἶδεν
ἡμᾶς ὀφθαλμοῖς' τοὺς Υὰρ ἑπιτηδείους παρέστησεν
ὁπρίους ηὐχόμην ἰδεῖν' βραχὺ ὃξ διαλιποῦσα θέατρά
μοι συνΏγε xal χρότους Exivet * xal µέτις φήμη λα-
θοῦσα διὰ πάντων Ὦλε στοµάτων. εἴ τί που xal
νεανιευεσθαι δοκῶ * xal τὸν νοῦν ἐπήρθη τοῖς χρό-
τοις, γα) τὸ σοφιστιχὸν ἀτεχνῶς ἔχειν, ὡς ἂν αὐτὸς
εἶποις * σὺ μὲν οὖν σχῶπτε τοιαῦτα” ἑγὼ δὲ olx
ἀνέξομαι μὴ οὗ λαμπρὸ; elvat, χαὶ τὴν ὀερὺν ἄνω
φέρειν, καὶ τῷ τῆς ἐμῆς τέχνης ἔπεσθα, νόμς,.
Ἱαῦτα piv οὖν pot πεπαἰχθω, ὡς ἄν σοι xai τοῦ
σχώπτειν συνίθως Όλην παράσχω * εὑφραίνεις Υόρ
µε σχώπτων, εὖ ἴσθι, T] πολλοῖς ἑπαίνοις βάλλοντες
ἕτεροι,

KG'*. ΦΙΛΙΠΠΟ AAEATQ.

Ἰδού σοι χοὶ πάλιν ἕτερα γράμματα ^ τί ταρὼν
οὐχ οἶδα, πάλιν σιγᾶς * εἰ μὲν γὰρ σχολὴν οὐχ ἄγειν
ἐρεῖς, ἀλλά σοι διὰ παντὸς f) τέχνη φέρει τι χέρδο;,
δεινὸν μὲν, οἶμα:ι, δεινὸν, εἰ μηδὲ ῥραγὺ τοῦ παντς
ἔτους ἡμῖν πἸρέχεις σεαυτόν ^ ἁλλ' οὖν συν 1δυμοί
Yícot τῆς ἀσχολίας. El δὲ τ)ουτῶν, ἄλ]ως ἀπὸ τες
τέχνης σιγᾷς, συγχαίρω μέν sot xal τούτου ' οὗ zv
ἐβουλόμην σε τοσούυτον πλουτεῖν ὡς καθ) ἡμῶν ἔπτΏς-
θαι, xal μηχετ εἰδένα: τοὺς πάλαι φιλτάτους *
τοι χεχἠ»αμέν Yi σου τοῖς γράµµασι’ xat πρὸς xtv
θάλατταν ὁρῶμεν, οὐχ ἧττον P, Φυλλὶς τὸν Αηκοςον-
53 χαλοῦσα τὸν ἅδικον ἐγεῖνον καὶ ἀντερᾶν olx ci-
δίτα : ὃς ἐπειδῃ νυµφ[ος ἦν ἁρτίως καὶ τῦσει τῇ
Φυλλίδι τὸν ἔρωτα, ᾧχητο τὴν παστάδα κατα) ττών ’
Tj μὴν ὡς f Set πάλιν ἐλπίδας διδοὺς ' ὡς 6 οὖν ἁμςί-
φῦη καὶ (,n:o, ὁ μὲν εὐθὺυς μµετεθοήΏη, αοὶ την
Φυλλίδα πάλιν οὐχ εἶδεν' ἡ δὲ πρὺς θόλατταν ἐδά -
χρ0ὲ, καὶ τὰς ὀλχάδας Ἰλείθμει µῆ ποτέ τις αὐτῦν
τὸν Αημοτῶντα κομἰνριτο, ᾽Ἁλλὰ γὰρ τὸ καθ fpi,

29 ie
x2í-

21il

EPISTOL E.

2112

οἶμαι, δεινότερὀν ἐστιν * ὁ μὲν γὰρ οὐκ ἴθελεν ἔτι A rabat ne qua ex ipsis Demoplioutem transveheret -

παρεῖναι, σὺ δὲ οὗ μαχρὰν ἁπὼν ἐπιστέλλειν.

KZ'. KONXTANTIQ.

"Ett παρὰ τὸν Νεῖλον οἰκῶν τὴ» χαλὴν ἐχείνην
ἐπιστολὴν ἑδεζάμην ' oov δὲ περὶ ταύτης συνέδη,
οὗ κχαλῶὼς ἂν ἔχοι σιγῇ παρελθεῖν. Ὡς Υὰρ ἐπέδωκέ
uev ταύτην Ó φέρων, xaX προσετίθει δὲ χαὶ πόθεν,
πάσχω τι πάθος ἐρώντων. Βραχὺ γὰρ ἀποπλανηθεὶς
v?) εἰκύτος, ἤδη σε xaX πχρεϊναί µοι πάντως ἑδόχουν"
καὶ τοίνυν, à φίλτατε βροτῶν, ἔφην ὡς ἀἁπὼν ἄγαν
ἑλύπεις ' xal vuv ποθοῦσιν ἀφῖξα.. Ὡς τὰ δὲ τοιαῦτα
πλλλάχις εἶπον, τοῖς παροῦσιν ὑποφίαν παρέχων
τοῦ πράγματος * Καὶ δῃ τί πάσχεις, ἔφησαν; οὐ γὰρ
δή σοι καὶ παρὼν ἐκεῖνος τυγχάνει ’ εἰς δὲ μνήμην
ἐλθὼν ἐμαυτοῦ ἠνιάθην, οἷα δἠ τις ἐκπεσὼν τῆς
τοιαύτης ἑλπίδος, χαὶ βραχὺ δαχρύσας ἔγνων ὁποῖον
ἔρως ἰσχύει, xat ὅτι πλάνη τις ἣν πορἀμυθουµένη
τὸν λογισµόν * ὡς δὲ τὴν ἐπιστολὴν ἀναλύσας ἐσχό-
πουν, ἤσθην τοσοῦτον ὡς ὅτε τοῦ παρόντος ἑχὼν
ἀφιστάμην, ph xat πάλιν mo tz εἰπὼν, καὶ ὁ τῶν
μδλλόντων µε κατέπειγξ πόθος.

ΚΗ’. OYATIIQ. [Band. OAYMIIQ.]

Τὸν θαυμαστὸν Στρατήγιον xai πρότερον Ίδη
CU, νῦν ἔτι xal μᾶλλον ἠγάπησα, διότι τῶν πρὺς
ἀλλήλους ἡμῖν γραμμάτων ὑπῆρξεν ὑπόθεσις ’ thv
Υὰρ προτέραν σιωπῖν µεταστήσας, δέδωχεν ἡμῖν

εἰπεῖν τι πρὸς σὲ" καὶ φθεγγοµένου πάλιν ἀχούσας. ς

Ei δὲ xaX cot xa0' ἡδονὴν τὰ ἡμέτερα γράμματα,
τίµα δὰ τούτων τὴν αἰτίαν, Έδη μὲν ὑμῖν χάριν
ἡμολογοῦντα tT; προλαθούσης σπονυδῆς, μᾶλλον δὲ
χηρύξαντα την εὑερχεσίαν, εἰ πρὸς τέλος ἑνέγχοι
ttv χάριν: ἀλλ ἐπίδειξαί τι νεανικὸν κατὰ τῶν
ἀδικούντων», ὅπως ἂν αἴσθοιντο πάντες, οἵους ἄρα
κοὺς φίλους ἔχων ἐλάνθανον' τλν δὲ ὑμέτερον ἀδελ-
φὸν xai πρὶν μὲν ἰδεῖν Ππιστάμην ' Σγνώρισε γάρ

"got τοῦτον πολλάκις ἡ φήμη * νυν) δὲ μᾶλλον ἐθαύ-

άρον e

pasa τῇ r2lpa µαθών * xal τοῦτο liv σε δι ἑτέρου
σώματος ἔχειν ἡγούμην ' καὶ μαχκρὰν ἀπὼν, δι᾽
ἄλλης ἡμῖν εἰχύνος ἐδόχεις παρεῖναι.

Κθ.. ΣΩΣΙΑΝΟ.

sed quod inter nos, opinor, non minus mirum est :
unus enim non volebat adhuc prodire, tu vero non
inittere procul absens litteras.

XXVH. CONSTANTINO.

Adhuc apud Nilum habitans pulchras has accepi
litteras : quod autem de illis accidit, uon bene es-
set silentio przterire : ut enim mihi tradidit illas
qui ferebat, et addidit unde essent, me. subiit ali-
quis amantium affectus : subito enim prxter mo-
dum aberrans, jam te et adesse mihi omnino pu-
tabam : οἱ ideo, o charissime mortalium, inquie-
bam quam absens nimiam inferebas tristitiam] et
nunc ad te desiderantes venisti : ita et similia saepe

B iterabam, przsentibus rei suspicionem priebens :

quid igitur pateris, dicebant ? non enim certe tibi
οἱ preseus iste occurrit : mente autem recepta
motus evasi tanquam aliquis e tanta spe detur-
batus, οἱ subito lacrymans, agnovi quanta vi pollet
amor, et esse aberrationem quamdam qua ratio
levatur : cum autem. epistolam solvens cousidera-
bam, delectatus sum perinde ac. si a presente li-
bens rccederem, quem et iterum siepe non fuisset
allocutus, et futuri me sollicitavit desiderium.
XXVIII. ULPIO.

Mirabilem strategium et antea jam amons, uunc
et adhuc magis diligo, quia uobis ad invicem a
litteris exorta est occasio : primum enim silentium
abrumpens tradidit nobis viam aliquid tibi di-
cendi: et loquentem vice tua audisti : si vero tihi
voluptati fuerint nostr» littere, observantia cola
illarum causam, jam quidem vobis gratiam prof-
lentem przvenientis studii, magis autem. annun-
tiantem beneficentiam, ad flnem gratiam 2dduetu-
ram ; sed ostendisti aliquid forte contra injustitiam
committentes, ut omnes scirent quales inscius ba-
berem amicos: vestrum autem fratren et aute-
quam hunc viderem cognoscebam : manifestavit
enim illum mihi srpe fama: nunc autem magis
miror cum experientia novi : quain videus te per
alterum corpus habere existimabaw, οἱ quanquam
longe absis, nobis adesse per alium speciem vide-
baris.

XXIX. SOSIANO.

"Expsm: κἀμὲ θαῤῥοῦντα, χαίρειν αἰτεῖν παρὰ D — Decebatme confidentem salutem a te petere : et te

τοῦ. xa σὰ προθύµως δ.δόναι ἀμφοτέροις ἁρμόττον,
-μοὶ μὲνλέγειν ὅτου δέο., σοὶ δὲ πρὸς λόγον ἐκφέρειν"
ὀτοχτήγιος Υὰρ ἀπήνγειλέ po: τοσαύτην ὑμῶν Ysys-
mm30at τὴν εἰς αὑτὸν προθυµίαν, ὥστε τὰ ἐπὶ σοὶ καὶ
πέρας ἔσχε dj δίχη xaX νενικήχαμεν * ἀλλ' ὅπως xal
τοῖς ἔργοις Υένοιτ ταῦτα. Τοσοῦτον γὰρ θαῥῥώ δ.ὰ
σο” τὸ πέρας ἑλπίζων, ὥστε xai πρὸ τέλους Ίδη
λόγους ζητῶ, δι) ὧν ὁμολογήσω τὴν χάριν.

A'. OYAlIIQ. [Band. ΟΛΥΜΗΙΩ.]

HoAX5v fjv χατὰ aou μελετωμένην χατηγορίαν δι-
ἐφυγες' ὡς γὰρ ἥκενὁ Στρατήγιος, γράμματα δὲ οὐχεἷ-
χεν, ηρυθρία μὲν ἡμῖν προσελθεῖν. Πῶς γὰρ οὐχ ἐμελ-
λε ; πολλάχι; 68 διαφεύγων, μόλις ἑάλω' xat 65 ῥδελυ-
p^» αὐτὸν xaX 0:51; 14005» ἀπεχήάλουν, ὅτι πρὸς ud;

diligenter incumbere utrique convenit, mihi qwi-
dem dicere quid necessarium essel, tibi vero ser-
mone vulgare quoad te : Strategius enim nuntiavit
mihi tantam a vobis adhibitam fuisse fesiinasio-
nem, ut lis fipem habuerit et vicerimus: sed οἱ
negotiis hec eveniant : tanta. enim fiducia per te

spero finem ut et ante finem jam verba quiram

quibus gratiam profitebor.
XXX. ULPIO.

Multa crimina qua contra te intenderamus effa-
gisti : eum enim venit Strategius, litteras. autein
nou haberet, rubore quidem superfusi fuimus :
quomo:o enim non ita essct? siepe autem effugiens
difficile captus est : οἱ impudentea ipsum et diia

gin .

PROCOPII GAZ.EI

2144

Vnismn,cum appellabam, quod ad nos adveniens, uihil A ἀφιγμένος, οὐδὲν περὶ ὑμῶν τῶν φιλτάτων ἀπήγ-

ee vobis qui cliarissimi estis annuntiavit, de qui-
Lus sape audire exoptabam : attamen iste defen-
*tonem sufficienter agebat : eteniin causam affere-
hat fugam, quod litteras nou ferret : et illi quidem
in his erubescenti. veniam largiebar : dicebam au-
tem infra meipsum quauta auferre et mutare tem-
pus noverit. Quando enim mobilis Ulpius nostra
antiquis fortunae particeps erat, amicus erat οἱ vi-
debatur, et nunquam in animum venisset. illum
mutandum esse: cum autein. magnificus. exaltatus
est et magnus evasit, intolerabilis est bona gaudens
fortuna, οἱ eos qui erant. antea amici obliviscitur :
bona gaudeat fortuna tantum, et moderate sustine -
himus despecti : hac et similia dicens : multa con-
tra te. instruebam crimina : cum vero aliquis in-
gressus a vobis epistolam tradidit, primum quidem
ante solutam ssepe inscriptionem — osculabar :
deinde in litteras incidens, dilationis causám
inveni, et nou inediocriter gavisus sum : el me
penitebat verborum qux ante protuleram : dice-
bam autem. potius, proh. quam multa suspicantic
howines! admirabilem enim nostrum Ulpium mu-
tivit neque tempus neque fortuna, sed est beniguus
ei me benefactorem. esse non. iguorat : sed pariter
inferas.
XXXI.SILANO.

Quania spe 10s cjeceris dicere non posses: cum
cnim tuam epistolam inter manus accepissem, et
ex ipsa cognitum fuisset te paulo post rediturum,

ne iterum silens nos ad accusationem

γειλε, περὶ ὧν πολλάχις ηὐχόμην àxoóstv * ἀλλ'
ὅμω,ς ἐχεῖνος τὴν &molovlav ἱχανῶς ἐπυιεῖτο * xot
γὰρ αἴτιον ἔλεγε τὴν φυγὴν, ὅτι γράμματα μὴ
χοµίσοι χἀκείνῳ μὲν συγγνώµην ἑδίδων, ἐπὶ τού -
τοις ἐρυθριῶντι. Ἔλεγον δὲ πρὸς ἑμαυτὺν, ὅσα 55
φέρειν καὶ µεταδάλλειν οἶδεν ὁ χρόνος. Οὔλπιος γὰρ
ὁ καλὸς ἡνίχα μὲν ἡμῖν τῆς παλαιᾶς ἐχοινώνει τύχης,
φίλος τε fjv καὶ ἑδόχει, καὶ οὐχ ἄν ποτε ὤμτν ὡς
µεταθάλλοιτο" ὡς δὲ λαμπρὺς Ίρθη χαὶ Ὑέγονε
μέγας, ἀφόρητός ἐστιν εὐτυχῶν, χαὶ τῶν πρώην
ἐχείνων ἐπιλανθάνεται. Εὐτνχοίη δὲ µόνον, xai
οἴσομεν παρορώµενοι. Ταῦτα xat τὰ τοιαῦτα λέγων,
πολλὴν χατὰ σοῦ χατηγορίαν συνέλεγχον. Ὡς δέ τις
ἐλθὼν τὴν map! ὑμῶν ἐπιστολὴν ἐπεξίδου, πρῶτον

B μὲν πρὶν λῦσαι πολλάκις τὴν ἐπιγραφὴν ἡσπαζόμην:

εἶτα τοῖς [γράμμασι] περιτυχὼν, xal τὴν ἁπολογίαν
τοῦ βράδους εὑρὼν, ἤσθην οὐ μετρίως” xal μετέμε-
λέν pot τῶν πρώην ῥημάτων: ἔλεγον δὲ μᾶλλον -
Φεῦ ὡς πολλὰ μᾶλλον ὑποπτεύουσιν ἄνθρωποι | τὸν
θαυμαστὸν γὰρ ἡμῖν Οὔλπιον µετέδαλεν οὔτε χρό-
vog οὔτε fj τύχη, ἁλλ' εὐγνώμων xf ἐστιν, χἁμὲ τὸν
εὐεργέτην ἐπίσταται * ἁλλ ὅμως μὴ πάλιν σινγῶν
αὖθις ἡμᾶς εἰς τὴν χατηγορίαν ἑνέγχαις.

intendendam

ΛΑ’. ZIAANQ. [Band. ZIABANQ.]
Ἐξέχρουσας ἡμᾶς ἑλπίδος, οὐδ' ἂν εἰπεῖν ἔχοις
ὁπόσης. Ἐγὼ γάρ σου τὴν προτέραν ἐπιστολὴν εἰς -
χείρας λαδὼν, xai γνοὺς ἐξ αὐτῆς ὡς μικρὸν ὕστε

letatus sum et animam pra volaptate recipiens in- ϱ pov ἡμῖν ἑπανήξει:, Ἴσθην τε χαὶ μέγα ὑφ᾽ ἡδονῆς

quicbam : O Jupiter, νο eveniant :. igitur animi
suspensus eram singulis diebus el 1n vanam spem
incidebaimn, dictitans : igitur unquam videbo et al-
laquar qui dudum non venit, et iterum iste flebam :
enm autem tempns esset contra speu, nou scribere
diguabar, incentivum, inquiunt, amoris illud fa-
ciens, ut contemni visus, ad nos festinares, volens
tibi exprobrare quod amicorum nou memineris :
et mihi videris Strotocles nobis rhetor evadere :
ie enim victis. Atlieniensihus οἱ sortis ignaris,
victoriam aununtiavit; statim igitur urbs commota
est, et ad ludos pracipitabat et Wfortunati. E:xta-
bantur : cum. autem veritas cognita est, et errori
jam non esset locus, in quo ait Stratocles injuriam
feci, si duabus diebus l;etiores per me fuistis? ei
lucium erat error : sed cum matris causa et nego-
tii potior Pindaro appareat, te — videret citius
patria et nos post eam.
XXXIII. PHILIPPO FRATRI.

Ecce tibi iterum epistolam mittiinus, et iterum
bene novi quare silueris : et si mibi illud dicere
wgre ferenti ignosceres, in prasumptionem tibi
versa est indoles, et non vis remanere qualis eras
eL antea : sed lieet non mare Bospliori trausfretavi,
el regis urbem ingressus sum: pariter et ego re-
gom magnum videns, et primorum togam et ma-
gistratum quemdam maximum appellatum, et quie
sunt magnifica «pud vos, sivcrem velis dicere, sive
t [sth. 1, 2.

ἀναπνεύσας ἔφην * "D Zeo, γἐνοιτο ταῦτα. Τοιγαροῦν
µετέωρος ἣν ὁσημέραι καὶ ἐπὶ χούφης ἔδαινον τῆς
ἐλπίδος, πυχνὰ δὲ λέγων 'Apá ποτε ὄγομαι xal
προσείπω Ὑχρόνιον, καὶ γενοίµην αὖθις ἐχεῖνος' ὡς
δὲ χρόνος ἣν παρ ἑλπίδας, οὐδὲ γράφαι {ξίουν,
ἐρέθισμα, φησὶν, ἔρωτος τοῦτο ποιῶν, ὅπως ἂν χατα-
φρονεῖσθαι δοχῶν, ἔτι μᾶλλον ἐπείγοιο πρὸς ἡμᾶς,
ὀνειδίσαι θέλων τὸ μὴ φίλων µεμνῆσθαι. Kat poe
δοχεῖς Στρατοχλῆς ἡμῖν ὁ ῥήτωρ γενέσθαι * Exsivo;
γὰρ ἠττωμένοις τοῖς Αθηναίοις xax τὴν τύχην ἀγνοοῦ-
σι, νίχην ἀπήγχειλεν. Εὐθὺς οὖν ἡ πόλις ὀρθὴ. xai
παίζειν ἀνεῖτο, καὶ δυστυχοῦντες εὑφραίνοντο. Ὡς
δὲ τἀληθὲς ἠγγέλθη, χαὶ τὸ δοχεῖν ἦν οὐχέτι, TL γὰρ
φησὶν ὁ Στρατυχλῆς, Ἠδίκουν, εἰ δυοῖν ἡμέραιν ἐδίους
γεγόνατε δι ἐμέ; xal χέρδος fv τὸ δοχεῖν' ἀλλ'
ἐπειδῆ μητρὸς πρᾶγμα xai ἀσχολίας ὑπέρτερον τῷ
Πινδάρῳ ! δοχεῖ, (cot σε θἄττον ἡ πατρὶς xai μετ'
ἑχσίνην ἡμεῖς.
AB. ΦΙΛΙΠΠΟ ΛΑΕΛΦΩ.

Ιδού σοι πάλιν ἐπιστοὶ] παρ) ἡμῶν ' χαὶ πάλιν
εὖ οἵδ᾽ ὅ τι σιγἠσας, καὶ eU pot δοίης συγγνώµην
ἀχθομένῳ λέγειν, µεταθἐθληταί σοι πρὸς ἁλαξονείαν
ὁ τρόπος, καὶ οὐ θέλεις µένευ οἷος ἦσθα χαὶ τρό-
τερον' ἀλλ) cU Τε ὅτι μὴ τὴν τοῦ Βοσπόρου διέπλευσα
θάλατταν, xaX βασιλέως πόλιν ἀφίγμαι ' ἴσως γὰρ
ἂν κἀγὼ βασιλέα τὸν µέγαν ὁρῶν, xat τὴν ὑπάτων
στολΏν val ἀρχὴν 5f τινα µεγίστην χαλουμένην,
καὶ τὰ σε)ὰ δὲ ταῦτι παρ ὑμῶν, εἴτε πράγματα

2115

EPISTOL.E

2716

βούλει λέγειν £e ὀνόματα, ἑπῆρα τῆν ὀφρὺν, xat A nowen, supercilia allevavi et m»gnum quid affee

νεανιχὸν ἐφρόνουν, πρὸς τὴν τῶν. ὁρωμένων Erat
ῥρόμενος τύχην, xal pot τὰ πάλαι φίλα λῆρος ἐξόχει"
ὅπου γὰρ καὶ τούτοις ἑάλως, οὐκ ἂν εἴποιμι ῥᾳδίως,
ὡς διέφυγον ἂν τὸ μὴ οὐ ταῦτα σαθεῖν, εἰ p. xal
τις λογισμὸς ὑπεισῆλθεν, ὡς οὗ «avxbv, ὦ λῷστε,
γνώµη χαὶ τύχη: ἀλλ᾽ ἡ μὲν, ὡς ἂν αὑτῇ 62x, φέρε-
ται, καὶ μεταπίπτει πολλάχις zal γελᾷ τὰ ἡμέτερα *
τῆς δὲ χύριον προσήχει τὸν σωφρονοῦντα, xai µὴ-
τε αἱρομένῃ συναναστῆναι, µῆτε πιπτούσῃ συµ-
µεταθάλλεσθαι.
ΛΓ’. ΖΑΧΑΡΙΑ ΑΔΕΛΦΩ.

Τίς ἂν γενο!µην ἑραστὶν xa ἁδελφὸν χατηγοροῦν-
τα λαβὼν, καὶ μηδὸν ἔχειν οἰόμενον ὅ τι xal λέξοµεν ;
τί γὰρ 5h φής;, ᾿ΡῬήτορες ἡμεῖς xai θυγατέρων
πατέρες πολλῶν * τὰς γὰρ ἐπιστολὰς οὕτως ὀνομά-
ζειν ἑἐδόχει. ADV! ἦν oho πάλαι ταῦτα, νῦν γὰρ
οὐχέτι * ἀλλ' ὑθρισταί τινες ὑμεῖς, xal θεσμὸν ἁἅτι-
µάζοντες ἔρωτος. Αλλ’ εἰ μὲν fjv ci; ποιητικὸς. τὸν
Απόλλωνα δήπνυ καὶ τὰς μούσας ἐχάλουν' Δῴττέ
pot, λέγων, εἰπεῖν xa* παϊΐδας, καὶ uh ἄδικον φανΏναι
τὰ παιδιχἀ. Νυνὶ δὲ µιμήσομαι γοῦν τι ποιητιχὸν,
χαὶ ἐπὶ μέγαν ὄρχον ὁμοῦμαι, θεοὶ 6* ἐπιμάρτυρες
ἕστων, μὴ οὕτως ἔχειν τὰ χαθ᾽ ἡμᾶς ὥς που xal
λέγεται’ ἀλλὰ γὰρ ἐπὶ φιλίας ἡμῶν αἰδὼς καὶ pvfium
φιλτάτων * τί οὖν qz, ἡ σιγἠ; δέδοικα pf] τις ἅδιχος
τύχη ταῖς ἐμαῖς ἐπιχωμάζῃ γοναῖς, xai πρὸς σὲ τὰς
ἑμὰς ἐπείγομαι, ἄλλην ἄλλοτε φέρειν * xal που Et-

νων ταύτας Ἱνέγχαντο χεῖρες, ἁγνοούντων τίνες C

αὗται xal móüsv* ἁλλὰ γὰρ ἀτυχὼν ἐπὶ ταύταις
καὶ. ἀγνώμων ἑδόχουν χαὶ χρίνοµαι τὰς μὲν οὖν
ἄλλας τίς ἄν τις ἀνιῷτο λέγων * ἀλλὰ χθές που xaX
πρώην ἑστάλη τις ὡς σὲ, τοὺς ἐμοὺς ἀγῶνας διγγου-
µένη * xal νῦν, ὡς Éotxz, ξένη τις πλανᾶται xal
ἔρημος ' ἁλλ ἥχκοι ποτὲ γεῖρας ὡς axe, καὶ εὖφριι-
νοίµην ἀχούσας' τὰ 6b cà δῶρα λαθὼν ᾖἤσθην ἐπὶ
τοῦτοις, οὐχ ἧττον d) Ωδυσσεὺς μὲν ᾽Αλχινόου φιλυτι-
μίαν ὁρῶν ἐχεῖ μὲν γὰρ τὸ λαθεῖν εἶχε µόνην, παρ᾽
ἡμῖν δὲ ἄμφω, ὅτι σὺ μὲν δίδως, ἐγὼ δὲ λαμ-
θάνω.
ΔΑ’. ΕΠΙΦΑΝΙΠ.

"Ετισιγᾷς: ἔτι τῶν ἀπεῤῥ'μμένων ἡμεῖς ; οὐδέ σε
πα)α.ῶν ἑρώτων ὑπειστλθεν οὐδέν ; ντλεῖς σύ vé
τι xal ἀμείλιχος ἀνάλαδέ pot τὴν µνῆμην, ὡς οὐχ-
έτι τηιαύταις ἡμῖν ἀπΏρας ἐλπίσιν ' ἀλλ ἐδάχρυες
μὲν Οἵμοι ! xat μόλις ἀπείχου Υράφειν διοµολόγεις
μιχροῦ δεῖν xal πρὶν ἐπιθῆναι τῆς γῆς ' νυνὶ δὲ οἵχξ-
ται μὲν ἐχεῖνα, σιωπᾷς µόνον ' ἡμῶν δὲ λόγος οὐ-
δείς’ εἰ δὲ σιωπήσεις ἔτι, ἀναθοήσομαί τι τραγιχὸν,
"Ii, Ζεῦ, λέγων, καὶ φιλία χαὶ λόγοι: Ἱδίχησθε μὲν
ὑρμεῖς" Ἠδίχημαι δὲ ἐγώ: ὁ δὲ ἁδικῶν ἣν ὅτε φίλον Exá-
λει' νῦν Υὰρ οὐχέτι.

AE. ΙΟΑΝΝΗ.

E! τὴν φιλίαν ἑφευσμένην δείχνυσι τὸ σιγᾷν, àv-
áYxn µέχρο λόγων αὑτὴν ἀεὶ συνεστάναι ’ ei γε τοῦ-
των ἁπόντων ἑλέγχεται, οὐχοῦν λείπετα! καὶ τὸν 625.
μεν silo, ἡγεῖοθαι, (ιόνον ἀξὶ φθέγγοιτο. Αλλὰ

ctabam, oassurgeus ad eorum quos videbam fortu-
nam, et quie mibi olim erant chara nug:e videhan-
uir: quippe igitur. his captus fueris, uon dicerem
facile quomodo hzc non perferre. vitavissem, si
quoddam ratiocinium, scilicet non esse idem, c
optime, opinionem et fortunam, non me subiissel :
scd ista, ut sibi sit similis, fertur, et cdit sirpe et
nostra irridet : illius autem Dominum esse convenit
sapientem nec cum exaltatur. consurgere, nec cuam
cadit corruerc.
XXXITI. ZACIIARLE.

Accepi amicum et fratrem quis evasissem ex-
probrantem et cogitantem nihil habere quid dica-
mus : Quid vero dicis? Ihetores nos sumus οἱ fi-
liarum. patres multarum : litteras enim ita nomi-
nare videbatur : sed si hec. dixeris olim, nune
certe non amplius ; sed estis quidam ες vobis con-
viciatores, et morem veterem amoris. negligitis :
sed si quis esset poeticus, — Apollinem certe ct
musas invocarem : date mihi, diceus vos vocare et
liberos, et non immerito videri delicias: nunc au-
tei. aliquid effingam poctieum, et inagnum, οἱ nia-
gnum juramentum dico, diique testes sint, quod
non ita sit apud nos ut alicubi affirmatur : in ami-
citia nostra reveremur et meminimus anicissimos :
quid igitur, dicis, hoc silentium ? timco ne iniqua
fortuna in meos genitos iuvehatur : et ad te meas
mitto filias ut tibi aliam modo ferant : et. forie
mauus alienorum istas tulerunt. qui qua εἰ unde
essent ignorabant : sed enim infelix. de his et im-
prudens videbar οἱ judicor : alias quidem igitur
quis offenderetur legens? sed heri et antea missa
fuit una quxe te mea certamina doceret : et nunc ut
apparet, peregrina errat et deserta : sei olim. iu-
cidat in manus, et libe;s andiam : tua autem dona
accepi et de his lztatus sum non miuus ac Ulysses
Alcinoi. benevolentiam videus: hic quidem enim
illaa solam accipere erat, apud nos autem dtto :
quippe quidew tu das, ego autem accipio.

XXXIV. EPIPHANID.

Adhuc siles? adhue inter. despectos nos. habe-
wur? Nihil ergo antiqui amoris subiit. animum?
Crudelis tu οἱ implacabilis ie ad. temoriam re-
voca quod nunquam amplius mibi similem spem
eripueris : sed flebas, credo, et vix abstiuebas à
ecripturum confitebaris porum abest, et antequam
ju terram descenderes : nunc autem abiere liec
omnia, ailes vero tautum : noster aulem sermo
nullus : si vero siluerczs adhuc, exclamabo tragice,o
Jupiter, dieens et amicitia et verba : vobis quidem
injuria fuit illata : inihi autem | ipsi : injuriam au-
tein inferens erat cum me amicum vocabat : nuno
enim non amplius.

'XXXV. JOANNI.

Si amicitiam] deceptam. demonstret. silentium,
pecesse est usque ad verba ipsam semper coustare;
siquidem istis εἰ alsentibus. exsistere. probatur,
igitur restat et malevolum amicum eaistimare qui

i41

lés amicitie judices : quid enim impedit ne sileus
memoria aimnicos videat? Quod. nunc nobis inest οἱ
nunquam cessabit : expendamus autem potius quod
non datum est omnia facere ut quisque vult : foris
enim sollicitudines vite et futur incertitudo. ali-
quando fàtioni prevalent : απο quidem agunt ; illa
autem. deliberat ct persuadetur : sic mihi, quippe
discere supervenit, certamina continua et propter
[νο sollicitudines a principio me invaserunt, nec
me usque ad illud tempes reliquere: qua potius
oportebat attendere quam. suspicari au. οἱ amici-
ti: consuleremus : et uunc. jam cessavimus. Sed
0 Jupiter, et amores et omnes qui amiciti;e invigi-
la'is, persusdete. meos accusatores : nunquam ad
cblivionem ipsorum perveni, sed cum ratione con-
versor, et. dicere. aliquid, et dicentes audire νἰ-
deor ? el ita si eos ignoravero, obliviscar.

XXX VI. ZACIIARUE ET PHILIPPO FRATRIBUS.

Quanto desiderio laboraverim, quomodo possem
verbo. exprimere, nisi forte similia passi fueritis?
Qui enim passus est ad judicandum magis est ido-
neus : Lalem actem. esse. persuasum habeo, et le
gem S^rvare amicitie simul et natur ex his quae
scribiiis et. suadetis in vestris litteris 2 mihi autem
igitur pariler transfixo dolore, et aliquid sitmilo
spe dicere accidit, Utinam. essem Perseus et vi-
derer. penuatus aera scindens, et super mare ela-
15, ut quocunque. modo fleret, apud vos essem et
amore fruerer : prater naturam. quidein, sed. est (
propositum eorum qui non ultra desiderant erraudi
facil ter et seminandi quas fleri naturale est : si
vero iterum mihi fabulari. detur, jam et Abari sepe
invidi Scythico quidem et Barbaro, alias autem sa-
pienti et si. libeat felici: quippe sagittam cogita-
tione. velociorem habens aptid quos volebat se con-
erre. poterat , et. vise longitudine nulla contrista-
batir Abaris : sed quid ego qux sunt longe preter
a4luram quaro ? Solum nobis relinquuntur 3d con-
solationem litter:e : Perseus autem et Abaris poe-
tis Conceiantur et fabulis,

XXXVII. ΕΡΙΡΗΑΝΙΟ.

Si dum loquimur taces, scribis vero dum tace-
mus, timeo scribens, ne oporteat omnino áut loqui
tum mutis, aut tracentes audire : et quidem litteras
mittere, ut convenit. imaginati sunt homines, ut
absentibus imaginem servarent. presentium, et di-
cerent in litteris perinde ac si couversareutur : ego
autem tuam epistolaia. recognosceus, prx voluptate
flevi, οἱ te presentem ut consueveras videbar au-
dire; et dulce suspirium traliens. diccbaimn : Hiec
esl amicissima vox: sed obtestor per amorem
ipsum et vocem istain si illam alicubi adhuc nove-
r $ et memineris ne mihi a litteris removeas, ne-
que hancsolam cousolatiouem eripueris : nc un-
quan forte invidcam iis qui neque amare ceperunt,
quibusque ion accidit similia perpessis iugemere.
XXXVII, ZACHAILE ET PHILIPPO FRATRIBUS.

Unum quemdam antea. vobis comumcendavi per

PROCOPII 6AZ.EI

solum semper loqueretur : sed nos non sumus ta- À μὴ τοιοῦτωι κοιτα) ς

D ἀφώνοις, ἡ σιωπῶντας &xoüstv* xaizot

97 $8
Ux; ἡμεῖς ' τί Υὰ2 χιλύει xal
σιωπῶντα τῇ μνῄῆμῃ τοὺς φίλους Gods; Or:p ἡμῖν

καὶ νῦν ἐστι xaY οὕὔποτξ παύσεται. Λογισώρεθα ck
μᾶλλο ὡς οὗ δέδοται πάντα πράττειν ὡς ἕκαστος
βούλεται’ ἔξωθεν Gk φροντίδες τοῦ βίου χαὶ τὸ τοῦ
μέλλοντος ἅλτλου ἐπικρατοῦσι) ἔσθ᾽ ὅτε τοῦ λοχι-
0459* καὶ τὰ μὲν ἄγει, 6 δὲ Ρουλεύει καὶ πείθεται.
Κάμοὶ τοίνυν, ἐπειλη τοῦ διδάσχειν ἐπέρην , ἁγωνές

τε συνεχεῖς, καὶ αἱ περὶ το΄των φροντίδες $$ Apyrs

ἐπέθεντο, καὶ µέχρι νῦν οὐκ ἀπέλιπον ' ταῦτα pis
λον ἐχρῆν ἐνθυμεῖσῆαι, 3 ἐπὶ μιχροῖς ὑποπτεύειν ὡς
ἥμεν ἀγαθηί τε πρὸς φι) {αν καὶ vov Ἡδη πεπανµς-
θα. Ἁλλ', ὦ Ζεῦ, καὶ ἔρωτες. καὶ ὅσοι φιλίας ἑπόπτα:,
πείθοιτε τοὺς ἐμοὺς χατηγόρους ' οὕποτε πρὸς λἠ0τν
αὐτῶν ἀφιχόμην, ἀλλὰ σύνειμι τῷ λονεσαῶς, καὶ κὲ-
γειν τι 600, χαὶ λεγόντων ἀκούξιν * χα ὡς s!

τους ἀγνοῶ, καὶ ἐμαυτοῦ i7.

τον”

141301120.

A4'. ZAXAPIA ΚΑΙ ΦΙΛΙΠΠΟ ΑΔΕΛΦΟΙΣ.
"Os τῷ περὶ ἡμᾶς χεχράτηµαι πήύθῳ, πῶς ἂν

δυναίµην πχραστῆσαι τῷ λόγῳ, πλην sl μή που πα:
ῥαπλήσια τυγχάνετε πεπονθότες; Ὁ γὰρ πέπο avit

τὰ περὶ τοῦ κρίνειν ἑπίσταται' mimstauat δὲ το
τος εἶναι, xai νόμου διασώσειν φιλίας ἅμα καὶ a e-
σῖως ἐξ ὧν καὶ γράφετε xal παραμυθσῖσις τοῖς
γράµµασιν * ἐμοὶ δ' οὖν ὅμως Ἱπορημένῳ τῷ πάθει,
xaY τοιοῦτόν τι πολλάχις ἐτῆλθςν cizzt,* ED: vevot-
µην Περσεὺς xai φανείην ὑπύπτερος τὸν óíga τὲ-
µνω», xa* ὑπὸ τῆς θαλάσσης φερύμξνος, Gros ἂν Bua
τε δυκῇ, καὶ Υίνωµαι παρ᾽ ὑμῖν καὶ ἀποναίμτν τοῦ
ἔρωτος ' παρὰ φύσιν μὲν, ἀλλ’ οὐ πόῤῥω ποθούντων
ἡ γνώµη πλανᾶσθαί τε ῥᾳδίως xaX ὀνειροπολεῖν ἃ
πέφυχε Υγίνεσθαι ' εἰ δὲ µου πάλιν μυθολογοῦντος
ἀνάσχῃ, fór, χαὶ τὸν ΄Λδαριν πολλάκις ἐζῥλωσα, Σχύ-
θην μὲν ὄντα χαὶ Βάρβαρον, σοφὸν δὲ ἄλλως, εἰ δὲ
θέλεις, εὐδαίμονα ' ὅτι τὸν ὀϊστὸν ἔχων ὑππρξτοῦντα
τῇ γνώµῃ, παρ᾽ οὓς Ἠθελεν Ἠγετο' xol ὁδοῦ µῖτχης
οὐδὲ» παρελύπει τὸν ΄Αδαριν ' ἀλλα.τί pot τὰ πέρέω
π;ρὰ φύσιν ζητεῖν; Μόνον ἡμῖν λεί
ραμυθίαν τὰ γράμματα" Περσεὺς
ποιηταῖς ὃεδόσθω καὶ μύθοις.
ΑΣ’. EIIIPANIQ.

Ei λαλούντων ἡμῶν σ.ωπᾶς. γράφεις Ck σ.ωτῶν-

των, ξέδοικα Ὑράρων, sl ve δέῃ πάντως Ἡ λαλεῖν

eje

πῖται mpl ni-
6: xaX "Ata;

ΥΣ τὸ ἔτι-
στέλλειν, ὡς eix^e, ἐμηχανήσαντο ὅ.θρωποι, ὅπως
τοῖς ἀποῦσιν µίµημα σώσοιεν παρόντων * xat £go:
ἐν τοῖς γράµµασιν, ὥσπερ ἂν εἰ καὶ συνόντες vx.
Ἐγὼ δὲ σου τὴν ἐπιστολὴν ἀναγνους, ὑφ) ἡδονῖς καὶ
ἐδάχρυσᾳ, xaX σοῦ τχρόντος ὥσπερ cie iei, ἑλόκον
ἀχούειν ' ναὶ 1050 τι πνεύσας Ἐκχ-ένη ἡ
φιλτάτη φωνή. Ἁλλ) ᾧ πρὸς ἔρωτος αὐτοῦ xal ςωνῖς
ἐχείνης, εἴ που ταύτην ἔτι οἶσθα xaX µέμντσαι, p^
μοι τοῖς γράμμασιν à zoo pst, reb τὴν oóvmy ἀγέλτς
παραμυθἰαν᾽ μὴ ποτε 1243 ζηλώσω τοὺς μηδὲ st
&oyhv ἐρῶντας, οὖν μηζὲ συµθαίνει τοιαῦτα ταῦον-
τὰς ὀδύρεσθαι,
Al, ZAXAPIA ΚΑΙ ΦΙΛΙΠΗΩ ASEAQOLX.,
T^v δεῖνα φθάσας ὑμῖν συνέχτησα δ.ὰ τὰς

- *
«02:0 e1xov,

τεοοτέ-

-. ον

E

ιν

ἐξ ὧν ἐπλάττετο, τοῦτον ἠγούμενος ὅπερ οὐχ fv
ἐἑλάνθαναε γὰρ, προσχήµατι μὲν χαλῶς χεχρηµένος,
ὢν δὲ τοιοῦτος olov ὑπέδειςε τοῦτον dj πεῖρα. Απὸ
γὰρ τῆς Γαζαΐων ὁρμώμενος, xaX µέλλων ἀνάγεσθαι,
χατέλυε μὲν παρά τινι τῶν ἐπιτηδείω», ὥστερ εἰχός
ἐστι, μέχρι Tos : γένηται’ πιστευθεὶς δὲ νόμῳ φιλίας,
xa: πρὸς πολλαϊῖς ἑτέραις xaY ταύτην dpt λαθὼν,
τοῦ ὑποδεξαμένου διώρυςε τὴν οἰχίαν ' xal ὧν εἶχε
χρημάτων τοῦτον ἑγύμνωσς΄ καὶ ἵνα λάθη τὰ τὶς
ὑποφίας, χλεὶς μὲν ἣν αὐτῷ πρὸς τὴν ἐπιθονλὴν εὺ-
τρεπής’ ταύτῃ δὲ διανοίξας, καὶ ἅπερ cop: }αθὼν,
πάλιν τῷ κιθωτίω τὸ παλαιὸν ἐἑπέθηχε σχΏμα ' ὡς δὲ
μόλις αὐτὸς ἀνήχθη, χαὶ πρὺς τὰ 6oxozvza χεῖσθαι
χρεία τῶν χτηµάτων ἑἐκάλει, 1308 τὸ ὁωνόρᾶμα πρὸς
ἔλεγχον, xaX τοῖς τεχµηρίοις ἀντι)έγειν οὐχ fv * τοι-
ούτων xal Μενέλαος τῶν ξενίων ἀπγλαυσεν, ἀντ᾽
ἁμοιθῖς τινος thv Ἑ)λένιν ἀφηρτμένος. τοιαῦτα
γράφειν ἐπίρθη, tva μὴ δι ὑμῶν πιστενθεὶς, ἕτερα
τοιαῦτα τὸν πιστεύσαντα δράσῃ ' καὶ µέμφετα: μὲν
ὑμᾶς ὁ παθών, ἐμὲ δὲ πάντως ὑμεῖς.

Αθ’. ΑΘΗΝΟΑΩΡΩ.)

Δεξάμενος τὸ Ρβιθλίον, ὑμῖν μὲν χάριν ὠμολόγουν
εἰχότως, ἑμαυτῷ δὲ συνηδύµην εἰ τριούτους ὑμᾶς
ὄντας πρὺς φιλίαν εὐτύχησα χαὶ uf; µε βαλλέτω λί-
(o. τραχεῖ ὁ φθόνος, ὡς τῷ Πινδάρῳ δοχεῖ * πὐχόμιν
δὲ xo: τῇ τύχη, δύνασθαἰ μέ ποτε πρέπουσαν ὑμῖν
ἀνταπολοῦναι τὴν χάριν ^ ἡ δὲ ταχέως δίδωσι τὸν κα!-
p.v, ofov σύ τε ἐβούλου, χἀγὼ πάλαι ἑπτῶν, νῦν µό-
)tg ἐτύγχανον τὸ» Υὰρ ἔχοντα τὴν καθόλου πέπξιχκα
τοῦτό σοι µέρος ἀποδήσ΄αι, οὗ xat τυγχάνεις δεόµε-
v0;* εἰ μὲν οὖν ἕλθης ὡς ἡμᾶς, θἄττον ἂν λάδῃης τὸ
χτῖμα παρὰ τῆς τιμῆς, τὰ μὲν πείσας, τὰ δὲ πει-
σβεὶς. ὡς ὁ fg ἑμπορίας βούλεται νόμως * eL δὲ μὴ,
αὐτὸς τει πρὸς ok χαιροῦ καλοῦντος, ὡς ἡμῖν ἐπ-
ηΥΥείλατο.

M'. ΣΟΣΙΑΝΩ.

'O θαυμάσιος 'AXgalog ἀπὴγγειλέ µοι, τοιοῦτόν σε
περὶ αὐτὸν γΣγενησθαι, οἷον αὑτὺς μὲν ἐθούλετο" ἐγὼ
δὲ τοῦτον ἀκούσας Ἴσθην μὲν (πὼς γὰρ οὐκ iyi
}λου ;)' οὁ μὴν fr μοι χαὶ θαυμιιστὸν ἑδόκει τὸ πρᾶ-
γμα” el Σὲ βούλει, καὶ προλαθὼν διηγούµτν oio;
ὑπογράφων περὶ τοῦτον ἐνένουρ' ὣς ἐχεῖνον ἁπο-
ρ0ῦντα λοετὸν 5 τι κοὶ λέγει ἃμα καὶ γέλωτι σιωπᾷ

ὃς φιίας ἐγκαλξῖ ' ἀλλ Out; τὴν

.. ^)
.

HEN

xa :26aií;nvà µ.: 7
^s . , LE d - 9 ,
ἴσηεν σπουδὴν εἰσενέγχῃς περὶ ov ὑμῶν ἐδεήθην παρ-

ὧν, ὅπως αὐτὸς μὲν uot χάριν εἰδεξην, ἁμρότεροι δὲ
πάλιν ὑμ'ν.
ΜΑ’. NHOAATQ.

El; ὅσον Tx: τὶς ἁπορίας ὁ Στέφανος, οὐδ' ὑμᾶ;
οἶμα: λανθάνειν γα) ὅτ. qr £y ταῖς χερσὶ δύναται
αποιεῖσθα, τὴν ἔ) πίδα, τοῦ Ρίου μιχροῦ δεῖν καὶ τὸν
ὀφθαλμὸν ὑπὸ της τύγχτς ἀφηρτμένος. ὅθεν 0:pa-
πείαν τινὰ Tb; τὴν ἕἔνδ.ιαν σοφ.ζόμενος εἰς Ctaxc-
νον ἐνίλλακται σιῖμα ' κιιδονξύει δὲ μηδὲν αὐτὸν
ὀντσα! 35 cóztsua, πλην εἰ μὴ τῆς ἐπικ,υρίας τύχη

" τη; 7120X 052, ὃν καὶ rà3: z(0z2l20at πείθοµαι τοῖς

EPISTOL EE.

ρας ἐπιστολῆς: οὐχ εἰς ἀχριθὲς ἐχτῖνον εἰδὼς , ἀλλ᾽ A primam epistolam :

C

n

2750

e

nou istum accurate noscens,
sed ex iis qux simulabat, illum putans esse quod
nou erat ; latebat. enim, specie quidem falsa hene
usus, lalis autem quolem illum pechibvit experien-
a. Gaza enim egressas, unde. expellendus erat,
apud quemdam ex amicis diversatus. est, "sque
duin ut zquum est, fieret. navigatio : confisus au-
tei lege amlcitize et preter. multas alias hae gratia
accepta, ejus qui eum receperat perforavit don:um,
et divitiis quas habebat. illum. spoliavit : et ne. in
suspicionem | incideret, erat. ipsi. clavis ad. dolos
insirueta : eum illius ope aperiens , qui ioverit
cepisset, vursus areulam iu. pristino statu reposuit,
Vix auteur ipse vela fecit, et ad ea. quie videbaniur
jacere usus opum. impulit atque. f:ietum. venit ad
coguitionem, quin. conjeeturis contradicere possi-
lile esset : talia et ab hospite uuuera percepit Me-
nelaus , cum pro. quadam officiorum: vicissitudine
ipta fuit Helena : similia. seribere adductus. sti
te inter vos confisus in confidentem alia similia
prastaret οἱ quidem. de voliis queretur passus, de

.me autem vos ο) ΠΩ.

XXXIX. ΑΤΗΕΝΟΡΟΠΟ.

Libello accepto, vobis quidem gratias persolvc-
l'am merito : in. ine autem. gaudebam quod. nihi
contigerit vos cum lales sitis in. 3micitia habere :
re me feriat aspero lapide invidia, ut Pindago vide-
tur : precabar autem et fortunam ut olim mihi liceret
aquas vobis rependere gratias : quie quidem. su-
bito praebuit occasionem ut volebas, et. ego jamdiu
quarens vix obviam habui : illum autem. qui ean
habet suiinatiur adhortatus sum. ut hauc tibi par-
tem traderet, qua et forte. indiges : si igitur quidem
veneris ad nos, citius possessionem cx parte houo-
ris recipies, alia quidein persuadens, quoad cetera
persuasus, ut vult lex negotiationis, si non, ipse ve-
niet ad te tempore invitatus, ut nobis nuntiatum
est.

XL. SOSIANO.

Aumirabilis Alph»us annuutiavit. mihi te. eun
erga ipsum fuisse quem ipse qnidem volebat : ego
autem illud accipiens lztatus sum quidem, Quomodo
enim non ketatus essem? non (aen jam mihi et
s upenda res videbatur : si autem mavis, οἱ przeve-
nicus exposui describens. qualis erga istum fuisti;
ο enim dubitabat caterum an diceret simul et
r'su siletet : et fortunatum ine amicilia arguit, sed
pariter idem studium afferas quoad ea qax a vobis
rogavi priesens, ut ipse quidem iwihi grates persok-
vam et ambo rursum vobis.

XLI. NEPIIALIO.

Iu quantas angustias devcuerit. Stephanus , non
vos ignorare opinor : el. quod nequeat in. priesens
Spei perficere, quippe vits, parum. abest, et oculo
casn privatus. faerit :: unde. mini-lerium. siquid
propter necessitatet. edoctus in servoruin couditio-
nci conversus est : forte autem niliil proderit h:rc
ratio, nisi à te obtiunerit auxilium quod omnibns
obtincre voleutibus adesse j 'isuagum labeo : vobis

215i

PROCOPII GAZEI

guy

euim petentibus, aliquis apud vos custodem, auxilio A βουλομένοις τυχεῖν' ὑμῶν γὰρ αἱτηλντων ἐπινεύσε:

veaiet opinor, ut eum ministrantem habeat, vcl. et
soium nulriat : scitote enim illum nullum inve-
nientem subsidium, non finem nugarum facturuni ;
si vero aliquid beneficium expertus erit, quo terra-
rum gratiam nonne pervulgabit? dimittet. enim,
cedo, naturalem ineptiam ut gratize inlireat.

ΧΙΙ. PALLADIO.

Vestre sapientiz epistola visa quidem omnibus
juxta morem niovit. lrtitiam : cum autem scripta
cognoscendo habuerimus, parum abfuit quin οἱ
l:erymis ipsam impleverimus, Quorum enim et
gaudia communia stunt, eos si quid est doloris
participes esse necesse cst: sed vide per deos,
quantum forimua. agat inconsiderate, non volens di-
judicare utrum malos percutere festinabit, an cou-
tra bonos tela emittet : si enim virtute res ponde-
rarentur, non profecto injusta. fortunam pertulis-
86s ; uunc. autem uxorem defles, sapientem quidem
u! aquum est, οἱ qualem decebat. viro sapienti
cousociari ; quod vero maxime acerbum, infantium
matrem, et. infaniium egentium. imatre..— Quis ca
audiens, nou fleret? Quis vero passus perfcrat
non consentire tecum? Persuasum enim. habeo
perinde ac si Socratem persuadens, antequam aliquid
passus fueris, illud ipsum fuisse expertum rebus,
multa similia videntem, att multa. narrata audien-
tem, qux enim res funesta. nobis non abripit vi-
Lim ?. Quid autein mari magis domitum exhibetur?

B

Ille qnidem tollitur magnus, iste vero ad summita- C

tem provectus fortuna proditus est et cecidit : unus
senescit, mortem ut solatium postulans; alter ante
juventaim ablatus est : uxorem ducit. quidam alius,
consortem lamentatur : liec. replent vitam : οἱ Ilo-
meri confirmare cogimur sententiam, nempe quie
nihil debilius terra nutriat. homiae : undique cnim
observatur nihil fortunati. permanere sicut et eve-
nit : sed si quid secundum animum sit hominibus,
parum, inquiunt, remanebit et omnia abibunt. lgi-
tur. spatiamur, illud Dei providentia permitti co:
medatur et voluntate qui. omnino bene disponit
nostra : quzcunqee auteur. perferre Deus dederit
fo:titer, vincere virtutem necesse est, nec omnia
tradere fortunze : illud enim bonis gloriosum, aui-
mum rehus non obviis : itaque satis sit lacrymarum :
non enim illam postulabis antequam aliquid aliud
»alum patiaris : infantibus autem ipse et mater
rb: et Deus spes quoad. ipsos perficiet voluntate.

XLiII. NESTORIO.

Gaudium attulit tua. jucunda. nimis epistola, ex
una parte excusans diuturnum silentium , quod
quanquatn s:epe scripsisses, beue mihi scilicet ser-
vabas douec litteras. accepi : ex altera οἱ valde
reprehendens quod. in principio sileutium | incusa
ham : hiec duo inibi gaudium attuleruit per. deos :
enum euim erat. alicujus non. deflectentis. quoad
amicos : alterum non. volentis unquam talis occur-

?re* vietus igitur fuisilentium incusamns : οἱ vellem

b

vt, οἵμαι, τῶν παρ᾽ ὑμῶν ἐπισχόπων, ἢ λειτουργοῦντα
τοῦτον ἔξειν, f) χαὶ µόνον τρεφόμεναν” ἴστε 6X ὡς xal
μηδὲν ὡφελούμενος, οὗ πσύεται φλυχρῶν ’ εἰ δὲ τύχη
τινὸς εὐεργεσίας. m0) τοῦτον οὐκ εἰχὸς &vaxrnpotn
τὴν χάριν; ἀναλώτει γὰρ, οἶμαι, την ἔμφυτον qiua-
ρίαν εἰς τὸ μενεῖσθχι τῆς χάριτος.

ΜΒ’. ΠΑΛΛΑΔΙΩ.

Ἡ τῆς ὑμετέρας σοφίας ἐπιστολὴ ópup£vn μὲν
ἅπασιν ἐχίνει συνήθως τὴν ἡδονήν ' ὡς δὲ xal µαν-
θάνειν ἔδει τὰ γεγραμμµένα, paxpou δεῖν xa δαχρύων
αὐτὴν ἐπληρώσαμεν: ὧν γὰρ αἱ εὐπραγίαι χοιναὶ,
τούτους καὶ e[ τι λυπεῖ µετέχειν πάντως ἀνάγχη;
ἁλλ᾽ ρα πρὸς θεῶν, ὢ πὀσον ἡ τύχη νεανιεύεται,
μηδὲν ἐθέλουσα διαχρίνειν, εἰ βάλλειν ἐπείγεται το-
νηροὺς , εἰ χατὰ σπουδαίων ἀφίησι τὰ τοξεύματα! sl
γὰρ ἦν ἀρετῇ µετρεῖσθαι τὰ πράγματα. οὐχ ἂν, t]
ἴσθι, τῆς ἀδίκου τύχης πεπείρασο” νῦν δὲ Ὑυναῖχα
θρηνεῖς, σώῳφρονα μὲν, ὡς εἶχδς. καὶ ofav ἔπρεπεν
ἀνδρὶ σοφῷ συνοικεῖν * τὸ δὲ δεινότατον παίΐδων µτ-
τέρα, καὶ τούτων ἐπιδεομένων μητρός. Ταῦτα X
μὲν ἀχούων , οὐχ ἂν δαχρύσειε; τίς δὲ παθὼν xay
pet μὴ γνώµην εὐτυχῆσας τὴν σήν; Πέπεισμαι yip
ὡσεὶ Σωχράτην πειθόµενος, πρίν τι παθεῖν, αὐτὸ
ἐνεγυμνάσω τοῖς πράγµασι, πολλὰ μὲν ὁρῶν τοιαῦτα,
πολλῶν δὲ δ,ηγουµένων ἀχούων» τί γὰρ τῶν χαλε-
πῶν ἡμῖν οὐχ ἄγει τὸν βίον; τί δὲ θαλάττης δείχν-
σιν ἡμερώτερον:; ὁ μὲν αἴρεται μέγας" ὁ δὲ mob; ὕψας
ἐλθὼν προδιδοῦσαν ἔσχε τὴν τύχην, xal πέπτωχε"
xai ὁ μὲν γηρᾶ τὸν θάνατον cl; παρα μυθίαν αἰτῶν
ὁ δὲ πρὺ τῆς ἤθης ἀνήρπασται; γαμεῖ τις ἕτερος, τὸν
συνοιχκοῦσαν ὀδύρεται ' ταῦτα τὸν βίον πληροί’ χεὶ
την Ομήρου βεθαιοῦν ἐπείγεται γνώμην, ὡς οὐδὲ
ἀχιδνότερον γαῖα τρέφει ἀνθρώποιο ΄ πανταχόθεν yàp
Φηφίζεται τὸ δαιµόνιην μιδὲν µένειν oTov xat γέγους'
OAM εἴ τι κατὰ νοῦν ἔστιν ἀνθρώποις, Μικρὸν, φπσὶν,
ἀνάμεινον, καὶ πάντα οἰχέσεται' τὸ μὲν οὖν παθεῖν
0:0? προνοίχ δεδόσθω, xal νεύματι πάντως xi
ἄγοντι τὰ ἡμέτερα * τὸ δὲ φέρειν ὃ τι ἂν ὁ θεὸς δ:5
γενναίως, νιχᾷν ἔστιν ἀρετὶῖν xal μὴ πάντα διδόνει
τῇ τύχῃ᾽ τοῦτο γὰρ τοῖς ἀγαθοῖς ἐγκαλλώτισμα, ἃ
ph τὴν γνώμην συμμεταπίπτειν τοῖς πράγµασυ΄
οὐχκοῦν ἅλις ἕστω δαχρύων * οὗ Yáp µιν αἰτήσεις z
τι χαχκ)ν ἄλλο παὐέσθαι' τοῖς δὲ παισὶν αὐτὸς xi
pino γενῄσεται. xal Ost, τὰς Ez αὐτοῖς Dalec.
εἰς ἔργον ἄξει τῷ νεύµατι.

MI". NEXTOPIQ.

"Ἠσθην σου τῇ xaAfj καὶ λίαν ἐπιστολῇ, τὰ ph
ἀπολογουμένῃ περὶ τῆς μακρᾶς σιωπῆς. fjv εἰ xi
πολλάχις ἐγεγράφεις, εὖ pot γοῦν ἑσίγας µέχρι τὸ;
ἐπιστολὰς ἐδεξάμην τὰ δὲ xaY λίαν ἐπιτιμώση, 07
σου τὴν ἀρχὴν ἐνεχάλουν σιγἠν ' ἤσθην ἄμφω ταύτα
μὰ τοὺς 0εοὺῦς; τὸ μὲν γὰρ οὐχ ἡμαρτηκότο: ἓν cb
φίλους " τὸ δὲ μηδὲ βουλομένου τοι«ύτου τυχεῖν" it
τηµαι τοίνυν σιωπἩ» ἐγχαλέσας ' καὶ βηυλοίμον 8
διαπαντὸς ἓν τούτῳ νικᾶσθαι ' δέδεγµαι δέ σον tX
ἐπιστολὰς ypósup rai μόλις καὶ * vs παρὰλοξ

2153

σχοπεῖν, ὡς εἰ 60z0v ἁδιχεῖσθαι 10655t0v χατη»νορῶ,
τίς ἂν Υενοίµμην ὄντως παθών;

MY. XTEOGANQ.

Σὺ μὲν ἔτι σιγᾷς' xal ταῦτα την Δάγνην υἰκῶν.
«b λάλον ὕδωρ ἐκεῖνο xal μαντιχόν * ἐγὼ δὲ πάλιν
περισχοπῶ τὰς ὀλχάδας, µετέωρος ἀεὶ πρὸς τὸ µέλ-
Ἆον γινόμενος * αἱ 06 που καταίρουσι χαὶ δευτέρα xat
τρίτη, xai τὰ xa0' ἡμᾶς διελέγχουσιν ὡς µόνον ἦσαν
ἑλπίδες : την δὲ τῖτς curn; αἰτίαν σχοπῶ, xal παν-
ταχ/θεν Ἱπόρημαι εἰ μὲν γάρ τι λελύπηχα xalcot
λυπήσας μτδὲν, ταῦτα μὲν οἰχέσθω xal φέροιεν αὖ-
ραι" µείζω δ᾽ οὖν ὅμως τῶν ἑγχλημάτων ὑφίσταμαι
δίκην, εἰ μὴ λαλοῦντος ἀχούσομαι” εἰ δὲ τηνάλλως
ἀκχίζῃ ph δύνασθαι λέγων εἰς κάλλος εἰπεῖν , διχα-
στα" τούτων ἡμεῖς, χαὶ τὴν αἰτίαν µεμφόμεθα * ἀλλ)
Ίδη που τάχα τὸ πρᾶγμα μαντξύομαι, μηδὲ την ὑμε-
τέραν Δάφνην muov* ἑρυθριᾶν φήσεις ὡς παραβὰς
τὸν ὑπόσχεσιν, xal τὰς συνθήχας ὑπεριδὼν, xal «b
βιθλίον ἔχον που τρίτον f| τέταρτον ἔτος τουτὶ, ὁ μὴ
δὲ τρίτον p. fva χαθέξειν ἐπαγγειλάμενος * ταῦτα τοί-
νυν εἰ μὲν ἀχθόμενος ἐρεῖς, δόξης μὴ melio χρόνον
κρατήσεις, καὶ τὴν σιωπὴν ἀποδεξάμενος τὸ σύμθο-
jov τῆς αἰδοῦς, δόξης pi] πλείω χρόνον κρατήσεις *
τῇ ἀνάγχῃ τὸ πρᾶγμα λογίξομαι ' χαἰτοι βιθλίον ὑμῖν
δεδωχὼς, οὗ τὴν τιμὴν οὐδέπω καὶ νῦν χαταθέθληκα:
&AX ἅληλον εἴτε τοῦ πιπράσκοντός ἐστιν, εἴτε τοῦ
ῥεἑωχότος ὁμοῦ: ἀλλ ὅμως οὐδὲν ἐμποδὼν τῇ aij
χρείᾳ πεποίηµαι’ οὐ τὸ τοῦ κτήµατος ἄδηλον ’ o5 τὸ
δ.ῖν ἐξ αὐτοῦ τι μαθεῖν' ἀλλά πάντα παριδὼν , μετὰ
πολλῶν ἄν σοι παρέσχον, εἰ xal τοῦτο ποιεῖν συνεχώ-
ρήσα ὅμως οὐδὲν δεινὸν εἰ µέχρι τοῦ νῦν ὁρίζῃ τὸ
βράδος εἰ δὲ προσθήσεις ἔτι, τοσοῦτον ἀπολαύσω
τοῦ πράγµατος ὅτι δὴ πάντας ἀπίστους ἠγίσομαι '
τί γὰρ ἂν ἐλπίσαιμι, παρὰ σοῦ τοιαῦτα παθών; ἀλλ᾽
οὐχ ὅ Υε σοφώτατος Ἰωάννης τοιοῦτος, ὃς Ev λαθὼν
παρ᾽ ἐμοῦ, μετ᾽ οὐ πολὺν {ρόνον δεύτερον προσαπ-
έστειλεν * οὕτως εὐγνώμων δοχεῖν ἤθελε μᾶλλον f
χεχτίσθαι βιθλίον’ χαὶ μή iot λέγε, ὡς Οὐχ ἀπορεῖν
ἐθέλων χατέσχον τοῦτο μὲν γὰρ τυγχάνω πετιισμέ-
vog, xal ἐπὶ µέγαν ὄρχον ὁμοῦμαι ' ἀλλ οὐκ ἕδσι
παρατεῖναι τῷ βράδιει΄ ὅπου γε xal ἴσον δύναται τῷ

EPISTOL E.

πρώτη πρὸς ἡμὸς ἀφίκται δεν ἔρα' obw 6 ἂν εἴη A semper dno hoc vinci :

274
recepi tuas litteras. tan-
dem et difficile : εἰ primz quas misisti ad nos
secunlz:? venerunt: consideres igitur, si tantum
accusarem injuria affici credens, qualis essem rea-
liter passus.

XLIV. STEPHANO.

Tu quidem adhuc siles, tu qui Daphus habitas,
prope aquam illam loquacem et. propheticam. Ego
autem rursuscircumspicio naves, attentus ad futu-
rum factus. Qus quidem appelluntur ct secunda
et tertia, et nihil aliud ostendunt. quam | irritas
fuisse spes nostras. Tui silentii cxusam investi-
gans, .undique dubius fluctuo. Si enim te aliquo
modo contristavi (quamvis minime contr'staverim),
hoc abeundo auferant aure : majorem ergo uihilo-
minus criminibus meis subeo ponam, si tenon
audiam loquentem. Si forte. quasi delicatior d eas
te non potuisse ad unguem loqui ; 108, tui judices
facti, hane causam vituperamus, Sed jam ego rem
forsitan auguror, quamvis Daphne fontem. non
biberim. Diceste pidere quod ego, fidem traus-
gressus et pactis non stans, a duobus vel tribus
annis huuc ipsum labuerim librum, quem uun-
tiaveram ne tres quidem menses mibi retinendum
esse. Id si ratus dixeris, non diutius mea gaudebis
existimatione ; si silentium pro pudoris siguo lia-
bueris, non diutius bona frueris opinione. Feto
rem tribuo ; tu quidem librum nobis dedisti, cu-
jus pretium nondum soivi; sed iucertum erat
u!rum venderelur an ex tera daretur liberal.tate.
Caxteroquiu nullum commodis tuis attuli detrimen-
Lum, nec quatenus incerta est libri possessio, nec
quatenus oportet aliquid ex eodem te discere.
Veruintamen, omnibus his nulla attentione data,
cum multis rem tibi prastitissem , si lioc faceie
coucessisses. Nihilominus minime mirum est si
moram inias ; quod si e coutra produxeris ,
id utilitatis res ista mihi afferet, quod omnes re-
putabo fallaces : quomodo enim confidan,, talia a
(e. perpessus? Non t4lis sapientissimus Joannes,
qui, uno libro a me accepto, alterum non ita mulio
post inihi misit : ades maluit comis videri quam
librum possidere. Nec dicas me retinuisse pretium,
quia penuriam vitare volebam : id enim persua-

ἀποστερεῖν -ῷᾧ χρόνῳ xal µόλις àmo0ib2vai: ἀλλὰ D eum. lisbeo, et magno juramento affirmo. At non

πρὸς ψ.λίαν ph ἀναμείνῃς ἔτι δεύτερα Yvpáp pata *
μηδὲ πλοῖον ἕτερον ἢ τὸ χομίζον σοι tiv ἐπιστο-
Atv.

ΜΕ’. AIOAQPQ.

"O φέρων σοι tt» ἐπιστολὴν, οὐ νῦν πρῶτον πει-
ῥραθήσεται τῆς εὐνοίας τῖς σῆς e) ἔτι τὴν πρώ-
την διηγούµενος, δευτέραν )ήψεται πεῖραν ' ὡς ck
δοχῶ, τάχα xaY μείζονα” ἐχείνης μὸν γὰρ ἀπήλαυσε,
χηδεστῆς καλεῖσθαι µέλλων ἡμέτερος ' ταύτην δὲ λή-
Ψεται, χαὶ δὴ πρὸς ἔργον ἐλθών ’ ὁ δέ γε μέλλοντα
τοῦτον τιµήσας, τίς ἂν εἴη γεγενηµένος ἰδών; Οἷμαι
ἵὰρ ὡς tuv νόμων εὖθὺς ταμεία κινήσεις * xal πα-

oportuit moras internectere, cum idem significet de
die in diem privare quam zegre reddere. Veruin ad
amicitiam ne exspecles secundas litteras, neque
aliquid aliud quam quod requirit transmittenda tibi
lac epistola.

XALY. DIODORO.

Qui hanc tibi fert epistolam, non nunc primum
tuam experietur benevolentiam ; sed primam ad-
huc memorans, secundam sumet experientiam, ac,
ut puto, forsan adliuc melierem. Priori enim frui-
lus est, affinis noster mox vocaudus; posteriorem
vero sumet, cum ad negotium venerit : qui au-
tein illum venturum honorasti, quomodo babebis
jam visum? Nam, ut spero, legum statiun. Ghcono-

-ϱ»””

: 90 ΡΗΟΟΟΡΙΙ GAZEI

miam moluruses, et linguam.acuens,
sermonum fontes spumabis : 3d quid enim aliud
qam suggesto Attici ad memoriam adibis spectato-
rem lloc tibi dicendum habeo, hoc adest sperans
2 lolescens ; neque ego mendacii convincar, neque
loc frustra speraverit,

XLVI. ZACIIARLE ETPIHLIPPO FRATRIDUS.

Vestra: epistola: et vestium ergo nos benevolen-
tiam Ostendebant, οἱ a comitate non recedebant
gapienti : utraque vero comparationes cum altera
iumunis videbatur. Nec quia. desiderastis siinplici-
ter nos haberc voluistis, sed nisi commodum insu-
per esset, superfluum duxisti nostro visum ; nec fu-
iuri dncertitudine terrefacti, ad. urbem. nostram
redire ahnui-tis. Scd consilii vestri modus futilis
erat, ac rbetoricie congruens. imaginationi neque
nos audacter horians, sed potius dissuasionis $us-
pocius, Verum, tantum abest ut ego siepitum et
negotia amer alienamque iuvideam felicitatem, ut
contra, licet hic non ad votum faciens, landiu ta.
men remauserim. Et nuuc, quia mibi nuntiantur
quod. decet facturi, non. opportunum duco vana
simpliciter spe regalem videré urbem, ego qui
tianquillitatem amo et pro sola felicitate habeo, ct
Byzantio ad n:entis applicationem discessi, ut viam
invenirem a negotiis aliquando exeundi diviniorique
vita (ruendi, Praeterea, negotia non amando, eligo
quod dover : nihil enim eligendum quod non ap-
ο probet Deus ;. quidquid autem non evenit, Dei nou
habere nutum ostenditur; sicut si quid eveniat,
ilud, (ab accidentibus quidem sejunctum) Deo
prorsus placuit ut eveniret ; ita, si quid ex iis qux
milii nuntiantur, eveniat, stare sicut decet oportet,
sed quid contradicam habeo: si vero hzec meri sunt
sermones, ac veniat rerum non ΄ contngentium ne-
cessitas, id ostendit, Dei placitum, quasi vos ire ju-
bens : nisi enim lioc esset, in quibus me oporteret
requiescere ?

XLVII. DIODORO.

Putabam te martyrum apud nos. coelum comple-
visse, οἱ xgre dare nobis felicem tui. aspectum.
Tu vero. (quanquam larva in somuis visa merito
trepidas, οἱ auspicium. formidans merito dicm ap-
pellas ucfastam) tanto laboras odio, ut propterea
ne amicos quidem videre velis; et ostendis tempus
iram auxisse potius quam. destruxisse. ἔωῶο olim
tibi semper przdicebam quie nunc accideruut : vi-
dens enim te w)0lestos tibi aversautem, — ebeu!
6x pe sxpius dictitabam fore ut, semel a nobis divul-
sus, jam uon amplius non videre velles. Non ipse
Aclilles tandiu iratus est Achivis, sed postquau
eos absentia sua afflixit, tandem iterum cessit. ut
oportebat et mutatus est. Fato igitur gratias babeo
quod non Thetyda habeas matrem, Jamdiu enim per-
niciem nostram peliisses el impetrasses.

XLViIl. IRENJEO.

Zonnani familiaribus meam conciliabaut bene-
volentiam, primum vos, et post experientiain juve-
num natura : tuis enim per te amicitia conjuncti,

3196

iniquorum A ραθήξας τὸν γλὠτταν καὶ τῶν ἁδιχούντων λόγων ix-

αφῄσεις πηγάς ᾿ καὶ τί γὰρ ἕτερον 3) βήματος Άττι-
xou πρὸς μνήμην ἕξεις tb. θεατΏν; Ταῦτα λέγειν
ἔχω- ταῦτα πάρεστιν ἑλπίχων ὁ νέος χαὶ οὔτ ἐγὼ
Ψευδολογίας ἁλώσομαι, οὔτε µάτιν ἑλτίσας ἑἐχεῖ-
νο".
MQ'. ZAXAPIA ΚΑΙ ΦΙΛΙΠΠΩ ΑΔΕΛΦΟΙΣ.

Τὰ ὑμέτερα γράµµατα xat τῆν εἰς ἡμᾶς εὖνοιαν
ἐδήλου, χαὶ γνώμες οὐκ ἁτήλλαχτο Gu 7povo;- ixá-
τερον δὲ τῇ ἑτέρου παραθήχῃ χαθασὸν ὑτεεςαίνετο "
οὔτε γὰρ ὡς ποθοῦντες ἁτλῶς ἔχειν ἡμᾶς ἐδουλ)-
θητε, ἁλλ᾽ εἰ μὴ xal τὸ συμφέρον προσῇῃ . περιττῖν
ἡγεῖσθε τὴν θέαν» οὔτε τῷ τοῦ μέλλοντος ἁδέλω τε-
ριδεεῖς γεγονότες $ thy πρὸς ἡ μᾶς l£vai σεάλιν A717
ρεύσατε: ἀλλ᾽ ἦν χενὸς ὁ τρό-ος τῆς συμθουλῖς ναὶ

5 ῥητοριχῇ πρέτων ἐννοίχ' οὔτε τὸ καλοῦν ἔχων 6027,

xal τὴν ἀποτροπὴν ὑφορώμενος. Evo δὲ τοσοῦτο
ἀπέχω τοῦ κύμπου xal πραγμάτων ἑἐρᾶν, χαὶ τῶν
ἑςτέρων εὐδαιμονίαν ζηλουν, ὥστε χαΐπερ οὗ vai
νοὺν πράφας ἐνταῦθα , τοσοῦτον ὅμως ἑχαρτέοττι
χρόνον * xal νῦν ἐπειδέπερ ἐπανγέλλονταί pot τοιί-
6:tv τὰ μέτρια, οὐχ ἕρμριον Σγοῦμπι χούραις árc;
ἑλπίσι βασ.λέω; πήλιν ἰδεῖν, xal ταῦτα t5: boujix
ἑρῶν, xaX μίαν ταύτην εὐδαιμονίαν ἡγούενος, x3
τοῦ Βυσαντίου πρὸς ἔννοιαν ὅλω; ἐλθὼν ὅτιως ἑφόδιον
εὕροιμι τοῦ ποτε πραγμάτων ἔξω γενέσθαι, καὶ θειρ-
τέρας ἀπολαῦσαι ζωῆς ' λὴν ob ἐρῶν τῶν rpzya
των τίθεμαι «à δοχοῦν ' οὐδὲ vip αἱρετὸν ὃ uh θεοῦ
δέχεται νεῦμα * καὶ u* γινόµενον ἕκαστον, τὸ μὲ. .
8zbv ἔχειν ἐἑπαινοῦντα δηλοῖ ' ὥσπερ x&v τι γέν.τᾳ:,
μὴ πάθει σωνεζευγμένον Occ) πάντως ἐδόχει καὶ Υὲ-
yovs * xai οὔτε τι μὴ δοχοῦν ἔστι γενέσθα:, οὔτε Υ:-
γενημένον pit] δοχεῖν ' ὥστε eU τι τῶν ἑτεηννελμένων
προθαίη., µένειν, ὡς ἔο.χε, δεῖ, xal ἀντιλέγει» οὐκ ἔχω"
εἰ δὲ λόγοι ταῦτα καὶ οἴγεται dj τῶν ph γενομένων
ἆ άγχη, τῖν τοῦ θ:οὺ ὄξίχνυσι ψΨηφον, ὣς ὑμᾶς ἰέναι
χελεύουσαν» εἰ γὰρ pid τὠτο πόντως ἂν ὑττρξιν,
ἐφ᾽ οἷς µε µένειν ἐχραν;
MZ'. AlOADPQ.

"Qua σε τὴν τῶν μαρτύρων zaoltutv ἑπιτελέτα:
πανήγυριν, καὶ διδόναι μύλι ἡμῖν εὐτυχῆσαι «E
θἐᾳ. Xo δὲ γἂν ὄναρ ἴδῃς τὸν μαιμᾶν, (o; Éotzz, ὃνζ-
χεραΐνεις, xal τὸν οἰωνὸν δεδιὼς ἁτιο-οάλα civ
ἡμέραν καλεῖς' οὕτω σοι πάλαι καὶ πἑῤῥωθεν ο

- 2:4 - ε, TVA "n *
D μµῖσος ἐἓν-στακται, ὡς διὰ «00170 pr6k τοὺς cDou

ἐθέλειν £pXv* xal δ.ελέγγεις τὸν γρήύνον αὕξουτα 0»-
μὸν μᾶλλον, 3) διςλέγχειν εἰδότα ταῦτα τοοῦλεων
ἆςὶ, ταῦτα xaX γέγονεν ' ὁρῶν γάρ cos διὰ τοὺς 2
πηοῦντας xal τὸν τότε ἁ ποστρεφόμενον, "To», lo, ποὶ-
λάκις ἔφην, ὡς ὅπαξ ἡμῖν ἁπαλλαχεὶς, οὐχ ἐθελήσεις
αὖθις ὁρᾷν' ἀλλ οὐδὲ ᾽Αχιλλεὺς τοσοῦτον χρόν:ν
ἐθυμοῦτο τοῖς Αχαιοῖς ' ἀλλὰ λυπίσας ἁτιων, Εἶξεν
αὖθις, ὡς ἔδει, ΥΔὶ µετεθάλετο" χάριν &' οὖν ὅμως
0:02 τῇ τύχη ὅτι pij θέτιν ἔχεις μητέρα: πάλαι yi
ἂν ro£u xaX ἁπολώλειμεν.
ΜΗ’. ΕΙΡΗΝΑΙΩ.

Τοῖς περὶ Ζώνναινον τὴν ἐμῆν εὔνοιαν ἑνεποίει, τὸ
μὲν πρῶτον ὑμεῖς, μετὰ 0$ τὴν Ἱεῖραν τῶν νέων à
φύσις' xal τῶν πρώτων διὰ σὲ τυχόντες, τὸ τελευ-

2751

EPISTOLE.

2758

το”ον υὗτοι δι’ αὐτοὺς ἑνεποίωνν zb, Époz2* ποσμεῖ A finaliter hi juvenes per scipsos mibi inspiraverunt

2p αὐτοὺς τὸ μὲν πρῶτον σπουδή την δὲ σπουδὴν
οὐκ ἐλέγγειν οἵδεν ἡ φύσις * ὥστε εἰ μὴ προμηνύσας
ἐτυχξς, [30 ἂν ἐπιστευσάμην ὡς πρὸς σὲ τὸ γένος
συνάπτουσι, τῷ χαραχτῆρι τῆς φύσεως στοχασάµε-
vO;" ἁλλ tU γέ σου τοῦ γένους εἰ τοιαῦτα τίκτειν
ἑπίσταται. τὴν μὲν οὖν ἐμὴν γνώµην ἐῤῥωμένην
ἴσθ, τοῖς νέοις * εἰ δὲ καὶ δύναμιν ὑπουργοῦσαν ἔχω
τῇ πρ͵θυµἰᾳ, θεῶν ἓν γούνασι χείσθω.
Μθ’. ZAXAPIA ΚΑΙ ΦΙΛΙΠΠΟ.

"O xaà5; Ἰωάνντς xàx τοῦ γένους ὑμᾶς ἁπαιτήσει
thv εὔνο-αν, xàx τῆς παρ᾽ ἐμολὶ συαφοιτΆσεως ᾿ ἔστι
γὰρ Λεοντίου παῖς' εἰ Διονύσιον ἴστε τῖς ἡμετέρας
τίτθτς τὸν ἄνδρα, τούτου πέφυχεν ἁδελφὺς, ὁ τούτου
Ἱπατῆρ * ἵνα καίπερ εἰδότες, ὑπομνήτω τὸν ἄνθρωπον’
εἰ δὲ χχὶ μὴ ταῦτα προσῆν, πάντως oixstoy ἡγήσασθε
ϱ,ασώτην ἡμέτερον, καὶ τὸν παρ᾽ ἐμοὶ χορὸν ἑκπλη-
ρώσαντα ' οὐκοῦν μὴ µέλλετε τὸν νέον εὖ ποιεῖν
ἔχοντα πανταχόθεν ὀφξιλομένην τὴν εὔνοιαν' σιωπῶ
γὰρ λέγειν ὡς καὶ τῷ τρόπῳ τοὺς ὀρῶντας ἐπάγεται
ἐρυθριᾶν, εἰδὼς πρίν τι χαὶ λέγειν χαὶ φθέγγεσθαι
μέτρια, τῷ καιρῷ τοὺς λόγους μετρῶν, xal τὸν νοῦν
ὑπὲρ τὴν ἡλιχκίαν κτησάµενος" ὁ δὲ μιαρὸς θεόδωρος
τὸν πλοῦτον ἡμῖν ἑπανατείνας πάλιν ἀνέδν, τάχα
καταγνοὺς ἑαυτοῦ εἴπερ τι προξιπὼν ἀληθεύσειε, xal
πρὺς πέρας ἐνέγχοι τὸν λόγον.

N. ΤύΙΣ ΛΥΤΟΙΣ.

Πάλιν ὑμῖν ἐπιστολΏν, καὶ πάλιν ἕτερος ὄχλος '
ἔρικα Ὑάρ που τοῦ αἱτεῖν µη τάχα μέτρον εἰδέναι,
GAÀà φθάνει» ἀεὶ τοῖς δευτέροις τὰ προλαδόντα, ve-
Liv τε ἀλλήλους xal λέγειν, ὡς χκρεῖττον ἣν σιωπῶν
ἢ πυχνοῖς ῥάλλων τοῖς Υμάμμασιν ' ἁλλ᾽ ὅμως xàv
ὁ ατρ.θη» ὑμῖν παρέχω xai γέλωτα, σιωπᾷν οὐκ
ανέζοµσι’ ὡς ἂν ὑμεῖς εἵτοιτε τέχνης ἀεὶ τὸ λαλεῖν
σαρὰ τῆς τέ(νης λαλῶν' χαὶ ταῦτά σοι νυνὶ πράγµα-
τος εἰς ἡμετέραν γοξίαν ὁρῶντος ' οἱ γὰρ «ap! ἡμῖν
λογάδες φηφίσματ, κοινῷ τὴν μµεγίστην ἀξιρῦσιν
ἀρχὴν, ῥᾷδιον ἐπινεῦσαι πρᾶγμα, πλεῖον τὸ σιτη-
ρέαιών pot χορηγῖσαι δυνάµενον". αἰτοῦσι δὲ xal
παλαιὰς συντάξεις Ρεθα.ωθῆνα: τοῖς διαζτξαμένοι;,
καὶ Φιλὴν μεταθεῖναι προσηγορίαν * ταῦτα τὴν ὑμε-
τέραν ἀναμένει σπουδἠν * τοῦτα πρὸς πέρας ἐνξγχόν-
τες, κἀμο. χαρ:εῖσθε xol τοῖς αἰτήσχσιν ὑμᾶς δι
ἐμοῦ ' εἰ δὲ ταῦτα παρίόριτε, δ.πλᾶ pov συμβαίνει
παθεῖν, καὶ τὸ μὴ τυχεῖν τῆς ἑλπίδος, xal τὸ àv
ὑμῶν μὴ τυχεῖν ' ὧν τὸ μὲν αἰσχύνην. τὸ 65 ζημίαν
ἑργάξεται ' ἀλλ᾽ εὐτυχέσομεν πάντως, θεοῦ μὲν ἄνω-
θεν ἐπινεύοντος, ὑμῶν δὲ διακονούντων τῇ χρείᾳ, vr
φ:;ομένης δὲ τῆς µεγίστης ἀργῆς.

ΝΑ’. ΤΟΙΣ ΔΥΤΟΙΣ.

Τοσωῦτον ἡμᾶς τὸ τάχος κατέπλτξε τῖς ὑμετέρας
σπουξῆς, ὡς τὰς ἡμέρας ἀριθμεῖν ἐξ οὗ πεπόμφα-
εν τὰ Φηφ-σµατα, xal μικροῦ δεῖν ὑμᾶς νιχῶντας
τὸν χρόνον εὑρεῖν * τοσούτόν ἐστιν ἀγαθῶν ἁδελφῶν
περιάχθεσθαι σπουδῃ, χέρδος ἡγουμένων ἄπερ ἂν
ἀλλήῆλοις πρὸς εὐθυμίαν πορἰσωνται * τὸ δὲ xol νιχη-
cat τῶ» αἰτηθέντων τὴν χρεία», καὶ πλείω παρασχεῖν

B

amorem : cominendat enim eos. primum studium,
suidium vero reprimere nescit uatura. ia ut,
eliamsi me nou praimonuisses, certus fuissem illos
tibi genere. eoujugi, indole naturam agnoscens.
Felix genns tuum, quod talia scit producere. Scito
igitur mihi in 1magna esse benevoleutia hos. adoles-
centes ; si autem vires οι voluutati respondentes
liabeain, hoc ii. deorum potestates reponatur.
XLIX. ZACHARLE ET PIIILIPPO.

Pulcher Joanues vestram requiret benevolentiam,
tum propter genus suum, tum propler. meeum fa-
miliaritatem.. Est enim filius Leontii, cujus patet
fuit frater Dionysii, avi: nostror marii, vobis forsi-
tan noti (ut, si coguovisiis, memoriam ejus. vobis
revocem). Quod si hic ratio non. valeret, omnino
lamiliarem duxistis convivam nostram, qui apud
me choro interfuit. Nonne igitur hene excepturi es-
tis juvenem, cui omnimodas ob causas debetur be.
nevoleutia ? Silet enim de ejus moribus, qui omui-
bus videntibus pudorem incutiunt: num scit ante-
quam loquatur deceniíam observare, sermones ap»
tat. circumstantiis, intelligentiam liabet 2etate supe-
riorem. Nequam vero Theodorus, pecuniam nobis
pollieitus, a pacto recessit : eum forsan poenituis-
sel si in promissis fuisset veridicus οἱ dicta ad ef-
fectum duxisset.

L. EISDEM.

Rursus nova vobis epistola, rursus aliud ucgo-
uum : videlur nie precibus modum imponere nes-
cire, sed prevenire semper posterioribus priores ;
ac probabiliter inter vos ridetis dicentes mihi satius
esse silere quam crebris persequi voslitteris. Ve-
rumtamen, etiamsi fastidium vobis prasteim et ria
sum tacere non potero, lanquam si dicalis artis
esse semper loqui extra artem lequens εἰ quidein
agitur nunc de re ad meam utilitatem spectante.
Etenim viri apud nos electi communi me decreto
supreina dignautur auctoritate : cujus quidem exer-
citium facile est, ac meliorem mihi victum potest
Suppedilare; rogant vero autiquas confirmari peu-
siones iis qui receperunt, et simplicius mutari no-
men. lu vestram manet curam : hoc negotium ad
finem ducentes, pergratum facietis et. mihi et illis

D qui per me sollicitant. Si vero negligatis, duplex

patiar malum, nempe quod. spe frustratus sii, et
quod sim per vos frustratus : quorum prius pudo-
rem, posterius incommodum mihi afferretis sed feli-
ces omnino eriinus, Deo colitis annuente, vobis

utilitati servientibus, et decreta mihi summa po-

teslate.
LI. EISDEM.

Tantaw nobis celeritas vestri studii movit admi-
ralionem, ut dies numeremus ex quo suffragia misi -
mus, ac tantum non inveniamus vos tempus vi-
cisse : usque adeo sollicitudine effici est benorum
amicorum! Quippe qui lucrum babent quidquid
sibi invicem benevole largiuntur. Vincere autem
concessis petita, et plus prestare quam voluit puse

-

T

2159

que vos desinalis talia facere, neque nos de iis
multum gloriari.
Lil. HIERONYMO.

Tu, optime, a nobis profectus, prior debuisti
nobis serib-re, et docere uos scire cupientes an lz-
tus tibi fuerit Neptunus, et navi tux mare. strave-
rit, an Alexandrie prospere se res habuerint, an iu-
gentem N.lum feliciter transieris, an floride in tua
resideniia tc habes»s, an supersint nummorum my-
riades, an domus tua. ZEgyptiacis abundet muueri-
bus, lle scribere debuisti, ac promissa implere qui-
bus missurum te epistolas et amicos nunquam ohli-
turum. pollicebaris. Tu vero me etiam scribentem
despicis, delignaus immeis respondere epistolis, 'et-
enim jam secundam tibi mitto, Si adhuc silebis, for-
sit.n. terliaum adhuc mittemus, donec te factorum
pudeat, tuamque linguam tandem solvaumus.

Liil. AGAPETO.

Peiitus crgo es accusationem subripiendi spera-
tam, et iu alios retorquendi crimina qua alius tibi
iuste intendisset, Nam olim habitabas Alexandriam:
liac vero relicta. silebas, et pro tua parte tuam etiam
celabas pra sentiam. Sed feliciter. fama, qua nihil
bouuu lateresinit, et mirum habebam cur .sileres.
Si ad rite observandum sacrum illud Pytliagorz si-
leutium : at, inquiebam, rhetoris non est silere. Si
vero lerram quz te rcceperat, tanquam diis invi-

PROCOPII GAZ/EI

tulans, quantam ostendit benignitatem! Ergo ne- A

2100

4 ὁ αἰτήσας ἠθούλετο, πόσην οὑκ ἐμφαίνε, τὴν εὔ-

votav ; piv οὖν ὑμεῖς παύσησθε τοιαῦτα ποιοῦντες,

μήτε μέγα φρονῶν ἐπὶ τούτοις ἐγώ.
ΝΒ’. ΙΕΡΩΝΥΜΠ.

Σὲ μὲν, ὦ βέλτιστε, τὸν ἐξ ἡμῶν ἁπάραντα xazáp-
χειν ἔδει γραμμάτων, καὶ διδάσχειν εἰδέναι ποθοῦν-.
τας, εἶ abt γέγονεν εὐμενὶὰς ὁ Ποσειδών, xaX τῇ ve?
τὴν θάλατταν ὑπεστόρεσεν᾽ εἰ τὰ κατὰ την Άιε-
ξάνδρου Yéyovev εὐμενῆ ΄ εἰ τὸν πολὺν Νεῖλον àv-
έπλευσας εὐτυχῶς: εἰ τὰ τῆς διατριδῆς εὐθαλη * xal
σοι λοιπὸν ἐν µυριάσι tb νόμισμα, xat τὸν οἶχον ἔχεις
Αἰγυπτίοις πλήθοντα δώροις ' ταῦτα γράφειν ἐχρην,
xal τὰς ὑποσχέσεις πληροῦν, ἓν at; πολλαὶ μὲν ἐτι-
στολαὶ, λήθη δὲ τῶν φίλων οὐχ ἣν * σὺ δὲ xaX ἐπιστέλ-
λοντος παρορᾶς, οὐκ ἐθέλων ἀμείθεσ-αι γράμµασι΄
τοιγαροῦν Ίδη xal δευτέραν ἐπέστειλα *. xàv ἔτι σι-
Υήσης, τάχα xai τρίτην προσθἠσοµεν, ἕως σέ τις
ἐπεισέλθῃ τῶν δρωµένων αἰδὼς, καὶ τὴν σὴν φωνὴν
εὐτυχῆσομεν |

NI". ATAUHTOQ.

Δεινὸς ἄρα τις Άσθα, χατηγορίαν ὑφαρτάςειν ex
πιζοµένην, xal ταῦτα προφἑρειν τοῖς ἄλλοις, οἷς ἄν
τις διχχίως ἐχρήσατο κατὰ σοῦ: πάλαι μὲν γὰρ εἶχες
τὴν ᾽Αεξάνδρου, xal ταύτην ἀπολιπὼν ἑσίγας, xal
τὸ σὺν µέρος ἐλάνθανες xal παρών ἀλλ εὖ Y& τῆς
φήμης, fj τῶν ἀρίστων ἐᾷ λανθάνειν οὐδὲν, αύτη σε
παρόντα µεμήνυχε * χαὶ θαυμάζειν εἶχον ἀνθ᾽ ὅτου
C καὶ σιγᾷς ' εἰ μὲν σεμνὸν τοῦτο xal Πυθαγόρου
νοµίζων, ἀλλ᾽ οὗ ῥήτορος ἔλεγον ἡ σιγη εἰ δὲ τὴν

sam εἰ barathrum egre patereris, oportebat sola. C ἑλοῦσαν ὡς θεοῖς ἐχθρὰν xat βάρᾶθρον ἐδυσχέραινες,

tium, ab amicis petere. Unde nullum ex his prz-
textibus admittebam, sed dicebam potius te super-
biisse, veteresque smicos jam pro nihilo reputare :
quanquam regionem Luiau) ipse habitabau, ac pa-
rum aberat quin fratrem. tium ridere nescientem
pidagogum baberem. Πο mecum recogitaus, non
exspectassem te meum subito fore accusatorem.
Dude tua5 . litteras cum i1isu aspiciebaim, et mirabar
quod rhetorica tantam prasstaret potentiam, ut ad
defensionem recurrere cogerer cgo qui olim verba
tua criminalus eram, Sacra ista. sophistica ne vi-
ris. quidem ejusdem artis parcit, sed eos ad
glauca Palladis urbem, ut aiunt, relegat. Mei ergo
lilii (sic enim meos vocabas sermoues) ad tc ire

verentur, qui scis etiam latentes detegere mendas. D

LIV. l'OROTHEO.

Me jam paratum prim;e tu. respondere epistole,
épse pravenisti secundam mittendo : adeo iu ipsis
eünmn litteris viucere festinas!. Αι, iuquies, cur
tanta mora ? Cur illa scribendi dilatio! Non potest
ftiomo quidquid vult facere, sed necesse est cedere
οἱ inservire utilitati el patere circumstantiis :
quis quidem non dant quidquid cuique libet, sed
quod ad utilitatem necesse est mensurare. Hacte-
nus igitur invitus et zegre silui, cum presertim ad-
mirationi habeam tuum studium quando apud nos
eras, perseverantem etiam post. tuum abitum tuam
erga me benevolentiam, exortum contra te odium
et antiquam fortunze malitiam., Tu, velut sapiens

ἐχρῆν περὶ τῶν φίλων παραμυθίἰαν αἰτεῖν * ὅθεν τού”
των μὲν οὐδὲν, ἔλεγον δὲ μᾶλλον ὡς πολὺς ἤρθης,
καὶ τοὺς πάλαι φιλτάτους Ànpov εἶναι δονεῖς χαὶ
ταῦτα τὴν ἑλοῦσαν οἰχῶν, xai μιχροῦ δεῖν ὑπ' ἆδελ-
qp μὴ γελῶντι πα:δαγωγούµενος' ταῦτα χατ᾽ ἔμαν-
τὸν ἐννοῶν, οὐχ ἂν ἥλπιχά σε χατήγορον ἐξαίφνης
ἰδεῖν» CÜEv προσεγέλων τὰ γράµµατα. xal τὴν ῥττο-
ριχἣν ἐθαύμαζον τοσαύτην χορηγοῦσαν τὴν ἑξευσίάν,
6, ἣν ἀπολογίαν ἐζήτουν, ὁ πάλαι τῷ λόγῳ xatryo-
piv * ταῦτα τῆς σοφιστικῆς τὰ σεμνὰ, χαὶ οὐδὲ τῶν
ὁμοτέχνων ἐφείσατὸ, γλαῦνα, φησὶν, ΑἈθήναξε παρα.
πέµπουσα ' οἱ δὲ ἐμοὶ παΐῖδες (οὕτως γὰρ ἑχάλεις
τοὺς λόγους) πρὸς σὲ φοιτᾷν ἐρυθριῶσι, ἑλέγχειν
εἰδότα χαὶ λανθάνουσαν ἀμορφίαν.

ΝΑ’. AQPOOEJQ.

"Hón µε μέλλοντα πρὸς τὶν προτέραν Ὑράφειν
ἐπιστολὴν, φθάσας αὐτὸς xai δεντέραν ἑπέίηκας :
οὕτω xàv vol; γράµµασι ἐπείγῃ νιχᾷν. ᾽Αλλὰ τίς ὁ
χρόνος, ἐρεῖς, καὶ ἡ τοῦ μὴ γράφειν ἀναδολή: Olx
ἔστιν ἄνθρωπον ὄντα, πράττειν ὅσα τις βούλετα:,
ἀλλ ἀνάγχη παρέχεσθαι χαὶ δουλεύειν τῇ χρείᾳ xai
πείθεσθαι τῷ xatpq * ὁ δὲ δίδωσιν οὐχ ἔσα τις θέλει,
ἀλλ ὅσα πρὸς τὴν χρείαν ἀνάγχη μετρεῖν. Ταῦτ' ἄρα
μέχρις τῆς νῦν ἄχων μὲν, σιωπῶν δ' οὖν ὅμως Ἰχθό-
µην’ καίτοι θαυμάνειν ἔχων τὴν ὅτε map! ἡμῖν Tota
σπουδὴν, τὴν ἐπειδὴ πάλιν ἀνήχθης ἔτι pot διαµένο-
σαν εὔνοιαν, τὺν χατὰ coU συστάντα φθόνον xa τὴ’
«i^a: της τύχης ἐπιδουλήν ' xal ὡς σώφρων ἀνήγου

9761

EPISTOL E;

2109

τὺν Ἰόγον γινόµενος, xal τῇ περὶ ταῦτα φλυαρίᾳ A factus dignius loquebaris, et nugis circa hzc vale-

χαίρειν εἰπὼν, αἱρησάμενος τοῖς πᾶσιν ἑλαττοῦσθαι
μᾶλλον, ἵνα χεῤδάνῃς τὰς µούσας' ἁλλ᾽ ὄναιο θἄττον
ἔρωτος μουσικοῦ, xal τοσοῦτον λάδοις ὁπτον ἐθέλοις'
χαλ γένοιο τῆς προλαθούσης διαδολῆς, εἰ μὲν ἀληθὴς
Ἶν, σωφρονέστερος * εἰ δὲ φευδῆς, εὐτυχέστερος *
ὅπως ὁ μετὰ ταῦτα βίος μὴ φευδῃ διαδολὴν ἐπιδέδη-
ται" ἀλλὰ Φφανείης πάλιν ἐχεῖνος ὁ πρότερον * οὕτως
γὰρ ἂν ἠνωθέντων τῶν ἄχρων διόλλυται τὸ μέσον
ἑχατέρῳ µέρει βαλλόµενον,
ΝΕ’. ΣΤΕΦΑΝΩ. |

Ἔτι σιγᾷς ; ἔτι τῶν ἡμελημένων ἡμεῖς; καὶ μὴν
πάλαι γε πυχνοῖς ἡμᾶς εἶχες τοῖς γράµµασιν * καὶ ἣν
Τδιστον τὸ κτῆμα φθεγγοµένου πολλάχις ἀχούειν *
ἀλλὰ νῦν ἑξαίφνης αιγᾷς καὶ τῆς ἡδονῆς ἑστερήμεθα'
τοιαῦτα τῶν χρηστῶν βιθλίων ἀπήλαυσα * ζητῶν γὰρ
ἐχεῖνα, xai τὸν πάντων por φἰλτατον προσαπολέσθαι
δοχῶ; σὺ δὲ µάλιστα μὲν xaX τὸ βιδλίον ἁπόστειλονν
καὶ περὶ τῆς εὐνοίας ἀπολέπῃς μηδέν’ εἰ δὲ ph, τὰ
Ὑοῦν φίλοις εἶναι διαµενέτω’ δόξω γὰρ οὕτω πεπον-
θέναι μηδέν * δήλωσον δὲ µοι καὶ ὅπως ὑμῖν ἔχει τὸ

Φροντιστήριον΄ χαὶ εἰ πλῆθος ὁμιλητῶν σοι περιφράτ- |

τει τὸ θέατρον. xal τὸ δὴ µέχιστον, εἰ πλούτῳ xo-
μᾶς, xal σοι λοιπὸν εἰς χιλιάδας ἀριθμεῖται τὸ νό-
υισμα. |

NG'. ZABINQ.

El τοῖς ἑρῶσιν ἡμέρα µία πρὸς Yoac ἀρχεῖ, οὐκ
ἂν Φφθάνοις ἀριθμῶν ὁπόσα δῆ γεγηράκαµεν ΄ πάλαι
μὲν Ίμεν εὐδαίμονες, o te ὁρῶντες xal τῶν σῶν &vc-
Ἐχόμενοι΄ χαὶ fv ἡμῖν πάντα χρηστὰ, ὄψες ἠδίστη, .
λόγοι χαταχηλοῦντες τὴν &xohv, γνώµη χορηγοῦσα
τὴν εὔνοιαν * καὶ 6 τί τις ἐπόθει χαλὸν, Ίρχει πρὸς σὲ
µόνον ἰδεῖν' ἀλλὰ νῦν ἐξαίφνης ἔρημοι πάντων μεῖς,
ὅθεν Ἱπόρημαι, χαὶ τὸν μῦθον ἐρῶ". xa Περσεὺς
ἐχεῖνος εὐξαίμην γενέσθαι ' τάχά yàp ἂν ἐξείη uot
μικρὸν ἀναπιαμένῳ παραμνθεῖσθαι τὸν ἔρωτα » (1)
διεδέξατο θυμός * ἰδοὺ γάρ µε xal πτεροῦ ὁ πόθὺς...
xai μῦθος γεγένηµαι' xal ὅσα δὲ πυθὀῦσα διάνοια
fa... ἐθέλει' ἤδη δὲ σοι xal ὄναρ Ίσθη ἰδών. xal
ἀναστ... τῇ θέᾷ᾽ εὖ δὲ ποιῶν τὸν φέροντα την ἔπι-
στολὴν... xal βεθαιώσεις fjv ἔχων ἐτύγχανες γνώ-
µην... εἰ δέξαιο Υράµμµατα παρ) ἡμῶν, οὐδὲν ὅ τι
μὴ ῥᾳδίως ποιῆσεις.

ΝΖ’. ΙΕΡΩΝΥΜΟ.

"ῦδης σου τῆς κατηγορίας ἀπηλαύσαμεν ol ἆλα-
ζόνες ἡμεῖς, καὶ λίαν σορισταὶ καὶ νοσοῦντες ὑπερ-
Ὀψίαν &v µετρίῳ τῷ σχήµατι’ καὶ οὑκ ἂν ἔχοιμι
λέγειν ὅσα χαθ᾽ ἡμᾶς συνεφόρησας, ὥσπερ χαιρὸν
πάλαι ζητῶν Eg! ἡμῖν ἐγεῖραι τὴν γλῶτταν * ὅθεν οὐδὲ
πρόφασιν διχαίαν λαθὼν, εἰς μέσον ἄγεις X πάλαι
κρύπτων ἐλάνθανες' τί Υὰρ, εἰπέ por, δεινὸν, εἰ πρὸς
σὲ γράφων Προχόπιος Ἱερωνύμῳ χαίρειν ἐπέγρα-
φον; Ὡς piv γὰρ ἀρχαῖος ὁ νόμος, ἔχω δήπουθεν
ὁμολογοῦντα ἂν καὶ δέ. Αλλ’ οὐδὲν δεῖ, qiie, τὴν νῦν
"ἀπιπολάζουσαν ἐχδῆναι συνἠθειαν. Οὐχοῦν χατηγό»
ptt, χἂν εἰ τὴν νῦν κρατοῦσαν τροφὴν εἰς σεανότητά

(1) Madore aliquot verba evanuerunt.
PaTROL. Gn. LXXXVII.

dixisti, ac maluisti omnibus minorari, ut inusas
luerifaceres. At utinam citius fruaris musarum
amore, et tantum capias quantum volueris, ac te
faciat precedens accusatio, si quidem vera sit,
sapientiorem, si vero falsa, feliciorem ; ita ut tua
deinceps vita jam nullam subeat falsam accusatio-
nem, sed idem iterum videaris qui fuisti antea :
sic enim unitis duabus extremis medium perime-
tur utraque parie percussum.
LV. STEPHANO.

Adhuc siles! adhuc nos negligimur! Olim ta-
men frequentes mitlebas nobis litteras, et jucun-
dissimun: bonum erat te loquentem spe audire ;
sed nunc subito siles, et iHa voluptate privati su-
mus, Hanc igitur ex libris tuis cepi utilitatem : hos
enim quarens, charíssimum omnium mihi amicum
amisisse videor. Tu potissimum hunc mihi librum
aufer, sed de tua benevolentia minime deficias ;
sin minus, saltem in amicitia perseveremus, sic
enim nihil passus mihi videbor, Indica vero mihi
quomodo se habeat schola, an multitudo discipulo-
rum ad te audiendum confluat, ac inprimis an divi-
liis luxuries, et residua tibi pecunia per millia nu-
meretur.

LVI.: SABINO.

Si amantibus unica dies ad senium sufficit, sup-
putare non valeres quantum senuerimus, Olim qui-
dem felices eramus, te videnteset tua amplectentes ;
el erant nobis ormnia utilia, aspectus amvenissi-
mus, sermones auditum excitahtes, animas bene-
volentiz prodigus ; ac si quis quid pulchri cuperet,
satis erat te solummodo aspicere. At nunc confe-
stir omnium egeni sumus; unde in sumta neces-
sitate verBor, et fabulam dicam : Perseus ille esse
optarem : forsan enim mihi daretür paululum vo-
lando meum solari amorem..:.. süccessit ira, ecce
enim alx desiderium..... et fabüla factus sum; et
quidquid cupiens animus... volebat : jam vero
gavisus est eo quod vidisset in somnis...... visui;
bene autetn habens eum qui fert hanc epistolam...
οἱ confirmabis illam quam liabebas benevolentiam.....
αἱ acceperis litteras 4 nobis, nihil non (acile fa-
cies.

LVII. HIERONYMO.

Quot a te. accusationibus impetimur nos vani-
loqui, nos sophist:, nos superbia laborantes suh
modesto habitu. Nec possem referre quot crimina
in nos congesseris, quasi occasionem jumdudum
auspicams linguam contra nos acuendi, Unde ne
Justum quidem prztextum allegans, in medio pro-
fers qux olim nescius dissimulabas. Quid enim, dic
mihi, quid mirum, si tibi scribens, banc adhibuerim
formulam : Procopius Hieronymo salutem? [lune
enim fuisse antiquum morem tute confiteris. At nos
licebat, inquies, nunc vigentem transgredi cons ιο.
tudinem. Ergo etiam vitio verte si quis regnantem

*c

87

gii '

PROCOPII GAZ.EI

ση

Inim;cum appellabam, quod ad nos adveniens, uihil A ἀφιγμένος, οὐδὲν περὶ ὑμῶν τῶν φιλτάτων ἁπήι-

de vohis qui charissimi estis annuntiavit, de qui-
lus sepe audire exoptabam : attamen iste defen-
*ionem sufficienter agebat : etenim causam affere-
hat fugam, quod litteras non ferret : et illi quidem
in lis erubescenti veniam largiebar : dicebam au-
tem infra meipsum quanta auferre et mutare tem-
pus noverit. Quando cuim nobilis Ulpius nostre
antiqui fortuna particeps erat, amicus erat et vi-
debatur, et nunquam in animum venisset illam
mutandum esse: cum autein magnificus exaltatus
est et magnus evasit, intolerabilis est bona gaudens
fortuna, οἱ eos qui erant. antea amici obliviscitur :
bona gaudeat fortuna tantum, et moderate sustine -
bimus despect : hzc οἱ similia dicens : multa con-

γειλε, περὶ ὧν πολλάχις ηὐχόμην ἀχούειν. à
ὅμω.ς ἐχεῖνος τὴν ἀπολογίαν ἱκανῶς ἐπυιεῖτο * xot
γὰρ αἴτιον ἔλεγε τὴν φυγὴν, ὅτι γράµµατα μὴ
xopi$ot* χΧἀκείνω μὲν συγγνώµην ἑδίδων, ἐπὶ τού -
τοις ἐρυθριῶντι. Ἔλεγον δὲ πρὸς ἐμαυτὸν, ὅσα δὴ
φέρειν xat µεταδάλλειν olósv ὁ χρόνος. Οὔλπιος γὰρ
ὁ xad ἠνίχα μὲν ἡμῖν τῆς παλαιᾶς ἐχρινώνει τύχης,
φίλος τε ἦν καὶ ἑδόχει, καὶ οὐκ ἄν ποτε ὤμτν ὡς
µεταθάλλοιτο" ὡς δὲ λαμτπρὸς ἤρθη xal Ὑέγονε
μέγας, ἀφόρητός ἐστιν εὐτυχῶν, χαὶ τῶν πρώην
ἑχείνων ἐπιλανθάνεται. Εὐτνχοίη δὲ µόνον, καὶ
οἴσομεν παρορώμενοι. Ταῦτα xat τὰ τοιαῦτα λέγων,
πολλὴν χατὰ σοῦ χατηγορίαν συνἐλεγον. Ὡς δέ τις
ἐλθὼν τὴν παρ ὑμῶν ἐπιστολὴν ἐπεξίδου, πρῶτον

tra ie instruebam crimina : cum vero aliquis in- B μὲν πρὶν λῦσαι πολλάχις τὴν ἐπιγραφὴν ἡσπαζόμην'

gressus a vobis epistolam tradidit, primum quidem
ante solutam saepe inscriptionem — osculabar :
deinde in litteras incidens, dilationis causám
inveni, el nou inediocriter gavisus sum : et me
penitebat verborum qux ante protuleram : dice-
ham autem. potius, proh quam multa suspicantue
homines! admirabilem enim nostrum Ulpium mu-
tivit neque tempus neque fortuna, sed est benignus

εἶτα τοῖς [γράμμασι] περιτυχὼν, xai τὴν ἀπολογίαν
τοῦ βράδους εὑρὼν, ἤσθην οὐ μετρίως" χαὶ µετέμµε-
λέν µοι τῶν πρώην ῥημάτων ἔλεγον δὲ μᾶλλον :
Φεῦ ὡς πολλὰ μᾶλλον ὑποπτεύουσιν ἄνθρωποι ! τὸν
θαυμαστὸν γὰρ ἡμῖν Οὔλπιον µετέθδαλεν οὔτε χρό-
vog οὔτε dj τύχη, à εὐγνώμων t£ ἐστιν, χἁμὲ τὸν
εὐεργέτην ἑἐπίσταται ' ἁλλ' ὅμως μὴ πάλιν σιγῶν
αὖθις ἡμᾶς εἰς τὴν κατηγορίαν Evévxat;.

et me benefactorem 6996 ΠΟΠ iguorat : sed pariter ne iterum silens nos. ad accusationem intendendam

inferas.
XXXLI.SILANO.
Quan!a spe 103 ejeceris dicere non posses: cum
enim (nam epistolam inter manus accepissem, et
ex ipsa coguitum fuisset te paulo post rediturum,

ΛΑ’. ZIAANQ. [Band. ZIABANQ.]
Ἐξέχρουσας ἡμᾶς ἑλπίδος, οὐδ' ἂν εἰπεῖν ἔχοις
ὁπόσης. Ἐγὼ γάρ σου τὴν προτέραν ἐπιστολὴν εἰς
χεῖρας λαδὼν, xai γνοὺς ἐξ αὐτῆς ὡς μικρὸν Osce

etatis sum et animam pra voluptate recipiens in- c pov. ἡμῖν ἐπανήσεις, ἤσθην τε καὶ μέγα og ἡδονης

quicbam : O Jupiter, hec. eveniant :. igitur animi
suspensus eram siugnlis diebus et 1n vanam spem
iucidebam, dictitans : igitur unquam videbo et al-
laquar qui dudum non venil, et iterum iste flebam :
eum autem tempns esset contra spem, non scribere
dignabar, incentivum, inquiunt, amoris illud fa-
ciens, ut coutemni visus, ad nos festinares, volens
tibi exprobrare quod amicorum non memineris :
et mihi videris Strotocles nobis rhetor evadere :
ive enim victis Atheniensibus et sortis ignaris,
victoriam aununtiavit ; statim igitur urbs commota
est, et ad ludos praecipitabat et Wfortunati. l:eta-
bantur : cum autem veritas cognita est, et errori
jaw non esset locus, in quo ait Stratocles injuriam
feci, si duabus diebus lrtiores per me fuistis? ei
lucium erat error : sed eum matris causa οἱ ΠΟΡΟ;
ti potior Pindaro appareat, ἴο videret citius
patria et nus post eam.
XXXII. PHILIPPO FRATRI.

Ecce tibi iterum epistolam miitiinus, et iterum
bene novi quare silueris: et si mihi illud dicere
wgre ferenti iguosceres, in praesumptionem tibi
versa est indoles, et non vis remanere qualis eras
el antea : sed licet non mare Bosphori transfretavi,
οἱ regis urbem ingressus sum: pariter et ego 16:
gein magnum videns, et priniorum togam et. ma-
gistratum quemdam maximum appellatum, et quie
gunt niagnifica «pud vos, sivcrem velis dicere, sive
t sth. 1, 9.

-

ἀναπνεύσας ἔφην * " Zeo, γένοιτο ταῦτα. Τοιγαροῦν
µετέωρος ἣν ὁσημέραι xal ἐπὶ χούφης ἔδαινον τῆς
ἑλπίδος, πυχνὰ δὲ λέγων "Apá ποτε ὄψομαι xol
προσείπω Χχρόνιον, xal γενοίµην αὖθις ἐχεῖνος ὡς
δὲ χρόνος ἦν παρ ἑἐλπίδας, οὐδὲ γράφαι tElouv,
ἐρέθισμα, φησὶν, ἔρωτος τοῦτο otov, ὅπως ἂν χατα-
φρονεῖσθαι δοχῶν, ἔτι μᾶλλον ἐπείγοιο πρὸς ἡμᾶς,
ὀνειδίσαι θέλων τὸ ph φίλων µεμνῆσθαι. Καὶ pot
δοχεῖς Στρατοχλῆς ἡμῖν ὁ ῥήτωρ γενέσθαι * ἐχεῖνος
γὰρ ἠττωμένοις τοῖς Αθηναίοις καὶ τὴν τύχην ἀγνοοῦ-
σι, νίχην ἀπήγγειλεν. Εὐθὺς οὖν ἡ πόλις ὀρθὴ, xai
παίζειν ἀνεῖτο, xai δυστυχοῦντες εὐφραίνοντο. Ἔς
δὲ τἀληθὲς ἠγγέλθη, χαὶ τὸ δοχεῖν fjv οὐχέτι, TL γὰρ
φησὶν ὁ Στρατοκλῆς, ἠδίχουν, εἰ δυοῖν ἡμέραιν ὑδίους
γεγΥόνατε δι ἐμέ; καὶ χέρδος ἣν τὸ δοχεῖν' ἀλλ
ἐπειδὴ μητρὺς πρᾶγμα xal ἀσχολίας ὑπέρτερον τῷ
Πινδάρῳ ! δοχεῖ, ἴξοι σε θἄττον fj πατρὶς xal μετ
ἐχείνην ἡμεῖς,
AB. Φ.ΛΙΠΠΩ ΑΔΕΛΦΩ.

Ιδού σοι πἆλιν ἐπιστολὶὴ παρ) ἡμῶν xol πάλιν
εὖ οἵδ' ὅ τι σιγἠσας, χαὶ eU pot. δοίης συγγνώµην
ἀχθομένῳ λέγειν, μεταθἐθληταί σοι πρὸς ἁλαζονείαν
ὁ τρόπος, xal οὗ θέλεις µένευ οἷος Ίσθα χαὶ τ.ρό-
τερον' ἀλλ εὖ γε ὅτι μὴ τὴν τοῦ Βοσπόρου διέπλευσα
θάλατταν, xaY βασιλέως πόλιν ἀφίγμαι ' ἴσως γὰρ
ἂν κἀγὼ βασιλέα τὸν µέγαν ὁρῶν, xax την ὑπάτων
στολὴν xal ἀρχὴν 6f τινα µεγίσιην χαλουμένην,
καὶ τὰ σεμ1ὰ δὲ, ταῦτα παρ ὑμῶν, εἴτε πράγματα

2115

EPISTOL/E

2716

βούλει λέγειν εἴτε ὀνόματα, ἐπῆρα τὴν ὀφρὺν, xal A nowen, supercilia allevavi οἱ magnum quid affes

νεανιχὸν ἑφρόνουν, πρὸς τὴν τῶν ὀρωμένων Exac-
ῥόμενος τύχην, καὶ uot τὰ πάλαι φίλα λῆρος &&óxet:
ὅπου γὰρ xal τούτοις ἑάλως, οὐκ ἂν εἴποιμι ῥᾳδίως,
ὡς διέφυγον ἂν τὸ μὴ οὐ ταῦτα κπαθεῖν, εἰ μὴ xal
τις λογισμὸς ὑπεισῆλθεν, ὡς οὗ ταυτὸν, ὦ λῷστε,
γνώµη xal τύχη: ἀλλ᾽ fj μὲν, ὡς ἂν αὑτῇ δοκῇ, φέρε-
ται, xal μεταπίπτει πολλάκις xal γελᾷ τὰ ἡμέτερα"
τῆς δὲ χύριον mpoaf;xet τὸν σωφρονοῦντα, xai µή-
τε αἱρομένη συναναστῆναι, μήτε πιπτούσῃ συµ-
µεταθάλλεσθαι,
AI". ΖΑΧΑΡΙΑ ΑΔΕΛΦΩ.

Τίς ἂν γενοίµην ἑραστὴν χαὶ ἁδελφὸν χατηγοροῦν-
τα λαθὼν, xal μηδὸν ἔχειν οἰόμενον ὅ τι καὶ λέξομεν ;
τί γὰρ 6h φής; ΄᾿Ῥήτορες ἡμεῖς xol θυγατέρων
πατέρες πολλῶν * τὰς γὰρ ἐπιστολὰς οὕτως ὀνομά-
ζειν ἑδόχει. AMA! ἦν gro πάλαι ταῦτα, νῦν γὰρ
οὐχέτι * ἀλλ᾽ ὑδρισταί τινες ὑμεῖς, xal θεσμὸν ἁτι-
µάνοντες ἔρωτος. 'AXX εἰ μὲν fjv τις ποιητικὸς. τὸν
Απόλλωνα δήπον xal τὰς μούσας ἐχάλουν' Δῴττέ
pot, λέγων, εἰπεῖν καὶ παΐῖδας, xa^ μὴ ἄδιχον φανῆναι
τὰ παιδιχά. Νυνὶ δὲ µιμήσομαι γοῦν τι ποιητιχὸν,
χαὶ ἐπὶ µέγαν ὄρχον ὁμοῦμαι, θεοὶ δ᾽ ἐπιμάρτυρες
ἕστων, μὴ οὕτως ἔχειν τὰ καθ᾽ ἡμᾶς ὥς που xal
λέγεται" ἀλλὰ γὰρ ἐπὶ φιλίας ἡμῶν αἰδὼς καὶ μνήμη
φιλτάτων * τί οὖν φὴς, ἤ σιγἠ; δέδοικα pef) τις ἅδιχος
τύχη ταῖς ἐμαῖς ἐπικωμάζῃ γοναῖς, χαὶ πρὸς σὲ τὰς
ἐμὰς ἐπείγομαι, ἄλλην ἄλλοτε φἐρειν ' val που ξὲ-

νων ταύτας Ἰνέγχαντο γεῖρες, ἁγνοούντων τίνες C

αὗται xal πὀθεν' ἀλλὰ γὰρ ἀτυχὼν ἐπὶ ταύταις
χαλ. ἀγνώμων ἐδόχουν xa χρίνοµαι᾽ τὰς μὲν οὖν
ἄλλας τίς ἄν τις ἀνιῷτο λέγων * ἀλλὰ χθές πρυ καὶ
πρώην ἑστάλη τις ὡς ab, τοὺς ἐμοὺς ἀγῶνας διτγον-
µένη ' xal νῦν, ὡς ἔοικε, ξένη τις πλανᾶται xol
ἔρημος ' ἁλλ᾽ ἦχοι ποτὲ γεῖρας ὡς σὰς, χα) εὑφραιι-
νοίµην ἀχούσας τὰ δὲ cà δῶρα λαθὼν Ίσθην ἐπὶ
τούτοις, οὐχ ἦττον ἡ ᾿Οδυσσεὺς μὲν ᾽Αλχινόου φιλυτι-
μίαν ὁρῶν. ἐχεῖ μὲν γὰρ τὸ λαθεῖν εἶχε µόνην, παρ᾽
ἡμῖν δὲ ἄμφω", ὅτι σὺ μὲν δίδως, ἐγὼ δὲ λαμ-
θάνω.
ΔΑ’. ΕΠΙΦΑΝΙΩ.

"Ἐτισιγᾷς: ἔτι τῶν ἀπεῤῥ'μμένων ἡμεῖς ; οὐδέ σε
πα]α.ῶν ἐρώτων ὑπεισηλθεν οὐδέν ; νγλεὶς σύ vé
τι xal ἀμείλιχος ἀνάλαθέ pot τὴν μνήμην, ὡς οὐχ-
έτι τοιχύτεαις ἡμῖν ἁπΏρας ἐλπίσιν * ἁλλ ἐδάχρνες
μὲν Ο/μοι ! καὶ μόλις ἀπείχου ' γράφειν διομολόγεις
μικροῦ δεῖν χαὶ πρὶν ἐπιθῆναι τῆς γῆς ' νυνὶ δὲ οἴχε-
ται μὲν ἐχεῖνα, σιωπᾷς µόνον * ἡμῶν δὲ λόγος o5-
δείς ' εἰ δὲ σιωπἑσεις ἔτι, ἀναθοήσομαί τι τραγιχὸν,
*ló, Ζεῦ, λέγων, xal φιλία xal λόγοι’ ἡδίχκησθε μὲν
ὑρμεῖς ἡδίχημαι δὲ qi: ὁ δὲ ἁδικῶν ἣν ὅτε φίλον ἐχά-
λέει νὺν γὰρ οὐχέτι.

AE. ΙΩΑΝΝΗ.
E! τὴν φιλία» ἐφευσμένην δείχνυσι τὸ σιγᾷν, ἀν-
áYxn µέχρυ λόγων αὐτὴν ἀεὶ συνεστάναι , ei γε τοῦ-
των ἁπόντων ἐλέγχετα!:, οὐχοῦν λείπετα!: καὶ τὸν ὃ.σ-

μεν φίλου ἡγεῖοθαι, (ιόνου ἀξὶ «φθάγγοιτο. Αλλὰ

ciabam, assurgeus ad eorum quos videbam fortu-
nam, et que mili olim erant chara nugze videban-
tur : quippe igitur. his captus fueris, non dicerem
facile quomodo hzc non perferre vitavissewm, si
quoddam ratiociuium, scilicel non esse ilem, c
optime, opinionem et fortunam, non me subiisset :
scd ista, ut sibi sit similis, fertur, et cadit spe et
nostra. irridet : illius autem Dominum esse couveuit
sapientem nec cuin exaltatur. cousurgere, uec cuin
cadit corruere.
XXXIII. ZACIIARLE.
Accepi amicum et fratrem quis evasissem ex-

n probrantem et cogitantem niliil habere quid dica-

mus : Quid vero dicis? fthetores nos sumus et fi-
liarum patres multarum : litteras eniin ita nomi-
nare videbatur : sed. si hic dixeris olim, nunc
certe non auiplius ; sed estis quidam εκ vobis con-
viciatores, et morem veterem amoris nepligitis :
sed si quis esset poelticus, Apollinem certe cet
inusas invocarem : date mihi, diceus vos vocare et
liberos, et nen immerito videri delicias: nunc au-
tem aliquid eflingaim pocticum, et inaguutu, et ma-
gnum jurameutum . dico, diique testes sint, quod
non ita sit apud. nos ut alicubi affirmatur : in ami-
citia nostra reveremur et meminimus amicissimos :
quid igitur, dicis, hoc silentium ? timco ne iniqua
fortuna. in meos genitos invehatur : et ad te meas
mitto filias ut tibi aliam modo ferant : et. forie
manus alienorum istas tulerunt qui. quae εἰ unde
essent ignorabant : sed enim infelix. de his el im-
prudens videbar et judicor : alias quidem igitur
quis offenderetur legens? sed heri et antea missa
fuit una que te mea certamina doceret : et nunc ut
apparet, peregrina errat οἱ deserta : sed olim in-
cidat in tmmanus, et libeis audiam: tu3 autem dona
accepi et de liis lzetatus sum non miuus ac Ulysses
Alcinoi benevolentiam videns: hic quidem enim
illam solam accipere erat, spud nos autem duo :
quippe quidem tu das, ego autem accipio.
XXXIV. EPIPIIANIO.

Adhuc siles? adliuc inter. despectos nos. habe-
wur? Nihil ergo autiqui amoris subiit. animum?
Crudelis tu οἱ implacabilis we ad. iemoriaim re«
voca quod nuuquam amplius mibi similem spem
eripueris : sed flebas, credo, et vix abstinebas a
scriptarum confitebaris parum abest, et autequam
in terram descenderes : nuuc autem abiere liec
oninia, ailes vero tantum : noster autem sermo

uullus : si vero siluercs adhuc, exclamabo tragice,o
Jupiter, dicens et amicitia el verba : vobis quidem |

injuria fuit illata : mihi autem | ipsi : iujuriam au-
tci inferens evat cum me amicum vocabat : nuuc
cnim non amplius.

'XXXV. JOANNI.

Si amicitiam deceptam demonstret. silentium,
necesse est usque ad verba ipsam semper coustarez
siquidem istis εἰ alisentibus exsistere. probatur,
igitur restat et malevolum amicum caistimare qui

e

les amicitie judices : quid enim impedit. ne sileus
memoria amicos videat ? Quod nunc nobis inest οἱ
nunquam cessabit : expendamus autem potius quod
non datum est omnia facere ut quisque vult : foris
enim sollicitudines vitie et futur incertitudo .!ali-
quando fationi prz»valent : qu:xe quidem agunt ; illa
autem. deliberat ct persuadetur : sic mihi, quippe
discere supervenit, certamina continua et propter
lh:wc. sollicitudines a priucipio me invaserunt, nec
me usque ad illud temprvs reliquere: quiz potius
oportebat attendere quam: suspicari. au. et. amici-
ti: consuleremus : et nnac jam cessavimus. Sed
0 Jupiter, eL amores et omnes qui amicitie invigi-
latis, persuadete. meos accusatores : nunquam ad

eblivionem ipsorum perveni, sed cum ratione con- D

versor, οἱ dicere aliquid, οἱ dicentes audire νἱ-
deor : et ita si eos ignoravero, obliviscar.
XXX VI. ZACIARLE ET PHILIPPO FRATRIBUS,

Quanto desiderio laboraverim, quomodo possem
verbo exprimere, nisi forle similia passi fueritis?
Qui enim passus est ad judicandum niagis est ido-
neus : talem actem 0996 persuasum habeo, et le:
ge s"rvare aiicitize simal et natur: ex his quae
scrib'tía et. suadetis in vestris litteris 2 nihi autem
igitur pariter transfixo dolore, et aliquid similo
sape dicere. accidit, Utinam. essem Perseus et vi-
derer. pennatus aera scindens, et super mare ela-
"us, ut quocninque modo fleret, apud vos essem et
amore fruerer : prter. naturam. quidem, sed ext ς
propositum eorum qui non ultra desiderant erraudi
facil ter et seminandi qui fieri naturale est : si
vero iterum mihi fabulari. detur, jam et Abari s:epo
invidi Seythieo quidem et Barbaro, alias autem sa-
pienti et si. libeat felici: quippe sagittam. cogita-
tione velociorem habens apud quos volebat se cou-
ἵεγιὸ poterat, et. vise longitudine nulla coutrísta-
batur Abaris : sed quid ego qux» sunt longe preter
a4luram . quizro ? Solum nobis relinquuntur ad con-
solationem littere : Perseus autem et Abaris poe-
iis Concedantur et fabulis,

XXXVII. EPIPIIANIO.

Si dum loquimur taces, scribis vero dum tace-
mus, timeo scribens, ne oporteat omnino áut loqui
tunm mutis, aul Laeentes audire : et quidem litteras
mittere, ut. convenit. imaginati sunt homiues, utl
absentibus imaginem servarent prazsentium, οἱ di-
cerent in litteris perinde ac sj conversarentur : ego
autem Luam epistolaia. recognoscens, prz? voluptate
flevi, οἱ te praesentem ut consueveras videbar au-
dire; et dulce suspirium trahens dicebam : τες
esl amicissima vox : sed obtestor per amorem
ipsum οἱ vocem istam si illam alicubi adbuc nove-
r$ et memineris ne mihi a litteris removeas, ne-
que hancsolam consolationem eripueris : ne. un-
quai forte invidcam iis qui neque amare ceperunt,
quibusque ton accidit similia perpessis ingenmere.
XXXVII, ZACHAIULE ET PHILIPPO FRATIUBUS.

Unum quemdam antea. vobis commendavi per

PROCOPITI GAZ.El

solum semper loqueretur : sed nos non sumus ta- À pd τοιοῦτοι κριτα)ς

φιλίας ἡμεῖς ' τί YXo χιλύει xal
σιωπῶνςκ τῇ μνήμη τοὺς Φίλους 6odv; ὅπερ fiut
xal vov ἔστι κ) οὕὔποτε παύσεται. Λογισώμεθα ci
μᾶλλον ὡς οὐ δέδοται πάντα πράττειν (0; ἕκαστος
βούλεται' ἔξωθεν Gk φροντίδες τοῦ βίου χαὶ τὸ τοῦ
μέλλοντος ἅδτλου ἐπικρατοῦσι» ἔσθ᾽ ὅτε τοῦ λογι-
Gu^9* καὶ τὰ μὲν ἄγει, ὁ δὲ βουλεύει καὶ πείθετα'.
Κάὰ μοὶ τοίνυν, ἐπειλη τοῦ διδάσχειν ἑπέβην , ἁγῶνές

«s συνεχεῖςι καὶ αἱ περὶ το΄των φοοντίοες ES ἄρχιης

ἐπέθεντο, χαὶ µέχοι νῦν οὐχ ἀπέλιπον ' ταῦτα μᾶι-

λον ἑχρῆν ἐνθυμεῖσθαι, ἡ ἐπὶ μιχροῖς ὑποπτεύειν ὡ;
ἥμεν ἀγαθηί τε πρὸς φι)ἰαν καὶ νῦν ὥδη πᾶδπαὐµε-
θα. Αλλ', ὦ Ζεῦ, χαὶ ἔρωτες, καὶ 630: φιλίας ἑπόπτα",
πείθοιτε τοὺς ἐμοὺς χατηγόρους ' οὕποτε πρὸς 1ἠθτν
αὐτῶν ἀφικόμην, ἀλλὰ σύνειμι τῷ λονισμῶ, καὶ κὲ-
γειν τι δοχκῶ, καὶ λεγόντων ἀχούξιν * καὶ

τους ἀγνοῶ, xai ἐμαυτοῦ iT.

ea c? ορ.
- να νο ν-

λἢΦ0:481..

A4'. ZAXAPIA ΚΑΙ ΦΙΛΙΠΠΟ λΑΡΑΦΟΙΣ.

Ὅσῳ τῷ περὶ ἡμᾶς κεχράτηµαι πόθῳ, πῶς iy
δυναίµην παραστῆσαι τῷ λόγῳ, πλην sl pf, που πα.
ραπλήσια τυγχάνετε πεπονθότες; "UO γὰρ πεπονθὺς
τὰ 5 περὶ τοῦ χρίνειν ἐπίσταται' πέπε,σκαι δὲ το'.»-
τος εἶναι, καὶ νόμον διασώ-ειν φιλίας ἅμα x2Y g3-
σεως ἐξ Qv καὶ Ὑράφετε xoi mapauo0:ta0s τοῖς
γράµµασιν * ἐμοὶ δ' οὖν ὅμως Ἱπορημένῳ τῷ πάθει,
χαὶ τοιοῦτόν τι πολλάχις ἐπῦλθςν εἰπεῖν Ες vevof-
µην Περσεὺς καὶ φανείην ὑπόπτερος τὸν όξρα
ῥνων, xax ὑπὸ τῆς θαλάασης wsp^psvoz, ὅπως ἂν ἅμα
τε δοχῇ, καὶ γίνωµαι rap! ὑμῖν zai ἀπονσίμτν τοῦ
ἔρωτος παρὰ φύσιν μὲν, &XX οὗ πὀῤῥω ποθούντιων
ἡ γνώµη πλανᾶσθαίΥ τε ῥᾳδίως xat ὀνειροπολεῖν ἃ
πέφυχε Ὑίνεσθαι ' el δὲ µου πάλιν μυθολογοῦντος
ἀνάσχη, ἔδη xai τὸν ΄Λδαριν πολλάχις ἑξίλωσα, Σχύ-
θην μὲν ὄντα xal Βάρβαρον, σοφὺν δὲ ἄλλως, εἰ δὲ
θέλεις, εὐδαίμονα * ὅτι τὸν ὁϊστὸν ἔχων ὑπτ ρετοῦΏντα
τῇ γνώμῃ, παρ οὓς Ἠθελεν fiysto* xol ὁδοῦ µῖτκης
οὐδξ» παρελύπει τὸν ΄Αδαριν ΄ ἀλλὰ.τέ pot τὰ τέρλω
π;ρὰ φύσιν ζητεῖν; Μόνον ἡμῖν λετε

wo 6 ww

edi.

ται πρὸς ni
xat "A€azc

ραμυθίαν τὰ γράμματα” Περσεὺς δὲ
ποιηταῖς δεδόσθω xal μύθοις.
AZ'. ΕΠΙΦΑΝΙΟ.
Ei λαλούντων ἡμῶν σιωπᾶς, γράφεις CX σ:.ωτῶν-

των, ξέδοιχα γράφων, εἴ ve Oir πάντως i) λαλεῖν

D ἀφώνοις, f] σιωπῶντας &xoüstv* xaizot ys τὸ ἔπι-

στέλλειν, ὡς eixhc, ἐμηχανῆσαντο ἄ .Όρωτοι, ὅπως
τοῖς ἀποῦσιν µίµημα σώποιὲν παρόντων * xal λέγο-εν
ἐν τοῖς γράµµασιν, ὥσπερ ἂν el καὶ συνόντες ὧσ..
Ἐγὼ δὲ σου τὴν ἐπιστολην ἀναγνοὺς, ὑφ᾽ Govt; καὶ
ἐδάχρυσα, xa coU
ἀχοῦειν *

Τεαρόντος ὥσπερ sit st; ἑλόχουν
xat 159 τι πνεύσας 102:0 εἶπου. ἘἜκςίνη $
φιλτάτη φωνή. "AX à πρὸς ἔρωτος αὐτοῦ καὶ «ωνῖς
ἐχείνης, εἴ που ταύτην ἔτι οἶσθα χαὶ µέανησαι, y^
pot τοῖς γράμμασιν ἀποδήμει, μηδὲ την νόνην ἀγέλτς
παραμυθίαν” pr, ποτε τάχα ῥπλώσω τοὺς μηδὲ τὸν
ἀρχὴν ἐρῶντας, οὓς μη2ὲ συμθαἰνεε τοιαὈτ
τας ὀδύρεσθαι.

AW. ZAXAPIA ΚΑΙ ΦΙΛΙΠΠΩ AAE MOIS

T^v δεῖνα φθάσας ὑμῖν συνέστησα δ.ὰ τ

2 aUss-

ὃς ς “τουτέ-

NR uu wg Ww o. X5 xS

ον

pac ἐπιστολῆς ' οὐκ εἰς ἀχριδὲς ἐχεῖνον εἰδὼς ,
ἐξ ὦν ἐπλάττετο, τοῦτον ἡγούμενος ὅπερ οὐκ ἣν"
ἐλάνθανε γὰρ, προσχήµατι μὲν χαλῶς χεχρηµένος,
ὢν δὲ τοιοῦτος olov ὑπέδειξε τοῦτον ἡ πεῖρα. "Amb
γὰρ τῆς Γαζαίων ὁρμώμενος, καὶ µέλλων ἀνάγεσθαι,
χατέλυς μὲν παρά τινι τῶν ἐπιτηδείω», ὥσπερ εἰχός
ἐστι, μέχρι πλοῦ: γένηται" πιστευθεὶς δὲ νόµῳ φιλίας,
χα' πρὸς πολλαῖς ἑτέραις καὶ ταύτην χάρ.» λαθὼν,
τοῦ ὑποδεξαμένου διώρυΞε τὴν οἰχίαν * xal ὧν εἶχε
χρημάτων τοῦτον ἐγύμνωσς᾽ καὶ ἵνα λάθῃ τὰ τῖς
ὑπχνίας, κλεὶς μὲν ὃν αὐτῷ πρὸς τὴν ἐπιθονλὴν có-
τρεπής ταύτῃ δὲ διανοίξας, καὶ ἅπερ εὖρι }αθὼν,
πάλιν τῷ κιθωτίῳ τὸ παλαιὸν ἐπέθηχε aga * ὡς δὲ
μόλις αὐτὸς ἀνλχθη, xal πρὺς τὰ 6oxozvza χεῖσθαι
χρεία τῶν κτημάτων ἐχάλει, ἢλθε τὸ ὁρᾶμα πρὸς
Ελεγχον, xai τοῖς τεχµηρίοις ἀντιλέγειν οὐχ ἣν ' τοι-
ούτων xal Μενέλαος τῶν ξενίων ἀπήλαυσεν, ἀντ᾽
ἀμοιθῖς τινος τὸν Ἑλέντν ἀφηρτμένος" τειαῦτα
γράφειν ἐπίρθη, ἵνα μὴ 67 ὑμῶν πιστευθεὶς, ἕτερα
τοιαῦτα τὸν πιστεύσαντα δρἀσῃ' καὶ µἐμφετα: μὲν
ὁμᾶς ὁ παθὼν, ἐμὲ δὲ πάντως ὑμεῖς.

Αθ’. AGIINOAPPQ:!

Δεξάμενος th Ριθλίον, ὑμῖν μὲν χάριν ὡμολόγουν
εἰχότως, ἑμαυτῷ δὲ συνηδόµην εἰ τοιούτους ὑμᾶς
ὄντας πρὸς φ.λίαν εὐτύχησα * χαὶ μή us βαλλέτω λί-
ϐῳ τραχεῖ ὁ φθόνος, ὡς τῷ Πινδάρῳ δοκεῖ ' πὐχόμιν
δὲ χα τῇ τὐχη, δὐνασθαἰ pé ποτε πρέπουσαν ὑμῖν
ἀνταπολοῦναι την χάριν ΄ ἡ δὲ ταχέως δίδωσι τὸν χα!-
p.v, ofov σύ τε ἐβούλου, κἀγὼ πάλα: ζητῶν, νῦν uó-
)tg ἐτύγχανον' τὸν γὰρ ἔχοντα viv καθόλου πέπειχα
τοῦτό σοι µέρος ἀποθήσ΄αι, οὗ καὶ τυγχάνεις δεόµε-
νος” εἰ u'v οὖν ἕλθης ὡς ἡμᾶς, θἄττον ἂν λάδης τὸ
χτῖμα rapi τῆς τιμῆς, τὰ μὲν πείσας, τὰ Cb πει-
esi; ὡς ὁ «fg ἐμπορίας βούλεται νόμως ’ εἰ δὲ μὴ,
αὐτὸς Ἆξει mobg σὲ χαιροῦ καλοῦντος, ὡς ἡμῖν Em-
ΠΥγεἰλατο.

Μ’. ΣΟΣΙΑΝΩ.

Ὁ θαυμάσιος ᾿Αλϕαῖος ἀπήγγειλέ pot, τοιοῦτόν σε
περὶ αὐτὸν γεγενῆσθαι, olov αὐτὸς μὲν ἐδούλετο" ἐγὼ
δὲ τοῦτον ἀκοῦσας Ἄσθην μὲν (πῶς γὰρ οὐκ Iu:
λου :)' οὗ μὴ. fb» sot χαὶ θαυμαστὸν ἐδόχει τὸ πρᾶ-
μα” εἰ Ck βούλει, καὶ προ)αθὼν διηγούμην oio;
ὑπογράφων περὶ τοῦτον ἐνένου: d; ἐχεῖνον ἆπο-
βοῦντα Aot 5 γέλωτι σιωπᾷ
xai εὐδαί :ωνά pio τὶς φας ipods ' &XÀ O0; τὴν
ἴσην στουδην εἰσενέγχῃς περὶ ὧν 20v ἐδείθην παρ;
ὧν, ὅπως αὐτὸς μὲν uot χάριν εἰδεέην, ἀμφότεροι δὲ
πάλιν ὑμ'ν.

5 τ' κ.ὶ λέγει Xa χαὶ

ΜΑ’. ΝΗΦΑΛΙΟ.

El; ὅσον fx:t τὶς ἁπορίας ὁ Στέφανος, οὐδ' ὑμᾶ;
οἶμαι λανθάνειν" γαὶ ὅτ. μτδ ἐν ταῖς χεραὶ δύναται
ποιεῖσθαι τὴν ἐ)τίδα, τοῦ ῥίου μικροῦ GCzly καὶ τὸν
ὀφθαλμὸν ὑπὸ τῆς τύγτς ἀφηρταένος. ὅθεν 0:02-
πείαν τινὰ mph; την ἕνδ.ιχν σοφ,ζόµενος εἰς Ctaxc-
vv ἑνίλλακται σ(ζμα" xw Dovso:t δὲ μηδὲν αὐτὸν
ἐντσα: τὸ σόφισµα, πλην εἰ μὴ τῆς ἐπικουρίος τύχη

" τῆς παρὰ 002, Ὦν καὶ τᾶσ' zpozziaQat πείθοµαι τοῖς

EPISTOL E.

&XX' A primam epistolam :

n

2750
uou ist'm accurate nosceus,
$ed ex iis Gus simulabat, illum putans esse. quod
non erat : latebat. enim, specie quidem falsa bene
"sus, talis autem qulem illum perhibuit experien-
tia. Gaza enim egressus, unde expellendus erat,
apud quemdanm ex amicis divereatus est, usque
dum ut a quum est, fieret. navigatio : confisus au-
tem lege amicitie et preter imniultas alias hac grztia
accepta, ejus qui eun receperat perforavit don:um,
et divitiis quas habebat. illum spoliavit : et ne in
suspicionem | incideret , erat ipsi clavis ad. dolos
instrueta : eum illius ope aperiens , quie ιν
cepisset, rursus areulam in. pristino statu reposuit,
Vix autem ipse vela fecit, et ad ea. quie videbaniar
120956 usus opum. impulit atque. fetum. venit ad
cognitionem, quin conjeeturis contradicere possi-
lile esset : talia et ab hospite munera. percepit Me-
nelaus , cin. pro. quadam officiorum: vicissitudine
ris pta fuit Helena : βία seribere adductus. sum
ue inter vos coufisus in confidentem alia similia
prastaret : et quidem. de vobis queretur passus, de
nie autem vos omrino,

XXXIX. ATIIENODORO.

Libello accepto, vobis quidem gratias persolvc-
laut iierito : in. ie antem. gaudebam quod. mihi
contigerit vos cum tales sitis in amicitia habere :
re me feriat aspero lapide invidia, ut Piudago vide-
tur : precabar autem et fortunam ut olim mihi liceret
aquas vobis rependere gratias : quie quie. su-
bito praebuit occasionem ut volebas, et. ego jamdin
quaerens vix obviam habui : illum autem qui eau:
habet summatim adhortatus sum. ut hanc tibi par-
tem traderet, qua et forte. indiges : si igitur quidem
veneris ad nos, cilius possessionem ex parie hono-
ris recipies, alia quidein persuadens, quoad. cwtera
persuasus, ut vult lex negotiationis, si non, ipse ve-
niet ad te tempore invitatus, uL nobis nuntiatum
est.

XL. SOSIANO.

Adimirabilis Alpheus annuntiavit mihi te eun
erga ipsum fuisse quem ipse quidem volebat : ego
autem illud accipiens laeiatus sum quidem, Quomodo
enim non lietatus essem? noa famen jam mihi et
s upenda res videbatur : si autem mavis, et preeve-
niens exposni describens qualis erga istum fuisti ;
ile enim dubitabat caterum an diceret simul et
r sit Ssileret : et fortunati ine amicitia arguit, sed
pariter idem studium. afferas quoad ea quie a vobis
togavi przesens, ut ipse quisem milii grates persol-
ambo rursum vobis.

XLI. NEPIIALIO.

In quatitas angustias deveuerit. Stephauus , non
vos igaorare opinor οἳ quod nequeat in. priesens
&peni peilicere, quippe vit», parum abest, et oculo
casti privatus. füeiit : unde mini-terium. siquid
propter necessitatera edoctus in servorum conditio-
nci. conversus est : forte autem niliil proderit h:ec
ratio, nisi à te obtiunerit auxilium quod. omnibns
obtiucre voleutibus adesse j "rsuagum labeo : vobis

vYaui et

27M

PROCOPII GAZEI

σι

euim petentibus, aliquis apud vos custodem, auxilio A βουλομένοις τυχεῖν' ὑμῶν γὰρ αἰτηλντων ἐπινεύι

veaíiet opinor, ut eum ministrantem habeat, vel. et
soium nutriat : scitote enim illum nullum inve-
nientem subsidium, non flnem nugarum facturuni;
si vero aliquid beneficium expertus erit, quo terra-
rum gratiam nonne pervulgabit? dimittet. enit,
cedo, uaturalem ineptiam ut gratise inliereat.

ΧΙ. PALLADIO.

Vesirze sapienti: epistola visa quidem omnibus
juxta. morem. niovit. lrtitiam : cum autem scripta
cognoscendo habuerimus, parum abfuit. quin οἱ
l:erymis ipsam impleverimnus, Quorum enim et
gaudia communia sunt, eos si quid est doloris
participes esse necesse est: scd vide per deos,
quaotum forina agat inconsiderate, non volens di-
judicare utrum malos percutere festinabit, au. con-
tra bonos tela emittet : si enim virtute res ponde-
rarentur, non profecto injusta. fortunam: pertulis-
&6$ ; uunc autem uxorem defles, sapientem quidem
η! zquum est, et qualem decebat. viro sapicuti
cousociari ; quod vero maxime acerbum, infant'um
matrem, et. iufaniiun egentium inatre,.— Quis ea
audiens, non fleret? Quis vero passus perferat
nou consentire tecum? Persuasum enim habeo
perinde ac si Socratem persuadens, antequam aliquid
passus fueris, illud ipsum fuisse expertum rebus,
multa similia videntem, aut multa narrata audien-
tem, qux euim res funesta. nobis non abripit vi-
tim ? Quid autem mari magis domitun exhibetur?

B

Ille qnidem tollitur magous, iste vero ad sumnmita- C

tem provectus fortuna proditus est et cecidit : unus
senescit, mortem ut solatium postulans; alter ante
juventaimn ablatus est : uxorem ducit. quidam alius,
consortem lamentatur : ας replent vitam : et llo-
meri confirmare cogimur sententiam, uempe quie
nihil debilius terra nutriat. homiae : undique enim
observatur nihil fortunati perinanere. sicut et eve-
nit : sed si quid secundum aniium sit hominibus,
parum, inquiunt, remanebit et omnia abibunt. lgi-
tur. spatiamur, illud Dei providentia permitti co-
medatur. et voluntate quai omnino. bene disponit
nostra : quicunque. autem. perferre Deus. dederit
fo:titer, vincere virtutem necesse est, nec omnia
tradere fortunze : illud enim bonis gloriosum, ani-
mum rebus non obviis : itaque satis sit lacrymarum :
non enim illam postulabis antequam aliquid aliud
salum patiaris : infantibus autem ipse et niater
rb : et Deus spes quoad. ipsos perficiet voluntate.

XLI. NESTORIO.

Gaudium attulit tua. jucunda. nimis epistola, ex
una parte excusans diuturnum silentium , quod
quanquam sepe scripsisses, bene mihi scilicet ser-
vabas donec litteras accepi : ex altera et. valde
reprehendens quod. in principio silentium incusa
bam : hiec duo mihi gaudium attuleruut per. deos :
aeuum ου erat alícujus non deflectentis. quoad
amicos ; alterum non. volentis unquam talis occur-
.epe : victus igitur fui silentium incusaus : αἱ vellem

b

tt^, οἶμαι, τῶν παρ᾽ ὑμῶν ἐπισχόπων, T) Aettoopyous
«09109 Έξειν, f χαὶ µόνον τρεφόµενον” ἴστε Gb ὡς;
μηδὲν ὠφελούμενος, οὗ παύεται φλυαρῶν . εἰ δὲ 9
τινὸς εὐεργεσίας. ποῦ τοῦτον οὑχ εἶχὸς ἀναχηρὺί
τὴν χάριν; ἀναλώσεε γὰρ, οἶμαι, την ἕμφυτον qi
ρίαν εἰς τὸ μενεῖσθαι τῆς χάριτος.

ΜΒ’. ΠΑΛΛΑΛΔΙΟ.

Ἡ τῆς ὑμετέρας σοφίας ἐπιστολλ ὀρωμένη p
ἅπασιν ἐχίνει συνἠθως τὴν ἡδονὴν - ὣς δὲ xal pa
θάνειν ἔδει τὰ γεγραμµένα, μιχροὺ δεῖν xal δαχρύ
αὐτὴν ἐπληρώσαμεν ὧν γὰρ αἱ εὑπραγίαι xou
τούτους χαὶ s[ τι λυπεῖ µετέχειν πάντως ἀνάγχ:
ἁλλ' ρα πρὸς θεῶν, ὢ πὀσον ἡ τύχη νεανιεύετ.
μτδὲν ἐθέλουσα διαχρίνειν, εἰ βάλλειν ἐπείγεται x
νηροὺς., εἰ χατὰ σπουδαίων ἀφίησι τὰ τοξεύματα |!
γὰρ ἣν ἀρετῇ μετρεῖσθαι τὰ πράγματα, οὑκ ἂν,
ἴσθι, τῆς ἁδίχον τύχης πεπείρασο” νῦν δὲ vuval
θρηνεῖς, σώρρονα μὲν, ὡς εἰχὸς. καὶ ofav ἔπρες
ἀνδρὶ σοφῷ συνοιχεῖν ' τὸ δὲ δεινότατον παΐδων µ
τέρα, xaX τούτων ἐπιδεομένων μητρός. Taura t:
μὲν ἀχούων , οὐκ ἂν δαχρύσειε; τὶς δὲ παθὼν xag
pet μὴ γνώµην εὐτυχήσας τὴν σέν; Πέπεισμαι yi
ὡσεὶ Σωχράτην πειθόµενος, πρίν τι παθςεῖν, ai
ἐνεγυμνάσω τοῖς πράγµασι, πολλὰ μὲν ὁρῶν τοιαῦτ
πολλῶν δὲ διηγουµένων ἀχούων. τί γὰρ τῶν χε)
πὼν ἡμῖν οὑκ ἄγει τὸν βίον; τί δὲ θαλάττης δεῖχν
σιν ἡμερώτερον: ὁ μὲν αἴρεται μέγας * 6 δὲ mph; Ud
ἐλθὼν προεδιδοῦσαν ἔσχε τὴν τύχην, χαὶ πέπτωκι
xai ὁ μὲν γηρᾶ τὸν θάνατον εἰς παραμυθίαν αἱτῶ
ὁ δὲ πρὸ τῆς ἤθης ἀνήρπασται' γαμεῖ τις ἕτερος,τ
συνοικοῦσαν ὀδύρεται' ταῦτα τὸν βίον πληροί" χ
ttv Ὁμήρου βεθαιοῦν ἐπείγεται γνώμην, ὡς obl
ἀχιδνότερον vata τρέφει ἀνθρώποιο * πανταχόθεν v.
Φηφίζεται τὸ δαιµόνιων μτδὲν µένειν οἷον xal vio:
ὁλλ' εἴ τι χατὰ νοῦν ἐστιν ἀνθρώποις, Μικρὸν, φησ'
ἀνάμεινον, xal πάντα οἰχῆσεται' τὸ μὲν οὖν καθ
Oso) προνοίᾳ δεδόσθω, xal νεύματι πάντως χαλι
ἄγοντι τὰ ἡμέτερα * τὸ δὲ φέρειν Ó τι ἂν ὁ θεὸς ὃ:
γενναίως, νιχᾶν ἔστιν ἀρετὶν χαὶ ph πάντα διδόι
τῇ τύχῃ᾽ τοῦτο γὰρ τοῖς ἀγαθοῖς ἐἑγχαλλώπισμα,
μὴ thv γνώµην συμμεταπίπτειν τοῖς πράγµασι
οὐχοῦν ἅλις ἔστω δαχρύων ' οὗ γάρ µιν αἰτήσεις πι
τι xax5y ἄλλο παὐέσθχι’ τοῖς δὲ παισὶν αὐτὸς à
µήτηρ γενήσεται. xal θεὺς τὰς ἐπ αὐτοῖς Dil
εἰς ἔργον ἄξει τῷ νεύματι.

MI". NEXTOPIQ.

"Ho0nv σου τῇ xaAf xai λίαν ἐπιστολῇ, tà,
ἀπολογουμένῃ περὶ τῆς μαχκρᾶς σιωπῆς. ἣν εἰ 1
πολλάχις ἐγεγράφεις, εὖ pot γοῦν ἑσίγας µέχρι t
ἐπιστολὰς ἐδεξάμην ΄ τὰ δὲ χαὶ λίαν ἐπιτιμιώση, :
σου ttv ἀρχῖν ἑνεκάλουν σιγἠν ' f,50nv ἄμφω sev
μὰ τοὺς 0202;* τὸ μὲν γὰρ οὐχ ἡμαρτηκότος tv
φίλους ΄ τὸ δὲ μηδὲ βουλομένου τοιούτου τυχεῖν͵ ὶ
τηµαι τοίνυν σιωπὴν ἐγχαλέσας ' καὶ βονλοίμην
διοπαντὺς Ev τούτῳ νικᾶσθαι' δέδεγµαι δὲ σου
ἐπιστολὰς γρόνῳ xai μόλις ' καὶ $ Ys: παρλί

2153

σχοπεῖν, ὡς εἰ 6oxt»v ἁδιχεῖσθαι xooostoy χατηγορῶ,
τίς ἂν Υενοίμην ὄντως παθών;

MY. ETEOGANQ.

Σὺ μὲν ἔτι σιγᾷς' xoi ταῦτα τὴν Δάγνην υἱκῶν,
«) λάλον ὕδωρ ἐκεῖνο xal pavetxóv ' ἐγὼ δὲ πάλιν
περισχοπῶ τὰς ὀλχάδας, µετέωρος ἀεὶ πρὸς τὸ µέλ-
Ἂον γινόμενος * αἱ δέ που χαταίρουσι χαὶ δευτέρα xat
τρίτη, xa) τὰ xa0' ἡμᾶς διελέγχουσιν ὡς µόνον σαν
ἐλπίδες τὴν δὲ της σιγῆς αἰτίαν σχοπῶ, χαὶ παν-
ταχ’θεν ἡπόρημαι εἰ μὲν γάρ τι λελύπηχα χαίτοι
λυπήσας μτδὲν, ταῦτα μὲν οἰχέσθω καὶ φέροιὲν αὖ-
pav µείζω δ᾽ οὖν ὅμως τῶν ἐγχλημάτων ὑφίσταμαι
δίκτν. εἰ μὴ λαλοῦντος ἀχούσομαι εἰ δὲ τηνάλλως
ἀχχίνῃ ph δύνασθαι λέγων εἰς κάλλος εἰπεῖν , διχα-
ατα. τούτων ἡμεῖς, xav τὴν αἰτίαν μεμφόμεθα * ἀλλ
Έδη που τάχα τὸ πρᾶγμα μαντεύομαι, μηδὲ τὸν ὑμε-
τέραν Δάπγνην πιών. ἑἐρυθριᾷν φήσεις ὡς παραβὰς
&hy ὑπόσχεσιν, καὶ τὰς συνθήχας ὑπεριδὼν. xal τὸ
βιθλίον Eyov που τρίτον f) τέταρτον ἔτος τουτὶ., ὁ μὴ
&b τρίτον p.iva χαθέξειν ἐπαγγειλάμενος * ταῦτα τοί-
νυν εἰ μὲν ἀχθόμενος ἑρεῖς, δόξης μὴ πλείιυ χρόνον
κρατήσεις, xai τὴν σιωπῆν ἁπηδεξάμενος τὸ σύµθο-
2ον τῆς αἰδοῦς, δόξης μὴ πλείω χρόνον κρατήσεις *
τῇ ἀνάγχῃ τὸ πρᾶγμα Ἰογίζομαι” χαίτοι β,θλίον ὑμῖν
δεδωχὼς, οὗ τὴν τιμὴν οὐδέπω xal νῦν χαταθέθληχα *
ἁλλ' ἅδηλον εἴτε τοῦ π.πράσχοντός ἑατιν, εἴτε τοῦ

δεξωχκότος ὁμοῦ' ἁλλ᾽ ὅμως οὐδὲν ἐμποδὼν τῇ of σ

χρείᾳ πεποίηµαι " οὗ τὸ τοῦ κτήµατος ἄδηλον ’ οὗ τὸ
δ:ῖν ἐξ αὑτοῦ τι μαθεῖν' ἀλλά πάντα παριδὼν , μετὰ
πολλῶν ἄν σοι παρέσχον, sl xal τοῦτο ποιεῖν συνεχώ-
ρ0σα” ὅμως οὐδὲν δεινὸν εἰ µέχρι τοῦ νῦν ὁρίζῃ τὸ
βράδος εἰ δὲ προσθήσεις ἔτι, τοσοῦτον ἀπολαύσω
τοῦ πράγµατος ὅτι Oh πάντας ἀπίστους ἠγίσομαι "
τί Υὰρ ἂν ἐλπίσαιμι, παρὰ σοῦ “οιαῦτα παθών; ἀλλ᾽
οὐχ ὅ Υε σοφώτατος Ἰωάννης τοιοῦτος, ὃς ἓν λαθὼν
παρ᾽ ἐμοῦ, µετ οὐ πολὺν 'ερόνον δεύτερον προσακ-
έστειλεν ' οὕτως εὐγνώμων δοχεῖν Ίθελε μᾶλλον f
χεχτίσθαι βιθλίον' χαὶ uf) µοι λέγε, ὡς Οὐχ ἀπορεῖν
ὰθέλων κατέσχον τοῦτο μὲν γὰρ τυγχάνω πεπεισµέ-
νος, xal ἐπὶ µέγαν ὅρχον ὁμοῦμαι' ἀλλ' οὐχ ἔδει
παρατεῖνα: τῷ βράδει ᾽ ὅπου γε xal ἴσον δύναται τῷ

EPISTOL £.

πρώτη ποὺς ἡμᾶς ἀφῖχται δεν.έρα" σὺν ὃ' ἂν εἴη A semper in hoec vinci :

2108
recepi (uas [Πίσας tan-
dem et difficile : et primas quas misisti ad nos
secun!:e venerunt : consideres igitur, si tantum
accusarem injuria affici credens, qualis essem rea-
liter passus.

XLIV. STEPHANO.

Tu quidem adhuc siles, tu qui Daphnz habitas,
prope aquam illam loquacem et propheticam. Ego
3utem rursuscircumspicio naves, attentus ad futu-
rum factus. Qus quidem appelluntur ct. secunda
et tertia, et nihil aliud ostenilunt. quam irritas
fuisse spes nostras. Tui silentii causam investi-
gans, undique dubius fluctuo, Si enim te aliquo
modo contristavi (quamvis minime contr'staverin ),
hoc abeundo auferant aurze : majorem ergo u:h:lo-
minus criminibus meis subeo pouam, si tenon
audiam loquentem. Si forte quasi delicatior d eas
te non potuisse ad ungiein loqui ; nos, tui judices
facti, hanc causam vituperamus, Sed jam ego rem
forsitan auguror, quamvis Daphne foutem ΜΟΝ
biberim. Dicesie pudere quod ego, fidem trans-
gressus et pactis non stans, a duobus vel tribus
annis hunc ἱρδυτη habucrim librum, quem wnun-
tiaveram ne tres quidem menses milii retinendum
esse. 1d si ratus dixeris, non diutius mca gaudebis
existimatione ; si silentium pro pudoris signo μις
bueris, von diutius bona frueris opinione. Εοίο
rem tribuo 2 tu quidem librum nobis dedisti, cu-
jus pretium nondum soivi; sed incerium erat
utrum venderetur an ex mera daretur. liberalitate.
Ca'teroquin nullum commodis tuis attuli detrimen-
tit, nec quatenus incerta est libri possessio, nec
quatenus oportet. aliquid ex eodem te discere.
Verumtainen, omnibus his nulla attentione data,
cum multis rem tibi praestitissem , si hoc faceie
concessisses. Nihilominus minime mirum est si
meram finjias ; quod sí e contra produxeris ,
id utilitatis res ista mihi afferet, quod omnes re-
putabo fallaces : quomodo enim confidan, talia a
(e. perpessus? Non t4lis sapientissimus Joannes,
qui, uno libro a me accepto, alteruin non ita multo
post mihi misit : ades maluit comis videri quam
librum possidere. Nec dicas me retinuisse pretium,
quia penuriam vitare volebam : id eniin persua-

ἀποστερεῖν -ῷ χρόνῳ xal μόλις ἀποδιδόναι: ἀλλὰ D sum. hobeo, et magno juramento affirmo, At nou

πρὸς φ.λίαν ph ἀναμείνῃς ἔτι δεύτερα γράμματα:
μηδὲ πλοῖον ἕτερον 1| τὸ χοµίζον σοι tiv ἐπιστο-
Atv.

ΜΕ’. AIOAQPQ.

Ὁ φέρων σοι τὴν ἐπιστολὴν, οὗ νῦν πρῶτον πει-
ῥραθήσεται τῆς εὐνοίας τῆς σῆς «RÀ ἔτι τὴν πρώ-
την διηγούμενος, δευτέραν λἠψεται msipav* ὡς c&
δοχῶ, τάχα χαὶ μείζονα» ἐχείνης μὲν γὰρ ἀπήλαυσε,
κηδεστὴς καλεῖσθαι µέλλων ἡμέτερος * ταύτην δὲ λή-
ψεται, xal 6h πρὸς ἔργον ἑλθών ’ ὁ δέ γε μέλλοντα
τοῦτον τιµήσας , τίς ἂν civ] γεγενηµένος ἰδών; Οἶμαι
γὰρ ὡς τῶν νόμων εὐθὺς ταμέῖα κινήσεις * xal πα-

oportuit moras internectere, cum idem signiücel de
die in diem privare quam zgre reddere. Verum ad
amicitiam ne exspectes secundas litteras, neque
aliquid aliud quam quod requirit transmittenda tibi
lac epistola.

XLV. DIODORO.

Qui hanc tibi fert epistolam, non nunc primum
tuaui experietur benevolentiam ; sed primam ad-
huc iemorans, secundam sumet experientiam, ac,
ut puto, forsan adliuc melierem. Priori enim frui-
tus est, affinis noster mox vocandus; posteriorem
vero Sunmiel, cum ad negotium venerit : qui au-
tem illum venturum bhonorasti, quomodo babebis
jam visum? Nam, ut spero, legum statiun. «σοι»

v»

155 PROCOPII GAZEI 97s

niam moturuses, et. linguam .acuens,
sermonum fontes spumabis : ad quid enim aliud
qam suggesto ALtici ad memoriam adibis spectato-
rem lloc tibi dicendum habeo, hoc adest sperans
2 lolescens ; neque ego mendacii eonvincar, neque
boc frustra speraverit.

XLVI. ZACIAARUE ETPHILIPPO FRATRIDUS.

Vestra: epistola: et vestraim ergo nos benevolen-
tiam Ostendebant, ct a comitate non. recedebant
gapienli : utraque vero comparationes cum altera
jumnunis videbatur, Nec quia desiderastis simplici-
ter nos habere voluistis, sed nisi commodum insu-
per esset, superfluum daxisti nostro visum ; nec fu-
wri idncertitudine. terrefacti, ad. urbera. nostram
redire ahnui-tis. Scd consilii vestri modus futilis
eral, ac rhetoricae congruens. imaginationi neque
nos audacter horians, sed potius dissuasionis sus-
pocius, Verum, tantum abest ut ego sirepitum et
negotia amem alienamque invideam felicitatem, ut
contra, licet hie non ad votum faciens, landiu ἰ.
men remanseriu, Et nunc, quia mibi nuntiantür
quod decet facturi, non. opporiunum duco vana
simpliciter spe regalem videre urbem, ego qui
tianquillitatem amo et pro sola felicitate habeo, οἱ
Byzantio ad i:entis applicationem discessi, ul viam
invenirem a negotiis aliquaudo exeundi diviniorique
vita Lruendi, Praeterea, negotia non amando, eligo
quod dover : nihil enim eligendum quod non ap-
. probet Deus; quidquid autem non evenit, Dei non
habere nutum ostenditur; sicut si quid eveniat,

illud, (ab accidentibus quidem sejunctum) Deo

prorsus placuit ut eveniret ; ita, si quid ex iis qua
mili nuntiantur, eveniat, stare sicut. decet oportet,
sed quid contradicam habeo : si vero hzc meri sunt
sermoucs, ac veniat rerum non: Contngentium ne-
cessitas, id ostendit, Dei placitum, quasi vos ire ju-
beus : nisi enim lioc csset, in quibus me oporteret
requiescere ?
XLVH. DIODORO.

Putabam te martyrum apud nos. coelum comple-
visse, οἱ wgre dare nobis felicem tui. aspectum.
Tu vero. (quanquam larva in somnis visa merito
trepidas, οἱ auspicium. formidans merito dicin ap-
pellas nefastam) tanto laboras odio, ut propterea
ne amicos quidem videre velis; et ostendis tempus
iram auxisse potius quam destruxisse. lIlec olim
tibi semper przdicebam qux nunc acciderunt : vi-
dens enim te wolestos tibi aversantem, — elieu!
6ο sepius diclitabam fore ut, semel à nobis divul-
sus, jam non amplius non videre velles. Nou ipse
Achilles taudiu hiatus est Achivis, sed postquam
eos absentia sua afflixit, tandem iterum cessit. ut
oportebat el mutatus est. Fato igitur gratias habeo
quod non Thetyda habeas matrem, jamdiu euim per-
niciem nostram petiisses el impetrasses.

XLVilf. IRENJEO.

Zonnzni familiaribus meam conciliabant bene-
volentiam, primum vos, et post experientiain juve-
num natura ; tuis enim per te aimicitia conjuncti,

iniquorum Α ραθήξα; τὴν γλῶτταν xal τῶν ἀδικούντων λόγων ix-

aho: πηγάς ' χαὶ τί γὰρ ἕτερον 7?) βήματος Ἆτιι-
xoü πρὸς μνήμην ὄξεις τὸν Ocazfv; Γαῦτα λέγειν
ἔχω" ταῦτα πάρεστιν ἑλπίκων ὁ νέος xal obs ἑγὼ
Ψευδολογία; ἁλώσομαι, οὔτε μµάτιν ἑλπίσας ἐχιῖ-
νο".
MQ*. ZAXAPIA ΚΛΙ ΦΙΛΙΠΠΟ ΑΔΕΑΛΦΟΙΣ.

Τὰ ὑμέτερα γράμματα xat τὴν εἰς ἡμᾶς εὔνοιαν
ἐδήλου, xal γνώμες οὐχ ἆτᾖλλαχτο Gu ;ρονος ' ixi
τερον δὲ τῇ ἑτέρου παραθήχῃ χαθασὸν ὑτεςαίνετο"
οὔτε γὰρ ὡς ποθοῦντες ἁπλῶς ἔχειν find; ἐδονυλί-
θητε, ἀλλ’ εἰ μὴ xal τὸ συμφέρον προσῇ . περιττῖν
ἡγεῖσθε τὴν θέαν" οὔτε τῷ τοῦ μέλλοντος ἁδίλῳ τε-
ριδεεῖς Υεγονήτες, την πρὸς ἡμᾶς ἰέναι οτάλιν ἀτττ,-
ρεύσατε - ἁλλ᾽ fjv χενὸς ὁ τρὀ-ος τῆς συμθουλῖς xal

5 ῥητοριχῇ πρέπων Evvola* οὔτε τὸ καλοῦν ἔχων 60255,

xal thv ἀποτροπὴν ὑρορώμενος. Ἐχὼ δὲ τοσώτο
ἀπέγω τοῦ χόμπου καὶ πραγμάτων Epiv, χαὶ τῶν
ἑτέρων εὐδαιμονίαν ζηλουν, ὥστε χαΐπερ οὐ xxi
νοῦν πράφας ἐνταῦθα , τοσοῦτον ὅμως ἑχαρτέρττα
305959 * καὶ νῦν ἐπειδίπερ ἐπαν γέλλονταί pos τοιῖ-
στιν τὰ μέτρια, οὐχ ἔρμριων ἔγοῦμπι χούφαις ἁτιὺς
ἑλπίσι βασ,λέω; «Dav ἰδεῖν, xaX ταῦτα της f5vyx
ἑοῶν, καὶ μίαν ταύτην εὐδαιμονίαν ἑνούμενος, x3
τοῦ Βυξαντίου πρὺς ἔννοιαν ὅλω; ἐλθὼν ὅτιως ἐφόξων
εὕροιμι τοῦ ποτε πραγμάτων ἔξω γενέσθα:ι, καὶ ὃειρ-
τέρας ἀπολαῦσαι Qui); ελὴν οὖχκ ἐρῶν τῶν rr paa?
των τίθεµαι τὸ δοχοῦν' οὐδὲ γὰρ αἱρετὸν ὃ ub θεώ
ἐχεται νεῦμα * χαὶ ut γινόµενον ἕχαστον, τὸ v$.
θ:ὸν ἔχειν ἐπαινοῦντα δηλοἵ ' ὥσπερ xXv τι υέν.ταιι
ph πάθει συνεζευγμένον θεῷ πάντως ἑδόχει καὶ vé-
yovs * xai οὔτε τι pd] δρχοῦν ἔστι γενέσθα:, οὔτε Υ:-
γΣνημένον μὴ δοχεῖν ' ὥστε &U τι τῶν ἐπηγνελμέκυν
προθαίη, µένειν, ὡς ἔοικε, δεῖ, xal ἀντιλέγειν οὗ χ Eye
εἰ δὲ λόγοι ταῦτα καὶ ofyzxat dj τῶν μὴ γευομένων
ἀ άγχη, την τοῦ θεοῦ δείχνυσι ψηφον», ὡς oui: vat
γελεύουσαν» si γὰρ μὴ ττο có vito; ἄν ὑττρξείν,
ἐφ᾽ οἷς µε µένειν ἐχρΏν;
MZ'. ΔΙὑΔΩΡΟ.

"Qux σε τ]ν τῶν μαρτύρων zapltutv ἑπιτελέται
πανἠγυριν, καὶ διδόναι μόλις diatv εὐτυχῖσαι 5$
θἐᾳ. Xo δὲ γἂν ὄναρ long τὸν μαιμᾶν, 6: ἔοικε, 673-
χεραΐνεις, καὶ τὸν οἰωνὸν δεδιὼς àmozoiza ch
ἡμέραν χκαλεῖς οὕτω σοι πάλαι xal HM τὸ

D μῖσος ἓν-σταχται, ὡς διὰ τοῦτο μτδὲ τοὺς φίλους

ἐθέλειν ὁρᾶν ' xal δ.ελέγγεις τὸν ypávov σΌξοντα 6»-
phv μᾶλλον, ἢ δ.Ξλέγχειν εἰδύτα * ταῦτα ποοῦλε»)
ἀεὶ, ταῦτα xai γέἐγονεν ὁρῶν Υάρ ος διὰ τοὺς 1υ.
ποῦντας xal τὸν τότε ἀποστρεφόμενον, Ἰοῦ, io), πολ-
λάκις ἔφην, ὡς ὅπαξ ἡμῖν ἁπαλλαγεὶς, οὐκ ἑ/ελίσεις
αὖθις ópdv* ἀλλ οὐδὲ ᾽Αχιλλεὺς τοσοῦτον χρόνον
ἐθυμοῦτο τοῖς Αχαιοῖς ' ἀλλὰ λυπίσας &mow, e
αὖθις, ὡς ἔδει, ff µετεθάλετο” χάριν ὃ cov ὅμως
0:02 τῇ τύχη ὅτι pif] θέτιν ἔχεις μητέρα: πάλαι [i6
ἂν τΌξω χαὶ ἀπολώλειμεν.
ΜΗ’. ΕΙΡΗΝΑΙΩ.

Toi; περὶ Ζώνναινον τὴν ἐμὴν εὔνοιαν ἑνεποίει, «b
μὲν πρῶτον ὑμεῖς, μετὰ δὲ τὴν πεῖραν τῶν νέων à
φύσις' xal τῶν πρώτων διὰ σὲ τυχόντες, τὸ τελεν»

$751

EPISTOL E.

2758

τον οὖτο: δε αὑτοὺς ἑνεποίωυν τὸν ἔρωτα ' ποσμεῖ A finaliter hi juvenes per seipsos milii. inspiraverunt

Y2p αὐτοὺς τὸ μὲν πρῶτον σπουδή ' τὴν δὲ σπουδΏν
οὐχ λέγχειν οἵδεν f) φύσις' ὥστε εἰ μὴ προμηνύσας
ἔτχες. ἴσθ) ἂν ἐπιστευσάμην ὣς πρὸς σὲ τὸ γένος
συνάπτουσι, τῷ χαραχτῆρι τῆς φύσεως στοχασάµε-
vO0;' ἁλλ εὖ γέ σου τοῦ Ὑένους εἰ τοιαῦτα τίχτειν
ἐπίσταται' την μὲν οὖν ἐμὴν γνώµην ἑῤῥωμένην
ἴσθ, τοῖς νέρις * εἰ δὲ καὶ δύναμιν ὑπουργοῦσαν ἔχω
τῇ πρ͵θυµίκ, θεῶν Ev γούνασι χείσθω.
Μθ’. ZAXAPIA ΚΑΙ ΦΙΛΙΠΠΟ.

"O καλὺς Ἰωάννης xàx τοῦ γένους ὑμᾶς ἀπαιτήσει
τὴν εὔνοιαν, x&àx τῆς παρ) ἐμοὶ συμφοιτήσεως ' ἔστι
γὰρ Λεοντίου παῖς ' εἰ Διονύσιον ἴστε «rq ἡμετέρας
τίτθτς τὸν ἄνδρα, τούτου πέφυχεν ἁδελφὸς, ὁ τούτου
ἵπατῆρ * ἵνα κα[περ εἰδότες, ὑπομνήσω τὸν ἄνθρωπον"
εἰ δξ καὶ μὴ ταῦτα προσῆν, πάντως oixsicy ἡγήσασθε
θιασώττν ἡμέτερον, xal τὸν παρ᾽ ἐμοὶ χορὸν ἑκπλη-
ρώσαντα οὐκοῦν μὴ µέλλετε τὸν viov εὖ ποιεῖν
ἔχοντα πανταχόθεν ὁφξειλομένην τὴν εὔνοιαν' σιωπῶ
Υὰρ λέγειν ὡς καὶ τῷ τρόπῳ τοὺς ὁρῶντας ἐπάγεται
ἐρυθρ:ᾶν, εἰδὼς πρίν τι xaX λέγειν καὶ φθέγγεσθαι
μέτρια, τῷ χαιρῷ τοὺς λόγους μετρῶν, xal τὸν νοῦν
ὑπὲρ τὴν ἡλιχίαν κτησάµενος' ὁ δὲ μιαρὸς θεόδωρος
1» πλοῦτον ἡμῖν ἐπανατείνας πάλιν ἀνέὂν, τάχα
ναταγνοὺς ἑαυτοῦυ εἴπερ τι προειπὼν ἀληθεύσειε, xal
πρὺς πἐρας ἑνέγχοι τὸν λόγον.

N'. ΤΟΙΣ AYTOIZ.

Πάλιν ὑμῖν ἐπιστολΏν, «καὶ πάλιν ἕτερος ὄχλος "
ἔρικα γάρ που τοῦ αἱτεῖν py, τάχα µέτρον εἰδέναι,
ἀλλὰ φθάνειν ἀξὶ τοῖς δευςέροις τὰ προλαθόντα, ve-
Adv τε ἀλλήλους xal λέγειν, ὡς χρείττον ἣν σιωπῶν
ἢ πυχνοῖς ῥάλλων τοῖς γμάµµασιν ἁλλ᾽ ὅμως xiv
ὃ ατρ'θὴν ὑμῖν παρέχω xai γέλωτα, σιωπᾶν οὖκ
ονέξυµσι' ὡς ἂν ὑμεῖς εἵττοιτε τέχνης ἀεὶ τὸ λαλεῖν
σαρά τῆς τέ(νης λαλῶν᾽ xai ταῦτά σοι νυνὶ πράγµα-
τος εἰς ἡμετέρα» yosíav ὀρῶντος ' οἱ Yàp παρ' ἡμῖν
λογάδες Φηφίσματ,. χκονῷ τὴν µεγίστην Aoi
ἀρχὴν, ῥάδιον ἐπινεῦσαι πρᾶγμα, veio) τὸ σιτη-
ρἐσιών pot γορηγτσαι δυνάµενον. αἰτοῦσι δὲ xal
παλαιὰς συντάξεις Ρεθα.ωθῆνα: τοῖς διαδτξαµένοι;,
xai φιλην μεταθεῖναι προσηγορίαν ταῦτα τῆν ὑμε-
τέραν ἀναμένει σπουδήν ' ταῦτα πρὸς πέρας ἐνξΥχόν-
τες, κἀμ». χαρ:εῖσθε χαὶ τοῖς αἰτίσασιν ὑμᾶς Oc
ἐμοῦ * εἰ δὲ ταῦτα παρίδοιτε, δ.πλᾶ pov συμβαίνει
παθεῖν, καὶ τὸ p τυχεῖν τῆς ἑλπίδος, καὶ τὸ δι
ὑμῶν μὴ τυχεῖν ' ὧν τὸ μὲν αἰσχύνη», τὸ δὲ ζημίαν
ἑργάξεται ἀλλ᾽ εὐτυχίσομεν πάντως, θεοῦ μὲν ἄνω-
θεν ἐπινεύοντος, ὑμῶν δὲ διαχονούντων τῇ χρείᾳ, φη-
φ:ζομένης δὲ τής µεγίστης ἀργῆς.

ΝΑ’, Τ0ΙΣ AYTOIX.
Τοσωῦτον ἡμᾶς τὸ τάχος κατέπ]τᾷς τῖς ὑμετέρας
εν τὰ Ψηφ-αµατα, xat μικροῦ δεῖν ὑμᾶς νικῶντας
τὸν χρόνον εὑρεῖν ' τοσοῦτόν ἐστιν ἀγαθῶν ἁδελφῶν
τεριάχΏασθαι σπονυδῇ, χέρλος Ἡγουμένων ἅπερ ἂν
ἀλλήλοις πρὸς εὐθυμίαν πορίσωνται * τὸ δὲ xal vixr-
σαι «O7 αἰτηθέντων τὴν χρεία», καὶ πλείω παρασχεῖν

B

amorem : comimendat enim eos. primum studium,
Studium. vero reprimere nescit natura. ]ta ut,
eli:msi ime non premonuisses, certus fuissem illos
tibi genere. conjugi, indole naturam agnoscens.
Felix genns tuum, quod talia scit producere. Scito
igitur mihi in magna esse henevoleutia hos. adoles-
centes οἱ auteni vires bong voluutati respondentes
liabeaim, lioc in. deorum potestates reponatur.
XLIX. ZACHARLE ET PIIHLIPPO.

Pulcher Joannes vestram requiret benevolentiam,
tum propter genus suum, tum propler. meeum fa-
miliaritatem. Est enim fiiius Leontii, cujus patet
fuit frater Dionysii, aviae nostrae marii, vobis forsi-
tan noti (ut, si coguovisitis, memoriam ejns vobis
revocem). Quod si liic ratio non. valeret, omnino
lamiliarem duxistis convivam nostram, qui apud
me cloro interfuit. Nonne igitur hene excepturi es-
tis juvenem, cui omnimodas ob causas debetur be-
nevolentia ? Silet enim de ejus moribus, qui omui-
bus videntibus pudorem incutiunt : num scit ante-
quam loquatur decen:iam observare, sermones aps»
tat. cirennstantiis, intelligentiam liabet 2ctate supe-
riorem. Nequam vero Theodorus, pecuniam nobis
pollicitus, a pacto recessit : eum. forsan poenituis-
sel si in promissis fuisset veriJicus οἱ dicta ad ef-
fectuin duxisset.

L. EISDEM.

Rursus nova vobis epistola, rursus aliud nego-
uum : videtur nie precibus modum imponere nes-
cire, sed praevenire semper posterioribus priores ;
ac probabiliter inter vos ridetis dicentes mihi satius
esse silere quam crebris persequi voslitteris. Ve-
rumtamen, etiamsi fastidium vobis przsteim et ri^
sum lacere non potero, tanquam si dicalis artis
esse semper loqui extra artem lequens et quidein
agitur nunc de re ad meam utilitatem spectante.
Etenim viri apud nos electi coiimuni me decreto
suprema dignantur auctoritate : cujus quidem exer-
citium facile est, ac meliorem mihi victum potest
suppeditare; rogant vero autiquas confirmari peun-
sionea iis qui receperunt, el simplicius mutari no-
meu. ld vestram manet curam : hoc. negotium | ad
finem ducentes, pergratuin facieUs et mihi et illis

D qui per me sollicitant. Si vero negligatis, duplex

patiar malum, nempe quod. spe frustratus sii, ct
quod sim per vos frustratus : quorum — prius. pudo-
rem, posterius incommodum mihi afferretis sed feli-
ces omnino erimus, Deo coelitus aunuente, vobis
utilitati servientibus, et decreta milii summa po-
lestale.

LI. EISDEM.

Tantain nobis celeritas vestri studii movit admi-
ralionem, ut dies numeremus ex quo sufiragia misi -
nius, ac tantum non iuveniamus vos lempus vi-
cisse : usque adeo sollicitudine eflici est bonorum
amicorum! Quippe qui lucrum habent. quidquid
sibi invicem benevole largiuntur. Viscere. aute
COucessis petita, et plus pristare quam voluit pos-

-

αμ,

PROCOPII GAZ/EI

2100

tulans, quantam ostendit benignitatem! Ergo ne- A ἢ ὁ αἰτήσας ἠθούλετο, πόσην οὐχ ἑμφαίνε, τὴν εὔ-

que vos desinatis talia facere, neque nos de iis
multum gloiiari.
Lil. ΠΙΕΠΟΝΥΜΟ.

Tu, optime, a nobis profectus, prior debuisti
nobis serib:re, et docere uos scire cupientes an Ἰ0-
tus tibi fuerit Neptunus, ei navi tux? mare. strave-
rit, an Alexandriz prospere se res habuerint, an iu-
gentem N:lum feliciter trausieris, an floride in tua
resideniia te habe»s, an supersint nummorum my-
riades, à donius tua. ZEgyptiacis abundet munueri-
bus. W;re scribere debnisti, ac promissa implere qui-
bus. missuruw te epistolas et amicos nunquam obli-
turum. pollicebaris. Tu vero me etiam scribentem
despicis, de.dignaus meis respondere epistolis, 'et-
enim jam secundam tibi mitto, Si adliuc silebis, for-
siti. tertiam adhuc mittemus, donec te faetorum
pudeat, tuamque linguam tandem solvamus.

Lii. AGAPETO.

Peiitus ergo es aceusationem subripiendi spera-
tam, et in alios retorquendi crimina quz alius tibi
iuste intendisset, Nam olim habitabas Alexandriam ;
liae vero relicta. silebas, et pro tua parte tuam etiam
celabas pr:xseniiam., Sed feliciter fama, quz nihil
bouuu latere sinit, et mirum habebam cur | sileres.
Si ad rite observandum sacrum illud Pythagorz si-
leutium : at, inquicbaimn, rhetoris uon est silere. Si
vero lerram qui te receperat, tanquam diis invi-

νοιαν; μήτ οὖν ὑμεῖς παύσησθε τοιαῦτα ποιοῦντες,
pice µέγα φρονῶν ἐπὶ τούτοις ἐγώ.
NB. ΙΕΡΩΝΥΜΗ.

Xt μὲν, à βέλτιστε, τὸν ἐξ ἡμῶν ἁπάραντα xazáp-
χειν ἔδει γραμμάτων, καὶ διδάσχειν εἰδέναι ποθοῦὺν-
τας, εἴ abt γέγονεν εὐμενὶς ὁ Ποσειδών, xat τῇ vnt
τὴν θάλατταν ὑπεστόρεσεν εἰ τὰ χατὰ την ΄Αλε-
ξάνδρου γέἐγονεν εὐὑμενῆ ᾽ εἰ τὸν πολὺν Nefaov àv-
έπλευσας εὐτυχῶς ' εἰ τὰ τῆς διατριδῆς εὐθαλη * xal
σοι λοιπὸν ἐν µυριάσι τὸ νόμισμα. xal τὸν οἶχον ἔχεις
Αἰγυπτίοις πλήθοντα δώροις ταῦτα γράφειν ἐχρῆν,
xal τὰς ὑποσχέσεις πληροῦν, ἐν at; πολλαὶ μὲν ἑτι-
στολαὶ, λήθη δὲ τῶν φίλων οὐχ ἣν ' σὺ δὲ xax ἑἐπιστέλ-
λοντος παρορᾶς, οὐκ ἐθέλων ἀμείθεσ-αι γράµμµασι’
τοιγαροῦν Έδη xal δευτέραν ἐπέστειλα * xàv ἔτι σι-
Υήσῃς, Ίάχα xai τρίτην προοθήσοµεν, ἕως σέ τις
ἐπεισέλθῃ τῶν δρωµένων αἱδὼς, xal τὴν σὴν φωνὴν
εὐτυχήσομεν )

NI*. ATAUHTO.

Δεινὸς ἄρα τις Άσθα, χατηγορίαν ὑφαρτάζειν i
πιζοµένην, καὶ ταῦτα προφἑρειν τοῖς ἄλλοις, οἷς Xv
τις δικαίως ἐχρήσατο χατὰ σοῦ * πάλαι μὲν γὰρ εἶχες
τὴν Αλεξάνδ,ου, χαὶ ταύτην ἀπολιπὼν ἑσίγας, xal
τὸ σὺν µέρος ἐλάνθανες xai παρών’ ἀλλ εὖ Υε τῆς
φήμης, fj τῶν ἀρίστων £d. λανθάνειν οὐδὲν, αὕτη σε
παρόντα µεμήνυχε * xaX θαυμάζειν εἶχον ἀνθ᾽ ἅτου
Un καὶ σιγᾷς ' εἰ μὲν σεμνὸν τοῦτο xal Πνθαγόρου
νοµίδων, ἀλλ᾽ οὗ ῥήτορος ἔλεγον ἡ σιγή" εἰ δὲ τὴν

sam et barathrum zgre patereris, oportebat sola. ϱ ἑλοῦσαν ὡς θεοῖς ἐχθρὰν xal βάράθρον ἐδυσχέραινες,

tium, ab amicis petere. Unde nullum ex Lis prz-
textibus admittebam, sed dicebam potius te super-
biisse, veteresque «ίσος jam pro nihilo reputare :
quanquam regionem tuam ipse habitabam, ac pa-
cum aberat quin fratrem. tium ridere nescientem
piedagogum haberem. Hac mecum recogitans, non
exspectassem (e meum subito fore accusatorem.
Uude (ης litteras cum 1isu aspiciebam, et mirabar
quod rlietorica tantam praestaret. potentiam, ut ad
defeusionem recurrere cogerer cgo qui olim verba
tua criminalus eram, Sacra ista soplistica ne vi-
ris. quidem ejusdem artis parcit, sed eos ad
glaucz Palladis urbem, ut aiunt, relegat.. Mei ergo
lilii (sic enim meos vocabas sermones) ad tc ire

verentur, qui scis etiam latentes detegere meudas. D

LIV. l'OROTHEO.

Me jam paratum primie (ir. respondete epistolae,
épse pravenisti «ecundam mittendo : adeo. iu. ipsis
eliam litteris vincere festiuas! Αι, inquies, cur
tanta mora ? Cur illa scribendi dilatio! Non potest
ftiomo quidquid vult facere, sed necesse est cedere
οἱ inservire utilitati et patere circumstantiis:
qua quidem non dant quidquid cuique libel, sed
quod ad utilitatem necesse est inensurare. flacte-
nus igitur invitus et egre silui, cum praesertim ad-
mirationi habeam tuut. studium quando apud nos
eras, perseverantem etiam post tuum abitum tuam
erga me benevolentiam, exortum contra te odium
ει antiquam fortunz malitiam.. Tu, velut sapiens

ἐχρῆν περὶ τῶν φίλων παραμυθίαν αἱτεῖν * ὅθεν τού-
των μὲν οὐδὲν, ἔλεγον δὲ μᾶλλον ὡς πολὺς fot,
καὶ τοὺς πάλαι φιλτάτους ληρον εἶναι δογεῖς» xai
ταῦτα τὴν ἑλοῦσαν οἰχῶν, xai tx poo. δεῖν ὑπ ἀδελ-
φῷ pt γελῶντι πα:.δαγωγούµενος' ταῦτα χατ ἔμαν-
τὸν ἐννοῶν, οὐχ ἂν Ἠλπικά σε χατήγορον ἐξαίφνης
ἰδεῖν. ὅθεν προσεγέλων τὰ γράμματα, καὶ thv ῥττο-
ριχἣν ἐθαύμαζον τοσαύτην χορηγοῦσαν τὴν ἑξ«υσίαν,
δι) ἣν ἀπολογίαν ἐζήτουν, ὁ πάλαι τῷ λόγῳ χατηγο-
pov * ταῦτα τῆς σοφιστικῆς τὰ σεμνὰ, χαὶ οὐδὲ τῶν
ὁμοτέχνων ἐφείσατόὸ, γλαῦγα, φησὶν, Αθήνανε ταρᾶ-
πέµπουσα ᾽ οἱ δξ ἐμοὶ παΐδες (οὕτως γὰρ ἑχάλεις
τοὺς λόγους) πρὸς σὲ φοιτᾷν ἐρυθριῶσι, ἑλέγχειν
εἰδότα χαὶ λανθάνουσαν ἁμορφίαν.

NA'. ADPUOEQ.

"Ἠδη µε μέλλοντα πρὸς thv προτέραν qpágttv
ἐπιστολῆν, φθάσας αὐτὸς καὶ δεντέραν ἐπέθηχας '
οὕτω κάν vol; γράµµασι ἐπείγῃ νιχᾷν, Άλλα τίς ὁ
χρόνος, ἐρεῖς, καὶ ἡ τοῦ μὴ γράφειν ἀναθολή: Οὐκ
ἔστιν ἄνθρωπον ὄντα, πράττει) ὅσα τις βούλετα:,
ἀλλ᾽ ἀνάγχη παρἐχεσθαι χαὶ δουλεύειν τῇ χρείᾳ xai
πείθεσθαι τῷ xatpip* ὁ δὲ δίδωσιν οὐχ ἔσα τις θέλει,
ἀλλ' ὅσα πρὸς τὴν χρείαν ἀνάγχη μετρεῖν. Ταυτ ápz
μέχρις τῆς νῦν ἄκων μὲν, σιωπῶν δ᾽ οὖν ὅμως ἠχθύ-
µην’ χαἶτοι θαυμάςειν ἔχων τὴν 9*6 παρ ἡμῖν $50a
σπουδὴν, τὴν ἐπειδὴ πάλιν ἀνήχθης ἔτι por διαµένον-
σαν εὔνοιαν, τὸν χατὰ σοῦ συστάντα φθόνον xai thy
«iat ve τύχης ἐπιθουλήν * xal ὡς σώφρων ἀνήγου

9761

EPISTOL E;

2103

τὸν Ἰόγον Υινόμενος, καὶ τῷ περὶ ταῦτα φλυαρίᾳ A factus dignius loquebaris, et nugis circa hxc vale-

χαίρειν εἰπὼν, αἱρησάμενος τοῖς πᾶσιν ἑλαττοῦσθαι
μᾶλλον, ἵνα χερδάνῃς τὰς µούσας' ἁλλ᾽ ὄναιο θἄττον
ἔρωτος μουσιχοῦ, xat τοσοῦτον λάθοις ὁπόσον ἑἐθέλοις

xai γένοιο τῆς προλαθούσης διαθολῖς, εἰ μὲν ἀ)ηθὴς
Ἶν, σωφρονέστερος᾽ εἰ δὲ φευδῆς, εὐτυχέστερος *
ὅπως ὁ μετὰ ταῦτα βίος μὴ φευδῃ διαθολὴν ἐπιδέτη-
ται’ ἀλλὰ φανείης πάλιν ἐχεῖνος ὁ πρότερον * οὕτως
γὰρ ἂν ἠνωθέντων τῶν ἄκρων διόλλνται τὸ μέσον
ἑχατέρῳ μέρει βαλλόµενον. |

ΝΕ’. ΣΤΕΦΑΝΠ.

Ἔτι σιγᾷς; ἔτι τῶν ἡμελημένων ἡμεῖς ; καὶ μὴν
πάλαι γε πυχνοῖς ἡμᾶς εἶχες τοῖς Υράµµασιν * καὶ ἣν
Ἠδιστον τὸ κτῆμα φθεγγοµένου πολλάκις ἀχούειν *
ἀλλὰ νῦν ἑξαίφνης αιγᾷς καὶ τῆς ἡδονΏς ἑστερ/ μεθα᾽
ποιαῦτα τῶν χρηστῶν βιθλίων ἀπήλαυσα * ζητῶν γὰρ B
ἐχεῖνα, xal τὸν πάντων pot φίλτατον προσαπολέσθχι
δοχῶ cu δὲ µάλιστα μὲν καὶ τὸ βιθλίον ἁπόστειλονν
καὶ περὶ τῆς εὐνοίας ἀπολέπῃς pmbév* εἰ δὲ μὴ, τὰ
γοῦν φίλοις εἶναι διαµενέτω δόξω γὰρ οὕτω πεπον-
θέναι μηδέν * δήλωσον δέ µοι καὶ ὅπως ὑμῖν ἔχει τὸ
Φροντιστήριον χαὶ εἰ πλῆθος ὁμιλητῶν σοι περιφράτ-
τει τὸ θέατρον καὶ τὸ 5h µέγιστον, εἰ πλούτῳ xo-
μᾶς, xal σοι λοιπὸν εἰς χιλιάδας ἀριθμεῖται cb. vó-
µισμα. |

NQG'. ZABINQ.

El τοῖς ἑρῶσιν ἡμέρα µία πρὸς γΏρας ἀρχεῖ, οὐκ
ἂν φθάνοις ἀριθμῶν ὁπόσα δὴ γεγηράχαµεν΄ πάλαι
μὲν ἦμεν εὐδαίμονες, σέτε ὁρῶντες καὶ τῶν ouv ávc-
Ἐχόμενοι, xal T» ἡμῖν πάντα χρηστὰ, ὄψες ἠδίστη, .
λόγοι καταχηλοῦντες τὴν &xohv, γνώµη χορηγοῦσα
τὴν εὔνοιαν * χαὶ 6 τίτις ἐπόθει καλὸν, ἤρχει πρὸς σὲ
µόνον ἰδεῖν' ἀλλὰ νῦν ἑξαίφνης ἔρημοι πάντων ἡμεῖς,
ὅθεν ἠπόρημαι, χαὶ τὸν μῦθον ἐρῶ). καὶ Περσεὺς
ἐχεῖνος εὐξαίμην γενέσθαι ' τάχα γὰρ ἂν ἑξείη uox
μικρὸν ἀναπταμένῳ παραμυθεῖσθαι τὸν ἔρωτα ο... (1)
διεδέξατο θυμός * ἰδοὺ γάρ µε xal πτεροῦ ὁ πόθὸς...
xal μῦθος γεγένηµαι καὶ ὅσα δὲ πυθοῦσα διάνοια
fa... ἐθέλει' ἤδη δὲ σοι xat ὄναρ fiar ἰδών' καὶ
ἀναστ... τῇ θέᾳ᾽ εὖ δὲ ποιῶν τὸν φέροντα «ty ἔπι-
στολὴν... xal βεθαιώσεις ἣν ἔχων ἐτύγχανες γνώ-
µην... εἰ δέξαιο γράμματα παρ) ἡμῶν, οὐδὲν 6 τι

ph ῥᾳδίως ποιῄσεις.

NZ'. IEPONYMQ."

"Qsrn« σου τῆς χατηγορίας ἀἁπηλαύσαμεν ol ἆλα-
ζόνες ἡμεῖς, xal λίαν σορισταὶ χαὶ νοσοῦντες ὑπερ-
Ὀψίαν ἓν µετρίῳ τῷ oyfjuatt* xal οὑχ ἂν ἔχοιμι
λέχειν ὅσα x30' ἡμᾶς συνεφόρησας, ὥσπερ καιρὸν
πάλαι ζητῶν Eo! ἡμῖν ἐγεῖραι τὴν γλῶτταν * ὅθεν οὐδὲ
πρόφασιν δικαίαν λαθὼν, εἰς μέσον ἄχεις X πάλαι
κρύπτων ἐλάνθανες" τί vào, εἰπέ por, δεινὸν, εἰ πρὸς
ck γράφων Προχόπιος Ἱερωνύμῳ χαίρειν ἐπέγρα-
φον; Ὡς piv γὰρ ἀρχαῖος ὁ νόμος, ἔχω δήπουθεν

ὁμολογοῦντα ἂν xaX δέ. "AX οὐδὲν δεῖ, qiie, τὴν νῦν
"ἀπιπολάζουσαν ἐκδῆναι συνήθειαν. Οὐχοῦν πατηγό:
ptt, χἂν εἰ τὴν νῦν κρατοῦσαν τρυρὴν εἰς σεμνότητά

(1) Madore aliquot verba evanuerunt.
PATROL. GR. LXXXVII.

dixisti, ac maluisti omnibus minorari, ut inusas
lucerifaceres. At utinam citius fruaris musarum
amore, et tantum capias quantum volueris, ac te
faciat praecedens accusatio, si quidem vera sil,
sapientiorem, si vero falsa, feliciorem ; ita ut tua
deinceps vita Jam nullam subeat falsam accusatio-
nem, sed idem iterum videaris qui fuisti antea :
sic enim unitis duabus extremis medium perime-
tur utraque parte percussum.
LV. STEPHANO.

Adhuc siles! adhuc nos negligimur! Olim ta-
men frequentes mittebas nobis litteras, et jucun-
dissimum bonum erat te loquentem sape audire ; ;
sed nunc subito siles, et iHa voluptate privati su-
mus, Hanc igitur ex libris tuis cepi utilitatem : hos
enim quzrens, charissimum omnium mihi amicum
amísisse videor. Tu potissimum hunc milii librum
aufer, sed de (ua benevolentia minime deficias ;
sin minus, saltem in amicitia perseveremus, sic
enim nihil passus mihi videbot, Indica vero mihi

" quomodo se habeat schola, an multitudo discipulo-

rum ad te audiendum confluat, ac inprimis an divi-
tis luxuries, et residua tibi pecunia per millia nu-
meretur.

ΙΥΙ.΄ SABINO.

Si amantibus unica dies ad senium sufficit, sup.
putare non valeres quantum senuerimus, Olim qui-
dem felices eramus, te videntes et tua amplectentes ;
et erant nobis ornnia utilia, aspectus ameenissi»
mus, sermones auditum excitantes, animüy bene-
volentize prodigus ; ac si quis quid pulchri cuperet,
s3tis erat te solummodo aspicere. At nimc confe-
stira omnium egeni sumus; uude in summa neces-
sitate versor, et fabulam dicam : Perseus ille esse
optarem : forsan enim mibi daretür paululum vo-
lando meum solari amorem..:.. süccessit ira, ecce
enim al: desiderium..... et fabüla factus sum; et
quidquid cupiens animus..... volebat : jam vero
gavisus est eo quod vidisset in somnis...... visui ;
bene autetn habens eum qui fert hanc epistolam.....
οἱ confirmabis illam quam liabebas benevolentiam.....
αἱ acceperis litteras a nobis, nihil non (acile fa-
cies.

LVII. HIERONYMO.

Quot a te. accusationibus impetimur nos vaní-
loqui, nos sophist», nos superbia laborantes suli
modesto habitü. Nec possem referre quot crimina
in nos vcongesseris, qnasi occasionem jumdudum
auspicars linguam contra nos acuendi. Unde ne
justum quidem prztextum allegans, in medio pro-
fers que olim nescius dissimulabas. Quid enim, dic
mihi, quid mirum, si tibi scribens, banc adhibuerin
formulam : Procopius Hieronymo salutem? [fune
enim fuisse antiquum morem tute confiteris. At nou
licebat, inquies, nunc vigentem transgredi cons ic-
tudinem. Ergo etiam vitio verte si quis regnante

Ac

81

9163

PROCOPII GAZ.EI

976i

nunc mollem ad pristinam gravitatem revocare A τις τὴν ἀρχαίαν ἐπανάγειν E0£.g * χἂν εἰ τὴν µουσι»

velit, ac 8i quis musicam in cantilenarum ineptias
οἱ vulgarem proterviam cadentem ad Terpandri
musaim reducat. ]pse autem unde nobis amicitia

diguus videris, si quod verbum dixeris Atticorum,
et laudatores invenis, tanquam ex antiquo more li-

citum sit impleri quibusdam verbis communibus
easque in rostra ferre? Quare igitur juveni assi-
dens credis aliquid magnum ad Aristidis Magni
conferre sicut ipse loquaris ? Ut quid Polemon asia-
ticis commentis veterem purgavit rhetoricea ? Si
tunc exsistere fortuna tihi dedisset, forsan accusa-
tionem, ut puto, adversus illum intentasses ex eo
quod consuetudinem transgressus ad antiquam mu-
sicam redeundo thraso esse voluisset. Atque uti-

xhv ἐχπεσοῦσαν εἰς ὕθλους μελῶν, καὶ δημοτιχν
φλυαρίαν εἰ τὴν Τερπάνδρου μοῦσαν αὖθις ἐνέγχοι *
αὐτὸς δὲ πόθεν ἡμῖν, πρὸς φιλίου, σεμνὸς εἶναι δοχεῖς,
εἴτι ῥήμα «φθέγξαιο τῶν Αττικῶν καὶ τύχοις τῶν —
ἐπαινούντων, ὡς ἀρχαῖον χαθέστηχε mapbv ἔμφο-
ρεῖσθαι τῶν Ex τριόδου ῥημάτων)' χαὶ ταῦτα φέρειν
ἐπὶ τοῦ ῥήματος: f| τί δῆτα τῶν µειραχίων προ-
χαθεζόµενος oft. τι μέγα φρονῶν ᾿Αριστείδου τοῦ
πάνυ πρὸς ἔπαινον, el λέγοις ὡς αὐτός: ἡ Πολέμων
τῆς ᾿Ασιανῆς p τερατείας τὴν ἀρχαίαν ῥητορικὴν
ἐχάθηρεν; εἰ δέ σοι τότε γενέσθαι παρέσχεν f) �